8/27/2009
COMMODORE JOSAIA V. BAINIMARAMA
Prime Minister and Minister for Finance, National Planning, Public Service, People’s Charter for Change and Progress, Information, Sugar Industry, Indigenous and Multi-ethnic Affairs and Provincial Development
OFFICIAL OPENING OF THE NUKURUA/VATUKARASA ROAD
Nameka Village
TAILEVU
Wednesday 26th Aug 091000 Hours
SALUTATION
Ni tiko saka na Turaga na Vunivalu e Naivakacere;
Tiko talega na Vunivalu e Burerua ena Vanua Vakaturaga o Tai Vugalei;
Kemuni na Turaga kei Na Marama, kemuni na i Taba Gone, Kemuni na i Solisoli
Kei kemuni na noda Qase ni Lotu;
E tiko talega kei keda na Turaga Minisita ni Cakacaka kei na Veilakoyaki;
Turaga Na Talai Veivuke ena Wasewase e Loma, kei kemuni na Vakailesilesi Vakamatanitu.
INTRODUCTION
E ka dokai sara vei au meu vakayacora na veisureti meu mai tiko ena mataka e daidai ena kena mai dolavi ka vakamatanitutaki na gaunisala ni veilakoyaki vei kedatou eke.
Na noda mai sota e daidai e rawa tiko ena nona loloma levu soli wale na Tamada mai Lagi ka solia na bula vinaka vei keda kece meda mai vakadinadinataka na nona loloma vei keda nikua.
Au nanuma meu cavuta taumada na noqu vakavinavinaka levu sara ena Veiqaravi Vakaturaga Vakavanua ka mai vakayacori tiko ki na Matanitu kei keimami kece na kena i Vakalesilesi ena mataka nikua.
Vinaka saka vakalevu na veikauwaitaki kei na veinanumi.MATANITU
Na noqu Matanitu e taleva lesu tikoga na cakacaka taucoko ni veiqaravi kei na veivakatorocaketaki ka tu dina kina na gagadre, ia ka ra sega tu ni kauwaitaki ena loma ni dua na gauna balavu – me vaka sara ga oqo eke e Vatukarasa.
O ni sa na vakamuria vakamalua tiko na cakacaka levu ni veivakatorocaketaki sa qaravi tiko e Viti raraba ka sega ni dua e vakuwai kina.
Sa tekivu me tatadoladola na veigaunisala eso ena colo kei Navosa kei na vakavinakataki ni veigaunisala e Viti Levu, Vanua Levu kei na veiyatu yanuyanu mai Lomaiviti, Lau, Kadavu kei na yatu Yasawa.
Keitou sa raica tale tikoga na kena vakadrodroi na livaliva ki na noda veivanua eso kei na veikorokoro, ka caka tale tikoga na vakadidike veiganiti me baleta na veivanua ka dredre ni yacovi ira yani na livaliva.
Ena sala vata oqo, sa kauwai talega na Matanitu ena kena vakadrodroi na wainigunu ena veivanua ena noda veikorokoro lelevu kei na noda veikorokoro vakaviti/kei na koro vagalala (settlement).
VAGOLEI VAKADODONU NI DEVELOPMENT FUND
Keitou sa tovolea talega vakaukauwa sara ena gauna oqo na kena vagolei vakadodonu na i lavo ni veivakatorocaketaki vei kemuni na noda lewe ni vanua ka dau sega tu ga ni matata na kena vakayagataki ena veigauna sa oti.
Keitou sa mai raica talega vakatotolo oqo na i vakarau ni kena a dau vakasabusabutaki na vakayagataki lavo ni Matanitu ka dua na i wase levu era vagolei ki na veika e sega ni matata ka sega talega ni vakabetena.
NA I VAKARAU VOU
Na noqu Matanitu ka ra mai lesia ka vakaduria na Turaga Bale na Tui Vuda ni oti na bokoci na noda Yavu ni Vakavulewa e vakabibitaka na veika oqo:
Na kena gadrevi mera qarava vakadodonu na Vakailesilesi Vakamatanitu na nodra i tavi vei kemuni na noda lewe ni Vanua.
Me vakasavasavataki na noda Vanua mai na i vakarau ni cakacaka butobuto, na cakacaka vakailawaki, na veivaqumi na veidabuitaki ni cakacaka e qaravi kei na veivakaduiduitaki vakawatamata ka sega ni tovo vakalotu se vakarisito.
O ni sa na dau rogoca tiko na nodra vakasivoi eso mai na nodra i tutu kei na nodra tu vakawawa eso talega mai na nodra i lesilesi.
Na veika kece oqori e sega ni vakayacori vakailoa se vakaveitalia, e vakayacori me bula kina ko Viti raraba ka meda bula vinaka talega na lewe ni noda Vanua mai na dua na i vakarau makawa ka vesuka tu na noda bula kei na yaloda.
E vuqa talega era se laki vakadewataka voli ga vei ira na noda na nodra kau laivi se vakasivoi, ni sega ni dodonu, ia era sa lecava vakatotolo sara na i vosavosa vakaviti makawa ni kaya “Ni Lutu na Niu ena lutu ga ki vuna” se “Dui Seva Ga Na Bua ka Tea”.
NA GAUNISALA E VATUKARASA
Na gaunisala oqo e vakailavotaki mai na noqu Valenivolavola ena nodra dodoliga ka yalo vinaka na Lewe ni vanua Matanitu ko Jaina.
E sa vuqa talega na veivuke vakaoqo era sa solia oti mai ena kena vakatoroicaketaki ni noda vanua.
E vakaraitaka na Turaga Minista ni Cakacaka kei na Veilakoyaki ni sau vakailavo ni cakacaka oqo e tiko ena tolu na milioni ($3m).
Sa na dau raica tiko na Matanitu na kena qaravi na gaunisala ena kena i vakarau mai vei iratou na Tabana ni Matai kei na Idinia ni Matanitu.
NA VEIVEISAU E SO ENA LOMA NI MATANITU
Sa nakita tiko na Matanitu eso na veiveisau ena i vakarau ni Veiqaravi Vakawasewase vei iratou na Talai Veivuke ena i Wasewase e Va ni noda Vanua.
Oqo e vakayacori vakatabakidua me laveta ka keveta cake na i vakarau ni veiqaravi ka sa madra mai ena kena dau laveti cake na veivakatutu mai na noda vei Bose Vakoro, Bose ni Tikina, Bose ni Yasana kei na i Tuvatuva ni Matanitu.
Ena vuqa na gauna e sa kilai levu tu ena noda Viti ni Veimatabose oqo era Matabose ga ni “Kau Cake” ka ko ni sega tu ni kila na Lewe Ni Vanua se kau cake ki vei.
Na kena vakaukauwataki ni nodra i tutu na Commissioner ena dodonu me na walia vakadodonu sara ga na leqa ni tuvatuva eso ka dau kau cake mai, ka vakamatataka talega na vuna ena sega kina ni qaravi e dua na vakatutu.NA YAVU TU NI VEISAU – NA PEOPLE’S CHARTER
Na yavutu ni Veisau na People’s Charter e nona i naki levu duadua ga me vakadavora ena noda Vanua na i vakarau dodonu, kilikili, savasava ka rakorako ena noda liutaki na lewe i Viti.
E dusia na kena tababokoci na ca kei na i vakarau ni veiliutaki ka nanumi koya ga e dua me vaka sa yacova tu na noda Vanua.
Na nodra nanuma eso era mai veliutaki ka me tawa ga na nodra taga ka ra biuti keda tu meda qai qalo tu ka sega ni macala na vanua meda takasa kina.
Na Charter talega e vakatura vakadodonu na i Valavala Veiganiti ni nomuni qaravi na noda lewe ni Vanua ena Veivakatorocaketaki.
E nona i naki bibi talega na Charter me raica sara vakadodonu na noda kauwaitaki ka qaravi vakadodonu na Lewe ni Vanua e Viti ka yali kina vakadua na Veivakaduiduitaki vakawatamata, na veicati kei na veiqati ka da bula tu mai kina.
Oqo sara ga na veika e vakadredretaka tu na noda toso ki liu kei na noda rawa ka Vakamatanitu mai na i tutu vinaka eda sa tu kina ena veiliutaki vakamatanitu ni Oti na tu galala.
E dodonu meda rarawataka kece na lewe i Viti ni o ira sara ga e dodonu mera tokona na Charter era qai sega ni duavata kei keda. Baleta ni ra vinakata tiko me o ira ga mera liu ka vakaliuci ka me rawa ni ra taura tikoga na i yau ka dau sala vata kei na i tutu ka meda tiko vata ga ena butobuto.
Au gadreva meu tukuna eke ni Charter e “cakacaka vakayalo” ni gadrevi kina e sega walega na “Dina, na Dodonu kei na Savasava”, e uto kei na rai talega ena loma ni Mataivalu kei na nomuni Matanitu ka’u liutaka tiko e daidai.
Keitou na raica na kena buli e dua na Yavu ni Vakatulewa vou ka ganiti keda kece ka sa na curu kina na gagadre titobu ni Charter me baleti keda kece kei ira na noda kawa ena veisiga ni mataka.
VAKANUINUI VINAKA
Sa koto na noqu vakanuinui vinaka ni na mai yaga vei kedatou eke na gaunisala vou oqo, ka na sega walega ni vakarawarawataka na gaunisala ni veilakoyaki, ia ena vukea sara vakalevu na kena dewa na i voli kina makete, na nodra toso na gone ki koronivuli, kei na nodra dewa na tauvimate ki vale ni bula.
THANKS
Au taura na tiki ni gauna oqo meu vakavinakataka na Turaga Minisita ni Cakacaka kei ira na nona vakailesilesi dau ta sala ena nodratou cakacaka uasivi.
Vakavinavinaka talega vei kemudou na lewe ni nodatou Vanua Vakaturaga ena veitokoni.
Kei na liga loloma ni Matanitu levu ko Jaina kei ira na lewena.OPEN
Sa noqu i tavi dokai meu dolava na gaunisala oqo na Nukurua/Vatukarasa ka kerea na veivuke loloma ni noda Kalou me vukei keda vata ena siga e daidai.
unk fij_Latn eng_Latn eng_Latn oci_Latn fij_Latn eng_Latn fra_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn eng_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn eng_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn