1920-جی ایل آوریلین 28-ده روس اوردوسو (11. قیرمیزی اوردو) آذربایجانا سوخولور، کومونیست‌لر حاکیمیتی اله آلیر. بونا باخمایاراق، ع.شایق خالقین گله‌جگی نامینه اؤز ادبی-پداقوژی فعالیتینی داوام ائتدیریر. او، پداقوژی کورسلاردا، تکنیکوم‌لاردا و باشقا مکتب‌لرده درس دئییر، مدنی-معاریف ایشلرینه یاردیم ائدیر، بدیعی یارادیجی‌لیقلا مشغول اولور. 1923-جو ایلده اونون ادبی-پداقوژی فعالیتی‌نین 20 ایللیگی طنطنه  ایله قئید ائدیلیر. چالیشدیغی گیمنازیا  "‌شایق نومونه مکتبی‌"  آدلاندیریلیر. بو مکتبده بوتون درسلر آذربایجان تورک دیلینده آپاریلیر. تزه آچیلان صینیف‌لرده اساس موعلیم‌لرع.شایق، ق.رشاد، ج.جبراییل بیگلی، س.قولی‌یئف و باشقا ضیالی‌لار اولور. لاکین یئنی یارانمیش مکتب بیر چوخ پروبلم‌لرله اوزلشیر. نه درسلیک، نه ده پروقرام تاپیلیر، موعلیم کادرلاری چاتیشمیر. سئچیلمیش هئیت ع.شایقین رهبرلیگی ایله شاگیردلر اوچون پروقرام و درسلیک حاضیرلاماغا باشلادی. "شایق نومونه مکتبی‌"-‌نین مأذونو، حاضیردا ائا-نین موخبیر عوضوو محمدمین صالحلی سؤیله‌ییر کی، بیر چوخ فنلردن درسلری بیزه تورکیه‌دن گلمیش موعلیم‌لر دئییردی. قوجامان پداقوق و تدقیقاتچی لطیف حسین‌زاده گنجلرده میلّی شوعورون فورمالاشماسیندا، میلّی مدنیتین، تاریخین اؤیره‌نیلمه‌سینده او واخت فعالیت گؤسترن مکتبین بؤیوک رول اوینادیغینی وورغولایاراق یازیر کی، مکتبده چاتیشمایان درسلیک‌لری تورکیه‌ دن گتیریردیلر. بوتون بو چتینلیک‌لره باخمایاراق عبدالله شایقین رهبرلیگی ایله گنج، هوسکار موعلیم‌لرین سعیی و چالیشقانلیغی سایه‌سینده میلّی صینیف‌لرده درس پروسه‌سی ترقی تاپیر. شوروی حاکیمیتی‌نین ایلک ایللرینده مکتب ایکی یئره آیریلیر: آشاغی شؤعبه‌لر و صینیف‌لر-بیرینجی درجه‌لی دوققوزونجو مکتب، اوچونجو صینیفدن اعتیباراً ایسه-ایکینجی درجه‌لی اون ایکینجی مکتب آدلاندیریلیر. آکادمیک م.صالحلی سؤیله‌ییر کی، مکتبین دیرکتورو غفور کانتئمیر ایدی. عبدالله شایق ادبیاتدان درس دئییردی. او درین بیلیگه مالیک، اؤز پئشه‌سی‌نین وورغونو اولان هرطرفلی بیر شخص ایدی. اوشاق‌لارا بؤیوک قایغی ایله یاناشیر، اونلارلا داورانیشدا چوخ نزاکتلی اولاردی. بیز شاگیردلر اونا احتیراملا یاناشار، حؤرمت علامتی اولاراق  "‌میرزه‌"  دئیردیک. 1923-جو ایلده  "‌نومونه مکتبی‌" ‌نین ایلک بوراخیلیشی اولور. همین بوراخیلیش گئجه‌سینده طلبه و موعلیم‌لرین آرزوسونو نظره آلان معاریف کومیسارلیغی و باش تربیه ایجتیماعیّه دایره‌سی بیر چوخ دولانباجلی یوللاردان کئچیب فعالیتینی مووفّقیتله داوام ائتدیرن مکتبی  "‌شایق نومونه مکتبی‌"  آدلاندیرماغی قرارا آلیر. 1918-جی ایلده یارادیلمیش مکتب 10 ایل فعالیت گؤسترمیشدیر. بو مودت عرضینده مکتبده سیویلیزاسیایا دوغرو اینکیشاف پرسپکتیولری، عصرین اوّل‌لرینده آذربایجانین دیرچلدیلمه ایمکان‌لاری، میلّی شوعورون سورعتله اویانما پروسه‌سی نظره آلیناراق موستقیل و رئال میلّی تحصیل سیاستی حیاتا کئچیریلیر.