Tirohia te wāhanga i raro nei, kātahi ka whakautu i te pātai i muri mai i te reo kotahi me te wāhanga:  Te rerenga: I whakangaromia nga iwi taketake o Amerika e nga mate whakapeka, ina koa, te rewharewha, i kawea mai ki nga Amerika e nga kainoho Pakeha. Kaore i te marama te maha o nga Amerikana Maori i mate i nga mate ke i muri i te taenga mai o Columbus ki Amerika, engari ko nga nama kua tata ki te 70% o te taupori taketake. Ko te kino i mahia e tenei mate i tino awhina i nga ngana a Europi ki te whakarere me te wikitoria i te taupori taketake.Ko te mate uruta he mate uruta puta noa i te ao. Ko te mate uruta o te 1918, i roa tae noa ki te 1919, he mate uruta o te waahanga 5 na te mate uruta A tino kino me te mate kino. Ko te nuinga o nga tupapaku he pakeke hauora, he rereke ki te nuinga o nga mate rewharewha, e pa ana ki nga taiohi, nga kaumatua, me nga tuuroro ngoikore. Ko ngā tatauranga tawhito e kī ana i mate i te 40<unk>50 miriona tāngata, i te mea e tohu ana ngā rangahau hōu ake i mate pea ia i te 100 miriona tāngata, 5% rānei o te taupori o te ao i te tau 1918.Ko te nuinga o ngā kairangahau e whakapono ana i puta mai te HIV i Āwherika ki te tonga o Sahara i te rau tau 20th; he mate nui tēnei ināianei, me te tata ki te 38.6 miriona tāngata e noho ana ki te mate i te ao katoa. Ko te Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) me te World Health Organization (WHO) e whakatau ana kua mate te AIDS neke atu i te 25 miriona nga tangata mai i te wa i mohiotia ai i te 5 o Pipiri 1981, koinei tetahi o nga mate kino rawa atu i roto i te hitori kua tuhia. I te tau 2007, e 2.7 miriona ngā mate HIV hou, ā, e 2 miriona ngā mate e pā ana ki te HIV.  Pātai: He aha te tūranga o te mate uruta i tino mate rawa, ā, i mate pea te 5% o te taupori o te ao?
kāwai 5