بؤیوک موتفکّیر فرانسه‌نین زنگین تاریخی تجروبه‌سینه ایستیناد ائدیر، آذربایجاندا ایلک دفعه  اولاراق آزادلیغین سیاسی مضمون و ماهیتینی آیدینلاشدیریردی. فرانسه‌نین دؤولتچی‌لیک تجروبه‌سینه ایستیناداً مؤلیف یازیر:  " وکیل‌لر اؤزلرینی دایمی صورتده مجلیس حساب ائدیب. اوّلینجی ووکاله مجلیسینده روسجا (uçreditelniye sobranie)، یعنی ترتیب‌وئریجی شورا آدی قویدولار. شورادا روبسپیئر، دانتین و مارات آدلی اوچ شخصین علا درجه ده نوفوذ و تاثیرلری وار ایدی. اونلارین حوریت‌پرست، اودلو، آتشلی نیطق‌لری جومله تکانی و فیرنگیستانی غریبه  بیر تخدیش و هیجانه گتیردی. شورایی-ووکلا روبسپیئرین تکلیفینه گؤره مجلیس گونلری‌نین بیرینده قئید ائتدی کی، اینسانا بالطبیعی موختص اولان حوقوق و ایختییارات باره‌سینده موذاکیره ائدیب بو حوقوق و ایختییاراتی هم فیرنگیستانا و هم ده کوللی-عالمه اعلان ائتسین... حوقوق و ایختییارات عیبارتدیر. 1) سربستی-میلّییه‌دن، 2) حوریتی‌کلمه‌دن، 3) حوریتی-قلمدن، 4) حوریتی-ویجدانیتدن و دینییه دن، 5) حوریتی-شیرکتدن و ایجماعه‌دن. محض بو مضمونلو سیاسی معاریفچی‌لیک ماهیتی داشییان مقاله‌لرین، آنالیتیک تحلیل‌لرین نتیجه‌سینده  " ایرشاد " چی‌لار آذربایجانین ایجتیماعی-سیاسی فیکرینی، سیاسی شوعورونو، ادبی-مدنی حراکاتینی غربه، اوروپایا یؤنلدیردی. عوموماً اونو دا قئید ائتمک یئرینه دوشر کی، شرق و غرب مدنیتی قارشی‌دورما شکلینده دئییل، عومومی وحدتده گؤتورولور، اینتقراسیانین واجیب‌لیگی اؤنه چیخاریلیردی.