EPISTOLA XV. AD COMITEM RAINALDUM ELECTUM IN EPISCOPUM CARNOTENSEM. [A. D. 1178.]
ARGUMENTUM.-- Instruit filium comitis R. in episcopum Carnotensem electum, quibus virtutibus episcopus ornatus esse, et a quibus vitiis abhorrere debeat.
Vocavit te nobilis Ecclesia Carnotensis de subdito in praelatum, de filio in parentem, de discipulo in magistrum. Si vis esse, quod diceris, ut inter electos Domini censearis, qui in electis suis mittit radices, qui quos elegit, hos et praedestinavit; convertere a conversatione tua antiqua, ut novum induens hominem, omnem vitae prioris exuas vetustatem. Cum eras parvulus, sapiebas et loquebaris ut parvulus; nunc autem quia in virilis aetatis plenitudinem evasisti, evacuanda sunt quae erant parvuli, ut nihil puerile aut tenerum sapiant opera tua, sed te per omnia exhibeas virum in Christo perfectum. Super omnia humilitatem amplectere, ut apud te nihil superciliosum appareat, in verbo, vel in facie, vel in gestu. Principem te constituerunt fratres tui, dicit Sapientia, esto in illis quasi unus ex illis; nihil singularitatis praetendas, nihil dominationis exerceas. Estote, inquit beatus Petrus apostolus, non dominantes in clero, sed forma facti gregis in populo. Ille, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, vocavit te, ut sacerdotio fungaris ei, ut in domo matris suae sis fidelis et prudens dispensator, servus non dominus, sis possessionum suarum custos, et populi advocatus. Posuit te Dominus, ut sis principibus ad correctionem, plebibus ad eruditionem, afflictis ad solatium, nocentibus ad timorem, clericis ad liberationem, superbis ad humiliationem, humilibus ad tutelam. Agnosce, quaeso, vocationem tuam; non enim vocavit te iterum Dominus in immunditiam, ut deducas in bonis dies tuos, et agas curam carnis in desideriis; haec omnia a mente futuri episcopi convenit exsulare; scriptum est enim: Necesse est, ut munda sit manus, quae sordes diluit alienas. Sane in Exodo legitur, quod cum Moyses de mandato Domini proposuisset Aaron in pontificem consecrare, eum prius diligenter ablutum vestivit subucula, et balteo cinxit; in quo ostenditur quod in episcopum consecrandus prius abluitur, ut de antiqua conversatione in novam innocentiam reformatus suscipiat incrementa virtutum. In subucula quidem vitae munditia designatur, quae balteo constringitur, ut sub arctiore tutela pudicitia nutriatur. Apponitur etiam tunica hyacinthina, ut sit conversatio ejus coelestis, ut jam non loquatur verba hominum, aut sapiat nisi Christum. Superhumerali autem rationale adjicitur, in quo erat doctrina et veritas; ut sit scriba doctus in regno Dei, et cum opportunum fuerit, producat de thesauro suo nova et vetera. Haec a tuae administrationis officio exactissime requiruntur, ut per omnia sit in te humilitas non vilescens, dignitas non praesumens. Hodie in promotione quorumdam prima quaestio est, quae sit summa redituum, non quae sit conversatio subjectorum; verumtamen Deus non irridetur. Ad honorem vocavit te propter onera, non ad multiplicandum numerum familiae, aut equorum; non ad dandas parentibus dignitates, sed ad dandam scientiam salutis plebi ejus. Majus gaudium Deo et angelis ejus, si convertatur peccator a via sua mala, praelati officio, quam si per ejus industriam pompa episcopalis eminentiae in evectionibus et familiis augeatur. Non est in hoc gaudium angelorum, in quo est pauperum domorum subversio, a quibus procurationes exigis importunas. Conqueruntur et dicunt, quia multiplicasti gentem, et non magnificasti laetitiam. Si te illius discipulum profitetis, qui venit ministrare, non ministrari, sic ministrabis pauperibus, ut non vituperetur ministerium tuum ut patrimonium Christi et pauperum ejus, quod tibi commissum est in egentium necessitates, non in usus extraordinarios expendatur. Patrimonii hujus zelator est Dominus, rationem tecum districtissimam positurus, et usque ad novissimum quadrantem exiget universa. Sane propter hoc irritavit impius Deum. Dixit enim in corde suo: Non requiret. Sed certe requiret. Nec te poterunt excusabilem reddere tuae generositatis eminentia, et numerositas clientelae. Si quia filius comitis, aut consobrinus regis es, manu effusiore teneris expendere; necessitas haec Christi patrimonium non contingit. Expensas, quas de rebus mundanis fecisses, alias fortassis enormes pro tua generositate, debet in rebus ecclesiasticis episcopalis modestia cohibere. Electus es in episcopum a Christo, ut ei fungaris sacerdotio, ut reddas populum acceptabilem Domino, sectatorem bonorum operum, ipsum verbo instruens et exemplo. Propter quod omni antiqua vanitate deposita, studeas moribus implere pontificem, et, ut Sancto sanctorum devotae servitutis impendas officium, induas sanctitatem. Sis, quaeso, compositus ad mores, fervidus in dilectione, mansuetus in societate, stabilis in promisso, fortis ad patientiam, pronus ad concordiam, rigidus ad censuram. Sis in judiciis rectus, in loquendo modestus, in ubendo discretus, in disspensatione industrius, in agendo strenuus, in auxiliando sollicitus, in consiliis fidus, in responsionibus circumspectus. Exhibe te majoribus devotum, minoribus blandum, aequalibus mansuetum, rigidum superbis, benignum humilibus, misericordem poenitentibus, inflexibilem obstinatis. Exhibe te Joannem incestuosis, Jehu et Mattathiam apostatis, fornicantibus Phineem, Eliam idololatris mentientibus Petrum, blasphemantibus Paulum, negotiantibus Christum. Brevissimus est hujus vitae temporalis excursus; finis autem horribilis et incertus. Quanto est celebrior titulus tuae nobilitatis, tanto gloriosius tibi cedit ad cumulum laudis, si alios in Christi ministerio superas sanctitate, quod generositate transcendis. In episcopali conditione nihil est medium; vel saecularis erit tua conversatio et probrosa, vel sancta, et tam apud Deum quam homines gloriosa. Nihil est, quod adeo vitam hominis cito obtenebret, aut illustret, sicut pontificalis auctoritas. Cito fit vel bonus odor Deo, vel rumor in populo. Quaedam gemmae splendidiores sunt in obscuro quam in luce. Quidam ante dignitatis adeptionem satis commendabilem exstiterunt; sed super candelabrum Ecclesiae constituti, lucem in tenebras, et famam in infamiam converterunt. Vulgariter dicitur quod honores mutant mores; sed raro in meliores. Melius plerisque fuisset adhuc latere sub modio, et sub umbra honestae opinionis, quam cum infamia candelabrum ascendisse. Adhuc turpitudo eorum sub paupertatis obscuro lateret, nisi eam dignitas divulgasset. Crevit honor, et cum honore infamia; nam juxta satyricum: Omne animi vitium tanto conspectius in se Crimen habet, quanto qui peccat major habetur Privato peccanti saepe parcitur; sed si praelatus deliquerit, in ejus infamiam linguae omnium acuuntur. Multi ex aliena persuasione credunt suum crimen prorsus esse absconditum, sed periculose falluntur. Sciat enim omnis praelatus, ex aliquo semper se esse infamem, nisi veram operibus exhibeat sanctitatem. Scriptum est, quia vox populi, vox Dei. Nec leviter, juxta aestimationem meam, opinio communis aliquem praelatum extolleret, nisi quem effectus operum, et jugis experientia commendasset. Si te igitur publicae commendationis titulos habere delectat, Christo et hominibus placere intendas, non in multitudine divitiarum, sed gratiarum, non in ornatu vestium, sed virtutum. Illorum episcoporum vitam detestabilem reputes, quorum habitus in veste pompatili, quorum incessus erecta cervice, quorum facies torva, truces oculi, minae terribiles, dominantes in clero, non forma facti gregis in populo; quorum deus venter est; quorum vita in morte sepulta est, mendaces, vaniloqui et superbi, socii furum, non collegae Petri sed Simonis, non Christi discipuli, sed Neronis. Isti dum pauperes spoliant, dum monasteria gravant, dum extorquent a clero, dum in quaestum trahunt, et venalem exponunt justitiam Dei, dum Gieziticam negotiationem exercent, thesaurum irae et mortis sibi accumulant, cum thesauro pecuniae Christum habituri vindicem, quem non timent judicem. Illud certissime teneas, quod si ad hos enormes actus manum semel praelatus extenderit, Ut canis a corio non absterrebitur uncto: sed glutino malitiae inviscatus de caetero respirare non poterit, et, nisi cum multiplici austeritate poenitentiae, ad innocentiam non redibit. Praelatus siquidem rarissime invenitur, qui collaterales non habeat assentatores sibi, qui eum lactant et palpant, qui oleo peccatoris caput impinguant. Laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur. Isti sunt, qui cum vident domini sui animum in tentationibus vacillantem, possentque eum verbo exhortationis imbuere, et a peccato avellere et erigere in virtutem, mellitis sermonibus spiritum in eo virtutis exstinguunt, cum scriptum sit: Spiritum nolite exstinguere, atque adhuc imbecilles sanctioris propositi conatus evacuant, et subvertunt. Si continentiam vovet, si ad abstinentiam se conformat: Propitius, inquiunt, sis tibi, domine; juvenis es, jejunia capiti sunt importuna, nimia carnis afflictio morbos parit; sic debes chordam tendere, ne rumpatur. Haec omnia in annos maturitatis differri oportet. Non sumus meliores quam patres nostri. Ad solatium viri creata est femina. Viro et feminae dictum est: Crescite et multiplicamini, et replete terram. Nec virtus tua, virtus est lapidis, nec caro tua aenea est. Delicta juventutis et ignorantias Dominus non attendit. Somnus, et ludus, et sollicitudinum depositio amicissima sunt naturae; bonum custodit castrum, qui servat cum diligentia corpus suum. Temerarium est se citra necessitatem affligere. Religio in juvenibus, raro commendabiles sortitur eventus; aetas provectior satis redimet lubricum juventutis. Satis tempestiva est poenitentia, quae anticipat diem mortis; latro in cruce poenitet; nemo sero poenituit, quem mors invenit poenitentem. Tuae proprium est parentelae, motus adolescentiae sequi, atque ad tempus laxioribus indulgere desideriis, et tandem in tempore maturitatis odorem suavitatis emittere. His et aliis modis superseminat zizania inimicus homo: sed mentita est iniquitas sibi. Nam, ut novissimis ejus verbis prius respondeam, magnus ille comes Theobaldus, et alii plerique progenitores tui, etiam ante juventutis ingressum, magnarum virtutum titulis effulserunt, sed et avunculus tuus, archiepiscopus Remensis senilem induit ab adolescentia gravitatem, ex tunc ascensiones in corde suo disposuit, atque per incrementa virtutum in eminentiam vitae perfectioris ascendit. Certe populus qui te lactat, in errorem inducit. Crede, amice charissime, Paulo doctori gentium, non adulatori: Abstinete vos, inquit, a desideriis carnis, quae militant adversus animam, si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; illa scilicet, morte, quae nec moritur, nec finitur. Sapientia carnis, quae tibi suadet illicita, inimica est Deo. Attende suggestiones adulantium tibi, et vide quem fructum ex eorum consilio assequaris. Sane in voluptatibus carnis cito praeterit quod delectat, et permanet sine fine quod cruciat. Quem fructum habuistis, dicit Apostolus, in his, in quibus nunc erubescitis. Haec sunt, quae carnis opera comitantur, appetitus anxietatis et vecordiae, actus abominationis et immunditiae, exitus poenitudinis et verecundiae. De universis, in quibus Deum offendimus, nihil residuum est, nisi conscientia immunditiae testis, et se crucians recordatione peccati. Teste Apostolo, fructus peccati mors; fructus autem justitiae, spes et gaudium in Spiritu sancto. Factus es discipulus, non Epicuri, sed Christi, ut crucem Christi circumferas in corpore tuo, non ut curam carnis in desideriis agas. Si Christi ministerium suscepisti, in omnibus exhibe te sicut Dei ministrum, ut non blasphemetur in te nomen Dei. Ille, cui ministrare proponis, sanctus est, innocens, impollutus, excelsior coelis factus. Sancti, inquit, estote, quia ego sanctus sum. Haec est, inquit Apostolus, voluntas Dei, sanctificatio vestra. Et subjungit: Ut abstineatis a fornicatione, ut sciat unusquisque vas suum possidere in sanctificatione et honore . Sic te existimet homo, ut ministrum Christi, et dispensatorem mysteriorum Dei. Bene quidem dispensas, si vivas ordinabiliter, socialiter, humiliter; ordinabiliter tibi, sociabiliter proximo, humiliter Deo. Si onerosus tibi videtur vitae melioris ingressus, erit tibi progressus acceptior, ipsamque propositi sancti duritiam certior retributionis exspectatio levigabit. Propheta dicit: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras. Quod leve est, dicit Apostolus, et momentaneum tribulationis nostrae, immensum gloriae pondus operatur in nobis. Transibit enim spes in rem, labor in praemium, continentia in gloriam, abstinentia in coronam: quod breve est, in perpetuum; quod mutabile est, in aeternum. Inter caetera, tanquam dominum et amicum humiliter et obnixe te precor, quatenus hanc exhortationem meam, quae procedit ex corde, patienter admittas: quodque per, tu et tibi et te scribo moleste non feras; pluralis enim locutio, qua uni loquendo mentimur, sermo adulatorius est, longe a sacro eloquio alienus. post epistolam interveniunt haec quae sequuntur. Haec epistola continuatur cum praescripta et non habet rubricam nec etiam numerum epistolarum. --Non te lusisse pudeat, sed ludum non incidere: et qui lusisti temere ad vitae frugem regere magistra morum doceat te ratio, ut dignius pontificio divini dono munere ad laudem Christi nominis fungaris sacerdotio. Sis pius, justus, sobrius, prudens, pudicus, humilis, in lege Dei docilis, et non sis arbor sterilis. Tuo te regas aptius officio, et pulso procul vitio mundus a labe criminis, ut mundus mundae Virginis ministres in altario. Ministros immunditiae a te repellas longius, bonorum vitam fortius pravus depravat socius, et afficit infamiae dispendio: sic trahit praesumptio a convictu similium. Praelati vita vilium vilescit contubernio. Pius protector pauperum omni petenti tribue, malos potenter argue, manusque sacras ablue a sordidorum muneris contagio. Nullus te palpet praemio, quaesita gratis gratia largire beneficia sed dignis beneficio. Non des ministris scelerum, non tua sed ecclesiae, sub pietatis specie, non abutaris impie commisso tibi pauperum suffragio. Nil a te ferat histrio, et tibi non allicias infames amicitias de Christi patrimonio. Caute dispone Domini pauca, sed vera loquere; verba confirmes opere, quia non decet temere os sacerdotis pollui mendacio. Prudentium consilio te frui non displiceat, nec sinistrae moveat salubris exhortatio. Teneris ut abstineas ab omni mala specie; sub freno temperantiae magistra pudicitiae sobrietate floreas. Non vario vagoque desiderio declines ad illecebras, sed caecae mentis tenebras purga virtutis radio.
[In codice Harlejano [3672]