ITALANOA NI NONA BULA
Au Toso ena Veituberi Vakayalo Niu se Gone
ENA dua na lomalomanibogi, e kui sara tu ga na Uciwai na Niger, e voleka ni dua na maile na kena raba. E carubi tu na iValu e Nigeria, ena rerevaki sara ke takosovi na uciwai qo. Ia keirau bolea ga, sa vakavica neirau douvaka eso na ituvaki. O na rairai vaqaqa se cava keirau lai cakava tu i keri. Ia meu talanoataka mada na ka e yaco ni bera niu sucu.
Ena 1913, e papitaiso na tamaqu o John Mills ena siti o Niu Yoka ni se yabaki 25. A vunau ni papitaiso o Brother Russell. Oti vakalailai na soqo qori, e gole o Ta i Trinidad, lai vakamau kina kei Constance Farmer, e Gonevuli ni iVolatabu gumatua, nodrau inuinui ruarua na bula i lomalagi. E dau veivuke o Ta vua na nona itokani o William R. Brown ena kena vakaraitaki na vidio “Photo-Drama of Creation.” E qai cegu ga ena 1923 ni rau sa gole na veiwatini na Brown ina Ra kei Aferika. Rau tiko ga e Trinidad na noqu itubutubu.
ITUBUTUBU DAULOLOMA
Keitou le ciwa na veitacini, e qase duadua o Rutherford, rau veiyacani kei na peresitedi ni Watch Tower Bible and Tract Society ena gauna ya. Au a sucu ena ika30 ni Tiseba, 1922, keirau qai veiyacani kei Clayton J. Woodworth, na edita ni mekesini na Golden Age (kilai nikua me Yadra!). Keitou lai vuli, ia rau dau vakabibitaka ga o Ta kei Na me keitou sauva na isausau vakayalo. E matai sara o Na nona vakamacalataka na iVolatabu, e veiuqeti dina. E dau taleitaka o Ta me talanoataka na iVolatabu, e cakava sara ga na kena ivukivuki me bulabula kina.
E yaga dina nodrau sasaga. Keitou le lima na tagane, keitou lai vuli i Kiliati e tolu, tolu na yalewa ratou painia tu me vica vata na yabaki e Trinidad kei Tobago. Nodrau veivakavulici kei na ivakaraitaki o Ta kei Na e uqeti keitou vakaveitacini me keitou teivaki “ena vale i Jiova.” Ena nodrau veivakayaloqaqataki, keitou bulabula kina qai dei tiko ga “ena lomanibai ni noda Kalou.”—Same 92:13.
E caka vakalevu e vale na sota ni cakacaka vakavunau. Era dau gole yani na painia ra qai veitalanoataki Brother George Young, dua na daukaulotu mai Kenada a veisiko yani e Trinidad. E dau wewe ni gusudrau tale ga o Ta kei Na o rau na Brown, ratou dau veiqaravi vata ia rau sa goleina Ra kei Aferika. Na ka kece qori e uqeti au meu tekivu cakacaka vakavunau niu se qai yabaki tini.
GUMATUA NIU SE GONE
E dau warumisa na noda mekesini ena gauna ya, e vakavotuya sara ga na veivakaisini ni lotu lasu, daunibisinisi kocokoco, nodra lawaki tale ga na daunipolitiki. Cava e yaco? Ena 1936, era bukana na iliuliu ni lotu me vakatabuya na kovana tuvakawawa ni Trinidad na noda ivola kece. Keimami vunitaka gona qai veisoliyaka me yacova ni oti. Keimami dau vunau ni keimami tayabe, vodo basikeli, vakayagataka na papa ni itukutuku kei na soli tikidua. Au dau tomani ratou eso na tacida ena motoka vagusunivosa ena vunau ena tauni o Tunapuna, keitou lai vunau mada ga ena veivanua tu yawa e Trinidad. E wananavu dina! Noqu vakaitavi ena veika vakayalo qori e uqeti au meu papitaiso niu sa yabaki 16.
Na neitou toso vakavuvale kei na noqu gumatua niu se gone e uqeti au dina meu dua na daukaulotu. E dei tu ga e lomaqu na gagadre qori niu gole i Aruba ena 1944, lai veitomani kei Brother Edmund W. Cummings. Dua na ka neirau marau ni ratou gole mai e tini ena iVakananumi ena 1945. Ena yabaki ga e tarava, sa tauyavu na imatai ni ivavakoso ena yanuyanu qori.
Oti ga vakalailai, au a vunau tawalokuci vei Oris Williams, dua na yalewa keirau cakacaka vata. E saqata sara ga na ka au tukuna me tutaka na ivakavuvuli a tuberi kina. Ia ni mai vulica na iVolatabu, sa qai kila na ka dina ena Vosa ni Kalou mani papitaiso ena ika5 ni Janueri, 1947. Toso na gauna keirau veidomoni lai vakamau sara. E tekivu painia o Oris ena Noveba 1950. Au sa qai bulabula ga vakayalo ni keirau mai veitomani.
MARAUTAKI NA VEIQARAVI E NIGERIA
Keirau sureti i Kiliati ena 1955. E ka dokai dina na vuli qori, keirau mani kere vakacegu mai vanua ni cakacaka, volitaka neirau vale kei na so tale na ka, keirau sa qai biuti Aruba. Ena ika29 ni Julai, 1956, keirau tuvaitutu ena ika27 ni Kalasi e Kiliati qai lesi i Nigeria.
Ni vakasamataka lesu o Oris, e kaya: “Na yalo tabu i Jiova e tokoni ira na daukaulotu mera vosota na duidui ituvaki. E loma i watiqu me daukaulotu, o yau e sega. E vinaka vei au me dua ga neirau vale, me keirau vakaluveni. Ia e veisau noqu rai niu mai kila ni bibi dina me vunautaki na itukutuku vinaka. Ni keirau qai tuvaitutu e Kiliati, au sa vakarau sara tu ga meu daukaulotu. Ni keirau vakarau biubiu ena waqa na Queen Mary, e mai vakamoce vei keirau o Worth Thornton, e veiqaravi ena ofisi nei Brother Knorr. E qai tukuna ni keirau na lai veiqaravi e Peceli. Au kaya ga ena rarawa, ‘Oilei!’ Ia totolo ga noqu matau e Peceli, qai marautaka noqu veiqaravi. E dau veisau noqu itavi, ia au taleitaka vakalevu meu kidavaki ira na gole yani (receptionist). Na vuna niu dau marautaka meu veimaliwai, au cakacaka voleka tale ga kina kei ira na tacida e Nigeria. Nira dau yaco yani, e levu era tauvi kuvu ni sala, era wawale, karamaca qai walokai. Au marau sara ga meu vakacegui ira, meu vakarautaka na kedra kei na medra. Au qarava tiko vei Jiova na itavi kece qori, e vakavu marau dina qai veivakacegui.” Keirau sa qai bulabula ga vakayalo ena itavi kece keirau qarava.
Ena 1961, e caka e dua neitou sota vakavuvale e Trinidad qai talanoataka o Brother Brown eso nona irogo totoka mai Aferika. Oti au talanoataka tale ga na tubu ni cakacaka e Nigeria. E mokoti au vakayalololoma o Brother Brown qai kaya vei Ta: “Johnny, o sega ni bau butuki Aferika, o Woodworth ga!” E qai kaya o Ta:“Toso tiko ga Worth! Toso tiko ga!” Na nodrau veivakayaloqaqataki na tagane matua qori e uqeti au sara ga meu vakacavara vinaka noqu cakacaka vakaitalatala.
Ena 1962, au kalougata niu vuli tale ena ika37 ni kalasi e Kiliati, e tini na vula. A qai vuli o Brother Wilfred Gooch, na ovasia ni vale ni tabana e Nigeria ena ika38 ni kalasi, oti e lesi sara i Igiladi. Au mani sosomitaki koya meu ovasia ni vale ni tabana e Nigeria. Me vakataki Brother Brown, au veisiko vakalevu e Nigeria, au mai kilai ira vinaka na mataveitacini qai lomani ira. E lailai na ka e tu vei ira ni vakatauvatani kei na veivanua sa vakatorocaketaki, ia era marau qai lomavakacegu. E matata kina ni sega ni vakatau na marau * (dua na mataqali basi sega ni vakailoilo e caka ga ena vanua qori) mera gole ina soqo ni tikina. E volai tu kina eso na ivosavosa e vakavure vakasama. Dua ya e volai tu kina: “Na turu ni wai ena dua kina na wasawasa levu.”ena ilavo kei na iyau. Niu vakasamataka na kedra ituvaki, au dau qoroya nodra savasava, na maqosa kei na rakorako ni kedra irairai ena soqoni. Era dau vodo lori kei na bolekajas
E dina na ivosavosa qori! E yaga kece noda dui sasaga, okati kina neirau sasaga. Ena 1974, o Nigeria e imatai ni vanua ena taudaku kei Merika me 100,000 vakacaca na kena dautukutuku. E tubu dina na cakacaka!
Gauna vata qori e carubi tu na ivalu e Nigeria mai na 1967 ina 1970. E vica vata na vula e sega ni veitaratara tu na vale ni tabana kei ira na tacida e Biafran ena yasa ni Uciwai na Niger. E dodonu me kau na kedra kakana vakayalo. Me vaka au sa vakamacalataka mai, keirau dau masu ga qai nuitaki Jiova. Keirau takosova kina vakavica na uciwai qori.
Au sega vakadua ni guilecava neirau bolemate ena ilakolako rerevaki qori nira tu kina na sotia voravora, leqataki na mate veitauvi kei na so tale na ka. E ka ni sasaga mada ga me keirau lakosiviti ira na sotia nira dau kasami, sa qai rerevaki sara ni keirau sotavi ira na sogosala tu e Biafran. Dua na gauna e kui sara tu ga na Uciwai na Niger, au qai takoso niu vodo ena bavelo mai Asaba i Onitsha. Au lai vakayaloqaqataki ira sara na qase e Enugu. Dua tale na ilakolako au lai vakayaloqaqataki ira na qase e Aba ni vakatabui tu na waqa ni cina ena bogi de ra raica na meca. E Port Harcourt, keimami sa tinia totolo ga na soqoni ena masu nira sa botea na sotia na sogosala e Biafran ena taudaku ni tauni.
E yaga dina na soqoni qori nira vakayaloqaqataki kina na tacida ni lomani ira o Jiova, ra vakasalataki tale ga ena bibi ni tawaveitovaki kei na duavata. Era dei tu ga na mataveitacini e Nigeria ena gauna vakadomobula qori. E laurai vei ira na loloma e uasivia na veicati vakayavusa, ra qai duavata tiko ga vakamataveitacini. Au kalougata niu bau tu e yasadra ena veivakatovolei qori!
Ena 1969, a jeameni o Brother Milton G. Henschel ena Soqo ni Veimatanitu ena Yankee Stadium, Niu Yoka, e kena usutu “Peace on Earth” (Sautu e Vuravura). Au vulica vua e levu na ka niu nona ivukevuke. A yaga dina ni a qai vakayacori e Lagos, Nigeria ena 1970 na Soqo ni Veimatanitu e kena usutu “Men of Goodwill” (Ira na Vakadonui). E vakalougatataka dina o Jiova na soqo vakabibi ni se qai oti ga na ivalu. E vakadewataki na soqo qori ena 17 na vosa, era tiko kina e 121,128. E vakadinadinataka kina o Brother Knorr, o Brother Henschel kei na so tale na vulagi era jajitaka yani na waqavuka mai Merika kei Igiladi e dua na iwiliwili levu ni papitaiso me vaka ena Penitiko, era le 3,775 kece na tisaipeli vou! Au veivuke ena tuvanaki ni soqo, vaka vei au e gauna osooso duadua ena noqu bula. E tubu na iwiliwili ni dautukutuku, e tubu vakaitamera dina!
Au marautaka noqu tiko e Nigeria me sivia ni 30 na yabaki. Ena so na gauna au veiqaravi vakaivakatawa dauveilakoyaki, so tale na gauna au lesi ena Ra kei Aferika meu ivakatawa ni dua na iwase kei vuravura. Era marau na daukaulotu nira kauaitaki yadua qai vakayaloqaqataki! Au marau niu vakadeitaka vei ira nira sega ni guilecavi! Dua na ka au vulica ena cakacaka qo, oya nira na bulabula vakayalo eso tale nida kauaitaki ira, era na kaukaua vakayalo qai duavata tiko ga kei na isoqosoqo i Jiova.
Ena veivuke ga i Jiova keirau vosota kina na tauvimate kei na veika dredre donuya na ivalu. Keirau raica dina na veivakalougatataki i Jiova. E kaya o Oris:
“E tauvi keirau vakavica na malaria. Dua na gauna sa sega ni vakilai koya tu o Worth ena valenibula e Lagos. E tukuni vei au ni na mate, ia au marau ni sega ni rawai koya na mate qori! Gauna e vakilai koya kina, e vunautaka sara na itukutuku vinaka ni Matanitu ni Kalou vua na nasi tagane e qaravi koya tiko. E muri, keirau lai sikova na nasi qori, na yacana o Mr. Nwambiwe. Keirau lai tomana nona vulica na iVolatabu, e ciqoma na dina, yaco sara me dua na qase ni ivavakoso eAba. Au bau vukea tale ga eso na Musolomani kaukaua mera mai qaravi Jiova ena yalodina. Keirau marautaka vakalevu neirau mai veikilai kei ira e Nigeria qai lomani ira. Keirau taleitaka tale ga nodra ivakarau vakavanua kei na nodra vosa.”
Dua tale na ka keirau vulica: E vuavuaivinaka neirau veiqaravi e vanuatani ni keirau lomani ira na mataveitacini e duidui mada ga nodra ivakarau vakavanua.
ILESILESI VOU
Ena 1987, sa oti neirau veiqaravi e Peceli e Nigeria, keirau ciqoma e dua na ilesilesi vou me keirau daukaulotu ena yanuyanu o St. Lucia ena Caribbean. Dua dina na ilesilesi marautaki, ia e tiko tale ga eso na ka dredre. Mai Aferika, e dua na tagane e rawa ni vica tu na watina, e St. Lucia, e rawa nira tu vata na veiwatini era sega tu mada ga ni vakamau. Ia na kaukaua ni Vosa ni Kalou e veisautaki ira e levu na vuli iVolatabu.
Toso neirau yabaki keirau sa sega ni kaukaua me vaka e liu, mani lesi keirau ena 2005 na iLawalawa Dauvakatulewa ina noda itikotiko liu e Brooklyn, Niu Yoka, Merika. E veisiga, au dau vakavinavinaka tu ga vei Jiova ni mai watiqu o Oris. Ena 2015, e mai rawai koya na meca o mate, au sega ni vakamacalataka rawa noqu rarawa. E dua dina na itokani vinaka, e dauloloma, au lomani koya tale ga. E dei tu ga noqu lomani koya ena 68 na yabaki ni neirau vakamau. Keirau vulica na sala me keirau marautaka kina neirau bula vakawati kei na ivavakoso, oya na dokai ni veiliutaki, na veivosoti vakarawarawa, yalomalumalumu tiko ga qai vuataka na itovo e okati ena vua ni yalo tabu.
Ni keirau rarawa se yalolailai, keirau dau rai vei Jiova ena nona veivakaukauataki me dei tiko ga na neirau yalo ni veiqaravi. Ni keirau saga me vakavinakataki tiko ga na neirau rai, keirau vakadinata e levu na ka vinaka, sa na qai totoka sara ena veigauna se bera mai!—Aisea 60:17; 2 Kor. 13:11.
E Trinidad kei Tobago, e vakalougatataka o Jiova nodrau cakacaka na noqu itubutubu kei na so tale. Nikua era sa le 9,892 na mai sokalou dina. E Aruba, levu era cakacaka vakaukaua ena imatai ni ivavakoso au lewena. Nikua sa 14 tiko na ivavakoso ena yanuyanu qori ra qai toso vinaka. E Nigeria, sa tubu na iwiliwili ni dautukutuku ina 381,398. Ena yanuyanu tale ga o St. Lucia, era sa tokona tiko na Matanitu i Jiova e le 783.
Au sa yabaki 90 vakacaca ena gauna qo. E kaya na Same 92:14 me baleti ira na teivaki ena vale i Jiova: “Era na bulabula tu ga nira sa qase, era na kaukaua qai drokadroka tu ga.” Au marautaka dina niu vakayagataka noqu bula meu qaravi Jiova. Noqu tuberi vakayalo niu se gone e uqeti au meu qaravi Jiova ena noqu vinaka kece. Ena dei ga ni loloma i Jiova, au “bulabula [kina] ena lomanibai ni noda Kalou.”—Same 92:13.
^ para. 18 Raica na Awake! ni Maji 8, 1972, t. 24-26.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn