Update: 10:56AM OQO na nona cau na leweni Palimedi ni noda vanua, o Viliame Gavoka ena nona dau veituberi tiko vei keda ena vuku ni veika eda rawa ni vakaiyautaki kina na i Taukei ena gauna oqo. Ni wiliwili sara yani.
Ena noda gadreva na veivakalavotaki, e dodonu meda kilai ira vakavinaka o ira na wekada mai China era lewe vuqa e daidai, ka vakabibi ena qaravi bisinisi.
E vakaitamera sara na veika era rawata ka dua vei ira era mata tamata e vakararavi kina o Viti ena veivakailavotaki raraba. Eda rawa ni kaya ni tubu vakailavo ena vitu na yabaki veitarataravi ?economic growth? era rawata vei keda na wekada oqo.
Na veika eda raica tiko oqo e Viti, e sega ni o keda ga, e roboti vuravura taucoko ena nodra sa gumatua na vakatubu i yau ena veiyasana kecega. E matanitu vakaitamera ka rauta ni dua na bilioni, tolu na drau na milioni na kedra i wiliwili (1.3 billion). E matanitu ka levu talega na kena i yau, vakabibi ena i lavo qaqa (cash reserves), ka ra dinau vua na veimatanitu lelevu, wili kina o Amerika. Ena kena mai kasura na i tuvaki ni lavo (financial crisis) kei vuravura ena yabaki 2008, e a qai vakabulai keda ni dei vinaka tiko na i tuvaki vakailavo kei China ka vuqa sara na veitaqomaki e vakayacori ena rukuna na matanitu qaqa oqo.
Eda nanuma vinaka tiko na kasura vakarerevaki oqo, ka ra takali yani kina ena beqaravu (bankruptcy) eso na vei baqe lelevu me vakataki Lehman Brothers e Amerika. Eso na kabani rogo, era a yaco mera kere veivuke ki na nodra matanitu me vakataki General Motors e Amerika kei na Royal Bank of Scotland e Peritania. Ena veiyasai vuravura era se tu ga kina na mawe ni kasura oqo, oya na veivakatorocaketaki era sega ni vakacavari ka ra rusa tu.
E dua na matanitu e sega ni tarai koya na kasura oqo, oya o Ositerelia, ka vuna ena nona veivoli vua o China ena kena yaubula. E a sega ni cagutu rawa na tubu vakailavo kei Ositerelia ena vica vata na yabaki veitarataravi ena kena sa bilioni vaka bilioni na nona i yaubula e veivoli kina o Jaina. E daidai sa roboti Aferika talega na veivoli vakaitamera vakaoqo nei Jaina.
Eda raica ena nodra bose na matabose cecere kei China ena vica na macawa sa oti, ni na vakalevutaki tale na nodra semati ira kina vei matanitu e vuravura ka vakayacori na veivoli me yaco kina na sautu raraba. Esa tuvatuvakataki tiko oqo me semati Iurope (Europe) ena sitima ni vanua, ka me veikauyaki na i voli ena dela ni vanua, ka vakalailaitaki ena dela ni wai. Oqo ena totolo sara kina na veikauyaki ni voli, ka semati Esia raraba talega, wili kina o Idia. Eda rawa ni kaya ni sa na dua ga na makete tekivutaki mai Varanise (France), robota mai na veimatanitu kece, wili kina o Taki (Turkey), kei Rusia (Russia) ka yaco sara mai ki Ogo Kogo (Hong Kong); ka cici sobu ki na ra kei Esia, kovuti Idia talega.
Oqo na veika vakaitamera e tuvatuva ka tiko kina o China, ka sa tekivutaki sara tikoga me vakavotukana e daidai. E dikevi ni sa levu duadua na veika e volia vakailavo o China, ka levu cake mai vei Amerika kei na matanitu cokovata e Iurope (European Union). Ia, ni sa duatani na i tuvatuva nei Amerika me sa ?America First?, me vaka na vakatutu nei Peresitedi Trump, esa na sega tale ni dua me veiqati kei China ena nona kovuti ira vakabisinisi e rukuna na veimatanitu e vuravura raraba. Era nanuma na vuku ni na yaco mai na gauna meda vakanamata kina na lewe i vuravura ki na matanitu levu e China. E dau vakatokai tu ena gauna makawa me ?Middle Kingdom, ka kena i rairai me na dina oya; me seda kei vuravura ena veivakaiyautaki.
Ia, vei keda e Viti, e dodonu meda kidava oqo, vakabibi o keda na kawa i Taukei. E noda na i yaubula era gadreva mera vakayaco bisinisi kina o ira na wekada na Jaina, ka me yavutaki vakavinaka na veiwekani. E dodonu mera vulica na noda gone na nodra vosa, ka kila na veika baleti ira vakatamata se culture. Ena nodra vosa e rua tiko na kena mataqali e gadrevi meda kila oya na ?Mandarin? kei na ?Cantonese?, ia, vei rau oqo e rabailevu taudua na vakayagataki ni Mandarin. O ira na wekada na Jaina era sa yaco mai ena gauna makawa era vosataka na ?Cantonese?, ia, o ira era qai yaco vou tiko mai oqo, era vakayagataka vakalevu na ?Mandarin?. Era sa tiko e vica na koro ni vuli era vakatavulica na ?Mandarin?, ka dodonu mera vulica na noda gone, ni oqo e dua na vosa ka na yaga vakalevu ena veigauna mai muri.
Ena noda veiwekani kei ira me yavutaki ena ?na io na io, na sega na sega?. Era tamata gugumatua, ka sega vei ira na veitalanoa wale ka veiveisau ena veigauna. Meda kila vinaka na veika eda gadreva ena veiwekani ka vakaraitaka vakadodonu kivei ira. Era na vakaraitaka vakadodonu talega kivei keda kevaka e sega ni veidonui na veika eda gadreva vata. Era na sogo katuba sara nira sa vakila ni levu na yalo kocokoco. E nodra vakabauta oya me tudei na veiwekani ka veiraurau na veivakaiyautaki. Meda veiciqomi vei ira. E sa tiko na veilawa eso e taqomaki keda. Me da kakua ni nuiqawaqawataka na veiwekani kei ira. Eda na rawata vata na veivakziyautaki.Home | Top
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.
fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn fij_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn