EPISTOLA CCCXCIV. NUNTII SUI AD THOMAM CANTUAR.
Domino suo charissimo sui salutem, et fidele servitium.
Mandatum vestrum, juxta quod potuimus, adimplevimus, litteras vestras Willelmo de Einesfordia, et Willelmo filio Nigelli liberavimus, et eos quacunque poena usque Londoniam attraximus, simul cum Turstino et Osberto. Et cum litteras domini regis, quas apud vos habuimus juniori regi Angliae ostendere parati essemus, nullus istorum quibus id mandastis, coram rege apparere ausus est. Consilium enim a quibusdam acceperant, qui eos, ne starent nobiscum in negotio, penitus declinaverant. Nos vero quibus incumbebat negotium, accepto nobiscum solo Roberto sacrista Cantuariensi audacter, et cum omni diligentia, consultis tamen Willelmo filio Aldeli, et Radulpho filio Stephani, accessimus ad regem in camera sua apud Westmonasterium, die lunae proxima post festum beati Michaelis, residentibus cum ipso rege comite Reinaldo, archidiacono Cantuariensi, archidiacono Pictaviensi, Willelmo de S. Joanne, et multis aliis. Comes autem Reginaldus audita pace, similiter et plures alii, sed non omnes, Deo inde coram rege gratias devote reddiderunt. Perlectis vero litteris, nobis amotis consilium inde rex se capturum respondit. Tunc vocato Walthero de Insula, et cum eodem habito consilio, revocati sumus, et praesentibus nobis archidiaconus vester Cantuariensis in haec verba respondit: Dominus rex mandatum et praeceptum domini sui patris accepit et inde consilium habuit. Respondit igitur sic: Randulphus de Broc, et ministri ejusdem Randulphi similiter cum aliis ministris terras, et possessiones archiepiscopatus, et res, ecclesias, et reditus clericorum archiepiscopi diversis in locis praecepto regis patris habuerant; et quoniam nisi adhibitis praefatis ministris instauramentum cum manerio archiepiscopi veraciter sciri et inquiri non poterit, diem praesentis mandati plenius exsequendi ponit et assignat vobis dominus rex diem Jovis crastinam beati Calixti papae. Quidam autem delationem istam audientes et de pace firma penitus desperantes, malam pacis esse significationem constanter asserunt; quidam vero reditum termini hujus habere volunt: quod potius credendum est. Sunt itaque omnes vestri, quos in Anglia invenimus, ita de pace desperati, quod neque litteris domini regis, quas extra sigillum pendentes ostendimus, neque nobis, qui paci factae interfuimus, et voce viva juramento affirmamus, credere nolunt, nec possunt. Quidam vero nostrum, cum dominus rex de Londonia versus Windlesores iter faceret, in via accessimus ad eum, et ex parte vestra cum omni humilitate et diligentia salutavimus; ipse vero benigne nobis respondit, et multo vultum alacriorem nobis ostendit in via, quam coram justitiis suis prius ostenderat. Consulunt autem vos secreto per nos amici nostri multi, quod circa dominum regem moram faciatis, si quo modo fieri potest, donec plenius gratiam ejus et bonam voluntatem adipisci mereamini. Fere tamen omnes, cum quibus locuti sumus, ita personam vestram diligunt, et accessum, et praesentiam vestram ita concupiscenti animo desiderant, quod vos vix crederetis, sed timor ipsos dissimulare cogit, quasi non diligant. Domine, audivimus, et a quodam familiari, quondam vestro, pro certo didicimus, scimus etiam quia verum est; dominus rex Angliae per Waltherum de Insula, et per brevia sua per eumdem in partibus illis transmissa submonuit Rogerium Eboracensem, dictum archiepiscopum, Gilbertum Londoniensem, Jocelinum Saresberiensem episcopos, et de omnibus ecclesiis, quae vacant in Anglia, quatuor vel sex personas, clericos, ut episcopos suos secundum ejus voluntatem, et praedictorum episcoporum consilia eligant, et eosdem secundum voluntatem suam, et istorum consilium electos summo pontifici ad detrimentum Ecclesiae Cantuariensis, et vestri confusionem, quod Deus avertat, consecrandos destinent. Inde siquidem est, quod adventum vestrum in Angliam tantum cupiat: et in confusione personae vestrae ita frequenter et improbe persistat. Videmus autem hujus machinationis diabolicae nimis certa, et omnibus regionem illam inhabitantibus credibilia indicia. Episcopus enim ille dictus Londoniensis, sed non verus episcopus, jamdiu in partibus Beverlacensibus moram fecit, et quasi beatum Joannem ibidem adoraturus, falsam peregrinationem simulavit, ut inde similis domino suo, et pastoris sui operibus detrahat, et ipsum non aliter, quam cruentis manibus jugulare machinetur. De his omnibus, domine venerande, vobis providere diligenter studeatis, et ut secundum consilium, quod a Deo desuper datum vobis fuerit, cura pervigili, animo discreto, infestationes vobis insidiantium Dei auxilio, qui non derelinquit sperantes in se, valide excutere possitis. De caetero, domine, quam citius litterae domini regis visae et auditae fuerunt, audivimus dicere, quod rex et archidiaconi statim nuntium quemdam ad regem in Normanniam transmiserunt, sed quid mandaverint, penitus ignoramus. Idcirco latorem praesentium cum maxima festinatione ad vos mittimus, ut quod audivimus et didicimus, vobis significemus. Eumdem ergo vel alium nos sine dilatione ad nos mittere non differatis et nobis super his voluntatem vestram et placitum plenius renuntietis, quia sicut iste ore vobis dicere poterit, soli sine capite, et auxilio sumus. Nullus enim, quem nobis proposuistis, mandato vestro, neque praecepto obedire ausus est, praeter Robertum sacristam, qui quantum scivit et potuit, in negotio operam adhibuit. Cum vero, si forte evenerit, die nobis statuta restitutionem rerum vestrarum fecerint, sicut audiemus et intelligemus, in continenti vobis renuntiabimus. Valeat dominus noster. Lator iste secreto quaedam vobis ore recitabit, quae, ut pro vero credantur, abominabilia sunt: et tamen vera sunt. Non est opus, domine, ut pluribus ista revelata sint, sed si placet, sepulti sint sermones, cum solus ea audieritis. Hoc saepe et saepius, domine, vobis memoriae committimus, ne in Angliam venire festinetis, nisi puriorem gratiam domini regis adipisci possitis. Non est enim homo in Anglia, nec etiam solus inter omnes, de quibus confidebatis, qui non omnino de pace desperet, et colloquium nostrum, et habitum circa eosdem, qui vobis consulere deberent et de quibus maxime confidebamus, vitant omnes communiter et fugiunt. Valete.