1684 -1685-جی ایللرده ایراندا اولموش آلمان سیاحی انگلبرت کمپفر آذربایجان تورکجه‌سی‌نین صفوی‌لرساراییندا رسمی دیل اولماسی حاقیندا معلومات وئرمیشدیر. آذربایجان عالیمی تورخان گنجه‌ای اوروپا سیاح‌لاری - پترا دللا واللئ، آدام اولئاری، شوالیه ژان شاردن، شانسون و رافائل دو مانین اثرلرینی، شاه صفی‌نین (1629-1642) اوتریش - مجاریستان ایمپراتورو 2. فردیناندا و شاه سولطان حسین‌ ین (1696-1722) ساکسونیا هرسوقو و لهستان کرالی آوقوستا مکتوبونو نومونه گتیره‌رک، آذربایجان تورکجه‌سی‌نین ایصفاهانداکی صفوی ساراییندا یوکسک مؤوقعیی اولدوغونو گؤستریر. عالیم 1636-جی ایلین نوامبریندان 1638-جی ایلین فوریه‌سینه قدر ایراندا یاشامیش آلمان سفیری آدام اولئاری‌نین بئله بیر معلوماتیندان سیتات گتیریر:"' تورک دیلی ایصفاهاندا او قدر اهمیته مالیکدیر کی، اورادا چوخ نادیر حاللاردا فارسجا بیر سؤز ائشیدیرسن '." 1648-جی ایلده سوئد سفیری‌نین باشچی‌لیق ائتدیگی ایرانا گلن هئیتین کاتیبی و حکیمی اولان آلمان انگلبرت کمپفرین یازدیقلاری ایسه، همین دؤورده سارایدا یوخاری طبقه‌نین نوماینده لری آراسیندا فارس دیلی‌نین اوستونلوک تشکیل ائتمه‌سی باره ده فیکیرلری تامامیله آلت-اوست ائدیر:"' سارایدا ایشلنن تورک دیلی داها چوخ حاکیم سولاله‌‌نین آنا دیلی‌دیر، نینکی ساده جاماعاتین، بو دیل سارای واسیطه‌سیله عیان-اشراف عاییله‌لرینده ائله گئنیش یاییلمیشدیر کی، ایندی ایمتیازلی طبقه‌دن اولان هر هانسی شخصین اونو بیلمه‌مه‌سی اوتانج گتیرن بیر حالدیر '." 17. عصرده صفوی‌لردؤورونده ان یوکسک وظیفه‌لره صاحیب اولان، تورکجه شعیرلر یازان شخصلرین آدلاری‌نین سادالانماسی دئدیکلریمیزی بیر داها تصدیق ائدیر. بیرینجی شاه عباس و ایکینجی شاه عباسین آنا دیلینده کی  شعیرلری آرتیق معلوم فاکت‌دیر.17. عصرین اولیندن سونونا قدر 95 ایل عؤمور سورموش، شاه سلیمان‌ین (1666-1694) حاکیمیتی دؤورونده دؤولتده ایکینجی شخص - صدری-عظم، باش وزیر اولموش وحید قزوینی‌نین برلین دؤولت کیتابخاناسیندا ساخلانان تورکجه دیوانی طرفیمیزدن گئنیش اؤن سؤزله چاپ ائتدیریلمیشدیر. فارسجا دیوانیندا آنا دیلینده شعیرلری آشکار ائدیلمیش مصاحب گنجوی 2. شاه عباسین ساراییندا ائشیک‌آغاسی‌باشی، شاهین ندیمی-موصاحیبی، قوم شهری‌نین دارغاسی، گنجه-قاراباغ ویلایتی‌نین بَیگلربَیگی اولوب. آنا دیلینده دیوان مؤلیفی،  " ظفر "  تخلوصلو مرتضی‌قولو خان شاملو شاه صفی و 2. شاه عباسین دؤورونده ائشیک‌اغاسی‌باشی، دیوان‌بگی، قورچوباشی، کرمان ویلایتی والیسی، شئیخ صفی‌الدین توربه‌سی‌نین موتوللیسی، اردبیل وزیری اولموشدور. تورکجه کیچیک حجملی دیوانی‌نین الیازماسی تهران بیلیم‌یوردونون کیتابخاناسیندا ساخلانان صفی‌قولو بی صفی مشهد والیسی، هرات بیگلربیگی وظیفه‌لرینی ایجرا ائدیب. مرتضی‌قولو سولطان شاملو شاه سلیمان تاختا چیخارکن (1666) قورچوباشی، سونرالار قومون حاکیمی تعیین ائدیلمیشدیر.