1988-جی ایلدن باشلایاراق یئنی‌دن‌قورما، آشکارلیق پروسه‌سی آنتی آذربایجان احوال-روحیه‌سی‌نین و اراضی ایدیعالاری‌نین یئنی دالغاسینی یاراتدی. 1945-جی ایلده ‌سیناقدان چیخاریلمیش گویا ائرمنیستانلا قاراباغین ایقتیصادی جهتدن بیر-بیرینه باغلی اولماسی باره ده اساس‌سیز ایدیعالارلا ارمنی‌ میلتچی‌لری آذربایجانلی‌لاری ائرمنیستاندان قووماغا، قاراباغی ایسه آذربایجاندان آییرماغا باشلادیلار. 1988-جی ایلدن باشلایاراق کوتلوی هده قورخولار، فیزیکی گوج، اؤلوم، کندلرین تالان ائدیلمه‌سی یاندیریلماسی حیاتا کئچیریلیر. قوکارکدا باش وئرن قانلی حادیثه‌لر نتیجه‌سینده 70 نفر اؤلدورولور، اونلارین 21-ای قادین 6-سی اوشاق اولور. واردِنیس رایونوندا ایسه 40 نفر اؤلدورولور. ائرمنیستانین دیگر رایون‌لاریندان – ایروان، ماسیس، کالینینو، کادژاران، قافان، کیروواکان، قوریس، سیسیان، آماسیا و آلاوئردیدن 250 مین آذربایجانلی اؤز ائو-ائشیگیندن قووولور. 1905-1920-جی ایل‌لرین تاریخی یئنیدن تکرار اولونور – قادین و اوشاق‌لار، یاشلی‌لار قارلی داغلار آشاراق، دونا-دونا، اینسانی ایتکی‌لر وئره-وئره اؤز خیلاص‌لارینی آذربایجاندا آختاریردیلار. یئنیدن 1948-53-جو ایل‌لرین تاریخی تکرار اولونور – ایتتیفاقین مرکزی حاکیمیتی‌نین قرارلاری ایله آذربایجانلی قاچقین‌لارین قاراباغدا یئرلشدیریلمه‌سینه ایجازه وئریلمیر، اونلار اؤزلرینه چادیر شهرجیک‌لرینده ‌سیغیناجاق تاپیرلار. 1991-جی ایل آقوستون 8-ده (18 فوریه 1929-جو ایلده ائرمنیستانین ترکیبینه وئریلیب) سونونجو آذربایجان کندی نووه دیدن اهالی‌نین چیخاریلماسیندان سونرا ائرمنیستان فاکتیکی اولاراق مونومیلّتچی دؤولته چئوریلدی. "‌تورکسوز ائرمنیستان‌"  کیمی داشناک ایدئیاسی رئال‌لاشدی.