Epereli 22, 12: Na Tucake Tale mai na Mate nei Jisu 3 [Easter 3]: Nodai naki meda veikilai dina sara [bonding-gathering and knowing each other-Base 1], me vakatorocaketaki ka vakavoui na noda bula vakayalo. Affirmation-sharing our spiritual journeys-Base 2] kei na noda cakacakataka se vakadewataka na veika eda sa rawata [caring/sharing-Base 3]. Sa vaka na qito na Baseball ka va na kena i cegucegu; e tolu na naki ni noda veitokani. Ni rawa kece eda sa rawata e dua na kai ka eda sa yacova nai naki ni qito se veitokani [Home Base].
NODA VEIKILAI
Me vakayacori e dua na porokaramu ka rawa ni vukea na noda veikilai vinaka.
Eda soqoni, lululu, veitalanoa ka veiwasei talanoa. Tekivu na soqo ena gunu ti se qai vakayacori ni oti na vuli. Me dau qarauni na vakayagataki ni sevusevu me kua ni vakadaroya na mai lotu ena Siga Tabu kei na nomu cakacaka
NODA BULA VAKAYALO
1. Ena macawa oqo Epereli 22, 2012 eda goleva kina na:
A.Cakacaka 3:12-19 I. Na vuniwai ko Luke sa raica ni ganita me vakatoka nai vola oqo me Cakacaka ni Yalo Tabu ka vakuria kina nona kila vakavuniwai ka sa ciqoma ni tiko tale edua na kaukauwa ni veivakabulai , ko ya na kaukauwa ni Kalou. Sa volai [63-70AD/ACE] nai vola vei Ceofilo [theo –kalou, philo-lomana], rairai dua na turaga lotu se dua nai vavakoso e ‘lomana na Kalou.’ Sa tomana kina na veika sa vakayacora ko Jisu, o koya ka vakatavuvuli vei ira na tamata, mate, ia sa tucake tale mai na mate, kei na nona kaucake ki lomalagi. Sa solia na Yalo Tabu mei solisoli ka vu ni kaukauwa mera qarava kina nai tavi vakaiapositolo. Sa tekivu na kadre ni Tukutuku Vinaka mai Jerusalemi ka dewa yani ki vuravura raraba[Cakacaka 2:1ff]. II. Cakacaka 3: 12-19: Era kurabui na tamata ena caka mana erau sa vakayacora ko Pita kei Joni ena matamata ni vale ni soro ko Lagilagi. Sa vakayagataka ko Pita na nodra soqo mai na tamata mera raica na veivakabulai sa yaco oqo. Ni ra sa kidroa tikoga, sa vunau vei ira ko Pita. E lima na ka bibi e lewe ni vunau oqo ka meda vakasamataka me lewe talega ni nodai vunau: 1. Sa tukuna se ko cei ko Jisu; 2. Na vuna era vakanadakui Jisu se sega ni ciqomi koya kina na Jiu; 3. Na vuna e rui ka vakadomobula kina na nodra biligi Jisu laivi na Jiu; 4. A cava e dodonu mera cakava me veisautaka na veika era sa vakayacora. 5. Sa tiko vei ira na tamata na vakatulewa kei na galala mera digidigi: sa dolava tu na Kalou na gaunisala ki na bula, ko ya, mera vakabauta ni sa Mesaia ko Jisu, vakabauti koya ni sa Turaga kai Vakabula. Sai vakaraitaki ga ni Loloma levu tawa yalani ni Kalou; sa ciqoma oti na tamata sa qai vakabulai, sa dodonu sara mera ciqoma. Sa nodra kece sara ke ra sa veivutunitaka nodrai valavalaca ka lesu vua na Kalou. III. Sa dusia vei ira na vakarorogo tiko ni rau sa veivakabulai rawa, sega ena nodrau kaukauwa ga vakai rau, ia ena kaukauwa ga ni nodra Kalou na nodra qase me vaka e a mai vakaraitaka ko Jisu na Mesaia. IV. Ko ira na Lotu taumada era a vakabibitaka na cala levu era vakayacora na Jiu, ko ya, ni ko ira ga na Jiu era soli Jisu yani, ka sereki koya na daubutako/daulaba ko Parapa, ka me mate ga ko Jisu tawacala. Sa dusia ga na nodra lecaika, ia mera kila ni sa vosota na Kalou na veika lialia era cakava. Sa vunauci ira mera veivutuni ga ka tusanaka na nodra cala ka lesu Vua na Kalou era na qai vakabulai. V. Ko ira na Lotu taumada era sa vakabibitaka na qaqa ni tucake tale mai na mate. Sai vakadinadina ga ni kena tauyavutaki na Lotu kei na dina ni nodra vakabauta. Ni ra sa vakabauta na Luve ni Kalou, o Koya sa Nona qaqa ni sa vakamalumalumutaka na mate kei nai bulubulu. VI. Era sa vakabibitaka ga na kaukauwa ni Turaga ko Jisu Karisito, ka Tucake tale mai na Mate. Era sa sega ni vakavuna na veivakabulai ko ira, ia na kaukauwa ga nei Jisu ‘o Koya sa tucake tale mai na mate sa ia kina na veivakabulai.’ Ko Pita sa vakadinadinataka na kaukauwa nei Jisu. VI. E na Siga ni Penitiko eda na qai veitalanoataka kina na kaukauwa ni Yalo Tabu. Oqo talega na kaukauwa eda sa rawata ni da sa vakabauta na tucake tale mai na mate, sa sega ni da rawata ga vakai keda meda boletaka se qaciqacia kina, ia sa noda ga ena noda vakabauta na Turaga sa Tucake tale mai na Mate.
B. Same 4: I. E dua na Same nei Tevita ka volai beka me: 1. Me ra vakasamataka tale nona meca na nodra totaki Apisalome tiko ena gauna ni nona veiliutaki; 2. Nona masu mera vueti ena gauna ni leqa ni dravuisiga [4:7] ka rairai volai ga ni oti na kena volai na Same 3. Ena vakasama ruarua e cake, sa macala ni sega ni dabe tiko vakatui ko Tevita mai Jerusalemi, ia sa raica ni sa levu tu na meca, se na leqa [Apisalome se dravuisiga] sa tatara ki na nona bula ka gadreva dina sara na veivagalalataki se na veivakabulai. II. Ko ira era lomana na Kalou ka qaravi koya, ena rogoci ira na Kalou ni ra masu vua; ia na Kalou oqo e rawa ni vaka IO se vaka SEGA se kaya me waraka na gauna ga ni Kalou e gauna dodonu ka na solia na veika e yaga sega ni ka ga eda vinakata na tamata. III. Dina ga ni sokalou ena gauna nei Tevita sa cabori kina na manumanu, ia ena loma dina ni vakacaboisoro oqo e no kina nai naki dina ni sokalou, sai koya na yalo raramusumusu, bibivoro kei na vakarorogo ena lewa ni Kalou. Sa kenai balebale ko ya na sokalou dina sai koya na noda cabora na noda bula ni talairawarawa ka vakarorogo vua na Kalou [I Samuela 15:22-23; Iperiu 13:15-16].
C. I Joni 3:1-7: I. Nai I Joni e vola ko Joni ena 85-90 AD/ACE na tisaipeli lomani nei Jisu, mai na yanuyanu ko Patimo ka tiko vakavesu kina. Sa ka bibi noda kila nai naki ni volavola nei Joni ka laurai ena Joni 20: 31 “Sa volai oqo mo dou vakadinata ni sa Karisito ko Jisu, na Luve ni Kalou, ia mo dou rawata [soli vakailoloma vei kemudou] na bula ni dou sa vakabauta na yacana.” II. Na 3:1-7, sa talei dina ni da sa luve ni Kalou ena vukui Karisito; ni da vakasamataka ni da ka buli ga, ia sa lolomataka vei keda na Kalou me vakabau kina meda luvena na Kalou ena vukui Jisu Karisito. Ni yaco meda luve ni Kalou, sai tutu cecere ka lagilagi. III. Sa talei kina ni da sa vakatamani; sa Tamada na Kalou; sa yaco oqo ena Nona lakovi keda mai na Kalou ena bula nei Jisu; eda sa vakaio ka ciqoma nai solisoli vakaluvena, sa yaco kina me Tamada na Kalou. Oqo sai tutu dokai ka cecere sa soli wale vei keda. IV. Sai naki taumada ni Kalou ena Nona veibuli meda ucui Koya kai tovo vata kei Koya [Vakatekivu 1:26]. Eda sa lutu yawa sara mai na liga ni Kalou, ia ni da tirovi keda ga ena iloilo ni bula nei Jisu sa na rawa meda kila na vanua eda sa yaco kina. Eda vakavinavinaka Vua na Kalou ena vukui Jisu Karisito e na Nona mate kei na Nona tucake tale sa mai kauti keda lesu tale ki nai tutu dokai meda ucuya na Kalou. Sa yaco talega meda luvena vuku ni vakabauta. V. Ni sa na lako mai ko Jisu eda na raici Koya baleta ni sa solia vei keda na yago na Kalou, ko ya na yago ni luve ni Kalou, ni da sa na vakataki Jisu [tikina 3]. Nida sa luvena, sa tu vei keda nai nuinui ni na maroroi keda ko Koya meda savasava [raica na Maciu 5:8]. VI. Sa matata ni sega ni dua e dodonu taucoko, ena so na gauna veitalia ga nida sa tamata lotu vaKarisito, eda na vakayacora e so nai valavalaca. Ia eda sa kila ka vakabauta na sala meda lesu tale kina, ko ya meda veivutuni, tusanaka noda ca, sa vosoti keda ko koya ka solia lesu tale vei keda na nodai tutu dokai , ko ya eda sa luve ni Kalou.
D Luke 24:36-48: I. Sa dina na tucake tale mai na mate nei Jisu: Sa vakadeitaka ko Jisu na dina ni Nona tucake tale mai na mate ena nodratou raici Koya, rogoci Koya, ka tarai Koya na tisaipeli. Sa kaya tale ko Jisu vei iratou na tisaipeli me veivakadeitaki kina ni sa dina na tucake mai na mate, me kau mai na kakana me kania ena matadratou me vakdinadinataka ni sai koya dina ga. II. Sa dina na tucake tale mai na mate baleta ni sa dina sara na kauveilatai kei na mate. Sa tekivu mai nai VT [Mosese -Torah, parofita, Same] ko Jisu ka tukuna nai vakadinadina ni dodonu me vakararawataki, mate, ka tucake tale mai na mate. Sa sega ni dua na ka e yaco ga vakasauri, ia sa tu ena lewa se nai tuvatuva ni Kalou ka sa tiki ni Nona cakacaka ni veivakabulai, ko ya me mate ka tucake tale mai na mate. III. Sa dina na tucake tale mai na mate nei Jisu, ni sa kacivi keda meda kacivi ira na tamata mera veivutuni ka me bokoci na nodrai valavalaca. Sai lesilesi ni apositolo ga na kacivaka na veivutuni, na vakabokoci ni valavalaca e vuravura taucoko. Sa talei dina ni vakadeitaki eke, ni sa ‘dolava’ na nodratou vakasama ko Jisu meratou kila na veika vuni enai Vola Tabu: a. nai balebale ni nonai vakavuvuli; b. nona mate, nona tucake tale mai na mate; c. na veivutuni kei na vakabokoci ni valavalaca; d. na veitalai ki vuravura raraba. Me tekivu mada mai Jerusalemi, ki na veiyasai vuravura. IV. Ena 48-49 sa dina na tucake tale mai na mate nei Jisu baleta ni sa solia na Kaukauwa me qaravi kina nai tavi. Ea vakaroti iratou na tisaipeli meratou waraka mada na Kaukauwa me rawa ni qaravi kina nai tavi eratou sa bolei kina. Sa sega ni rawa me ratou cakacaka sara, ia meratou wawa, masumasu, vakarautaki iratou vinaka, oti ena qai sovaraki mai na Kaukauwa me rawa niratou veiqaravi kina. Na gauna ni vakanomodi, na gauna ni wawa ena masumasu [lolo] kei na wili Vola Tabu, sa sega ni gauna e vakamaumautaki wale, ia sa gauna e yaga me vakayagataki meda vakarautaki keda kina ki nai tavi vakadauveiqaravi.
3. Na Sala ni Vuli Vola Tabu [Bible Study Methods], na sala ni vakadewataki ni vosa [exegesis]:A. Ni soli mai na lesoni se tikina mo wilika: wilika sara, oti qai wilika nai talanoa ni bera na lesoni, tarava nai talanoa ni oti na lesoni ko ya [context]. B. Tovolea mo kila toka nai naki ni kena volai nai vola ko ya; me vakataki Joni 20:30-31.C. Wilika tale na lesoni ka toqa na vosa kei na vakasama bibi e lauti iko? Qai raica sara na kenadui balebale? D. Ko raica rawa e dua na vakasama e buwawa ka sega ni macala vinaka, raica tale ka wilika na kena vakadewa vakavavalagi, kena e rawarawa? E. Raica tale na tikina enai Vola Tabu e rawa ni vakamacalataka na vakasama ko raica tiko, me vaka ena veivola tale eso enai Vola Tabu.Vakayagataka e so na taro ena vosa: A cava [what]? Gauna cava e volai kina se cavuti kina na vosa [when]? A cava na vuna [why]? Caka/yaco/rawa vaka evei [how]? F. Raica na “a” “b” “c” lalai enai Vola Tabu vakaidusidusi ka tukuna na vanua mo wilika tale me vakamatatataka na tikina ko wilika tiko; na references se foot/end notes. Indexes enai VT Vakavavalagi. G. Dikeva na vakayagataki ni gauna [tenses]: “Au a lako!” [past], “au sa lako!” [present] kei “au na lako! “ [future ]? I. Raica rawa e so na vakasama vou? [Goleva na veitikina ena lesoni ni kua? Se dua ga na tikina] J. Mo nanuma tiko ni ko wilika tiko e dua nai vola ka volai ena 2000 vakacaca na yabaki sa oti, mo vakasamataka na i tuvatuva ni vanua [geography], nai tovo ni bula, [culture and traditions], na veika e yaco ena gauna ko ya [history], kei nai vakarau ni nodra volavola [literature].K.Ia sa dei tu ni oqo na vosa ni Kalou, e vosa bula [Ipiriu 4:12]. Mo masulaka ka nuitaka na Kalou ena nomu vukei ni sereki ni vosa.L. Sa kena gauna oqo mo tovolea ke ko gadreva me toso cake tikoga na nomu kila na i Vola Tabu , mo tekivu vakavolia e so nai vola ka rawa me vukei iko. Eso nai Vola Tabu sa tu vata kei na kenai vakamacala [Commentary] se Dictionary of the Bible kei na nomu Dauwilika wasoma na Taro enai vola ni Sere vakaviti sa no kina na yavu ni noda vakabauta kei na cioloji ni lotu. M.Na kena i otioti mo qai taroga na taro: A cava e da vulica rawa mai nai talanoa oqo? Se A cava na kenai balebale vei au/kena yaga vei au ena noqu i tutu vakatamata, vakalotu vakarisito, etc, se cava na kenai balebale /yaga ki nai vavakoso? N.Kua ni rawai sara ena muria nai kalawa e soli yani enai vola baleta ni na tubu mai eso na vakasama e vakavotuya na Yalo Tabu, me golevi sara.
VEIKAUWAITAKI: A cava meda cakava me sureti kina ko ira era sega ni lewe ni lotu? E dua e da nanuma meda sikovi koya? A cava tale e rawa ni vakayacori?
Jovili kei Lisa Meo
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn