EPISTOLA PRIMA. WIBALDI ABBATIS CASINENSIS AD LOTHARIUM IMPERATOREM, A Petro Diacono composita.  Exponit ei Casinensis monasterii calamitates, auxiliumque ac protectionem ejus implorat.   (Anno 1137.--Ex ms. Casinensi eruit Mabillonius.)
LOTHARIO Dei gratia Romanorum invictissimo Caesari, imperatori Augusto, ac triumphatori perpetuo, WIBALDUS Dei gratia Casinensis coenobii minister, indignus debitae fidelitatis obsequium.
Post innumeras sollicitudines, quibus nimirum oneratur Romanum imperatoris fastigium, laudabile clementiae vestrae cognoscimus, Christianissime imperator ac triumphator invicte, esse propositum, per quod submotis omnibus discordiarum ac querimoniarum seminibus, quae in agro Dominico humani generis inimicus asperserat, sanctae Catholicae Casinensi Ecclesiae piissimo mentis affectu consulere voluistis, in quo scilicet animi voto ac desiderio, quantum rebus humanis favere providentia divina dignetur, sollicitudo clementiae vestrae spiritu Dei incitata demonstrat, quae more Romanorum imperatorum benigna circa omnes existit, ideo et quasi Deo contemplante, populum Domini sibi commissum felici regat semper et gubernet intuitu, nec amplius patiatur eos aliquibus saeculi hujus procellis illidi, aut malignis perturbationibus concuti, quatenus post hoc vitae praesentis imperium regnum coeleste adipisci, et in aeternum cum Domino retinere valeatis. Hinc itaque pro tanta devotione animique vestri sinceritate, quam non solum verbis, sed lucifluis etiam operibus circa Casinensem Ecclesiam et nostram parvitatem ostendistis, obnixe petimus, ut vestro potenti solatio sanctam Casinensem Ecclesiam Romani imperii specialem ac singularem cameram in hoc periculoso tempore in omnibus adjuvare defendereque non dedignetur, quatenus ex hoc vestra imperialis gloria beatissimi P. nostri Benedicti suffragantibus meritis, per cunctas orbis Romani partes magis in dies semper accrescat, et apud omnipotentem Dominum dignam retributionem percipiat. Quanta autem et qualia per impiissimas gentes Longobardorum, Northmannorum et Saracenorum ego et Casinensis Ecclesia pro fidelitate Romani imperii et apostolicae sedis sustineamus stylus scribere non sufficit, cum omnia ligna silvarum herbaeque camporum, undae maris, ac arenae littorum, si vertantur in linguas, enarrare non valeant. Nihil enim aliud Casinensi Ecclesiae nisi tribulationem inenarrabilem reliquerunt, et ecce, proh dolor! rege Northmanorum Rogerio cum suo exercitu gratulante, solus fidelium coetus magna moestitudine consumitur, Christianorum sanguis effunditur, monachi in carceris vincula vinciuntur, devotus Deo populus continua strage vastatur. Nam qui evadit ignem vel gladium, praeda efficitur, captivus trahitur, venundatur, et exsul perpetuo constituitur. En civitates, castra, ecclesiae ac monasteria destituta habitatoribus disperierunt, et praepositi ac monachi hac illacque dispersi, sola illis B. Benedicti limina derelicta sunt in refugium, cum monasteria eorum in ferarum redacta sint cubilia, et ipsi vagi et sine tectis inventi, non jam eis liceat praedicare nomen Domini, sed mendicare. Ecce, imperator invicte, pervenit gladius usque ad animam, ecce dies in qua clamamus: Beatae steriles quae non genuerunt, et beata ubera quae non lactaverunt . Ecce illa periculosa tempora, Pauli voce praedicta . Libet ergo cum Jeremia clamare: Quis dabit capiti meo aquam et oculis meis fontem lacrymarum , ut plangam tantam ac tantam miseriam, tale ac tantum excidium patriae? Sedet in tristitia, quin potius in ruina Casinensis Ecclesia caput omnium monasteriorum, mater omnium coenobiorum, consolatio tristium, portus periclitantium. Ecce, inquam, revera dies tribulationis et angustiae, dies calamitatis et miseriae, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis, dies tubae et clangoris. Praeterito quippe anno homines B. Benedicti seminaverunt; sed propter militias vestri invicti imperii non recollegerunt: hoc vero anno quia non seminant, nec est recolligendi fiducia. Quid vero de exercitu Siciliae dicam, cum comites Aquinenses et homines terrae B. Benedicti, et omnes circumcirca manentes, contra sacramentum quod vobis et Romano imperio et Casinensi Ecclesiae fecerunt, nil melius operentur? Residuum enim locustae comedit brucus, ut ait propheta . Quid enim Northmanni faciunt, et comites Aquinenses pejora non faciunt? Illi terram occupant, isti nihil ex civitatibus vel ex rure dimittunt; illi occidunt gladio, isti ablatis omnibus fame trucidant, illi in captivitatem ducunt, isti sibi in servitutem redigunt; et cum queritur quis adversus hostes dimicet, inveniuntur nulli, cum scilicet eorum oppressione retenti, ad mandatum nostrum occurrere prorsus inveniantur. Sed cum undique angustiati clamamus, non est qui audiat, non est qui respondeat, non est qui adjuvet, non est qui salvum faciat, non est qui protegat. Et quid dicam vel quid loquar, cum pervenerit gladius usque ad animam, et sanguis omnium interfectorum de terra clamet ad Deum? omnis namque populus diversi sexus et aetatis intra moenia coenobii Casinensis congregatus consistit, et omnibus forinsecus devastatis, ac in solitudinem redactis, nihil jam restat, nisi, quod Deus avertat, ipsius ecclesiae Casinensis excidium. Illud autem quod habere videmur solo nomine utimur, ut vel ad defensionem coenobii, vel ad aliquam utilitatem ejusdem Ecclesiae quorumlibet solatia nunquam inveniamus. Praecipue autem mihi quem vestra ibi praefecit majestas non solum nulla solatia conferunt, verum etiam quidquid residuum est ab hostibus impraetermisse subtrahunt, et omnem nostram dispositionem in terra B. Benedicti suis violentiis calcant: adeo ut nec victualia, nec ulla quadrupedia in omnibus nostris remaneant, nec ullus qui nobis compatiatur, vel nostros singultus, vel gemitus doleat; oculus noster aspiciat. Sed quia tanto imperatori, tanto Augusto pauca sufficiunt, ex istis jam, triumphator invicte, quae nos prae gemitu et afflictione cordis loqui non possumus, et ex verbis filii nostri Petri hujus epistolae dictatoris ac Romani imperii per omnia fidelis, quem in Alemanniam, Saxoniam, Daciam, Sueviam, ac Lotharingiam mittere decrevimus, cognoscetis. Historiam vero occidentalium imperatorum, quam eidem Petro dictare praecepistis, noveritis adhuc non explesse. Variis enim tribulationibus et angustiis pressus, plus ei flere quam scribere libuit. Ergo, praecellentissime Caesarum, jam jam nostrae calamitati succurrite, coenobii Casinensis miserias relevate, jam vestrae potentiae manum porrigite, et eamdem Ecclesiam, quae specialis ac singularis Romani imperii camera semper fuit et est, ne si perdita fuerit et Romanum vilescat imperium, et toto orbi Romano noscatur dispendium, quia cum juxta praecipitium consistamus, nisi manu vestrae defensionis nos adjuvaretis, spe vivendi per Christianos sublata, aut ipsis paganis subjiciemur, aut ab eorum multitudine victi, ad omne Christianitatis dispendium crudeli nece pereamus, ac per hoc et Christi nomen in gentibus blasphemabitur et vestrae opinionis anteacta studia oblivioni tradentur. Et ideo solotenus humo prostrati vestram augustalem clementiam poscimus, et per futurum judicium ac per omnia divina et humana mysteria quae in coelis et in terra sunt adjuramus, atque cum tota Casinensi Ecclesia, cui me divina dignatio praeficere voluit, vestro divinitus protecto imperio totis viribus suggerimus votisque supplicibus preces multas effundimus, ut contritae, devastatae, desolatae, et omni humano solatio destitutae sanctae Casinensi Ecclesiae defensionem debitamque tuitionem cunctis remotis occasionibus, cunctisque omissis dilationibus, in quantum valetis auxilii omnimodis praebeatis, quatenus qui innumeris tribulationibus quatimur, ac aestuamus, ac pro monachis nobis commissis miseriis cruciamur, vestris consolationibus refecti laetemur, et per vos tranquillitate percepta, optatam libertatem, sicut decet, per tam benignum ac sanctum imperatorem consequi mereamur. Nam vobis qui in agone contenditis, ut ad bravium supernae vocationis, ut ad capessendam coronam incorruptam perveniatis ab omnibus aliis abstinendum est, et legitime pro Casinensi Ecclesia, quae singularis Romani imperii camera est, decertandum. Quid autem magis legitimum, quam ut prae omnibus et ante omnia camerae vestrae curam habeatis, quae cunctorum monasterium caput et mater est, quae vestro in tempore, tantis ac tam immanibus succumbit sine cessatione periculis? Denique si Casinensis Ecclesia, quae cunctorum monasteriorum caput est, viget, caetera coenobia, quae membra ejus sunt, quamvis languida, recuperandi fiduciam non amittunt. Quae nimirum omni robore carent, si contingat solum caput forte languere, quanto potius si contingat exstingui, etiam Benedictus ac Maurus cum sibi commissis ovibus merguntur. Erigite ergo illos a fluctibus, imperator invicte, si vos Pater Benedictus ab excessuum alluvionibus erigat, et vobis coelestis atria regni intercessionum suarum precibus reseret, ut vitae aeternae pascua invenienda inter angelos et archangelos sine termino tribuat quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Imperii vestri magnificentiam Christus Dominus feliciter conconservet, tueatur et defendat in annis. Bene valete.
(Luc. XXIII) (II Tim. III) (Jer. IX) (Job I) (quod avertat divina potentia!) (quod meritis
sanctissimi Patris Benedicti avertat omnipotens
Deus!) (I Cor. II)