Ka Mo Kila me Baleta na Malaria
E kaya na isoqosoqo na World Health Organization ni sivia na 198 na milioni e tauvi ira na malaria ena 2013, voleka ni 584 na udolu era mate kina. E rauta ni 4 mai na veiya5 era vakaleqai kina era yabaki 5 lako sobu. E leqataki ni rawa ni tete na mate qo ina rauta na duanadrau na vanua, qai rivarivabitaki kina vakalevu nodra bula e 3.2 na bilioni.
1 NA CAVA NA MALARIA?
Qo na mate e vu mai na manumanu somidi e dau curuma na yagoda. O koya e tauvi malaria ena katakata na yagona, curumi liliwa, buno, mosi na uluna kei na yagona, lomalomaca, lualua tale ga. Ena laurai vua na ivakatakilakila qori ena veiya48 ina 72 na aua, ena vakatau tiko ena mataqali manumanu somidi e curuma na yagona kei na dede ni gauna sa tiko kina vua.
2 E TETE VAKACAVA?
Na manumanu somidi ni malaria qo e vakatokai me Plasmodia, e tiko ga ena namu yalewa na Anopheles. Ena vakadewa ena gauna e veikati kina.
Era vakamuria na sala ni dra na manumanu somidi qo me yacova na sela ni yate, qori na vanua e lai levu kina na kedra iwiliwili.
Ena kacabote na sela qori, ra qai dewa ina sela ni dra na red blood cell. E tubu tale kina na kedra iwiliwili.
Ena kacabote tale ga na red blood cell era sa lai kumukumuni tiko kina, ra qai baci dewa ina so tale na red blood cell.
Ena va tiko ga qori na ka e yaco ena red blood cell. Ni dua e tauvi malaria ena laurai sara ga vua na kena ivakatakilakila ni kacabote e dua na red blood cell.
3 O NA TAQOMAKI IKO VAKACAVA?
Ke o tiko ena vanua e dau veitauvi kina na malaria . . .
Mo vakataunamu. Me
vakayagataki kina eso na wainimate.
kua ni qaraqara se kabasu.
ciqimaki vinaka ena ruku ni meteresi.
-
Me vanataki e lomanivale na wainimate ni namu.
Ke rawa, me vakalawalawa na katuba kei na katubaleka, vakayagataka tale ga na misini ni cagi batabata kei na irinicagi, nira sega ni dau taleitaka na namu.
Tokara na isulu ramase e ubia kece na yagomu.
Saga mo kua ni lakova na vanua era tubu levu tu kina na veico kei na wai e sega ni drodro, nira dau vakasucu kina na namu.
Ke o sa tauvi malaria, lai raici vuniwai sara vakatotolo.
Ke o lalawataka tiko mo gade ena vanua e dau veitauvi kina na malaria . . .
Wilika eso na itukutuku se qai tabaki vou me baleta na vanua qori. E rawa ni duidui na mataqali manumanu somidi ni malaria e veivanua, ena qai vakatau kina na wainimate ena yaga me gunuvi. E vinaka tale ga mo drau veivosaki kei na nomu vuniwai ena ka mo qarauna tiko ena vuku ni kemu ituvaki vakayago.
Ni o gade ena vanua qori, yalovinaka muria na veidusimaki ena ulutaga qo e baleti ira na tiko ena vanua qori.
Ke tauvi iko, mo qaravi totolo vakavuniwai. Mo nanuma tiko ni rawa ga ni qai laurai na kena ivakatakilakila ni sa oti e dua se va na macawa mai na kena tauvi iko.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn unk fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn