\'\'\'آذربایجان تاریخی-اوْرتا عصرلر دؤورۆ\'\'\' تهۇمبنایل ئرامیزین ۳۱۸-جی عصرلری آذربایجان تاریخینده اوْرتا اسر و یا فئوْدالیزم دؤورۆ کیمی معلومدۇر. آراشدیرماچیلار بیر قایدا اوْلاراق بۇ دؤورۆ اۆچ اساس مرحله‌یه بؤلۆرلر. ۳۱۰ یۆزیللیکلر ائرکن اوْرتا عصرلر, ۱۱۱۵-جی عصرلر کلاسسیک فئوْدالیزم و ۱۶۱۸-جی عصرلر سوْن فئوْدالیزمدیر. بۇ دؤورده صنعتیین اساس فوْرمالاری اکینچیلیک, حئیواندارلیق و صنعت‌کارلیق اولموشدور. همین مودّت اوْرتا اسر شهرلرینین یۆکسلیشی و چیچکلنمسی دؤورۆدۆر. اونلار هم سیاسی و ایداری مرکزلر اوْلماقلا یاناشی, هم ده اقتصادیات و تجارتد, مدنی, عِلمی و دینی حیاتدا مهم روْل اوْیناییردیلار. اۆچ-یئددی عصرلردکی آذربایجان تاریخی مستقیم ایران ساسانی ایمپئریاسی (۲۲۴-۶۵۱) ایله باغلی ایدی. ساسانیلرین سوْنۇنجۇ شاه‌ینششاها اۆچ یئزدگیرد (۶۳۲-۶۵۱) عربلرین یۆرۆشلرینین قارشیسینی آلماق آماج ایله واراز-قریقوْرا نیظامی یاردیم آماج ایله موراجیعت ائدیر. آلبان اوردوسۇ باشیندا واراز-قریقوْرۇن اوْغلۇ جاوانشیر دۇرۇر. ۶۳۰-۶۴۲-جی ایللرده اوْ عربلره قارشی ساواشلرده اشتراک ائتمیش, ۶۳۷-جی ایلده قادسیهداکی دؤیۆشده گؤستردیی شجاعته گؤره اۆچ یئزدگیرد وریندن مۆختلیف جایزه(اؤدۆل) و هدیه‌لرله تلطیف ائدیلمیشدیر. ۱۵جی یۆزیللیین ایکینجی یاریسیندا اردبیل و اوْنۇن اطراف اوستانلرینین یۆکسلیشی باشلانیر. بۇ اراضیدکی توْرپاقلار شیخ صفی‌الدین اردبیلینین (۱۲۵۲-۱۳۳۴) وارثلری وریندن ایداره‎ ائدیلیردی. اونلار و طرفدارلاری اسلامین شیعه‎ مذهبینی قبول ائتمیش و اوْن ایکی شیعه‎ امام شیعه‎سی اولموشلاردیر. بۇ سببدن اونلار باشلارینا اوْن ایکی خطّلی چالما تاخیردیلار. محض بۇنا گؤره ده اونلارا صفویلرله یاناشی, هم ده قیزیلباشلار دا دئییردیلر.