EPISTOLA III. EPISTOLA SANCTISSIMI ARCHIEPISCOPI CONSTANTINOPOLITANI JOANNIS AD CONSTANTINUM SANCTISSIMUM PAPAM ROMANUM APOLOGETICA, PROPTER EA QUAE TEMPORE TYRANNIDIS BARDAE [  Al.,  BARDANIS] MOTA SUNT ADVERSUS SANCTAM ET OECUMENICAM SEXTAM SYNODUM.
Sanctissimo et beatissimo fratri et comministro domino Constantino Joannes indignus episcopus in Domino salutem.
Qui suae divinitatis et potestatis indicium eorum quae videntur magnificentiam architectatus est Deus, praecipue in pretiosissimo creatarum rerum sensilium, nostro, inquam, figmento, suam ostendit gloriam et sapientiam; qua quidem ratione ex ipso quoque admirabilem esse factam divinam cognitionem propheta exclamavit . Ipse naturae nostrae opifex cum suo artificio curasset ut caput toti corpori praeficeretur, in eo collocatis praecipuis sensuum instrumentis, omnem reliquorum membrorum motionem et perfectionem illinc oriri fecit et conservari; et si contigerit aliquod eorum offendi, aut aliquo incommodo affici, non levem eorum curam a se gerendam esse statuit, sed etiam adversus ultima membra naturalem ostendens affectionem et consensionem, per manuum ministerium ductu oculorum curat quod laborabat. His vestrum quoque apostolicum pontificatum comparare possumus, o sanctissimi et Christiani sacerdotii caput, vos canonice reputantes, merito per vos quaerimus, aegritudinis quae ecclesiastico nostro accidit corpori a pestilenti et exitiosa animis tyrannica potestate, accipere solatium. Omnino enim vos quoque ut est proprium capitis, nos involuntarie laborantes minime despicietis, neque a congenita ac coalita conjunctione nos amandabitis, sed propter nostra potius vulnera dolentes nunc sanitatis nostrae recuperationi jure gratulabimini, et maxime quando morbus a culpa corporis non est profectus, sed extrinsecus a violenta et inopinata calamitate fuit effectus. De qua ut vos certiores redderemus, necessario misimus has litteras, per eas vobis veluti aperientes et indicantes gravitatem vulneris. Quamobrem huc usque prohibiti sumus synodalem scriptionem de more ad vos mittere, ut qui tyrannice detineremur; neque enim nobis alioqui licebat ad vos scribere, pure et non turbide exponentes dogmata pietatis. Cum enim hanc a Deo custoditam occupasset civitatem cum externa potentia, neque enim vere dixerim imperio, qui instar latronis et veluti ex insidiis vulnus nobis attulit iis qua novit rationibus universorum gubernatrix Providentia, non est enim nostrum scrutari profundum divinorum judiciorum, vim et non leges jaciens fundamentum potentiae, dejecit quidem vel ante suum ingressum in atriis regiae positam imaginem sanctae sextae synodi. Cum autem in sedem pontificatus vellet hominem collocare qui non erat ex nostro coetu ecclesiastico, sed qui idem cum ejus perversa sentiebat sententia, nostri tamen cleri assiduitate et contentione coactus, nos non exspectantes, non volentes, et non sine dolore aegreque ac gravate hoc sustinentes, provexit ad pontificatus dignitatem et fastigium. Quis enim navigandi omnino imperitus navem conscendat, et freta transmittere audeat? Est autem majus quando quis per aestum maris est peregre profecturus, ei soli committatur clavus navis onerariae sui et rectorum gubernandorum curam suscipienti. Quod quidem in nobis quoque quilibet intuens non incredibile enim existimabit quod dicimus id nostra voluntate non esse factum ipsum nostrae conscientiae testimonium, quod sui gloriatione divinus apostolus definiit , nobis Deo producentibus ad probandam veritatem eorum quae dicuntur. Iste ergo, qui suum decus esse ducebat dedecus ac probrum Ecclesiae, parturiebat quidem et studebat impietatis edere basiliscum, malorum auctoris serpentis fetum, ut publice in Ecclesia et in episcoporum confessionibus anathemati subjiceretur dicta sancta sexta synodus, et apostolicae et venerandae vestrae sedis majores, qui venerandum dogma pietatis tenuerunt. Communiter autem confiteremur absurdis dictionibus, et quae nullam habent cognationem cum notionibus, quae significant perfectionem ejus quod est in Christo mysterii; ipsum autem verbi humanitatis susceptionis mysterium procul abesset; imo vero quidam jam murmurarent ipsam sanctam Chalcedonensem synodum abrogandam, utpote quod ab illa penderet quod ad dogmatum attinet convenientiam, et eam ut ita dicam habere radicem et confirmationem dicta sancta sexta synodus. Mitto dicere quantas nobis re vera exhibuit molestias, ut ad vestram fraternam beatitudinem litteras dirigeremus convenienter scopo illius amentiae. Ad haec quomodo nos et quo consilio ita gesserimus, ut depelleremus quidem ejus vim tyrannicam et protervam, ad id autem quod est paulo moderatius deduceremus insolentiam, scientes ut in malis non esse omnino rejiciendam indifferentiam, quando non ipsum bonum licet primo loco obtinere, nobis testimonium feret ipsa potestas quae cordium consilia intuetur. Quin etiam inter homines, sanctissimae vestrae sedis religiosus apocrisiarius qui hic agit, cui nos hunc maxime urgente tempestate dato jurejurando satisfecimus, ei puram quae nobis inerat in orthodoxam fidem affectionem aperientes. Etenim vos quoque scitis, ut qui experientia aperte didiceritis, o sanctissimi, quod nimis aspere et praefracte se gerere adversus potestatis necessitatem in rebus ejusmodi absque aliqua arte et ingenii solertia nequaquam fuit facile; etenim Nathan quoque propheta non aperta in Davidem usus est reprehensione de admisso adulterio et caede ; sed cum ea colorasset probabili quadam narratione, ex illius sententia in eum protulit judicium, licet ipse quoque David esset ornatus spiritu prophetiae. Propterea nos quoque, sicut magnus dicit Basilius, viri moribus parumper cedendum esse censuimus, ut in iis quae sunt praecipua, si non verbis at sententiis inviolata fidei servaretur confessio. Non enim in verbis, sed in rebus est nobis veritas, clamat Gregorius theologus ; et rursum definit esse valde absurdum et turpe de sono vocis exiliter disserere. Apostolicus quoque Dionysius Areopagita esse a ratione alienum et ineptum pronuntiat, vim scopi et instituti non attendere, sed dictiones: idque, inquit, non est eorum proprium qui volunt intelligentia divina percipere, sed eorum qui solos sonos admittunt, eosque ad aures usque ulterius permeare non valentes extrinsecus continent, et nolunt scire quid haec quidem dictio significat, quomodo autem eam explicare oporteat per alias quae tantum valent et evidentius exprimunt. Haec autem dicimus, non ut qui velimus evertere voces jam synodice definitas, quasque universa Dei Ecclesia longo jam tempore est confessa. Nempe dicere in mysterio Christi Incarnationis, ex pia et sanctis Patribus cognita intelligentia duas naturales voluntates et duas naturales operationes; sed intuentes ad solam tyranni persuasionem, ut nominat apostolus , et ut ea solerti excogitatione verteretur in contrarium, ne aliena dogmata aperte introducerentur in Ecclesiam et penitus labefactarentur de re proposita pietatis decreta quae firma manserant et inconcussa; simul quoque magnum ducentes, uti etiam a nominatae sanctae synodi inimicis ex sententia per confessionem admitteretur ejus doctrina, ut non eversionem, sed illius potius confirmationem aperte ostenderet, apud eos quidem certe qui sano et inflexibili oculo rerum contemplationis haec sciunt considerare, ea quae tyrannus adversus synodum est machinatus, volendi enim et operandi potestate praeditum in altera natura dicere esse Christum, nihil est aliud quam intelligere duas naturales voluntates et duas naturales operationes. Expresse enim hoc sensu has intelligi voces in edicto a se decreto prius decrevit in vestra magna civitate Romana congregata synodus a venerandae memoriae Martino qui vestrae praefuit Ecclesiae, ut illa aperte per nos quoque peccatores et minimos dispensarit Dei sapientia: Qui comprehendit sapientes in astutia eorum , quae Gregorius theologus ponit in funebri oratione in magnum Basilium, ubi illum inducit usum consilio Da vidis dispensando verba sua in judicio, silentio quidem praeteriisse principalem vocem in sancto Spiritu, aliis autem quae idem valerent vocibus corroborasse piam fidei praedicationem. Quanquam quanta sit differentia utriusque argumenti, ejus, inquam, quod versatum circa fidem et confessionem divinitatis, et de divina incarnatione, ut idem dicit sanctus Gregorius theologus, meditationum, quas subtilis necessario exquirit contemplatio ad indicandam perfectionem in utraque natura seu vivifica Trinitate tractationes et dogmata excellentiam habeant et praestantiam. Sic enim et quae ab eodem sapienti theologo in oratione de theologia adversus Eunomianos dicta sunt. Ubi haec dicit: Philosophare de mundo, de materia, de anima, de rationis compotibus naturis tam praestantioribus quam deterioribus, de resurrectione, judicio, remuneratione, Christi passionibus. In his enim et assequi non inutile, et peccare vacat periculo. Non enim ea simpliciter et absolute posuit doctor, sed quod illa conferret cum iis quae dicuntur et decernuntur de divina Trinitate. Hac itaque dispensationis ratione et consilio caetera quoque eorum quae facta sunt processisse credentes, o sanctissimi, ne velitis propterea eam in nos conferre culpam cui non possit ignosci. Sed et si quis existimet id quod est accuratum et perfectum nos non esse assecutos, comparatione eorum qui ex sanctis Patribus oeconomice processerunt absolvamur a culpa et omni condemnatione. Nam Cyrillus quoque sapientissimus non expresse jubet abdicari Theodorum, Mopsuestiae episcopum, certo consilio gratificans iis qui adhuc infirmius in eum erant affecti, etsi illum sciret auctorem et patrem perversi Nestorii sententiae. Idque indicant quae ab ipso de eo scripta sunt ad sanctum Proclum qui nostrae sanctissimae praefuit Ecclesiae; et superius quidem dictus fidei tyrannus, suam conscientiam habens cauteriatam sicut dicit sanctissimus Paulus , ausus est comburere tomos Actorum nominatae sanctae sextae synodi, repositos in palatio, existimans, ut sibi videbatur, simul quoque cum iis verbum delere veritatis. Nos autem eum sinentes sua decipi opinione, et tanquam praeclaro aliquo facinore suo gloriari dedecore, diligenter custodiimus apud nos repositos Actorum tomos nominatae sanctae sextae synodi in quibus etiam omnium quae in hanc sanctam sextam synodum convenerunt episcoporum subscriptiones, cum imperiali subsignatione, in decreto ab eis edicto continentur. Porro autem aliter nostro tempore ut conservarentur nec interirent Acta ejusdem sanctae synodi diligentius curatum est. Quandoquidem liber quoque scriptus propria manu Pauli sanctae memoriae qui fuit antistes nostrae sanctissimae Ecclesiae, Dei gratia apud nos servaretur, qui cum esset a secretis in hac sancta synodo inserviit. Adeo ut ex hoc apud posteros quoque cautum sit Dei et Ecclesiae, ne quisquam malignitate aliqua, ut multa inter homines solet tempus innovare, audeat adulterare ea quae, ut prius dictum est, continenter acta sunt a sancta sexta synodo, aut perverse aliis ea possit tradere. Germana enim et quae circumscribi non potest veritas, vel ex hoc libro omnibus ostendetur apertius. Quandoquidem verus noster praeses et servator Dominus Jesus Christus in his diutius tolerandis non sustinuit indormiscere. Sed surgens sua bonitate et potentia, nunc quoque increpavit fluctum, non aquae, sed nefarii conatus, et sedavit quidem hiemem Ecclesiarum tempestatis. Donavit autem nobis magnam rerum tranquillitatem, pium imperatorem et omni ex parte virtute praeditum, qui imperiali celsitudini respondentem habet zelum orthodoxae fidei, morum honestatem et moderationem, quique convenienter ejus nomini, nempe Anastasii, surgere fecit ecclesiasticam pacem et concordiam. Confidimus etiam in eo qui eam nobis donavit quod reipublicae quoque electionem, ut fert appellatio nominis, exorditur. Vos ergo, o sacrum caput, perspicacissima quae est in vobis virtute spiritus, benignae invocationis nobis manum porrigentes miti contactu mutuarum litterarum ex more ecclesiastico antisynodicorum scilicet apostolorum, charitatis adhibeas medicamentum, quod est in nobis molestum et palpitans studete medicari. Nunquam enim erit nostra relaxatio aut oculis somnus ascendet et requies temporibus et palpebris nostris dormitatio, donec universam Dei Ecclesiam aspexerimus rursus conservare unitatem Spiritus in vinculo pacis. Etenim cum sitis illius discipuli et successores qui audiit a Domino: Simon, Simon, ecce Satanas expetivit vos ut cribraret tanquam triticum. Ego etiam rogavi pro te ut non deficeret fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos , debetis quidem diligenter inducere quae fulciunt et stabiliunt ad correctionem, promptius etiam donare quae sunt clementis animi et misericordis. Nam ipsum summum apostolorum ex eo quod ipsi accidit adhortatur Dominus agnoscere quidem carnis infirmitatem; eos autem qui insultu rerum externarum lapsi sunt, ut ipsi quoque usuvenit tempore salutaris passionis, non impediri quominus per correctionem restituantur priori impatibilitati. Jam vero hoc quoque vestram sacrosanctam non fugiat memoriam, quod quidam ex iis qui impium Eutychen deposuerant tempore Flaviani sanctae memoriae, cum in synodo quae Ephesi postea celebrata est a Dioscoro eum qui juste fuerat condemnatus justum pronuntiassent, beatissimum Flavianum iniquissime condemnarunt; in sancta tamen Chalcedonensi synodo eis suffecit ad perfectam criminis depulsionem sanctae confessionis depositio, nec de eo multo eis labore et verbis fuit opus. Scit enim fraterna dilectio non diu differe benignitatem et clementiam in proximum. Sanctis enim patribus qui Chalcedone fuerant congregati haec scripsit Leo clarissimus, vestrae sedis apostolicae, imo vero totius orbis terrae, lumen clarissimum: Sed quoniam multa saepe accidunt quae possunt adducere ad poenitentiam et Dei misericordia vincit delicta peccatorum, propterea suspenditur supplicium ut possit locum habere correctio . Praeterea ad Pulcheriam quoque scribens piae memoriae in epistola cujus est principium, Piam vestrae benignitatis curam quam perpetuo gerit fidei catholicae, haec dicit Leonis mens praestantissima: Quemadmodum enim ab initio hujus argumenti scripsi frequentissime, inter dissentientes mentes et carnales mentes hanc volo servari moderationem, ut fidei quidem perfectioni nihil liceat addere nec conferre; iis autem qui revertuntur ad unitatem et pacem praebeatur medela veniae, quoniam opera diaboli tunc validius destruuntur, quando charitatem in Deum et proximum hominum corda revocant . Hoc ipsum autem multo ante Cyrillus quoque divinarum rerum peritissimus fecisse invenitur in episcoporum orientalium in ipsum invectione et decertatione. Illi enim a condemnatione volentes absolvere Nestorium, et in ipsum latam infirmare sententiam contendentes, ausi sunt non tolerabilia, sed maximum delictum admiserunt. Ipsum enim beatum Cyrillum et synodum ejus anathematizarunt. Sed ille quoque celerem et non operosam adhibuit reparationem. Nempe hoc solum ut consentirent iis quae synodice fuerant constituta ac pie definita, et comprobarent impii damnationem, illas post haec omni laetitia plenas voces exclamante ipso divino Patre, quas suspicetur quispiam dictas esse quasi ipse potius sui lapsus accepisset condonationem, non autem ipse lapsum condonasset: Laetentur, enim, inquit, coeli, et exsultet terra; soluta est enim maceria sepis, et omnis dissensionis modus est sublatus, cum omnium nostrum servator Christus suis Ecclesiis pacem conciliarit. Habetis ergo vos, o viri divinitus inspirati, delicti per alterius vim et injuriam admissi validam et legitimam defensionem, et quae nequaquam convelli ac labefactari potest puram et liberam orthodoxae fidei confessionem. Ne sitis ergo, o beati, pigri et tardi in id quod est vobis conjunctum et individuum in spiritali conspiratione et concordia, neque attendentes ea quae per vim facta sunt, nos quibus vis est allata expellatis a vestra charitate, neque tanquam inimicos existimetis, ut dicit divinus apostolus, sed consolemini ut fratres ostendentes Dei imitationem. Omnino enim considerabitis, o sanctissimi, ex Scripturae historia de Aaron sancto Domini sicut eum divinus appellavit Spiritus, quod ea quae per vim et non ex intrinseca animi malitia fiunt, sequitur justa condonatio, excepta perfecta verbi abnegatione, et ad perfectam impietatem abductione. Aaron enim ille cum prisci populi cessisset impetui, et ad idolum fabricandum eis fuisset administer, a fratre quidem fuit reprehensus; sed cum se id per vim coactum fecisse in sua assereret defensione, nullam a Deo accipit increpationem, neque privatur dignitate pontificatus . Omnino ad internum germanum in Deum cultum aspiciente eo qui sigillatim finxit corda nostra , ut dicit magnus David, et non ad externam temeritatem. Ostensa ergo nostrae in rectum verbum sententiae sanitate et consensione, ex eo quod citra morem quidem simus parati condemnare quidem ita quae absurde facta sunt, comprobare autem et confirmare dogmata pietatis dictae sanctae sextae synodi, nos complectimini, o fratres venerandi. Alter alterius enim onera portate, et sic implete legem Christi, voce maxima nobis clamat divinus apostolus , ut unanimes in uno spiritu glorificemus Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi. Subscriptio. Fortis in Domino, ora pro nobis sanctissime et beatissime frater.
(Psal. CXXVIII) ( uno enim membro patiente,
omnia quoque membra simul pati est consentaneum
convenienter voci apostolicae) (nunquam enim meditati sumus quae inter
pontifices conveniunt in dignitatibus ecclesiasticis
splendorem assecuti, soli mysteriorum ministerio
vacantes) (I Cor. I) (II Reg. XII) (Galat. V) (Psal. CXI) (I Tim. IV) (Luc. XXII) (Epist. 47) (Epist. 51) (II Thess. III) (Exod. XXXII) (Psal. LXXII) (Gal. II)
[ Al., per vastum mare]