Update: 10:18AM ESA koto oqo era nai kuri ni tukutuku nei Turaga ni ovisa vakacegu Wiliame Vereivalu Rabunebune na turaga ni Vunaqumu/Nakurukuruvakatini e na koro o Korovou mai Wainimala e na colo kei Naitasiri, ni wiliwili sara yani.
Oqo saraga e tarai au vakabibi e na 1974, kau vakauqeta kina na turaga tamaqu me keitou lisitaka tale nai ka tolu ni neitou vanua lisi ka tiko mai Wainabua, Nuku, ena Wainimala.
Na qele oqo esa va na yabaki rawa tu ni sa bera ni ta na gaunisala na Serea-Monasavu Road e na 1978 ka ratou sa taleva oti mai na tabana ni Nai Lalakai.
E vosa tonotonomata dina, ia me uqeti keda me da yadra, tucake, cavu yava ka cakava.
Sa ra tu vakarau na veibaqe kei na Fiji Development Bank me ra veivuke vakailavo na nomu i vola ni lisi ga nai vakadei ni dinau.
E ka rawarawa na kena saumi ni ra sa vaqara cakacaka tiko na gone oqo e sala vinaka me ra mai toka vakawawa mada kina. Keitou sa cakava oti vei ratou e tolu na neitou gone na Vereivalu, e rua ena ovisa (oti e lima na yabaki e na vanua lisi) dua e na navy (oti e tolu na yabaki e na vanua lisi mai Waitaqolo, Lomaivuna, Naitasiri) na neitou yavutu dina mai na uluniwai na Wainimala ka yawa kalia sara mai cake ka sa bera ni yacova yani na sala ni lori.
Na matalia talega oya e rawa ni mai vakaibalebaletaki kina T.L.T.B kei keda nai taukei ni qele ka da ologi se maroroi e na ruku ni lawa levu oqo ni T.L.T.B na gauna ga sa soli kina na qele me lisitaki e rau sa veirogorogoci ka ra sainitaka sara na vei mataqali.
Ia, na gauna sa mai tavere, ni sa kidavi ka raici ni cala na kena tauri na qele e na catchment area, sa dri tani sara ga ko tama, dauveimaroroi, dau yadra, kei na daunilavo (T.L.T.B) ka biuti koya e dodonu me maroroi, karoni ka taqomaki.
Qele kei na i taukei me sasagataki koya sara ga vakataki koya, veitalia na nona vaculaki, caqelaki ka buturaki, dradra na mata, gogo, mavoa ka kauti koya ga vakataki koya e valenibula, sauma ga na nona curu tu e loma.
Ia, ni sa suka mai, sa mai vakayagataki koya tale me rawata mai vua na kena kei na mena.
Oya na matalia ka cavuti tiko, dua tale na matalia oya ke ko sa guilecavi, biliraki, ka tauri ni nomu qele, ka sega ni dua na nomu veivakadonui e soli oya o iko sara ga mo na kauta kina na mataveilewai levu na nomu dodonu vakaitaukei ni qele ka sega ni rawa ni na vukei iko ko dauveimaroroi e na veilewai sa qai macala mai kina na nomu dodonu vakaitaukei ni qele.
Oqo kemuni na noda me da vakavakarau vinaka vaka-vakasama ka vakailavo talega.
Nai lavo ni kena saumi na qele mai Monasavu sa vakacuruma na T.L.T.B kina vanua ni vakatubu i lavo e donu vua, ka me rawailavo mai kina.
Na tubu e rawa mai kina e mai wasei vakarua na kena tauri vei ya vula ono ni oti na nona musuka na nona i votavota na T.L.T.B.
Oqo e tukuna na T.L.T.B ni vuna levu na nona vakacuruma nai lavo oqo ka qai wasea na kena tubu oya nai taukei ni qele kei ira na nodra kawa, sa ra veitalatala vakadua, kei na nodra qele ka ra na sega ni taura tale se vakalesui mai vei ira oqo e tu sara ga vakaivola qai mai rogo na vosa oqo ni sa saumi mai nai lavo levu oqo.
1.)$942,733-40 curu kina Reserve Bank of Fiji 2.) $145,287-56 kina Fijian Holdings Ltd.
Ea sasagataki me ra taura sara ga nai taukei ni qele na nodrai lavo ka duri e dua na Trust Company ka me maroroya ka cakacakataka e na vukudra. E na sega ni rawa ni caka, ni sa tu na bai sitila vavaku me taqomaka na T.L.T.B e na vuku ni lavo oqo.
Ena lawa levu ni Taukei Land Trust Act kei na Trustees Act e tiko na dodonu vakalawa me na vakacuruma nai lavo kece oqo e na dua na vanua ni vakacuruilavo e vakatulewataka.
Au na qai tasereka mada yani e muri.
Enai tekitekivu ni talanoa baleti Monasavu ena 1978, au sa vakadreta ka tataunaka tiko yani (6/2/2014) kei na (20/2/2014) na veika dodonu me a caka oya na kena biu sara ga vakaivola na veivosaki kece oya.
Oqo na veika au cauraka toka yani mo rogoca, doka, ka muria na i vakasala se nona kerekere ni vakayagataki ni nomu qele, ke ko raica ni kania tiko na kena kakana e koula e na veleti veva, ia ke kana dalo, roti, raisi, se pateta e na veleti koula kua sara ni doka oya ni ko drau tautauvata se kalasi vata ga.
Mo qaqarauni ka taqomaki iko mai na nona vosa ni veicoriti se veivecei.
Dua tale na veivosaki kece me biu saraga vakaivola, tiki ni siga, gauna, vanua, vakadinadina kei na nomudrau saini ruarua ka vakailavelave taucoko.
Oqo ena kaukauwa vakalawa, sa vulici eke na cala mai Monasavu e na vuku ni livaliva kei na gaunisala ni lori ka a yalataki ga vakagusu kau tukuna tiko yani.
Ni da na sega ni rawa ni wirica lesu tale na liga ni kaloko, ia me da na vuli e na veika sa caka oti. Ka me da na qaqarauni vinaka kina na veika e caka qo mai Monasavu e vakarerevaki, vakadomobula ka veivakalolomataki.
Oya mai na 1978 kina Okosita 1998 sa qai mai tukuna ka vakadinadinataka kina na T.L.T.B kei na matanitu ni taura na qele e na catchment area (22,686.4 acres) ka sega ni dua na veika vakaivola e tabaki, se sainitaki kina ka sega ni wili eke na qele sa taura oti na matanitu ka ra sainitaka nai taukei ni qele, na minisita, vunivola tudei, manidia ni qele maroroi kei na Roko Tui Naitasiri me vaka sa tabaki oti yani.
Ia, e na gauna oqo ka lako yani ni nanuma tiko na vuniivi levu ka tiko oqori e lomai Suva kei na dua nai sevuni ni ti, me na vakabalei kina.
Ena gauna sa kerei kina na kena lutu nai lavo, ni kena voli na qele mai Monasavu e sogolati mai, e tukuni mai na kena vakacurumi e na vanua ni vakatubu i lavo ka tu na Trustees Act kei na T.L.T.B Act ni sagai me tubu cake nai sau ni Royalty dua na megawatt dua na auwa.
E saqati ka sogolati ka tukuni ni sa rauta .
Ena qai tomani tale yani.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn