NA Tikina o Sheikh Othman, na vanua qo e dau vakayacori vakalevu kina na vakacaca ka vakaleqa vakalevu na vanua levu qo vakauasivi na kena vualiku ka dau i drodro ni valu.
Na Tikina o Sheikh Othman era lewe lailai sara na kena lewenivanua ka koto e na vanua o Aden, Yeman ka tiko e na i wasewase vaka Esia.
Na veikoro lelevu, tauni kei na veitikotiko era dabe volekati Sheikh Othman e oka kina o Ash Shaykh `Uthman, Shaykh `Uthman, Shekh Othman kei Shakh Uthman.
Na koro lelevu e toka volekata e oka kina o Aden, Ibb, Jibuti kei Berbera.
Ia, na koro levu o Aden, e toka mai Yemen ka koro e dabe toka e na bati ni waitui ka i dewadewa vaka ki na Tokalau ki na Waitui Damudamu, ka rauta ni 170 na kilomita vaka ki na Tokalau kei Bab-el-Mandeb. Rauta ni dua na milioni na kena lewenivanua.
Na vanua qo o Sheikh Othman e volekata na ulunivanua o Radfan kei Crater na vanua e ra vakaitikotiko kina e rauta ni vica na drau na udolu na kai Arapea.
E na so na gauna e dau vaka me vanua dredre toka vei iar na dauveitaqomaki ni dau e dua na i valu tubu koso se vakacaca. Ia, na vanua vata qo e rau a talai kina na rua na gonei taukei ko Laba (Labalaba) kei Tak (Takavesi) ka ni gadrevi vakalevu kina na nodrau cakacaka vaka mataivalu ni Bolatagane e na kila kei na totolo ni nodrau veimaliwai ka salavata e na nodra maroroi rau se vakalecaleca.
Na kena dau kacabote na gasaukuro e na veivanua oqo e vaka me sa matau tale tu na raica se rogoca me vaka na kena vakalutu gasaukurotaki na gauna ni soqo vua e dua na vakalesilesi levu e na vanua o Khormaksar. Na nodra dau taketetaki na mataivalu ni Bolatagane, o ira na vakalesilesi vakamatanitu, na veivanua ka ra yadravi tu kei ira na gonevuli lalai ni Bolatagane e ra dau taketeaki mai vei ira na dauvakacaca e na vanua oqo.
Ia, o Laba kei Tak e dau nodrau mesamesa sara ga na wavokita na vanua oqo e na motoka ka rau dau vakaisulu vaka kai Arapea. E na so na gauna e rau dau taubaletaka sara ga.
Ia, na nodrau laki digova tiko qo na vanua o Aden e sa vakatokai ena vosa vaka Swahili me Keeni-Meeni, ka kena i balebale na nona dau dolo na gata e lako vakanomodi ka sega soti ni rairai ena loma ni veico. Ia, o ira na vo ni mataivalu ni Bolatagane era dau kaya ni gata e na veico se gata ni veico.
Rau sega ni veitaratara sara a ena veivanavanai o Laba kei Tak vata kei ira na meca, e nodrau cakacaka ga me rau dau kumuna mai na veitukutuku me baleti ira na dau vakacaca, kei na nodrau vaksaqara na vale ni akna se vale era dau curuma vakawasoma na dau vakacaca kei ira na nodra i tokani ka vaka kina na vanua era dau vunitaka tu kina na nodra i yaragi.
E rawa ni rau dau talai me rau laki vakadikeva mai eso na vanua e taketetaki ka vaka kina o ira na dau vakayagtaki me ra dau cakacaka vei ira na daunipolitiki ka ra sema tiko vei ira na mataivalu mai kea.
Ni dau oti na nodrau vakadikeva na veika e rau talai kina e ra dau qai talai na mataivalu me ra na vakamuria na veitukutuku e rau dau mai solia o Tak kei Labalaba. Ia, o rau na rua qo e rau dau qaqarauni talega mai vei ira na batikadi dauvakacaca se o ira na via vakatubu ca ena vanua e rau dau lako curuma e na nodra cakacaka ni didigo.
Era tu na yadra e na veivanua e na Tikina qo o Aden ka ra dau mai tarovi kina na vei motoka kei ira na tamata yadua me ra dikevi ka laurai me ra kua ni taukena tiko eso na i yaragi vakailoa.
E so na veivakaqaqai se rawa ni yaco sara kina na veivanavanai e na vuku ni ra maliwai ira tiko yani na lewenivanua e so na dauvakacaca.
O Tak kei Laba e rau vulica talega me rau dau lako wale ka sega vei rau na i yaragi oya na kasaukuro kei na dakai leka. E rau sa kila talega ni tabu vei rau me rau dau vakaqaqa ka dikevi ira na yalewa vakavo ke tiko e dua na sotia yalewa ka qai rawa ni veivuke me vakadikevi ira na yalewa.
O ira talega na dauvakacaca era sa vakayagataki ira na yalewa me ra dau vakauta na yaragi oya ena nodra dau vunitaka e na loma ni nodra i sulu balavu.
Ia, o Tak kei Laba e rau ena dau sara na vakasaravi ira na yalewa ka ra dau matai na yabana nai yaragi ena nodra i sulu ka ra qai dau lako biuta e na benu ka dau bini tu e na veitutu ni sala.
E na gauna sa tekivu me curu maliwai ira yani na vanua qo ka sa tekivu me veiveisau mai e levu na ka. E sa dau rairai levu na binibini benu ena veitut ni taoni ka ra dau mai biuta vakamatau kina na yalewa na i yaragi e ra dau vakauta, ka ken ai rairai ni vaka ga e ra dau laki sova benu ia, e ra laki biuta na yaragi ka sega ni benu.
E rawa ni oti toka e vica na miniti e sa na rawa ni basika e dua na dauvakacaca me na mai tomika na i yaragi e mai biuta na yalewa e na binibini benu ka waraka ke dua na mataivalu ni Bolatagane e vakavolivolita tiko na vanua vata oya e na wawa me yaco ni sa galala ka na qai dau vaka kacabotetaka na gasaukuro ka qai dro yani.
Ni tekivu mai na yabaki 1967 na nodra sa mai veitaqomaki na mataivalu ni Bolatagane e na vanua qo vaka Arapea, e rauta ni ra lewe 13 na mataivalu ni Bolatagane e ra sa mate oti ka 320 e ra mavoa.
E ra dau vakayagataki na gone lalai mai vei ira na dauvakacaca ena gauna ni oti kina na nodra veivavanai se vakalutugasaukuro oya e na nodra dau maliwai ira tu na gone na dauvakacaca ka ra qai dau viritaka na gasaukuro ni ra kila vinaka tiko ni o ira na mataivalu ni Igiladi era na sega ni dau vanavana ka ni ra tu maliwai ira na gone lalai ni Arapea.
E na so na gauna era dau solia na i yaragi oya na dakai kei na gasaukuro viritaki vei ira na gone lalai ni Arapea me ra dau vakayagataka vei ira na mataivalu ni Bolatagane ka dau tukuni vei ira ni ra na saumi.
Era na dau soli ve i ira na dakai me ra vanai ira na sotia, ia o Laba kei Take rau dau dei na yalodrau e na nodrau dau sotava na mataqali leqa vaka ko ya.
Na nodrau dau soli bula na lewe rua qo me vaka na nodrau a vana e na dua n bogi e rua na turaga ni Arapea mai Sheikh Othman, ia, e rau taqomaki rau vakavinaka ni tu e levu na vanua me rau na ciciva se vuni kina.
E rau dau qaqarauni vinaka e na gauna e rau dau veimaliwai kina ena gaunisala.
E sega walega ni o ira na kai vanua oya e rau dau leqataka, eso talega na matai lawalawa vakalecaleca era dau cakacaka lo tiko e na tauni qo ka ra vakaisulu tale tu ga vaka i ra na kai Arapea.
E sega ni vakacalaka na kena vakatokai na lakolako vakacakacaka e Aden e rau vakaitavi kina na rua qo me keeni-meeni oya ena vosa vaka Swahili.
Na kena vakatokai na tosotoso qo me Keeni-Meeni a vakayacana ko Metia Frank Kitson mai Kenya e na dua na i lakolako vaka oqo e Mau Mau ka mani tarai Saipurusi sara yani kei Palesitaina, ka sa mani mai vakatovolea talega na mataivalu qo ni Bolatagane e Aden.
E dina ni tu na veimata wasewase ka ra veiqaravi e na veivanua era lesi kina e na mataivalu ni Bolatagane, ia, na soqosoqo ni SAS e sega ni dau vaka oya na nodra toso, era muria e dua na tuvatuva ka ra dau soli i vakaro vei ira na vo ni wasewase ka ra sa sivia yani na vanua e ra dodonu me ra veiqaravi kina. Ia, e rawa ni yaco na cala.
Me vaka na nona vanavana e dua na mataivalu ni SAS mai Sheikh Othman, e a mani mavoa kina e rua na lewe ni mataivalu ni Bolatagane e na wasewase na Royal Anglican Regiment e dua na matailawalawa vou e na loma ni mataivalu ni Bolatagane.
E rau dau qaqarauni sara o Tak kei Laba e na mataqali vanua vaka oya ka ni ra dau tu kina mataivalu ni Bolatagane kei na so tale na vakalecaleca.
E na gauna e mai tomani rau kina o Tony McVeigh, e nona i tavi me kua ni vakalecaleca se vakaisulu vaka Arapea. O Tony e dau vakaisulu tu ga vakavalagi ka dau lako voli ena gaunisala ka volivoli e na maketa se vukivuki tu vaka e dua na dausaravanua ka rau dau wanonovi koya vinaka tu yani o rau na rua qo ko Tak kei Laba.
E na veigauna me ra dau via sogoti Tony na dauvakacaca, ya talega na vanua era dau basika mai kina o rau na i lala qo, o Tony e vaka ga me dau bacani ira tiko mai na dau ni vakacaca. Na valenivolavola liu ni SAS e Aden e rua na kena yatu vale ka ra dau vakayagataka tu e liu na mataivalu ni Bolatagane me nodra vale na sotia ka ra vakawati mai Khormaksar.
Na vale vata oya e rau dau tiko kina o Laba, Tak kei ira na lewe 20 na lewena tiko na vakaitavi e na keeni-meeni me ra dau moce, kana ka tuvalaka kina na nodra tuvatuva e na veigauna.
E Aden talega qo e tuvai kina na veika a vakayacori mai Kenya. A biubiu mai Aden na mataivalu ni Bolatagane e na 1968 a mani yaco na vanua oya me tu vakaikoya.
Ia, ena 1990 na Ceva kei na Vualiku ni vanua qo o Yemen e rau qai duavata me yacova mai qo ka sa vakatokai me Republic of Yemen.
Ia, na veika e yaco oya e rau a tekivuna na rua qo o Tak kei Laba e na dua na veiqaravi ka rau kilai tani kina mai vei ira na vo ni mataivalu ni Bolatagane e na soqosoqo ni SAS.
E na qai kuri tale yani.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn