ITALANOA NI NONA BULA
Veivakalougatataki “ena Gauna Vinaka kei na Gauna Ca”
AU SUCU ena Maji 1930. Era sa qaravi Jiova tu ena yalodina na wekaqu kei na nodra itokani. Au vakaitikotiko ena koro o Namkumba, volekata na korolevu o Lilongwe e Malawi. Au yalayala ena 1942 qai papitaiso ena dua na uciwai totoka ena noqu vanua. Au saga meu cakava na ka e uqeti Timoci kina o Paula me 70 na yabaki, oya meu “vunautaka na vosa, kua ni lokuyara ena gauna vinaka kei na gauna ca.”
E uqeti au sara ga meu qaravi Jiova vakatabakidua na nodrau veisiko ena imatai ni gauna o Nathan H. Knorr kei Milton G. Henschel e Malawi ena itekitekivu ni 1948. Au nanuma lesu na nodrau vosa veiuqeti na mata ni noda itikotiko liu mai Brooklyn, e Niu Yoka. Keimami rogoca na le 6,000 na duri tu ena vanua lolobo na vunau nei Brother Knorr, na kena usutu “Kovana Tudei ni Matanitu Kece” (Permanent Governor of All Nations).
Au sotavi Lidasi, e dua na tacida totoka e susu tale ga ena dina, au mai kila ni nona isausau tale ga me veiqaravi vakatabakidua. Keirau vakamau ena 1950, oti e tolu na yabaki sa rua na luvei keirau. Dina ni tu na neirau itavi me keirau qaravi rau, keirau vakatulewataka ga meu veiqaravi vakapainia tudei. Oti e rua na yabaki, au sureti meu veiqaravi vakapainia lavotaki.
Ni oti qori au lesi meu dua na ivakatawa ni tabacakacaka meu veisiko ena ivavakoso. Ena nona veitokoni o Lidasi, e rawa meu qaravi ratou noqu vuvale ena veika vakayago, vakayalo tale ga. * Ia keirau vinakata me keirau veiqaravi ruarua vakatabakidua. Ni dua na ituvatuva vinaka kei na nodratou veitokoni na luvei keirau, e rawa kina vei Lidasi me veiqaravi vakatabakidua ena 1960.
Keirau marautaka na gauna vinaka va qori, oya nodra qaravi na tacida ena ivavakoso. Na neirau ilesilesi e yaco sara ena baba totoka ni Ulunivanua o Mulanje ena ceva, keirau lako tale ga ena drano totoka o Lake Malawi, e voleka ni ciciva taucoko na muanaicake kei Malawi. Keirau raica na tubu vakasakiti ni dautukutuku kei na ivavakoso ena tabacakacaka keirau veiqaravi kina.
Ena 1962 keitou marautaka na Soqo ni Tikina e kena ulutaga “iTalatala Yaloqaqa” (Courageous Ministers). Niu vakasamataka lesu na gauna oya, e yaco donu na soqo vakayalo qori ni vakarautaki keimami ena gauna dredre sa vakarau yaco. Ena yabaki tarava, e veisiko tale e Malawi o BrotherHenschel. Era tiko ena soqo lavotaki e rauta ni le 10,000 ena taudaku ni korolevu o Blantyre. Na soqo veiuqeti qori e vakarautaki keimami ena veivakatovolei keimami na vakarau sotava.
NA GAUNA DREDRE
Ena 1964 keimami tusaqati vakaukaua ni keimami sega ni vakaitavi ena veika vakapolitiki. E vakacacani e sivia e 100 na Vale ni Soqoni kei na 1,000 vakacaca na nodra vale na mataveitacini ena levu ni veitusaqati. Ia keirau tomana tiko ga na veisiko me yacova na 1967 ni sa vakatabuya na noda cakacaka na matanitu o Malawi. E sogo na valenivolavola e Blantyre, era vakatalai lesu i nodra vanua na daukaulotu, era bala e valeniveivesu e levu na mataveitacini, wili kina o keirau vakaveiwatini. Ni keirau suka mai valeniveivesu keirau qarauna me kua ni laurai levu neirau tomana neirau ilesilesi.
Dua na siga ena Okotova 1972, rauta ni 100 na lewe ni isoqosoqo vakapolitiki e vakatokai na Malawi Youth League era gole yani i vale. E dua vei ira na lewe ni isoqosoqo qo e liu yani me lai tukuna vei au meu vuni nira via vakamatei au. Au tukuna vei ratou na noqu veitinani me ratou vuni ena loga jaina voleka i vale. Au qai kaba ena vunimaqo levu. Au sarava tu mai na nodra vakacacana neitou vale kei na ka kece e tu e loma.
Ni kaukaua tiko ga na veivakacacani e Malawi, keimami dro e vica vata na udolu. Keitou tiko vakavuvale ena keba ni isenivalu ena yasayasa vakara e Mozambique me yacova na June 1974. Ena gauna qori, keirau kerei vakaveiwatini me keirau veiqaravi vakapainia lavotaki ena tauni lailai o Dómue e Mozambique, voleka ena iyala ni vanua o Malawi. Keirau tomana tiko ga neirau ilesilesi me yacova na 1975 ni sa tugalala o Mozambique vei Potukali. Keirau vakaukauataki kei na so tale na mataveitacini me keimami lesu i Malawi, keimami baci lai sota kei ira na dauveitusaqati.
Ni keirau sa tiko e Malawi, au lesi meu sikova na ivavakoso ena koroturaga o Lilongwe. E levu na veitusaqati kei na dredre, ia e tubu tiko ga na iwiliwili ni ivavakoso ena tabacakacaka keirau veiqaravi kina.
VEITOKONI O JIOVA
Dua na gauna keirau gole ena dua na koro e vakacagau tu kina na nodra bose na isoqosoqo vakapolitiki. Era qai kila eso vei ira na tokona na isoqosoqo qori ni keirau iVakadinadina i Jiova. Era tukuna me keirau dabe kei ira na ito ni isoqosoqo vakapolitiki qo, e kilai me Malawi Young Pioneers. Keirau masuta vagumatua na veivuke kei na veidusimaki i Jiova ena ituvaki dredre qo. Ni sa oti na bose, era mokulaki keirau. E cici mai e dua na marama qai kailavaka: “Kerekere, ni biuti rau! Na turaga qo e vugoqu. Laivi koya me lako!” E kaya o koya e liutaka tiko na bose: “Nilaivi rau me rau lako!” Keirau sega ni kila na cava e nanuma na marama oya, ni sega ni wekai keirau. Keirau vakila ni rogoca neirau masu o Jiova.
Keirau se baci sotava eso vei ira na Malawi Young Pioneers ena 1981. Era kauta na neirau basikeli, kato ni isulu, kateni ivola kei na ivola ni veisiko. Keirau dro ena vale ni dua na qase ni ivavakoso. Keirau masulaka tale na ituvaki qori. Keirau leqataka vakalevu na itukutuku ena ivola ni veisiko era kauta. Nira dikeva na ivola qori, era raica ni vakau mai ena veiyasa i Malawi. Era rere nira nanuma niu dua na ivakalesilesi vakamatanitu. Era mani vakasuka totolo vei ira na qase ni ivavakoso e kea.
Ena dua tale na gauna, keirau takosova e dua na uciwai ni keirau lele tiko ena waqa. Na itaukei ni waqa e jeameni ni dua na isoqosoqo vakapolitiki ena vanua qori, e vinakata me raica na nodra ivakatakilakila vakapolitiki na vodo tiko ena waqa. Ni sa volekati keirau yani, e raica sara e dua na daubutako era vakasaqara tiko na vakailesilesi. E vakavu maue sara ga, e mai tini botoilevu na dikevi ni ivakatakilakila vakapolitiki. Keirau vakila tale nona veitokoni vakayalololoma o Jiova.
VESU QAI BALA I VALENIVEIVESU
Ena Feperueri 1984, au gole i Lilongwe meu vakauta na ripote ni valenivolavola ni tabana e Zambia. E tarovi au e dua na ovisa qai talaraka noqu kato. E raica eso na ivola vakaivolatabu, mani kauti au ina siteseni ni ovisa qai mokulaki au. E vesuki au ena dali qai biuti au ena dua na rumu kei na vo ni kaivesu era daubutako.
Ena siga tarava e kauti au na turaganiovisa ina dua na rumu qai vola kina e dua na ivola e kaya: “O yau o Trophim R. Nsomba, au sega ni iVakadinadina i Jiova meu rawa ni sereki.” Au tukuna: “Au sa tu vakarau meu vesu, meu mate tale ga. Au se iVakadinadina i Jiova tiko ga.” Au bese ni saini. E cudru sara ga na turaganiovisa qai vacuka na desi. Na kaukaua ni nona vacuka na desi e gole mai kina e dua na ovisa ena dua tale na rumu me mai raica na ka e yaco. E tukuna vua na turaganiovisa: “E bese ni sainitaka na ivola me kua ni vunau. Me sainitaka ga ni dua o koya na iVakadinadina i Jiova, me vakau i Lilongwe me lai vesu.” Ena gauna kece qori e veinanuyaka tiko o watiqu na vanua au tu kina. Ni oti e va na siga, era sa qai tukuna vua eso na mataveitacini na vanua au tiko kina.
E vinaka toka na nodra itovo na ovisa ena siteseni e Lilongwe. E tukuna na turaganiovisa: “Qo na veleti raisi baleta ni o vesu ena vuku ni Vosa ni Kalou. Na kena vo kece qo era daubutako.” Sa qai vakauti au ena valeniveivesu i Kachere, au vesu tu kina me lima na vula.
E marau na ivakatawa ni valeniveivesu e kea niu gole yani. E vinakata meu “italatala” ni valeniveivesu. E vakasakea na imatai ni italatala qaitukuna vua: “Au sega tale ni vinakata mo vakavulica e ke na Vosa ni Kalou, na vu ni nomu vesu ni o butako tiko ena nomu lotu!” Au mani lesi meu veivakavulici ena iVolatabu e veimacawa ena gauna e tuvanaki mera kumuni vata kina na kaivesu.
E qai veisau na ituvaki me ca sara. Era vakatarogi au na vakailesilesi ni valeniveivesu me ratou kila na iwiliwili ni mataveitacini e Malawi. Ni ratou sega ni lomavakacegu ena ka au tukuna, eratou mani mokulaki au niu lai tini cibati au sara. Dua tale na gauna, eratou via kila na vanua e tiko kina na noda itikotiko liu. Au kaya sara, “Dou taroga e dua na taro rawarawa, au na sauma vei kemudou.” Eratou marau na ovisa qai kauta mai na misini ni katokatoni me katoni kina na veivosaki. Au vakamacalataka sara vei ratou ni vakamacalataki ena iVolatabu na itikotiko liu ni iVakadinadina i Jiova. Eratou kurabui qai taroga, “E vei ena iVolatabu?”
Au kaya vei ratou, “E tiko ena Aisea 43:12.” Eratou raica sara, eratou wilika vakamalua: “‘O kemuni ga na noqu ivakadinadina,’ e kaya o Jiova, ‘o yau ga na Kalou.’” Eratou wilika vakatolu, eratou qai tarogi au: “E rawa vakacava me tiko ena iVolatabu na itikotiko liu ni iVakadinadina i Jiova qai sega ni tiko e Merika?” Au kaya sara vei ratou: “O ira tale ga na iVakadinadina i Jiova e Merika era raica na tikinivolatabu qo ni vakamacalataki kina nodra itikotiko liu.” Au sega ni tukuna vei ratou na ka eratou via kila, eratou mani vakauti au sara ina valeniveivesu e Dzaleka ena vualiku kei Lilongwe.
VAKALOUGATATAKI ENA GAUNA CA
Ena Julai 1984, au curu ena valeniveivesu e Dzaleka era vesu tu kina e le 81 na mataveitacini. Keimami veiosoosoti na 300 na kaivesu, keimami veikabiti ni keimami moce ena fuloa. Toso tiko na gauna keimami wasewasei keimami na mataveitacini me rawa ni keimami dikeva vata e veisiga na tikinivolatabu, e yavutaki ena neimami vakatutu yadua. E vakayaloqaqataki keimami sara ga qori.
E tawasei keimami na ivakatawa ni valeniveivesu vei ira na vo ni kaivesu. E vakasolokakanataka vei keimami e dua na yadra: “E sega ni cati kemuni na matanitu. E rua na vuna oni bala kina e valeniveivesu: E rerevaka na matanitu nira na vakamatei kemuni na Young Pioneers, kena ikarua, me vaka ni dou vunautaka tiko e dua na ivalu sa vakarau yaco, e rerevaka na matanitu nira na yali kece ena ivalu qori na nodra sotia.”
Ena Okotova 1984, keimami rairai kece ena mataveilewai. Keimami totogitaki kece me rua na yabaki. Me vaka ga e liu, keimami vesu vata kei ira na sega ni iVakadinadina. E kacivaka na ivakatawa ni valeniveivesu: “Era sega ni dauvakatavako na iVakadinadina i Jiova. Kemuni na yadra, ni kua ni kere tavako vei ira se talai ira mera kau qilaisomai me waqa kina na kemuni tavako. Era tamata ni Kalou! Mera kana vakarua ena dua na siga na iVakadinadina i Jiova kece, nira sega ni vesu ena vuku ni basulawa, era vesu ga nira vakabauta na iVolatabu.”
E yaga ena so tale na sala na neimami itovo vinaka. Ni sa buto se tau na uca, e sega ni vakatarai mera veilakoyaki na kaivesu. Ia e vakatarai ga vei keimami na mataveitacini me keimami veitosoyaki ena gauna ga keimami vinakata kina. Era kila ni keimami na sega ni dro. Dua na gauna ni tauvimate e dua na yadra e yadravi keimami tiko ena iteitei, keimami kauti koya ina lomanibai ni valeniveivesu me lai laurai. Era kila na vakailesilesi ni valeniveivesu ni keimami nuitaki. Ni vinaka na neimami itovo, keimami kalougata nira vakalagilagia na yaca i Jiova o ira na cakacaka e valeniveivesu.
VINAKA TALE NA ITUVAKI
Ena 11 Me, 1985, au sereki mai valeniveivesu e Dzaleka. Au marautaka ni keitou sa sota tale vakavuvale! Keitou vakavinavinakataki Jiova ni vukei keitou me keitou yalodina tiko ga ena gauna dredre oya. Ena gauna qori, keitou duavata kei na ka e vola na yapositolo o Paula: “Ni keitou sega ni vinakata raveitacini moni lecava na veivakararawataki keitou sotava . . . keitou sega mada ga ni kila se keitou na bula se sega. Keitou nanuma ni keitou sa totogimate, ia me keitou kua ni nuitaki keitou, me keitou nuitaka ga na Kalou e dau vakaturi ira na mate. E vakabulai keitou gona ena ituvaki rerevaki ya.”
Ena so na gauna keitou nanuma ni keitou na mate. Ia keitou dau kerei Jiova me vakaukauataki keitou, me keitou yalomatua tale ga me rawa ni keitou yalomalumalumu qai vakalagilagia tiko ga na yacana tabu.
E vakalougatataka na neitou veiqaravi o Jiova ena gauna vinaka kei na gauna ca. Keitou marautaka ena gauna qo ni sa tara oti na valenivolavola ni tabana e Lilongwe ena yabaki 2000, kei na taravaki ni sivia e 1,000 na Vale ni Soqoni e Malawi taucoko! E veivakavutuniyautaki dina vakayalo vei au kei Lidasi na veivakalougatataki kece qori i Jiova. E vaka ga na tadra! *
^ para. 7 Era sa sega ni kerei mera ivakatawa ni tabacakacaka o ira na tacida era vakaluveni lalai.
^ para. 30 Na ivakamacala me baleta na veivakacacani e Malawi, raica na Yearbook ni 1999, tabana e 171-223.
^ para. 34 Ena gauna a vakarautaki tiko kina me tabaki na ulutaga qo, sa takali o Brother Nsomba ni sa yabaki 83.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn