قودس تاریخی بوْیونجا، ۲ دفعه یوْخ ائدیلمیش، ۲۳ دفعه ایشغال ائدیلمیش، ۵۲ دفعه حمله‌یه اۇغرامیش و ۴۴ دفعه ایشغال‌دان سوْنرا قۇرتاریلمیشدیر. شهرین ان اسکی بؤلومونه، میلاددان اؤنجه ۴. مین ایلده ایلک سۆکونت و یئرلشیم باشلادی. ۱۵۳۸ده عثمانلی پادیشاهی بیرینجی سلیمان حؤکومدارلیغی آلتیندا، شهری چئورلین دیوارلار اینشا ائدیلدی. بوگۆن بۇ دیوارلار ائرمنی، مسیحی، یهودی و موسلمان اوْلماق اۆزره دؤرد بؤلومه بؤلونموش اوْلان اسکی شهری (اسکی قودس) چئورلمکده دیر. اسکی قودس، ۱۹۸۱ ایلینده دۆنیا میراثلاری آراسینا گیردی. آیریجا شهر، تهلوکه آلتیندا اوْلان دۆنیا میراثلاری آراسیندا دیر. گۆنوموزده قودس، اسکی قودسون سرحدلرینی آشاراق چوْخ بؤیموشدور.