Kasurat olih I Wayan-Narji saking desa Tunjuk, kagentosin olih Sutedja Buruan.
Om awighnam astu
Pupuh Ginada
- Om mogi tan kapialang, manahe mangikêt gênding, mangurit crita purana, pakardin sang rsi dumun, dumadak ja sida subal, ne kagurit, katuturan Calonarang.
- Kacrita prabu ring Dêha, kabaktinin panjak sami, wicaksana tur pêradnyan, ngamêl jagat tuara kengguh, mawinan jagate lana, panjak trêpti, Sri Erlangga parab ida.
- Ida lêwihing gêgunan, wikan ring weda sêmrêti, astiti bakti ring dewa, mapitra puja tan surud, kasih ring sakula warga, budi suci, anut maka têdung jagat.
- Ucapang mangkin ring Girah, wentên rangda luh adiri, tan lian Si Calonarang, madue pianak luh aukud, Ratna mêngali wastannya, rupa lêwih, pari purna tan paceda.
- Nanging anake ring Girah, rauhing panjak Dêha sami, napi malih panjak desa, ne ring panêpi gnah ipun, tan pisan wentên manglamar, takut sami, ring si rangda Calonarang.
- Dening kasub maring jagat, sakti anêluh anesti, to mawinan sanêgara, ngalamar pada tan purun, Ratna mêngali duhkita, kaprihatin, kaliput rasa kasmaran.
- Si Calonarang kerangan, mamanah jêroning ati, “Apa mirib ngêranayang, pianake cêning ayu, kayang jani tuara ada, anak bani, ngalamar nganggo kurênan.
- Rupannyane jêgeg ngayang, tusing ada ne nyamenin, budi lêwih tur susila, nanging tuara ada ngugu, ngawêtuang gêdêg basang, idêpe jani, lakar ngrangsuk kasaktian.
- Yaning suba mangincêpang, daging pustakane pingit, lakar nglaut pêdêk tangkil, ring ida sang sinuhun, bêtari Hyang Bagawatia, nunas asih, sida ngae grubug panjak”.
- Crita sampun ngarangsukang, daging sastra aji wêgig, tumuli raris ka setra, parêk ring ida hyang ibu, nunas panugrahan ida, hyang bêtari, sisiannya sami ngiringang.
- Aran sisiannyane kocap, Si Weksirsa lan Si Gandi, miwah Si Misawadana, Si Lênda Lêndi Si Larung, Si Guyang pada susatia, sami ngiring, Si Calonarang ka setra.
- Sasampune rauh ring setra, sami ngigêl tur manyêrit, mêdal Ida Btari Durga, panjaknyane pada tumut, sarêng sami maigêlan, dangkrak-dingkrik, rame irika ring sêma.
- Si Calonarang ngastawa, ring Bêtari Bagawati, raris bêtari ngandika, “Uduh dewa pianak ibu, apa pisadiane têka, tur kairing, olih sisiane makêjang”.
- Matur raris rangdeng Girah, sêsampune mangubakti, “Titiang nunas btari sueca, manah titiang ngae grubug, tumpur jadma sanêgara, sampun pasti, ne mangkin titiang majalan”.
- Ngandika Bêtari Durga, “Ibu tuah manglugrain, nanging da liwat ka têngah, da idewa liwat bêndu”, ledang manah rangdeng Girah, mangabakti, tumuli gêlis matinggal.
- Kasarêngin para sisia, pêmpatane ne kaungsi, têngah wêngi duk punika, sêpi sunia maring dusun, suaran kangsi lan kamanak, manyêjêhin, para sisiannya mangigêl.
- Sasampune puput ngigêl, ka Girah malih mawali, sambilanga jibrag-jibrag, pada ngungsi umah ipun, tan sue sadesa-desa, nandang gêring, akeh padêm tan tulungan.
- Tan ucapan rangdeng Girah, kacêrita sang bupati, Sri Maharaja Erlangga, katangkil ring pseban agung, para patih matur sêmbah, ring bupati, “Panjak i ratu keh padêm.
- Mungguing larapane padêm, nandang sakit ngutah mising, gring alêmêng duang lêmêng, padêm tan sida katulung, wentên ne manggih ring setra, kala wêngi, Si Calonarang mangrêgêp.
- Tumuli raris mangigêl, sisianne pada mangiring, drika ring pêmpatan desa, pada ngigêl têngah dalu, akeh panjake ngantênang”, kapisinggih, antuk panjak ring paseban.
- Ngandika ida sang nata, sarwi duka tan sinipi, “Duh panjak nira makêjang, kêma rêjêk jani êjuk, matiang Si Calonarang, da makirig, tkaning sisianne têlahang”.
- Waduane sami ngêlisang, mangubakti ring bupati, “Titiang wantah sairinga, pacang ngarêjêk mamuput, ne mangkin titiang majalan, mogi-mogi, sida mati rangdeng Girah.
- Pajalane gêgancangan, tan ucapang ia di margi, gêlis rauh maring Girah, gênah Calonarang mlungguh, kapanggih desane sunia, nuju wêngi, sawong Girah pada pulês.
- Gênahnya Si Calonarang, kaungsi ban wadua sami, si rangda raris karêjêk, ada ne manyambak rambut, ada sahasa manêbêk, antuk kêris, nanging limanne jeg lêmêt.
- Nêrajang Si Calonarang, kaget wentên mêdal api, saking cunguh saking mata, saking kuping miwah bungut, êndih murub ngabar-abar, manunjêlin, kêkalih panjake padêm.
- Panjake sane lianan, pati luplup ia malaib, tan kocapan maring jalan, rauh ring ajêng sang prabu, raris ipun matur sêmbah, “Duh bupati, titiang sami sisan padêm.
- Nirdon titiang tan paguna, waduane padêm kêkalih, si rangda sakti kaliwat, pêsu api êndih murub, saking basang makobaran, manunjêlin, panjak paduka bêtara”.
- Ngandika ida sang nata, “Kewêh nira mikayunin, yaning saja buka keto”, raris ida sang pêrabu, gêlis mantuk ka purian, kaprihatin, ring wisesannya si rangda.
- Critayang mangkin ring Girah, Si Calonarang matangi, krodannyane tan gigisan, apan katêkanan satru, tan lian waduan ida, Sri Bupati, Erlangga ring puri Dêha.
- Si rangda madêdauhan, ring sisiannya maka sami, mangdane sarêng ka setra, raris gêlis ngambil buku, kaincêpng sadagingnya, aji wêgig, tumuli gêlis majalan.
- Kairing ban para sisia, ring setra sampun pêrapti, di batan kêpuhe ipak, irika sami mapunduh, makadi si rangdeng Girah, katangkilin, antuk sisiannya samian.
- Si Lênda matur anêmbah, “Sapunapi antuk mangkin, waduan ida sang nata, kalintang kroda mamusuh, yan kapatut atur titiang, ngiring mlaib, makêlid mangda rahajêng.
- Rerenang ngulati papa, anyudang ban karma lêwih, sang pandita ida sumbah, dumadak ja ida asung, ngicen kadarman utama, mangda panggih, suka sêkala niskala”.
- Si Larung raris manimbal, “Apa ne kasangsayanin, ring dukan ida sang nata, bêtari ngalugra sampun, kewala êda ka têngah, ngae gêring, pang da nêgarane sunia”.
- Atur Larung kapatutang, olih sisia ne manangkil, Calonarang talêr sarêng, misinggih atur Si Larung, tumuli raris ngandika, “Patut jati, atur nyaine tan simpang.
- Jani tabuh gêgambêlan, rêbab kamanak lan kangsi, lautang pada enggalang, maigêlan saka ukud, lakar pabalih makêjang, bêsik-bêsik, i meme masih masolah”.
- Saksana Si Guyang ngigêl, igêlnyane manyêjêhin, manengkleng nyêlepang layah, manêlik ngambahang rambut, sêlêdete kadi kilap, tur ngajêngit, sambilanga kêdek ngakak.
- Si Larung laut mangigêl, galak kadi macan wiakti, mirib lakar nagih nyagrêp, barak ngêndih matan ipun, anuli gêlis malalung, manyêjêhin, êboknyane kagambahang.
- Si Gandi gêntos mangigêl, ancog-ancog tur manyêrit, dulurin bok magambahan, mata bunter êndih murub, Si Lênda talêr mangigêl, mêcuk alis, sambilanga angkrag-angkrag.
- Mangkin Si Weksirsa ngigêl, igêlnyane karag-kirig, wiakti bêcik igêlannya, mata nêlik alis atub, êbok lantang magambahan, ngêlur nyêrit, malalung ngêlesang wastra.
- Igêl Si Misawadana, dangklang-dengkleng ngijig-ijig, layahnyane kasêlepang, limannyane mirib nyêkuk, nêkêkang mangênyagang, mata nêlik, ngancorong waluya bintang.
- Calonarang liwat suka, manggih igêl sisia sami, raris ngêdum pah-pahan, kaja kalod kangin kauh, mangojog ka desa-desa, nêluh nesti, mamati wong tan padosa.
- Si Lênda nyujur ngalodang, Si Larung ngajanang ngungsi, Si Guyang nuju nganginang, Si Gandi kauh katuju, Misawadana Weksirsa, sarêng kalih, di têngah ngiring si rangda.
- Sêsampun sami majalan, ka desa mangawe gêring, kocapan Si Calonarang, sada digêlis malaku, mangojog ka têngah setra, tur kapanggih, sawan anak mati nadak.
- Sukra klion duk punika, sawane raris kaambil, kajujukang kaslelegang, di punyan kêpuh katêgul, nuli gêlis kaidupang, kabayunin, wastu idup sawa punika.
- Dulur bakti ipun ngucap, “Sapa sira ke puniki, sane manguripang titiang, gêde utang titiang ratu, tuara sida antuk mayah, wantah bakti, saurip nyadia mamanjak.
- Durus tutugang masueca, êlebang titiang ne mangkin, talin titiange kêlesang, mangda sida titiang lantur, ngaturang rasa suksêma, tur ngubakti, ring sang mapaica jiwa”.
- Weksirsa masaut bangras, “Êda cagêr sida urip, jani iba lakar punggal, apang iba buung idup”, nuli baongnya katêbas, malêkêtik, têndasne ulung ka tanah.
- Gêtihne makêcrit muncrat, to kangge mambuh masuci, olih rangda Calonarang, to krana rambutnya kusut, nyangkêt gempel turing barak, wus masuci, ngambil usus kakalungang.
- Batis lêngên awak sawa, kapukang kaolah sami, kangge caru kaaturang, ring babutan setra agung, makadi ida Bêtara, Bagawati, tui ida kapucukang.
- Tumurun Bêtari Durga, saking kayangan umijil, suabawane kaledangan, mangandika banban alus, majêng ring si rangdeng Girah, mangêsengin, “Mai te nanak paêkang.
- Rauh nanak mangastawa, dulurin aturan lêwih, meme lêga manêrima, ne jani lautang matur, apa ane kasaratang, têka tangkil, meme ledang mapaica”.
- Rangdeng Girah matur sêmbah, “Nawêgang nanak bêtari, prabu Dêha lintang duka, ring dewek titiange ratu, titiang nawêg nunas ica, ring bêtari, mangda asung anugraha.
- Mangdene bêtari wikan, sarat manah titiang mangkin, ngawêtuang grubug panjak, sawêngkon Dêha nêgantun, saking têpi rauh ka têngah, pada mati, pikolih karman sang nata”.
- Sêmita ica ngandika, Bêtari Hyang Bagawati, “Meme tuah asung nugraha, ‘sing tunas dagingin ibu, nangingke masih pang tangar”, laut mabakti, si rangda pamit ngêlisang.
- Pajalane gêgancangan, ring pêmpatane wus prapti, irika raris mangigêl, têngah wêngi sêpi suung, wantah asu masuara, manakutin, buta kalane pajingkrak.
- Panjak sanêgara Dêha, kasangsaran gêbug gêring, ngêbus dingin awak ngêjêr, sakit sanja sêmêng lampus, sakit sêmêng mati sanja, keh ngamasin, cêrik kêlih tua bajang.
- Akeh sawa maring setra, makacakan saling tindih, wentên sawa maring têgal, wentên talêr maring lêbuh, wentên ne madêpin jumah, manyêjêhin, grubug kaula ring Dêha.
- Guake masêliuran, ngalih sawa manyototin, asune ngulun masuara, ngamah bangke bêrêk bêngu, buyunge pagriung jumah, samun sêpi, dening umahnya katinggal.
- Panjake sane tan padêm, pada ninggal desa sami, sagêrêhan ia majalan, desa rahayu katuju, wentên sane ngandong pianak, wentên sakit, katêgên olih wargannya.
- Duk panjak desane lunga, wentên babutan manggihin, panjake kandêgang luas, buta-butine mawuwus, “Uduh êda ninggal desa, êda wêdi, desane suba santosa.
- Mabalik mulih enggalang, apang pada sida urip”, cêritayang wus punika, di margi panjak keh lampus, babutan di desa-desa, sane sêpi, pada lêga majibragan.
- Ipun Si Misawadana, kala pêtêng ngae gêring, nyêlêpin sa umah-umah, Si Weksirsa talêr tumut, macêlêp ngungsi pêdêman, kêma mai, mangungkab-ungkabang lawang.
- Ngrêrêh caru gêtih matah, usus daging lan gêgênding, punika ne kasaratang, katadah rikala dalu, tan ucap panjak ne padêm, miwah sakit, cêrita prabu ring Dêha.
- Inguh ibuk kayun ida, êngsêk sêksêk kaprihatin, nuli ida maputusan, mangolêmin para wiku, sumangdene ida ledang, rauh ka puri, sarêng matêmu wirasa.
- Tan kacêrita di jalan, utusan sampun mawali, pada ngiring sang pandita, raris para wiku parum, mamawosang pangupaya, puput gêlis, ring paruman kaputusang.
- Jaga nangun oma yadnya, nunas pasuecan Hyang Widi, mogi ida asung nugra, micayang upaya patut, mangda jagate raharja, gêring basmi, kandugi panjake waras.
- Critayang para pandita, ngastawa ngarcana Widi, puput ida mangastawa, Sang Hyang Siwa ledang turun, katon dumilah utama, ring agêni, sami nyumbah mangubaktia.
- Sang Hyang Siwa ngandikayang, mangda ida sri bupati, gêlis ida ngarauhang, Êmpu Bradah rêsi putus, ida sida mangasorang, aji wêgig, desti têluh taranjana.
- Wus ngandika ida musna, mawali ka sunia bumi, Mpu Bradah nuli kaundang, ida êmpu gêlis wauh, kapanggih ida sang nata, lintang bakti, Prabu Erlangga ngandika.
- “Inggih ida pangêmpuan, titiang sarat nunas urip, jiwan panêgara Dêha, nemangkin katur ring êmpu, riantuk kaula Dêha, nandang gêring, miwah akeh sampun padêm”.
- Êmpu Bradah mangandika, “titiang sanikan bupati, sampunang cokor i dewa, sumanang-saya ring kayun, titiang ngekanang upaya, mogi sidi, ida bêtara sueca”.
- Cêritayang Êmpu Bradah, ngalamar Ratna mêngali, jaga rabin putran ida, tan lian Bahula Êmpu, kayun idane kasidan, puput mrabi, mpu Bradah warang si rangda.
- Yan kudang dina laminnya, Bahula Ratna mêngali, silih asih awor rasa, Êmpu Bahula kautus, olih Ida Êmpu Bradah, mangamaling, pustakan Si Calonarang.
- Nyingid mangambil pustaka, gêlis katur ring sang rêsi, rêsi Bradah ledang nrima, kaincêp sadaging ipun, tumuli ida mamarga, gêlis-gêlis, manyujur ka têngah setra.
- Irika ring têngah sêma, sisian si rangda kapanggih, Misawadana Weksirsa, sarêng kalih jêg tangkêjut, ngatonang sang muniwara, maka kalih, raris ngubakti pranamia.
- Êmpu Bradah mangandika, “Uduh uli dija nyai, têka ngubakti ring bapa, apa sadian nyai rauh, uningang ja da makêbang”, sarêng kalih, raris matur saha sêmbah.
- “Nawêg titiang nunas lugra, ring linggih sang mahamuni, titiang madan Si Weksirsa, Si Misawadana tuhu, mangda êmpu tatas wikan, titiang sami, sisiannya si rangdeng Girah.
- Mangkin sandang bêcik pisan, iriki êmpu kapanggih, jati manah titiang sarat, nunas panglukat ring êmpu, jalaran wusan dursila, nêluh nesti, mamati wang tan padosa”.
- Sang Yogisuara ngandika, “Liang saja bapa miragi, nangingke patut durinan, si rangda ya lukat malu, ne jani kêma enggalang, nyai tangkil, matur ring Si Calonarang.
- Aturin apanga enggal, ia sida têka mai, reh ada sarat itungang”, Misawadana satinut, kasarêngin Si Weksirsa, tur mapamit, tangkil ring Si Calonarang.
- Duk punika rangdeng Girah, sêdêk tangkil ring bêtari, drika ring kayangan setra, bêtari ida mawuwus, “Uduh nanak Calonarang, suba ganti, kasaktian nanak punah”.
- Saksana Misawadana, lan Weksirsa rauh tangkil, matur ring Si Calonarang, nguningang indik sang wiku – Bêradah wentên ring setra, manyantosin, si rangda masaut nimbal.
- “Warange Êmpu Bêradah, ida ledang ngarauhin, dewek nyadia nyanggra ida”, Si Calonarang malaku, sarauh ring ajêng ida, gêlis tangkil, pranamia ature banban.
- “Lintang bagia manah titiang, polih katêmu ring rêsi, mangkin titiang manawêgang, ledangang kayun sang êmpu, micayang tutur kadarman, ne utami, mangda luput mala ptaka”.
- Sang yogisuara ngandika, “Lakar tuturang ne jani, niti yoga mautama, nah mêlahang mangêrungu, maka pangawit tuturang, buat pikolih, wong mamati-mati jadma.
- Êda mangulurin manah, ane ngalêtêhin gumi, tur ngae sêngsaran panjak, agung dosa puaran ipun, wastu idupe sêngsara, kaprihatin, tuara sida ban manandang.
- Anake ane dursila, ne ngae sêngsaran gumi, mamati wong sanêgara, jati to tan sida antuk, mangalukat saking papa, apang suci, apan dosannya kaliwat.
- Aketo katuturannya, yan durung tatas ring aji, sapari indik ngalukat, tan wênang dadi nak putus”, maatur Si Calonarang, ring sang rêsi, nunas mangdene kalukat.
- “Daging titiang manawêgang, nunas ica ring sang rêsi, kalintang pêtakan titiang, ledangang kayun sang êmpu, digêlis ngalukat titiang, mogi-mogi, sida molihang suarga”.
- Sang pandita mangandika, “Duh ampura bapa cêning, malan cêninge kaliwat, bapa tuara sida antuk, mangalukat manyuciang, tuah urip, ane sida mamuputang”.
- Si rangda kalintang erang, murka krodane mamurti, munyi bangras tan jangkayan, “Dong apa to pikolihku, ngêlah warang kucap wikan, yan sing sudi, ngalukat nyapuhang mala.
- Mula saking ngakoh nglukat, nanging bisa ngae dalih, nalihang mala kaliwat, nah dêpang ja wake lêtuh, kewala iba pang yatna, manangkêpin, kawisesan Calonarang”.
- Calonarang laut ngigêl, matane barak manêlik, boknyane magambahan, manuding saha mawuwus, ”Ne jani sing ja buungan, iba mati, wake ne lakar ngamatiang.
- Mirib iba tuara nawang, si rangda wisesa sakti, ênto bingine pêdasang, to jani lakar katêluh”, saksana bingine ênyag, antuk desti, kasaktian Si Calonarang.
- Ngandika sang yogisuara, ”Lah warang pesuang buin, panêluhane têlahang, masake angob sang êmpu”, si rangda nluh patêlasan, mêdal api, saking cunguh miwah mata.
- Saking kuping saking cangkêm, apine nunjêl sang rêsi, nangingke sang yatiwara, sêgêr-ogêr tuara puun, ida pagêh ngarêgêpang, budi suci, ngacêpang jagat santosa.
- Êmpu Bradah mangandika, “Têluh nyaine tan sidi, tuara sida bapa seda, uripmu lakar kabancut, Juah tasmat iba pêjah”, paramangkin, jêg padêm Si Calonarang.
- Sang yatiwara Bêradah, mapikayun jroning ati, “Uduh durung ko micayang, warah-warah tatua ayu, tatua aji kalêpasan, apang polih, si rangda nungkap suarga.
- Lah wastu Si Calonarang, sida mawali maurip”, tan dua idup si rangda, tur kroda nguman sang wiku, “Wake suba matiang iba, kenken jati, sadian ibane nguripang”.
- Ngandika sang muniwara, “Tatujon bapane ngurip, buin mangidupang warang, wireh bapa tonden asung, nuturin unduk kalpasan, kaping kalih, matujuhin cêning suargan”.
- Maatur Si Calonarang, “Yaning sapunika jati, titiang nyuksêmayang pisan, kaledangan kayun êmpu, ica micayang panglukat”, laut ngabakti, nunas pitêkêt kadarman.
- Sang rêsi ledang mapica, tatua kadiatmikan suci, sane wênang manêlasang, saananing mala lêtuh, sang yogi talêr ngawêdar, mitujuhin, gênah suargan si rangda.
- Sêsampun puput sampurna, kapica olih sang rêsi, cêrita Si Calonarang, marasa bagia ring kayun, mabakti ngaturang sêbah, ring sang rêsi, tur nunas mapamit pêjah.
- Êmpu Bradah mangandika, “Suba malukat ne jani, moga sida manggih suarga”, Calonarang pêjah sampun, layonne kaupakara, olih sang rsi, sampurna sampun kahêntas.
- Ipun Si Mesawadana, miwah Si Weksirsa malih, tan mari manunas ajah, sang kalih masurudayu, ring ida sang muniwara, satia bakti, nêlêbang darma pandita.
- Ida sang yogisuara, ka desa-desa nglunganin, panjak sane kagêringan, sami katambanin laut, dadi lanus sanêgara, sri bupati, suka cita ngamong jagat.
- Êmpu Bradah ida madêg, purohita Dêha nêgari, ida nangun pasraman, ring Lêmah Tulis malungguh, wawêngkon Pajarakan, kabaktinin, panjak sanêgara Dêha.
- Puput crita Calonarang, suksêmanne sandang ambil, “Yen mamula bibit corah, papa sêngsara woh ipun, darma-patute pamula, mangalapin, bagia santosa ring jagat”.
- Niki gênding Calonarang, mawit ngangge basa kawi, kasurat olih I Wayan-Narji saking desa Tunjuk, titiang Sutedja Buruan, mangêntosin, antuk basa Bali lumrah.
- Sangkaning asung nugraha, Ida Sang Hyang Prama Kawi, sida subal antuk titiang, tanggal pitu bulan pitu, siu sanga sia dasa sia, tahun Msehi, kirang langkung ampurayang.
Puput.
~ Article view : [176]
ban_Latn afr_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn eng_Latn