1919-جو ایلین اوّل‌لرینده جمعیت مکتبین ایشینی یئنیدن برپا ائتمیشدی.آذربایجان خالق جومهوریتی حؤکومتی مکتبین ثمره‌لی ایشله‌مه‌سی اوچون جمعیته 30 مین مانات وسایت آییرمیشدی. مکتب آذربایجانلی قیزلارین ساوادلانماسیندا، اونلارا میلّی-معنوی دَیرلرین آشیلانماسیندا، عاییله‌ده و جمعیتده اؤز حوقوق‌لارینی آنلاماسیندا بؤیوک رول اوینامیشدیر. آوریل ایشغالیندان (1920) سونرا سونرا جمعیت فعالیتینی دایاندیرمیشدی.قزئت بیر طرفدن مدنی ترقّی و علم اؤیرنمگین اهمیتیندن بحث ائدیر، دیگر طرفدن چادرانی تبلیغ ائده‌رک اؤرتولولوگه حاق قازاندیریر، دین مسله‌لرینی، موسلمانچی‌لیغی اوستون توتوردو. "ایشیق"  قزئتی‌نین "تعلیمی-نیسوان"  بؤلمه‌سینده وئریلن ماتریال‌لار دا معاریفچی‌لیک پروبلم‌لرینی خوصوصی اولاراق گؤستریردی.بو یازی‌لاردا دوغرو اولاراق گؤستریلیردی کی، اؤولادین تربیه‌سی والدئین تربیه‌سی ایله باغلی‌دیر.موسلمان قیز مکتبی‌نین تورک دیلی موعلیمی ن.نریمانوفا آنانین عؤهده‌سینه دوشن وظیفه‌لرین والیده‌لیک، موربیّه‌لیک، رفیقه‌لیک و ورثه‌لیکدن عیبارت اولدوغونو قئید ائدیردی.