LIBER QUINTUS. EPISTOLA PRIMA. ENNODIUS LIBERIO PATRICIO. EPISTOLA II. ENNODIUS MARCIANO. EPISTOLA III. ENNODIUS OPILIONI V. I. EPISTOLA IV. ENNODIUS HELISEAE. EPISTOLA V. ENNODIUS AVITO. EPISTOLA VI. LEONTIO ABBATI ENNODIUS. EPISTOLA VII. EUPREPIAE ENNODIUS.  EPITAPHIUM CYNEGIAE. EPISTOLA VIII. ENNODIUS PETRO. VERSUS. EPISTOLA IX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA X. SYMMACHO PAPAE ENNODIUS. EPISTOLA XI. ENNODIUS LUMINOSO. EPISTOLA XII. ENNODIUS FAUSTO JUNIORI. EPISTOLA XIII. ENNODIUS HORMISDAE. EPISTOLA XIV. ENNODIUS SERVILIONI. EPISTOLA XV. ENNODIUS SENARIO. EPISTOLA XVI. ENNODIUS PANFRONIO. EPISTOLA XVII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XVIII. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XIX. ENNODIUS PARTHENIO. EPISTOLA XX. ENNODIUS AVITO. EPISTOLA XXI. ENNODIUS AVITO. EPISTOLA XXII. ENNODIUS VENANTIO. EPISTOLA XXIII. ENNODIUS CONSTANTIO. EPISTOLA XXIV. ENNODIUS LACONIO. EPISTOLA XXV. ENNODIUS AVITO. EPISTOLA XXVI. ENNODIUS AGAPITO. EPISTOLA XXVII. ENNODIUS EUGENETI.
Dum pro venerandae religione conscientiae verba dirigitis in Aquileiensis electione pontificis, et divinis initiata lingua cultibus militat consecrando, in ignoti nos diligentia sermonum vincula tenuerunt: quia nihil superat judiciis, quotiens aliquid probatus extulerit. Quid enim sententiae sequacium derelinquat, quando justitiae obsequitur, cujus in examen definitio non vocatur? Agitis bono conscientiae quod vestro vix negaretur imperio. Exhibuit inter arbitros Marcellini venerabilis collegam maximus hominum, humilitate sublimior: et ne potestati favor per obliquos ascriberetur interpretes, quod de proprio decerpsit genio, laudati junxit ad pretium. Egistis mediocrem, ne praecelsi esset suspecta praedicatio. Clarissimorum testimonia ut vires accipiant, culmina castigantur. Felix sacerdotium, cui facem praetulit plena mens luminis. Beata conversatio, quae idcirco in discussionem deducta est, ut tanto viro astipulante superaret: quae non didicisset saporem victoriae, nisi subjacuisset incertis. Semper innocentibus gloriam adversa pepererunt: providet defensores fortissimos mediocris impugnatio. Sed quid epistolae terminos loquacitate produxi, coactas lege paginas in humana concinnatione transgressus? Jungo et ego, amplissimi, partibus vestris pro modulo exiguitatis propriae, coelo vobis obsequente, consensum: et quod mirabile inter homines habetur, consideratione vestri attrahor ad amorem. Inspirata mihi per alterum placet affectio; dum manet caritas imis inserta visceribus peregrinante persona. Comitem se tamen coelestis gratia desideriis jungat: et dum cupitis datur effectus, aut inveniat bonum pontificatus, aut faciat.
Dum inter spem et metum animus meus de te anxio jactaretur incerto, solida profectus tui indicia colloquii melle reserasti: quia domesticam origini tuae facundiam fidelis doctrinae haeres insequeris. Non degenerat, ut video, vena linguarum; et peritiae successio illo quo patrimonia jure discurrit. Putabam scientiae dotes rem tantum ingeniorum esse, non familiae, nec duci per stemmata quod labor continuus et indefessus sudor adipiscitur. Sed, quantum apparet, ordines suos servat eloquentia, et oris pompa quae exundavit in veteribus, migrat ad posteros: concordat scientiae cursus et fluminum: per consuetos alveos et dicendi unda praelabitur. Venit ad te cum censu patris eruditio; et bono sobolis Asterium sepulcra restituunt. Invidi, fateor, hactenus annis senioribus. Et aetatem cui ille concessus fuerat suspiravi. Beneficiorum coelestium negligens aestimator, quando potui desperare de togae fructibus, radicis manente substantia? Sed superna dispensatio, ut det genium beneficiis, improvisum facit esse quod tribuit: et dum vota transgreditur, potentiam suam liberalitate manifestat. Non est bonis partubus infecunda Liguria: nutrit foro germina, quae libenter amplectatur et curia. Nota proximitate sociantur causidicus et senator: his qui bene toga usi fuerint, reseratis susceptura sinibus palmata blanditur. Vale, dulcissime, et ad haec decora multus incumbe: totum te studia honesta suscipiant: festina, ut ad messem patriam venias, linguam lectionis sarculo, mores bonorum imitatione purgando. Debeo equidem prioribus responsa colloquiis, et in obsequio propositi vel pudoris, nisi pagina rusticante displiceam, accepta geminare; ne potioris dignatio ad poenitentiam redeat de abjuratione fastidii. Nostro enim vitio in culmine constituti supercilii memoriam non amittunt, si illud male genus sectari et humiles suspicentur. Cum enim eminentissimos attollat castigatio sua, et honorum plenitudo saecularium hoc solo artificio patiatur augmenta, considerandum est quid abjectis detrimenti pariat status angustia non metiti. Ergo sufficiat magnitudini vestrae quod post duplicem scriptionem sentio quid per silentium erroris incurrerim. Sed timui, confiteor, ne ad vitium me duceret fuga culparum; et sermo deputatus ad gratiam, dum nulla peritiae lima comeretur, inveniret offensam. Refugi horrorem, qui ignaris de parendi occasione generatur. Ecce asserui habuisse me et animam depositum confitentis, et bene de viribus conscii in restitutione verecundiam. Restat autem, emendatissimi hominum, et illud placere vobis allegationis meae inspectione cognoscam, quod hactenus accepta non reddidi. Fida enim index est possibilitatis nostrae consideratio; et sicut in omnibus praecipua, ita fama muniens circa linguae maciem custodita, quasi crescit eloquentium dos pudore: facile prudentiae nomen adipiscitur, cum per ipsum conticescat infantia. Causae tamen quam injunxistis, jacturam frontis exhibeo, et dum imperata exsequor, opinionem ad incerta transmitto. Agnellus de casis per varias promissionum mihi illudit effigies, volens a nobis summam pretii designari. Sed mali hominis ardorem insatiabilem esse didicistis, qui nisi contemptu pecuniae non sanetur. Domine mi, saluto et rogo ut religio circa me pii amoris servetur et foederis. Diu quaesitus desideriis meis evenit effectus: ut detur genius beneficiis, transmissa in longum exspectatione tribuuntur. Vivit in quacunque terrarum parte proximitas: sequestratione corporum sanguinis catena non rumpitur: per discreta regionum caritas damna non sentit; quando inter eos qui habitatione separantur, praesentiae vice tenetur affectio. Deo omnipotenti gratias refero, quia vos memores fecit esse pietatis, et prosapiae sub religiosa occasione reminisci. Teste Deo, postquam mihi domna Cynegia meritum vestrae conversationis exposuit, visionem vestram speciali ardore requisivi, si votis copiam dedisset optata occasio. Domina, salutationis reverentiam dicens, in designato litteris vestris negotio ministerium devotionis spondeo: quia tantum praestatur animae, quantum sanctis exhibetur studiis. Vere dico me nunquam dilexisse quem detestamini; et veritum ne ad diri hominis profectum vester quoque inclinaretur assensus. Adsit Deus, ne ad ecclesiasticam dignitatem veniat nulla bonae institutionis incude formatus. Vellem produci causam, si propositum non gravarem, per quam frequentia amantis scripta promerui. Dum enim negotiosas paginas destinatis, ministerium praebetis affectui. Sed apud prudentes et animorum conscios sufficiunt parca colloquia. Urbanus in promissionibus esse non sapio: nec eis quibus animam debeo, fucata fronte blandiri. Vos tantum coeptis insistite, et mandatis coelestibus obsequentes, malum hominem quem dicitis, a desideriis deducatis. Me convenit plus rebus ostendere, quam sermone polliceri: quia quod tribuo, hoc mihi restitui incunctanter exspecto. Domine mi, salutationem plenissimam dicens rogo, ut domnae Heliseae communi matri pro me gratias agas; quae dignata est litteris suis vincula proximitatis ostendere. Supra meritum meum summa circa me beneficii coelestis adolevit, dum qui poena dignus sum, justorum praemia consecutus exsulto. Frustra delinquentes periculi mater desperatio ad extrema praecipitat. In errore maximo constituti, meo ad solidam spem reparentur exemplo. Nescio de quo opere mihi, de qua innocentia epistolarum vestrarum fructus accesserit; et animam peccati ubertate locupletem coelestis boni melle satiarit: nisi quia ille qui vulnera nostra suscepit et pro nobis doluit, mutata meritorum conditione, quos flagellis dignos viderit, castigat muneribus: et versa vice noxiorum animas, dum secundis replet, pudore meliorat. Superni ergo secreti dignatione confabulationis vestrae fruges elicui. Vos de corporis mei sanitate sollicitos ille reddidit, quia animae meae curam per spiritales medicos ad statum indultae valetudinis redire compellit. Quae sit in me substantia membrorum, religiosae sollicitudinis investigatione perquiritis: quorum status animae partem negligens, toto mundi istius gravatur imperio. Agite me talem oratione fieri, qualem asseritis blandimentis: quia fuci nescia propositi vestri claritudo, quem bonum esse praedicat ante tempus innocentiae, annuntiat mox futurum. Fratribus meis et conservis quos direxistis, quantum exhibere solatii potui, voto potius quam re idoneus, non negavi. Superest ut accipientes obsequia mea cum universo cui praeestis concilio, per Dei omnipotentis misericordiam conjurati, Deo pro parvitate mea precibus insistatis, ut cui deest per actiones suas fiducia, bonorum per suffragia vestra contingat. Quamvis saepe ingenii mei maciem cognovisses, periclitari tamen jejunia oris olim probati jussionis celeritate voluisti. Sed ego non abnuo obedire diligenti, ut si facundiae deest meritum, gratia veniat obsequendi. Variae sunt donorum coelestium, licet ab uno auctore progrediantur, species. Alium commendat perfectio, alterum insinuat quod sine tarditate aliqua vult parere. Domnae meae Cynegiae epitaphium vix una hora habens tractandi spatium inelimata velocitate composui. Vide necessitatem, ut illam tantorum meritorum feminam verborum saltibus explicarem. Parcat sterilitati meae venerabilis anima, suscipiens pro schemate dictionis studium sine nube dictoris. Tu, domina, epistolam praesentiae meae vice complectens, ora ut spiritus illius scabridis nequaquam laedatur officiis. Postquam venerabilis judicium principis, periclitatis moribus magnitudinis tuae, donavit te honorum germine pro messe virtutum, per linguae ferias fovens irreligiosa silentia, et in eloquentia tua et in meo amore peccasti. Quia naturalibus adolescit elocutio munita superciliis, quotiens prosperum famulatur indicio: copiosior facundia honorum militat incrementis: profectus suos non imparibus significant peritorum ora successibus. Ecce inamabilis taciturnitas, et vobis dicendi abstulit genium, et mihi laetitiae invidit effectum. Referatis forsitan: Posses me, amice, de ignoratione culpare, si quid tibi de apice meo promiscuis dedicata nuntiis fama suppressit. Sed ego agnoscere carorum culmina rumore non patior: et manifesta gaudii colligere de opinionis inconstantia. Noveram quam mihi devinctionis spem simplex eruditi dudum fecisset allegatio: credebam frustra me in illa parte serenis animum auribus committere, unde tu me hilarem esse non jubebas. Illam ipsam mille alarum fabricatam remigiis scriptionis tuae aestimabam pedibus potuisse superari, ne amanti exspectata bona tibi fructum praeripiens alter ingereret. Ecce, mi domine, honorem salutati accipiens, agnitis dolorum causis, remedia praeparata non deneges: quia, quantum praesumo, nec fides in diligentia, nec ad unguem ductus sermo vos deserit in loquela. Non contentus tamen uno dicendi genere displicere, carmen adjeci: ut post epulas Antenorei gurgitis, quas lavacra Aponi, coacta in artum carnis lege, castigant, dum illud quod aquarum fetibus distenditur, aqua desecat; ego quoque qui Heliconis fluenta non tetigi, poeta novus admiscear. Accipe ergo risum motura poemata; et Glovidenum tuum te solum agnovisse contentus, a publico rigore me subtrahe: quia si est quod forte placeat, sententia mihi vestra sufficit: si quod morsu dignum sit, secretum puto quod de amici culpis agnoveris. Dabis etiam veniam, quia oculorum pressus angore poemata fortasse clauda composui. Non enim possunt esse versuum solidata vestigia, luminis officio destituta. Lege ergo aquas calidas, quas invises. Secundet desideria honesta divinitas: felix auspicium bonis non negetur studiis: ingenuae intentiones prosperorum fructibus convalescant. Votorum obsidem tradidit honestati, qui ad liberales aspirat, superis faventibus, disciplinas. Bonarum affectus artium dirum dedignatur ingenium, ad eloquentiae ornamenta non tendunt nisi moribus instituti. His Parthenius noster, germanae filius, incitatus stimulis Romam in qua est naturalis eruditio, festinat invisere: cui magnitudinis vestrae suffragia sum paterna pollicitus. Datur culmini vestro per supplicantem genius, dum quod usus exigit, precibus imploramus: ceu si quis credat se ortum solis, cursum fluminis oratione promereri. Non est beneficium, ubi ordo servatur: mori obsequitur quod obligat universos. Ego tamen supra cursum a quo nequaquam disceditis, aliquid accepturus occurro. Direxi personam, in qua meritorum meorum status aestimetur. Alios forsitan commendatio juvet indebita: parentibus minus est quidquid superare non possumus. Domine mi, servitia salutationis repraesentans, portitorem paucis ejusque negotium elocutus, restat ut agnoscam quid mereatur persona, causa, proximitas. Dum sedem apostolicam coronae vestrae cura moderatur, et coelestis imperii apicem regitis, blanditur profectibus parentum, quod meis promissum tenetur officiis. Spem sine labore obtinet apud constantem virum fideliter obsecutus. Grandis est pompa praestantis, quotiens quod unus meruit pluribus repensatur. Superiorum instituta sectantur, per quos generatio recipit quod persona condiderit. Sic Israelitici delicta populi propter David poena non tetigit, dum genti opitulata est praecessoris integritas, et fides hominis aut eripuit de errore populum, aut juvit in gratia. Parthenius igitur praesentium portitor, germanae filius, hac ad coronam vestram fiducia animante directus est; quem sollicitudo liberalis Romam coegit expetere. Sancta sunt studia litterarum in quibus ante incrementa peritiae vitia dediscuntur. Hoc itinere cana ad annos pueriles solent venire consilia: dum quod aetas refugit norunt instituta praestare. Fovete ergo: veniendi causas patefacta consanguinitate didicistis. Habetis obsidem, in quo dilucide meritorum apud vos meorum qualitas innotescat. Domine, ut supra, salutationis reverentiam obsequiorum devotione restituens, precor ut perlator praesentium famulus vester felici sorte peregrini apud vos nomen excipiat: quia quod attributum fuerit precibus meis, vestrum supra dotes suas ornat officium. Videor apud quos plurimis asserendus est, quem instituti liberalis cura sollicitat: vos patronos meruit causa communis. Non ignari peregrinos suscipitis, nec erudiendos animatis. Expertis manus necessitatibus frequenter adhibetur, dum ad eloquentiae palmam feriato ore eos qui titubant invitatis. Exemplis hortatur ex peregrino potens, ex insipiente perfectus. Utraque Parthenio, germanae meae filio, pars convenit: cui ad venerabiles disciplinas Romam petenti, pro ferratis calcaribus sufficit vos videre. Si ab humanitate non discrepat, sublimitatem tuam gerens ante oculos, rebus ad virtutem potius quam monitis excitatur. Magistra laboris est laudis ambitio, praecipue quando in illo exuberat, quem similis retineas fuisse fortunae. Sed si vobis cordi sum, circa memoratum patrem reddite, ut amor mutuus de vicaria impensione gratuletur: ut quidquid in magnitudine tua dudum laboris exhibui, mihi per alterum reformetur. Domine, ut supra, salutationis obsequia dependens, satis esse ad commendationem credidi, si qui esset portitor non lateret. Precum prolixitate utitur de impetratione diffidens: argumentum est nil merentis, diu rogare. Facessat a moribus tuis, ut perdas beneficiorum genium, dum longa supplicatione producitur de effectu celeri sublevandus. Deo gratias praefatus, qui oculorum meorum quas inexplicabilis dolor pepererat nubes abstersit: jure ad ipsum beneficia sua referens, qui lumen dedit et reddidit. Vix enim post innumeros dies sanitatis fiducia animante respiro. Et hoc ad sententiam culminis vestri prolixiorem respicit, ut quem genius suus de vicinitate deseruit, nil videret: sed potens est ille qui corporis tollit nebulas, rerum serenitate mutare tristitiam. Post elocutionem necessitatis, ad negotium redeo quod coactum impetravit alloquium. Amabitis, ut spero, bajulum quem asserit causa veniendi. Parthenius, sororis meae filius, per liberalis studii disciplinas ingenuus vult videri: optat, ni fallor, peculii vestri habere testimonium. Magnitudo igitur vestra praeteritorum tenax, memor praesentium, prudens futuri, perlatorem pro mea commendatione suscipiat: et qui erit per visionem vestram scribente felicior, peregrinationis non patiatur adversa sentire. Domine mi, debitum servitium reddens precor ut vel per hanc occasionem qua illinc Parthenius susceptas poterit paginas destinare, desiderati multiplicetur forma colloquii. Scimus religiosi sacramenta propositi ab obnoxia peccatis multitudine, innocentia et fide separari, et titulos venerabilis officii mores potius insignire quam corpora. Quis bonum conscientiae inter homines quaerat, si mundi adhibenda est circa pontificum statuta necessitas, si sacerdotum promissio circumspecta cautione servabitur? Nunquam habuit in affectu constantiam, cui facere aliud de pollicitatione non licuit. Saeculi conversatio legum metu retinetur: Dei famulos quod bonum est exhibere convenit non formidini, sed amori. Dudum dum nobis metus instaret, et de clementia pii regis dubio meritorum aestimatione penderemus incerto, camelos tot dandos domno papae tali reverentiae vestrae conditione tradidimus, ut si nobis animalia ipsa non essent necessaria, justum pro ipsis pretium mitteretur. Et quia novit optime sanctitas vestra, nos, dum potuimus, per allegationem tuam utilitates sanctae Romanae Ecclesiae sublevasse, nunc pro vicissitudine facite de veritate beneficium. Quaesumus etiam, salutatione praefata, ut quid super hac parte deliberatio vestra habeat, indicetis: quia credimus nec praefatum sedis apostolicae praesulem, nec vos qui mediatores existitis, aliud cogitare, nisi quod et proposito et justitiae sine dubitatione conveniat. De perfectione confidunt discipuli, quotiens magistrorum praesentiam praestolantur. Spes eruditionis manifesta est, ut fruatur genio suo, invitare doctorem: clara sunt ingenia, quae instruentum agitantur desideriis: monitorem requirunt, qui felici sorte didicerunt. Sic ergo sanctitatis tuae affectione possessus, quanquam me de peritia jactare non audeam, vultum tamen praeceptoris exspecto: ne degeneri te credas ecclesiasticum germen filio commisisse: quia quamvis memoria mea ad centenos se non valeat fructus extollere; scit tamen semina multiplicata redhibere cultori. Veni ergo, ut coram positus segetem tuam boni agricolae vice respicias. Deus procul avertat invidiam. Ita vomeribus tuis ecclesiasticae fecunditatis planta convaluit, ut nulla saevientis procellae possit impulsione subverti. Nolo praejudicio laudi sanctitatis tuae gravare conscientiam: inspicies quae litterarum testimonio declarantur. Superest, salutatione praelata, ut ad gaudia tua jam properes: quia divina beneficia gradibus semper accedunt, et quibus bona conferunt, meliora pollicentur. Nunquam apud Deum fusa deprecatio votivo nudatur effectu, apud quem hilaritas lacrymis obtinetur, et moeror transit in laetitiam. Adfuit Divinitatis auxilium desideriis meis, et te, animae meae major portio, de prolixis gentium finibus gratia duce revocavit. Vere non possum epistolam in multa verba diffundere, impeditus fletibus, quos gaudia in cumulum adducta pepererunt. Fac, mi domine, parvitati meae coelestis doni plenitudinem non perire. Unum uterque habeamus hospitium: nec de parietum angustia sollicitudo generetur; quando unum pectus sufficiens animabus nostris praestat habitaculum. Magna sunt gaudiorum imperia: expers est continentiae hilaritas, et in vocem gestit erumpere. Venit optatis desideriis dies, et ille quem nunquam de meritis meis, sed semper de superna pietate postulavi, magnitudini tuae splendor accessit: redditus est generi et moribus tuis apex, per quem conscientiae fidelis in lucem prodire non formidet integritas. Deus bone, indulta custodi: auge successibus quod dedisti: fac circa servum tuum primum esse gradum, qui summus est. Praecipio spe futura, quae deprecor: nesciunt in foribus haerere, quae coelo auctore tribuuntur. Semper incrementis ad culmen ascenditur, ubi supernus favor praestat exordium. Quis hoc in vita hominum vel eorum qui conversationem suam nulla custodiunt nube sordentem, accessisse sibi die una gratuletur; te honorum auspicia ingressum, et dulce meum Senarium ab ultimis terrarum partibus restitutum? Brevis horarum cursus interfuit, ut et tu palatio natus, et ille sit redditus. In veritate dico, et de Dei misericordia mihi securus spondeo, fragilitati meae praesidia coelo obsequente concedi. Spondetur mihi, quod vobis est praestitum. Domine mi, salutationis obsequia suscipiens, rogo ut si quid amori meo tribuis, dominum animae meae Senarium, ut apud me maneat, exorare pleniter non omittas. Quod nisi obtinueris, multum mihi de hilaritatis cumulo decerpsisti. Bene magnitudo vestra, dum origini et moribus praestat obsequium, emendationem sine intervallo conjungit errori: et quod peccatum sapienter intelligit, priusquam altero denuntietur, avertit. Quis credat deliquisse in correctione velocissimum? pene non vocandus est sectator excessuum, qui obviam manum ponit in subreptione culparum. Haec, mi domine, ad ea quae dignatus es scribere, gratia vestra duce respondeo. Caeterum humiliorem me proposito actuum meorum pondera reddiderunt: vix miseria remansi idoneus reformare colloquia. Domine mi, salutationis obsequia praesentans, Deum rogo, qui culminibus vestris fructum pro hac qua humilem non spernitis, consideratione restituat. Vix est ut intentus rebus felicibus adversa praenoscat: velut sinistrum enim animi omen repudiat, si quid de austeritate futurorum intellectu praecedente respexerit: certe ne et alieno tempore amarae se misceant, ipsa molestiarum horret agnitio. Nullo credebam intervallo nunc inamabilem Ravennam, dum erat thesauris meis plena, distare: non me sic sitientem fons, aestuantem aura, ut illa ad se non lassum requies invitabat. At nunc ipsa Roma puto ad longiora, pro peccatorum meorum fasce, translata est. Ubi est illa, quae rara putabatur, frequentia litterarum? ubi crebra visio? ubi tot solatia diligentiae? Vere pro meis partibus loquor: detestor vitam, quae nec in aerumna constitutis est odio. Allegat forsitan culmen suum, sibi pro superna dispensatione cupita contigisse. Non est plena felicitas, quando nostrorum aliquis miseriis durae sequestrationis affligitur. Deo credite, non sunt fucata quae defleo; nec ad explicandam cordis tragoediam, aut epistolaris concinnatio sufficit, aut sermonis angustia. Christe, rerum arbiter, propriae succurre necessitati; ne humana fragilitas, ad immensi fascem doloris non sufficiens, pressa succumbat. Domine mi, salutationis servitia dependens, rogo, ut paginalis circa me cura servetur: ut vel hoc remedio inter aestus mens constituta respiret. Non in te admiror sermonis abstinentiam: quia qui exigua condiderit, nil producit. Credis sub hac occasione profectus tui latere substantiam? et taciturnitatis imperitiam prodit, et infabricata confabulatio manifestat infantiam. Interea ante inops gratiae non fuisti, sciens quid diligentia, quid amantis sollicitudo flagitaret: factus es bonarum rerum nescius, postquam te ad obtinenda quae putantur maxima, transmisimus. Quod restat, vale, et accipiens monitoris verba, melioratum te scriptionis assiduitate divulga. Dum remedia sua quaerit affectio, et aestum sollicitudinis colloquio cupit mediante relevari, ardescit animus provisionis beneficio: unde exstingui creditur, geminatum diligentiae surgit incendium. Saepe mihi bajulorum copiam perquirenti inde aegrescere contigit, unde opinabar quod prodesset accidere. Ecce medetur desideriis meis, qui suorum ad vos causa properavit: fit adjumentum necessitatis alienae, quod propriae consideratione suscipitur. Videro quid commendatione mea Bonifacius promoveat: interim opitulatur studiis meis, quod prolixis a me precibus impetravit. Hunc bonis ortum natalibus testis sanguinis mens designat. Germanum suum praefatus in vicinitate Aquileiensis civitatis asserit esse captivum: qui ut a vobis juvetur, exposcit. Sanctae domus vestrae consuetudo vulgata est: talem vitam bonorum actuum obsidem jam dedistis, a qua velut debitum poscat, qui calamitate deprimitur. Domine mi, accipientes plenae salutationis obsequium, facite exorari, quod sponte consuevistis, ut qui vestris supplex est, alteri eum esse non liceat. Astipulatorem me opinionis suae magnitudo vestra ita supplicatione postulat, quasi ad amicitias recenti adhuc sim incude formatus: aut non genio suo defraudet, qui propositum diligentiae sub quacunque occasione commutat. Facessat a Christianis moribus varia de amante sententia: qui officium oris sui dedicaverit laudibus, liberum non habet inchoata deserere, ne devenustet praefati mella praeconii vilitate sequentium. Videro qui ingenium credat esse sectari novitatem; ego ut tarde amicos eligo, ita in his indemutabiliter persevero. Mihi adsum, quotiens opinionem vestram astris aequavero: quia apud quos ignoti sumus moribus nostris, de sodalibus aestimamur. Vere fateor splendorem conscientiae vestrae, famae vice, copiosius effudi. Ante adventum culminis tui, obsequio sermonis mei in Liguria, quanti essetis, innotuit. Deo gratias, qui cum sententia mea generalitatem fecit habere concordiam. Utinam me non humiliaret paupertas eloquii! plus habent vota de meritis tuis, quam proferat lingua de laudibus: inops facundiae per quoscunque strepitus quae gloriae tuae potuerunt convenire, non tacui. Facta est lux genii vestri conscientiae meae demonstratio. Procul avertat divinitas, ne unquam testimonio meo fragilitas claris moribus inimica subripiat. Nulla est, quam opime texuistis, in vobis erroris causa quam recolam: et si pro meritis meis exstitisset, bonorum veterum recordatione sopiretur. Quod restat, valete, mi domine, et iter meum votorum benignitate prosecuti, caritatis recordatione absentiae meae damna pensate. Si proximitas sanguinis ad diligentiam mentes invitat, pii amoris obsecutus imperiis, gestio me praevium praestitisse sermonem, et orditum paginas amplectendis viam reserasse colloquiis. Diu quidem cassa exspectatione maceratus, dum operior paginas, non emisi. Sed calcaribus suis animum meum fodit affectio, et ad tabellarum munia priorem fecit accedere. Habes praerogativam, si bene conjicio, plus amantis: qui et post productum silentii vestri studium loquor, et debeo verecundia commendare quod tacui. Nunc tamen, ne epistolaris concinnatio transgressa terminum devenustet auctorem, salutationis servitia deponendo, etsi mereor, dignationi vestrae conciliandus occurro: quia potiorum sublimitas communione geminatur, et facem praefert eminentissimo gratia concessa subjectis. Si liceret cum magnitudine vestra aequa sorte contendi; si honores, aetas, meritum quod vobis facem praetulit, nos non in umbram cogeret, ego potius culmen vestrum de tabellarum abstinentia jure culparem; qui postquam ad urbem Romam profecti estis, nulla me recordationis fruge sublevastis. Sed vide, per rerum providentiam quam cauta est seniorum dispensatio, et fabricatis plena sermonibus: praevenitur querelis innocentia: et ne dolorem suum in lucem producat, arguitur: fit rea, ne faciat. Ergo haec mihi digrediens promissa contuleras? haec deosculatum fiducia sublevasti, ut crederem mei immemores vos futuros? an ad aliud attributae sunt paginae, nisi ut secreta pectorum oris clave manifestent? Sed abstineo prolixitate paginali, ne grandiorem generet confabulatio producta rancorem. Ad salutationis obsequia me reduco, rogans ut pro me apud apostolos Dei preces effundas, ut corum beneficiis mortalis angustiae superetur obscenitas, et de puro mandatorum coelestium tramite mens serena gratuletur. Bene cupitis superna dispensatio dedit effectum, et de negotiosi occasione colloquii fraternam refovens diligentiam, quod putabatur necessarium, fecit optabile. Hinc coelestis cura nepti meae procum non omnino a sanguine nostro peregrinantem jussit accedere: ut dum consulendi instat opportunitas, sancto amori pabula praestarentur. Vix sustinebam, fateor, procurati studia longa silentii: sed interpres mitior putabam applicandum timori quod subducebatur affectui. Deo gratias qui ad usum styli fraternitatem vestram reduxit et gratiae. Divinis tamen legibus cognationem indiculo comprehensam in matrimonio licere sociari, sine dubitatione noveritis. Sed continuo ad urbem Romam homines meos dirigo, exacturus a venerabili papa super hac parte responsum, ut animum vestrum potioris praecepti firmet auctoritas. Domine, ut supra, salutationem plenissimam accipientes, sanctum quoque et communem patrem parilis noveritis esse sententiae: cujus ad vos per hominem meum, si divinus favor annuerit, cum sedis apostolicae apicibus litteras destinabo. Quam saepe aliena peccata nos ingravant, et quod a nobis non oritur, jure nostro imputatur excessui! Ex me didici fidem veterum non perire, dum per negotia novella cana poetarum reparatur annuntiatio. De me dictum aestimo, Decidit infelix alieno vulnere . Super exspectandae memoriae viri Sabini filio exhibetur praefata concinnatio: qui hactenus aegritudinis tentus obstaculis, sine vitio suo constituta violavit. Fateor, pene animum meum reum fecerat magnitudinis vestrae dives assertio, et credebam culpam esse propriam, quam conscientia non habebat. Ecce, ut primum in bonam valetudinem reductus est, Mediolanum cum summa properatione commeavit. Caetera apud vos alleganda esse non credidi: quia qui commendat magnis viris justitiam, oblivionem videtur aequitatis opponere. Domine mi, salutationis plenissimae munus exhibeo: et quod superest, quaeso ut status circa me gratiae vestrae, quamvis sit plenissimus, adhuc tamen recipere cogatur augmenta. Resistunt peccata desideriis, et ut meritorum status delinquentibus innotescat, a labiorum proximitate cupita subtrahuntur. Acrius affligunt oblata, cum pereunt: potior sitis est, quam undarum gustus exaggerat: non urunt memoriam prima fronte negata beneficia: quis ferat ingestam oculis aequo animo se perdidisse dulcedinem? Sed recte ista ad supernam remittuntur providentiam: quae coelestis dispensatio mysterii idcirco humanis dispositionibus manus opponit, ut votorum praestet effectum. Sanctus pater vester libenter se pariturum jussioni magnitudinis vestrae fuerat de mea occasione pollicitus: sed animum ejus in diversam partem pro utilitate, quantum dicit, Ecclesiae supervenientia rapuere consilia; sicut praefati pagina ad vos directa declaravit. Praestolatur tamen super negotio designato magnitudinis vestrae secunda colloquia: quo manifestius in fratris vestri Fausti patricii utilitate me esse necessarium reseretur: cujus gratiae nihil sibi aestimat liberum derogare. Quod restat, obsequii mei humilitate suscepta precor, ut opifex qui culmini vestrae parvitatis meae curam est dignatus infundere, ipse per vos sequenda disponat. Supra modum me sollicitant procurati studia indefessa silentii: et licet animus in statione sit positus, contristat sermonis abstinentia, quae vivis imaginibus secretum pectoris oris clave manifestat. Patior quidem interdum caritatem sub paginarum promulgatione simulari: nunquam tamen credo his muniis abstinere qui diligunt. Referat forte magnitudo vestra publicae occupationis curam locum scriptis familiaribus non dedisse. Sed idem status erat, cum praecedente tempore colloquia culmen vestrum crebra praestabat: nec aulicis deputatus ita premebatur excubiis, ut promissi amoris memoriam non haberet. Quis favis toxica, quis coenum fontibus clandestinus susurrator admiscuit? aut forte quod fuerat de affectione subreptum ad judicium retulistis? Sed ego occupare vos paginarum promulgatione non differo: ut ad usum veterem, cessantibus promissae dignationis stimulis, vel garrulitatis meae provocati fruge redeatis. Domine mi, salutationis obsequium plena humilitate persolvens, indico me vestris cupidum esse aspectibus praesentari; si tamen faciendum, perpensis quae vobis cordi esse non dubito, rescribatis.
( Valete, mi domine, et amantem vestri crebris relevate
colloquiis: ut si non exigat negotiosas frequentia
paginas, praestentur affectui.) (Aeneid. X)