EPISTOLA CCCLXX. NUNTII SUI AD EUMDEM
Venerabili domino et Patri charissimo THOMAE, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, et Anglorum primati, fidelium suorum minimus, salutem et felices ad vota successus.
Noverit vestra paternitas Octavianum schismacum, quem sibi in caput erexerant, et schismatis principem Belial, quarta feria post octavas Paschae obiisse in urbe Lucensi, et sepultum esse in monasterio extra civitatem. Cum enim canonici majoris ecclesiae, et regulares canonici sancti Fridiani ei sepulturam negassent, praeeligentes a suis migrare sedibus, quam admittere corpus schismatici, quem credunt in inferno esse sepultum, a satellitibus imperatoris et familia propria ad miseros monachos cadaver illud perlatum est. Capella vero ipsius, et quidquid aliud habebat, et equi, quoniam aliud non habebat, qui urgente inopia non nisi ex rapto vixerat a multo tempore, ad imperatorem perducti sunt. Imperator autem hoc cognito vocavit ad se Papiensem episcopum, qui in monasterio Beati Michaelis apud Clausam exsulabat; sed quid facturus sit, adhuc incertum est. Alii autem dicunt, quod alium velit ei substituere. Alii quod ad catholicam redibit unitatem. Praeterea urbes Italiae minus solito promptae sunt in obsequium ejus, adeo quod Papienses et Cremonenses, per quos Italiam domuit et contrivit, ei in faciem resistant, denuntiaverintque ei, quod ab eo recedent omnino, nisi deponat tyrannidem, et civiles induat mores, ut liberi esse possint, sicut in diebus aliorum imperatorum. Octavianus autem quindecim diebus antequam moreretur, freneticus effectus est continue, et in tantam versus insaniam, ut nec Dei nec sui memor esset. Audierat quidem dominus papa de morte Octaviani a fidis et veris relatoribus, et velut alter David persecutorem suum deflevit exstinctum, et cardinales de morte illius exsultantes durius increpavit. Hoc autem recte, eo quod jactura animae irreparabilis est, ubi culpa per poenitentiam non deletur. Nec meminimus a saeculo, quod haeresiarches vel auctor schismatis, nisi coactus et invitus, poenitentiam egerit. Si revolvatis historias, ita credo verum esse constabit, quaelibet autem sacrificia, nisi voluntaria fuerint, reprobat Deus. Dum in curia sermo iste crebresceret, ecce nuntii domini regis advenerunt, litteras a sede apostolica impetratas restituentes. Vix eas reddiderant, cum in continenti aliae litterae ab Italia venerunt, et fere pariter porrectae sunt, exponentes diligenter et de morte Octaviani, et de his quae in Italia gerebantur. Dicitur itaque, non modo domino papae ab Italis, sed et regi Francorum a Gallis de partibus Apuliae redeuntibus, quod imperator quintana laborabat, et imperatrix in puerperio fecit abortum. Unde factum est, ut tota Gallia ad obsequium domini papae devotius conversa sit, et Ecclesiam Romanam ad minas hominum minus moveri oporteat. Et ut pro certo accepimus, domini Eboracensis legatio omnino exspiravit, sublata omni spe convalescendi. Memoratus itaque dominus sic legatus Anglorum exstitit, ut nec annuus, nec mensuruus fuerit, aut dialis, qui in legatione sua nec annum, nec mensem, nec diem habuerit. Sed nescio quo pacto nuntii recedentes ab apostolica sede, licet his qui eos praecesserant, minores sint, se pro Augustinianis obtinuisse jactitant, quod majoribus negatum est, et adversum nuntios vestros curiam inflammasse. Et sibi patuisse dolos, quos Gaufredus Ridel et Joannes de Oxeneford contra dominum regem exercuerunt, ut exsilio et omnium bonorum proscriptione digni sint, si citra consensum et auctoritatem regiam talia praesumpserint. Dicunt etiam quod quidam cardinalium litteris suis domino regi significant ad excusationem sui, quam malitiose Gaufredus et Joannes incesserint, et quam praesumptuose vestri nuntii semper et ubique detrahunt regi. Super his nihil mihi significaverunt socii nostri morantes in curia, sed ea per extraneos didici. Verumtamen quidquid contra innocentiam vestram malignorum perversitas moliatur, rogo et consulo, ut quantumcunque secundum Deum poteritis, vobis domini regis gratiam acquiratis et conservetis; quoniam ita Ecclesiae Dei expedit. Nec video quomodo possitis utiliter praeesse, quandiu rebus ita manentibus rex vobis in omnibus adversabitur. Praesertim cum Ecclesia Romana a vobis non nisi verba recipiat, et dispendium, quod aliunde patitur, imputet vobis et sibi, quae vos pro voluntate regis non patitur conculcari. Nunc autem facile ex hac occasione monasterium beati Augustini sibi, nisi praecaveritis, retinebit omnino, quia credibile est, omnes sibi malle quam alteri. Nec video, quomodo istud evitetis, nisi per regem, cui probabiliter persuaderi fortasse poterit, quod longe melius est, et honestius illi, et tolerabilius vobis, ut vestram pro libitu conculcet personam, quam sic ecclesiam mutilet et pessumdet. Ecclesia vero Cantuariae in quo meruit iram ejus? Nunquid digna est affligi et conteri, quia vos elegit, et sibi praefecit? At ille, si causam recte examinat, hoc sibi, non ecclesiae imputabit. Sane melius esset in quacunque cella salvaretis animam vestram, quam ut vestri odio vestra et omnes aliae ecclesiae conterantur, et clerus in ea, cui in diebus nostris addictus est, servitute remaneat. Forsitan et humiliatione vestra hujusmodi, quam vobis Dominus inspirabit, movebitis regem, si ea dixeritis loco et tempore, et ea modestia, et contemptu rerum, et constantia, quam causa desiderat. Si eum vere placatum habueritis, omnia haec auctore Domino facillime conquiescent. Et si hoc aliter fieri nequit, rogo et omnibus modis consulo, ut eum amplius frequentetis. Nec in eo vos deserere credatis pastoris officium, si vel hanc unam animam retinueritis in cultu Dei, ex cujus arbitrio, Domino sic disponente, pendent animae infinitae. Nam ut ait ethicus: Componitur orbis regis ad exemplum. Et Salomon ait, quod qualis est rector civitatis, tales erunt et habitantes in ea. Quid verba multiplico? Precum et consilii mei summa est, ut quantumcunque potueris, dum tamen secundum Deum, regis benevolentiam comparetis. Et tamen socii vestri, quos familiares habuistis, habetis et habebitis, quandiu Deus permiserit, me vobis contraria consulere mentiuntur, dicentes quod ego vos instigabam, ut a domini regis obsequio recederetis, et quod nullum militem honoraretis. Novit Deus, et vos novistis, quia semper consului vobis, ut debitum regi praestaretis obsequium, et vestram quoad Deum et homines servaretis honestatem.