LXXXV.  Ad Anselmum Cantuariensem.--Investituras regibus aliisque laicis magistratibus non esse concedendas.   (Anno 1102, Dec. 12.) [MANSI,  Concil.  XX, 981.]
PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, ANSELMO Cantuariensi venerabili fratri et coepiscopo, salutem et apostolicam benedictionem.
Suavissimas dilectionis tuae suscepimus litteras, charitatis calamo scriptas. Neque enim aliud chartae calamus indidit, quam quod de fonte charitatis intinxit. In his reverentiam devotionis tuae complectimur, et perpendentes fidei tuae robur, et piae sollicitudinis instantiam, exsultamus quia, gratia Dei tibi praestante auxilium, te nec minae concutiunt, nec promissa sustollunt. Dolemus autem quia, cum fratres nostros episcopos legatos regis Anglorum benigne suscepissemus, quae nec diximus eis, nec cogitavimus, redeuntes ad propria retulerunt. Audivimus enim eos dixisse quia, si rex in aliis bene ageret, nos investituras ecclesiarum nec prohibere, nec factas excommunicare: et quod ideo nolebamus chartae committere, ne sub hac occasione et caeteri principes in nos clamarent. Unde Jesum, qui renes et corda scrutatur, in animam nostram testem inducimus, si, ex quo hujus sanctae sedis curam coepimus gerere, hoc immane scelus vel descendit in mentem. Et hoc a nobis Deus avertat, ut est, et non subrependo nos inficiat, ut aliud habeamus ore promptum, et aliud corde reconditum: cum contra mendaces per Prophetam imprecetur, dicens: Disperdat Dominus universa labia dolosa . Si vero nostro silentio pateremur Ecclesiam felle amaritudinis, et impietatis radice pollui: qua ratione possemus apud aeternum judicem excusari, cum Dominus sub specie sacerdotis dicat prophetae: Speculatorem dedi te domui Israel? Non bene custodit urbem, qui in spelunca positus, dum non obsistit, eam hostibus diripiendam exponit. Si ergo virgam pastoralitatis signum, si annulum fidei signaculum tradit laica manus, quid in Ecclesia pontifices agunt? Ecclesiae honor atteritur, solvitur disciplinae vigor, et omnis religio Christiana conculcatur: si quod novimus sacerdotibus solis deberi, laica patiamur temeritate praesumi. Non est laicorum Ecclesiam tradere; nec filiorum matrem adulterio maculare. Jure ergo privandus est patrimonio, qui matrem polluit adulterio: nec meretur ecclesiasticae benedictionis consortium, qui eam impia infestatione insequitur. Laicorum enim est ecclesiam tueri, non tradere. Ozias quidem cum illicitum sibi sacerdotium vindicaret, lepra percussus est . Filii quoque Aaron, quia ignem alienum imposuerunt, igne divino consumpti sunt . Alienum enim est ab Ecclesia, et a sacris canonibus est inhibitum, ne principes et saeculares viri investituras non solum non dare, sed nec electioni episcoporum audeant se violenter inserere. In septima quippe synodo, ut nostis, scriptum est: Sancta et universalis synodus definivit, neminem laicorum principum, vel potentum semet ingerere electioni, vel promotioni episcoporum. Si ergo filii Aaron, quia ignem alienum intulerunt, corporaliter puniti sunt: isti qui a laicis, a quibus alienum est, Ecclesiam susceperunt, spirituali gladio feriuntur. Episcopos autem, qui veritatem in mendacio provocarunt, ipsa veritate, quae Deus est, in medium introducta, a beati Petri gratia et nostra societate excludimus, donec Romanae Ecclesiae satisfaciant, et reatus sui pondus agnoscant. Quicunque vero intra praedictas inducias, investituras seu consecrationem acceperunt, a consortio fratrum, et ordinatos et ordinatores alienos habemus: nec eis ad excusationem deceptio sufficit, quia et propheta ab alio propheta deceptus, nec ideo mortem evasit. Rogamus interea charitatem tuam, nos tuis sanctis precibus commendare ut quanto propius ad Deum passibus virtutum acceleras, nobis orationum tuarum manus extendas. Omnipotens Deus, qui te hujus stadii invitavit ad cursum, felici consummatione perducat ad praemium.
(Psal. I) (Ezech. V.) (II Par. XXVI) (Levit. X)
[ al. octava]