EPISTOLA XIX. AD EUMDEM
Anima mea, pater, in amaritudine est, qui cum miseris coexsulibus meis, ex quo per litteras vestras, quibus nos, ut placuit, suspendistis, opprobrium hominum factus sum, et abjectio plebis. Et quod acerbius urit animam meam, Ecclesia Dei iniquorum est exposita voluntati. Magnis viris, Flandrorum comiti, et aliis regni summatibus persecutor Ecclesiae et noster certam pacis nostrae spem dederat, sed in reditu nuntiorum suorum vestra fretus auctoritate nobis omnem reconciliationis praeclusit viam. Illi ergo, et alii amici nostri quid facerent, sic facto vestro quasi clava Herculea percussi et repulsi? Utinam quae super hoc episcopi, et proceres, et plebes utriusque regni loquuntur, audiret auris vestra, et oculus videret scandalum, quo repleta est Ecclesia Gallicana. Quid de caetero non sperabit homo ille, qui per homines solis criminibus, aut aliis maculis insignes sic circumvenit habentes clavem scientiae, et dispensatores aequitatis subvertit, et vanis territat comminationibus, et impellit sedis apostolicae majestatem? Non est enim dubium, quin vos Joannes de Oxeneford deceperit, impune tamen. Et certe primo decipi, praesertim in re tanta, incommodum est. Quod licet dissimuletur, tota aetate nostra cum dolore sentiet Ecclesia Anglicana. At ille venerabilis abbas S. Augustini, qui quondam monachus fugitivus, et suis excommunicatus meritis, ecclesiam, cui nunc praeest, dilapidat et incestat, et alii nuntii regis nunc vestram longe deterius deceperunt sanctitatem. Ecce enim rex ille, qui nihil aliud nisi mortem vestram desiderat aut nostram, voti compos effectus est, sperans, quod Deus avertat, sub hujus dilationis tractu horum alterum eventurum. Sed monetis, ut interim patientiam habeamus. Non attenditis, pater, hoc Interim, quam sit dispendiosum Ecclesiae, et quantum vestrae detrahat honestati. Interim episcopatus et abbatias vacantes in proprios abusus redigit nec in illis patitur ordinari pastores. Interim in omnes parochias, ecclesias, et loca venerabilia, et totum clerum irrevocabili furore debacchatur. Interim tam ipse, quam alii persecutores Ecclesiae licitum coaequant libito. Quis interim ovium Christi curam geret, et eas excutiet a faucibus luporum, qui jam non circumeunt, sed caulas ipsas ingressi mordent, lacerant, et occidunt nemine reclamante? Cui enim pastorum non praeripuistis vocem? Quis episcoporum non est in nostra suspensione suspensus? Nam sicut sine exemplo, ita et sine merito facta est, et tam illi, quam aliis principibus, et vestro tempore, et post dies vestros praebebit audaciam conculcandi Ecclesiam, proscribendi innocentes, denuntiandi inimicitias Ecclesiae Romanae, nisi connivendo vel dissimulando communicet, et auctoritatem praestet iniquitatibus eorum. Ecce enim prae manibus habent vestrae dispensationis exemplum, nec dubium est, quin tam ab ipso, quam a posteris ejus nisi citius occurrat dextera vestra, trahatur ad consequentiam, et quasi in privilegium redigatur, ut pro quocunque scelere nec in regem, nec in personas regni, nec in terram liceat excommunicationis aut interdicti sine auctoritate sedis apostolicae promulgare sententiam. Et profecto sic processu temporis poterit ab hoc exemplo malitia convalescere, ut nec ipse Romanus pontifex in toto regno inveniat, qui ei contra regem aut principes velit aut audeat obedire. Hoc est enim quod agitur ab illis, hoc est quod nostro causam dedit exsilio. Nec enim est, sicut quosdam dominos nostros, fratres vestros audio susurrare, quod mihi imputari debeat visitationes Angliae, quae decessorum vestrorum tempore solebant fieri, vobis esse subtractas. Mihi potius, et Christi pauperibus, coexsulibus meis, fuerat imputandum, quod vobis aliquid reservatum est in terra illa. Legatur, si placet, libellus reprobatarum consuetudinum, quas contra Ecclesiam vindicat, et nostri exsilii causa sunt, et plane videbitis, quomodo antequam proclamaremus, appellantium ad vos ora praecluserit, quomodo sine juratoria cautione personas ecclesiasticas transfretare prohibuerit, quomodo suffocaverit electionum jura, quomodo omnia judicia tam ecclesiastica quam mundana traxerit ad examen curiae suae, quomodo in eisdem consuetudinibus omnem ecclesiasticam jugulaverit libertatem. Quis vestro aut decessorum vestrorum tempore appellans ad Ecclesiam Romanam prece vel pretio, vel jure contra eum justitiam potuit obtinere? Appellationem decessoris sui luit adhuc Exoniensis episcopus, ecclesiam de Boseham suae Ecclesiae contra omnem justitiam subtractam dolens. Saresberiensis episcopus, cui se nunc favere simulat propter inobedientiae crimen, castrum de Divisis et alias possessiones Ecclesiae suae multas amittit, quia ipsum ad faciendam restitutionem juramenti religione arctatum decessorum vestrorum Anastasii et Adriani litteris ausus est convenire. Non sufficiet dies, si voluero similia, quae contra singulas ecclesias regni praesumpta sunt, percurrere, cum aliis hoc modo possessiones ablatae sint, et omnibus in commune perempta libertas, ut nec spes liberationis alicui relicta sit. Legatur, inquam, Deo reprobus ille libellus; et videant domini nostri fautores regis, quid privilegii, quae praerogativa reservetur eis in terra ejus. Sed dicunt fortasse odio nominis mei confectum esse libellum. At certe ab initio susceptae potestatis libertatem Ecclesiae quasi jure haereditario persequitur. Nunquid eram archiepiscopus, quando pater ejus nuntios beati Eugenii terram suam intrare prohibuit? Nunquid eram archiepiscopus, quando Gregorius S. Angeli diaconus cardinalis, tyrannidem hujus praevidens, persuasit domino Eugenio, ut Eustachium filium regis Stephani coronari non permitteret, dicens facilius posse teneri arietem per cornua, quam cauda leonem? Haec vobis historia nota est. Et quas litteras impetraverit tunc, qui nunc Eboracensis est, et Ecclesia persequens cum rege illo nomen meum, imo ecclesiasticam libertatem conatur exstinguere. Nunquid eram archiepiscopus, quando rex ob injuriam appellationis ecclesiam de Boseham in episcopum Lexoviensem transtulit, qui eam grammatica sua et arte placitandi contra justitiam Exoniensis Ecclesiae tueretur? Sed et Cicestrensis episcopus quid profecit adversus abbatem de Bello, qui privilegiis apostolicis fretus, cum ea nominasset in curia, et abbatem denuntiasset excommunicatum, eidem incontinenti coram omnibus communicare compulsus est sine omni absolutione, et eum recipere in osculo pacis? Sic enim placuit regi et curiae, quae ei in nullo contradicere audebat. Et hoc, sanctissime Pater, contigit tempore decessoris vestri et nostri. Qui vero odio mei mala haec omnia contigisse loquuntur, dicant si noverint, quis in regno ejus tempore suo sit de eo, vel de his quibus patrocinari voluit, auctorite sedis apostolicae justitiam consecutus? Certe, quod meminerim, nec unum proferent, multosque poterunt nominare, qui odio Romani nominis sub eo periclitati sunt. Achardus abbas S. Victoris, electus in episcopum Sagiensem, quare non permissus est ordinari? Quia electionem ejus confirmaverat summus pontifex Adrianus. Quare permisit rex, ut idem postmodum fieret episcopus Abrincensis? Plane quia nulla voluntatem ejus praecessit electio. Similiter et Frogerius in Ecclesiam Sagiensem non electus, sed intrusus est, et ego nondum promotus eram. Nec ambigo, quin jam inter nos super libertate Ecclesiae fuisset exstincta contentio, nisi in Ecclesia Romana voluntatis suae, ne perversitatis dicam, patronos reperisset. Retribuat illis Deus, prout Ecclesiae suae et illis expedit, et dijudicet inter nos potentissimus et aequissimus Judex. Utique non esset mihi necessarium patrocinium illorum, si Ecclesiam Dei voluissem exponere, et acquiescere voluntati ejus. Siquidem florere potueram, et regni divitiis et deliciis abundare, timeri, coli, et honorari ab omnibus, et meis in voluptate et gloria mundi providere pro libitu. Sed quia me indignum et miserrimum peccatorem, florentem tamen in saeculo prae cunctis conterraneis meis, ad Ecclesiae suae regimen vocavit Dominus, ipsius gratia praeeunte et cooperante, elegi abjectus esse in domo ejus, et exsilium, et proscriptionem, et extremam miseriam finire cum vita, quam facere dispendium ecclesiasticae libertatis: et traditiones hominum, praesertim iniquas, praeferre legi Dei. Faciant hoc, qui sibi longos dies pollicentur, et de suorum conscientia meritorum praestolantur tempora meliora. Ego enim certus sum, quoniam breves dies mei sunt, et si tacuero impio iniquitatem suam, sanguis ejus requiretur de manu mea ab illo, cui non suffragante hominis patrocinio de commissis et omissis rationem redditurus sum. Ibi aurum et argentum non proderit, nec munera, quae excaecant etiam oculos sapientum. Astabimus in brevi ante tribunal Christi, per cujus majestatem et tremendum judicium vos, sicut patrem, et dominum, et summum in terra judicem obtestor, ut Ecclesiae suae et mihi justitiam exhibeatis de his, qui quaerunt animam ejus, ut auferant eam. Nec patiamini diutius eam tam contumeliose conculcari pedibus impiorum. Adeo attenuatus sum et afflictus, ut qui aliena quadra et Christianissimi regis sustentor alimonia, non possim de caetero vobis instare per nuntios, quibus quid porrigam, omnino non habeo. Placeat itaque majestati vestrae, Cantuariensis Ecclesiae finire miseriam, et quae nuper in utroque regno emerserunt, et pullulant, et malignantibus praebent audaciam delinquendi, tollere scandala, sanctitatis vestrae puerum absolvendo, et scribendo Christianissimo regi, et Ecclesiae Gallicanae, quod nisi rex Angliae commonitiones vestras audierit, et nobis pacem et ablata cum Ecclesiae libertate restituerit, extunc nos in eum et terram suam nostri officii potestatem exercere conceditis, et sententiam, quam Domino auctore feremus, vultis ab omnibus episcopis inviolabiliter observari.