کؤکلری اوْرتا آسیا شامانلیغینا قدر سؤیکن/دؤزمکده‌دیر. شامانیلیک گرینلنددن شرق سیبیریایا قدر یاییلان گئنیش بیر ساحه‌‌ اۆزرینده یاشایان بیر چوْخ تۆرک-مغول قوْملاری، حتی لاپوْنلار (اسکاندیناوی سامیلری) و اسکیمولار آراسیندا مشهور اوْلان اوْرتاق بیر "سحری دین" سیستمیدیر. ایسلامیت و مسیحیتین تام اوْلاراق نفوذ ائتمگی باجارا بیلمه‌دیگی بؤلگه‌لرده هله حاکم اوْلان بۇ دین، اوْنلارین سوْنرادان گیردیگی بؤلگه‌لرده بئله ایکینجی پلاندا یاشاماقدادیر. میلادی سگگیزینجی عصردن بری تۆرکلر آراسیندا یاییلماغا باشلایان بۇدیزم، مانوی، ایسلام و خریستیانلیق تأثیرلرینه باخمایاراق شامانیزم، بۆتون بیر دینی نفوذا صاحب اوْلان دینلر کیمی خاریجی اعتقادلاری بنیه‌سینه یێغان گئنیش بیر قئیدسیزلیک حالی گؤسترمه‌سی سببیله، قۆووتیندن چوْخ بیر شئی ایتیرمه‌میشدیر. بۇ سببله ده شامانیزمه "تۆرک پاگانیزمی" آدینی وئرمک هئچ ده مبالغه‌لی اوْلماز. اوْندا ان دقته چارپان صۇرتده گؤرونن خصوصیت گؤی طبقه‌‌لری، آخرت و معبودلار عالمی ایله زنگینلشدیریلن بیر "چوْخ - تنگری‌چیلیک" یانیندا، یئنه عئینی زنگینلیگه صاحب اوْلان بیر ناتوریزمین داوام ائتمه‌سیدیر. گرک سحر گرکسه دین شکلینده تۆرک عرفانی‌نین ایزلری‌نینه آشاغیدا یئنیدن نظردن کئچیریلن تۆرک اعتقادلاریندا دا راست گلمک مۆمکوندور: