SA koto oqo na nona i vakamacala o Nai Talatala Atunaisa Lagilagi ka turaga ni Bureta ka ai Talatala Qase tiko e na gauna mai Koro, e na Yatu Lomaiviti.
E na nona i tukutuku, e vaka koto na lewe ni noke e na vuku ni tukutuku ni lotu kei Bureta.
E na yabaki oqo era a vakananuma kina na i vavakoso ena Tabacakacaka o Bureta mai Ovalau na yabaki 100 ni lotu Wesele ena vanua vakaturaga oqo.
E a vakayacori ena vula o Jiulai na solevu ni yabaki 100 ni lotu e Bureta.
Na nodra lewa na Turaga na Vunivalu mai Bau e yaco tiko ena 1850 ni oti e 15 na yabaki na kena cabe na lotu mai Tubou, Lakeba mai Lau.
Ni oti e 25 na yabaki ena 1875 e rua na turaga ni vavalagi ko Mr Mandslay kei Barron Von Hugel e rau a biuti Levuka ka dewa sara ki Moturiki ka oti e rau gole sara ki Lovoni.
Ia, e rau a sokota yani na uciwai e Bureta.
Ena va na kaloko na yakavi sa biu mai na i lakolako mai Lovoni me donumaka na ua ena yakavi.
Rau yaco mai Bureta e rau sa raica ni ra sa wase rua toka na gone ena wasewase na Lotu Katolika na i karua ni wasewase era Lotu Wesele.
Rau kaya ni sa totoka na kedra rairai vinaka na gone e na nodra vakasalusalu senikau.
Era meke, era wilivola, era volavola. E rau sa qai biubiu mai ena ono na kaloko ena yakavi.
Eda raica ni oti ga e dua na yabaki ni soli kei Viti ki Peritania ena 1875 era sa volavola ka wilivola na gone ni Bureta.
Ena 1851 sa dua na Tabacakacaka ko Ovalau ka tiko kina e Levuka o Rev Waterhouse.
Ena yabaki oqori e sega sara ni dua na i tukutuku matata me baleta na lotu.
Ia, sa tiko ga kina na koronivuli ni lotu e Viwa, toki yani ki Navuloa ka laki tiko sara mai Davuilevu. Era sa gole mai Bureta na i Vakatawa. Ia, ka so talega na gone ni Bureta era a lako talega ki na vuli e Davuilevu ena vuli levu. Au a tiko ena Wasewase ko Macuata e dua na koro ko Nabunikavula ena Tabacakacaka ko Qoibau ena vanua vaka Labasa.E ra tukuna ni a kau lotu yani kina e dua na turaga ni Bureta ko Jone.
Ia, sa dau kacivi tu ga ena yaca Jone Bureta. E a bau lako talega ena vuli levu na Tukaqu kei na Buqu ko Solomoni Lagilagi kei Vasemaca Bonobonosiga. E rau kau lotu ki Nairai, ia, ko Buqu e dau vakasucumi ira na marama taratara.
Mai na 1875 ki na 1901 e lima tiko na i tikotiko ni lotu e Bureta:
Tikotiko ni lotu------------ Lewena
Naiviteitei..........................86
Tai...................................36
Nasaga---------------------- 51
Vucibuli............................53
Navuloa............................48
Sa tiko na i vakatawa e Naiviteitei ka tiko ga na i liuliu ena vo ni va na i tikotiko ni lotu. Sa mani dua na Dauvunau e Naiviteitei ka dua na Dauvunau e Nasaga.
Ena bose ka vakayacori mai Levuka ena 1906 era sa vakadonuya kina lewe ni bose me rau sa cokoti vata kina ko Vucibuli kei Navuloa ka me sa yacana ko Navuloa ka yacova mai na siga oqo. Mai na 1901 kina 1911 era sa lesu tiko mai kina na i Vakatawa e Bureta. Ia, sa tiko ga na i tikotiko ni vakatawa e Naiviteitei. Era sa vakarorogo tiko vua na i Talatala e Levuka ko Rev Thomas Butcher.
Sa levu na vakatawa era sa mai lesu oti e Bureta sa dredre meu cavuta kece yani ka vica ga oqo: Anasa Raikabo, Nafitalai Lilidamu, Anare Rabonu, Naibuka, Rupeni Rabici, Isireli Tawake, Josua Lailai, Aminisitai Tora, Naucukidi, Marika Lewanavanua, Wiliame Tamani kei Kuru.
Ena 1911 era sa tara valenilotu kece na i tikotiko ni lotu. Eso na i Vakatawa era qai laki Talatala e muri ni ra sa lesu yani mai Bureta. Ananaisa Naucukidi................. 1911-1936
Rupeni Rabici..........................1912-1934
Aminisitai Tora.........................1913-1940
Nafitalai Lilidamu......................1916-1920
( Ena qai kuri yani ena macawa ka tu mai na vo ni talanoa ni kena tauyavu na Lotu Wesele mai Bureta, Ovalau).
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn nld_Latn fin_Latn fij_Latn lug_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn kik_Latn dyu_Latn war_Latn fij_Latn