Update: 9:51AM Veiliutaki nei
Bainimarama
NIU raica na i vakarau ni veiliutaki nei Bainimarama au kila ni sa talai dina ga mai vua na Kalou me mai walia ka veisautaka na i vakarau ni veiliutaki ca eda a vakauti voli mai kina e na dua na gauna balavu.
Ni tauyavutaka na Fiji Independent Commission Against Corruption (FICAC) e sega ni rogo sara nona vosa ni vakalelewa e dua na PM vakacegu ka kaya ni sega ni rawa nida vakawabokotaka na cakacaka butobuto ni veivaqumi.
Ke sa vaka tu oqori nona rai e dua sa veiliutaki oti ena matanitu sa rauta me tawa macala wale tu na cakacaka ni kilavata ka rusa kina na National Bank of Fiji.
Na bokoci ni Bose Levu Vakaturaga sa dodonu dina ga me yaco ni sa kunei votu kina na polotiki duka vei ira na lewena.
Na kena kau lesu tale mai sa na qai lewa noda Kalou e na gauna e kila taudua ga na Turaga.
Ena yabaki sa oti sa kacivaka nai Liuliu ni Veitarogi Vanua ni lala tu e 2000 na i tutu ena veiliutaki vakavanua.
Eda taroga se cava era a cakava tu na lewe ni BLV ni ra vakalaiva ka sega ni kauwai ki na noda i vakarau ni veiliutaki nai Taukei.
Sa na qai rawa vakacava me ra laki walia nodra leqa na veimata tamata duikaikai e na Palimedi ni ra sega mada ga ni kauwai ki na veileqa eda sotava tu oqo nai Taukei.
O Bainimarama sa Jeremaia ni gauna vou kei Viti e daidai.
Sa talai mai vua na Kalou me mai talaraka ka basuraka na veika e tao tu kina noda toso, oti sa na qai tara cake ka tea tale (Jeremaia1: 10).
Sa tara oti na gusui Bainimarama na Kalou me vosataka na veika me bula kina o Viti. Sa tatadoladola mai vei keda na veivuke mai na veimatanitu ka sa i vakadinadina bula ni mana e tu e na nona vosa kei na cakacaka.
Me da qarauna me da kakua ni qai vakatara me da vakalialiai tale ena nodra vosa eso na mata makawa ka ra sa baci tekivu kodro voli oqo.
Na draki qo o Bainimarama ga.
Vinaka Vakalevu.
SULIO OVINI BATAVOTAVO
Nabalebale,
Wailevu,
Cakaudrove.
Yavusa Nasikawa
KO ira na Yavusa Nasikawa e nodra yavutu ko Nasikawa mai Nasikawa, Navosa E nodra Vu ko Naqaravatu ka kena waqawaqa ko kalavo ka yacana ko Leka.
Na kena burekalou ko Vigudru.
E wase vakatolu na kedra i wasewase ko ya na Mataqali Nasikawa, Mataqali Buroko kei na Mataqali Saqila.
Na Mataqali Nasikawa e wase vakatolu ko ya na i Tokatoka Narukutabua, Tokatoka Sigadrodro kei n ai Tokatoka Natamayawa.
Na Turaga ni Yavusa Nasikawa ka Turaga ni Mataqali Nasikawa talega e na Veitarogivanua vei G.V. Maxwell ko Sekove Lewawere.
Na Mataqali Buroko e wase vakarua ko ya na i Tokatoka Korowaiwai kei n ai Tokatoka Drili. Na turaga ni Mataqali Buroko e na Veitarogivanua vei G.V. Maxwell e na 1912 ko Isimeli Lagivala.
Na Mataqali Saqila e wase vakarua ko ya na Tokatoka Saqila kei n ai Tokatoka Namoko.
Na kena turaga ni Mataqali e na Veitaropgivanua nei G.V. Maxwell ko Emosi Navala. Na yaca ni nodra koroko Nubutolu.
Nira tiko mai na nodra yavutu mai Nasikawa e na gauna vakatevoro e sa qai tubu e dua na nodra veisei vakaveitacini ka qai vakatalai ira e dua na i wase na nodra turaga ka ra laki tiko mai Matalima.
Era tiko ga vakataki ira me yacova ni yaco na matanitu vaka Peritania e na 1874 ka ra qai toki ki Vucilevu mai Namatakula mai Nadroga kei Navosa.
E na gauna ni matanitu vaka Peritania era a lesu tale ki Nasikawa eso ka ra qai lesu tale ki Komave.
Era vakayagataki qele walega vei ira na kai Vuisu ka sega na nodra qele mai kea.
Era dau vakamuria vagauna mai ki Nasikawa ke caka e dua na solevu vei ira na kai Navau.
E ratou kacivi kina na lako mai Komave ka ra kauta mai eso na ibe, matau kei n ai sele ka lakoi yani ki na solevu.
Ke lisitaki e dua na vanua mai Nasikawa era dau votai talega kina na tiko mai Komave.
Na kena trawa ko Navola era tiko kina na Noi Vusu ka ra qai veisei vakataki ira.
E a nodra turaga ko Batikolikoli ka qai kacivi ira na kai Nasikawa me ra to vata kei koya.
Era tiko vata mai Matalima eso na kai Nasikawa vata kei na Noi Vusu.
Ia, ni sa lako yani na i valu nei Batikolikoli e qai vakamai na koro ko Matalima.
Oti sa qai cakava e rua na solevu ko Batikolikoli ka caka mai Navola ka ra qarava na kai Nasikawa.
Ni oti oqo era sa qai suka tale na i wase ni kai Nasikawa ka ra a vukei Batikolikoli ki Nasikawa.
Ia, ko Nawaibalavu kei Lagavakatini e rau a tiko ga mai Navola ka yacova na nodrau mate.
Ia, ni sa lako mai ki Navola ko Misi Maqetoni e qai kaya ni sa voleka oqo ko Serua e ratou vakarorogo kina, ia, ke ratou bese me ratou vakalala na koro o Navola ka lako yani ki Nasikawa.
Era a tiko mai Nasikawa ena gauna makawa e so na kai Davutukia.
Ni sa sega na kakana mai Serua era qai kau kakana tiko na qase ni Nasikawa ka ra lesu vakava.
E sa qai tukuni mera sa kau mai ki Nasikawa.
Ia, ni ra sa mai tiko ka dede era sa qai veisei na kai Nasikawa kei na kai Davutukia baleta nira butakoca na nodra vuaka na kai Davutukia ko ira na kai Nasikawa.
E mani yaco na vala ka ra vakasavi lesu tale ki Bemana na kai Davutukia.
E a tiko talega mai Nasikawa e so na lewe ni Yavusa Nasaunivalu mai Keiyasi mai Navosa.
Era a wase rua ka so e tiko vei ira na kai Davutukia ka so e tiko vei ira na kai Nasikawa.
Ko ira na kai Nasaunivalu ka ra tiko vei ira na kai Davutukia era a vakasavi vata ki Bemana.
Era a qai biubiu talega na lewe ni Yavusa Saunivalu ka ra tiko vei ira na kai Nasikawa ka ra lesu tale ki Keiyasi.
Ko ir na kai Davutukia era a qai lesu tale mai ka vakamai ira na kai Nasikawa mai Vucilevu ka ra qai se ki Nasivi na kai Nasikawa ka ra suka tale ki Bemana na kai Davutukia.
E qai kaya ko Batikolikoli na nodra turaga na Noi Vusu mera lesu tale na kai Nasikawa ki Nasikawa ka ra sa mani cakava e dua na magiti.
Ko ira na Yavusa Nasikawa era veiwekani voleka vata kei ira na Yavusa Rewasali mai Nasaucoko mai Navosa vata kei ira na Yavusa Noi Narogi mai Nasesevia mai Nadroga baleta ni nodra ika vata na duna lekaleka.
E tu talega na nodra i sema ni veiwekani vei ira na Yavusa Burenitu mai Serua ka vakakina vei ira na kai Saunokonoko ka vakakina vei ira na Yavusa Cawanisa ena vanua ko Savatu mai Nadarivatu.
E semati ira tu na veiyavusa oqo na veiwekani rabailevu ni loma ni Colo kei Viti Levu ka vakatokai na Tako kei na Lavo ka ra veitacini ka veiluveni tu kina.
E sega kina ni dua vei ira me tu vakavulagi e na dua na vanua e loma ni Colo ka ra dau veilomani ka veivakarokorokotaki tu e na kena i tovo ka ra kilai tani kina.
Na mataqali veiwekani oqo e dodonu mera na dau maroroya ka rokova ka ni vuqa na i vakarau ni bula talei vaka oqo e vakadeitaka tu na nodra i vakatakilakila se o cei dina li o ira (identity).
Vinaka vakalevu.
ALIPATE D. TUIDRAKI
Nakavu,
Nadi
Land Bank
ENA dua na neirau veitalanoa kei na dua na vakailesilesi ni Land Bank e a qai vakaraitaka toka kina ni vu ni kena tauyavu na Land Bank se Land Use Unit e baleta tiko na malumalumu kei na berabera ni veiqaravi ka koto e na iTLTB.
Eda na rawa ni vakadinadinataka na tikina oqo baleta ni kevaka e dua na kemuni qele ka okati me Reserve se Qele Kovu ka sa gadrevi me biu e na taudkau ni kovukovu se me vakayacori kina na Dereservation eda na sauma kina e vica na udolu na dola ki na iTLTB, ia, e na Land Bank eda na sega ni sauma kina e dua na ka.
Kevaka talega eda gadreva me soveya na keda qele e na vakasalataki keda na iTLTB me da laki raica e dua na kabani ni soveya ka da na sauma talega kina e vica na udolu na dola.
Ia, e na Land Bank eda na sega ni sauma e dua na ka.
E ratou na rawa ga ni qai qaravi keda na Land Bank kevaka e galala tu na keda qele ka sega ni vesuki tu e na iTLTB se mai na baqe.
Kevaka e ratou sa ciqoma na keda qele na Land Bank e ratou na qai solia vei keda e rua na fomu me da sainitaka kina na noda veivakadonui se consent e 60 na pasede na i taukei ni qele ka da sa duavata me sa soli na keda qele ki na Land Bank ka vakakina na noda veivakadonui vei iratou ka ratou sa digitaki me ratou Trustees mai na dua na noda bose cokovata na i taukei ni qele.
Ni sa oti oqori e na qai laki vakayacori na verification se i vakadinadina mai na valenivolavola ni Veitarogivanua me baleta na noda saini ka me yacova na 60 na pasede ni yabaki 18 ka lako cake.
Ni sa savasava ga mai oqo me ratou sa na tekivu qarava sara na Trustees na cakacaka me baleta na Deed of Trust vata kei na kena dolavi e dua na i vola ni baqe ka me lutu tiko kina na noda i votavota ni i lavo na i taukei ni qele.
Ratou na raica talega na Land Bank me dau caka e dua na noda Memorandum of Understanding vata kei na i traukei ni bisinisi ka via mai vakaduri bisinisi e na keda qele.
Ni oti oqo e sa na qai yadrava tu me kakua ni lawakitaki keda na i taukei ni qele ko taukei ni bisinisi.
Na kaukauwa vakalwa ka koto e na Land Decree 2010 e tukuna vakamatata tu ni kevaka e na laki veicoqacoqa na lawa ka baleta na veiqaravi ni Land Bank kei na Native Land Trust Act (Cap 134) ALTA, ALTO e na vakabau tikoga na Land Use Decree 2010.
Kevaka talega e gadreva na Land Bank e dua na i tukutuku me baleta e dua na qele ka vauci vakalawa e na Land Use Decree e sa tu na kaukauwa vakalawa me na solia mai ki na Land Bank na i tukutuku e gadrevi mai vei ira na valenivolavola taucoko ni matanitu se e na taudaku ni matanitu.
Eda s ana rawa ni raica e ke na kakauwa levu ka tu e na Land Bank ka na rawa kina ni na qaravi keda sara vakavinaka.
E na gauna sa tauyavu kina na Land Bank ka sa tekivu qarava eso na i tavi vei ira na i taukei ni qele e sa qai tauyavutaki na Tabana ni Landowners Affairs e na iTLTB me rawa ni vueta cake na nona veiqaravi.
Ia, na levu ni kisi ni veivaqumi vata kei na kena butakoci tiko na nomuni i lavo ni lisi na i taukei ni qele ka bau talega kina na kena yali vakatawadodonu ni i lavo ni lisi.
E vakabauti ni sa na rabailevu sara na nomuni vakasama mai na i tukutuiu oqo ka na vakauqeti kemuni mo ni laki raici iratou na vakailesilesi ni Land Bank e na Civic House volekata na Suva City Councvil .
Vinaka vakalevu.
ALIPATE D. TUIDRAKI
Nakavu,
Nadi.
ltz_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn ilo_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn kab_Latn tum_Latn tum_Latn nld_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn kab_Latn tum_Latn tum_Latn