آذربایجانین سووئت‌لشمه‌سی دؤنمینده مطبوعات و ادبیات تاریخیمیزین آراشدیریجی‌لاری ایدئولوژی نوقطه‌یی‌-نظردن یاناشاراق  " ضیا "  ( " ضیاء قفقازیه " ) قزئت‌لری‌نین ایدئیا-سیاسی ایستیقامت‌لرینی اوبیئکتیو شکیلده تحلیل ائتمه‌یه‌رک، بو مطبوع اورقانی یالنیز ایسلام ایدئولوژی‌‌سینی و خورافاتی تبلیغ ائتدیگینی ایدیعا ائدیردیلر. حتّی قزئتین جیدی سانسورا معروض قالمادیغینی  " قارا خیدمتله "  باغلاییردیلار. سون آراشدیرمالار نتیجه‌سینده الده اولونان فاکت‌لار بو دئییلن‌لرین تام عکسینی اورتایا قویور. " ضیا "  ( " ضیاء  قفقازیه " ) قزئتی‌نین چوخ آغیر شراییطده، جیدی سانسور باسقی‌لاری ایله نشر اولوندوغو فاکت‌لارلا آیدینلاشیر. قافقاز سانسور کومیته‌سی‌نین  " شرق و یئرلی دیل‌لر "  اوزره باش سانسورو و.بزابرازوو  " ضیا "‌نین یارادیجی‌لیق موحیطینه جیدی منفی تاثیر گؤسترمیش، آذربایجان تورکجه‌سینده مطبوعاتین و نشریات ایشی‌نین  " دؤورو چاتمادیغینی "  ایدیعا ائتمیش، سعید اونسی‌زاده کیمی ضیالی‌لارین امگینی  " ایضافی ایش "  آدلاندیرمیشدی.