۱۹۹۱ و ۱۹۹۲-جی ایلین ۱-جی یاری‌سین‌دا رئسپوبلیکایا رهبرلیک ائدن شخصلر دونیادا و داغیلان اتفاق مکانین‌دا باش وئرن سیاسی پروسسلره، دونیا حادثه‌لرینین توسعه میل‌لرینه تام ضد سیاست یئری‌درک، خالقین موستقیل‌لیک ایراده‌سینین عکسینه گئده‌رک، بوتون مۆمکون واسطه‌لرله سسری-نی قورویوب ساخلاماغا، داها سوْنرا ایسه نه باهاسینا اولورسا-اولسون آذربایجانین بۇ قوه‌لرین تأثیر دایره‌سین‌دن چیخماسینا یول وئرمه‌مگه جهد گؤستریردیلر. آذربایجان رئسپوبلکاسینین موستقیل‌لیک الده ائتدیگی و سووئرئن دؤولت قوروجولوغونا باشلادیغی عرفه‌ده یعنی ۱۹۹۱ و ۱۹۹۲-جی ایللر عرضین‌ده داغ‌لیق قاراباغدا وضعیت گون‌دن-گونه گرگینلشیردی. سسری داغیلدیق‌دان سوْنرا ائرمنیستان گئنیش میقیاس‌لی حربی عملیاتلارا باشلادی. ۱۹۹۲-جی ایلین فئوریه‌سینده داغ‌لیق قاراباغین آذربایجان‌لیلار مسکونلاشدیغی خوجالی شهرین‌ده قوجالار، قادینلار و اوشاقلار دا داخیل اوْلماقلا مین نفره یاخین دینج ساکین روس حرب‌چیلرینین کمکی ایله ائرمنیلر طرفین‌دن خصوصی قدارلیقلا قتله یئتیریل‌دی. بون‌دان سوْنرا ۸ مئی‌ده ائرمنیلر آذربایجان مدنیتینین چشمه‌سی داغ‌لیق قاراباغ‌دا آذربایجان‌لیلارین دایاغی اوْلان شوشادان قووول‌دو. شوشانین سوقوطو ایله داغ‌لیق قاراباغ موختار ویلایتین‌ده اتنیک تمیزله‌مه عملیاتی باشا چات‌دی. ۱۹۹۲-جی ایلین مئیین ۱۸–۱۹-دا ائرمنیستان سلاح‌لی قوه‌لری داغ‌لیق قاراباغین حدودلارین‌دان اوْلان لاچین رایونونو ایشغال ائتدیلر. نتیجه‌ده ۶۳۳۴۱ لاچین ساکینلری دایمی یاشاییش یئرلرین‌دن قووول‌دو. عئینی زامان‌دا ائرمنیستان سلاح‌لی قوه‌لری آذربایجانین ناخچیوان موختار جومهوریتینین سده‌رک رایونون‌دا آذربایجان -تورکیه سرحدینین ایستراتئژی اهمیته مالیک ساحه‌سینه هوجوم ائتدی. بۇ مدت عرضین‌ده جومهوریتین سیاسی حیاتین‌دا دا موهوم حادثه‌لر جریان ائتمک‌ده ایدی. خوجالی فاجعه‌سین‌دن سوْنرا ۱۹۹۲-جی ایلین مارتین ۶-دا آذربایجان پرئزیدئنتی آیاز موطلیبوو ایستعفایا گئتمه‌یه مجبور اوْلدو. همین ایلین مایین ۱۴-ده موطلیبوو یئنی‌دن حاکمیته قاییت‌دی، مایین ۱۵-ده ایسه خالق جبهه‌سی مجلیسین بیناسینا هوجوم تشکیل ائتدی. مایین ۱۸-ده مجلیس دؤرد گون اول قبول ائتدیی اؤز قرارینی قانون‌سوز اوْلدوغونو اعلان ائتدی و بئله‌لیکله، موطلیبووون بیر داها حاکمیته قاییتماق جهدلری پوچ اوْلدو.