اونون ان تانینمیش  "‌آخیرزامان " ،  "باقیرغان کیتابی‌"  اثرلرینده اینسان روحونون استتیک، اتیک، صاف‌لیق، اینسان روحونون هارمونی‌سی مسله‌لرینه دیقّت یئتیریلیر. اونون فیکرینجه، ابدی گؤزل‌لیک آللاه‌دیر. آللاه صاف موطلق وارلیق‌دیر. آللاه دؤرد عونصوردن (اود، سو، تورپاق، هاوا) عیبارت دؤرد طرف دونیانی یاراتدی. سونرا بیتکی‌لری، بؤجک‌لری، حئیوان‌لاری و اونلارا حؤکم سورن دؤرد اعضادان (آیاق، قول، باش، بدن) عیبارت  اینسان‌لاری دونیایا گتیردی باقیرغانی‌نین فیکرینجه، آللاهین گؤزل‌لیگی فانی بنده‌سی طرفیندن تانینا بیلمز. چونکی عادی اینسانلا تانری آراسیندا گؤرونمز بیر  "‌پرده‌"  وار. بو "‌پرده‌نی‌"  چیخارماق و آللاهی تانیماق و اونا حئیران اولماق ایسته‌ین هر کس ایلک نؤوبه ده تصوّوف یولونو توتمالی و اونون اساس مرحله‌لرینی (شریعت،طریقت، حقیقت، معریفت) کئچمه‌لی‌دیر. نتیجه ده  "ایچ گؤز"  آچیلیر و روحاً تمیزلنن اینسان آللاها بیر آددیم یاخینلاشیر. آللاهی عاغیللا دئییل، سئوگی ایله بیلمک اولار. سئوگی یوکسک دویغودور. "‌نییه آللاهی سئومک لازیم‌دیر؟‌ " ‌بو سوالا آللاهین کیتابی نین 61 -جی آیه‌سینده جاواب وئریلیر. آللاهین گؤزل‌لیگی، مرحمتینده، باغیشلاماسیندا و بنده‌لرینه سونسوز یاخشی‌لیغیندا. اونون خئییرخواه‌لیغی مخلوق‌لارا اولان سئوگی‌سینده‌دیر. یالنیز سخاوتلی، صبیرلی و بیلیکلی اینسان آللاها یاخینلاشا بیلر. آللاه اینسانلا اونون اورگی‌نین آراسیندادیر. بیر گون اینسان‌لار اونون ال آلتینا ییغیلاجاق. طبیعت و اینسان‌لیق قانون‌لاری بیر -بیرینه باغلی‌دیر. اینسان آللاهی یالنیز اؤز-اؤزونو تانیماقلا تانییا بیلر. یالنیز منم‌لیکدن، آج‌گؤزلوکدن، قیسقانج‌لیقدان، طاماحکارلیقدان و فیتنه‌دن آزاد اولان اینسان تام معنوی آزادلیق الده ائده جک. صوفیزمه گئدن یول جیغیردیر. چتین‌لیک‌لردن قورخمایان و ایراده‌سی گوجلو اولان‌لارین اساس شرطی اوستاد تعیین ائتمکدیر. طریقت مرحله‌لرینی کئچیب کامیل شاگیرد سویه‌سینه چاتانا قدر اوستاددان تحصیل آلیب تربیه گؤره‌جک. بونون اوچون شاگیرد بیر نئچه مرحله‌دن کئچیر. طریقت آدلانان ایلک مرحله‌ده تامامیله تمیزله‌نیر. ایکینجی مرحله‌ده شاگیرد کیمسه حاقیندا پیس بیر شئی سؤیله‌مک بیر یانا، تنقید ائده بیلمز. اوچونجو مرحله‌ده گنج صوفی روح دینجلیگینه گیریر. اینسان همیشه احتیاجی اولان‌لارا کؤمک ائتمه‌لی‌دیر. بئشینجی مرحله‌ده اینسان روحو دویور. بورادا صوفی آللاهین گؤروشونو گؤره بیلر.