ایراده آزادلیغی پروبلمی هله چوخ قدیم زامان‌لاردان اینسان‌لاری دوشوندورموش و زامان-زامان بو پروبلم حاقیندا دوشونوب داشینان لار مسله‌یه موختلیف پریزمالاردان یاناشاراق چئشیدلی موناسیبت‌لر بیلدیرمیشلر. بو پروبلم دوشونجه تاریخینده ان موهوم و موباحیثه‌لی مسله‌لردن بیری کیمی تاریخه دوشموشدور. ایراده آزادلیغی پروبلمین قویولوشو اینسان‌لارین طبیعی ماراق‌لاری‌یلا یاناشی هم ده اونلاردا ائتدیکلری عمل‌لره، آتدیقلاری آددیم‌لارا گؤره مسئولیت داشیییب داشیماماسی کیمی چوخ واجیب سوسیال-پسیکولوژی مسئولیت مسله‌سی‌ ایله سیخ باغلی اولموشدور. بو سببدن ده ایراده آزادلیغی پروبلمی ایستر موختلیف فلسفی-ایدئولوژی جریان‌لار آراسیندا، ایسترسه ده دین‌لرده قیزغین موباحیثه  اوبیئکتینه چئوریلمیشدیر. بیرینجی‌لر اؤز گؤروش‌لرینده موعین عقلی مولاحیظه‌لردن چیخیش ائدیردیلرسه، ایکینجی‌لر اساس اعتیباریله ایلاهی بویروق‌لارا، دینی متنلره سؤیکنمیشلر. بونونلا بئله، بیر سیرا دینی‌ ایدئولوژی جریان‌لار اؤز گؤروش‌لرینده دینی پرینسیپلرله یاناشی عقلین موحاکیمه‌لرینه ده گئنیش یئر وئرمیشلر.