بو دؤورده شرق مدنیتی، غربه قارشی اولدوقجا بؤیوک بیر اوستون‌لوک قورموش، خوصوصیله علمی و تکنولوژی معنادا بیر چوخ اینکیشاف گؤسترمیشدیر. شرقده اولان اینکیشاف‌لار اوروپایا صلیب یوروش‌لری نتیجه‌سینده چاتمیشدیر. اورتا عصرلرین اوّل‌لری اوروپادا  "‌قارانلیق چاغ‌"  آدلانیردی. هر شهر اؤزونو دؤولت، هر فئودال حؤکمدار ساییردی و اصل حؤکمدارلار دا بئله‌لری‌نین باشینی ازیر، شهرلرینی آلیر، دؤولت قوروردولار. اوروپا شهرلری‌نین ایستیثناسیز اولاراق هامی‌سیندا حامام، کانالیزاسیون، بالاجالار اوچون مکتب‌لر، بؤیوک‌لر اوچون حکیم‌خانالار و خسته‌خانالارین نه اولدوغونو بیلمیردیلر. 7. عصرین اوّل‌لرینده ایسلام خلیفه‌لری نهنگ اراضی‌لری ایداره ائدیر، فوتوحات‌ارلا ظفر چالیر، عالیم‌لری حیمایه ائدیردیلر. اونلار درک ائدیردیلر کی، حاکیمیتله علمین اینتیباهی بیر-بیریندن آیریلاندا اؤلکه اوچون فاجیعه‌لر یارادیر و بو سببدن ده علمه بؤیوک دیقت وئریردیلر. بونون دا چئشیدلی سبب‌لری واردی. طبابت بیلیک‌لری اینسان‌لارین حیاتینی خیلاص ائدیر، حربی تکنیک و دؤیوش تمرین‌لری موحاریبه‌لرده غلبه‌نی تأمین ائدیر، ریاضیات ایسه قالالار، قصرلر و سارای‌لارین تیکینتی‌سینی سورعت‌لندیرمکله باهم، گؤزل‌لیک و مؤحتشم‌لیگی بؤیودوردو. علمه خوصوصی دیقت وئریلیردی. مثلا، 10. عصرده، ساده‌جه، کوردوبادا 700 مسجید و 70 کیتابخانا واردی. قاهیره‌ده کی کیتابخانادا 2 میلیون کیتاب ساخلانیلیردی. مراکش‌ده کی  ال قروین دارولفونونو طلبه‌لرینه  " علمی حاصیل ائتمیش آدام کاغیذی "  وئریردی کی، بو دا موعاصیر دیپلوم‌لارین اولو باباسی ایدی.