WASE 7
O Vakamareqeta na Bula me Vakataki Jiova?
“E tu vei kemuni na ivurevure ni bula.”—SAME 36:9.
1, 2. Na cava e isolisoli talei ni Kalou vei keda? (b) Na cava meda vakayagataka kina na ivakavuvuli vakaivolatabu?
E SOLIA vei keda na Tamada vakalomalagi na isolisoli talei ni bula, meda vakayagataka noda vakasama da qai vakavotuya na nona itovo. (Vakatekivu 1:27) Rawa nida kila ena isolisoli talei qori na sala e yaga kina vei keda na ivakavuvuli vakaivolatabu. Ke da bulataka, ena kilai nida matua vakayalo, da lomani Jiova qai ‘vakavulici noda vakasama me vakaduiduitaka na ka e donu mai na ka e cala.’—Iperiu 5:14.
2 Ni vereverea na bula nikua qai sega na lawa me baleta na ituvaki kece e basika, e bibi meda vakayagataka na ivakavuvuli vakaivolatabu. E vakavotui vinaka qori ena tabana vakavuniwai, vakauasivi na wainimate kei na veiqaravi e vakayagataki kina na dra. De na vakavu kauai qori vei ira na via talairawarawa vei Jiova. Ia eda na vakatulewa vakayalomatua ke da kila na ivakavuvuli vakaivolatabu e vauca na dra, da na lomavakacegu da qai tiko ga ena loloma ni Kalou. (Vosa Vakaibalebale 2:6-11) Meda veivosakitaka mada eso na ivakavuvuli qori.
KA TABU NA DRA KEI NA BULA
3, 4. A tekivu vakavotui ena gauna cava ni ka tabu na dra, na ivakavuvuli cava e yavutaki kina?
3 A vakavotuya o Jiova ena gauna a labati Epeli kina o Keni ni rau veisemati na bula kei na dra, erau ka tabu tale ga. A tukuna vei Keni: “Sa tagici au mai na qele na dra i tacimu.” (Vakatekivu 4:10) O Jiova e okata na dra i Epeli me nona bula a kau tani vakatawadodonu vua. E rawa kina ni tukuni ni dra i Epeli a tagi vei Jiova me veisausaumi.—Iperiu 12:24.
4 Ni oti na Waluvu ena gauna i Noa, a vakadonuya na Kalou me laukana na lewe ni manumanu, me kua ga ni laukana na kena dra. A kaya na Kalou: “Na lewe ga e tiko kina na bula—na kena dra—dou kua ni kania. Kena ikuri, au na taroga na nomudou dra.” (Vakatekivu 9:4, 5) Na ivakaro qori e baleti ira kece na kawa i Noa oka kina o keda nikua. E vakadeitaka tale na vosa a tukuna vei Keni o Jiova—ni bula e vakatayaloyalotaki ena dra. E vakadeitaka tale ga ni o Jiova na iVurevure ni bula, ena lewai ira kece era sega ni doka na bula kei na dra.—Same 36:9.
5, 6. A vakavotui vakacava ena Lawa i Mosese na tabu kei na talei ni dra? (Raica na kato “ Kauaitaki Ira na Manumanu.”)
5 A vakavotui tale ga na bibi ni dra kei na bula ena Lawa i Mosese. E tukuni ena Vunau ni Soro 17:10, 11: “Ke dua na tagane . . . e kania na dra cava ga, ena duatani sara ga na mataqu vei koya e kania na dra, au na muduki koya laivi vei ira na kainona. Ni tiko ena dra na bula ni dua na kabula, au sa solia sara ga vei kemuni ina icabocabonisoro moni veisorovaki kina ena vuku ni nomuni bula, ni dra qo e caka kina na veisorovaki ena vuku ni bula e tiko kina.” *—Raica na kato “ Sorovaki na Cala ena Dra.”
Vakarua 12:16; Isikeli 18:4) Sega ni tukuni vei ira na Isireli mera kauta laivi kece na dra mai na lewe ni manumanu. Ni vakamatei qai vakadrodroi vinaka na dra, e vakaraitaka ni dokai na Vunibula qai rawa ni laukana na lewenimanumanu ena lewaeloma e savasava.6 Ke sega ni vakayagataki ena icabocabonisoro na dra, e dodonu me liviraki ina qele. Ena rawa ni tukuni kina ni sa lesu tale na bula vua na kena iTaukei. (
7. A vakaraitaka vakacava o Tevita ni doka na dra?
7 E tukuni ni a kila vinaka na ivakavuvuli ena lawa ni Kalou me baleta na dra o Tevita na tamata e ‘vakadonuya na Kalou.’ (Cakacaka 13:22) Ni karamaca vakalevu ena dua na gauna, ratou lai kauta mai e tolu na nona tamata na wai mai na nodra keba na meca. Na cava na rai i Tevita me baleta na ka ratou cakava? A taroga: “Meu gunuva na nodratou dra na tagane eratou a bolemate?” Ena rai i Tevita, nona gunuva na wai ratou kauta mai na nona tamata e vaka ga ni gunuva na nodratou dra ni ratou bolemate ena kena kau mai. Dina ni karamaca, a bese ni gunuva na wai, mani “livia ga yani vei Jiova.”—2 Samuela 23:15-17.
8, 9. Ni tauyavutaki na ivavakoso vaKarisito, a veisau beka na rai ni Kalou me baleta na bula kei na dra? Vakamacalataka.
8 Ni sivi e 2,400 na yabaki mai na soli ni ivakaro me baleta na dra vei Noa, rauta tale ga ni 1,500 na yabaki mai na caka ni veiyalayalati ni Lawa, a uqeta o Jiova na ilawalawa dauvakatulewa ena ivavakoso lotu vaKarisito taumada me vola: “Keimami duavata kei na yalo tabu me keimami kua ni vakataqara vei kemuni e dua tale na icolacola, vakavo ga na ka bibi kece qo: ni vakatabui kemuni mai na ka kece e cabori ina matakau, na dra, na ka e kuna, kei na veiyacovi tawadodonu.”—Cakacaka 15:28, 29.
9 A matata tu ina ilawalawa dauvakatulewa ni ka tabu na dra, e cala ke vakayagataki vakatawadodonu ni okati vata kei na qaravi matakau vaka kina na veiyacovi tawadodonu. Era tokona na rai qori na lotu vaKarisito nikua. E vakamarautaki Jiova nodra vakatulewa me baleta na dra nira vakananuma na ivakavuvuli vakaivolatabu ra qai bulataka, sega nira namaka me dua sara na kena ivakaro matailalai..
VEIQARAVI VAKAVUNIWAI KEI NA DRA
10, 11. (a) Na cava nodra rai na iVakadinadina i Jiova me baleta na tauri dra kei na kena iwasewase lelevu? (b) Ena duidui ena gauna cava na nodra rai na lotu vaKarisito me baleta na dra?
10 Era kila na iVakadinadina i Jiova ni ivakaro, “vakatabui . . . na dra,” e kena ibalebale nira sega ni tauri dra, soli dra se maroroi na nodra dra. Me ivakaraitaki ni nodra doka na lawa ni Kalou, era sega tale ga ni ciqoma na va na iwasewase lelevu ni dra: red cell, white cell, platelet, kei na plasma.
11 Nikua, sa vidavidai tale na va na iwasewase lelevu ni dra ina kena iwasewase lalai. E rawa beka ni vakayagataka qori na lotu vaKarisito? E okata beka me “dra”? Na lotu vaKarisito yadua ena vakatulewataka na ka me cakava. E okati tale ga eke na veiqaravi vakavuniwai e vakayagataki ga kina na nona dra me vaka na hemodialysis, hemodilution, kei na cell salvage, me kua ga ni maroroi na dra.—Raica na iKuri “iWasewase Lalai ni Dra kei na Veisele.”
12. Na cava noda rai me baleta na vakatulewa e vauca na lewaeloma?
12 E bibi beka vei Jiova na vakatulewa lalai eda cakava? Io, e kauaitaka na ka eda vakasamataka kei na ka e tu e lomada. (Wilika Vosa Vakaibalebale 17:3; 24:12.) Ni oti na noda masuta na veidusimaki i Jiova kei na noda vakekeli me baleta e dua na wainimate se veiqaravi vakavuniwai, e dodonu meda muria na noda lewaeloma vakavulici vakaivolatabu. (Roma 14:2, 22, 23) E sega ni dodonu mera vakatulewa ena vukuda eso tale. Meda kua tale ga ni taroga e dua, “Na cava o na cakava ke o tu ena kequ ituvaki?” Na lotu vaKarisito yadua ena ‘colata ga na nona icolacola.’ *—Kalatia 6:5; Roma 14:12; raica na kato “ Au Okata na Dra me Ka Tabu?”
LAWA I JIOVA E VAKARAITAKA NI TAMA DAULOLOMA
13. Na cava e vakaraitaka me baleti Jiova, na nona lawa kei na nona ivakavuvuli? Vakatauvatana.
13 Na lawa kei na ivakavuvuli era tu ena iVolatabu e vakaraitaka ni o Jiova e Vunilawa uasivi, e Tama dauloloma qai kauaitaki ira dina na luvena. (Same 19:7-11) Na ivakaro “tabu . . . na dra,” e sega ni lawa ni tabana ni bula, ia e itataqomaki ni leqa e rawa ni vu mai na tauri dra. (Cakacaka 15:20) E laurai ena so na vakadidike vakavuniwai ni veisele e sega ni vakayagataki kina na dra e veiqaravi vakavuniwai “vinaka duadua” ena gauna qo. Na vakadidike va qori e vakadeitaka vei keda na lotu vaKarisito dina ni tawavakatauvatani rawa na vuku kei na loloma vakatama i Jiova.—Wilika Aisea 55:9; Joni 14:21, 23.
14, 15. (a) Na lawa cava e vakavotuya ni lomani ira nona tamata na Kalou? (b) O na muria vakacava na kena ivakavuvuli?
14 E levu na lawa ni Kalou e vakavotuya nona lomani ira na Isireli. Kena ivakaraitaki, nira dau vakayagataka vakalevu na vuvale e Isireli, na delavuvu ni vale, vinakata o Jiova mera viribaita me kua kina ni yaco na vakacalaka. (Vakarua 22:8; 1 Samuela 9:25, 26; Niemaia 8:16; Cakacaka 10:9) A vakarota tale ga na Kalou mera qarauni na bulumakau tagane e rawa ni veivakaleqai. (Lako Yani 21:28, 29) Na kena beci na ivakaro qori e vakaraitaka nira sega ni veidokai qai rawa ni tini ena vakadavedra.
15 O na muria vakacava na ivakavuvuli ni lawa a soli vei ira na Isireli? De vinaka meda dikeva na ituvaki ni noda motoka, na ivakarau ni noda draiva, qarauni noda manumanu, itikotiko, vanua ni cakacaka, kei na ka ni veivakamarautaki eda digia. Ena so na vanua, era mate e levu na itabagone nira cakava eso na ka era kila nira na vakaleqai kina. Ia era mareqeta na bula na itabagone era via tiko ga ena loloma ni Kalou, era sega gona ni qara na ka ni veivakalasai e ririkotaki kina na bula. Era kila tiko nira na rawa ni sotava kina na leqa. Era marautaka ga nodra bula vakaitabagone nira yawaka na ka ca.—Dauvunau 11:9, 10.
16. Na ivakavuvuli vakaivolatabu cava e vauca na vakalutu? (Raica tale ga na ivakamacala e ra.)
16 E talei tale ga vei Jiova na nona bula e dua na gone se buketetaki tiko. E Isireli makawa, ke vakamavoataki e dua na yalewa bukete qai mate o tina se o gone, na Kalou e okati koya e veivakamavoataki me daulaba qai dodonu me “isau ni bula na bula.” * (Wilika Lako Yani 21:22, 23.) Sa wacava na rarawa i Jiova ni raica na muduki dole ni nodra bula e dua na iwiliwili levu ni gone ena veiyabaki, ena vuku ni nodra tawaveinanumi na tina kei na nodra via vakaceguya ga na nodra gagadre ca.
17. O na vakaceguya vakacava e dua a vakalutu ni bera ni vulica na ivakatagedegede ni Kalou?
17 Ia vakacava na yalewa a vakalutu ni bera ni mai vulica na ka dina ena iVolatabu? Ena vosoti koya beka na Kalou? Io! O koya e veivutuni dina e rawa ni nuitaka ni na vosoti koya o Jiova ena yavu ni dra vakadavei i Jisu. (Same 103:8-14; Efeso 1:7) O Jisu sara ga a kaya: “Au sega ni lako mai meu kacivi ira na yalododonu, meu kacivi ira ga na ivalavala ca mera veivutuni.”—Luke 5:32.
KUA NI YALOCA!
18. E vakamacalataka vakacava na iVolatabu na vu ni vakadavedra?
18 E sega ni tukuni ga meda kua ni vakaleqai ira eso tale, e vinakata o Jiova meda cavuraka laivi mai lomada na yaloca e vakavuna tiko vakalevu nikua na vakadavedra. A vola na yapositolo o Joni: “O ira kece era cata na tacidra era daulaba.” (1 Joni 3:15) E sega ni cata ga na tacina, e vinakata sara ga me mate. Ke vu mada ga ni yaloca na nona kaseti se beitaki vakailasu, ena vakataulewa ga kina o Jiova. (Vunau ni Soro 19:16; Vakarua 19:18-21; Maciu 5:22) E bibi meda cavuraka laivi mai lomada na yaloca!—Jemesa 1:14, 15; 4:1-3.
19. Na cava nona rai e dua e dusimaki ena ivakavuvuli vakaivolatabu me baleta na Same 11:5 kei na Filipai 4:8, 9?
19 O ira na mareqeta na bula ra qai via tiko ga ena loloma ni Kalou, era cata na ivalavala voravora ena basogana cava ga e vakaraitaki kina. E tukuna na Same 11:5: “E cati ira kece era taleitaka na itovo kaukaua.” E vauci tale ga ena tikinivolatabu qori na idusidusi ni ivakarau ni bula meda muria. E uqeti ira na lomana na Kalou mera cata na ka ni veivakamarautaki e galeleti kina na ivalavala voravora. Na kena tukuni tale ga ni o Jiova “na Kalou ni vakacegu,” e uqeti ira na nona dauveiqaravi mera dau vakasamataka ra qai tawana e lomadra na ka e uqeta na veilomani, e kilikili, qai ganita me vakacaucautaki, mera veiyaloni tiko ga kina.—Wilika Filipai 4:8, 9.
LAKO TANI MAI NA ISOQOSOQO DAUVAKADAVEDRA
20-22. Na cava nodra rai na lotu vaKarisito me baleti vuravura, cava na vuna?
20 E okata o Jiova me dauvakadavedra na vuravura i Setani. Na ivakarau ni ka vakapolitiki e vakatayaloyalotaki ena iVolatabu me manumanu daukata sa vakamatei ira oti e milioni vakacaca, oka kina e levu na dauveiqaravi i Jiova. (Taniela 8:3, 4, 20-22; Vakatakila 13:1, 2, 7, 8) Rau veitokoni ina matanitu na ka vakabisinisi kei na sasaga vakasaenisi ena buli iyaragi vakadomobula qai rawa ilavo vakalevu kina. Sega ni vakabekataki ni “lewa tiko na vunica na vuravura taucoko.”—1 Joni 5:19.
21 Era sega ni beitaki ena vakadavedra na imuri i Jisu nira “sega ni vakavuravura” ra qai tawaveitovaki ena ka vakapolitiki kei na ivalu. * (Joni 15:19; 17:16) Me vakataki Karisito, era sega ni sauma lesu na veivakacacani e caka vei ira. Era lomani ira ga na kedra meca ra qai masulaki ira.—Maciu 5:44; Roma 12:17-21.
22 Koya e bibi sara, o ira na lotu vaKarisito dina era lako tani mai vei “Papiloni na Ka Levu,” na isoqosoqo lotu lasu kece e beitaki vakalevu duadua ena vakadavedra. E kaya na Vosa ni Kalou ni “laurai vua na nodra dra na parofita, o ira na yalosavasava, kei ira kece era vakamatei e vuravura.” Eda vakasalataki kina: “Kemuni na noqu tamata, ni lako tani vua.”—Vakatakila 17:6; 18:2, 4, 24.
23. Na cava e okati ena nona lako tani mai e dua vei Papiloni na Ka levu?
23 Na nona lako tani e dua mai vei Papiloni na Ka Levu e sega ni okati ga kina nona biuta na lotu lasu. Me cata tale ga na ivalavala tawakilikili e vakadonuya se vakabulabulataka o lotu lasu me vaka na itovo vakasisila, siova na ka vakapolitiki, kei na domodomoiyau. (Wilika Same 97:10; Vakatakila 18:7, 9, 11-17) E dau tini vakalevu ena vakadavedra na ivalavala qori!
24, 25. (a) E yavutaki ena cava na yalololoma ni Kalou vua e dua e veivutunitaka nona vakadavedra? (b) Na ituvatuva cava ena gauna vakaivolatabu e rawa ni vakatauvatani kina qori?
24 Eda rairai tokona tu na vuravura i Setani ni bera nida mai tutaka na sokalou dina, eda a beitaki tale beka ga kina vakalailai ena nona vakadavedra. Ia nida sa veisautaka noda ivalavala, da vakabauta na isoro ni veivoli i Jisu, da qai yalataka noda bula vua na Kalou, ena vakadonui keda qai taqomaki keda vakayalo. (Cakacaka 3:19) Na veitaqomaki qori e vakatauvatani ina koro ni drodro ena gauna vakaivolatabu.—Tiko Voli Mai na Lekutu 35:11-15; Vakarua 21:1-9.
25 Na cava e vauci ena ituvatuva qori? Na Isireli e vakamatea vakacalaka e dua ena dro ina dua na koro ni idrodro. Nira sa tauca oti na nodra lewa na dauveilewai, o koya e veivakamatei me tiko ga ena koro ni idrodro me yacova ni mate na bete levu. Sa na qai rawa ni lai vakaitikotiko ena dua tale na vanua. Qori e ivakaraitaki totoka ni nona yalololoma na Kalou kei na nona mareqeta na bula! Nikua, e vakatayaloyalotaka na koro ni idrodro na isoro ni veivoli i Karisito, e taqomaki keda mai na noda vakamatei ke da sega ni nakita noda beca na ivakaro ni Kalou me baleta na bula kei na dra. O marautaka na isolisoli ya? O na vakaraitaka vakacava? Ena noda sureti ira eso tale mera mai tomani keda ena noda koro ni idrodro nikua, vakauasivi ni sa voleka sara na “veivakararawataki levu.”—Maciu 24:21; 2 Korinica 6:1, 2.
MAREQETA NA BULA ENA NOMU VUNAU
26-28. E tautauvata vakacava na keda ituvaki nikua kei na ituvaki kei Isikeli na parofita? Eda na tiko ga vakacava ena loloma ni Kalou?
26 Na keda ituvaki na tamata ni Kalou nikua e vaka na ituvaki kei Isikeli, na parofita a lesi me dau vakasavuya na ivakasala i Jiova vei ira na Isireli. A tukuna na Kalou: “Ni o rogoca na vosa ni gusuqu, mo tukuna vei ira na noqu ivakaro.” Ke weletaka o Isikeli na nona ilesilesi ena tarogi vua na nodra dra era vakarusai ni tauca o Jiova na nona lewa vei Jerusalemi. (Isikeli 33:7-9) A talairawarawa o Isikeli, sega kina ni beitaki ena vakadavedra.
27 Sa voleka sara ni vakarusai na vuravura ca qo i Setani. Era okata gona na iVakadinadina i Jiova me ka dokai nodra itavi mera kacivaka na nona “siga ni veisausaumi” na Kalou, vaka kina na itukutuku vinaka ni nona Matanitu. (Aisea 61:2; Maciu 24:14) O gumatua tiko beka ni cakava na cakacaka bibi qo? A raica vakabibi na yapositolo o Paula na cakacaka vakavunau. A rawa kina ni kaya: “Niu sa galala mai na nodra dra na tamata kece ga, niu a tukuna kece vei kemuni na ivakaro ni Kalou, e sega ni dua na ka au vunia.” (Cakacaka 20:26, 27) E ivakaraitaki totoka dina meda vakatotomuria!
28 Meda tiko ga ena loloma ni Kalou, e sega ni bibi ga meda mareqeta na bula kei na dra me vakataki Jiova. E bibi tale ga meda savasava tiko ga vei Jiova, ena veivosakitaki qori ena wase tarava.
^ para. 5 Me baleta na nona kaya na Kalou “ni tiko ena dra na bula ni dua na kabula,” e kaya na ivola na Scientific American: “E vakatayaloyalotaka na bula na dra, ia na ibalebale mada ga ni matavosa vakataki koya e dina: e gadrevi na iwasewase kece ni dra me rawa kina na bula.”
^ para. 12 Raica na Yadra! ni Julai-Seviteba 2006, tabana e 3-12, tabaka na iVakadinadina i Jiova.
^ para. 16 Era kaya na daunivosa ni iVolatabu ni vosa e vakayagataki ena iVolatabu vakaIperiu me baleta na Lako Yani 21:23, “e sega ni vakaibalebaletaki ga ena nona vakaleqai o tina.” Na iVolatabu e sega tale ga ni tukuna ni vakatau nona vakataulewa o Jiova ena dede ni gauna e tiko voli kina ena ketei tinana o gone.
^ para. 21 Raica na Wase 5, “Meda Kua ni Vakavuravura.”
^ para. 70 Raica na iKuri “iWasewase Lalai ni Dra kei na Veisele” me baleta na kena ivakamacala matailalai.
ssw_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn