SA mai yala toka na noda i talanoa mate loaloa levu ka tabaki taumada yani ena i ka 29 ni Maji e na vuku ni tukutuku ni veigauna nei Viti. E na kena nanumi ni na sega ni yacovi Viti mai na mate oqo ka ni na tete vakabuka kevaka e tauri ira na i Taukei. Ni wilika sara yani na kena i toma.
E se bera mada ga ni tabaki na i tukutuku oqori ka sa tekivu ravuravu e Viti na misila. A sa kumukumuni vata tiko na loaloa ni mate oqo e na vica vata na macawa e na uku ni loaloa ni uca kei na covulaca. Eso na vuvale era a bulu koto ga e na loma ni nodra vale. Ni sa sega ni dua tale e vo mai na dua na matavuvale, sa qai vakabalei na nodratou vale ki na dela ni nodratou yavu ka sa kedratou i bulubulu koto vakaluveni, ka qai kaburaki ga yani e dela ni vale na draunikau e so me i dranumi ni vakadraudrau ka nanuma ni a caka vei iratou.
Mai na yanuyanu veiosoosoti o Bau, e sega ni cavuka na vakaleleci ni yava ni mate ki na i bulubulu e Tailevu. E so vei ira na vakailesilesi oqori era a Turaga veiliutaki vinaka sara ka vuku, ka ra qasenivuli yaga ki na vanua. Na domo ni tagi kei na lali ni mate e a rogo tu ga e na bogi kei na siga.
E dua vei ira na Turaga nuitaki ka mate taudua e liu sa i Ratu Savenaca Naulivou, na tuakai Ratu Cakobau. Oqo e dua na dau veiliutaki vuku ka dokai raraba ena gauna ko ya.
Sa i Ratu Naulivou tale ga na i matai ni Minisita ni Veika Vakaitaukei, ka dua vei ira ka a tabaka taudua e liu na i Vola ni Soli kei Viti.
E dua tale ka a tabaka ko Ratu Tirova na Turaga ni Macuata. A mate talega ko koya e na misila. Sa ka dina sara ni qai yacova yani na vula ko Epereli ni 1875, e ratou sa bale e lewe lima na Turaga ka a soli i Viti.
E na kena i tekivu e a yaco tiko na mate vakayauyau oqori mai Ovalau vata kei Rewa.Ia, na nodra a soqoni vata yani vakalewe levu na veituraga kei na lewenivanua ki na vakasenuqanuqa vei Ratu Cakobau, vaka kina na nodra bose na kai Colo, sa qai tete ga kina vakayawa na mate oqo.
E a dewa ka tete na misila ki na veiyasai Viti taucoko. E voleka ni ko ira kece na turaga ni Colo ka ra lako mai ki Navuso, era a mate taucoko.
Ni voleka ni dromu na vula ko Feperueri, sa qai taurivaka na Matanitu vou na lawa ni korotini ni Niu Sauca Welesi, ia, sa bera.
Rui bera dina vakalevu!
A vola vaka oqo ne ko Thurston (Miss Coseni): Era veivosakitaka tiko eso me ra laki vakaitikotiko vakatikitiki yani ko ira na tauvimate. Oqori e vaka na kena bosei me viri na bai me tarovi kina na liwa ni tokalau.
E a dina sara ko koya: ko ira na a dro tani mai na nodra koro ka ra biuti ira laivi tu na tauvi mate e sa berabera sara na nodra dro, ka ni sa toboki ira koso na mate.
Ni sa vaka e kama tu na yagodra ena kaukauwa ni mate, era a qai cici yani me ra laki toni e na wai batabata. Ia, oqori sara ga e sega tale ni vakasuka kina ko mate. Na sala duadua ga mera vorata rawa kina na misila o ya me ra laiva me veitauvi tiko me yacova ni seyavu ga yani vakai koya. Na curumi batabata vakasauri e vakavuna na curu oso ni i cegu kei na gacagaca, ka mate sara na tamata.
O ira na na vavalagi dauteitei, o ira na sa vaqele tu, o ira na vakailesilesi ni matanitu vou ka vaka sara tale ga kina ko ira na i Talatala era a qai yavala me ra veivuke. Mai na nodra sasaga vata era a vakabulai kina e vica vata na drau na kai Viti, sega ni baleta ni levu vei ira na wainimate, ia, e mana ga na nodra cakacaka mai na nodra kila na i walewale ni kena qaravi na mate oqo.
E na qai tomani tale yani.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn