Tawa vanua taumada
30 April, 2018, 3:41 pm
ESA koto oqo e ra na i tukutuku ka a talanoataka ko Talatala Epeli Rokowaqa, e dua vei ira na turaga i taukei era a vuli mai Navuloa ena vuli lotu ni Lotu Wesele ka vola kina e dua na i vola me baleta na keda i tukutuku na kawa i taukei, oya na “Tukutuku Makawa kei Viti”. Ni wiliwili sara yani.
E dua tale na itutu vakavanua ena matanitu o Bau, na Vunivalu Tuikaba. Na yaca oqo e nodra ga na kawa i Ratu Seru (Tuiviria) na tuakai Rokoratu na Rokotui Bau. Kawa i Ratu Tanoa I na luvei Tuiviria, Ratu Nailatikau I na luvei Ratu Tanoa I, Ratu Banuve na luvei Ratu Nailatikau. O ira na kawa oqo, e rawa mera buli me Rokotui Bau, ke sa kawaboko na kawa i Rokoratu, o koya e qase vei Ratu Seru Tuiviria na tacina.
O ira na sega ni nodra era cavuti ena yaca oqo, Vunivalu Tui Kaba, o ira na kawa ni Sau mai na Tokatoka o Nabaubau, kei na kawa ni Sau mai Dewala, kei na kawa i Rokodurucoko kei Naisoro. Sa qai ka vou emuri mera cavuti me Vunivalu, Tuikabaira, baleta nona rawai ira tiko na kawa i Ratu Seru Tuiviria, me qai nona rawa kina na kedra lewa taucoko.
E dua tale na itutu vakavanua ena matanitu o Bau na Vusaradave, era bati itaukei, se bati lekaleka, nira kedrau bati ga na turaga dau buli me Tui se Vunivalu, me baleta ga na koro turaga o Bau, ni nodra itavi ga na cudruvaka.
E dua tale na itutu vakavanua na Rokoiri, e nodra itavi na taura na iri ni veibuli ni buli na Rokotui Bau.
E dua tale na itutu vakavanua na Masau, se Tunimasau. E nodra itavi na digia na turaga mai na Tokatoka Cokadi (Keteramasi) me buli me Rokotui Bau. Ratou rabeta na mena yaqona, ra vakaraici koya ra maroroya, nira Matanivanua e vale.
E dua tale na itutu na Tunitoga. E nodra itavi me dua na turaga mai na Tokatoka o Naqaranikula, se Nanukurua, me buli me Vunivalu Tuikaba, se Vunivalu Durucoko, ratou rabeta na mena yaqona, ra vakaraici koya ra maroroya, ni nona Matanivanua e vale. Era a cavuti na itutu oqo eliu me kai Bau. O koya sa buli me Tunitoga, sa cavuti rawa vua me nodra turaga na kai Bau, se loma ni koro.
Oti sa qai wasei na vanua matanitu kei ira na vanua, me vosa ni vanua matanitu kei na vanua me ivakaukaua ni matanitu.
Era dau cavuti me Vanua i Valu, ka wasei na kena Qalitu, kei na veiyavusa era cavuti me iSasavu me dui muri na nona vanua sa tiko kina na kena iliuliu.
Oti sa qai wasei na Gonedau, kei ira na kena iliuliu ra cavuti me Tunidau. E wasei talega na Matasau, kena iliuliu na Daulevu. Ia na itutu e rua oqo e wasei ga vei iratou na kawa i Lutunasobasoba.
Ia me da sa qai wasea sara na vanua kei na vanua matanitu e Viti eliu, me vaka era wasea noda qase mai Drevekai ena gauna ni wase vanua kei na tamata:
O Verata
O Verata na imatai ni wasewase ni vanua matanitu eliu, ni sa lala mai o Nakauvadra, na vanua era tiko vata kina na kawa ni kai Viti ni sa bera ni matanitu o Verata. Ni sa oti beka e 300 na yabaki, sa qai yaco me matanitu o Verata.
Na yacabuli liu ena matanitu o Verata na “Ratu.”
Ia na Ratu e digitaki mai na Tokatoka o Naisanokonoko. Era kawa i Rokomautu kei Matawalu na makubuna.
E tarava na Ratu na Komai na Burelevu (Turagalewena). Ia na kawa Vunivalu ga, ra tu vakaitokatoka ka sega ni dau buli e dua me Vunivalu. E tiko ga na itutu Matanivanua, na Vosaratu, na Sauturaga se koso, kei na Yavusa Ratu, era kawa yalewa mai na Ratu.
O Rewa. O Rewa na ikarua ni vanua matanitu e Viti eliu. O rau na matanitu oqo, erau vanua veiwekani ga.
Ia na nodrau lewa na vanua ena gauna oya, erau dui lewa vakairau ga na veika lalai. Na veika bibi kece erau veirogocitaka na kena lewa.
Ia a tiko mai Verata ena gauna oya e dua na gata leka, o Komaiucuna.
Na gata oqo na mata ni Rewa. Kevaka e dua na ka me lewai mai Verata, ena caka sara na yaqona mei Mata.
Ni rairai mai Rewa na gata oya, sa macala sara vei Ratu mai Rewa ni sa dua na ka e lewai mai Verata, sa na cavutu sara.
A yaca buli ni tutu vakavanua a liu ena matanitu o Rewa, na Rokoratu.
Ena gauna ni veibuli mai Navitilevu, ena korovatu, ena bati ni toba o Naiserelagi, a buli kina o Rokomautu me Ratu, o Rokomilasiga me Rokoratu mai Rewa. Ia emuri sa qai yacana na Rokotui Dreketi, ka buli talega kina na Tui Navitilevu me tui ni wau. Koya sa yacana ena gauna emuri na Vunivalu, me vaka na veivanua eso.
E dua tale na itutu ena vanua matanitu o Rewa na Vunivalu. Era vu mai Nukunitabua mai Nakauvadra, vua na marama o Adi Sovanatabua.
O ira kece era tiko ena vanua vakaRewa se vakaBau, se Verata, era cavuti me kai Nuku, se Nanuku era kawa vata. Ia era iliuliu ni valu nei Rokoratu.
Era kawa talega mai Nukunitabua na Vunivalu era tiko mai Nakelo, era cavuti me kawa i Saunalewa. Ra kawa talega mai kina o ira na tiko mai Bau, era cavuti me kai Dewala, kei na kena isasavu kece.
Ena qai tomani tale yani.
fij_Latn eng_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn mri_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn