LXVI.  Inter Marcum, episcopum Castellanum (Venetum), et plebanos sacerdotesque ecclesiarum quarumdam de quibusdam decimis sententiam a Gerardo episcopo et Vitaliano archidiacono Patavino latam, probat. Ecclesiae S. Cantiani possessiones confirmat.   (Laterani, Jun. 9.) [HORMAYR,  Gesch. d. ges. Grafschast Tirol,  I, II, 121.]
CLEMENS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis PEREGRINO plebano ecclesiae Sancti Cantiani, ejusque fratribus et ejus successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
Aequum est et rationi conveniens ut perlatas ad audientiam apostolatus nostri controversias, mediante justitia, terminemus, et ut ea quae vel judicio vel quocunque juste titulo ecclesiarum fuerint utilitatibus attributa, apostolica taliter auctoritate firmentur, ut non valeant aliquorum malitia in posterum perturbari. Nam inutiliter ferri sententiae viderentur, si eas liceret cuilibet pro suo arbitrio violare, ac saepius revocarentur in dubium; nisi litterarum essent munimine roboratae. Cum vero lites judicio fuerunt seu concordia terminatae, et sententiae in scripta redactae, si qua posterum dubietas oriatur et eadem fuerit superioris auctoritate sopita ne in contentionis scrupulum relabatur, finem impositum scripturae convenit munimine roborari. Cum igitur olim inter vos et quarumdam aliarum ecclesiarum plebanos et sacerdotes ex una parte, et venerabilem fratrem nostrum Marcum Castellanensem episcopum ex alia, super quibusdam partibus decimarum controversia fuerit ventilata, quam venerabilis frater noster Girardus episcopus, et dilectus filius Vitalianus archidiaconus, et canonicus Paduanus, de mandato felicis recordationis Urbani et Gregorii praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum, sua sententia terminarunt, et postea Philippo de Lupriolo plebano ecclesiae Sancti Lucae, et Joanne de Lanza presbytero ecclesiae Sancti Cassiani procuratoribus vestris, et Michaele Sancti Angeli procuratore ipsius Castellanensis episcopi et canonicorum Castellanensis ecclesiae atque clericorum aliarum ecclesiarum, qui eamdem conabantur sententiam infirmare, in nostra praesentia constitutis, de mandato nostro sub examine dilecti filii nostri Soffredi, Sanctae Mariae in Via Lata diaconi cardinalis super exortis quaestionibus fuerint hinc inde propositae rationes. Nos eamdem sententiam de communi fratrum nostrorum consilio, auctoritate duximus apostolica confirmandam, et litterarum nostrarum patrocinio muniendam. Pro firmitate vero majori tenorem instrumenti, ejusdem sententiae de verbo ad verbum jussimus inserendam. In nomine Dei aeterni anno Nativitatis ejusdem 1188, indictione VI, die 14 intrante Januario, in eorum praesentia, quorum nomina dicentur inferius, super causa quae vertebatur Marcum Castellanensem episcopum, inter et plebanos et sacerdotes de Venetiis, dominus Vitalianus canonicus Paduanus et archidiaconus delegatus, cum domino Gerardo Dei gratia Paduano episcopo a domino papa Urbano ex voluntate supradicti domini episcopi eo praesente et consentiente, pro se et pro ipso episcopo talem recitavit sententiam dicens: In nomine Domini, nos, Dei gratia Gerardus Paduanus episcopus et Vitalianus canonicus Paduanus et archidiaconi delegati a bonae memoriae domino Urbano super causa quae vertitur inter Marcum venerabilem episcopum Castellanensis Ecclesiae ex una parte, et inter plebanos et sacerdotes Sancti Canciani, Sanctae Sopihae, Sanctae Mariae matris Domini, Sancti Pauli, Sancti Lucae, Sancti Jeremiae, Sancti Hermacorae, Sancti Baudi, Sanctae Margaritae, Sancti Simeonis prophetae, Sancti Gervasii, super quibusdam partibus decimarum archipresbytero Paduano qui ab eodem domino papa nobis ad cognoscendum socius datus fuerat, remoto et in loco ejus abbate de Carario substituto et demum praefato abbate per dominum papam Gregorium felicis recordationis a praedicta cognitione excluso, constitutus in hac causa Leonardo primicerio a Castellanensi episcopo et Dominico primo archidiacono a praefatis plebanis et sacerdotibus procuratoribus, quae causa coram nobis sic incoepta est et ventilata. Petebat archidiaconus pro his quorum procurator est a praefato procuratore episcopi, quod dominus episcopus dimitteret plebanos et sacerdotes praedictarum ecclesiarum quartam partem decimarum clericis debitam, habere integram. Ita tamen quod clerici uniuscujusque ecclesiae habeant praecipuam, et inter se dividant quartam illam quae provenerit ex decimis suorum parochianorum. Petebat etiam ut idem episcopus integre dimitteret eis quartam debitam pauperibus et partem debitam fabricis ecclesiarum, nulla quarta ex ipsis retenta. Econtra procurator episcopi dicebat, quod quartam clericis debitam integre habere non debebant, imo inter omnes clericos juxta dispositionem episcopi, sicuti consuetum fuerat, distribui debebat. Quartam quartae pauperibus debitae tum ex consensu clericorum, tum quia praecipue ad ipsum cura pauperum respicit, de jure retinere poterat; porro quartam quartae fabricis debitae, pro restauratione matricis ecclesiae, juste detinebat. Ideoque nos de praedictis remoto appellationis obstaculo cognoscentes, auditis et cognitis rationibus, attestationibus et allegationibus utriusque partis et diligenter inspectis, habito quoque quorumdam sapientum clericorum consilio, pronuntiamus, ut praedicti plebani et sacerdotes quartam clericis deputatam a parochianis suis provenientem, habeant praecipuam et integram, et cujusque ecclesiae clerici praedictarum ecclesiarum quartam quae de decimis suorum parochianorum provenerit inter se dividant, et condemnamus praedictum Leonardum procuratorem et episcopum, ut permittant eos quiete sic habere, et dividere. Praefatum Leonardum procuratorem et ipsum episcopum a petitione quartae partis, quam episcopus solitus est retinere, ex quarta pauperibus debita et a petitione alterius quartae partis quam de quarta parte fabricis debita pro restauratione matricis ecclesiae detinebat, quam praefatus archidiaconus et procurator pro saepe dictis plebanis et sacerdotibus faciebat absolvimus. Et ut haec verius a nobis acta credantur, propriis sigillis nostris ipsam insigniri fecimus. Datum in camera episcopali Paduana. Testes: Adamus, Almericus, Cerutus, Tamboanus, Theotonicellus, Ugolinus, canonici Paduani, Presbyter Paulus de ecclesia Sancti Andreae magister episcopellus Sancti Martini, Michael presbyter et plebanus Sancti Angeli de Venetiis, Rainaldus clericus ejusdem ecclesiae. Gufredinus clericus Sanctae Luciae, Gnafus et alii multi. Ego Boninus domini Frederici imperatoris tabellio interfui, et hanc sententiam jussu domini episcopi jam dicti, et Vitaliani canonici Paduani et archidiaconi scripsi. Quia vero de quarta parte quae restaurationi est ecclesiae deputata, quartam sibi et successoribus suis memoratus episcopus pro matricis ecclesiae utilitate perpetuo reservavit, et alias partes ejusdem quartae tibi et successoribus tuis in communi privilegio plebanis, sacerdotibus atque clericis aliarum ecclesiarum concesso, pro reficiendis ecclesiae vestrae fabricis atque libris, aliisque necessitatibus statuit conferendas, ac de quarta pauperibus assignata, sicut ex tenore privilegii ejusdem episcopi manifeste comparuit, tres partes parochiae tuae pauperibus statuit idem episcopus erogandas, quarta sibi dum viveret reservata, nos concessionem ipsam sicut ab eodem episcopo canonice facta est et scripto authentico firmata, praesentis scripti pagina roboramus, faciendi praeterea securitatis chartulas parochianis tuis a quibus decimas receperis, plenam tibi et successoribus tuis tribuimus facultatem. Statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona supradicta ecclesia impraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis, vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Locum ipsum in quo praefata ecclesia sita est cum omnibus pertinentiis suis, cum terris, callibus et aliis omnibus eidem ecclesiae pertinentibus. Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum fas sit praefatam ecclesiam temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate, et dioecesani episcopi canonica justitia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen. Amen. Amen.Ego Pandulfus presb. card. Sanctorum Joannis Ego Clemens Catholicae Ecclesiae episcopus ss. Ego Theobaldus Hostiensis et Velletrensis episcopus ss. Ego Joannes presb. card. tunc temporis Sancti Marci ss. Ego Laborans presb, card. S. Mariae trans Tiberim tunc temporis Calixti ss. Ego Joannes Felix diac. card. Sancti Eustachii et Pauli tunc temporis Pammachii ss. Ego Petrus presb. card. tunc temporis Sanctae Ceciliae ss. Ego Radulfus ecclesiae Praxedis presb. card. ss. Ego Jacobus diac. card. Sanctae Mariae in Cosmedin ss. Ego Gratianus Sanctorum Cosmae et Damiani diac. card. ss. Ego Octavianus Sanctorum Sergii et Bacchi diac. card. ss. Ego Soffredus Sanctae Mariae in Via Lata diac. card. ss. Ego Gregorius Sanctae Mariae in Porticu diac. card. ss. juxta templum Agrippae ss. Ego Joannes Sancti Theodori diac. card. ss. Datum Laterani per manum Moysi, sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi, vicem agentis cancellarii, V Idus Junii, indictione VI, incarnationis Dominicae anno 1188, pontificatus vero domini Clementis papae III, anno primo.