EPISTOLA XXVII.
Idem ad N. suam in Christo filiam. Ejusdem Psalmi L verba: « Ut vincas, cum judicaris, » eidem enarrat.
Rogas, et rogando cogis, filia in Christo charissima, ut, quomodo sororibus Admontensibus aliqua scripsi de illa justificatione Dei, qua dicitur in sermonibus suis justificari juxta illud: Ut justificeris in sermonibus tuis, etiam tibi aliquid scribam de illa Dei victoria, de qua Deo dicitur: Et vincas, cum judicaris . Hic operae pretium est animadvertere legitimum tenorem victoriae. Neque enim est victoria, nisi ubi superatur pars adversaria. Verbi gratia, quantumcunque sit fortis imperator vel miles aliquis, victor non potest nominari, quandiu ei nullus resistit, qui ab eo debeat vinci. Si autem aliquis restiterit, et hic victus et superatus fuerit, per victum vincens victoris nomen habebit, victoriaeque titulum obtinebit cum tanto majori gloria, quanto fortior visa fuit pars adversaria. Ponamus ergo ut talis imperator vel miles promisisset se aliquam terram defendere, atque in hujusmodi promissione vellet justus et verax perseverare. Contra quem si veniret fortis armatus, furtimque terram illam intraret et vastaret, nisi ipse fortior superveniens illum vinceret, non justificaretur in suis sermonibus, imo videretur fallax et injustus, quandiu praevaleret ille fortis armatus. Ita nimirum Deus, imperator fortissimus, in sui tuitionem ac defensionem susceperat regem David, quem elegerat secundum cor suum, cui etiam juraverat, quod de fructu ventris ipsius poneret super sedem ejus. In hoc maxime juramento Deum optavit David justificari et verificari dicens: Miserere mei, ut justificeris in sermonibus tuis . Verum quia juxta increpationem Nathan prophetae, qui in titulo psalmi hujus notatur, peregrinus, qui ad eum venerat quasi fortis armatus, ad hoc machinas peccati construxerat, ut juramentum sermo Dei falsificaretur, et ita quodammodo Deus, qui est veritas, a mendacio vinceretur, dum divina promissio propter peccatum non impleretur quasi plus de Dei gloria, quam de sua salute sollicitus David optat ipsi Deo victoriam ad superandam iniquitatem suam ad excludendum fortem armatum, qui tam diu custodivit illic atrium suum, quam diu David non agnoverat proprium reatum. Peccati autem perfecta recognitio fuit illius fortis expugnatio et ejectio. Tunc vero cauta est peccatorum recognitio, quando in peccatorum confessione Deus judicatur, hoc est discernitur. Interdum namque judicare pro discernere ponitur, ut illic: Judica me, Deus, et discerne causam meam . Adam, pater noster, post peccata sua Deum judicare et discernere, ita ut Deo justitiam, sibimet autem culpam assignaret, atque ita inter justum et injustum dijudicaret atque discerneret, sed potius culpam suam in Deum refudit ac retorsit, cui dixit: Mulier, quam dedisti mihi sociam, etc. Imitantur hunc Adam filii multi, qui in suis peccatis vel exemplo ipsius culpant fragilitatem suam quasi mulierem sibi a Deo sociatam; et quod est iniquius, exemplo Evae accusant serpentem, hoc est diabolum, ad suimet excusationem. David autem non sic, imo se solum agnovit culpabilem ac mendacem, Deum vero confessus est veracem, dicens: Ecce enim veritatem dilexisti . Jure itaque apparuit Deus victor, victus autem diabolus, quoniam ipse victor a victo est dijudicatus, et veraci judicio separatus. Adam vero Deum et diabolum, veritatem et mendacium in uno negotio confudit, quando culpam, cujus diabolus incitator exstitit, etiam Deo assignavit, qui mulierem, per quam deceptus erat, illi associavit. Ideo quodammodo se passus est invincibilis Deus vinci, dum per diabolum ejectus est de paradiso, quem ipse posuerat in paradiso. Sed nunc diabolus, qui se victorem gloriabatur, ex illorum poenitentia et confessione Deo triumphante revincitur, ac per eos superatur, a quibus Deus in suis sermonibus justus et verax et victor esse judicatur, dum ei peccatum hominis nullatenus assignatur. O quam gloriosa est ista victoria, ubi triumphante veritate vincitur mendacium et culpa quasi per gladium ancipitem, dum non solum de se, sed etiam de Deo profitetur homo veritatem, confitendo scilicet se mendacem, Deum autem veracem! Confessus est David se mendacem dicens: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea . Confessus est quoque Deum veracem dicens: Ecce enim veritatem dilexisti. Tali judicio Deus judicatus vicit mendacium, et ipse fortior exclusit fortem armatum, liberans ab illo atrium suum, id est cor David primitus et divinitus electum, sed a diabolo postea invasum. Sed et hoc modo recte Deus judicatur, hoc est discernitur, cum ipse, qui est veritas, in homine veraciter arguente peccatum seu mendacium arguere judicatur, et ob hoc ipse arguens tanquam Deus amatur et honoratur, quoniam in illo, ut dixi. Deus arguere judicatur. Sic David cum esset rex magnificus et inclytus, Nathan prophetam reverenter audivit, eique tanquam Deo humiliter obedivit, quoniam in ipso mittentem honoravit. Sic idem David Semei, maledicentem sibi patienter audivit, quoniam illum a Deo, ut sibi malediceret, missum intellexit, et ideo in misso, quantumlibet impio, mittentem honorandum judicavit, quando filios Sarviae pro illo increpavit. Non ita fecerat Saul rex impius et superbus, qui a Samuele increpatus, eo quod non impleverit verbum Domini, rebellis exstitit, et ipsum redarguentem, imo in redarguente Deum falsificare ac se justificare praesumpsit dicens: Imo implevi verbum Domini, et adduxi regem Agag Amalech, etc. Puto, quod iste Deum in homine non dijudicavit, et ideo non in Deo veritas, sed mendacium, id est peccatum triumphavit, quoniam in propheta se redarguente Deum inhonoravit, dum ejus increpationi procaciter contradixit. Igitur unusquisque nostrum et ab adversario in via, id est a sacra Scriptura, et ab aliquo doctore et benigno seu etiam maligno redargutore increpatus de aliqua culpa, recognoscat et honoret veritatem, et sic emittat humilem confessionem, ut vincat veritas, cum judicatur, et judicata honoratur; vincatur vero et excludatur mendacium, quod pessime ac potissime regnat in excusatione et defensione peccatorum. Sensui nostro concordat illud, quod Apostolus dicit: Qui indigne manducat, judicium sibi manducat, non dijudicans corpus Domini . Sicut enim corpus Domini non salutem, sed damnationem percipienti operatur, cum ipsum corpus Domini non dijudicatur, id est non discernitur aut honoratur, sic et ipsa veritas, quae Deus est, cum non dijudicatur, opus victoriae non operatur, sed quasi patitur se vinci, ut supra de Adam et de Saule exemplificavi, quorum uterque ad excusandas excusationes in peccatis contemptor exstitit se increpantis veritatis. Et ideo recte orat David dicens: Non declines cor meum in verba malitiae ad excusationes in peccatis . Imitemur nos istum David humiliter poenitendo, et culpam nostram non Deo, sed nobismetipsis tribuendo, atque veritatem nos redarguentem diligendo, ut vincat in nobis ipsa veritas impugnantem nos mendacii nebulam, sicut sol iste visibilis vincit nebulam, quando radiis suis perfringit ac dissipat eam. Sic factum est in David. Fuit enim Deus David bona promittens quasi sol oriens, cujus radiis poterat jucundissime frui, si nullius peccati nebula intervenisset, quae illud promissum videbatur impedire, quo dictum erat: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam ; et alibi: Juravi David servo meo, usque in aeternum praeparabo sedem tuam, et aedificabo in generationem et generationem sedem tuam . Interveniente vero peccati nebula splendida veracis Dei promissio impedita fuisset, nisi quod Deum decuit ita in suis sermonibus justificari, ut non posset per mendacium superari. Omne namque peccatum recte dicitur mendacium tanquam veritati oppositum. Dico autem nunc specialiter illam veritatem, qua Deus verax proposuit ac praeordinavit hominum felicitatem non solum personaliter ut in David, sed etiam universaliter, ut apparet in hominis creatione dicente veraci Deo: Faciamus hominem ad similitudinem et imaginem nostram . Hoc enim Dei propositum comprehendit numerum omnium electorum, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Si ergo praescitos et praeordinatos vocaret, justificaret et magnificaret, nullius peccati nebula interveniente, vere faceret omnem hominem ad imaginem et similitudinem divinam, et haberent electi divinarum promissionum diem clarissimam, splendente in omnibus hominibus divinae imaginis et similitudinis claritate. Nunc autem quia peccati nebulam, totam terram tegentem sol justitiae sic abominatur, ut juste videatur splendorem suum debere detrahere, quoniam in speculis humanorum cordium, valde sordentium, non poterat imaginis suae similitudinem formare nisi primitus detersa sorde, quae tanta est ut videatur diligentiam detergentis posse superare, recte dicit peccator et poenitens homo: Miserere mei, Deus, detergendo sordes meas. Quibus detersis fiam capax tuae similitudinis: et sic tu justificeris in sermonibus tuis, quibus dixisti: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et si peccata in me operantur tui dissimilitudinem, tu operando similitudinem vince peccatorum meorum et magnitudinem et multitudinem. Vince peccata mea sicut vincit rex tyrannum. Vince sicut vincit sol densitatem nebularum. Vince sicut medicus fortitudine medicinarum. Vince sicut vincit spissitudinem sordium, qui crebra tersione de materia ferruginosa facit speculum. Vince, cum judicaris. Quoniam tu talis Deus a me dijudicaris esse, ut tibi, cum volueris, adsit tam omnipotens posse, quod vinci non possit nostrorum peccatorum et magnitudine et multitudine, quin tandem constituas homines omnes electos in tuae imaginis conformitate, sicut proposuisti, cum dicebas: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Amen.
(Psal. L) (ibid.) (Psal. XLII) (Gen. III.) (Psal. L) (ibid.) (I Reg. XV.) (I Cor. XI) (Psal. CXL) (Psal. CXXXI) (ibid. LXXXVIII) (Gen. I)
[noluit]