زرتۆشت دینی مزدیزم، ائله جه ده دیگر دینلرین تاریخین‌ده باش وئرمیش داخیلی تحووولاتا معروض قالمیش‌دیر. بۇ باخیم‌دان دا زرتۆشت پیغمبر طرفین‌دن یارائدیلمیش و ایلکین ماقلار طرفین‌دن قبول ائدیلمیش زرتۆشت دینی و اونون دۆنیا گؤروشونو ساسانیلر دؤورون‌ده‌کی مزدیزم – داها دقیقی آتشپرست‌لیک ایله عئینیلش‌دیرمک اولماز. بۇ ساحه‌ده نفوذلو آراشدیرماچی گیرشمانین گؤستردیی کیمی، مزدیزمین ایلکین دؤورون‌ده اساس فؤوق البشر قوه هؤرموزد مهر (میترا) و ناهید ایدی‌سه، سوْنرالار اونلاری عوض ائدن هؤرموزد و اونون باریشماز دوشمنی اوْلان اهریمن گؤروشو حقیقی دوالیزم‌دیر. اونا گؤره کی، اونلار ایکی – بیری دیگرینه ضد اوْلان قوه‌یه (خئییر-شره) و یاخود سوبستان‌سییایا اینانیر و بۇ موباریزه‌ده هؤرموزدون (خئییرین) غالیب گلمه‌سینه امین ایدیلر. مزدیزمه گؤره هؤرموزد ایله اهریمن نور ایله ظولمت، خئییر ایله شر و صۆلح ایله مۆحاریبه آراسین‌دا گئدن موباریزه کیمی ایکی اجتماعی و طبیعی کؤکه مالیک‌دیر.