EPISTOLA LXXXII. AD ABBATEM ET CONVENTUM CISTERCIENSEM
ARGUMENTUM.-- Richardus Cantuar. archiepiscopus post laudes magnas ordinis Cisterciensis, ostendit eum uno hoc naevo plurimum obscurari, quod consuetas decimas clericis et monachis subtrahant. Deinde excommunicationem, et brachii saecularis vim comminatur, nisi eas persolvant.
RICHARDUS Dei gratia Cantuar. archiepiscopus, totius Angliae primas, et apostolicae sedis legatus, dilectis in Christo fratribus et amicis, abbati et conventui Cisterciensi, salutem et consilium salutare. Licet vos diligamus in Christi visceribus, et in charitate non ficta, gravem tamen et publicam ad vos et de vobis querelam deferre compellimur. Nam cum per gratiam Dei domus vestra nominatissima sit in observantia ordinis, et perseverantia sanctitatis, periculosum est pro re modica titulum et gloriam tantae opinionis perdere atque convertere in famae dispendium compendium temporale. Inter universas ordinum varietates, quibus decorata est sponsa Christi, nullus ordo virtute fragrantior, nullus sancti nominis odore suavior est in Christo quam vester; si rem unicam amoveritis de medio, per quam hostis humani generis sinceritatem vestram attentare praesumit. Scitis quod omnium malorum radix est cupiditas; publice tamen dicitur, et nos id ipsum cum lacrymis recensemus, quod usque ad congregationes vestras ausa est irrumpere illa transgressionis mater, magistra nocendi, primipilaria iniquitatis et auriga malitiae, sicaria virtutum, seditionis origo, fovea scandalorum. Renuntiastis mundo et cupiditatibus ejus, atque cum Josue vestram in vobis spiritualem Jericho subvertistis. Sententiam maledictionis incurrit, qui reaedificat Jericho, et cum Achan filio Charmi lapidibus obruitur, qui de anathemate Jericho rapuisse convincitur. Verbum Tobiae est: Videte ne furtivus sit. Furtum siquidem committitur, quoties res aliena invito domino contrectatur. Sed et rapinae crimen in jure civili furtum improbius definitur. Neminem praedonem vocamus, aut furem, sed veremur, ne vestram suggillet opinionem, si rem concupiscitis, aut rapitis alienam. Una omnium vox est, quia Cisterciensis ordinis professores, tanto differentius prae caeteris triumphales sanctitatis titulos referent, quanto expressius religionis apostolicae vestigiis inhaeserunt; cum in tenuitate ciborum, in asperitate vestium, in vigiliis, in confessionibus, in disciplinis, in psalmis, in humilitate, hospitalitate, obedientia, charitate et caeteris, quibus fructus vitae seminatur in terris, deprimatis carnem, spiritum erigatis. Angelicae vitae sinceritati vos homines compararent ubique, cum vobis in favorem plenissimum laus hominum communis assistat, unum, nisi, clamat in contrarium, tantamque vestrae gloriosae opinionis faciem decolorat. Et quae est ista maledicta conjunctio, nisi, quae a Christi gratia, et favore hominum vos disjungit? Inviti et dolentes hoc dicimus, sed ad dicendum murmur universale et communis querimonia nos compellunt. Vota et linguae omnium in vestrae sanctitatis praeconium laxarentur, nisi raperetis quod alienum est, nisi monachis et clericis decimas auferretis. Haec est conjunctio quaedam, et dictio satis modica, sed quae vitam vestram non modice dehonestat. Testimonio sacrae paginae, decimae tributa sunt egentium animarum. Et quae est haec injuriosa immunitas, ut exempti sitis a decimarum solutione, quibus obnoxiae terrae erant, antequam vestrae essent, et quae solutae sunt hactenus ecclesiis, non personarum obtentu, sed territorii ratione? Si in vestram possessionem terrae devolutae sunt, quare in hoc periclitatur alienum jus? nam ad vos terrae juxta communem opinionem cum suo onere transierunt. Utquid in alienam injuriam terras et nutrimenta vestra privilegiari facitis, ut auferatis quod alienum est? Nunquid Abel de nutrimentis suis Dominum non respexit? nunquid justiores estis primo omnium justo? ut vos contra Dei justitiam erigatis? Per prophetam praecepit Dominus decimas inferri in horreum suum; vos ab ejus horreo jubetis auferri. Habet justitia divinae legis, ut in Levitarum sortem cedant decimae; unde et justitiae Dei manifeste resistit, qui ministris ecclesiae nititur jus decimationis auferre. Sane et ex his, et consimilibus satis liquet, quod si virtus obedientiae est in solutione reddituum, aut exhibitione decimarum aut juris alieni, facile detrectaretis obedientiae jugum. Milites Galliarum sibi jus decimationis usurpant, nec vestris privilegiis deferentes, eas a vobis potenter extorquent. Adversus eos deberetis insurgere, non adversus clericos, aut ecclesias clericorum; deberetis recolere vos quandoque fuisse clericos, atque sacramenta salutis in eorum ecclesiis percepisse. Sed et Christianae professionis vinculum, et devotio filialis affectus privignales induit, et sub religionis praetextu transiit in contemptum. Non ponimus os nostrum in coelum, nec de facto summi pontificis disputamus. Sed si dominus papa quadam indulgentia speciali quandoque privilegiavit vos, dum ordo vester in paupertate gaudebat, dum in usus egentium suae tenuitatis viscera liberaliter effundebat, potuit tolerari ad tempus, licet in communem redundaret injuriam, quod causa necessitatis fuerat introductum. Nunc autem, quando vestrae possessiones multiplicatae sunt, etiam in immensum; privilegia haec potius ambitionis, quam religionis instrumenta censentur. Quidquid indulgeant privilegia Romanae Ecclesiae, vobis expedire non credo, contra conscientiam vestram, quod alienum est, usurpare. Quid si a sede illa publicum emanasset edictum, quod ubicunque inveneritis clericos, aut alterius habitus monachos equitantes, vobis liceret eos de suis evectionibus dejicere, et equos in usus proprios retinere? quid interest, equos rapiatis, an decimas? nisi quia decima res spiritualis est, et ideo enormius sacrilegium in decimis committitur, quam in equis? Cum Dominus praecipiat decimas solvi, quis contra ejus praeceptum potuit dispensare? ubi divina et humana jussio sibi invicem contradicunt, obediendum est Deo magis quam hominibus. Cumque sint duae leges, exterior et interior; interior semper praejudicat: quodque puritas conscientiae dictat mihi, exteriori praecepto fortius est, et omnem indulgentiam alienae dispensationis evacuat. Si filii Israel de mandato Domini, et in retributionem longi obsequii, quod Aegyptiis impenderant, eis vasa argentea et aurea abstulerunt; non expedit vos haec ad consequentiam trahere nisi constet Dominum haec mandasse, et vos nobis tanquam Aegyptiis longae servitutis obsequium impendisse. Consultius ergo et modestius agentes, date operam, ut praedictae ambitionis nota, quae vestrae sanctitatis titulos dehonestat, abscindatur a vobis, nec pro rebus perituris commune in vos scandalum excitetis. Vae illis per quos scandalum venit! In restitutione alienae rei non credatis conscientiam vestram in aliquo laedi; nam, si quid utilitatibus vestris deperit in hac parte, devotio populorum, quae nunc erga vos plurimum turbata est, totum hoc pleniore munificentia restaurabit. Quod si pertinaces vos, et inflexibiles exhibetis, vinculo anathematis innodabimus universos, qui aliquid vobis dederint, aut vendiderint, unde jus decimationis obveniat, atque in coelum clamabimus et ad thronum summi judicis appellabimus, ne quis hujus vinculum excommunicationis absolvat. Principum etiam favorem in hoc plenissime obtinebimus, ut gladio spirituali manus civilis assistat, et quidquid contra principale oraculum, venditum aut donatum vobis fuerit, confiscetur. Antequam ergo res in deteriorem vergat exitum, vestrae famae maturius providentes, velitis assuescere solutioni decimarum, illarum maxime, quas cum majore omnium rancore et odio usurpatis, et quas clerici sive monachi hactenus perceperunt. Nam si de novalibus tantum, sicut beatae recordationis Adrianus papa constituit, decimas retinetis, nobis in ea re damnum erit tolerabilius, cujus emolumenta non sensimus. Verum juxta philosophi sententiam, non sine dolore amittitur, quod delectabiliter et commode possidetur. Valete.