یئرین کوره شکلین‌ده اوْلماسینی ایستارگیردن اوْلان مهشور فیلوسوف ارسطو و کنی‌دادان اوْلان آسترونوم اودوکس (ب.ا.ا. ۴-جو عصر) ثبوت اتمیش‌دیر. شیمال‌دان جنوبا گدرکه‌ن اۇلدوزلارین بیری گؤرونور، دیگری اۆفوق‌دن گؤزدن ایتیر. بونو یئر سطحینین ایری اوْلماسی ایله ایضاح ائتمک اوْلار. گمیلر آچیق اوقیانوس‌دا اۇزاقلاشدیقجا اۆفوق‌ده اوّلجه اوْنلارین گؤوده‌لری، سوْنرا ایسه تدریجه‌ن دور آغاجلاری گؤزدن ایتیر. ارسطو اوْنا دقت یتیرمیش‌دیر کی، آی توتولان زامان یئرین کؤلگه‌سی اوْنون اۆزرینده دایروی گؤرونور، داغلارا قالخدیقجا اۆفوق‌ده گؤرونن اراضیلر گئنیش‌لنیر. Coğrafiya ترمینینی ایلک دفعه اراتوسفن (ا.ا. ۲۷۶-۱۹۴-جو ایللر) ایشلتمیش‌دیر. اراتوسفنی چوْخ واخت "جوغرافیانین آتاسی" آدلان‌دیریرلار. عالیم اؤزونون "جوغرافی قئیدلر" کیتابین‌دا یئرین تصویرینی ورمیش و معلوم اوْلان اراضیلرین خریطه‌سینی ترتیب اتمیش‌دیر. اوْ یئرین کوره شکلین‌ده اوْلماسی ایدیاسینی قبول اد‌رک میصرین ایسکندریه شهرین‌ده اؤلچمه ایشلری آپارمیش‌دیر. اراتوسفن یئرین رادیوسونون ۶۳۱۰ km، ۱°-لیک مر‌دیان قؤوسونون ۱۱۰ km اوْلدوغونو تعیین اتمیش‌دیر. انلیکلرین درجه‌لرله حسابلانماسینی ایلک دفعه هیپپارخ (ب.ا.ا ۱۶۰-۱۲۵) آپارمیش‌دیر. اوْ، ایلک دفعه مری‌دیانی ۱۸۰ درجه‌یه بؤلموش، خریطه‌ده درجه شبکه‌سی چکمیش، یئرین مسکونلاشما حیصّه ‌سین‌ده ۱۲ ایقلیم، یعنی انلیک زوناسی آییرمیش‌دیر.