Fiji's Family Network
Vei kemuni na va qele, e cava e vagolei vei koya nai taukei ni qele kevaka e keli nai yau bula ena nona qele?
Na lawa cava e vauca tiko na noda vanua me baleta na vakasama qo?
Views: 3141
SA DUA NA KA TALEI E NA NOMU VAKABASIKATAKA CAKE NA ULUTAGA OQO MEDA MAI VAKADEITAKI KINA...E na daku ni noda vakasama kece nai taukei dina kei Viti e taroga kece tu na taro oqori vinaka vakalevu....Koi au e dua na liga ni veitokoni vei iko, ke mani vakacava na ulunivanua, qakilo se loma ni qara e vunikati tu kina nai sau ni taro, tagane biuti au tiko e yasamu na vei ka vuni e nona bisinisi dina na kalou ni lomalagi........MACIU.10:26.O KOYA MO QAI KAKUA NI REREVAKI IRA:NI SA SEGA NA KA VUNI ME NA SEGA NI VAKARAIRAITAKI,SE TABOGO ME NA SEGA NI KILAI.....Ko Viti lomani e oba na vei ka e vunitaki vua me kila....E TU NA KEDA I VOLA TUKUTUKU ERA VOLA NA NODA QASE,ERA CILI KA YACA NI NODRA LOTU NA TUVITU.(.history of Fiji kiviti makawa page 44.56.e dua na vanua era dau qaravi kalou kina na qase ka ra vakatoka me yacana ko NAI CUVACUVA VEI JIOVA mai Nasautoka Wainibuka.)..NAI VOLA KOYA E VUNIA TU VEI KEDA KO( VATICAN CITY)FREEMASONARY KA LIGA KAUKAUWA DUADUA NA SUNDAY WOSHIPERS KA VAKATOBUICU TU KINA KO VITI KEI ROTUMA...E NA NODRA A LAWAKITAKA KA SOLI VITI KINA KI BERETANIA......E VUQA NA VANUA ERA A SOLI BULA KINA NA QASE E NAI VALU NI LOTU TAUMADA,NA NODRA I YAU BULA E SE TIKOGA E SA LIGA I JIOVA NA NODRA KALOU E NA GAUNA KOYA, KO JISU E NA GAUNA OQO...........E sa vakayacori vakavuqa na vakadidike e kena sagai nai yau bula kei Viti e na gauna era qai via taura kina nai karua ni kalawa sa yali sa yali nai yau bula.........e na qai kuri tale yani ko K K T Mara e a viakelia nai yau bula nei ROKO TUI VANUAKULA NA TURAGASAU MAI VERATA e cilivi ka nodra na TUVITU.
Vinaka vakalevu Cama, au se qai rogoca vakadua saraga na ka ni wasea toka. Au wasea tikoga na ulutaga qo baleta ni vica na vanua sa laurai ni tiko kina na i yau bula ka na rairai ena dua na gauna lekaleka qo sa na sagai kina me yavalti, ka'u kila ni na vukea vakalevu na noda vanua.
* Vanuavatu na "Phosphate" sa matua sara tu ga
*Kopa mai Namosi - sa lako tiko qo na kena sasagataki,
Na taro ga e tiko se cava na i wasewase e gole vei ira na i taukei ni vanua?
Bula MT Waqa,
Taro vinaka qori baleta dua na ka oqori eda dau sega ni kila vinaka tiko o keda na dau vaka qele lelevu mai noda.
Me sauma nomu taro, na i taukei ni qele e tiko na nona kaukauwa vaka lawa ena Native Lands Trust Act (NLTA) kei na New Mining Act (NMA). Na lawa ni (NLTA) e vakatabaki dua ga me baleta na kena lisi taki na noda dela ni qele. Niu tukuna na dela ni qele, na kena i balebale ya na lisi e kovuta ga na qele ka sega ni kovuta na vatu talei me vaka na copper, Bauxite, Gold, Oil, etc.. Na lawa ni (NLTA) e kovuta ga na lisi taki kei na kena vakayagataki na qele.
Na (NMA), se New Mining Act e matai, lawa vou ka ratou vola vou walega qo na Ministry of Lands & Minerals Resources. Na kena mai volai vou na lawa qo e "sega ni dodonu vakalawa" baleta ni sega ni Matanitu digitaki vaka lawa e loma ni lawa kei Viti. kevaka dou na via cakacaka ga ena loma ni (NMA) oqo, dou sa cakacaka tiko ena taudaku ni lawa kei Viti. Ena gauna ni na vakalesui tale kina na noda matanitu ki vua na dua tale na Matanitu vaka lawa mai muri, ena rawa ni veilewaitaki o ira na saini taka na tiki ni pepa ni veidinadinati ni keli vatu se Mineral deposits.
Na i karua, na i wasewase ni royalty ki vua na i taukei ni qele ena saumi vakatabaki dua ga ena kena vakayagataki na nona dela ni qele ka sega ni vatu se waiwai talei ena boto ni qele. Na i katolu, na i wasewase ni royalty esa volai tu ka vauci tiko ena (NLTA). Na i wasewase ni Royalty ni kena volitaki na vatu talei se waiwai e nona vakatabaki dua ga vua na Matanitu Vakalawa. Ia na lawa qo ena lewa taudua ga na matanitu baleta ni noda lawa e vakamurimuria ga na lawa vaka peretania mai na yabaki 1970. Na kena via wasea na Matanitu ki vua na taukei ni qele esa na vakatau sara tikoga vua na matanitu kei na taukei ni dela ni qele baleta kevaka e bese na taukei ni dela ni qele, e sega ni tiko vua na matanitu edua na kaukauwa vaka lawa me kelia na Vatu talei kei na waiwai.
Mai Papua New Guinea mada e rawarawa sara na kena keli na vatu talei, waiwai kei na kasi baleta ni sega tiko na nodra (NLTA) se lawa medremedrea me mai vakataotaka na nodra via JV (Joint Venture) vatakei so na kabani lelevu ni vuravura vakataki CHEVRON, EXXON, etc. Na i taukei ni qele mai PNG eso na i taukei ni qele vakailavo duadua ena wasa pasifika. Era Milionea kece na i taukei ni qele era a keli nodra qele me baleta na Vatu talei, waiwai kei na kasi nikua. O ira kece na i taukei ni qele mai PNG era kauti ira mai na nodra gone vuli vinaka kece vatakei na nodra dui lawyer mera mai saini taka na veidinadinati kei ira na Matanitu kei ira na kabani lelevu era via kelia no nodra qele.
Au vakabauta ni sa sauma beka eso nomu taru beka ya.
Vinaka Saka!
Frank A Robanakadavu Vinaka sara vakalevu Frank, sa totoka saraga na i vakamacala, au sa qai taura rawa ni vauci vakalawa na qele ni noda vanua.
Ia sa dua ga na ka e sa bau vakaloloma ni nodra ga na i taukei na dela ni qele e cake. Au kila ni lewe levu na i taukei era sega ni kila tu na lawa oqo.
O kila ni na rawa ni veisautaki na lawa qo?
Bula MTWaqa,
Taro vinaka tale o qori! Na matanitu nei Laisenia Qarase na SDL Party e mani saga me biuta cake ki Palimedi ena yabaki 2005 - 2006. Na yaca ni vakatutu oqo na "Qoliqoli Bill" se "Customary fishing rights bill". Na i vakatutu oqo a mani coqa mai ko ira na i taukei ni otela lelevu mai na yatu yasawa kei na yasayasa vaka Ra.
O ira na i taukei ni otela lelevu qo e levu ga era kai Valagi ka vica toka ga na kai idia. Na nodra i liuliu ko Mr Richard Evanson na i taukei ni Turtle Island Resort mai na yatu yasawa. Ko Mr Evanson e a coqata sara vakaukauwa na "Qoliqoli Bill" baleta ena vakavuna mera saumi royalty kivei ira na taukei ni qele na nodra dui Otela ka toka e bati ni matasawa. Na kaukauwa ni nona saqata o Mr Evanson na "qoliqoli Bill" e a mani sauma na nodratou vuka taki ki na Turtle Island Resort o Voreqe Bainimarama kei na nona veitinani me ratou lei bosea kina na kena sagai me vauaviritaki kina o Laisenia Qarase kei na SDL Party.
Na leqa sa mai yaco ena vuaviri tawadodonu vakalawa ena 2006 e sa mai sogota kina na domoda kei na noda dodonu vaka i taukei ni qele e Viti! Na tamata qo ko Voreqe Bainimarama e Tunidau nei Vunivalu mai Bau ka dodonu me a tokona na Qoliqoli Bill qo. Ia sa leqa gona ni sa cakacaka na i lavo vua me mai noda meca levu duadua.
Me sauma ga vakalekaleka nomu taro e cake, e rawa ni veisau na lawa kece ena noda matanitu ena sala sa viria koto toka ena noda i vola ni lawa levu ni vanua na 1997 Constitution of Fiji. E vakatau ga vei ira na veiliutaki ena noda vanua mera vakatulewa vakamatau me rawa ni vukei kina o keda na lewe ni Vanua vaka i Taukei. Na matanitu tawa dodonu vakalawa nei Voreqe Bainimarama ena sega ni rawa vakadua ni veisau taka e dua na lawa baleti keda na i taukei baleta matai, e sega ni taukei ni qele, karua, e sega ni tiko vua na (Mandate) se dodonu ni lewe ni vanua vakalawa me veisau taka na lawa ni noda vanua. E rawa ga ni bulia tiko ga na lawa vaka decree. Na lawa vaka decree e rawa ni bulia ga e dua na tamata me vaka na Peresitedi. Na leqa gona ena gauna oqo mai noda ni sa vakayagataki wale tuga na noda peresitedi me i sitaba ga ni vei decree e vinakata o Voreqe Bainimarama kei Aiyas Saiyad Kaiyum. Ni na yaco e dua na veilewai vakalawa dodonu mai muri me baleta na Decrees tawa dodonu vakalawa oqo ena qaqauraki ga kina na Peresitedi baleta ni o koya e saini taka edua na Decree me lawa ka rawa ni kauta tani noda kaukauwa vaka taukei ni qele.
Au vakabauta ni sauma beka nomuni taro na noqu vakamacala lailai malumalumu o ya.
Vinaka Saka!
Vinaka na vakasama qo. Sa yaga me veisautaki na lawa me ra benefit vakalevu nai taukei ni qele.
M T WAQA
Totoka nai ulutaga
Ena noqu kila ga vaka lawa ena vuku ni dua nai taukei ni qele,
Matai sa dodonu me veisautaki na noda lawa ni qele me rawa ni salavata kei na gauna e da sa bula tiko kina qo
Dua tale ga na kena taukeni na qele,o taukei ni qele e nona tiko ga e vica ga na fiti mai na dela ni qele,me lako sobu,sivia ya sa nona na matanitu,kenai balebale ga ke qai kune na koula ena nomu qele,ya e sega ni nomu e nona na matanitu,dina sara na veika e vakaraitaka toka o Roba,Papua new Guinea,na qele e nona sara ga o taukei ni qele,mai na dela ni qele lako sobu i loma ni qele,era milionea baleta ni se ga ni levu na lewa vereverea ni matanitu,na qai kuri tale yani
Sa dua na ka talei e na matata ni vakamacala sa soli rawa ni koi keda nai taukei ni qele, e noda ga na delana e cake....Na vanua e tiko dina kina nai YAU BULA e sega ni noda....Sa dina sara nai tukutuku era vakadewataka na qase,vinaka vakalevu Frank A R.....M T Waqa kei kemudou na lewe ni vei wasei......NA TARO E DODONU ME DA NA TAROGA.......KO CEI KO IRA ERA A BULIA NA LAWA KA VUTUNIYAU E NAI LAWAKI?......NA GAUNA CAVA E A VAKADURI KINA NA VERE DUKA OQO?.........KO CEI A SOLIA NA DODONU ME RA VAKATAUCA NA LAWA OQO?.....E TIKO E DUA NA KEDRA I SEMA VEI KEDA NAI TAUKEI NI QELE ?.....E DUA BEKA NA NODA CALA ME DA VAKUWAI KINA ME DA KAKUA NI VAKAYAGATAKA NA NODA I YAU BULA?.....E DUA BEKA NAI VALU E YACO TIKO E NA KEDA MALIWA KA E DA SEGA TIKO NI KILA?.......OQO E SONA TARO E DODONU MEDA NA VAKAQAQA LESU.......E NA GAUNA E DA SA KILA KINA........IA MEDA CAKAVA KINA E DUA NA KA VAKATOTOLO SARA............................ NAI TUKUTUKU VOLAI E NA MONA MAI NAI CADRACADRA NI MATA NI SIGA.....E na gauna sa rawata oti kina ko K K T Mara na vuli toro cake mai Peretania me mai liutaki Viti,e a sa bulabula vinaka sara tu ga okoya ka liu vua ko J L V Sukuna......E dei na loma i Mara me sa na keli nai yau bula mai Vanuavatu se Nasautabu,e a sa vakasa vu i tukutuku e so na nona liga ni cakacaka vuni ki vei Tui vanuakula kei ira na lewe ni koro,sa dua na ka na levu ni nodra marau na lewe ni yavusa ko na Nauluvatu ni sa na keli na yanuyanu.......E maqusa na lewe ni koro e vakavakarau e na siga e na yaco mai kina ko K K T Mara..Sa digitaki sara e dua na gusu ni vosa matata me vakacabora e 6 na kamunaga ka yacana ko Roko Noa Taucilagi.....Sa yaco mai na siga sa lokuci taura na kamunaga ko Taucilagi ka dulaka e matai Tui Nayau ka vaka, mo vosota ni sega ni vakadonia na lewe ni Yavusa na nomu kerekere...sa dua na ka na levu ni nodra cudru na lewe ni koro....dede vakalailai era sa qai vakadina dinataka na lewe ni yavusa ni dua tani tale e lewa vei Roko Noa na ka me tukuna....Sa keli na( manganese)mai Nayau na kabani nei( Barno)e lutu dromu na katapila e na daveta ka lutudroma na boto (manganese) ko Tui Nayau e sega mada ga ni keliva rawa nai yau bula nai Nayau... Ni bera ni mai takali na nona bula na turaga na Tui Nayau e a mai tovolei Vanuavatu tale,ka totoka sara na nona i tuvatuva me dua nai qaqi ni( phosphate)e Lakeba......E sa tiko nai vakadinadina ni phosphate nai murimuri ni yau bula e kunei mai Vanuavatu na vatutalei era kila tiko na kenai taukei ni bini tu kina........e na qai kuri tale yani...................................................................................
Bula Cama Waradi,
Me sauma nomuni taro me baleta o cei era bulia na lawa me baleta noda qele kei na vatu talei, waiwai kei na kasi. Ena 1970, gauna esa soli lesu tale kina ko Viti vei keda na lewe ni vanua se Independance, e a sega tu noda lawa levu ni vanua se Constitution ena gauna koya. O era na kai Peretania ena gauna koya era cicivaka tu na noda matanitu kei na noda vanua. Na nodra lawa vaka peretania e vakayagataki me cicivaki kina na noda matanitu me yacova mai nikua vaka ni da se lewe tikoga ni Commonwealth na gauna koya. Ni mai yaco na vuaviri nei Rabuka ena 1987, e sa mani tu vakataki koya ko viti me sa Republic. Kena na i balebale ya ni sa sega ni Commonwealth ko Viti mai na 1987 yacova mai oqo.
Ko Ratu Sukuna a sa raica na leqa ni lawa vaka peretania oqo ena nona gauna ka mani sasaga me lei vulica mai na nodra lawa na kai peretania ena nona vuli no mai Oxford University. Ena nona lesu mai ki Viti, a mai kerea vei ira na kai peretania me vakaduri na Native Land Trust Board (NLTB) me rawa ni maroroi kina na noda qele kei na kena vakayagataki. Ia na lawa ni matanitu e sega ni veisau taki rawa baleta ni sa rui cakacaka levu ka rawa ni taura edua na gauna balavu. Sa mani vakayagataki tiko ga na lawa vaka peretania qo me mai yacova na noda gauna qo. E so ga na tiki ni lawa lalai ni noda matanitu a sa mai veisau taki ena loma ni vasagavulu na yabaki sa oti.
E dodonu meda vakavinavinaka vei Ratu Sukuna ena nona rai yawa ena nona gauna ia e dodonu me sa veisau noda Native Lands Trust Act (NLTA) me sala vata kei na veisau ni gauna e da sa sotava tiko na gauna nikua kei na gauna e sebera tiko mai. Na veisau oqo e rawa ni veisau taki ga e loma ni palimedi vakalawa ena noda vanua. Ia vaka ni sa mai vei curumaki noda dra vatakei ira na vavalagi, na idia, kei na jaina. Sa mai vakavuna kina na kena sa dredre me veisautaki kina na noda lawa ni Vanua me vakatabaki dua ga vei keda na i taukei ni qele. Oqo na dredre e sa tiko e matada na veiliutaki ena gauna nikua.
KO CEI KO IRA MERA MAI LEWA NA NODA QELE MEDA BOBULA......Na qaqa ni sere oqori e sega ni vakadonuya na Freemasonary me lagati e na raitio (banned) ka ra tou lagata na ROOTSTRATA, ia na taro e tiko na cava na ka levu e tiko e na qaqa ni sere oqo.......O IO,KO IRA NA KAIVITI ERA SEGA DINA NI KILA NI NODRA QELE ERA SEGA NI LEWA,Vakabibi ko ira era qaravi kalou e na( sunday)era moce boko sara tu ga.......IA KO IRA DINA NAI TAUKEI KEI VITI ERA CILI KA YACA NI NODRA LOTU NA TUVITU ERA KILAI( VATICAN CITY) VAKAVINAKA KEI NA KENA I SOQOSOQO NI VAKACURU......E TARA NAI MATAI NI VALE NI VAKACABOISORO TAMATA E NA KORO TURAGA MAKAWA E LEVUKA OVALAU KA VAKAYACANI ME LODGE POLYNESIA............... ME MATATA TIKO VEI KEDA NI VALU NI LOTU TAU MADA E VITI E SEGA NI VALU NI LOTU VOU,E A TEKIVU MAI LOMALAGI..Vakatakila 12: 7............. MO KAKUA NI KUROBUI KINA NAI YAU BULA E SEGA NI NOMU.....E SEGA NI VAKAYACO SAU RAWA E VITI KO JIOVA E NA GAUNA KOYA KO JISU E NA GAUNA OQO....BALETA NI DA LOMANI SETANI CAKE VAKALEVU KA VAKALAILAI VEI JISU...Joni 14:15..Kevaka dou sa lomani au,dou talairawarawa ki na noqu i vunau...E RA LEWE VUQA ERA SA TEMAKI OTI ER A VAKABUTA NI KO J L V SUKUNA E DUA NA KAWA NI TAMATA VINAKA, ERA RAWATA NA VAKABUTA OQORI E NA LASU E RA ROGOCA MAI NA PEPA KEI NA RAITIO E NA VEIYABAKI..... E DUA NAI VOSAVOSA E KILAI KINA NA TURAGA ROGO OQO..........NA KAIDIA VINAKA GA NA KAIDIA SA MATE....E levu era vakadinadinataka ni sega ni dina nai vosavosa koya.ROGOCA. KO VURAVURA E SA QAI VAKADINATA MAI......NA FREEMASONARY VINAKA GA NA FREEMASO NARY SA MATE.....KE A KAWA NI TAMATA VINAKA KO J L SUKUNA KE A SEGANI CIQOMA NA BORON HOUSE, KA ME SUKA LESU GA KO MAGO ISLAND KI VEI IRA NA KENA I TAUKEI KA LABATI IRA KO Mrs BORON KA ERA TIKO MAI NAMALATA...E VAKACAVA KO MUNIA KANACEA NAITAUBA KEI IRA TALE E SEGA NI CAKA RAWA..........E VAKACAVA NA VUAVIRI KEI NA VEISAU E A MAI VAKAYACORA KO RABUKA, KO RABUKA NA KOLI NI KAIDIA NA KENA I TAUKEI SA MATE KO K K T MARA, e na gauna sara ga oqo e sa wawa veilewai tiko e na mata veilewai i Jisu Karisito,ka me saumi taro kina e nai lavo ni Hurricane Relief Fund ka a vakayagataka kei ira na tamata e a vakamatea.....na mua ni tukutuku e a solia ko Saimoni Buinimasi e dua na vetai cake ni Yavato Operation.........................................
eng_Latn fij_Latn fij_Latn eng_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn hat_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn bam_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn