یئرین داخیلین‌ده زلزله تؤره‌دن حرکتلرین باش وئردیگی یئره زلزله اوْجاغې و یا هیپوسئنتر دئییلیر. زلزله اوْجاغېنېن اوزرین‌ده اوْلان یئر سطحینه زلزله مرکزی و یا ائپیسئنتر دئییلیر. یئرالتی تکانلار زلزله‌دن ان قیسا مسافه قت ائتدیی اۇچون ان گۇج‌لۇ داغېنتې ائپیسئنترده باش وئریر. ائپیسئنتردن آرالاندېقجا داغېنتې و اینسان تلفاتی آزالېر. زلزله اوْجاغی درین‌ده یئرلشدیکجه زلزله داها گئنیش اراضینی ایحاطه ائدیر. زلزله اوْجاغی دایازدا یئرلشدیک‌ده ایسه زلزه‌له‌نین یئر سطحین‌ده یایېلدېغی ساحه کیچیک اوْلسا دا، داها چوخ داغېنتې تؤره‌دیر. زلزله‌لر چوْخ گۇج‌لۇ وۇلکان پارتلاییشی نتیجه‌سین‌ده ده باش وئریر. دونیادا ان گۇج‌لۇ زلزله‌لر آمئریکانین باتې ساحیلین‌ده‌کی کوردیلیئر-آند داغلارین‌دا، جنوبی آوروپا ایله آسییا آراسېن‌داکی آلپ-هیمالیا داغ‌لیق قورشاغېن‌دا، ساکیت اوکئانېن باتی ساحیلین‌ده‌کی مۇعاصیر گئوسینکلینال قورشاق‌دا (یاپونییا، ایندونئزییا، فیلیپپین و س.) باش وئریر. آوسترالییا، برازیلییا یایلاسی، لابرادور یارېم‌آداسېن‌دا ایسه زلزله‌لر دئمک اوْلار کی، باش وئرمیر. ایزوسئیسلر- سئیسمیک خریته‌لرده –عئینی گۆج‌لۆ سئیسمیک تکانلارین حیسس اوْلۇندۇغۇ منطقه‌لری بیرلش‌دیرن خطلردیر. مانتییانین یوخارې حیسه‌سین‌ده‌کی اریمیش مادده‌لر – ماقما یوکسک فیشار آلتېن‌دا داخیلی پروسئسلر نتیجه‌سین‌ده یئر قابېغېن‌دا عمله گلمیش چاتلارلا یوخارېیا دوْغرۇ حرکت ائدیر. ماقمانین بیر حیسه‌سی یئر سطحینه چاتمامېش سوْیۇیۇب یئر قابېغېنېن مۇختلیف حیسه‌لرین‌ده قالېر، دیگر حیسه‌سی ایسه یوکسک فیشار آلتېن‌دا سطحه چېخاراق سئل کیمی آخیر. سطحه چیخمیش ماقما – لاوا آدلانېر. لاوا سوْیۇدۇق‌دان مۆختلیف هۆندۆرلۆک‌لۆ تپه‌لر عمله گتیریر کی، بونا وۇلکان دئییلیر. «ووْلکان» قدیم رومالیلاردا اوْد تانری‌سی‌دیر. ماقمانېن یئر سطحینه چېخدېغی کانالا وۇلکان بوغازې دئییلیر. وۇلکان پۇسکۇرمه‌سی زامانی عمله گلمیش تپه‌نین زیروه‌سین‌ده‌کی چؤکک‌لییه کراتئر دئییلیر. کراتئردن یئر سطحینه چوْخ‌لۇ میقداردا قاز، سۇ بۇخارې، وۇلکانیک توْز، کۆل و لاوا چېخېر. دیامئتری ۱،۵ ک.م-دن بؤیۆک اوْلان کراتئر کالدئرا آدلانېر. ائروزییا و دئنوداسییا پروسئسلری وۇلکان داغېنې آشېندېرېر، لاکین وۇلکان بوْغازېن‌دا قالېب، سوْیۇیاراق برکیمیش لاوا-نئکک آدلانان قایالی رئلیئف عمله گتیریر. بوغاز و کراتئر وۇلکانېن اجزاسې دیر. وۇلکانلار - فعالییت‌ده اوْلان و سؤنمۇش وۇلکانلارا بؤلۆنۆرلر. پۆسکۆرمه‌سی بشریتین یادداشېن‌دا قالان وۇلکانلار فعالیت‌ده اوْلان وۇلکان آدلانېر. دونیادا ۸۱۷ فعالیت‌ده اوْلان وۇلکان مؤوجود دور کی، اونلارین ۶۲۰ - سی یاخېن کئچمیشده پۆسکۆرۆب. بو وۇلکانلارین ۷۵%-ی ساکیت اوْقیانوسېن «اودلو حلقه‌سین‌ده» (مس. کلیوجئوسکایا سوپکا، فودزییاما و س.) و ایندونئزییا آدالارېن‌دادیر. بوندان باشقا گونئی آوروپا و آند داغلارېن‌دا دا چوْخ‌لۇ فعالیت‌ده اوْلان وۇلکان مؤوجود دور. فعالیت‌ده اوْلان وۇلکانلاردان - وئزووی، ائتنا، ایسترومبولی (ایتالییا)، هئکلا (ایسلان‌دییا)، کامئرون (آفریقا)، فودزییاما، آزو (یاپونییا)، کلیوچئوسکایا سوپکا (روسیه)، اوریسابا، تاخامولکو، پوپوکاتئپئتی (شیمالی آمئریکا) - شیمال یاریمکوره‌سین‌ده؛ کیلیمانجارو (آفریقا)، کوتوپاخی، سان-پئدرو، رویس، لیولیالاکو (ج. آمئریکادا)، ائرئبوس (آنتارکتی‌دا)، کراکاتاو (ایندونئزییا) -گونئی یاریم‌کۆره‌سین‌ده یئرلشیر. دونیادا فعالییت‌ده اوْلان ان یوکسک وۇلکان گونئی آمئریکاداکی لیولیالاکو (۶۷۲۳ v) داغې دیر. یئر کۆره‌سین‌ده فعالیت‌ده اوْلان وۇلکانلارا نیسبته‌ن سؤنموش وولکانلار داها چوخ‌دور. اونلارین پۆسکۆرمه‌سی حاقّین‌دا هئچ بیر تاریخی معلۇمات یوْخ‌دور. قافقازېن ان هۆن‌دۆر زیروه‌لری ائلبروس، کازبئک، آذربایجان‌داکی - بؤیۆک اېشېق‌لی، قېزېل‌بوْغاز، ساوالان سؤنمۆش وۇلکانلاردیر.