ENA macawa sa oti e talanoataki yani vakalailai na i tukutuku e baleti na nona vuda o Tibinaliva me vaka e talanoataka na gone turaga na Tui Cawanisa o Ratu Semisi Ketewai ka a kerea me bau dua na nona qaqi ni livaliva o koya sa mai vakavatukanataki e na kena dola na i qaqi ni livaliva vou e Nadarivatu e na macawa rua sa oti.
Sa i koya oqo na kenai kuri.
Na vanua se qele e dabe koto kina na i qaqi ni livavlia vou oqo na Nadarivatu Hydro-Electric Scheme e vakatokai me o Novinoti. Ko Novinoti e na nona yavu turaga o Tui Cawanisa.
E a kaya ga e na veiwali o Ratu Semisi ni dina ga era kai colo, ia, se bera ni yaco mai na i lavo ki na veiyasai Viti e sa vakatakilakilataki tu makawa e na colo na noti - sa tekivu me vakavatukanataki na yaca oqori kei na veivakatorocaketaki e sa tara yani na vanua o Savatu.
Tomana ka kaya o Ratu Semisi ni rau veiganeni o Tibinaliva kei na tinadrau na ciri o Adi Sovatabua..
Ia, o koya e gone vei Tibinaliva ko Adi Livasiga ka vakawati ki Mereke vei ira na kai Idia damudamu.
Na dola ni i qaqi ni livaliva e Nadarivatu e sa kena i karua e na colo kei Viti Levu.
Na kena i matai o Monasavu. Ko Monasavu e dodonu me vakatokai e na kena yacana dina me o Mu-na-savu. Kena i balebale na ruku ni savu ka ai tikotiko nei Nubulevu.
Sa qai mai vakatokayacataki kina me Nubulevu baleta na kena i balebale na tobu levu.
E kalougata vakalevu na tubu ni wai ni qaqi ni livaliva oqo ni vagunuvi tiko mai e na rua na uciwai na Nukunuku o koya ka gole vaka mai Nadarivatu kei na na uciwai na Qaliwana ka drodro vaka mai ruku ni ulu ni vanua cere o Tomaniivi.
Kaya o Navitalai Ratukalou, e dua na turaga ni Nabua, Rewa ka a veiqaravi voli mai Nadarivatu se na loma ni colo ni noda vanua ena cakacaka vaka Tabana ni Draki e na 1970 vakacaca ni sa dau rogoca tu na i talanoa e baleti na nodratou vuda kei na i qaqi ni livaliva.
Keitou a veiqaravi voli tiko e kea kei rau o Mosese Serukaibau,e dua na turaga ni Bau kei Anasa Cakau, na turaga ni Natumua, Kadavu, e kaya.
Kuria ka kaya ni vanua e ratou dau laki vakarautaka sara tikoga na wai e na gauna e dau luvu kina e na vanua donu sara ga e dabe kina na i qaqi ni livaliva vou oqo e Nadarivatu.
Kaya o koya ni rauta ni 20 na yabaki na nona vakarautaki tiko mai o Nadarivatu ka vaka ni bera ni qai mai vakavatukanataki na i talanoa era a dau vakadewataka tu mai na tukadra vakavica me yacova mai na i taba tamata e na gauna oqo.
Ratou a vakarautaka sara talega na tobu ni wai e Monasavu ka ra se veiciciyaki kina na lori ni se bera ni tawani na tobu.
Ko Monasau e ratou vakaivotavota kina na wai e drodro mai Nabulabula, Waika, Wainikasou kei Wainisavulevu
Sa i iratou na veimata ni wai oqori e ratou vakatawana tiko na tobu o Monasavu, e kaya o Ratukalou.
Ia, na vanua e dabe koto kina na i qaqi ni livaliva e Nadarivatu e rauta ni 2000 vakacaca na fute mai na dela ni tuleita.
E levu sara na yavu mana e toka wavolivolita na vanua e dabe toka kina na i qaqi ni livaliva vou oqo.
Ni namaka na kena i kuri e na macawa mai oqo.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn