ایران‌دا آیدین‌لار بۇ دؤنمده غربین قاباقلاماسی‌نی یئنی تکنولوژی و قانون حاکیمیتی‌نه دایاندیرماقدایدیلار. اؤنجه بۇ قوْنولاردا دۆشونن و موختلیف حرکتلره گیریشن ایرانلی آیدین‌لار٬ تمامیت‌طلب دؤولتین گئرچک ذاتی ایله ده بۇ آرادا تانیشمیشدیلار. دۆشونجه‌لرینده قاباق‌لاتدیردیق‌لاری موْدل٬ ایستیبداد یؤنتیمی‌نین ییخیلماسی ایله یئنی تکنولوژی و قانونون حاکیمیتی‌نین اؤزباشینا مئیدانا گله‌جگی اوْلموشدور. بۇ آیدینلارین چابالاری بۇ دؤنمده اوْنلارین گؤزله‌دیگی نتیجه‌یه چاتمامیشدیر٬ آنجاق ایران سیاسی تاریخینده ایلک و ان اؤنملی اوْلای‌لاردان بیریسی باش وئرمیشدیر: آیت‌الله شیرازی‌نین ۱۸۹۰-۱۸۹۲ ایللری آراسیندا یاشانان سۆرجده تۆتون یاساغی حاقّیندا وئردیگی فتوا. تۆتون یاساغی فتواسی مشروطیت حرکتی‌نین ایلکین قیغیلجیم‌لاریندان ساییلیر. آیت‌الله شیرازی‌نین بۇ فتوانی یایینلاماسینداکی ان بؤیوک ائتکی‌نین سئیّید جمال‌الدین افغانی(اسدآبادی)نین اوْلدوغو بیلینمیش‌دیر. سئیید جمال‌الدین عوثمانلی‌دا ایکن اوْنون باخیشلارینا یاخین اوْلان آیت‌الله شیرازی‌نین کۆرکنی سئیید علی‌اکبر ده شاما سۆرگون اوْلاراق گلمیشدیر. سئیید جمال‌الدین اوْنون واسیطه‌سی ایله آیت‌الله شیرازی ایله یازیشمالاری تۆتون یاساغی فتواسی‌نین یایینلاماسینا سبب اوْلموشدور.