عاییله‌سی و گنجلیگی اوزرینه چوخ آز شئی معلومدور. "افغانی" لقبینی آلماسی (لقبینی اؤزو سئچمیشدی) و بو آدلا تانینماسینا باخمایاراق، بعضی تدقیقاتچیلارا گؤر، افغان دئییل، ایرانین همدان یاخینلیغینداکی اسدآباددا دوغولموش بیر ایرانلی‌دیر. آنجاق بو مؤوضوعداکی حاکیم فیکیر افغانی‌نین کابل یاخینلیغینداکی کونئر قصبه‌سی‌نین اسدآباد کندینده دوغولدوغو یؤنونده دیر. عومومی قناعت ایرانلی اولدوغو ایستیقامتینده‌دیر. آنجاق، آوروپایا سفر ائدرکن افغان اولدوغونو، افغانیستاندا ایکن ایستانبوللو اولدوغونو دئدیگی ایدیعا ائدیلیر. قوهومو اولدوغو ایره‌لی سورولن میرزه لطف الله اسدآبادی طرفیندن یازیلان مغلق بیوقرافییاسینا گؤره، ایران، همدان دا اولان اسدآباد دا اولان سید ("محمد"ین عاییله‌سیندن) گلن بیر عاییله‌ده آنادان اولموشدور. افغانی ایسه افغانیستانین کابل یاخینلیغینداکی اسدآباد دا ایره‌لی گلدیگینی سؤیله‌میشدیر آنجاق ایکی ایدیعانین دا ثوبوتو یوخدور. بیر باشقا منبع ایسه افغانی نین ایلک حیات ایللری حاقیندا چوخ آز معلومات وار، بعضی عالیملر طرفیندن حقیقتده افغان اولمادیغی، آنجاق شیعه منشأینی گیزلتمک اۆچون بو یولا ال آتدیغی اؤنه سورولمکده‌دیر. محمد مخزومی پاشا طرفیندن درج اولونان خاطیره‌لرینده. افغانی‌نین اسدآباددا آنادان اولدوغو، آنجاق عاییله‌سینین بؤلگه‌ده گوجلو اولماسی و یئنی رهبرلیگین بو گوجدن قورخماسی سببییله عاییله‌سینی افغانیستانا سوردویو، بو سببله افغانی‌نین هم ایراندا، هم ده افغانیستاندا قوهوملاری‌نین اولدوغو بیلدیریلمیشدیر. یئنه عئینی منبعده جمال‌الدین افغانی‌نین فیکیرلریندن شیعه‌لیگه مسافه‌لی دایاندیغی آنلاشیلماقدادیر. گنجلیگینده، بؤیوک احتیماللا دین و فلسفه تحصیلینی اینکیشاف ائتدیرمک اۆچون، عیراقداکی شیعه مرکزلری اولان کربلا و نجف شهرلرینه و هیندیستانا گئتدی. آوروپا علم و ادبیاتی ایله هیندیستاندا تانیش اولدوغو و اینگیلیس سؤمورو رئژیمینین مؤوقئعیینی گؤرندن سونرا غرب مخالفتی بیر مؤوقئع توتماغا باشلادیغی دوشونولور. 1857ده حج مقصدیله چیخدیغی سیاحتده حیجاز، میصیر، یمن، تورکیه، روسیه، بؤیوک بریتانییا و فرانسه کیمی بیر چوخ اؤلکه‌نی زیارت ائتدیکدن سونرا افغانیستانا دؤندو. تأثیرلندیگی آدلار آراسیندا هیندیستانلی شاه ولی‌الله دهلوی باشدا گلیر.