Kunanga bua kashidi: bidiku mua kuenzeka anyi?
‘Dinanga didi ditema bu ndimi ya kapia, bu kapia ka Yehowa mene.’—MUS. WA SOL. 8:6.
1, 2. Mukanda wa Musambu wa Solomo udi mua kuambuluisha banganyi? Bua tshinyi? (Tangila tshimfuanyi.)
‘MONA mudibu batapangana dîsu ne disanka ne bakuatangane ku tshianza bimpe. Nnganyi udi mua kuamba ne: ki mbanangangane ne muoyo mujima?’ Eyi nngenyi idi iluila mukulu udi ufuma ku dienza muyuki wa dibaka mu lungenyi. Padi bena dibaka bapiabapia aba babuela mu tshialu benda batua dikasa dia maja muaba udibu benzela fete, mukulu eu udi kabidi udikonka ne: ‘Dibaka diabu nedinenge anyi? Mu bungi bua bidimu, dinanga diabu nedikolaku anyi, peshi nediase masala ne kubuka?’ Mulume ne mukaji bobu banangangane bikole, badi mua kutantamena ntatu mikole. Kadi nansha mudi mabaka a bungi afua, ki mbibi bua kudikonka bikala dinanga dia kashidi dikalaku to.
2 Nansha mu matuku a mukalenge Solomo wa mu Isalele wa kale, bivua bikole bua kupeta dinanga dilelela. Solomo wakafunda bua bikadilu bia bantu ba mu tshikondo tshiende wamba ne: ‘Ngakasangana muntu mulume umue mujalame munkatshi mua tshinunu tshia bantu, kadi tshiakasangana muntu mukaji munkatshi muabu. Ngakasangana anu bualu ebu bumue ne: Nzambi wakafuka bantu ne mitshima mijalame, kadi bobu bakadikebela malu a ngenyi yabu.’ (Muam. 7:26-29) Bikadilu bimpe biakanyanguka bikole mu matuku a Solomo ne kumonaye ne: bivua bikole bua kupeta muntu mulume anyi muntu mukaji uvua ne bikadilu bimpe nangananga bualu kuvua buenzeji bua bakaji ba mu bisamba bia bende bavua batendeledi ba Bâla. * Nansha nanku, kasala kavuaye mulue kufunda bidimu 20 pashishe kadibu babikila ne: Musambu wa Solomo kadi kaleja ne: bidi mua kuenzeka bua mulume ne mukaji balejangane dinanga bua kashidi. Kadi kabidi kaleja tshidi dinanga ne mushindu wa kudileja. Batendeledi ba Yehowa badi mu mabaka ne bajike badi mua kulonga malu a bungi bua bidi bitangila dinanga dia nunku bobu bakonkonone bimpe mukanda wa mu Bible eu.
DINANGA DILELELA DITUKU
3. Bua tshinyi tudi mua kuamba ne: bidi mua kuenzeka bua mulume ne mukaji kulejanganabu dinanga dilelela?
3 Bala Musambu wa Solomo 8:6. Tshiambilu ‘kapia ka Yehowa’ tshidibu benze natshi mudimu bua kumvuija dinanga tshidi tshikongoloja malu a bungi. Dinanga dilelela didi ‘kapia ka Yehowa’ mu mushindu wa ne: dinanga ke ngikadilu wende munene; ne uvua mufuke muntu ku tshimfuanyi tshiende bua kuikalaye pende ne dinanga. (Gen. 1:26, 27) Pavua Nzambi muye ne Eva mukaji wa kumpala kudi Adama mulume wa kumpala, Adama wakapatula mêyi a kasala mukana muende. Kakuyi mpata, Eva wakadiumvua pabuipi menemene ne Adama, kuvuabu ‘bamuangatshile.’ (Gen. 2:21-23) Bu muvua Yehowa mupeshe bantu tshipedi tshia kuleja dinanga, bidi mua kuenzeka bua mulume ne mukajende kulejangana dinanga dikole didi dishala kashidi.
4, 5. Londa mu tshikoso muyuki udi mu Musambu wa Solomo.
4 Dinanga didi pankatshi pa mulume ne mukaji didi ne bimanyinu bikuabu pa kumbusha dikala diadi dia kashidi. Mbaleje patoke bimue bia kudibi mu Musambu wa Solomo. Badi bakula mu Musambu eu bua dinanga pankatshi pa nsongakaji wa mu musoko wa Shunema (Shulama) ne munanga wende mulami wa mikoko. Muyuki wabu udi nunku: Nsongakaji uvua wenza mudimu mu budimi bua mvinyo bua bana babu ba balume buvua pabuipi ne muaba uvua mukalenge Solomo mutudile ne basalayi bende. Mukalenge wakamona nsongakaji ne kutumaye bena mudimu bende bua balue ne nsongakaji eu mu tshitudilu. Pashishe mukalenge wakambila nsongakaji ne: uvua muimpe kumona ne wakamupesha bintu bia bungi. Kadi nsongakaji ukavua munangangane ne mulami wa mikoko, ne wakamuambila ne disuminyina ne: uvua munange anu mulami wa mikoko au. (Mus. wa Sol. 1:4-14) Mulami wa mikoko wakaya wenda ukeba nsongakaji too ne mu tshitudilu. Pakamupetaye bakambilangana mêyi mimpe avua aleja muvuabu banangangane.—Mus. wa Sol. 1:15-17.
5 Solomo udi upingana ne nsongakaji mu Yelushalema; mulami wa mikoko udi ulonda nsongakaji. (Mus. wa Sol. 4:1-5, 8, 9) Bionso bidi Solomo muenze bua nsongakaji kumunangaye bivua biye mu mâyi. (Mus. wa Sol. 6:4-7; 7:1-10) Ndekelu wa bionso, mukalenge udi wanyishila nsongakaji bua kupinganaye. Musambu udi ujika ne mêyi adi nsongakaji wamba, ujinga munanga wende udi bu “lukungulu lua ntole” bua apingane kudiye.—Mus. wa Sol. 8:14.
6. Bua tshinyi kudi lutatu bua kumanya bantu badi bakule mu muyuki udi mu Musambu wa Solomo?
6 Nansha mudi Musambu uvua Solomo muenze udibu babikila ne: “Musambu wa mu misambu” ya Solomo muimpe, ki mbipepele bua kumanya bantu badi bayukidilangana, badi badiakuila ne badi belangana meji mu musambu eu to. (Mus. wa Sol. 1:1) Diksionere kampanda didi diamba ne: “Bintu bu mudi dilondangana dia ngenyi, muyuki, dilonda bualu ne muntu udi mubuenze ki mmalu adi ne mushinga menemene to.” (The New Interpreter’s Dictionary of the Bible) Nunku, bua kubenga kuteka bantu mu ditanaji bua mushindu udibu benze musambu eu mu kasala, mbumbushe mêna a bantu badi bakula. Kadi tudi mua kumanya muntu udi muambe bualu kampanda bilondeshile mêyi adiye muambe anyi adibu bamuambile.
MISHINDU YEBE YA DILEJA DINANGA MMIMPE KUPITA MVINYO
7, 8. Tudi mua kuamba tshinyi bua ‘mishindu ya dilejangana dinanga’ idi mu Musambu wa Solomo? Fila bilejilu.
7 Musambu wa Solomo mmuwule tente ne ‘mishindu ya dilejangana dinanga’ pankatshi pa nsongakaji ne mulami wa mikoko. Nansha mudi mishindu eyi ileja nsombelu uvuaku ku Asie kukadi bidimu 3 000 ne mua kukemesha bantu badi bayibala lelu, idi ne mushinga wa bungi ne ngenyi idimu ngitudi bamanye bimpe. Tshilejilu, mulami wa mikoko udi utumbisha mudi mêsu a mubangila wende matekete ne a bulenga padiye uafuanyikija ne ‘a nyunyi wa nkutshi.’ (Mus. wa Sol. 1:15) Nsongakaji yeye kena ufuanyikija mêsu a mulami wa mikoko ne a nkutshi to, kadi udi uafuanyikija ne nkutshi. Udi wamba ne: ‘Mêsu ende adi bu nyunyi ya nkutshi idi pabuipi ne misulu ya mâyi.’ (Mus. wa Sol. 5:12, NWT) Tshijengu tshifiike tshia mu dîsu tshidi tshinyunguluka kudi tshia tshitoke tshidi tshimusankisha anu bu nkutshi udi wowela mu mabele.
8 Ki mbiambilu bionso bia mushindu wa dileja dinanga bidi mu musambu eu bidi biakula bua buimpe bua mpala to. Tangila tshidi mulami wa mikoko wamba bua mêyi a nsongakaji. (Bala Musambu wa Solomo 4:7, 11.) Udi wamba mudi mishiku yende imatshisha “dikatshi dia buitshi.” Bua tshinyi? Bualu dikatshi dia buitshi anyi buitshi bua mu mulundu butu ne nsukadi ne muenya kupita buitshi bukadi bupite lupepele. “Buitshi ne mabele bidi muinshi mua ludimi” luende bidi biumvuija ne: mêyi ende atu asankisha ne mmimpe anu mutu buitshi ne mabele. Bidi bimueneka patoke ne: padi mulami wa mikoko wambila nsongakaji ne: “Udi mulengele be, kuena ne ditoba nansha dikese,” kena wakula anu bua buimpe bua mubidi to.
9. a) Dinanga didi pankatshi pa mulume ne mukajende didi dikongoloja malu kayi? b) Bua tshinyi bidi ne mushinga bua mulume ne mukajende kuambilanganabu biambilu bidi bileja mudibu banangangane?
9 Nzambi kavua mulongolole bua dibaka kuikaladi kontra anyi tshipungidi peshi dipetangana patupu dia bantu kadi kakuyi dinanga to. Dinanga ke tshimanyinu tshinene tshia dibaka dia bena Kristo. Ndinanga dia mushindu kayi adi? Ndinanga didi dimanyine pa mêyi manene a mu Bible anyi? (1 Yone 4:8) Ndinanga dia ku tshilelelu ditu bena mu dîku dimue balejangana anyi? Ndinanga ne dilamatangana ditu pankatshi pa balunda balelela anyi? (Yone 11:3) Ndinanga ditu pankatshi pa mulume ne mukajende anyi? (Nsu. 5:15-20) Bushuwa dinanga dilelela didi dishala kashidi didi pankatshi pa mulume ne mukajende didi dikongoloja mishindu yonso ya dinanga eyi. Dinanga didi dishema padibu badileja mu mêyi. Mbimpe bua bena dibaka kabikadi balekela midimu ya ku dituku ibapangisha mua kuambilangana mêyi adi aleja mudibu banangangane to. Mêyi a nunku adi mua kuambuluisha bikole ne kukuba dibaka bua kuikaladi dia disanka. Mu miaba itubu basunguilangana muntu wa kubuela nende mu dibaka, bitu bikole bua mulume ne mukaji kumanyangana bikadilu kumpala kua dituku dia dibaka. Kadi bena dibaka aba bobu bamanye mudibi ne mushinga bua kulejangana dinanga mu mêyi, nebibambuluishe bua kukolesha dinanga diabu ne dibaka diabu nedilengele.
10. Kuvuluka mêyi a dileja dinanga kudi ne bukole kayi?
10 Padi mulume ne mukajende bambilangana mu mêyi mudibu banangangane, bidi kabidi biambuluisha mu mushindu mukuabu. Mukalenge Solomo wakalaya nsongakaji muena Shulama “bilenga bia or bilamika argent.” Wakamutua makumbu wamba muvuaye ‘ne bulengele bu ngondo, ne ukenka bu dîba.’ (Mus. wa Sol. 1:9-11; 6:10) Kadi nsongakaji wakashala anu mulamate mulami wa mikoko uvuaye munange. Ntshinyi tshivua tshimukoleshe mu tshikondo tshivuabu kabayi muaba umue? Mmutulejatshi. (Mus. wa Sol. 1:2, 3) Uvua uvuluka ‘mishindu ya dilejangana dinanga,’ (NWT) ya mulami wa mikoko. Buende yeye mishindu yende ya dileja dinanga ivua ‘mipite mvinyo buakane,’ bualu ebu ke budi busankisha muoyo ne dîna diende divua disheme anu bu ‘manyi adibu bapongolola’ pa mutu. (Mus. 23:5; 104:15) Eyowa, kuvuluka mêyi mimpe a dileja dinanga avuabu batuambile kudi mua kuenza bua dinanga dikole ne dishale kashidi. Mbimpe bua bena mu dibaka kuikalabu bambilangana misangu ne misangu mudibu banangangane.
KUJUDI DINANGA “TOO NE PADIJUKILADI”
11. Nsongakaji muena Sulama uvua mutshipishangane bua kabamujudi dinanga. Ndilongesha kayi didi bena Kristo bajike bapetela kudiye?
11 Musambu wa Solomo udi kabidi upesha bena Kristo bajike malongesha, nangananga aba badi bakeba muntu wa kuselangana nende. Nsongakaji kavua udiumvua munange Solomo mu muoyo wende to. Wakatshipisha bana ba bakaji ba mu Yelushalema wamba ne: ‘Kanutetshi kunjula dinanga anyi kudinsonsola too ne padijukiladi.’ (Mus. wa Sol. 2:7; 3:5, NWT) Bua tshinyi? Bualu ki mbimpe kunanga muntu kayi yonso udi umueneka to. Nunku mbimpe bua muena Kristo udi ujinga kubuela mu dibaka indile ne lutulu mulume anyi mukaji udiye mua kunanga ne muoyo mujima.
12. Bua tshinyi nsongakaji wa mu Shulama uvua munange mulami wa mikoko?
12 Bua tshinyi nsongakaji muena Shulama uvua munange mulami wa mikoko? Bushuwa, nsongalume au uvua muimpe kumona mufuane “ngulungu,” bianza biende bivua bikole anu bu “tukanu tua or” ne mikolo yende ivua mimpe ne mikole anu bu “makunji a mabue.” Kadi kavua anu ne bukole ne muimpe kumona patupu to. ‘Bu mudi mutshi wa mamuma a pommes munkatshi mua mitshi ya ditu,’ ke muvua ‘munanga wende munkatshi mua bana balume.’ Bua nsongakaji uvua ne lulamatu kudi Yehowa au kumvua nunku bua muntu mulume, bivua bikengela bua muntu eu ikale mu malanda mimpe ne Yehowa.—Mus. wa Sol. 2:3, 9; 5:14, 15.
13. Bua tshinyi mulami wa mikoko uvua munange nsongakaji muena Shulama?
13 Netuambe tshinyi bua nsongakaji wa mu Shulama? Nansha muvuaye muimpe kumona ne mukoke ntema ya mukalenge uvua tshikondo atshi ne ‘bakalenge bakaji makumi asambombo,’ ne ‘bakaji bapika babakibue makumi muanda mukulu ne bakaji batshivua tumama kabayi mua kubadibua,’ uvua udimona bu “tshilongo tshia mu Shalona” mmumue ne: tshilongo tshia patupu. Nsongakaji eu uvua ne budipuekeshi bua dikema. Nansha nanku uvua bu “tshilongo tshia nsungubidi munkatshi mua meba,” mbuena kuamba ne: uvua ne mushinga wa bungi kudi mulami wa mikoko. Nsongakaji eu uvua ne lulamatu kudi Yehowa.—Mus. wa Sol. 2:1, 2; 6:8.
14. Dinanga didibu baleje mu Musambu wa Solomo didi dilongesha bena Kristo bajike badi basua kubuela mu dibaka tshinyi?
14 Bible udi ufila didimuija dia mushinga kudi bena Kristo bua kuselangana “anu mu Mukalenge.” (1 Kol. 7:39) Muntu udi mujike udi ujinga kubuela mu dibaka kena ne bua kutantshilangana anyi kuselangana ne muntu udi kayi muena Kristo to, kadi udi ne bua kukeba wa kuselangana nende anu munkatshi mua batendeledi ba Yehowa ba lulamatu. Kuenza nunku nekuambuluishe bena dibaka mushindu kayi? Mulume ne mukajende nebikale ne bua kutantamena ntatu ya ku dituku ne ku dituku. Kadi bobu mu malanda mimpe ne Yehowa, dibaka diabu nedikale dia ditalala ne disanka. Nunku wewe musue kubuela mu dibaka, londa tshilejilu tshia mulami wa mikoko ne muena Shulama. Keba muntu udi ne ngikadilu mimpe udi munange Yehowa ne muoyo mujima.
MUBANGILA WANYI ‘UDI BU TSHIBUNDA TSHIDI NE TSHIIBI TSHINJILA’
15. Mmunyi mudi nsongakaji muena Shulama muikale tshilejilu kudi bena Kristo badi kabayi banji kubuela mu dibaka?
15 Bala Musambu wa Solomo 4:12. Bua tshinyi mulami wa mikoko udi wamba mudi munanga wende muenze bu ‘tshibunda tshidi ne tshibi tshinjila’ anyi budimi budibu bakange? Budimi budibu bele mu tshipangu peshi budibu bakange, ki mmuntu yonso utu ubuelamu to. Muntu udi mua kubuelela anu ku tshiibi tshidibu bakange. Nsongakaji muena Shulama udi bu budimi ebu bualu dinanga diende divua anu bua eu uvua ne bua kumusela, mmumue ne: mulami wa mikoko. Pavuaye kayi mutekeshibue kudi dilobesha dia mukalenge, wakaleja muvuaye bu “tshimanu” kadi ki mbu ‘tshiibi’ tshidibu mua kukangula bipepele to. (Mus. wa Sol. 8:8-10) Bia muomumue, bena Kristo balume ne bakaji badi kabayi banji kubuela mu dibaka badi balama dinanga diabu anu bua bantu babuelabu nabu mu dibaka.
16. Ntshinyi tshidi Musambu wa Solomo ulongesha bua bidi bitangila ditantshilangana?
16 Pavua mulami wa mikoko muambile nsongakaji muena Shulama bua baye kuendakana, bana babu ba balume bakamubengela. Kadi, bakamupesha mudimu wa kulama budimi bua mvinyo. Bua tshinyi? Mbualu kabavua bamueyemena anyi? Bavuaku pamuapa bela meji ne: uvua ne lungenyi lua kuenda nende masandi anyi? Bushuwa, bavua bababidila bua muanabu wa bakaji kafiki mu nsombelu uvua umuteka mu diteta to. (Mus. wa Sol. 1:6; 2:10-15) Nunku muaba eu udi dilongesha bua bena Kristo bajike edi: Mu tshikondo tshia ditantshilangana, mbimpe kuenza malu adi akengela bua kushala balame malanda makezuke. Mbimpe kuepuka miaba misokome panudi anu babidi. Nansha mudibi kabiyi bibi bua kulejangana dinanga mu mushindu muimpe, dimukila nsombelu idi mua kunuteka mu diteta.
17, 18. Dikonkonona Musambu wa Solomo ndikuambuluishe ku tshinyi?
17 Pa tshibidilu, bena Kristo batu babuela mu dibaka banangangane bikole. Bu mudi Yehowa mulongolole bua dibaka dishale kashidi, mbimpe bua bena mu dibaka badienzeje bua kulama kapia ka dinanga diabu kalakuka ne bua kuikala ne nsombelu udi wenza bua dinanga kukoladi.—Mâko 10:6-9.
18 Paudi ukeba muntu wa kubuela nende mu dibaka, udi musue kupeta muntu uudi mua kunanga ne muoyo mujima ne kuenza bua dinanga adi dikole ne kadijimi, anu mudibi bileja mu Musambu wa Solomo. Nansha biwikala ukeba muntu wa kubuela nende mu dibaka peshi ukadimu, udi mua kupeta dinanga dilelela, mbuena kuamba ne: ‘kapia ka Yehowa.’—Mus. wa Sol. 8:6.
^ tshik. 2 Tangila Tshibumba tshia Nsentedi tshia dia 15/1/2007, dibeji dia 31.
lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn lua_Latn