XXXIII.  Majoris Monasterii protectionem suscipit, possessionesque ac privilegia confirmat, imposito monachis aurei denarii censu annuo.   (Anno 1100, Nov. 19.) [  Opera Guiberti abbatis S. Mariae de Novigento,  edit. Achery, Notes, p. 588.]
PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HILGOTO, Majoris Monasterii abbati, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.
Cum universis sanctae Ecclesiae filiis, ex apostolicae sedis auctoritate ac benevolentia debitores existamus, illis tamen locis atque personis quae ampliori religionis gratia eminent, propensiori nos convenit charitatis studio imminere. Tuis igitur tuorumque fratrum, fili in Christo dilectissime Hilgote, justis precationibus annuentes, cum pro beati confessoris Christi Martini devotione atque reverentia, tum pro vestrae religionis praerogativa, monasterium vestrum, quod Majus dicitur, a beato quondam Martino aedificatum, in apostolicae sedis tutelam specialiter protectionemque suscepimus. Per praesentem igitur nostri privilegii paginam, apostolica auctoritate praecipimus ut quaecunque hodie idem coenobium juste possidet, sicut in crastinum, largitione principum, oblatione fidelium, concessione pontificum, juste atque canonice poterit adipisci, firma tibi tuisque successoribus, et illibata permaneant. Decernimus ergo ut nulli omnino homini liceat idem coenobium temere perturbare, aut ei subditas possessiones auferre, sive minuere, vel temerariis vexationibus fatigare; sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione ac gubernatione concessa sunt usibus. Missas sane publicas per archiepiscopum, aut episcopum quemlibet, in praefato monasterio celebrari, aut stationes fieri, omnimodo prohibemus; ne in servorum Dei recessibus popularibus occasio praebeatur ulla convenientibus. Interdicimus etiam ne quis ejusdem loci monachos in aliquam Ecclesiam ad stationem, aut exsequias celebrandas, praeter suam et abbatis voluntatem compellat. Adjicientes et praecipientes ne quisquam deinceps archiepiscopus, aut episcopus, B. Martini Majus Monasterium, aut ipsius Majoris Monasterii monachos, pro ulla causa ullo in loco excommunicare praesumat, sed omnis eorum causa gravior ex apostolicae sedis judicio pendeat. Nec cellarum vestrarum videlicet fratres, pro qualibet interdictione, vel excommunicatione divinorum officiorum, suspensionem patiantur, sed tam monachi ipsi, quam etiam famuli eorum, et qui se monasticae professioni devoverunt, clausis ecclesiarum januis, non admissis dioecesanis, divinae servitutis officia celebrent, et sepulturae debita peragant. Obeunte te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quolibet successorum, nullus illi qualibet subreptionis astutia aut violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu ejusdem fratrum pars consilii sanioris elegerint. Porro quia Turonensis Ecclesiae antistes et clerici, praedecessoris nostri apostolicae memoriae Urbani secundi repetitis litteris, nostris quoque commoniti, ab impugnatione vestra desistere nullatenus acquieverunt; quinimo apostolicae sedis familiarius communicantes, vos excommunicare et excommunicatos praedicare non timuerunt; adeo ut ab abbatis vestri sepultura, et a vestrae professionis consortio Sancti Juliani monachos, et alios religiosos fratres, abbatesque subtraxerint. Nos eorum excommunicationi religionem vestram Domino cooperante subduximus. Beato quippe Ambrosio attestante didicimus quod haereticum esse constat, qui a Romana dissentit Ecclesia; et Samuel quasi idololatriae ait, scelus est nolle acquiescere. Vos autem tanquam familiares filios nostrae communionis, charitatis et gratiae vinculo complectimur. Qua nimirum justitia exigente statuimus ut regulariter electus abbas, vel a Romano pontifice, vel a catholico quem advocare maluerint, nostrae communionis ac familiaritatis episcopo consecretur; qui vestra fultus auctoritate quod postulabitur, impendat. Chrisma, oleum sanctum, consecrationes altarium sive basilicarum, ordinationes monachorum, qui ad sacros sunt ordines promovendi, locorum vestrorum fratres ab episcopis, in quorum dioecesibus sunt, accipiant. Ad haec adjicimus ut idem Beati Martini monasterium, ab omnium mortalium jure liberum, Domino annuente, permaneat, solique Romanae Ecclesiae subditum, de tanta semper libertate atque auctoritate congaudeat. Ad judicium autem perceptae hujus a Romana Ecclesia libertatis, per annos singulos unum aureum denarium Lateranensi palatio persolventes. Si quis igitur in crastinum archiepiscopus aut episcopus, imperator aut rex, princeps aut dux, comes, vicecomes, judex, aut ecclesiastica quaelibet saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen. Ego Paschalis episcopus catholiciae Ecclesiae. Ego Odo Ostiensis episcopus. Ego Miro Praenestinus episc. Ego Paganus diaconus R. E. cardinalis. Ego Albericus Dei gratiae cardinalis. Datum Laterani per manum Joannis S. R. E. diaconi cardinalis, XIII Kal. Decemb., ind. VIII, Incar. Dominicae millesimo centesimo, pontificatus autem domini Paschalis secundi II.
[Milo]