දොළදුක් පිළිබඳ ව ඉතිහාසයක් තිබේ. කාලිදාස කිවිඳු ‘මේඝදුතය’ කළේ ද බ‍්‍රහ්මදත්ත රාජ්‍ය වංශයේ බිරිඳක් අරබයා හටගත් ‘නො ඉඳුල් තඩාගයක’ දිය නෑමේ ආශාවක් පිළිබඳ ව හටගත් දොළදුකක් නිසා ය. ඡුද්දන්ත ජාතක කතාවේ චුල්ල සුභද්‍රා බිසවට ද අපූරු දොළදුකක් ඇතිවන්නේ ය. ඒ සඳත් කුලේ උපන් ඡුද්දන්ත ඇත් රජුගේ විශාල ඇත් දළ ස`ගළ ලබාගැනීමට ය. ගැහැනුන්ට සහල් කෑමට, මස් කෑමට, පස් කෑමට පමණක් නො ව කිරිමැටි කෑමට ද මහපාරේ තාර කෑමට ද දොළදුක් ඇති වේ. දොළ යනු ආශාව ය. දොළ දුක යනු ආශාව නිසා හටගන්නා දුක ය. මගේ මිත‍්‍රයා බෞද්ධ පවුලක උපන් සැදැහැති උපාසක බෞද්ධ පිරිමි තරුණයෙකි. හෙතෙම විවාහ වූයේ කොල්ලූපිටිය ප‍්‍රදේශයේ කතෝලික තරුණියක සම`ගයි. පේ‍්‍රමය සහ විවාහය වෙනුවෙන් බෞද්ධ හෙතෙම කතෝලික විය. බිරිඳට උපදින්නට ඉන්නා දරුවාගේ ‘ආගම’ අප දන්නේ නැත; ඔවුහු දන්නේ ද නැත. එහෙත් විවාහය වෙනුවෙන් මගේ මිත‍්‍රයා බෞද්ධ ප‍්‍රතිපදාව අතහැර කතෝලික ආගම වැළඳ ගත්තේ ය. එය බිරිඳගේ පාර්ශ්වයේ විවාහ කොන්දේසියකි. මගේ මිත‍්‍රයා කැකුළු බත් කයි; මාළු කයි; බිත්තර කයි; කිරි බොයි’ එහෙත් ‘හරක් මස්’ නො කයි; එළු මස් නො කයි. හෙතෙම හරක් මස් නො කන්නේ හරකා ‘මරණ විධික‍්‍රමය’ අශිෂ්ට නිසා සහ අමානුෂික නිසා ය. එළු මස් නො කන්නේ එළු මස් එළ රස හෙවත් කොළ රහ නිසා ය. ඔහුට එකී මස් අනුභව නො කිරීමට වෙනත් හේතුවක් නොමැත. හරක් මස්වල ද හොදි කන හෙතෙම මස් කෑලි නො කයි. ඔවුන්ට අනුව හොදි හොඳ ය. කෑලි නරක ය. 