EPISTOLA III. DAMASI PAPAE URBIS ROMAE AD PAULINUM EPISCOPUM ANTIOCHENAE CIVITATIS. MONITUM.
Cur hanc ab altera Damasi ad Paulinum epistola, secus ac Holstenius, Quesnellus ac Coustantius fecerunt, ego disjunxerim, cum jam dixerim, iterum haud dicam. Holstenius tamen nihil ea de re statuit, sed ita edidit, ut illam in exemplari suo descriptam vidit: Quesnellus autem Holstenianum exemplar, quamquam perturbatum et confusum, pro lege habuit, atque omnium primus, utramque simul velut unam alteri conjunctam imprimendam censuit. Hanc vero, praeter Holsteniani et sui codicis auctoritatem, potissimam rationem affert, quod cum Damasus fidem a se missam Paulino scribit, aliam prorsus quam quae in eadem epistola continetur, indicare debuit, ab eadem scilicet epistola separatam: quam vero fidem hoc loco aliam intelligere possumus, praeter illam, quae eidem epistolae immediate subnexa est? At quam levis haec ratio sit, ipsa epistolae lectio aperte probat: haec enim cum ea dogmata exprimat, quibus a Vitali, ejusque grege subscribi jubet, ac proinde cum nihil illi profecto desit ad plenam Apollinarianae haeresis, de qua tunc agebatur duntaxat, eversionem, nihil etiam opus est, ut aliam illi formulam adjunctam dicamus, quae minime necessaria erat, ac praeterea ab ea causa omnino aliena esse videbatur. Alium vero non quaeram hujus sententiae testem, quam ipsum Damasum, qui post expressas eadem ipsa epistola conditiones omnes, quibus Vitalis, aliique recipi ad communionem poterant, postremo ait, ut qui huic epistolae subscriberent absque aliqua ambiguitate, susciperentur: hinc enim constat apertissime, ni fallor, alias nullas, aut ab eo adjunctas, aut desideratas, praeter illas, quas in eadem epistola enuntiaverat.
Contuli etiam pro hac quaestione mss. codices, ac duos caeteris antiquiores: alterum Dionysianae collectionis concedente abbate tunc religiosissimo ac doctissimo, nunc S. R. E. cardinali poenitentiario Besozzio ex monasterio S. Crucis in agro Sessoriano, signat. n. 225; alterum in Vallicellana scriptum aetate Nicolai I, signat. A. V. Quae vero ex iis deprehendi, duo sunt: primum, hanc de Vitali epistolam omnino solitariam esse, sejunctam scilicet ab altera, quae Damasi confessio dicitur: prior enim codex eam continet ex omnibus Damasi epistolis unicam, quam deinde Siricii ad Himerium decretalis sequitur; Vallicellanus vero codex primo refert ejusdem anathematismos sub hoc titulo: Confessio fidei catholicae, quam papa Damasus misit ad Paulinum Antiochenum episcopum; alio deinde ac posteriori loco hanc, quae de Vitali agit, epistolam recitat sub hac inscriptione: Incipit rescriptum Damasi papae ad petitum Hieronymi ad Paulinum episcopum, atque alii hisce similes codices proferri possent. Alterum vero quod ex iisdem adverti, illud est, quod codex uterque auctior est, quam impressi libri, integra scilicet periodo illa, qua Dominicus homo, cujus Rufinus meminit, expressus est, ac deest in editis. Hos igitur ego codices, Isidorum praeterea Mercatorem, Baronium, ac Sarazanium secutus sum, ac epistolam hanc ab ea, quae Damasi confessio, seu regula fidei dicitur, separatam edidi: sed ad hoc me impulerunt praeterea rationes aliae, quas cum attulerim cap. 10 et 15, ubi de earum scribendarum occasione, ac tempore agendi locus fuit, hic ego non repetam, aliquas praeterea additurus in notis.