خزرلر قوزئیده قوردوق‌لاری ایمپئریانین سینیرلاری ایچینه چکیلن‌دن سوْنرا دا گونئی آذربایجان اهالی‌سی بیر مدت عرب‌لره قارشو ووروشدو. یالنیز بابک اؤلن‌دن سوْنرا آذربایجاندا عرب ائکسپانسیاسی باشا چاتدی. خزر دؤولتی ۱۰. یوز ایلین اورتالاریندان آرتیق سون ایللرینی یاشاییردی. خزر دنیزی‌نین او بیری باشین‌داکی تورک توپلومو ایچینده یارانماقدا اوْلان یئنی سلجوق هئگئمون‌لوغو خزرین بۇ باشین‌داکی تورک دؤولتی‌نین مؤوجود اولوسلاراراسی حربی-دیپلوماتیک رولونون اهمیتینی آزالدیردی. یوخاریدا روس کنیازلاری گوجلنیب، خزر بؤلگه‌لرینه واختاشیری هوجوم‌لار ائدیر، دوغودان آخینلا گلن کومان-قیپچاق بوی‌لاری‌نین تضییقی گوج‌لنیر، هاکیمیتده بیر-بیرینه قارشی، اهالیده ایسه هاکیمیته قارشی آرتان نارازی‌لیق‌لار دا اؤز نتیجه‌سینی وئریردی. خزرلر آرتیق یئنی مینیل‌لییه دؤولت‌سیز کئچدی‌لر. خزر ایمپئریاسین‌دان گئنیش اراضی‌لرده قالان تورک بویلاریندان بعضی‌لری یئنی گلن کومان-کنگر-قیپچاق سویداش‌لارینا قاریشدی، دیل‌لرینه یئنی قیپچاق ائلئمئنت‌لری داخیل اوْلدو. عئینی بوی‌دان بعضی‌لری آرالی دوشوب اوزاقدا، بعضی‌لری ده بیر-بیرینه یاخین بؤلگه‌لرده قالدی. خزر توپلومون‌داکی خریستیان قاقاوز بویو مولدووا و پولشادا، موسلمان کوموک، قاراچای-بالکار بوی‌لاری خزر دؤولتی‌نین ترکیبین‌دکی قافقازدیل‌لی (چئچئن-اینقوش، آبخاز، آوار، لاک، دارگین، کاباردین، آدیق، چرکز و س.) و ایراندیل‌لی (اوسئتین) قونشولاری ایله یاناشی خزر-آزاق-قارا دنیز آراسیندا، قوزئی قافقاز داغ‌لاری‌نین اتک‌لرینده یاشاییر. یهودی خزرلرین بیر قیسمی کریمدا قالدی و بورا XI-۱۶. یوز ایللر بویو ایتالیادا خازاریا//قازارییا کیمی تانیندی. اونلارین بیر قیسمی ده ایندی کارای (کارایم) آدی ایله پولشا و لیتوادا یاشاییر. یهودی خزرلرین بیر حیسه‌سی آذربایجانین قوزئی بؤلگه‌لرینه قاییتدی. آرال اطرافی بؤلگه‌لرده اوتوران و خزر تورکمن‌لری کیمی تانینا بویون باشچی‌سی یابغونون سویون‌دان تؤره‌ین‌لر ده سلجوق ایمپئریاسینی قوردولار. خزر توپونیمی آذربایجان‌دان آنادولویا قدر یاییلمیش‌دیر. تورکیه‌ده بون‌لارین چوخو یئنی آدلارلا اوز اولونسا دا، بعضی‌لری هله ده قالیر: واندا – خازارا (قارابویون)، خازار (کیرکجالی) ترابزوندا – خزرقراد (ایکی دره) کارسدا – کیچیک خزریان (کیچیک سوت‌لوجه) کایسئری و بینگؤلده – خزر-شاه، ائلازیغدا – خازار (پلیاژکؤی)، خازار گؤلو خزرلرین ایلکین وته‌نین هارا اولماسی دا علمده موباهیسه‌لی اولاراق قالماقدادیر. VI عصرده ائفئس‌لی ایوهانن بۇ یوردون ایسکیتیا اوْلدوغونو، یعنی خزر دؤولتی‌نین اراضی‌سینی گؤستریر. بیزانس تاریخچی‌سی فئوفان نیکیفور ایسه خزرلرین بؤیوک خالق اوْلدوغونو و اونلارین بئرزیلیا اؤلکه‌سین‌دن چیخدیغینی دئییر. نیکیفورون دئدیگی بئرزیلیانین داغیستان‌دان یوخاریدا اولماسی مومکون‌دور، چونکی اورالاردا خزرلره ان یاخین بارسیل تورک طایفه‌لاری یاشامیش‌دیر، لاکین بورا هر ایکی بویون ایلکین آتا یوردو یوخ، ایکینجی آتا یوردو اولا بیلر. دوغرودور، بعضی تاریخی قایناق‌لار بارسیل‌لری هون و بولقار بوی‌لاری ایچینده وئریر، لاکین مویسئی خورئن‌لی خزر – بارسیل بیرلشمه‌سین‌دن دانیشیر.