عرب دیلی علمین اونیورسال لیسانینا چئوریلمیشدی. اوّل‌لر اونسیت ساخلاماق ایمکانی اولمایان عالیم‌لر موختلیف اؤلکه‌لرده یاشاسالار دا، آسان‌لیقلا یازیشیردیلار. بوندان باشقا، عرب دیلی دقیق‌لیگی ایله سئچیلدیگیندن علمی و تکنیکی ترمینولوژی اوچون ایدئال سوییه ده الوئریشلی ایدی. ایسپانیانین جنوبونداکی کوردوباداکی مدرسه‌لردن بیرینده درس دئین عالیم باغداد، شاماخی و یا سمرقندده کی  همکارلاری ایله ادبیات، یا دا علمله باغلی موذاکیره‌لره واریر، موباحیثه‌لر ائدیردی. 9. عصرده باغداددا، خلیفه ساراییندا هر ایکی هفته‌دن بیر، چرشنبه گونلری " مجلس العقل"  توپلانتی‌لاری تشکیل ائدیلیردی. یاش، دین، عیرق و یاشادیغی اؤلکه‌دن آسیلی اولمایاراق عالیم لر، دین خادیم‌لری، آسترونوم‌لار، ریاضیاتچی‌لار، حوکمالار، شاعیرلر بیر یئره ییغیشیر، فیکیر و ایدئیالارینی موذاکیره ائدیردیلر. خلیفه‌نین ده قاتیلدیغی بو مجلیس‌لرده عالیم‌لردن بیر فیکره رعایت ائتمه‌لری و یا ایسلامی قبول ائتمه‌لری طلب اولونموردو. اونلار فیکیرلرینی، مؤوقع‌لرینی آشکار دئیه بیلردیلر. بیر شرطله کی، عرب دیلینده دانیشاراق ایدیعالارینی منطیقله ایضاح و ثوبوت ائتسینلر. فارس ایمپراتورلوغوندا مؤوجود اولموش بؤیوک جندی شاپور طبب آکادمی‌سیندن 400 ایل سونرا خلیفه ولید بن عبدالملک 707-جی ایلده باغداددا دونیانین 2-جی خسته‌خاناسینی یاراداندا اوروپادا جراح‌لار فیریلداقچی اعلان ائدیلیر، جراحیه عملیاتی آپارماق ایسته‌ین حکیملر ایسه اعدام اولونوردولار. عبدالمالکین خسته‌خاناسیندا خسته‌لر دؤولت حسابینا موعالیجه اولونور، کورلار و وبالی‌لار یئمکله تأمین ائدیلیردیلر. صحیه و طبابت موسلمان عالیم‌لرین ان بؤیوک اوغورلار قازاندیغی ساحه‌لردی. محض ایسلام خیلافتینده ساسانی‌لردن سونرا دونیانین 2-جی خسته‌خانالاری، حربی خسته‌خانالار، طبب مدرسه‌لری اینشا ائدیلدی. داهی ابن سینا ایسه چاغداش صحیه‌نین اولو باباسی ساییلدی. 10 یاشیندا قورانی ازبر بیلن، 18 یاشیندا شریعت، فیقه، فلسفه، هندسه، طبیعت علم‌لری، منطیق و عالی ریاضیاتی اؤیرنمیش ابن سینا 18 یاشینا چاتاندا آرتیق بؤیوک حکیم کیمی تانینیردی. ابن سینا یولوخوجو خسته‌لیک‌لر، آنستزیا، اینسانین پسیکولوژی و فیزیکی دورومو آراسیندا علاقه‌نی کشف ائتدی، یوزلرله ایدئیاسی ایله طبابتین احکام‌لاری‌نین اساسینی قویدو. اونون  " طیب علمی‌نین اساس‌لاری "  کیتابی تام 5 عصر بویونجا اوروپانین ان یاخشی و مشهور بیلیم‌یوردلاریندا درس‌لیک تکی ایستیفاده اولونموشدو.