XVI.  Urbani II epistola ad episcopos Germaniae.--Illis indicat pro excommunicatis qui homines habendi sint.   (Anno 1089.) [MANSI,  Concil.  XX, 719.)
URBANUS episcopus, servus servorum Dei, episcopis Germaniae in unitate Ecclesiae constitutis salutem et apostolicam benedictionem.
Fratrum nostrorum communicato concilio, diuque excommunicationis quaestione tractata, sancti praedecessoris nostri Gregorii sententiam confirmantes, ita eam Domino inspirante determinavimus. Primo siquidem gradu Ravennatem haeresiarcham, Romanae Ecclesiae invasorem, cum ejusdem perversitatis capite ab omnibus Ecclesiae catholicae membris alienum et excommunicatum esse censemus; secundo qui armis, pecunia, consilio aut obedientia ecclesiasticos maxime ordines aut honores ab eis aut eorum fautoribus accipiendo eorum nequitiae adminiculum subministrant: hos igitur principaliter anathematis vinculis astringentes, in tertio gradu communicantes eis nos quidem non excommunicamus, sed qui se eorum communione commaculant nequaquam in nostram societatem sine poenitentiae ultione et absolutione recipimus. Sanctis quippe canonibus sancitum constat ut qui excommunicatis communicaverit, excommunicetur. Ipsius tamen poenitentiae et absolutionis modos ea moderatione discrevimus, ut quisquis seu ignorantia, seu timore, seu necessitate negotii cujusque maximi et maxime necessarii eorum se convictu, salutatione, oratione vel osculo contaminaverit, cum minoris poenitentiae absolutionisque medicina nostrae societatis participium sortiatur. Eos vero qui spontanee aut negligenter inciderit sub ea, nolumus disciplinae coercitione suscipi ut caeteris metus incutiatur.