Kruna wilangan
Kruna wilangan inggih punika, kruna sané nyihnahang akéh arta brana utawi akidik papupulan barang, sahananing maurip wiadin laksana pakaryan, manut soroh nyané rumasuk wewangsan. Kruna wilangan punika kabinayang dados manutin rupa miwah pawiguna inucap.[1]
Soroh[uah | uah wit]
Puniki kruna wilangan sané manutin pawiguna ipun kakepah dados nem inggih punika:
Kruna wilangan undagan[uah | uah wit]
Kruna wilangan undagan utawi ketékan, kaanggén mabacakan kala utawi barang. Minakadi: sa, dua, telu, papat, lima, enem, pitu, kutus, sia, dasa, miwah selanturipun.
Kruna wilangan gebogan[uah | uah wit]
Kruna wilangan gebogan, kruna wilangan sané madué aran niri-niri utawi carané ngucapang masiosan tur sampun ketah pisan kaanggén. Kruna wilangan puniki ketah ipun kaucapang nganggé lengkara, nentén wilangan ipun. Sané ngaranjing ring kruna wilangan gebogan luiré :
- 35 wastanipun pesasur
- 45 wastanipun setiman
- 50 wastanipun séket
- 75 wastanipun telung benang
- 100 wastanipun satus
- 150 wastanipun karobelah
- 175 wastanipun lebak
- miwah sané siosan
Kruna wilangan pahan[uah | uah wit]
Kruna wilangan pahan puniki boya kasurat antuk angka, sakéwanten kasurat nganggé aksara. Sané ngranjing ring kruna wilangan pahan luiré :
- Apahempatan utawi aprapat
- Atenga
- Atugel
- Apahteluan utawi apahtiga
miwah sané lianan
Kruna wilangan tan janten[uah | uah wit]
Kruna wilangan tan janten puniki akéh nyané nenten janten utawi nénten keni antuk ngawilangin akéh nyané. Ketah ipun kasurat nganggé kruna utawi aksara. Sané ngranjing ring kruna wilangan tan janten punki luir ipun :
- Abedik : Nasiné di payuké masisa tuah abedik.
- Begeh : Saudagar baasé begeh maan ngadep baas di Peken
- Liu : Panakné luas ngaku liu ngabe pipis
- Aketek : Uyahé enu di calungé tuah aketek.
- Ombeh : Ombeh mabiayagan lengisé uli di paon.
- Agetul : Agetul tusing enu lengisé di botolé.
- Adésa : Ajaka adésa anaké démonstrasi di lapangan puputan.
- Akikit : Akikit tusing dadi idih gelahné.
- Abanjar : Ajaka abamjar anake nulungin ia mamula padi di carik.
- Apaso : Lawar apaso isinina kuah.
Kruna wilangan panta wilangan[uah | uah wit]
Sané ngranjing ring kruna wilangan panta wilangan, inggih punika :
- Ékan
- Dasan
- Tus
- Peon
- Laksan
- Keten/keti
- Yuta
- Bara
- Ingel
- Bengong
Kruna wilangan pepasten wilangan[uah | uah wit]
Kruna wilangan puniki akéh ipun sampun pasti. Ketah ipun kruna wilangan puniki karahinin antuk kruna-kruna sané wénten pakilitan ipun ring kruna wilangan soang-soang. Sané ngranjing ring kruna wilangan pepasten wilangan, luiré:
- Aakit; Sampi aakit
- Aukud; Bébék aukud
- Abidang; Tikeh abidang
- Apasang; Sandal apasang
- Abungkul; Taluh abungkul
- Amuncuk; Busung amuncuk
- Akropak; Wayang akropak
- Acakep; Lontar acakep
- Ajumput; Nasi ajumput
- Akatih; Tiing akatih
miwah sané lianan
Rupa[uah | uah wit]
Lian raos saking kruna wilangan prasida kaambil saking genah nyané kaanggén, tata cara ngambil nyané, piranti sané kaanggén, miwah satuan sané kaanggén. Ring panganggéan punika ketah kawewehin aksara a ring ajeng nyané, kawewehin ring ungkur wilangan sekadi panta wilangan.
Wilangan tan kasikiang[uah | uah wit]
Wilangan puniki nénten ja kasikiang sareng kruna sané kaanggén ngabacak, menawi ri kala aksara a ipun kaicalang tan dados maartos kruna wilangan utawi wantah dados kruna aran kemantén. Luiré:
- A barung = gong, gambelan
- A bungkul = taluh, nyuh
- A bidang = kamen, don
- A bulih = baas, biu
- A akit = sampi, kebo
- A cédok = yéh
- A ceeng = baas
- A cangkir = téh, kopi
- A cutak = tanah, carik, tegal
- A cekel = gonda, jukut, kangkung
- A katih = tebu, tiing, tali, bungkung
- A kélan = tipat
- A kétélan = yeh, lengis, ubad
- A kilo = baas, bé, kopi, cengkéh, bawang
- A pacraken = tanah
- A puun = punyan kayu, punyan nangka
- A tukel = benang
- A tebih = saang, busung
- A gebeh = yeh
- A sopan = nasi
- A sinduk = nasi
- A puhu = baas
- A tala = umah nyawan, umah tabuan
- A tanding = banten, lawar, canang
- A soroh = banten
- A gulung = tikeh, bedég
- A pakpakan basé = galah, kala
- A menangan = kala pelalianan
- A lusin = buku
Sikian wilangan[uah | uah wit]
Wilangan puniki kasikiang antuk aksara a sareng kruna sané kaanggén ngabacak, menawi ri kala aksara a ipun kaicalang tan dados maartos kruna wilangan utawi wantah dados kruna aran kemantén. Luiré:
- Akatih : potlot,bungkung,tiing,lidi,sate,plpen.
- Abungkul : taluh,nyuh,nangka,duren,sumangka,gedang.
- Ajuring : sumaga,sumangka,duren.
- Atala : nyawan
- Atebih : sumangka,tiing,gedang,bata,carik.
- Atukel : benang
- Aukud : siap,jaran,sampi,kambing,kedis,bébék.
- Aijas : biu
- Aijeng : biu,salak
- Apunduh : méméri,bébék,siap.
- Apasang : sepatu,sandal,sumpel.
- Arangsukan : panganggo
- Alempir : kertas
- Abidang : kertas,kamben,saput,don basé.
- Aplupuh : tanem-taneman
- Acutak : carik,tegal
- Akecoran : yeh
- Apapah : don bi,don nyuh,don jaka
- Apuun : punyan nyuh,punyan poh, gedang,nyambu.
- Arence : ceroring,kepundung,buni,buluan
- Akelan : tipat
- Atanding : lawar,banten,sate
- Abatu : duren,nangka
- Apakpakan base : galah,makelone
- Awai,abulan,atiban : dina
- Acengkang,alangkat,améter,adepe : benang,papan
- Arirang : saput,kamben
- Arontong : baas,ketan,injin,jijih,jagung
- Acluki : arak, tuak, brem
- Aberuk,ajun : yeh
- Apacek : dara,kukur,titiran
- Akit : kebo,sampi
- Abarung : gong
- Abada : sampi,méméri,bébék,kambing
- Abulih : biu,jagung
- Alingseh : punyan tiing,tebu,biu,isen.
- Apinceran : roda
Aran wilangan[uah | uah wit]
Ring basa Bali aran wilangan tan ja kapastika pateh sekadi wilangan petékan ipun, wénten wilangan-wilangan sané kaaranin mabinayan saréng ketah petékan ipun, luiré:
- Éka : 1
- Lelima : 5
- Adasa : 10
- Solas : 11
- Roras : 12
- Telulas : 13
- Limolas : 15
- Setiman : 45
- Seket : 50
- Telung benang : 75
- Satus : 100
- Karobelah : 150
- Satak : 200
- Telung atus : 300
- Duang dasa : 20
- Selikur : 21
- Dua likur : 22
- Selae : 25
- Sanga likur : 29
- Telung dasa : 30
- Pasasur : 35
- Samas : 400
- Limang atus : 500
- Telung atak : 600
- Domas : 800
- Sanga atus : 900
- Siu : 1000
- Nem bangsit : 1200
- Pitung bangsit : 1400
- Sepaa : 1600
- Sepaa satus : 1700
- Lebak sepaa : 1775
- Sia bangsit : 1800
- Duang tali : 2.000
- Alaksa : 10.000
- Aketi : 100.000
- Ayuta : 1.000.000
Wastan Sasih[uah | uah wit]
Pawastaan sasih antuk petékan punika prasida kasiosang antuk pawastaan liyanan minakadi:
- Kasa : sasih 1
- Karo : sasih 2
- Katiga : sasih 3
- Kapat : sasih 4
- Kalima : sasih 5
- Kaenem : sasih 6
- Kapitu : sasih 7
- Kawolu : sasih 8
- Kasanga : sasih 9
- Kadasa : sasih 10
- Kadesta : sasih 11
- Kasada : sasih 12
Pustaka[uah | uah wit]
- ↑ Nyoman Adnyana, Kruna Wilangan, kaaksés 3 Oktober 2021
ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn hun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn lim_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn taq_Latn spa_Latn eng_Latn kac_Latn kon_Latn ceb_Latn gaz_Latn lim_Latn ceb_Latn ban_Latn ban_Latn tgl_Latn hau_Latn min_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn eus_Latn ban_Latn ind_Latn sna_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn nno_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn mos_Latn sun_Latn ban_Latn sag_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ilo_Latn jav_Latn kab_Latn min_Latn ban_Latn mos_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn tso_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn nld_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn lvs_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn zsm_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn bam_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn bjn_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn knc_Latn ban_Latn ban_Latn kab_Latn tum_Latn ban_Latn nno_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn cat_Latn ban_Latn ban_Latn bam_Latn hrv_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn glg_Latn ban_Latn vec_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ayr_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn fij_Latn ban_Latn tgl_Latn ban_Latn quy_Latn est_Latn ban_Latn jav_Latn lit_Latn ban_Latn ban_Latn hun_Latn ban_Latn hat_Latn ban_Latn jav_Latn ewe_Latn ban_Latn ban_Latn lin_Latn ceb_Latn ban_Latn ban_Latn min_Latn min_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn