EPISTOLA XII. AD EUMDEM.
Sanctissimo domino et Patri charissimo, ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici, THOMAS Cantuariensis Ecclesiae minister humilis, salutem, et omnem cum devotione obedientiam.
Ad pedes majestatis vestrae confugiunt miseri nostri, qui nutu divino reservati esse creduntur, ut fratrum suorum crudeliter interemptorum cladem deplorare valeant, et jam fere pereuntis Ecclesiae miserias exponant in auribus vestris. Jam enim rarus est, qui etiam cum magna difficultate inter tot pericula et mortes audeat prosequi necessitates nostras, cum alii incarcerati, alii capti, alii flagellati, alii mortui diebus fere singulis audiantur. Et rex Anglorum, qui tantorum malorum causa esse dignoscitur, non modo impunis remaneat, sed gaudeat in confusione Ecclesiae, et in periculis rideat alienis; cum diu, si Spiritu Dei ageretur, mansuetudo vestra, in multa patientia sustinens, debuerat ad poenitentiam provocasse. Sed ille, dum peccata peccatis et minora majoribus cumulat, sibi videtur thesaurizare iram, et temeraria provocatione accelerare vindictam. Toto quinquennio in Ecclesiam debacchatus est, et ego, quod sine timore non eloquor, Christum in membris fere quotidie video crucifigi, profanari sancta, lacerari et conculcari Ecclesiam, cui custos a domino fueram deputatus, et nondum cum Petro exserui gladium verbi Dei, ut Malchi saevientis auriculam amputarem. Quoties lego zelum Phinees, Eliae, Matathiae, filiorumque ejus, quoties menti meae fervor apostolicus occurrit, quoties sanctorum Patrum, qui se principibus et potestatibus murum opposuerunt pro domo Domini, gesta revolvo, toties ingemisco periculum meum, et miserae animae, animae scilicet meae timeo justam ex dissimulatione injusta et indebita patientia condemnationem. Cum enim facientes et consentientes comparentur in crimine, et qui potestate divinitus accepta non corrigit quae non ambigit corrigenda, consentientis cadat in culpam, tremendum mihi video imminere judicium, qui tantas enormitates tandiu remissione, quod vereor, nimia pertuli subditorum. Nam beatus, qui talium parvulos nascentes exstinguit, aut natos, quam cito tenentur, allidit ad petram. Vereor, Pater, ne sanguinem illius, et commalignantium sibi de manu mea requirat Dominus. Timeo ne proscriptorum suorum, et in causa Ecclesiae laborantium usque ad mortem, neces multas exigat durus judex, cum scriptum sit; quoniam maledictus est, qui gladium cohibet a cruore. Nam, ut ait Salomon: Qui delicate nutrit servum, postea illum sentiet contumacem. Et hoc quidem crebris Ecclesia et certissimis sentit experimentis. Si quis enim primos ejus cohibuisset impetus, si quis instigantium ad mala et furorem procurantium perculisset temeritatem, nequaquam tot et tantas pestes arbores pestiferae germinassent. Nam tenerorum vitia citius abolentur, et cum diuturnitate invaluerint, quodammodo transeunt in naturam. Et certe tanta fuerat reprimenda praesumptio, tum sui ipsius corripienda enormitate, tum quia totum orbem Latinum pernicioso corrumpit exemplo. Audiat, quaeso, clementia vestra per dominum Gratianum subdiaconum vestrum, cui ex re nomen esse credimus, eo quod tanquam filius gratiae causam Ecclesiae fideliter et prudenter in omni modestia et sinceritate studuit procurare. Audiat, inquam, qualiter in occidente nostro, nisi citius Deo propitio subveneritis, occidat Ecclesia; et tandem misereatur, et tantis miseriis debitum imponat finem. Si enim exspectaveritis ut nuntii regis et malitiae fautores non habeant mendacia quae praetendunt, et nobis et vobis, et illis vita deficiet. Et in districto examine cogetur quilibet nostrum sine personarum acceptione sui operis reddere rationem. Ecce nunc dicit se non a me exigere rationem administrationis cancellariae suae, nec pecuniam quam tunc acceperim aut promiserim, sed id solum petit, quod me tempore archiepiscopatus mei dicit accepisse de rebus suis. Sed Deo propitiante cunctis apud nos notum est, quod ei jam super hoc reddita ratione non teneor. Item dicit se non controversatum esse de consuetudinibus suis, quas tamen mutato duntaxat verbo sibi servari petit nomine dignitatum. Et ego quidem dignitates regni libenter servabo, sicut saepius obtuli, salvo ordine meo et fidelitate Ecclesiae Romanae. Sed ut novam juramenti formam in Ecclesiam Dei inducam, auctore Deo, et pietate vestra mihi prospiciente, nulla necessitate induci potero. Nam quod a me nunc obtinebit, ab omnibus episcopis et Ecclesia tota indubitanter exiget. Observationem canonum, sed nec Evangelii mandata se impleturos aliqui jurare compelluntur; certe nec tutum esset: et episcopi ad observantiam consuetudinum vel dignitatum arctabuntur, inaudito exemplo, juramenti necessitate? Forma fidelitatis exigit in ecclesia Gallicana et Anglicana, ut praelati ecclesiarum principibus jurent se servaturos eis fidem, in indemnitate vitae, membrorum, honoris terreni, salvo ordine suo: et haec forma etiam reprobis consuetudinibus ejus inserta est. In hac forma juravi, sic me jurasse publice profitebor, et hac debet esse contentus: nec ego in hac parte transgrediar temere terminos a Patribus constitutos. Instat etiam, ut mihi et meis ablata, imo Ecclesiae, non restituat aut satisfaciat, dicens majores suos, quorum mensuram in persecutione Ecclesiae implet aut supergreditur, multos de meis fugasse majoribus, quibus nihil unquam restituerunt. Sed ne trahatur ad consequentiam, citius providendum est, ut pernicies deleatur exempli. Nam qui posteris relinquit erroris exemplum, eos merito in culpam impulisse convincitur. Sicut Jeroboam filius Nabath legitur fecisse peccare imitatorem sui sceleris Israel. Quis autem dimittet peccatum, si ablata non restituat aut satisfaciat? Utique omni sollicitudine procurandum est, ut sicut ille auctoritatem criminis a decessoribus trahit, sic idem posteris suis relinquat exemplar correctionis. Alioquin verendum est, ne ille successoribus suis fiat Jeroboam, et ego, si de caetero a debita cessavero correptione, meos velut alter Heli, aut potius sacerdos excelsorum, in ruinam damnationis praecipitem. Nec me quisquam detrectare concordiam, dummodo fiat in Domino et sine laesione Ecclesiae, mentiatur. Quia non sum adeo vecors, ut quae in temporalibus maxima et hominibus gratissima sunt, tanta facilitate contemnam, nisi quia pro his nolo dispendium facere aeternorum. Nemo dum me accusat in contemptu, suum in appetitu vanae quietis aut mundanae supellectilis tueatur errorem; quia Deus, qui irrideri non potest, revelabit in brevi, quando ante tribunal ejus astabimus omnes, qua mente quis vixerit. Illum conscientiae inspectorem et testem habeo, illum exspecto judicem, quem contra aequitatem nullus fallit astutia, nec viribus flectit. R colite, pater, quanta vos ille miseratione respexit, quomodo vestros, imo Ecclesiae ad gloriam nominis sui protriverit inimicos, et cum eo exsurgite in adjutorium ejus, qui in membris suis injuste proscribitur, torquetur, conspuitur et crucifigitur. Audite, si placet, miseros nostros, et preces, quas per eos vobis porrexit, et adhuc porrigit Cantuariensis Ecclesia, clementius exaudite, ut a patre suo post tantas miserias consolationem debitam se gaudeat recepisse. Conterite persecutores ejus, et eos, quos Satanae tradidimus in interitum carnis, quorum nomina vobis exprimentur, si ad vos venerint aut miserint, excommunicatos, donec Ecclesiae Dei satisfaciant et nobis, haberi faciatis. Nuntii vobis, quae fuerant dicenda, supplebunt, licet cumulum miseriarum Ecclesiae Anglicanae non sufficiant, prout necessitas exigit, explanare. Valeat semper et vigeat sanctitas vestra.