تورکجه‌نین مؤوجود اولان ان قدیم یازیلی قئیدی؛ 682-691-جی ایل‌لرده یازیلمیش چوْیر کیتابه‌سی‌دیر. آنجاق بو کیتابه اورخون یازی‌لاری قدر حرکتلی‌لیک و جانلی‌لیق گؤسترمه‌دیگی اوچون اورخون یازی‌لاری عومومیتله تورکجه‌نین ایلک یازیلی قایناغی کیمی قبول ائدیلیر. اورخون کیتابه‌لری تورک دیل‌لری‌نین شرق قولونون اؤزل‌لیک‌لرینی گؤستریر. کئچمیشده پروتوتورکجه‌نین یارادیلماسی ایله باغلی آراشدیرمالار داها چوخ اسکی شرق تورکجه‌سی و اوغوز دیل‌لری اساسیندا آپاریلدیغی حالدا، بو گون یاشایان بوتون یازیلی و دانیشیق تورک دیل‌لری‌نین هرطرفلی تدقیقینه باشلانیلمیشدیر. اسکی شرق تورکجه‌سی‌نین رونیک، اویغور و مانی بلگه‌لری یئنیدن قورولماسیندا اساس رول اویناسا دا، چوواش و خزر دیل‌لری کیمی اسکی غرب دیل‌لرینه دایر یازیلی قایناق‌لار کیفایت قدر دئییلدیر.