Olih: I Putu Supartika
Molas tiban suba makelone tiang ngoyong di gumin anaké. Tiang ngoyong di Lombok Timur. Ditu tiang ngelantingang awak ngalih pangupa jiwa apang nyidaang ngisinin basangé ané setata nagih isinin. Tiang merantau ka Lombok Timur ajak kurenan lan pianak tiange ané enu cenik. Dugasé ento warsa 1999, tiang merantau ke Lombok Timur sawiréh alih-alihan di Bali suba nyansan ngéwehang. Megaé di tegalé tusing liu maan penghasilan. Baang suba adin tiangé ané muani ngoyong di jumah ngerunguang tegalé. Awak gedénan kangguang ngalah tur ngalih selah ané melah di gumin anaké. Neked di Lombok Timur aget tiang maan gaé dadi guru honorér di SD. Lega keneh tiangé. Kanti jani tiang suba dadi guru tetap di sekolahé ento. Ulain ento tiang nyidaang idup ajak kaluwargan tiangé. Lan tiang masih nyidaang nyekolahang pianak.
Ané jani pianak tiangé ané kapertama suba kanti matuwuh selikur tiban, mara tiang nyidaang mulih ka Bali. Sawiréh mara ngelah bekel lakar anggon séwan kapal. Nanging jani tiang mulih padidian. Kurenan tiangé enu ngurusang pianak tiangé. Pianaké ané kapertama kuliah di Universitas Gunung Rinjani mara seméster 7. Pianak tiangé ané nomer dua masekolah di SMA Negeri 1 Selong mara kelas 2. Enta ané makada tiang mulih padidian.
Tiang tuun di pelabuhan Padang Bai. Lantas negakin sepeda motor tua ané belin tiang ulian maan tunjangan kapertama nuju ka désan tiangé. Uli pateluan Padang Bai-né ané di malun SMKN 1 Manggisé, tiang bélok kanan. Laut nuutin jalan ané nuju ka kota Karangasem. Tiang ngeliwatin Désa Labuan, Désa Ulakan, Lan Désa Manggis. Neked di pateluan Manggisé tiang bélok kiri nuju ka Désa Apit Yéh. Suud ngeliwatin Désa Apit Yéh mara tiang neked di Désan Tiangé. Désa Selumbung adan désan tiangé.
Makesyeng asan bayun tiangé mara neked di wates désané. Keneh tiangé liang bagia maadukan. Sawiréh suba makelo ngoyong di gumin anaké, mara tiang nyidaang mulih. Ada masih sebet di keneh tiangé. Tiang tusing ngajak kurenan lan pianak mulih ka désan tiangé.
Neked di tengah désané, ada ané lén rasaang tiang. Désané ané ipidan sepi, jani suba ngeraméang. Umah-umah majujuk mabarisan di sisin margané. Kéto masih kios lan warung suba madémpét. Motor masih liu pasliwer di jalané. Ané ipidan sepi tur bet, jani suba ngeraméang.
Di jalané tepuk tiang sliwar-sliwer anak ramé. Sakéwala bedik ané tawang tiang. Mirib ulian tiang makelo ngoyong di Lombok Timur ané ngawinang. Yadiastun makelo tusing taén mulih, ada masih ané nyapatin tiang. Sakéwala anaké ané nyapatin tiang tuah anak ané umurne patuh ajak tiang lan tuaan tekén tiang. Yén anak ané maumur ngudanan tekén tiang mirib abedik ané nawang déwék tiangé.
Tiang ngawales baan lega anaké ané nyapatin tiang. Ada masih ané tusing tawang tiang ané nyapatin ento. Sakéwala rasane tiang kenal tekén anaké ento. Nanging engsap adane.
Di malun lapangané ané sesai anggon tiang sépak bola dugasé enu SD tiang bélok kiri. Mara mabélok tingalin tiang jalané ané pidan enu magladag batu, jani suba maaspal. Buina aspal ané alus. Aspal hotmix koné adane ento. Ngesir tiang ngaba sepéda motor ngentasin jalané. Tusing cara ipidan dugasé enu magladag batu, tiang ngaba sepéda gayung jeg kanti sakit jité sawiréh jalané lenjang-lenjung.
Tusing neked ditu dogén rasa héran tiangé tekén désan tiangé. Mara neked di sisin jalané ané paak ngajak umah tiangé, tiang masih nepukin keadaan ané malénan.
Ipidan di sisin jalané nénénan tuah carik dogén. Jani makejang suba maganti. Cariké tuah masisa buin telung kadong. Sisane suba dadi bangunan permanén. Ipidan cariké dini tajukina padi, ubi prau, séla, kladi lan jagung. Nanging jani suba tajukina beton. Suba tajukina umah lan WC. Suba tajukina gudang motor. Suba tajukina panyengker ané di malune misi taneman hias.
Tiang marérén di sisin jalané sambil ningalin cariké ané masisa buin abedik. Negak di duur motoré sambilang makeneh-keneh.
“Makejang suba malénan jani. Tusing cara ipidan. Kadén di tengah désané dogén malénan. Kayang ka sisin-sisin désané masih milu malénan,” tiang ngerimik padidian sambil negak di duur sepéda motoré.
Enu merawat di keneh tiangé dugas tiang cerik. Sabilang masan layangan tiang setata melayangan di cariké ané ada di malun tiangé jani, ané kari masisa malih telung kadong, ané suba tanemina beton dadi tongos ngetis sewai-wai.
Dot tiang buin ningalin cariké ané pidan. Cariké ané linggah misi padi ané gadang utawi kuning. Dot tiang ningalin petaniné semengan saling gelurin ngulahin kedis sawiréh padiné alih kedis ané nakal. Nanging lakar kénkénang jani, sawiréh suba makejang malénan.
Inget masih tiang ngalih jangkrik lan capung ajak timpal-tiampal tiangé dugas paturu cerik. Tiang masih inget dugas tiang uyutina tekén Pan Kaplur sawiréh malaib-laiban di tengah kadongané ané mara suud pulaina séla. Pan Kaplur ngepung tiang sambil nganggarang arit. Lantas nyanan sanjane Pan Kaplur ngadu tekén reraman tiangé ané ngaénang tiang uyutina tekén reramané.
Makenyem tiang ngingetang unduké ento. Rasane dot buin tiang ngulang galahé ento. Nanging lakar kénkénang? Tiang suba tua. Sing pantes tiang maplalian cara anak cerik. Buina tanah cariké masih suba nyansan nelahang.
Makelo tiang kelangen ningalin unduké ento. Kanti tusing tawang ada anak ané teka maakin tiang.
“Tumben tepuk Wayan mulih? Suba makelo tusing taén matepuk jeg nebelang dogén kompékne. Kénkén suba suksés jani di Lombok?”
Tiang matolihan. Nengah Rugeg timpal ané sesai ajak mapelalian di cariké dugas paturu cerik makenyem di durin tiangé sambilanga nikul udud.
“Éh Nengah! Ae ngah mara raga ngelah pipis anggon séwan kapal. Kanggoang maburuh ditu di Lombok malu Ngah.”
“Maburuh dadi apa Yan?”
“Dadi guru SD.”
“To suba suksés adane Wayang nyidaang dadi guru. Men raga dini jeg tetep megaé ka tegalé. Asilne tusing lamunkén, liunan tuyuhne Yan.”
“Nah sih ya masih Widhiné tekén raga, ané ngaénang nyidaang bantes madaran sabilang wai lan nyekolahang pianak.”
“Suksés suba adane to Yan. Men kurenan lan pianaké adi tusing ajak mulih?”
“Kurenané nu ngurusang pianaké ditu. Pianaké maka dadua nu masekolah Yan. Buin pidan kayang mulih bin cepok mara lakar ajak mai.”
“Nah selamet Yan suba suksés ditu. Men nguda dini ngoyong padidian?”
“Tumbén mulih, dini malu ngoyong nginget-ngingetang unduké dugas nu cerik mapelalian di cariké dini.”
“Ooooh, unduké ento suba liwat Yan, jani i raga suba paturu tua sing perlu buin ngingetang unduké ento.”
“Sakéwala ané héranin raga, cariké ané ipidan linggah suba masisa buin telung kadong jani.”
“Ento suba biasa Yan. Adane ya perkembangan jaman. Makejang patut berubah Yan. Jani jaman modern-ne, makejang suba serba canggih, makejang dadi beli baan pipis. Ané ngelahang cariké masih suba liunan magedi ka kota ngalih gaé Yan.”
“Nanging pedalem carik ané pidan linggah jani nu buin abedik Ngah.”
“Béh, eda ento sangetanga. Awak mulih kapah-kapah masih. Raga ané sesai dini sing sanget rungu tekén kéto-kéto. Ento suba hak ané ngelah cariké. Klebet ngadep, klebet mangunin umah terserah ditu dogén, i raga sing perlu buin milu-milu.”
Lantas Nengah Rugeg magedi ngalain tiang padidian. Tiang tusing ngerti tekén pepinehne Nengah Rugeg. Tumbén timpal ané ajak tiang sesai gradadag-grudug uli cerik mamunyi kéto. Tiang laut ngidupang sepéda motor lan ngojog ka umahn reraman tiangé.
Mara neked di angkul-angkul umahé, tiang suba sambuta tekén adin tiangé. Tiang jemakanga tikeh anggona kebat di batarané lan tiang orahina negak di batarané. Kurenan adin tiangé ngaénang tiang kopi. Kaponakan tiangé ané cerik teka uli durin umahé nyagjagin tiang sambilanga ngaba layangan.
“Horééé Pak Yan mulih. Horéééé Pak Yan mulih!!!”
Abin tiang keponakan tiangé nika. Layangane pejang tiang di samping tiangé negak.
“Pak Yan! Mék Ngah, Bli Putu ajak Bli Kadék sing milu mulih?”
“Sing Dék, Mék Ngah nu sibuk ditu, kéto masih Bli Putu jak Bli Kadék nu masekolah.”
“Adi sing ajak mai. Padahal tiang dot ningalin muane Mék Ngah, Bli Putu ajak Bli Kadék ané sesai ajak ngomong di telpuné.”
“Buin pidan lamun mulih buin cepok mara lakar ajak mulih mai.”
“Men bin pidan to Pak Yan?”
“Sing nawang masih Dék. Mirib bin limang tiban.”
“Mihhh, makelo gati Pak Yan.”
Adin tiangé sareng kurenane makenyem ningeh munyin pianakne. Tiang nutur-nutur ajak adin tiangé lan kurenane. Tiang nakonang mémé lan bapan tiangé. Adin tiangé ngorahang mémé bapané enu pesu.
Tusing maselang dasa menit lantas teka mémén tiangé ngaba don kacang lan bapan tiangé nadtad nyuh.
“Mara neked Yan?” mémén tiangé nakénin.
“Mara mé, mémé lan bapa uli dija?”
“Né uli umah sandingané ngidih don kacang.”
Tiang, ading tiangé, kurenan adin tiangé, mémé lan bapan tiangé negak di batarané nutur-nutur. Makelo tiang nutur, raris tiang matakon indik cariké tongos tiangé mapelalian uli cerik.
“Cariké ento nak suba liunan adepa tekén ané ngelahang,” bapan tiangé nyautin tiang.
“Pedalem yén keto pa. Makelo-kelo, bisa telah makejang cariké yén terus adepa tekén ané ngelahang.”
“Anak lén jamané jani ajak jamané pidan Yan. Yén ipidan liu anaké demen megaé ka carik. Jani suba liunan ngalih gaé ka kota Yan. Adékana anaké magaé ka kota, sawiréh pengahasilane koné lebihan. Yén di cariké, sing tentu penghasilane. Ulian ento masih cariké suba nyansan nyupitang dini.”
“Mih tetamian leluhur adepa. Yén makelo-kelo sing ada carik, dija lakar ngalih baas, ngalih ubi, jagung, muah séla.”
“Jaman suba canggih jani Yan. Tusing perlu Wayan bingung-bingung ngurusang ento. Kan jani suba ada baas import. Yén sing ada jagung masih dadi ngimport uli luar negeri.”
Héran tiang ningeh munyin bapan tiangé buka kéto. Bapan tiangé ané pidan demen megaé di carik lan di tegalé suba malénan masih.
Tumbén tiang mulih. Tumbén tiang nepukin umah tiangé ané pidan lan désan tiangé. Makejang rasayang tiang malénan. Uli mara macelep ka désané suba malénan. Kanti ka sisin désané masih malénan. Kadirasa kanti ka kaluwargan tiangé masih sampun malénan. Tiang nénten bisa mamunyi napi. Béngong nguntul ngenehang unduké. Ngenehang désan tiangé ané suba malénan. Ngenehang carik ané suba tambis-tambis telah tur ngenehang papineh wargané ané suba malénan. Mirib papineh wargané dini makejang suba karangsukin jaman modérn.
Cekceké mamunyi ping telu di tembok umahé.
Singaraja, 2-5 Agustus 2014
Subscribe to: Post Comments ( Atom )
ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn dik_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn zsm_Latn ban_Latn als_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn eng_Latn