سلجۇق آخیٛنلاریٛ ایله باغلیٛ اوْلاراق اوْغۇز-تۆرک طایفالاریٛ بۆتۆن جنۇبی قافقازدا و اؤن آسیادا باشلیٛجا ائتنیک و سیاسی قۆوّه‌یه چئوریلدی. بۇ عامیل یاخیٛن و اوْرتا شرقین بۆتۆن سوْنراکیٛ طالعینده مۆهۆم روْل اوْینادیٛ. اوروپا فئوْداللاریٛنیٛن شرق توْرپاقلاریٛنا ایشغال مقصدیله تشکیل ائتدیکلری خاچ یۆرۆشلری زامانیٛ صلیبچیلره سارسیٛدیٛجیٛ ضربه‌لر ائندیرن سلجۇق تۆرکلری یاخیٛن و اوْرتا شرقین سیاسی خریطه‌سینین غربی آوروْپانیٛن خئیرینه دیشمه‌سینه ایمکان وئرمه‌دیلر. سلجۇق تۆرکلرینین جنۇبی قافقازدا مؤحکملنمه‌سی بیزانسا آرخالاناراق آذربایجانیٛن غرب توْرپاقلاریٛنیٛ اله کئچیرمگه چالیٛشان ائرمنی و گۆرجۆ فئوْداللاریٛنیٛن غصب‌کارلیٛق پلانلاریٛنیٛ پۇچا چیٛخاردیٛ. تۆرکلۆک و ایسلام عامیللری جنۇبی قافقازدا، اوْ جۆمله‌دن آذربایجاندا قطعی اوْلاراق مؤحکملندی. سلجۇقلاریٛن حیاتا کئچیردیکلری ایجتیماعی-ایقتیصادی تدبیرلر شرق اؤلکه‌لرینده، ائله‌جه ده دۆنیا میقیاسیٛندا اینکیشاف ائتمیش فئوْدالیزمه کئچید اۆچۆن شراییط یاراتدیٛ. دؤولتده داخیلی ایقتیصادی علاقه لر ضعیف اوْلسا دا، حربی-سیاسی بیرلیک، سولطان و دؤولت خادیملرینین شخصی نۆفۇذۇ گۆجلۆ ایدی. سلجۇقلاریٛن حاکیمییّتی دؤورۆنده ایقتیصادیّات و صنعتکارلیٛق اینکیشاف ائتمیش، شهرلر بؤیۆمۆش، فئوْدال ایجاره‌سینده پۇل سیستمینین روْلۇ داها دا آرتمیٛشدیٛر. سلجۇقلاریٛن حرب سیستمی اؤز اۆستۆنلۆیۆ ایله قوْنشۇ دؤولتلردن فرقلنیردی. سلجۇق ایمپراتورلوغو دؤورۆنده تۆرک خالقلاریٛ یئنیدن اؤز اوّلکی قۆدرتینی برپا ائتمیش، ایسلام دۆنیاسیٛنیٛن و ایسلام مدنیّتینین اینکیشافیٛنیٛن یئنی مرحله‌سینه یوْل آچمیٛشدیٛر.