تورکلرین بؤیوک و فرقلی بؤلگه‌لرده دؤولت قورمالاری، تورک دیلینین اؤنمینی آرتیرماقدان علاوه، اونلاری مختلف ملّتلرله ارتباطا مجبور ائدیب دیر. بونون اۆچون ده چوخلو تورکجه سؤزلوکلر گئنیش بیر جغرافیا دا اسکی زمانلاردان یازیلیب دیر. بو جغرافیا بؤلگه‌لریندن مثال اولاراق اورتا آسیا، شام، مصر، ایران، آذربایجان و هیند آد آپاریلابیلر. تورک اولمایانلارا تورکجه اؤرگتمک اۆچون یازیلان سؤزلوکلرین چوخو مملوکلار دؤنمینده و مصر منطقه‌سینده یازیلیبلار. کاشغرلی محمود، دیوان لغات الترکی یازماقلا تورکجه سؤزلوک یازمانی اساس قویان کیمسه ساییلیر. سؤزلوکلر دیلی اساس آلاراق بیر دیللی و نئچه دیللی صنفلرینه بؤلونرلر. تورکجه سؤزلوکلرین چوخو نئچه دیللی دیرلر. بونلاردان دا چوخو تورکجه-عربجه و تورکجه-فارسجا و بیر آز قیسمی باشقا دیللره (لاتین دیلی، روسجا و فرانسه دیلی کیمی دیللر) یازیلیب دیر. اون دوققوزونجو یوز ایلدن باشلایاراق تورکجه-تورکجه سؤزلوکلر (یا ایضاحلی لغت کتابلارینین) ساییسی، غربی اؤلکه‌لر دیلینه یازیلان سؤزلوکلر ساییسی کیمی، چوخالمیش دیر. بندانگشتی|دیوان لغات الترک دا تورک یوردلاری و تورک یوردلارینین قونشولاری نقشه‌سی