Karena banyaknya permintaan, saya upayakan untuk mengunggah file-file audio berikut sebagai acuan belajar tembang dasar Sekar Alit. File-file ini (dalam bentuk wav) direkam khusus secara minimalis, tanpa kehadiran iringan musik atau gamelan atau geguntangan, tanpa kehadiran pengarti, dan dinyanyikan dengan sepelan mungkin.
Semua tembang dinyanyikan oleh G.A Putu Supriadi, asal Tabanan, yang kebetulan adalah ibu dari penulis sendiri.
Buat pemula Tembang Bali Sekar Alit atau yang segera memulai belajar, silakan mendownload filenya tersebut, kemudian cobalah menyanyikan teks-teks geguritan yang ada di blog ini.
1. Pupuh Adri, Size: 2,7 MB
2. Pupuh Dandang, Size 3,7 MB
3. Pupuh Durma, Size 1,9 MB
4. Pupuh Ginada, Size 2,1 MB
5. Pupuh Ginanti, Size 1,9 MB
6. Pupuh Semarandana, Size 2.25 MB
7. Pupuh Sinom, Size 3,4 MB
Selamat mencoba.
Download File Sekar Alit (Audio)Posted by Harsa Wirottama
Karena banyaknya permintaan, saya upayakan untuk mengunggah file-file audio berikut sebagai acuan belajar tembang dasar Sekar Alit. File-file ini (dalam bentuk wav) direkam khusus secara minimalis, tanpa kehadiran iringan musik atau gamelan atau geguntangan, tanpa kehadiran pengarti, dan dinyanyikan dengan sepelan mungkin.
PiteketPosted by Harsa Wirottama Labels: Geguritan, Piteket, Sekar Alit
Pitékét merupakan kumpulan lagu-lagu sekar alit yang diambil dari segala macam sumber geguritan/tembang, dikhususkan bagi remaja, siswa atau siapa pun yang memulai belajar bernyanyi Bali. Naskah ini juga sekaligus berisikan tutur-tutur Bali terbaik yang tidak pernah lekang oleh zaman. Naskah dikumpulkan oleh I Wayan Sutedja, Buruan, Penebel, Tabanan menjelang akhir hayatnya.
Pupuh Sinom
1. Sinom anggén jumun têmbang, nêmbangang “pitêkêt” puniki, kêtusan karyan sang wikan, kahatur ring truna-truni, miwah para alit-alit, dumadak kayunnya cumpu, nêlêbang nganggo pangancan, nyujur hidup mahutami, lampah anut, ring kêcap sastra agama.
2. Patuté numadi jadma, sanuné cênik gêlitik, malajah mangulik sastra, anaké lingsir tunasin, sakandan tuturé lêwih, kotamané jroning hidup, manusané kadi lalang, tajêp sahênuné cênik, dadi puntul, tur bingung yan suba tuwa.
3. Dabdabang malu dabdabang, mungpung ragané nu cêrik, malajah ningkahang awak, darma patuté gugonin, êda pati iri hati, dulêg têkén anak lacur, êda bonggan têkén awak, laguté kaucap ririh, êda sumbung, mangunggulang awak bisa.
4. Tiru-tiruang matingkah, di raga galih-galihin, gobané malu pêdasang, mêka anggén manyuluhin, ditu suba sinah pasti, goba kasar tui bagus, mêkané suba ngédéngang, solahé masih suluhin, ala hayu, tutur anggon manyinahang.
5. Saking alit jua dabdabang, masolah patut apikin, tata sila mangdén tatas, alêp manis ngulangunin, adoh saking pêrih nyilib, sang satia bêcik ya tinut, jujur mulus tan pacéda, apik mamêrsihin diri, budi luhur, dadi sunaring buwana.
6. Solah laksanané mêlah, anggon bêkêl sanun urip, pang bisa manyama braya, mabanjar makadang wargi, braya mitra apang asih, saling asah saling asuh, kadi singa têkén alas, pada-pada saling kêmit, saling tulung, jalaran manêmu suka.
7. Ngaba raga apang tangar, apang êda kêna cangkit, bibih katuruhin gula, êjité kakilit bandil, wiréh liu cara jani, kulit isi twara patuh, ngasih-asih ngaku trêsna, nanging jati musuh sêngit, twara kimud, lakar manyangkalén timpal.
8. Incêpang pêsan dimanah, kayunné tuntun galihin, sêlêhin jroning agama, tata-susila tuwutin, sébêt tangar siang latri, dulurin nirmalan kayun, sing solahang pang maguna, têkén kadang braya wargi, budi sadu, jana nuraga utama.
9. Ida sang mraga utama, né madué gagunan lêwih, têlêb ring sadaging sastra, satata ngandapang diri, kadi pantun yan upami, né jêlih tan mari nguntul, né puyung ya dadi jêrang, pêdasang to anggon cêrmi, maka suluh, tingkahé manadi jadma.
10. Malih kadi jun upama, ané bêk misi nêngil, ané mbuhan ya ngoncang, kéto waluyané jati, jadmané bêk sastra aji, twara liu munyin ipun, nanging yan tuna kabisan, sombong bangras mabêt ririh, munyi liu, nyunjung awak ngandap ruang.
11. Da dêmên ngandapang anak, déwéké apang kapuji, anaké apanga nyêrah, mucukang bênêh padidi, bênêh-lêpas ngêbêk di gumi, makêjang ya makta patut, masih pada misi iwang, to malu patut pêdasin, nyén nyak nuwut, sakita karêp iraga.
12. Êda nyacad-nyacad anak, rêsêpang sai dihati, twara ada tan pacacad, sahananing isin gumi, ênto bulané di langit, cacad bané misi bungkut, suryané panês pisan, sagarané mayéh pahit, twara pangguh, ayu nêrus maring jagat.
13. Yén cêning sayang ring raga, anaké malu trêsnanin, wantah kéto sasulurnya, da cêning iwang minêhin, anaké tan bina yukti, sayangé ring raga patuh, sami mangantêbang raga, masuwuk ngopénin urip, sida durus, lantur mangguh karaharjan.
14. Munyiné sangêt ngranayang, dadi nista dadi luih, kapuji miwah kacéda, kéman miwah kagêdêgin, rawosé masih ngawénin, sangkan sang pradnyan puniku, sang tatas ring gunan sabda, mangrawos tan mari apik, manis muluk, nudut manah sang mirêngang.
15. Yan kadung biasa agal, magéhék sai nakutin, gangsul tan paharimbawa, tan urung mangêlahlahin, kadang braya kula wargi, twara ngasén milu jêndul, kuping barêngan nêbêlang, sayan twara ningêh munyi, nagih ngêlur, apang sida kadingêhang.
16. Kênêhé sai incêpang, sagumi pang manggih bêcik, olas hatiné gêdénang, anak lan iraga tuwi, têkaning isarwa prani, mangdénnya rumasa patuh, sukayang yan anak suka, angênang yan anak sêdih, apang tuhu, awaké rumasa tunggal.
17. Dursila ngawé sangsara, gêdêg têkén anak lêwih, ngulah payu padidiyan, kênêhnyané sai iri, tusing nulung anak sêdih, bikasé satata ngagu, tau têkén awak ngêlah, wiréh tusing lakar ngidih, pêsu bêgug, têkéning anaké tiwas.
18. Yéning têkén anak ngêlah, arta brana karang carik, twara sêdêng mapadana, twara ja lakar katolih, masih sing nyandang nulungin, antuk dadaharan liu, anaké né suba warêg, réh kadi ujan upami, ka pasih ulung, dadi lêbur tan paguna.
19. Têkéning anaké tiwas, céda angga masih misi, maimbuh sakit-sakitan, lêmah pêtêng kama-mai, ngagéndong mangalih bukti, énggalang patut matulung, dasarin ban asih olas, lascaria jati tan pamrih, saking cumpu, nulungin anak sangsara.
20. Bibit sayangé pamula, apang sida kanti mêntik, kênêhé manulung anak, bani manêsang di hati, ngalih né anggon nulungin, mangda kasidan rahayu, tan takut manadi béla, matindih mangardi bêcik, ika tuhu, darmaning sang mahutama.
21. Sang nyalanang asih sayang, luput saking sêdih kingking, loba pêrihnya matinggal, ia manulung saking aris, twara ngitung untung rugi, né saratang wantah hayu, talêr tan mari ngastawa, nunas ica ring Hyang Widi, kancan hidup, mangdénnya kêrta raharja.
22. Kéto tingkah ka sakala, purukin sai astiti, mungguing ané ka niskala, baktiné ring Sang Hyang Widi, kênêhé apang mangilis, têhêr bakti tan patanggu, jiwa ragané aturang, anggon caru manandangin, ala hayu, paican Ida Batara.
23. Sêngsarané apang ilang, magawé sêlêgang jani, apang ngêlah arta brana, da nyêlsêlang Sang Hyang Widi, sangkan ada tiwas sugih, ada bocok ada bagus, tuwah uli karma phala, êda pêsan pada lali, iki tutur, kawêdar saking sang pradnyan.
Pupuh Ginada
1. Êda ngadén awak bisa, dêpang anaké ngadanin, gaginané buka nyampat, anak sahi tumbuh luhu, hilang luhu êbuk katah, yadin ririh, liyu ênu pêlajahang.
2. Bisa manyumbungang awak, kalingké cai nu cêrik, ada satwannyané suba, Ida Hyang Batara Wisnu, sarêng ida Hyang Bêrahma, ngangkên sakti, lawut kacêpolan lingga.
3. Linggan Ida Sang Hyang Siwa, manyêlêg nêkêd ka langit, Hyang Bêrahma ngalih mênékan, Hyang Wisnu mangalih tuwun, kayang jani twara bakat, sangkan kari, toyané ngulah nuwunang.
4. Apiné nu ngamênékang, kéto satwannyané yukti, êda déwa sumbar-sumbar, sukêh ngalih ané patut, tingkah kadi ngalih sahang, mamêsêlin, amun ingané mangaba.
5. Plapané buka manêgak, dêpang éndépan agigis, bas têgêh ban manêgak, yén labuh bawongé êlung, kéto déwa ja ingêtang, pêlajahin, sahi anggon gagêndingan.
6. Êda bogbog rawos mudah, kêdéké dêpang tunain, alêpang jua matingkah, mamunyi da pati kacuh, êda linyok ring ubaya, napi malih, ring rarama tulah bannya.
7. Êda êmêd mlajah sastra, sai-sai to plajahin, anggon manyuluhin raga, ala ayu pang katêpuk, ring sakala lan niskala, nging da banggi, bané ngêlah kawisésan.
8. Sêkênang déwa malajah, êda ima êda lêkig, yaning ririh nyén ngêlahang, mula kéwêh ngalih sulur, pradé pêlih ban nyulurang, ngamong urip, pét rusak kéwêh nabdabang.
9. Tingkah laksanané lémpas, twara ngugu tutur jati, kanti kêlih masih aba, sukêh ngêséhin prilaku, malês lêngité mapunya, kanti mumbi, kénkénang kadung kaliwat.
10. Yan kêrasa salah lampah, énggalang obah êséhin, pang da kanti nyêlsêl awak, tingkah dadi jalma hidup, dabdabang tingkahé mêlah, jantên panggih, réh tondén kadaluwarsa.
11. Twara ada ulian gampang, kênêh makatang né rumit, sinah madasar laksana, laksana né pagêh kukuh, madasar santêp malajah, jantên pasti, mapikolih phala mêlah.
12. Kéto tingkah ané mêlah, malajah apang sasai, êda lénga ngaba awak, sêlêgang malajah malu, pang da nyêlsêl têkén awak, ngancan kêlih, patut pinêhin satata.
13. Langah Widiné maruang, têkén anak malês lêkig, diastu ngaturang daksina, dija lakar ngidih tulung, bêlogé suba magandong, suba pasti, lakar nêpukin sêngkala.
14. Jani jumunin malajah, awak lêkad suba kêlih, tiru-tiru kapatutan, sastrané ya anggon suluh, nyuluhin ragané makêjang, ala bêcik, sastrané ditu majarang.
15. Sastrané mawak Widi Wasa, anggom mêka sai-sai, ngalanting ditu pang mêlah, lêmah pêtêng ida sungsung, mabraya mawadésa, êda jail, da mêrkak makakakan pêta.
16. Da iri-iri di manah, bogbog momoné impasin, êda déwa mamisuna, êda ngaku-ngaku wêruh, prajani nêmu wisia, manggih wéci, panês bara maring raga.
17. Êda ngajum gunan awak, anak liu mamêdasin, lamun mula twah rêjang, doh para kadéna gambuh, kramannya dadi manusa, pêlapanin, kadi anak ngalih saang.
18. Mêsêlé dadi gêdénang, ngaba abot pala sakit, lamun ingané mangaba, amonto pêsêlang luwung, buka anaké manêgak, pêlapanin, dêpang éndépan manêgak.
19. Labuh ya dadi gigisan, yan bas têgêh ban malinggih, dilabuhé sakit pisan, képék dadi bawongé êlung, kéto kramané pasaja, bogbog munyi, pajalané tuna kêjokan.
20. Ênto ala nêmu jêngah, tingkah jani suba langsih, êda mulus ngugu pêta, réh munyiné katah mauk, munyi trêsna lampah dusta, munyi kasih, lampahnyané satru galak.
21. Êda surud masang cidra, lampah pêtané dasarin, darma sadu pêlajahang, êda punyah pati kacuh, ingêtang jua apang mêlah, néné bêcik, anggon suluh pêtêng lêmah.
22. Ring Hyang Widi mangastawa, sanggahé êda mangêngsapin, pagêh éstiang di manah, mabraya mitra pang tuhu, mararama êda capala, tulah urip, salara-lara têmuang.
23. Yan katah nandur kotaman, katah wohnya kapuponin, yan nandur kapah tur langah, kapah sukané kapupu, liu sêlag kakéwêhan, tong maludih, tiwas-suka sugih-duhka.
24. Né madan malaning manah, kroda loba iri hati, ngulah suka padidiyan, imput yan têkaning tamiu, cupar tong dadi têmpilin, rahina wngi, ngrêgêp ilmu kadêmitan.
25. Buwina patut saratang, êda ngawé anak sakit, carayang nyayangang raga, kén anak pang kéto patuh, ring déwa miwah pitara, nto baktinin, satata da mangêngsapang.
Pupuh Ginanti
1. Ampahé makarana bingung, sangkaning laksana pêlih, malês tur lêkig malajah, wêtu kiapé sasai, pêsu mulih ngutang lampah, tusing ada né kaalih.
2. Gradag-grudug tanpa unduk, madasar dêmên malali, mangulahang ané gampang, pajalané bingung paling, ngalih galang nêmu halang, twara bakat né kaapti.
3. Yaning têlêb sinah têpuk, dyastu ané sulit-sulit, tatujoné jantên sida, pangalangé dadi lilih, madasar bahan upaya, majalaran jêmêt rajin.
4. Jêmêtang jantên kapangguh, ingêtang da pêsan lali, kabisané luwir sanjata, né dadi prabotang sai, né anggén ngaruruh mêrta, sahênuné pada hurip.
5. Malajah da pêsan kimud, pang da kémad maring gumi, undukang jani mamanah, mapinêh saindik-indik, undukang daya upaya, pang da rikuh ngamarginin.
6. Asung wêlas asih sadu, saratang hidêpé nampi, nampi ané patut tulad, impasin né salah kardi, pula sané mawoh mêlah, sané sahi ngulangunin.
7. Ilangang hidêpé umput, ampaté sami têlahin, tolih ané patut tulad, têmpayang dini di gumi, makrama adat pastiang, mangitung lantas marginin.
8. Êda ngawé sungkan kayun, sikut-sikutang di budi, di bwana sahi tiruang, dumadak jadmané asih, asihé kaucap mêlah, katah né ngadanin bêcik.
9. Pakayun ida sang sadu, nika nyandang patuwutin, êda manuwukin manah, nganggon liyangé padidi, sêngka déwa dadi jadma, réh onêngé misi pêlih.
10. Êda jêdig miwah punggung, langgah langgana di hati, arêpé maring manusa, tuwa bajang agung alit, bakti plapan to arêpang, pakukuhang siang latri.
11. Pagêhang mlaksana sadu, apang mamuktiang bêcik, hayua obah mangênêhang, to tidong niki boyanin, kênêhang lawut jalanang, phala karma sida panggih.
12. Êda bangras pati kacuh, bêsêh polo da ngulurin, halêpang saking samita, munyi manis ngêtus budi, nika gunané kabuwat, lêbur sahananing sulit.
13. Wêlas asihé puniku, patut agêm apang pasti, pêtêng lêmah aja lupa, ngacêp isarwa mahurip, apang manggih kasantosan, pangan kinum wibuh sami.
14. Ahimsa ênto kawuwus, solah tan mamati-mati, sahi mondong asih sayang, marêp ring sarwa mahurip, patuh sayangé ring raga, ênto solah darma jati.
15. Sing solahang nudut kayun, ngarawos patut apikin, wiréh yan bawosé iwang, bangras manyakitin hati, muwuh dêmêné misuna, patêh kén mamati-mati.
16. Ênto krana cêning bagus, magéhék bangras impasin, makadi da ngawé hala, marêp ring isarwa prani, kéto déwa apang tatas, himsa karmané kêlidin.
17. Ring tatwa sêkên kapangguh, solahé mamati-mati, makadinnya ring manusa, bangêt papa pacang panggih, turunané milu jêngah, phala karmané katampi.
18. Kawit jani da manuwut, solahé mamati-mati, wiréh sêkên ngawé dosa, santanané milu sêdih, mêlah né jani kawitang, sila darmané marginin.
19. Kasub japa mantra dudu, antuk solah smita bangkit, hayua nyêbêng marungusang, ênto awak bêgug hati, êda ima manyusupang, rangsukang gunané lêwih.
20. Êda gêmba-gêmba ngrangsuk, nrima suka lila budi, panês tisé to awakang, dêmêné anggon nyundarin, êda iri hati bonggan, bêgig cinging drênggi jahil.
21. Nika jêlé phalanipun, maphala gêdêgin gumi, sakatah jadma ngopêtang, ngucapang kanrakan sahi, nika dadi sisan para, tan nyandang tiru di gumi.
22. Êda kéto cêning hayu, kadang mitra tuwah alih, liyu ngêlah kakasihan, sraya kanti tindih-tindih, pada salulut katrêsnan, nékéto déwa kardinin.
Pupuh Pangkur
1. Sami sêngka mamastiang, iwang patut jêlé mêlahé to sami, yén alih sujatin ipun, sami ajak twara nawang, bênêh pêlih, wiréh kahanané liyu, kitané pada malénan, dêmên liu akwéh ngêdêgin.
2. Subalang jani di manah, buka cêning malajah sanuné urip, nika wênang nomêr satu, nanging pang satya dimanah, êda ganjih, né plajahin malu hitung, apang da nuwut né iwang, ngundukang bênêh né pasti.
3. Ila-ila ngaku bisa, sada sumbung ngorahin ya kêma mai, kabatêk dêmên marêmbug, nuturang déwéké pradnyan, dêmên ngorti, ngorahang iba kagugu, sujatiné jalma bêngal, liwat pongah ngaku ririh.
4. Yan sujati anak wikan, twara pêrlu ngomongang awak padidi, munyiné sing ngulah pêsu, munyi banban alon plapan, tangar manis, tata krama manut sulur, milpilang pangunadika, ngawé lêga sang miragi.
5. Intip pari krama drêsta, adigama déwagama da nulakin, lampahé sikutang ditu, ané suka klawan duka, to pinêhin, yan hala mabukti lacur, yan patut mabukti mêlah, kéto jani ban minêhin.
6. Yan sing tawang êda kémad, ngêkoh hati nunasang ring sang uning, dasarin ban hati sadu, munyi manis sêkên plapan, apang jati, pasajané anggon tunggul, guyu bobab joh tongosang, déning to madéwék gêni.
7. Misunané johang pisan, apan jati ngranayang sakit hati, munyiné da ngulah pêsu, da dêmên ngomongang timpal, kêma mai, ngaba rawos tan pasulur, mêlah jani to tinggalang, tutur sastrané ulati.
8. Saluir pitutur anak, pêték-pêték pastikayang twah di hati, yan tan krasa igum malu, kantiné ajak nimbangang, yéning pingit, tan dadi tawang jak liu, saih imbané ruruhang, ingêt-ingêtang di hati.
9. Sasolahan ané suba, adi parwa di satwa yadin gênding, ditu ngalih imba patut, sangkan saratang malajah, wyastradi, réh ditu kandané cukup, maka sipat pratiwimba, sastrané twah gêlantingin.
10. Tan lyan wantah haji sastra, maka tungtung anggén pamucuk di margi, yan ring wêngi maka suluh, ring sagara maka palwa, ring pratiwi, maka kréta lwih kukuh, yan mati panunggun atma, ring hidup panunggun hurip.
11. Sang hyang sastra haji buat, syapa wêruh to anak suba maji, né tan wruh né tan paunduk, tongosé sahi durinan, sêkên jati, saratang pisan maguru, anaké têlêb ring sastra, mapikolih guna lêwih.
12. Guna lêwih ngardi purna, jantên dirga hayu pacang kapanggih, hayu ulah hayu têmu, ala ulah sangsara bakat, to élingin, krana patut pagêh nêrus, malajahin sarwa sastra, sida rahajêng kapanggih.
Pupuh Durma
1. Pêlajahin cai maningkahang awak, mamunyi pêlajahin, ngadu sasêbêngan, sêmu wulaté nyênyêrang, kêmikan bibihé manis, anggon mangalap, trêsnan anaké ring cai.
2. Da mamotoh mamadat mangutang-ngutang, makadi daya lêngit, solah apang mêlah, mabanjar mapisaga, êda mangulah piranti, apang lascarya, astiti bakti ring Widi.
3. Yan manyakap gawén pisaga di banjar, êda mamêsu mulihin, magawé sêkênang, masawitra apang mêlah, êda manuhunin rusit, asih mabraya, ênto anggon lima batis.
4. Singnya ada anak makuma pitrêsna, suka olas ring cai, ênto êda mangêngsapang, têkéning pisukan anak, rasa-rasayang di hati, apang pasaja, patuté anggon nasarin.
5. Da mamokak mêrêkak makuma bisa, twi cai sadia ririh, tau têkén daya, wicaksana tur pêradnyan, suka bungah nandang lêwih, kanggoang banjar, braya mitra sami asih.
6. Êda pati kêndêl bonggan nyungjung awak, liyu hênu buin rasanin, liyat cara mbéda, munyiné anggon dosa, bungahé makada iri, hidêp idusta, ngupaya ngapét silib.
7. Apang bisa cai maningkahang awak, ngarasayang bênêh pêlih, da ngugu pisuna, musuh makuma rowang, rowang dadi musuh sêngit, idusta corah, tan surud mangarusit.
8. Lamun ada anak sêdêng mawirasa, padingêhang apang pasti, da mangêlén wulat, ingêrang apang saja, êda pati liyat-liyatin, êda manulis tanah, kojarania salah tampi.
9. Singnya kagét ada rawos papingitan, bakat piyarsa cai, to da mangoncarang, simpên anggon kêmitan, di hatin cainé puji, êda mamasahang, sêdêng tohin ban hurip.
10. Yaning ada budin cainé prapanca, ênto musuhin cai, êda bahanga molah, idêpé sadu darma, ênto anggén manalinin, saktin indriya, pêndêm cai di hati.
11. Apang mêlah mabikas musuh di manah, tatasang bêsik-bêsik, wêtuning tan hénak, êda manyalah para, yan pêlihé twara musuhin, tan wurung rusak, rajah tamahé amukti.
12. Dadi murka wulahé mangamang-amang, rowangé dadi gêting, tungkas mapangrasa, munyiné tka galak, kéto cai sangkan kêtil, mangamongin manah, tong bakat ban nibénin.
13. Sangkan arang anaké tatas ring sastra, dêmêné bas tuwukin, ênto makada lipya, têkéning sambada mêlah, ané nyandang patuwutin, twara idêpang, nédarma kadéna wil.
14. Kénto suba cai ada bandingannya, kêtil sukané alih, yadin cai ngêlah, saluwiring ngéndah pélag, lamun iwang ban ngamongin, ya dadi têlah, hilang mangalahin cai.
15. Anging cai jani sêkênang malajah, sastrané da mangêjohin, andéyang mémé bapa, takonin tutur satwa, kandan awaké numadi, manggih sangsara, to né tatasang cai.
16. Sastra anggon cai mémé miwah bapa, ditu takonang sahi, laksanané mêlah, suba ada makêjang, néné madan bênêh pêlih, ditu tatasang, takonang sahi-sahi.
17. Yén sih cai suba tatas têkén sastra, tatwa adnyanané gulik, ênto pêdasang pisan, apang êda salah para, anak liwat sêngka gati, mabudi nawang, tatas sajroning hati.
18. Singnya ada anak ngêndogin ban pêta,ngucapang sastra lêwih, da ndén mangawokang, pinêh-pinêh kênêhang, êda têka manidongin, usud takonang, apangnya kanti pasti.
19. Êda dropon nyambatang né twara tawang, kalih tong tahén nêpukin, da mangugu orta, ortané ortén-orténan, né abêsik patpat dadi, méh langkung adasa, nguda né ênto gugonin.
20. Salwir munyi kawêdar saking wong lian, dahat sêngka twah manampi, bisa dadi pisuna, ênto tangarin pisan, apang danan kasêngkalan, pilih ngidêpang, pawarah janané sami.
21. Sadu darma êntoné nyandang rajêgang, anggo gêlar pati hurip, pdasé jalanang, matané dadua ngênotang, ditu mara sinah jati, né né sêdêng tulad, sangkan patut to pilihin.
Trikaya Parisuda, Sadguna, Panca Satya,
Trimala, Sadripu, Sad Tatayi, Sapta Timira.
Pupuh Sinom [Trikaya Parisuda]
1. Trikaya parisuda, tingkahé tatêlu jati, wêtu saking budi satwa, wasanané ngawé bêcik, kayika laksana lêwih, wacika bawos sadu, manacika kanirmalan, kayun suci jati hêning, nyandang tuju, anggén ngêmban sang hyang atma.
2. Kayika mangkin kawitang, nyandang bobotang puponin, êda ngosa gêlah timpal, ngugonin tingkah mamaling, da pêsan mamati-mati, nyakitin sarwa tumuwuh, tingkahé drati krama, né twara nyandang lakonin, smara dudu, ngawé buwut di kurênan.
3. Wacika jani kaucap, utama bahan mamunyi, êda mobab mamisuna, da ngêtahang rawos pingit, mamunyi pêlapanin, êda bangras pati kacuh, ngawénin anak duhkita, mamisuh cêmêr impasin, ênto mungguh, babacakan wak capala.
4. Manacika ngaran manah, manahé nirmala suci, suci tan kahanan loba, loban hidêp iri hati, hatiné mamusuh sêngit, sêngit têkén anak payu, payu wêtu manah sasar, sasar hidêpé mamurti, murka punggung, punggêl bahan, kanirmalan
Pupuh Ginada [Sadguna]
1. Nêmnêm bacakan sadguna, karahayoné kahapti, usahayang to saratang, masadana hidêp sadu, anê jani to bacakang, bêsik-bêsik, sasuduk madan sadguna.
2. Sandi madan wicaksana, minêhin né rimbit-rimbit, sébêt ririh matatimbang, êncén ngranayang pakéwuh, twara tahén mangobêtang, yadin sukil, gampang bahan nglaksanayang.
3. Wigraha madan kasihan, ngêlah kanti liyu gati, dêmên ngalih paswitrayan, pasobaya saling tulung, mangranayang dadi élah, manangkêpin, sakancan musuhé galak.
4. Jana tuwoné mabikas, tong tahén ngalongin janji, kukuh têkén rarawosan, mawanan dadi kagugu, nyama bêraya katrêsnan, ngidêp munyi, tong bani nungkas kakêncan.
5. Sana duwêgé matingkah, ngaba awak sébêt ririh, wicaksana macacidran, yadin di tongosé sêmput, nyidayang masih mapéngkas, tur makêlid, luput tan kahanan baya.
6. Dwésa ririh madadugan, cêlang sébêt tur cariring, nyalanang pangindra jala, ngékanang musuhé nungkul, rêp sirêp asing matanggal, onya jêrih, nunas ica ngaku kalah.
7. Sraya ngalih kakanténan, ané dadi anggon kanti, têgul bahan pasobaya, ajak magêtih abungbung, paras-paros mararasan, saling tindih, kala nêpukin sangkala.
8. Kéto né madan sadguna, swiréh bisa mangulati, kapitrêsnan nyama braya, lamakan makêjang asung, ngidêpang asing solahang, mawak sakti, kasidén kajana loka.
Pupuh Ginada [Panca Satya]
1. Panca satyané ucapang, utama patut lakonin, anggén suluh pakédêpan, sajroning désa makumpul, jani bacak suwang-suwang, apang pasti, mangda bêcik mamirêngang.
2. Kawit satya-hrêdaya, pagêhé mangamong budi, asih tuhu cucud olas, ngardi jagat pang rahayu, twara ngitung pêtêng lêmah, mangastiti, bakti ring nagara krama.
3. Ping kalih satya-wacana, pagêhé têkéning munyi, tindih têkén né rawosang, ngaranayang nyama asung, pisaga braya pada lêga, mangugonin, ngranayang élah matingkah.
4. Satya-laksana ping tiga, nyêmak gaé jêmêt gati, manut têkén né rawosang, twara tahén nyalah unduk, nyêmak gaé kanti pragat, ngalêganin, wê désané dêmên ngajak.
5. Satya-samaya ucapang, twara linyok têkén munyi, mabawos jati satata, ngawé lêgan anak liyu, kapihandêl kacagêrang, sahi-sahi, dadi imba di pakraman.
6. Satya-mitrané utama, tindih têkén braya wargi, suka duka ajak timpal, twara tahén nguluk-uluk, sahi ngawé lêgan timpal, katrêsnanin, nyama braya pada wêlas.
Pupuh Sinom [Trimala]
1. Trimala bacakan corah, corahé tatiga jati, kasmala corah laksana, sané tan nyandang lakonin, mada corah di munyi, munyi bangras pati kacuh, moha corahé di manah, manah loba iri hati, ngawê satru, sami anaké andapang.
2. Lêkahan irajah-tamah, itrimala ngamimitin, ngadakang sakancan corah, ngawêtuang musuh sêngit, sad ripuné dadi mijil, sad tatayi barêng mêtu, kalih isapta timira, musuhé ring raga sami, dados satru, pacang ngawinang sangsara.
Pupuh Ginada [Sadripu]
1. Kama sané mangadakang, indriyané adasa cêning, daséndriya bacakan momo, sané ngawêtwang ulangun, buwin jêbos to tuturang, bêsi-bêsik, babacakan daséndriya.
2. Loba twara mangêmêdang, kasukané têkén daging, ngalobayang gêlah timpal, yadin saking nguluk-uluk, kéwala suba mabahan, dêmên ngidih, twara ngitung ujar para.
3. Moha solahé né bangga, dêmên kakadénang ririh, réh andêl têkén kabisan, dadi mêtu bêlog ajum, dêmên pêsan kajunjungang, pongah jwari, ngêndog timpal kapisaga.
4. Murka laksanané akas, satata mahidêp brangti, gêdêg kênêhé jalanang, wêtu dadi ngadug-adug, salah tampi énggal pisan, babar pêdih, andêl têkén kakêrêngan.
5. Himsa tan kapiolasan, laksana mamati-mati, tka wirosa ngamatiang, sawatêk sané tumuwuh, ngalakonin sakawênang, ngapét pati, satata mahidêp kroda.
6. Matsarya dêmên misuna, iri hati tidong gigis, maricéda dêmên pisan, ngadén awak paling luwung, makêjang anaké cacad, dadi hati, ngumik timpal tong jangkayan.
Pupuh Sinom [Sad Tatayi]
1. Sad tatayi karawosang, jêlé tan nyandang lakonin, nêmnêm buta pahidêpan, angraja-pisuna siki, angêracun kaping kalih, nunjêlin né kaping têlu, angamuk né kaping êmpat, naranjana ping lima malih, ping nêm ipun, drati-kramané kaucap.
2. Némadan ngraja-pisuna, munyi bobab ngawé lêk hati, dêmên nyatwa sané nora, ngawé iyêg sahi-sahi, ngaracun tuturang malih, dêmên nuba ngawé lampus, nunjêlin sané pamêkas, ngênjut umah jêron widi, twara patut, nika pacang laksanayang.
3. Angamuk ucapang muwah, mrajaya mamati-mati, twara ngêlah kênêh olas, maring sahananing urip, manuwutwng pêtêng hati, byapara idêpé bingung, lagas mrajaya timpal, twara ngitung bênêh pêlih, ngawé buwut, wa désané sambêh buyar.
4. Lanturang sané ping lima, anranjana kawastanin, sahi dêmên ngutik timpal, ngawénin apanga sakit, ban solah nêluh manésti, papasangan tanêm nyaru, ngawé pakéwêh wa désa, bilang laku nyangsayanin, tong kagugu, nyama braya pada gila.
5. Ané ping nêm drati-krama, smara dudu kawastanin, dêmên ngudik somah timpal, momon hidêpé ulurin, sahi ngawé sakit hati, ngawinang pumahan sêmput, ngawé nyag pakurênan, nyama braya pada sêngit, asing laku, twara sudi masocapan.
Pupuh Pucung [Sapta Timira]
1. Pêtêng pitu, sapta timira kawuwus, bacakan dursila, né twara nyandang lakonin, cêning hayu, pirêngang jua apang mêlah.
2. Bacak malu ané madan pêtêng pitu, bêsik kasugihan, dadua kapradnyanan cêning, patpat têlu, kayowanan lan kagungan.
3. Listuhayu, kasaktyan kawiryan pitu, néjani tuturang, laksanané bêsik-bêsik, tan rahayu, réh singsal muda hidêpan.
4. Wêtu jumbuh, kasugihan ngawé bêgug, dêmên mandog-ndogan, tau têkén déwék sugih, tan pasêmu, ngandapang anaké tiwas.
5. Nguklu-uluk, kapradnyanan ngawé bêgug, dêmên mandog-ndogan, ngadén déwék paling ririh, wastu jumbuh, ngaku-aku nawang swargan.
6. Ngadug-adug, kayowanan gêdé bayu, wiréh ênu bajang, makêjang anak êndogin, saking tan wruh, têkén déwék pacang tuwa.
7. Babar ngagu, kawangsané agu-agu, manyinahang awak, mandog-ndogan dêmên gati, ngadén dusun, kadang brayané andapang.
8. Kalistuhayu, ngadén goba jêgég bagus, satata matandang, nyêntokang goba sasahi, wêtu jumbuh, cacad timpalé makêjang.
9. Wastu jumbuh, kasaktyan makada jumbuh, tingkahé pramada, tau têkén déwék sakti, dadi bingung, pongah mangoncarang mantra.
10. Réncang liyu, kawiryané dadi bêgug, makêjang andapang, ban kasadiané numitis, dadi agung, satata dêmên jungjungang.
Pupuh Sinom ( pamuput )
1. Ngiring mangkin pêragatang, gênding cantungan puniki, wantah amunika pisan, sida antuk tityang milpil, mawit manahé subakti, miwah prihatin kalangkung, manggih jagat aro-ara, rajah tamahé mamurti, minab tuhu, pangrabdaning kali yuga.
2. Pangabaning kaliyuga, buyar jagaté sami, mahiyêg ngrêbut kakwasan, magulêt ring kadang wargi, sami mapi-mapi ririh, iwangé kadalih patut, nyarah nunjêl marikosa, ngrusak parhyangan makadi, pada rusuh, ngulurin sakita karêp.
3. Ring masaning kaliyuga, kênêh anaké nungkalik, kadarmané tan paguna, arta brana kahubêrin, bobab ngamawukin diri, tata susila tan krungu, pianak langgah ring rarama, wantah kotamaning budi, sida nglêbur, jagaté mangda raharja.
4. Tutur indik pari krama, daging “pitêkêt” puniki, diastu jantên lintang tuna, madak dados kanggén sundih, manyinahang kawon-bêcik, sida milih sané hayu, maka sarana utama, pangêmpêl panangkan kali, jagat landuh, panjaké nêmu bahagia.
5. Majêng ring Hyang Prama Kawia, mawit saking manah suci, sêmbah tityang skala-niskala, Ida nuntun saking singid, “Pitêkêt”sida kapilpil, mogi wéntên gunanipun, ring para pangwacén samian, alit-alit truna-truni, inggih puput, kirang-langkung ampurayang.
PUPUT.
Tabanan, 5 Januari 1999.
I Wayan Sutédja.
Widhi TattwaPosted by Harsa Wirottama Labels: Widhi Tattwa
Om awighnamastu nama sidam
Iti tutur buana puraka
Duk ida pêranda wawu rawuh, ica ida ngikêt ada anggen ida kakawin, Nitisastra, sakeng mula tutur lêwih, tur wit nyambut tutur putra sasana sane mamêrihang sang sadhu sami, natan lian sarining kapatian, pamor ring tarya suksmane, ring maha padma mungguh, reh ika wiwitin sami, sami sadaging jagat, sami-sami ipun, sadadian panca maha bhuta, akasa, teja, bayu, apah, prêtiwi, sami mêdal saking irika, sane mawasta bata prêbawa seyetthi, dados sampun mawindu, bayaya ongkara tulen, nghing kari dados katuduh, durung nyata, durung sajati, durung mawasta, sadasamidang durung, kari rasane jêjêhan, kari matah, gêlis madêmang kapêlêk, jêrih kapanêsan, krana panês saking tênggang, krana tênggang tatan hana kawasa, ngajêngang ulam, punika tan hana panggih rahayu, sawireh sarêng sami manusane, ngaba cacad, sasoring langit, sawatêke madaging angkihan, miwah madaging matane, sanadyaning buron sêmut, miwah asing kutunin bumi, samian nira mamêrihang ne utama, nêrus, sane tan kêna inucap, nghing sidane tan sida, hyang widhi sampun uning jadmane arang wikan, katuturane lintang lêwih, kocap sane tan madaging cacad, kojar ring salontarane, sane sampun kasumbung tur kasêmbah dening jagat sami masih matra madaging cacad, klikliking cacad, durung têrus rahayu, salingke jadma manuse, sane makrana bêcik, tan pati cacad-cacadin, sami pada ngaba cacad, gunung agung punika pinih luwih tur kapuji, dening jagat kabeh, dingine sane cacad irika, Sanghyang Surya panas tejan ida, Sanghyang Ulan misi bungkut, sagarane matoya pait, Sanghyang Indra capala ida, Sanghyang Wisnu ngangon lêmbu, Sanghyang Sangkara nila kanta kêni wisya kalakuta duk riyin, kala ngiyiting mandara, sêkar tunjung bunga pinih luwih yan rêsêpang masih misi cacad, reh ring watêk mijile, cêndanane dewan taru, gowokne misi lalipi, punika cacad nyane, ngaba ala ayu, langkung sêngka ngimpasang, sami gaya nadyan cacad, mangde kikit, tan dadi tarakanrangan.
Ya nika putunganing manah, yan hana manah rahayu, wênang ngêtut pangkat sang Pandita, yan sang Pandita sampun lêwih, wong sabaranag wênang turut, ane makayun rahayu, sane munggah lingning aji, yan hana wong bagus, tan suwe bagus, yadian ia sugih mas pipis, tan hana awe tapa malaran, patut ia ngaturang punia, bantêne ring sang hyang Titah malih yan pitra rêna ring pianaknia, muang bibi, muang ring kadang, sami trêsna antuking ring mas slaka muang pipis, muang uma nasi, boya awet palania dana nistane kadi toya di don candung, atutnia, hêning kantên mapulungan, yaning gêmêl ia tong bakat usud, tan hana mala lêtuh apan ia kalise tidong agigis, yaning ne bawose ring tutur, sane awet papalarania wênang madana puniane kalagu, muah maweh tuture ayu tur ajahin ia darma, punika ne awet palarane, muah misunayang pianake luh paling kêliha, sane kari daha, punika sane awet palarania, tuhu dana utama, wastania, tur madana punia, malih nyulurang titir, yaning samadi tanpa brata puja yoga, muang sanghyang Aridina, ne rajêgang, mangde sampun dawuh, yaning dania, ne awangun, hana pamalêsing dewa, magutan alane, ngamargiang punia satu, palane tikêl sapuluh, yaning nuju gra, nikêl sasian punia, ne asiki sampun langkungina, alane yaning manuju tapa ganda, kala sang sadu masadana punia, palane langkung lêwih, tanpa watês palane, punia sanunggal malih ipun ya antantara kalan ipun, tan tilêm purnama, masangang punia, punia sanunggal yaning muniain kadang aji, puniane sanunggal tikêl apisan, yaning muniain sang wiku putus, yan ia maweda, punia tunggal nikêl siu, pangwalêse saking singid, yaning wonge nyadia rahayu, nulurang krêti, yaning nyidayang ngamanggêhang asapunika, têlas alane, dewa ya, mahyang yaning pêpêk pakrêtine ring Widhi, muang ring siwania, malih ring sanak kadang, aji, yaning sampun saking las, tan wawanêng pamalêse saking dewa, sapunika kojarnia, sastra utama tingkahe manangun punia, ngangge nista, madia yaning maweh tuak ulam nasi, kawastanin dana nista, yaning maweh wastra kampuh, sane alus-alus, sanadianing mas slaka, muang pipis kawastanin dana madia, yaning mawehang anakluh tur pianake dêha, utamaning dana ngaran, yaning mawehang tutur kojarning sastrane ayu, antuk sang wiku tur ajahin darma, punika ngasorang dana sami, nadian akeh yaning sampun manurut, tur manahe lila karahayuan, pinika palane kalangkung lêwih, nadian akeh yaning tan maturut, sakadi padang tua aking tinibaning kunang, pêdas puwun ia, tanpa unduk, karana mapunia ngêlêngang manahe manadi suci, mangda sampun ical palane, dana tur malih patute magêhang kertine, nanging dasare mangda hêning, tur mangda lila, yaning sampun lila, semer satus alah, dening tlagane asiki, tlaga alit tur daken kêna ngalahang sumur satus apan ia makuru têpêt, nesampun ia patut punika rahayu, magawe pala, tlaga abêsik kalangên dening yadnya apisan, yadnya satus kalahanga dening putrane asiki, nanging putrane mabrata kasaktian, brata satyane pinih lêwih, ne satyania istri utama, satya brata, deni brata liu, brata satyane pilih, lêwih, wyadin papinetan, sue manggih papa yaning mamanah rahayu, mangde kukuh ngamêl kadarman, tur pagêh mapunia, mangda sampun linyok ring ujar, yaning linyok ring sato asu, sataun papa kinêlar ring kawah, yaning linyok ring manusa, yan pada linyok ring pada manusa, sabarang, satus tahun ia kinêlar ring kawah, yan linyok ring sang ratu, siu tahun papa kinêlar ring kawah, yan linyok ring sang wiku putus, limang iyon papane kinêlar ring kawah, yan linyok ring dewa, sapuluh iyon papa, kinêlar ring kawah, sami kang wênang tahun, puniki ujar linyok, tanpa mangguh yaning papaning wang, panca drêta wastane, mangotsawa, yaning mangotsawa, tan pahingan nrakane, yaning manomah wadu, sane kaping tiga, ujar ring arêp maurip kaping pate, ujar karaksa ring pitra, yaning kaping lima, rikala gaguyon yaning ujar dadua tan urung mamangguh papa, tinampenan antuk dane ipun, apang sampun salah surup, ngawastanin ane mawasta adua, rêrêhang papasten malih ring tutur sarascaya, bawos bagawan Biasane, punika sane kasumbung, antuk pandita sami, pada dibyaning mujiang tutur, punika patut elingang, sakatahing manusa mamanah rahayu, rêrêhang tatrangan ring buana puraka saking pangandikan ida bhatara Siwa ne riyin ring bagawan Wasista, ngwilang lakoning manusane sami, yaning brahmana masaratan ya mangaji tur masasanjan mangrêngu kertti, wênang madana punia, manêlêbang matirta, mahati suci miwah yan mawarah-warah makadi ne wênang malaku ngawikonnin, pacang manggih papa, rauh pitarane, tinêmu ring sanak putunia pada amanggih papa, muang sêkadi sang ngapapa dana punia, yaning mapunia ring Siwa Buddha Bhujangga, tan hana patut nia tinutang sang Trini, mlaku ngawikonin, pacang manggih papa, rauh têkening pitarane, tinêmu ring sanak putunia, pada amanggih papa makadi nanggapa dana punia ring Siwa Buddha muang Bujangga rua wêlas cacakania, yan apisan madarma.
1. Madan satua, 2. Madan tapa, 3. Madan ia dama, 4. Madan imong, 5. Madan saritah, 6. Madan ia hêrih, 7. Madan ia titiksa, 8. Madan ia Surya, 9. Madan nian yadnya, surya yadnyane patuh asiki, madan dana, 10. Madan ia drêsti, 11. Ne madan ia ksama, 12. Ne mangkania malih trangang, sane madan ia darma, polos ia jati, tan ia bisa linyok, madan satia kalintangan pagêh, sane madan tapa kirangan kadi sayan, sane madan dama magawe iliki jagat sami, sane madan wimatsaritah tan hana bisa ngatin kayun, sane madan wahêrih madan wirang sane patut wirangang samaya uning titiksanane agêngania kroda, sane madan ia tiksna tan wênang tiru, sane madan tan hana mamanês, sane madan yadnya, têlêb ia mamuja samidaning mapuniane pêpêk, sane ning drêsti mangda kasidayang ia amanggih hêning, sane madan ia ksama, madan ia hêlan, hêlane madan pagêh, narima ring satitah, norana surud, ia ginawe bêcik, punika bratan sang Brahmana, muang Buddha Bujangga yening bratan sang Ratu luwih têhêr malajahang sanghyang, tadah pagêh mahêning otrane, magawe yadnya putus, simaning yadnya nasarin nikang wadua, ngardi karahayuan, ring sawatêking kawula gotra, tan pêgat ia ngawea dana, punika darmaning sang Ratu, yan ulah watêk Wesia wênang muruk ring sang Brahmana muang ring Bujangga, miwah ia ngarap puniane ring kalaning dewasa rahayu, miwah ring hyang Tri gêni, malih muruk ia madum-duman ring sawatêking sandesa, punika bratane Wesia, saking bawos Bagawan Biasane ulahning Sudrane wênang manewaka ring Siwa Buddha Bujanggane, yan ia punia mapunia têlas papan ipun punika bratan Sudrane, puput yasaning Sudra, dadi manggih rahayu, apan sudrane mijil saking lêpan ida Sang Hyang Brahma, saking lêpa lêpaning suku kalih, sane kawuwus rêsi Siwa Buddha, mawasta Brahmana sang ratu, malih sang Bujangga aji yaning Sudra wastaning, salah dunung ucape sêntana manega, Pasek, Gaduh tanggal tameng, kabalan, maslaik, wênang sane punika sami sisia Sang Bujangga, sisia Sang Brahmana, sang watêk Ratu, duaning madaksina carik, tuluk tayukan, muang jadma kurênan, yan hana wong ditani manangkên singgih, ditani juga pakadangania ginawe singgih ika ngaran weya mula ya tani ika dadi juru prawu, juru dagang, juru panitihan, Sudra ugi wastan ipun, wentên malih jadma pêtang prakara sane tan hana mijil saking Brahmana 18 akuehnia, panca karma wastane, cêndala kalih, ring kaping têlune sadia mêlong pat, santunca karma ring hana cêndala, toya anut cêndala mamewêlas, candunca punika tunggil, ring buanane kabeh, sami ngangge nista madya sami sampun ring buana puranane mungguh, irika pastiang cacakane siki-siki, mawasta panca karmaning cêndala miwah mêleca santunca punika, ada Bagawan Siksa muang Bagawan Prasune mamitutur ring sisiane, sane madan ida Isanedwaja, maulah yasa patut ngamanggêhang wangsa luhur, wiadin sang Brahmana maraga utama luwih bawose, yaning tan patut ulahe ngutang kawongan ngaran, dadi jadma daridra punika, kalane kari maulah dudu, dadi sato ya satone paling nista, sato punika, kari masolah dudu, dadin buron kidang, ikidang kari maulah dudu, dadi kêdis ia sane pilih kasar, ikêdis masih ia masolah ia dudu dadi be sarapan kari maulah tan yakti, dadi lêlipi kagila-gila ya, masih maulah dudu, dadi kailiking jagat kaliwat agung papania, tan hana kasupat dening Rsi Sewasogata, saluir mareka ala tan simpang alane, salingke manusane ditani, Brahmana, Sang Ratu, muang Dewa, yaning ulah dudu, sama papane, sang Hyang Indra masih papa nêraka, witing ginawe rusak idetia giwrata, saling ke jadma manusa, sabareng magawe ala, muang langkung ia, muang tara menak, ngaku menak, sami mamangguh papa ika, eling akene, yening mapakayun rahayu apan saking pitutur Sang Hyang Dharma ne nguni, ring Sang Panca Pandawa mangda kasidayang amanggih rahayu, punika eling kene, salamine rasan-rasane ring ati, arcanane yang ring manah kaitungang maguru ping sasta, yening durung têrang pamanggihe, mangda sampun papane kalintangan sakit malih maguru ping sawelas, ring sampun maguru ring sawelas, matemahan pangguh papane, ika ngaran papa nista, yaning maguru ping pitu, maguru ping lima, nista madya ngaran, yaning maguru telu, utama, pateh ring ngapisane, hana malih ngawastanin maya sane kaping telu, sane apisan, hana ngawastanin utama jati, anging itungang anake wiku, kandaning sastra, kertin sang pandawane saking pangandikan ida Batara Darma, linging niti sarane, mula tutur buana purana, kaikêt antuk ida pranda Wawu Rawuh, anggen ida kakawin niti sara, sampun nika pangandikan ida sang Hyang Darma, wilang pangkat sêmbahe ingêt akene, ia ring ati, tingkah jadmane masêsêmbahan, sêmbahe madon ring guru laki watês nia ring gut, mucuping jêrijinia, anak maguru laki, wastane rahayu, sang wadu, yaning sang lanang tan wênang nyêmbah wadune, yaning sang lanang maru wadu ring wawu matêmune ring wadu makrêti, tan hana sasêmbahan yening sampun mobot, sang wadu ika sang lanang ngelingang pisan tan wênang ngungkulin sang wadu, ritatkala tan wênang lawatin, sang lanang tan wênang magunting, muang masêsangi, puput tutur iki.
Alih aksara oleh: I Wayan Sutedja, Buruan, Penebel Tabanan.
Pupuh Warga Sari puniki inggih punika pangeling-eling indik ilen karya, papeson miwah ayahan krama desa adat Buruan rikala nyambut piodalan ageng ring Kahyangan tiga.
(kasurat olih Pan Mreta, Buruan)
Papeson Krama Lanang-istri
1. puput pawilangan sampun/ mangitungang swa karyane/ papson krama desa itung/ klatkat, gatik, saang malih/ lakar basa gnep masuin/ gedang, nangkane ingetang/ nyuh pada mabungkul/ tken don pada malepit.
2. papeson krama luh itung/ baas, lengis, biu, jajane/ jaja gina, uli, abug/ bantal, tape, satuh,sempani/ ron, busung, pada masuin/ palawa, semat, peselan/ pajuru nampi ditu/ macatet masuk ring tulis.
Ngayah Nyale & Nyamuh
3. sampun tampek karya nyamuh/ regep pangupakarane/ tahenan lan canang kukus/ pratitane tunas rihin/ sang makarya nunas sami/ wenten ngaryanin sanganan/ wenten nuas ron busung/ ditu nyumunin majahit.
4. rakan suci pcikang ditu/ puspa karnane elingang/ wong kberber, ratu magelung/ tiga gtas, tuding panji/ katibubuan udang malih/ bungan temu, kulub payasan/ pasangan pamargin ipun/ solas kayang saraswati.
5. yan mananding suci ditu/ daksina maka ruange/ canang gantal burat arum/ lingga miwah sangga urip/ pisang kembang , pisang gading/ sri papucuk ditu magenah/ soroan,suci ditu/ krecen dumanuwutin urip.
Pebat
6. bebek, siap, mameri, taluh/ celeng guling,celeng tampahe/ di desa takonang malu/ sing kaget ada ngadepin/ tiying, ambu pada masuin/ pangubengan sanggah tutuan/ maplawa aji tuduh/ prabot pebat masih kenehin
7. babanten di pebat katur/ daksina canang ktipate/ tpung tawar, wajik, kukus/ salaran ditu nyalepit/ sga, tabuh, takep api/ tirta di sanggah cukcuk magnah/ kayangan tiga astawa dumun/ tityang nunas panginih-inih.
8. ngracik basan sate sampun/ isen jahe lan kunyite/ bawang, kasuna, lan cekuh/ mica, tken tabya krinyi/ uyah gula nyuh makikih/ di pangkone mahadonan/ sasatene alus/ malilitan lanang istri.
9. pamabatane pejang ditu/ tancebang panylungkitane/ adenge turuhang ditu/ ka pwaregan tunasang api/ ngbirbir ngilihin api/ mangencolang nyemak pancak/ sate lebeng sampun/ kdapinia lalah manis.
10. juru pwaregane gupuh/ manampi gagoreengane/ nglablab jukut masih ditu/ sambilang nglebengang nasi/ sengitan ngendihang api/saang matah bakat augang/ nasi delek angus/ juru priksane brangti.
11. embane to goreng laut/ panesang malu lengise/ nyuh makurkur pulang ditu/ bawang, kesuna nulurin/ suba nyemangah tingalin/ ditu ya lantas angkidang/ tabia pulang ditu/ sra mayeh anggon nyampurin.
12. basan jukute ulig luh/ isen, jahe lan kunyite/ bawang, kesuna lan cekuh/ sere, uyah, tabia krinyi/ gedang, nangka, be adukin/ suba ada ne aluban/ basa pulang ditu/ don janganulam nggon ngasemin.
13. jajerone pulang ditu/ limpa, ati, peparune/ btuka, basang wayah sampun/ babwahan, muluk sampel malih/ aduk bene uyahin/ tatebihne pang biasa/ pada lebeng sampun/ getihe pulang saduri.
Makarya Gayah
14. gayahe bangunang ditu/ bajra, gadane elingang/ pasa cakra utara mungguh/ padma kedis ati muncakin/ papayasan renes di sisi/ surya, candra lan lawangan/ sandat, cpaka, jepun/ jajaringan anggon nyaputin
15. oret-oret tancebin ditu/ sandingin tumbak acuane/ kalung maka talin ipun/ babangsingan basang sami/belibaran gunting ati/ tulang giing, balung babolong/ iga, pungsed, buntut/ cadik, kuping, lima, batis.
16. karangane bayuh ditu/ daun, klatkat tatakane/ lembat, asem, serapah ditu/ urab barak, urab putih/ papenyon, anyang manyanding/ kakomoh,semuuk, urutan/ nasi sokan benin balung/ jukutnyane don belimbing.
17. klemigiane tunas malu/ regepang upakarane/ daksina, canang paduwuk/ pras, panyeneng, ditu masanding/ sayut tututane malih/ lis jangkep ditu magenah/ di bale pugpug mungguh/ pabia kawone menyanding.
18. tepung tawar wajik kukus/ daun dapdap ancak-ancakane/ padang lepas ambengan ditu/ ento anggen mangetisin/ panglukatan, samsam genahin/ padma anggen manyiratang/ tirta, sekar belat ipun/ to siratang mamungkurin.
19. kayangane siratin dumun/ miwah sarwa babantenane/ sutri mangku ngalungsur ditu/ miwah kaulane sami/ karyane lantas ambilin/ sutri mangku ngalingganang/ ngadegang batara di luhur/lanang istri tangiang mangkin.
20. i mangku masang lalambung/ ider-iderin kayangane/ klasane kebatang ditu/ macaniga di palinggih/ rarawe pasangang sami/ sami sampun kakenenang/ tedung, pangawin sampun/ wenten ngiasin palinggih.
21. ngalingganang sampun puput/ ke surya nunas pamlaspase/ mendak ngulap dane mangku/ raris aturin malinggih/ ke beji kireang mangkin/ lanang istri ngiring makejang/ upakaran ida pundut/ sucine katur ring beji.
Mamargi ke Beji
22. batarane munggah sampun/ madudonan pamargine/ rarontek lan umbul-umbul/ tedunge ngapit palinggih/ payung pagut lan pangawin/ kukus, canang lan tahenan/ rantasan nini sampun/ gagaluh, para istri nyunggi.
23. i mangku mabajra ditu/ di arepan panuntune/ sibuh, papek, tulup sampun/ kayu sakti wenang nganti/ para sutri nepek linggih/ bala ganjur maedohan/ suaran kempul bulus/ kawulane ngiring sami.
Rawuh ring Beji
24. tan warna ring marga sampun/ alon gancang pamargine/ rauh ring tepining ranu/ katon beji ening bersih/ sinaiban sarwa sari/ ring tepi ider telaga/ sekar tunjung mrumpiuk/ rauh kumbang ngisep sari.
25. jro mangku mabajra sampun/ manguningang aturane/ suci, daksina, canang katur/ kukuse merik sumirit/ maduluran wargasari/ betara wisnu keastawa/ puput sami katur/ meras toya ngagem elis.
26. bejin ida dahat luwung/ manca warna genah toyane/ abangan nuut rupan ranu/ panca resi ngaraganin/ ngidul, ngalor, maberesih/ ngulon, madia masucian/ maring wetan puput/ wastu ragan ida bresih.
27. pabresian ida puput/ raris ngrangsuk busanane/ sekar emas, pudak santun/ ambune ngalikub merik/ tumuli raris mamargi/ sairingan sami budal/ tan kocap ring henu/ rawuh maring jaba puri.
Rawuh Saking Beji
28. rawuh saking beji sampun/ gong kulkule masahuran/ pamendake canang kukus/ ganjaran pendetang sami/ sasampelan kari magisi/ lanang istri mendet ngarejang/ batarane asung/ parancangan rawuh nampi.
Ngider Buana I
29. maideran ida ping telu/ ngiderin pangubengane/ juru rejang masolah sampun/ ngajroang mangararis/ ping telu ngiderin puri/ rejange kari masolah/ katon banban alus/ nyaliog, nginggek ke samping.
30. paideran ida puput/ linggihang ring pamiyasane/ canang kukus mangkin katur/ ditu (ngtas) prastita luih/ kayangan siratin sami/ banten sor mangkin uningang/ linggih ring paruman katur/ ke pangubengan ngararis.
31. sami sampun puput katur/ sutri mangkune elingang/ tekan tamiu masih itung/ taler sekan gonge sami/ krama desa lanang istri/ pajuruane ngitungang/ pang da munjuk lungsur/ apang pada nunas sami.
32. sasampune sami puput/ mararean jro abosbos/ ngajeng canang jero dumun/ malanjaran ditu ngararis/ metu manah purna jati/ ne lingsir ditu ngarawos/ ne te gde juru kidung/ lautang ngawarga sari.
33. banten sor di ajeng mungguh/ suci miwah daksinane/ paduwuk, sanggah urip sampun/ canang gantal burat wangi/ (pagnian) pangambean malih/ banten pasaren ditu magenah/ jrimpen tegeh di tanggu/ sasayut agung manyandingin.
34. skar taman pula gembal ditu/ panyolasan ditu mangge/ sasayut pajegan ditu/ prebuan bebek, prebuan guling/ panyeneng, prastita lewih/ dumangala, durmangita/ soroan, suci ditu/ babangkit, gayah, rancah nyanding.
35. jrimpen, sate di bucu mungguh/ gelar sanga to elingang/ tutuan, pamenben ditu/ karangan, ganjaran malih/ krecen sandangan madaging/ tatabuhan jangkep magenah/ kantun katah durung katur/ kidung titiang gelisan nyarik.
36. tatbasan panampeh-rara ditu/ muang rara meraradane/ pangalang, pangeninge ditu/ tatebasan mreta-dewa malih/ dewa rauh ditu masanding/ turus lumbung nagasekar/ tatbasan pageh-urip ditu/ sida karya, pabresihan malih.
37. upakaran linggihe katur/ suci, daksina, canang canene/ (semunutan) suci ditu / sasayut pangambean malih/ sasayut pajegan manyanding/ jrimpen lan wastra rantasan/ soroan penyaksine ditu/ datengan miwah aket linggih
38. banten ring pangubengane mungguh/ suci lan ( smunutane ) / paduwuk munggah limang bungkul/ soroan lan prebuan guling/ karangan munggah asiki/ ganjaran agung limang wadah/ tunggal ngider ida ditu/ to turunang saka besik
Ngider Buana II
39. pnampane rawuh matur/ malih iderang batarane/ tumuli ngababang sampun/ warga sari lanang istri/ juru rejang masolah mangkin/ lalegongan manis alon/ i mangku ngider dumun/ swaran gentane ngrining.
Ngider Kidung
40. puput paideran sampun/ linggihang ring pamayasane/ padayungan mangkin katur/ ring pajenengan ngawitin/ ke paruman mangeraris/ ke pangubengan muputang/ sareng kutus ngider kidung/ asiya kayang ne nampi.
41. pamucuke kukus katur/ pwajikan panimbale/ canang cane duluran ipun/ arak berem manulurin/ sajenge ditu ngiring/ pewajikan mamuputang/ pang da kuri malu/ tingkah bakti ring hyang widi.
Ngider Buana III
42. malih iderang ida ditu/ elingang babaktane/ yan tan kayun ida turun/ krama desane ngabakti/ ngaturin batara mijil/ yan tan sida mapinunas/ balik ayap ida ditu/ canang kukuse arepin.
Nurunang Manik Galih
43. jro mamgku mabajra ditu/ tan sah ngoma batarane/ mangaturin ida turun/ warga sari ngastawi/ ngaturin batara mijil/ ring sutri nyelang dasaran/ prakanggen ida rawuh/ batarane raris mijil.
44. kukus pawajiokan katur/ canang sukla runtutane/ batara sampun malungguh/ rawuh kaulane nangkil/ jro mangku di ajeng malinggih/ sami sampun katunasang/ tirta pamuput karya lungsur/ dasarane sampun meling.
Ngider Kiwa (Pamuput), Manik Galih Mijil
45. panyaksi ka luhur puput/ malih kiwa pangidere/ pamudalan kala iku/ mabyasa di bunga raris/ batara manik-galih mijil/ sinarengan makembaran/ putih kuning makereb sampun/ pinggel ida benang pipis.
46. canang kukus ditu katur/ dulang-dulangane manggo/ bras kuning, jinah masamsam sampun/ tedung putih kuning masanding/ tanginin ida antuk gending/ gending nyampat macaniga/ batara sampun mawungu/ tur micayang padi pipis.
Mabiasa, Batara Ngaluhur
47. wusan mabyasa ngaluwur ditu/ elingang babaktane/ aket linggih datengan pundut/ glar sanga daksina kakalih/ be siap dadua, taluh dadua/ benang pipis duang gantus/ nyuh makelas malih kakalih.
Palu-paluan, Karya Puput
48. maseha dane ki mangku/ mangarepin laluarane/ be siap nyuh miwah taluh/ dadi palu-paluan sami/ aturin sami mamukti/ sairingan sami budal/ budal kaja, mantuk kawuh/ mantuk kelod, budal kangin.
49. mangeluwur sampun puput/ ngajeroang lanang wadon/ mamedek batara sampun/ sampun sami ngaturang bakti/ batara matirta sami/ sami ditu nunas tirta/ i mangku munggah nyurud/ maduman raris mapamit.
Puput
Catatan: kumpulan kidung Wargasari di atas dikumpulkan berdasarkan pailen karya di Desa Adat Buruan, Kecamatan Penebel, Tabanan. Mudah-mudahan berguna pula untuk di daerah lainnya.
RENG KAKAWINPosted by Harsa Wirottama Labels: Kekawin, Reng Kekawin
6 MACAM RENG KAKAWIN
Oleh: I Wayan Sutedja
A. WIRAT
1. Wirat
2. Wikreti
3. Kalengengan
4. Jagaddita
5. Padma Kesara
6. Ugarata
7. Prakreti
8. Tebusol
9. Ganda kusuma
10. Wresaba gati wilasita
11. Aprakreti
Keterangan: akhir:6,6,6,2 (dari:6,1,2,3)
B. SARDULA
1. Sardula Wikretidita
2. Pratwitala
3. Kendragati
4. Mregangsa
Keterangan: akhir:5,5,5,5 (dari:1,3,4,5,7 )
C. SRONCA
1. Sronca
2. Malini
3. Girisa
4. Prahara Kalika
5. Girisalpa
6. Sikarini
7. Citralpa
8. Pratiwitala
9. Merdu Komala
10. Jayasmara
11. Totaka/Ratikrata
12. Praharsini
Keterangan: akhir:3,2,3,2 (dari:2,3,5,6,7)
D. ASWALALITA
1. Mandamalon/Rajani
2. Aswalalita
3. Wretayana/ Aswalalitalpa
4. Wiralalita/ Jagat Pramedita
5. Wangsa Patra Patita
6. Swangsa Patra
7. Aswalalita matra
8. Turidagati
9. Kusuma sadara
10. Susila sadara/ cita sadaya
11. Sardula lalita
12. Adya swalalita
13. Glis
14. Madraka
15. Swandewi
16. Indrawangsa
17. Indrabajra
18. Upastita
19. Salini
20. Watomimala
21. Druta wilampita
22. Kilayu manedeng
23. Atidrati
24. Kusuma sadara
25. Danda kalalu
26. Aruna ragi
Keterangan: akhir:3,1,3,3 (dari: 1,2,3,5 )
E. SRAGDARA
1. Wirada gumulung
2. Swadana
3. Catraleka
4. Sragdara matra
5. Manda kranta
6. Wasantatilaka
7. Kulawa kusuma
8. Asemwada
Keterangan: akhir:2,7,1,7 (dari:1,2,3,5,7)
F. RAHITIGA
1. Lalita wisama
2. Udgata
3. Soraba
4. Wisama
5. Payonidi
ind_Latn zsm_Latn ind_Latn srd_Latn nno_Latn tur_Latn srd_Latn nno_Latn nno_Latn nno_Latn ind_Latn eng_Latn ind_Latn ban_Latn ind_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn jav_Latn ban_Latn bjn_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn bos_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn tgl_Latn ban_Latn ban_Latn hrv_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn gaz_Latn ilo_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn run_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn pag_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ind_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ind_Latn lus_Latn lus_Latn ban_Latn mri_Latn bjn_Latn fij_Latn bug_Latn jav_Latn ban_Latn grn_Latn als_Latn pag_Latn ban_Latn ssw_Latn lvs_Latn ind_Latn srd_Latn srd_Latn cjk_Latn dyu_Latn jav_Latn ind_Latn vec_Latn lmo_Latn pag_Latn sag_Latn plt_Latn sag_Latn kmr_Latn bug_Latn hrv_Latn crh_Latn jav_Latn fij_Latn tur_Latn ind_Latn kab_Latn swh_Latn cjk_Latn sun_Latn ban_Latn jav_Latn jav_Latn cjk_Latn uzn_Latn ban_Latn sun_Latn pag_Latn ban_Latn tpi_Latn plt_Latn knc_Latn sun_Latn plt_Latn ayr_Latn bam_Latn bos_Latn kik_Latn tgl_Latn mlt_Latn ban_Latn bjn_Latn ban_Latn ind_Latn war_Latn som_Latn xho_Latn tum_Latn war_Latn knc_Latn kon_Latn bem_Latn swh_Latn ind_Latn ban_Latn tgl_Latn smo_Latn kea_Latn lin_Latn lug_Latn