Kaping ajeng, titiang ngaturang suksma ring pangénter parikrama antuk galah sané
kapica ring titiang, sajeroning acara puniki.
Ida dané sareng sami, pamekas para panuréksa saha angga sané dahat kusumayang
titiang. Para panodya, pamilet, saha para siswa sané banget tresna sihin titiang .
Sadurungé titiang nangiang atur, pinih riin ngiring sareng-sareng ngastiti bakti ring Ida
Sang Hyang Widhi Wasa kadulurin antuk panganjali,
“Om Swastyastu”,
mogi-mogi sangkaning sih pasuécan lan asung kerta wara nugrahan Ida, prasida titiang ngiring
ida dané ipun ngmangguhang kerahayuan ring jagaté sekala yadian niskala. Ring galahé becik
puniki titiang pacang ngaturang pidarta sané mamurda ”Basa Bali Pamikukuh Budaya Bali”.
Ida dané para atiti sareng sami sané wangiang titiang.
Sadurungé titiang nunas pangampura pisan, duaning kadi prasangga purun titiang
matur, mabah saparindik basa Bali pinaka silih tunggil pamikukuh budaya Baliné. Atur pawungu
titiangé puniki waluya sakadi nasikin segara utawi nangiang sang sané sampun matangi. Ri
antukan katambetan titiangé tur kantun wimuda pisan. Janten sampun atur titiangé puniki
”ngatak wayah” nongklang-nongklang, menawi nénten manut ring pakayunan ida dané sareng
sami. Inggih asapunika meled taler manah titiangé ngamiletin pacentokan pidarta basa Bali sané
kelaksanayang ring galah sané becik puniki.
Inggih pidaging titiang nawegang ring para atiti sareng sami.
Mungguing kawéntenan basa Baliné sampun lami pisan. Yan kaperang antuk
undagannyané, basa Bali kepah dados tigang paletan; kapertama Basa Bali Kuno utawi Bali Aga,
kaping kalih Basa Bali Tengahan utawi Kawi Bali, lan kaping tiga Basa Bali Kepara utawi Bali
Baru, basa Bali sané tami iraga mangkin.
Yaning nganutin genahnyané, basa Bali punika kapérang dados kalih dialék, inggih
punika, dialék Bali Aga utawi dialék pegunungan lan dialék Bali Dataran utawi dialék lumrah.
Soang-soang dialek punika madué ciri sané matiosan.
Madasar antuk wangsa lan linggih, basa Bali madué anggah-ungguhing basa. Anggahungguhing basa puniki nganutin wangsa utawi kasta para janané. Sané kabinayang antuk linggih
sané
kabaos Tri
Wangsa (Brahmana,
Ksatrya,
lan
Wésia)
miwah
linggih
soroh jaba utawi sudra (jadma makéhan). Lian punika, anggah-ungguhing basa manut antuk
linggih sakadi mangkin, metu golongan anyar sane sane kawangun madasar antuk linggih
sosialnyane ring masyarakat modern, sekadi soroh pejabat miwah jadma sugih. Nganutin
anggah-ungguhing basa, basa Bali kapérang antuk Basa Bali Alus, Basa Bali Madia, lan Basa
Bali Kasar.
Manut undagan basa puniki nyihnayang basa Bali madué akéh pariasi ring kahanan,
sané sampun kanggén saking riin olih para panglingsir iragané ring Bali pinaka basa ngarahina,
mabligbagan, ring pauman, ring genah makarya, ring soang-soang kulawarga, lan pangénter
yadnya ring parhyangan. Gumanti akéh pisan kawigunannyané sané siosan.
Inggih pidaging titiang nawegang ring para atiti sareng sami.
Kasujatianipun, sapunapi paiketan basa kalawan budayané?
Basa pinaka piranti sané kanggén para janané maolah rasa berkomunikasilan bekerja
sama sareng jadma tiosan ring masyarakat. Lianan ring punika, basa pinaka sarana
panglimbak budaya, kasuksmané tan pabasa kebudayan punika nénten ja sida ajeg lan lestari.
Basa naler pinaka silih tunggil pahan saking kabudayan. Lianan ring basa wénten sistem mata
pencarian, sistem peralatan, sistem masyarakat, sistem ilmu pengetahuan, agama, lan kesenian.
Basa Bali pinaka pamikukuh budaya Bali. Raosé inucap prasida kaodar santukan kadi
sane sampun kabaosang ring ajeng, tan pabasa nénten majanten budaya Baliné prasida
ngalimbak lan sida ajeg ngantos mangkin. Yan umpamiang titiang budaya Baliné sakadi taru
ageng. Basa Bali pinaka akah lan agama pinaka rohnyane. Kasenian, ilmu pengetahuan lan sane
tiosan pinaka carang lan donnyané. Né mangkin yaning akahé usak, tuh, lan tan prasida
ngalimbak, sapunapiang i taru punika sida maurip? Sinah sampun aas don miwah carangcarangnyané. Taler asapunika yan imbayang titiang ring budaya Bali iragané.
Napiké kayun ida dané yan budaya Bali iraga sané kabaos adi luhung puniki sirna?
Sinah sampun sami nénten madué pikayun asapunika. Mangda nénten basa Baliné kebénjang
pungkuran wantah dados basa ring lontar, ring sastra, ring sasuratan kémanten sakadi basa
Kawiné. Ngiring ida dané sareng sami, égarang kayuné ngarajegang nganggén basa Bali pinaka
basa iragané ngarahina. Yan ten iraga sira malih jagi ngajegang budayan iragané padidi. Ngiring
sareng-sareng numbuhang jati diri pinaka nak Bali, mapan kadi baos panglingsiré dumun ”Basa
ngantenang wangsa”. Sakadi tembang Baliné mangkin, ”Anak Bali, tiang nak Bali, mabasa Bali
magending Bali. Dadi nak Bali, yen malali pasti mewali, mulih ka Bali,.......” . Asapunika kanti
iraga gendingina, mangda éling iraga pinaka nak Bali.
Inggih pidaging nawegang ida dané para atiti sareng sami.
Maosang indik nganggén basa Bali ring aab jagaté mangkin, sayuakti pisan sakadi
sampun pada kauningin sareng sami. Napi malih sareng anom-anom rumasa kuno pisan.
Nénten gaul kabaosang. Titiang néwék ngrasayang naler. Ri tatkala mapupul sareng timpaltimpal ring sekolah, satata nganggén basa Indonesia. Matakén nganggén basa Bali, kacawis
nganggén basa Indonésia. Ngantos madué papineh maboya titiang ring kalanggengan basa Baliné
riwekas. Rumasa sulit pisan, napi malih iriki ring kota, yan minabang ring désa-désa kantun
anom-anomé mareraosan nganggén basa Bali. Nika naler basané wantah basa Bali andap, yan
nikain mabaos nganutin anggah-ungguhing basa utawi masor-singgih sinah taler sampun kikuk,
ngaku nénten bisa, jejeh, takut pelih ngaraos sareng anak lingsir. Makéh alasan ipuné.
Nah, unduk sané baosang titiang ring ajeng iwawu mawinan titiang néwék minehminehang angga, ”Yan tusing iraga né mapauruk ngajak timpal-timpalé mabasa Bali, sinah ia
tusing lakar nyak malajah basa Bali”. Jengah padéwékan titiangé mangda nénten kekaonang
wangsa saking dauh tukad. Ipun ring Bali maburuh ngaruruh pangupa jiwa, yaning matemu
sareng kantinnyané paturu wangsa, bangga pisan ipun magegonjakan nganggén basa ipuné.
Nanging iraga ring Bali, paturu nak Bali mabaosan nganggén basa Indonésia. Indarang pinehin
sareng sami.
Punika mawinan, titiang prasangga purun ngentenin ida dané sareng sami, ngiring iraga
bangga pinaka jadma Bali, kukuhang budayan iragané malarapan ngelestariang basa Bali pinaka
pamikukuh budaya Baliné. Ida dané pinaka panglingsir ngiring mapauruk ring alit-alit duéné
ring jero, ring gria, ring puri, mangda nganggén basa Bali pinaka basa ngarahina. Punika taler
para anom-anomé sareng sami, ngiring mabasa Bali. Tumbuhang rasa banggan iragané nganggén
basa Bali ring wangsa tiosan.
Inggih, wantah asapunika atur pawungu titiang ring ida dane sinamian, dumogi wénten
pikenoh ipun. Yan jagi pacang nyarca indik kawentenan basa Baline, gumanti akeh pisan. Atur
titiange puniki wantah pinaka jalaran ngawetuang rasa banggan titiang, sutindih bakti ring
wangsa antuk ngajegang kabudayan iragane. Menawi wénten atur titiang nénten manut ring arsa
minakadi unjuk lungsur, anggah-ungguhing basa tan manut titiang nunas geng pangampura. Om
hayu wredhi tatastu astu. Sineb titiang antuk parama santi.
Om Santih, Santih, Santih, Om
TETUJON MABUSANA ADAT YENING NGERANJING KA PURA
Om Swastyastu\
Bapak Guru sane wangiang titiang, tur timpal-timpal sane tresnain titiang, ngiring sarengsareng ngaturang puja pangastuti ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, saantukan antuk kerta
waranugrahan Ida, Iraga sareng sami prasida kacunduk ring galahe mangkin. Ri kalane puniki,
titiang pacang ngaturang dharma wacana indik “Tetujon Mabusana Adat Yening Ngeranjing ka
Pura.”
Bapak Guru tur timpal-timpal titiang sane wangiang titiang, kaping pisan, Iraga sareng
sami patut uning punapi Pura punika. Kruna Pura ngawit saking basa Sansekerta, sane tegesipun
benteng. Pura inggih punika genah suci umat Hindu ngelaksanayang swadharma magama, sekadi
ngaturang bakti ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, prabhawan Idane, tur Atma Siddha Dewata
utawi atma suci kawitan.
Kegunan Pura inggih punika sekadi genah kaanggen mabakti ring Ida Sang Hyang
Widhi, mapagubugan, tur ngekehang keterampilan teknis, minakadi keterampilan mebanten,
mejejaitan, megambel, miwah sane lianan.
Bapak Guru tur timpal-timpal titiang sane wangiang titiang, napi ngawinang Iraga sareng
sami patut mabusana adat yening ngeranjing ke Pura? Busana adat inggih punika busana sane
kaangge olih krama Bali ngelaksanayang upacara adat lan agama. Iraga sareng sami patut
nganggen busana adat yening ngeranjing ka Pura, awinan busana adat punika karasayang rapi,
becik, suci, tur patut kaanggen ngeranjing ka Pura olih krama Hindu Bali. Yening Iraga sareng
sami nenten nganggen busana adat, Iraga sareng sami pacang karasayang kirang patut ngeranjing
ka Pura olih anak sane lianan.
Awinan punika, Iraga sareng sami sekadi umat Hindu Bali sane bakti ring agama lan
budaya Hindu Bali, sepatutnyane nganggen busana adat Bali sane kedas, rapi, lan suci yening
ngeranjing ka Pura. Tetujonne, nyaga etika mabusana tur nyaga mangda busana adat Bali tetep
tileh asri.
Inggih asapunika dharma wacana sane kaaturin titiang. Dumogi wenten pikenohnyane
ring arsan sameton sami. Titiang nunas pangampura ring Bapak Guru lan timpal-timpal titiang
sareng sami, yening wenten ring atur titiang sane nenten manut ring arsa sareng sami. Panguntat
atur titiang, titiang sineb antuk parama shanty.
Om Shanti, Shanti, Shanti, Om
ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn afr_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn bjn_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn fur_Latn ban_Latn afr_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn bug_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn afr_Latn