ایلک شهیدلردن اولور، دییوروز؛ چونکی 1937 ییلی بۇ دفعه اویغورلاردان شهید آلیر. مشهور اویغور شاعیری کوتلوک شئوکی و ایتیمجی شاعیر محممد علی دیوان الغات تورک و اویغورجایا ترجومه ائتدیکلری ایچین شهید ائدیلیرلر و بوتون چالیشمالاری یاخیلیر. کوتلوک شئوکی، حج یولچولوغو سیراسیندا اوغرادیغی ایستانبولدان کیلیسلی باسقی سینی آلاراق اؤلکه سینه گوتورموشدور. بیلیم دونیاسینا خیدمت ایچین گیریشدیکلری ایش، کندی سونلارینی حاضیرلار. آنجاق کوتلوک شئوکی و محممد علی نین شهید ائدیلیشلری، دیوان الغات تورک شهیدلری کروانی نین یالنیزجا باشلانقیجیدیر. اویغورلار، 1944 ییلیندا شرقی تورکیستان دئولتینین قوردوقلاریندا، ایلک ایش اولاراق دیوان الغات تورک ون ترجومه سی ایشینه گیریشیرلر. بۇ ایش ایچین مشهورعالیم اسماعیل داموللام گورئولندیریلیر. بیرینجی جیلدین ترجومه سی تاماملانمیشدی کی، روسیه ایله چین انلاشاراق شرقی تورکیستان دئولتی اورتادان قالدیریلیر و اسماعیل داموللام شهید ائدیلیر. دیوان ترجومه لری یاخیلیر. شهیدلر کروانی بورادا دا بیتمز: شرقی تورکیستانین قیزیل چین طرفیندن ایشغال ائدیلمه سیندن سوْنرا اویغور بؤلگه سینده سین جانگ اؤزرک یؤنئتیمی قورولور. کاشغر بؤلگه سینین والی سی صیف اللاه صیف للین، ماددی قایناق دا آییراراق تانینمامیش شاعیر و تاریخچی احمد ضیایی دیوان الغات تورک ون ترجومه سی ایچین رسمن گؤرئولندیریر. 54-1952 ییللاری اراسیندا دیوانین ترجومه سی تاماملانیر و پئکینه باسیلماسی ایچین گؤنده ریلیر. باسقینین گیدرلری ده کاشغر والی لیگی بودجه سیندن آیریلمیشدی. آنجاق پئکین« قارشی دئوریمچیلیک و میلّت چیلیک» سوچلامالاری ایله احمد ضیایی 20 ایل آغیر حبسه محکوم ائدر و ضیایی جزا ائوینده دیوان شهیدلری کروانینا قاتیلیر. دیوانین بوتون ترجومه لری ده یاخانیر.