اینسان اینکیشافی ایندکسی ، قیساسی: (HDI)، بیر مورکب آمار پارامتر دیر کی حیات اؤمیدو، آدام باشی گلیری و تحصیله شامیل اولور و اؤلکه‌لری دؤرد سطحه بؤلماق اۆچون ایستیفاده اولونور. بیر اؤلکه‌نین اینسان اینکیشافی ایندکسی (HDI) او زامان یوخاری دیر کی عومر بویو اوزون، تحصیل سطحی یوخاری و آدام باشی جی‌دی‌چی یوخاری اولسون. هیندوستانلی نوبل جایزه‌سین قازانان  آمارتیا سن و پاکیستانلی  ایقتیصادچی محبوب الحق، ییل بیلیم‌یوردونان گوستاو رانیس و لندن ایقتیصادیات مکتبینن لورد مگناد دسای یاردیمی ایله حاضیرلانمیش و بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین اینکیشافی  طرفیندن اؤلکه‌نین اینکیشافینی اؤلچمک اۆچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر.