Sa mai yala toka na noda i talanoa ni mate loaloa levu ka a tabaki taumada yani e na macawa sa oti ena i ka 19 ni Evereli e na vuku ni tukutuku ni veigauna kei Viti. E na kena nanumi ni na sega ni yacovi Viti mai na mate oqo ka ni na tete vakabuka kevaka e tauri ira vakabuka na i Taukei. Ni wilika sara yani na kena i toma.
E a tabaki na i vakasala e na vosa vaka-Viti e na Fiji Times ka vaka oqo na kena vosa: Sa tabu vei ira era sa tauvimate tu mera laki toni ka sisili e wai se ra laki vakacagicagi toka e na vanua rurugu. Kevaka e lako ki tuba na tauvimate me laki vakabatabatataki koya kina, sa na mate dina.
E dua na dauteitei mai na Nasavusavu e a vola mai vaka oqo: Era sa vakayacora rawa na tamata vulavula na levu ni ka kece era rawa ni cakava, ka voleka ni i Taukei kece era qarava era a bula mai na misila, ia e dua tale na mataqali cokadra e a qai veitauvi muria na misila ka ra mani mate kina e so.
E na so tale ga na gauna sa vaka me ra sega ni kauwaitaki ira soti na tauvi mate, ka ra sa dabe toka ga ka vakaraici ira tiko ni ra sa malumalumu sobu tiko ka mate sara yani...
Ia mai na veiqaravi vinaka ga era a qai bula vinaka tale e levu na tauvi mate.
A laurai e na dua na i tikotiko ni Lotu na nona a qaravi ira tiko vakamalua ka vakavijaka ko Rev Waterhouse (Miss Otarausi) na nona gone vuli, ra mani bula kece ka vakavo ga e dua. Mai Levuka era a qaravi tiko kina e 143 na ovisa ni Matanitu, ia mai na veidusimaki vinaka nei Turaganiovisa Levu, era a mani mate e lewe tini vei ira.
Ia ko ira na i Taukei ka ra tu vakayawa yani mai na veivuke kecega, ka ra qai sega tu ni kila na kena wai, e a sega ni kilai s cava e a yaco vei ira.
E rua na ka e rau qi bukana na leqa bibi oqo, a ya na draki kei na i tukutuku vuka.
Ke a siga vinaka ka katakata tu na draki, ke sa na ka ni veivuke levu ki na ruru ni mate. Ia na vula ko Feperueri kei Maji e rau vula i draki ca sara ka suasua, qai bula kina na cagi ni uca tau bi ka batabata e na siga kei na bogi. Ni ra sa sasaga yani na sa via bula mai me ea laki cavu kakana ki na i teitei, era a qai lubelubetu e na uca vavaku, ka sega ni dede sa tauvi ira na niumonia kei na mate.
Me baleta na i tukutuku vuka, e so era a tekivu bukana mai ko ira ka ra a cata na qali ki Peritania, ka ra qai vakatetea na i tukutuku ni ra sa nakita na tamata yago vulavula na kena dewa mai na mate oqo.
Era tavusoya na kena vosa ka ra kaya ni ra kocova na qele na kai Vavalagi, era vinakata me kawaboko na kai Viti, era a kauti Ratu Cakobau ki Ositerelia ka laki vakatauva mai vua na misila, ka ra qai vakayagataka tiko na nodra wainimate, me sa qai tete ga kina vakalevu na misila. Sega ni o koya ga oqori, e ka levu tale na i tukutuku e a veivukayaki voli e na kedra maliwa na qase.
E na qai tomani tale yani.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn