EPISTOLA DXVIII. R . . . . AD THOMAM CANTUARIENSEM.
Suo suus, domino servus, THOMAE archiepiscopo Cantuariensi R . . . . quidquid in vita jucundius et saluti conducibilius.
Quod vobis rarius scripsi non absque delicto arbitror. Peccavi equidem, sed confitenti parcere novit clementia. Minus etenim diligens hactenus exstiti in his quae ad vestrae dispensationis curam pertinere noscuntur. Totius quippe Ecclesiae nostrae dispensatio et sollicitudo vobis incumbit. Vobis namque omnia commissa sunt et universa vestro consilio constituere vel arbitrio immutare, bona in melius promovere et perversa de confusione in ordinem revocare permissum est. Se et sua vestrae dispositioni tradita sancta Dorobernensis gaudet mater Ecclesia: quem sibi patrem, pastorem, ducem, cura, sollicitudine et consideratione ordinata unanimi voluntate praefecit. Interior siquidem et exterior omnium cura imposita vos ad vigilantiam excitat. Grandis honor: onus grave: et cuivis importabile, si non sustentetur divino miseramine. Sollicitudo, ni fallor, multa, et labor plurimus incumbit. Vane igitur in his praesumit humana praesumptio, ubi totum perficit divina miseratio. Diligentia igitur plurima opus est et gravis sarcina plurimorum participatione sublevanda. Quod itaque ab uno minus potest, a multis supportetur. Sed viros discretos et industrios talis impertitio exigit: qui et exteriora prudenter administrare et interioribus zelo Dei armati secundum scientiam praeesse vigilanter noverint: qui communia propriis praeferentes, non sua sed quae Jesu Christi quaerentes, discrete sciant, humiliter velint et utiliter possint assignatorum sibi curam gerere: qui non carni obsequentes aut sanguini, maxime domesticis fidei bona nvoerint providere; qui non Ecclesiae substantiam in propinquorum locupletationem distrahant; qui non panem filiorum canibus mittant, ut domesticos attenuent, dum alienos saginant, quos nimiae tenacitatis naevus non inficiat, aut prodiga effusio non infamet; qui non in deliciis carnis curam habeant, sed spiritui servire contendant, quos non aut edulio crapula aut vino gravet somnulentia: quibus jucundior sit hymnorum aut psalmorum modulatio quam vel diurna vagatio vel nocturna dormitio, quibus magis cordi sit animarum cura quam corporum; qui et speciosae Rachel amplexus desiderent et Liam propter fecunditatem tolerare non recusent; qui contemplationem Mariae ardenter sitiant et laborantis Marthae sollicitudinem non omittant: qui alterna se vicissitudine, nunc ad interiora nunc ad exteriora, discrete se habentes, ut caetera se ipsis adjiciantur et primum regnum Dei quaerentes, spiritualia carnalibus, divina humanis anteponant. Tales enim oportet episcopum habere ministros, quibus secure ea quae propter aliarum Ecclesiarum sibi etiam commissarum sollicitudinem minus ipse sustinere post onera impertiatur. Sana enim haec est, ut arbitror, consultatio, quae virum honestum et discretum commendat. Succenseat adversus me forsitan alius et dicat: Quid pergis vel Minervam docere vel Apollinis aptare digitos citharae? Quid cum principibus tibi vix popularibus apto? Vix terra dignus quid super astra facis? Ut ab his cessem laudant; attendam sortem meam consulter et professionis meae conscius, loqui erubescam. Oppilare os suadent propter monachum, mortui enim, ut aiunt, sumus et nihilomnino nobis cum exteriorum cura qui mundo renuntiavimus. Sit ita, ut aiunt. Sed, quaeso, dent mihi aliquem qui in mundo sine mundanis possit vivere. Sunt enim in mundo sed de mundo qui mundo tanquam non utantur utentes, soli Deo in omnibus placere quaerunt. Si quis, quod absit! se palliat vivens aliter, videat ipse: mea etenim nil interest. Sed utinam non mordear a conscientia mea. Si quis est gloriosus iste, qui quasi nesciens quid loquatur infrunita fronte obloquitur. Nunquid non obsequium praestandum est? Sed quid majus, quid melius, quid utilius obsequium aut honestius praestari poterit, quam ut amicitiae vinculum indissolubile conservetur? Nunquid, ut omittam caetera, domini et episcopi mei periculum mihi parvipendendum? Nonne in quo et ipse periclitatur et ego? Quae enim navis naufrago gubernatore evasit? Quisve negare audeat etiam maxima minimis interdum posse juvari? Saepenumero vidimus et audivimus id accidisse. A Domino constitutus Israelitici populi Moyses judex consilio Jethro in omnibus usus est: fessum in itinere Amalechitam puerum David inventum refecit, et eo duce eosdem qui captivas ipsius uxores et praedam abduxerant comprehensos Amalechitas interfecit. Judicium quoque Daniel etiam in Babylone adversus seniores judices qui videbantur regere populum suscepit: et eos condigna poena exterminavit. Sed quid indignantur minus discreti reprehensores mei? Nunquid et hic in Ecclesia Christi non licet fieri, in qua ea quae a sapientibus abscondita sunt, Pater coeli et terrae parvulis revelat? Quis spiritum divini consilii fraterna charitate non suscipiat cum fas sit et ab hoste doceri. Non ambigo, non ignoro virum prudentem tanto regimini deputatum, sed nihil nimis vel consilii talis providentiae in tantarum rerum administratione unquam legitur fuisse. Sibi ipse sufficit: sed affectus meus volo ei innotescat. Mereri libet. Gratum etenim mihi est si quid ex me in illius usus emanat. Non est: ipse enim noviter ab heri vel nudiustertius nostrae familiaritatis contracta gratia, quae ab ipsius aetatis pene exordio traxit originem, et quam processu temporis succedentibus sibi invicem meritis usque in haec tempora conservatam et uberius auctam arbitror. Jucundum mihi et quam maxime gratum quod talem sortitus sum, si talem conservare meruerim. Quod si in aliquo aberravi, ignorantiae, quaeso, non malitiae ascribatur. Scio tamen quod superest mihi adhuc prior affectus et ex dispositione in habitum usus perseverat: licet in ostensione minor fuerit effectus. Duret utinam iste et inviolatus permaneat usque in finem non habiturus incrementi modum. Amo quidem amo, et si parum est, amem oro validius. Stat tamen immotum apud me quod nemo filiorum vestrorum me uberius, jucundius aut dulcius vos diligere queat, parum licet vobis mea dilectio conferre possit, minus utique est quam vellem, sed imperfectum meum omnipotentis Dei miseratio suppleat. Excessi epistolarem in scribendo modum, dum parum mihi est, qua parte licet scheda magis quam lingua vobiscum loqui. Parcat tamen mihi benigna patientia, si hoc unum adjecero ne vel nimis supra modum terreamini vel blanditiis turbamini. Veritatis amatorem sentiat adulator et assentatoris lingua in praesentia vestra obmutescat. Erectus sit vestrae constantiae status; flecti vel frangi nesciat. Turbabitur forsitan mundus, sed exaltatam procellam sedare ac deprimere potens est Dominus. In manu Domini corda sunt regum quibus vel in misericordia vel in judicio utitur miserator et justus Dominus. State igitur in fide; viriliter agite; confortamini in Domino et omnia vestra in charitate fiant, et Deus pacis et dilectionis erit et sit vobiscum. Amen.