EPISTOLA XL.  Ad abbatem Arremarensem, quando fecit concordiam cum eo.
Patri suo frater NICOLAUS, exhibere viscera patris.
Forsitan vel imprudentiae, vel impudentiae ascribetur, quod vobis scribere praesumo, quod resumo patriam diligentis ita est: efficacius namque, citius, et ardentius natura mortalium culpat aliqua quam laudat; et filiis Adam est facilius ad mala quam ad bona devolvi, unusquisque in suo sensu abundabit; ergo ignem, qui triste pectus adurit, amplius non abscondam, sed refundam in flammas scintillasque verborum, recordor enim, etsi non ubi legerim, tamen quae legerim: Quoque magis tegitur, tanto magis aestuat ignis. Iste ignis, dolor est; dolor utique singularis, et dolor meus in conspectu meo semper, dolor summus, et consumens spiritum meum; qui lacrymis non minuitur, sed augetur et in ipsam animae sedem furiosus irrumpit. Tu scis, omnipotens Pater, cujus oculis omnia nuda sunt et aperta, quia scribentem lacrymae comitantur; quae utinam sic ante Patris oculos admittantur, sicut emittuntur ab oculis meis. Patris, dico, non mei, sed fratrum meorum; quia « jam non sum dignus vocari filius tuus , » ex quo averti faciem tuam a me et factus sum conturbatus. Et ego quod fueram ei filius tenerrimus, quem ipse non tanquam unum de caeteris, sed prae caeteris unum eligebat, diligebat, colligebat in multitudine misericordiae suae. Juvenis eram aetate, infirmus corde, pusillanimis spiritu, in verbis levis, in operibus indiscretus, lingua pollutus, conscientia sordidus, scientia superbus. Quamvis autem illa nulla esset aut parva: pro his omnibus manus ejus contra omnes, et manus omnium contra eum pro me, dum me volebat reddere mihi, imo et sibi; ac pro hoc tibi « Domine Deus meus A, a. Domine, Deus , » quoties doluit, ne dolerem! et praeveniens expugnavit expugnantes me, cavens! et pavens ne vel tenuis susurrantium rumor aures meas adverberaret. Quoties in mensa sua ipso praesente et praesidente consedi, non tanquam socius et conservus essem, sed tanquam dominus, et dominus vere dicebam huic: « vade, et vadit: et alii veni, et venit , » et ad verbum oris mei et conviva et convivium parabatur, et quia me noverat splendidioribus epulis assuetum, quaeque delicatissima componebat et apponebat mihi, se jejuniis, me deliciis pascens. Quamvis autem gloriae saltibus venenum invidiae transissem; sollicitus tamen erat providere, ne invidere quis posset, magis amabilem quam admirabilem esse me volens; quid plura? In hoc totus erat ut totum faceret quod volebam, et sibi factum assignabat quidquid me poterat insignire. Interea cogitationes meae transierunt in affectum cordis, ut transirem ad arcem paupertatis hujus, et verticem disciplinae diu tam animo in diversa versato. Conferebam enim et hominem et ordinem, hujus mollitiem, illius duritiam cogitabam, sed incaluit et invaluit timor Dei, igitur juravi et statui custodire judicia justitiae tuae secundum Cisterciensium instituta. Exiit sermo inter fratres, non potuit latere illum, quem poterit altiori vulnere vulnerare. Exterritus igitur et me et socios meos convenit et invenit verum esse, quod in ore populi volitabat; statim mutatus est color, et dolor alta suspiria trahens in lacrymarum fontes bulliit, supplicabat precibus, praeceptis instabat; sed iniquitates meae supergressae sunt caput meum, quae duriori poenitentia fuerant confringendae, factus sum sicut homo non audiens et ruptis gravissimorum affectuum vinculis propositum meum non distuli, sed contuli me in hanc domum Domini Dei nostri, ubi cum intrassem, intra me nihil remanere permisi, sed commisi quidquid me vel urebat vel urere poterat. Homini huic in quem respiciunt oculi totius Israel, unum locutus sum, quod utinam non dixissem: et a. q. u. n. possem dicere, quod ad exonerandum conscientiam meam, ad honorandum Ecclesiam illam, ad honorificandum patriam suam dixi; sed accusare, non excusare me venio. Eia ergo, domine Pater, « ego sum qui peccavi; ego qui inique egi , » qui retribui mala pro bonis, et odium pro dilectione mea, ego ingratus tibi exstiti, tuis beneficiis non respondi, hostis naturae, tibi nequam, mihi nequior, mille mortibus dignus, indignus venia, veniens et hac vice in profundum iniquitatis non suspexi Dominum, non respexi patrem, amicum despexi, et in leges amicitiae peccavi peccatum grande, et juxta Pauli vocem , supra modum peccans peccatum, factus sum alter mihi Absalon, et plus quam Absalon hic; cum illum pater, nec reliquis filiis contulit, hic me praetulerit universis, utinam vocem patris audiam; servate mihi puerum Absalon , ut respirare liceat a tribulatione malorum et dolore, utinam mihi datum esset desuper hoc dicere, non dictare, ut orarem non perorarem, nec mortuis apicibus quod vivis vocibus debebatur, committerem. Provolverer pedibus, amplecterer genua, amplexarer manus, totusque a collo penderem, et oscularer mihi illud dulcissimum atque amicissimum caput, donec audirem remissionem criminum, dimissionem in pace. Revera crebris fletibus flecterem illum quia benignus et misericors est, et doctus Parcere subjectis et debellare superbos. Domine Pater et Deus vitae meae, tu mihi testis es, quoties nudum et virgas tenens in manibus astare mihi videor ante ipsum et totum corpus verbis et verberibus offerre, ut juxta vocem viri sancti haec mihi consolatio sit, quod affligens dolore, non parcat, si non parcit tunc parcet, et vindictae magnitudinem, gratiae multitudinem computabo, quia si flagellaverit, signum est quod recipiat filium suum. Inveniam veniam Domini mei in conspectu tuo. « Quoniam iniquitatem meam ego cognosco et peccatum meum contra me est semper: tibi soli peccavi , » non habeas peccatorem se judice te judicante, damnabilem, sed memento quia sine intervallo conjuncta sunt, et lacrymae peccatricis et indulgentia Salvatoris. Ego enim, qui potui offendere, volo defendere quidquid offendi, et devotis obsequiis et humili satisfactione, hic, tuus ero, quandiu fuero et amicum tuum, patrem meum, imo patrem omnium ex amico amicissimum reddam, et huic sanctae multitudini specialem dominum et amicum sempiterno foedere sociabo. Nec putes parum provectum esse hujusmodi vel profectum, quia et ii tibi pro scuto erunt in temporalibus et spiritualibus maximum adjumentum. Gratia enim Domini, gratiam inveni in oculis eorum diligens omnes et dilectus ab omnibus, ab illo praecipue quem praecipue diligit anima mea. Hic ostendam tibi, et quod tibi, et tuis non mortuus sum, sed revixi, et probabis, si probare dignaberis, quia vera sunt haec non verbo, neque lingua, sed opere et veritate. Cur ergo faciem tuam abscondis, et arbitraris me inimicum tuum? non contra folium, sed contra filium, ostendis potentiam tuam et animam tuam persequeris. Quae tibi gloria erit persequi carnem mortuam et pulicem unum? Velis, nolis, tuus fui, tuus sum, tuus ero quandiu fuero; et scio, quia cum intus fueris, misericordiae recordaberis. Quis me cogit haec loqui? Timor? non, neque enim aliquid ab illis partibus timeo, cum cura corporis mei in alium translata sit, fortassis spes? absit! neque enim aliquid est, et si est, parum est in ordine illo, quod ordini illi conveniat, et consuetudinibus istis. Vos enim elegistis viam dulciorem, nos fortiorem: et utraque Deum quaerit, utraque Deum invenit, cum utriusque auctor sit Deus. Amor igitur, et amor non tam amans quam amens, qui mihi lacrymas tuas, quas mihi in extremis libasti reducit, tua beneficia superducit, et me ad id faciendum inducit. Amantissime Pater, elige quam volueris, et sicut volueris poenam, ego subire paratus sum, tantum ut salvum sit propositum meum. Regredi enim vel egredi, mihi morti esset, non saluti tibi; oneri, non honori; multis destructioni. Pro illo igitur, qui tantus misericordiae amator fuit, ut potius mori eligeret, quam non misereri, « miserere mei secundum magnam misericordiam tuam , » concedendo veniam, reddendo gratiam, augendo gloriam ad gloriam Dei, non te praetereat vox illa quae de coelo descendit: culpas dimittere, coeleste est, vindicare terrenum. Quidquid enim mihi condonabis, donabis tibi cum veneris ante judicem, qui stetit sub judice ; et ipse sit epistolae terminus, qui terminum non habet Dominus Jesus Christus; reliqua lator praesentium praesenti narratione tibi efficacius referet.
(Luc. XV) (Jer. I) (Luc. VII) (quod sine gloria dico) (II Reg. XXIV) (Rom. VIII) (II Reg. XVIII) (Psal. L) (Psal. L)