Dauh kalih sampun ayat. Manis
sebengnyané, malengis rambutnyané, kalis sasuahannyané, nyrekis panganggoné.
Sarung Kromo warni barak ati, kwaca blacu putih, masanding ambed poléng.
Warna-warni tri datu ngaput awak ipun Madé Géwar, ancun-ancun nyujur warung
wawu makécan-kécan pacang mabukak, ring bucun balé banjaré.
“Kopi sik!!”
Égar sada nyengking ngungkulin
pisan somah Ni Nyoman Coblangé mulang raos ring Dadong Tumpuk sedek bungkut
nguntul unggat-unggit ngupin-ngupinin api antuk sémprong ring cangkem paoné.
Kumantos makakalih kembung pipin anaké odah kemuk-kemuk kadi dongkang pacang
nyimbuh.
Wawu agrosan kopiné kebus makudus
kainem, tan pajamuga macempléng malih Madé Géwar.
“Roko tih!!”.
Andus rokoné masepuk ngipuk ngimpug
makilit maklélatan sareng andus kopiné, ngasab-asab kolong warungé, ngusap
nyusup kolongan Madé Géwar.
Sinambi tan surud-surud
nglepus-nglepusin andus roko kantun atugel, Madé Géwar mamargi ngelod kanginan
nglintangin bancingah nyujur jaba Pura Dalem Gedé. Kaotonan manahnyané wénten
klecan malih apisan, rahina penyimpenan éédan patoyan nemonin Anggara Kasih Tambir,
tigang rahina sané sampun lintang.
“Da macapatan nyen!!!... Da
macapatan nyen!!!”
Sabatek wénten anak liwat mapas,
Madé Géwar setata ngriinin ngarahin ngorahin mangda ipun nénten kacapatin. Méh-méh
wénten ping limolas ipun macempléng sakadi asapunika.
Sawatara apanimpugan saking Pura
Dalem, ngendih pédih ipuné. Macegik nengkik nyengkingin anak istri lingsir
sareng kalih sedek makutu makékés-kékésan ring batan bunuté ageng.
“Semengan suba makutu. Sing tawang
ada tajen? Luluné apa sampatang jumah! Tidong-tidong tua”. Ngrumuk nguél Madé Géwar
pisan, tumuli ngéncolang ngelanturang mamargi.
Ngilis pisan kapireng suaran botohé
humung mabiayuhan, ngetohang bobot kliab kawéntenan ayam-ayam sané kagecel olih
para juru kembaré makembaran, digelis pacang ngeleb di lantang.
“Cok cok cok, gasal gasal gasal,
tluda tluda tluda, biing biing biing, dapang dapang dapang, nah nah nah payu
seket, seket ringgit, nah seket ringgit. Aaaaaaaaaaahhhhhhh,.......”
Makuwus kadi kuwungan ombak segara
kidul, kantos apanimpugan kapireng ucap-ucap dengkak-dengkik bebotoh sané ketah
lumrah ring kalangan tajen, terang utawi branangan.
Kejengah-jengah Madé Géwar agia
pacang nebus kalah-kalahan ipun kantos neren ping tiga. Gedé ombak gedé angin.
Sesenggaké punika sampun rumaket pisan ring saparilaksana kang kinucap bebotoh.
Asapunika taler Madé Géwar. Montor pit sané tan lami katumbas duk ipun menang
ring pangrébogan, dibi soré sampun kaadol malih mudah-madah, anggén ipun gelar
maklecan mangkin nandang jengah.
Sampun ancang jegjeg Ida Sang Hyang
Surya. Ngas marantaban ambu peluh para bebotoh, maadukan sareng ambu minyak
kayu putih minyak adas i dagang ubad, macampuh ambu saté penyu metu saking
andus pamanggangan, ngilub ngantos ngebekin kalangan tajené. Tan akidik bebotohé
bangkes-bangkes.
Panes jagaté mangentak-entak.
Tangkah I Madé Géwar bilih-bilih. Bekel ipuné sané pecak inuni semeng siu atus
ringgit, kantun wantah sasur ringgit. Uncem muan ipun kadi surya kemkem gulem,
jengah ngahngah kadi kanyahnyah.
Ring tengah kalangan tajen sayaga malih
tukang kembar nyongkok maarep-arepan, mentét ngelegin ayam kekembarannyané
soang-soang, sampun mataji. Tukang kembar baléran mentétin ayam sangkur godég
gorupa, sané badelodan ayam papak bulu selem.
“Klau watis kuning, jaya. Ijo
kuning wiring cemeng, Talu. Bumbun suku putih, jaya. Wiring cemeng, talu. Wrik
bang karna, jaya. Wangkas putih, talu. Ayam papak ireng alah dening sangkur
godeg gorupa”. Made Gewar nginget-ngingetang daging-daging Lontar
Pangayam-ayam.
Punika mawinan nuek kliab I Madé Géwar
sampun cumpu ring ayam sangkur godég gorupa, nganutin pawarah-warah sané
panggihin ipun ring lontaré.
Ganti pacang katandes, kantos
sampun galah tukang kembar pacang agia ngelébang ayam kekembarannyané, Madé Géwar
durung polih musuh tantangin ipun matoh. Yan asapunika indiké, jeg nglalu
mabading guling ipun mapas kliab, mangda polih kémaon matoh, purun ngetohang
ayam papak ireng sasur ringgit, duaning katangtang polih ngapit olih botoh sané
negak tan doh sakeng ipun.
Tan wénten apanginangan ayamé ngeléb
makakalih, nungkruk nyelémpoh ayam papak ireng tan mrasidayang bangun-bangun
malih. Sinarengan bebotohé mabriuk “ aaaaaaaaaaaaaaa,....”. Botoh sané
ngetohang ayam sangkur masuryak, sané ngetohang ayam papak makesiab. Ping tiga
sampun cééngé kelem ring pasoné, karuntutin suaran kajar.
“Moooooooooooongngngng,....................” .....”.
“Kaooooooooooonnnnnnnnn,..............” Suaran sayané ring tengah kalangané tan
parunguang malih, réhning bebotohe telas mancitan, doning sami uning yening
ayam papak ireng sampun kalah.
Kabejek kepel-kepel jinahé sasur
ringgit olih Madé Géwar kantos dados lamu buahé asiki, raris kasabatang ring
sang sané ajak ipun matoh, saha cepeng kajangkuak, tan bina kadi wenara
nyangkuak woh-wohan.
Srayang-sruyung kadi layangan
kirangan angin, Madé Géwar matilar saking kalangan, tan bina parajurit témal
matatu makirig saking kalangan siat. Jlémpah-jlémpoh nglintangin selag-selagan
bebotoh kantun bek jenek ring jaba Pura Dalem. Mabudi pisan ipun simpang ring
warung numbas wedang, reh seduk bedaknyane kalintang, nanging kawandéang,
rumasa jinahé sampun kedas.
Ancun-ancun jua ipun nglintangin
balé banjar ebek antuk botoh cekian makebat sawatara limang pacekan. Ring
tlajakan batan bunuté sayan makuéh anak istri cerik lingsir magésgésan makutu
matimpi-timpi, sinambi ngremugang indik ilén-ilén calonarang sané pacang kawéntenang
wenginé nyanan.
“Béh, nyén ya lakar mundut Ratu Ayu
nah ?”.
“Ida Cokorda Singapadu, nyén men
buin”.
“Yan kéto, Guru Cekug ya lakar dadi
Pandung”.
“Aaaaa,.....nyén buin bani? Yan lénan
tekén Guru Cekug dadi Pandung, tondén teked di undak tigané, suba macuet
malaib”.
“Guru Cekug anak suba sai-sai
ngemit Ida Bhatai di Dalem”.
“Nah nyanan kaukin embok nyen Luh,
bareng-bareng nangkil!”.
“Aa, embok kaukin masé Luh!”.
Nah nah, selidin bedik, apang maan
mabakti malu”.
Kadi asapunika istri-istrine ngorta
kangin kauh panjang pisan saling sambung saling langkungin sinambi iteh makutu
tumpuk telu tumpuk pat. Sarat sami nyantosang peed pacang mamargi nunas toya
ning ring beji, duaning pééd ring rahina panyimpenan pacang pinih panjang.
Lingsir magingsir, suryané sampun séng
kauh, sawatara jam kalih. Istri-istri banjar pangamong patoyan marérod tan
pegat-pegat nyujur Pura Dalem nyuun aturan tegeh-tegeh pisan. Sakancan
woh-wihan, sanganan, satuh, dodol, madérék majajar asri katata ring dulang
ageng. Ring muncuk aturané ngrempiak sampian gonjér, malédpéd reringgitannyané
ngeninin ayam kurungan mapanggang ningkang ring duur anamane sané pinaka dasar
sanganan miwah woh-wohan.
Bebotoh taler wénten sané wawu
mamargi maklecan, doning saking inuni semengan nyelapin makarya atengah rahina.
Sabecik-becik petakén botohé sané gumanti timpal-timpal ipun maklecan, kasautin
antuk ngambros mamedih olih Madé Géwar.
“Kénkén botohé selidan suba
mulih?”.
“Bedikin cai mapeta”.
Malih wénten botoh tiosan
becik-becik matakén.
“Nu tajené Dé?”.
“Kema dengéngan matan cainé,
ngudiang icang takonin!”.
Kumantos tan dugi-dugi pedih ipuné
tambis-tambis metu rebat, ritatkal wénten timpalnyané nyengguhang ipunné
menang.
“Bééh,........ mara menang jeg
selidan suba mulih”.
“Ih cai jelema bangsat. Bedikin cai
mapeta, bakat obés kai bungut ibané nyen!”.
Nelik ancang nyagnyagin timpalnyané
sané digelis malaib.
Cutet jeg mamedih kémanten Madé Géwar
sapatilar ipun saking maklecan. Tios banget rikalaning ipun menang, setata begér
ajum kenyem-kenyem, asing tepukin ipun anaké tanjené numbas kopi utawi ajengan.
“Naééé,.....jeg daar. Akuda ja
telah baan naar, eda sangsaya, ené Madé Géwar lakar tanggung jawab mayah!”.
Satoning bebotoh, yéning menang,
sakadi tan paarti pipisnyané. Sané mangkin salingké pacang numbasin anak tios
kopi utawi ajengan, numbasin déwék ipun kopi acangkir kémanten tan prasida.
Neren ping pat kalah, kedas jinah ipuné kadi silapin méng buta. Puniki sané
kabaos gedé ombak gedé angin. Yéning menang, arta brana sané tan patut tumbas
jeg katumbas. Yéning kalah, teked panganggo ring awaké kaadol.
Sué sampun ipun negak mapangsegan
kadi togogé lolohin ring bataran balé dauhnyané. Suwung mangmung, nénten wénten
sira clapat-clapat. Balinin sok nasiné ring paon, sampun malinggeb. Toplés
wadah kopi gula taler puyung.
Inget ipun mucingin somah inuni
semengan, tatkala ngorahang ngidih pipis anggén numbas beras kopi gula tur
aban-aban bakta jumah sameton sané pacang ngelar yadnya.
Mawali ipun mapangsegan mapangenan,
nandang sirah pengeng, basang seduk kriok-kriok, kantos baat paningalan ipuné
tan nyidayang kedat.
“Sing ada nang apa dik ha. Seduk ja
basangé puk!”.
Saget macempléng ongoh-ongoh
glebag-glebug I Nuarka, sué negak ring samping bapannyané, nanging kauningin
olih I Madé Géwar, réh sampun doh pisan mangumbara manah ipun.
I Nuarta gumanti pianak Madé Géwar
sané pinih kelih. Sampun mayusa limolas tiban, sakémaon kantun sakadi anak
alit, lengeh-lengehan, ngawit embas sampun keni sungkan ayan. Ngrahina ngantos
ping lima ping nem ayannyané ngentah, mawinan tan purun ngalin padidi jumah.
Sakemaon rahinane punika ipun padidi. Mémé ipun ngoopin, adin ipun
sedekipil-ipil ring tegalé sapangrauh saking sakolahan.
Kadi buka sibak tangkah Madé Géwar
miragiang pianak ipun seduk-seduk, nénten keni napi-napi saking semengan. Sué
ipun bengong kaslengagang, nénten keni antuk ipun malaksana napi-napi. Digelis
kagelut pianak ipun, kadandan malih ka pasaréané sawai-wai saha kapituturin.
“Nah, masaré buin malu ning. Jani
baa pesu meli nasi!”.
Durung puput raosnyané, makeblés Ni
Wayan Coblong sakéng ngoopin, masemu jengis jengah, nanging jeg nengil tan
ngeraos napi-napi. Iteh ipun ngelasin séla bun, nyekah-nyekah sané berek-berek.
Ping kuda-kuda Madé Géwar ngraos, nénten karengaang.
“Luh, to pianaké tondén madaar
uling semangan, kema nganggeh baas malu, apang ada jakan!”
Risesampuné ping lima Madé Géwar
ngraos, kadi buka bitbit pedih basang somahnyané.
“Apa bakal alih mulih. Sing ditu di
tajené pulesang ibané. Da mulih-mulih. Somah tekén pianaké nyak tuara. Yan
marasa tekén dadi anak muani, kema masuaka cepok nganggeh, eda ngandelang anak
luh dogén. Pipis anggon matajen ada, anggon meli baas tusing ada”.
“Yih, kénkén keneh nyainé né, orain
beneh-beneh jeg kenyat anggona nyautin munyiné. Basang sedeng panesa, jeg cekuk
baongé apang bangka tendasné”. Madé Géwar cenget masaut tumili gagang-gagang
nampekin somahnyané nagih nyekuk baong, nanjung témpéh madaging séla
berek-berek.
Kaslengagang Wayan Coblong ningalin
séla ubi berek antuk ipun ngidih ring Dadong Tumpuké jagi lablab pacang kaicén
pianak-pianak ipun, mauyag mabrarakan ring natahé. Ngetéh ngejer buka bungkul
awak ipuné kajengah-jengah.
“Néh,....matiang san icang néh! Ené
tiuk anggon nebek apang mati sapalan!.
“Yih, nantang nyai né? Bani-bani
dogén tekén anak mauni”.
Sayan-sayan brangti Madé Géwar.
“Naé lautang té. Ngudiang ngoyong.
Jeg matiang jani. Apa yasang icang idup buka kéné!.”
Kajemak olih Madé Géwar baong
somahnyané agia pacang kacekuk, tatkala pianak ipuné Sukaséni jerit-jerit.
“Méméééé,...........
Bapaaaaaaaa,..........”.
Apesel gedé saang sané kapupulang
olih anaké alit antuk ipil-ipil saha kelapa tuh abungkul kaentungang mauyag
ring natahé, tumuli nyagjag ngelut méménnyané.
Aget anaké alit gelis rauh, yan ten
kénten, amunika galak. Ipuné Madé Géwar, sinah Wayan Coblong mangguhang
sengkala. Majanggelan Madé Géwar, nénten durus nyekuk somahnyané, tur makiles
nyangklek ring bucun paoné.
Wayan Coblong, I Nuarka, lan I Made
Sukseni malih munduh-munduhang séla sané makacakan ring natahé, nglanturang
nyekah-nyekah sané berek-berek, tur digelis kalablab.
Lek rumasa ring padéwékan tua,
gangsaran tindak kuangan pamineh, ngrépak Madé Géwar ngengésin kelapa sané
kabakta olih pianak ipuné polih nuduk ring tegalé. Ajahan pisan sampun wénten séla
ubi maurab.
Ngetél poosnyané I Nuarka
kilen-kilen nunas séla maurab kasarengin antuk adin ipun Made Sukaséni.
Bengong, nyelet yéh paningalan Madé Géwar lan somahnyané yingak pianak ipun
makaklih matilesan déwék lacur. Katampekin anaké alit olih yayah renannyané
sinambi sareng-sareng nunas séla maurab.
“Luh, uli jani beli masumpah suud
mamotoh. Kadung pelih baan beli matingkah ipidan. Sinampurang beli. Jalan jani
pianake Yasang!”.
“Kéto suba beli. I raga lacur ngelah
pianak gelem-geleman, jalan ia upapira. Suud mamuduh mamotoh. Bebotohé ento gedé
ombak gedé angin. Sajabana bakal ngaé utang, tusing ada gedina buin”.
Galang apadang masriak masriok
malih kulawarga Madé Géwar, sadurungnyané remrem kadi katingkeb gulem, ulian
mamotoh, matetegar nglangi ring segara judi, gedé ombaké gedé taler angine,
ring asapunapine kapuntag-pantigang ombak ageng kantos kelem ring palung
kanerakan.
banyu
pinaruh
redité
paing sinta
190206
NB:
Satua cutet puniki kaambil saking cakepan “Gedé Ombak Gedé Angin” kaca
kaping 52
ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn tpi_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn nya_Latn ban_Latn ban_Latn lus_Latn sot_Latn ban_Latn sun_Latn war_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sag_Latn sag_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ace_Latn bjn_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ilo_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn bjn_Latn ban_Latn ban_Latn ilo_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn pag_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn bug_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn swh_Latn sun_Latn ind_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn kac_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn lua_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn yor_Latn bjn_Latn jav_Latn szl_Latn ban_Latn zsm_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn nob_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn dik_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn swh_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn eus_Latn sun_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn jav_Latn ban_Latn ban_Latn bug_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn sun_Latn yor_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn min_Latn ban_Latn ban_Latn ban_Latn ind_Latn bjn_Latn ilo_Latn ban_Latn jav_Latn unk mlt_Latn ban_Latn ban_Latn