تصوف ایسلام دینیندکی منوی حیاتیٛن و اخلاقی دیرلرین آدیٛدیٛر. بۇ فلسفی – دینی تعلیمده اینسانیٛن نفسی ایله مۆجادیله ائدرک اوْنۇ ایصلاح و تربیت ائتمسی، اؤز وارلیٛغیٛندان و دۆنیادان کئچرک، آللاحا قوْوۇشماسیٛ مقسدی ایزلنیلیر. بعضی صوفیلره گؤر، تصوف صولح اوْلمایان بیر ساواش، نفسه قۇل اوْلماماق، شئیتانا آلچالماماق، نفسین نسیبینی ترک ائدرک حاققیٛن نسیبینی آختارماق، زاحیردن اۇزاقلاشیٛب باتینه یاخیٛنلاشماق، ازییتلری گیزلمک، جوْمردلیک، ظریفلیک و تمیزلیک اوْلاراق قییمتلندیریلیر. طریقت قۇرۇجۇسۇ اوْلان باشلیٛجا صوفیلر بۇنلاردیٛر: بدۆلقدیر گئیلانی (قادیریی)، حمد یسوی (یسویلیک)، حمد ریفای (ریفایلیک)،نجمددین کۆبرا (کۆبرویلیک)، شیحابددین عمر سۆحروئردی (سۆحروردیلیک)، بۇل-حسن اش-شازیلی (شازیلیک)، حاجیٛ بکتاش ولی (بکتاشیلیک)، مؤولانا جلالددین رۇمی (مؤولویلیک)، بحاددین نقشیبند (نقشیبندیلیک)، حاجیٛ بایرام ولی (بایرامیلیک)، نیمی تبریزی (حۆرۇفیلیک)، شئیخ صفی الدین اردبیلی (صفویلیک)، عمر خلوتی (خلوتیلیک).