EPISTOLA XVII. CONSOLATORIA.  Ad amicum  ,  qui cum in aula regia diu per regis ipsius gratiam potentissimus evasisset, ejus postea indignatione ad maximas redactus est angustias.
Quanto desiderio et affectu bonum vestrum et salutem vestram desideremus, ille solus veraciter novit qui secreta cordium solus agnoscit. Nunc autem quia ore ad os praesentialiter loqui non valeo, litteras istas exhortatorias dilectioni vestrae transmitto. Nec scribo vobis causa nostrae necessitatis, sed solo intuitu charitatis. Adversitas enim quae vobis contigit, etsi mihi abstulit corporalem vestram collocutionem, non tamen, de oratione, vestri memoriam. Ut enim verum fatear, quando missarum solemnia celebramus, omnipotentis Dei clementiam imploramus, quatenus ipse, qui nullius per ignorantiam , vestri fiat memor per gratiam. Nunc etiam priusquam incipiam exhortationem hanc, praemitto orationem, quatenus gratia Dei admonitionem nostram praeveniat atque aures vestri cordis aperiat, ut ea quae ad veram salutem pertinent, libenter audiat, memoriter 54 teneat, efficaciter compleat. Quid ergo primum , ut exhortationem incipiam? Volo quidem dominum et amicum meum, ut fidelis servus et verus amicus, ab amore vitae praesentis avellere, atque ejus desiderium ad amorem sui Creatoris et patriae coelestis erigere. Debeo igitur aliquid de contemptu mundi promere, et postmodum ea quae animum ejus ad amorem Dei excitare possunt subjicere. Sed quia scio vos curis saecularibus incubare, vellem, si possem, admonitionem nostram paucis sermonibus explicare. Salomon igitur sapientissimus primus accedat, et veram sententiam vobis de contemptu mundi exponat, et dicat: Vanitas vanitatum, vanitas et omnia vanitas . O domine mi, nunquid intelligis verum esse quod audis? Certe non est quod dubites. Appone autem et intellige veritatem. Aperi oculos, et considera vanitatem. Rogo ut vitae tuae cursum diligenter consideres, quia, ni fallor, in ipsa vita tua quam sint vana omnia perfecte cognosces. Recole quanta in tempore prosperitatis tuae concessa sit tibi saecularis potentia, quanta divitiarum abundantia, quanta etiam in dispositione rerum temporalium prudentia. Primus inter aulicos residere solebas, totum Francorum regnum pro tuo libitu disponebas. Quin etiam, secundum hoc quod Salomon se fecisse commemorat, magnus effectus, opera tua magnificasti, turres excelsas et pulchra palatia exstruxisti, vineas plantasti, servos et ancillas, multamque familiam habuisti. Coacervasti tibi argentum et aurum, substantias regum et provinciarum, repletus es deliciis filiorum hominum.
Sed attende paulisper in istis omnibus quanta sit vanitas, quae instabilitas. Ecce enim ipse rex, de cujus dilectione plurimum confidebas, et juxta quem familiaritatis causa et honoris gradu residere solebas, te velut hostem persequitur, et quidquid Parisius cum 55 magno labore construxeras praecepto reginae totum destruitur. Argentum et aurum, et pecuniam quam in tranquillitatis tempore congregasti, nunc in tempore guerrae te oportet expendere, et ne inimici tui te incautum opprimant nocte et die sollicite cogitare. Potes itaque, domine mi, in vita tua evidenter cognoscere sententiam, quam Salomon de vanitate protulit, veram esse. Certe iste Salomon regia fuit potestate sublimis, sapientiae dono incomparabilis, divitiarum opulentia pinguis, et quamvis ei omnia ista affluenter suppeterent, nullam tamen eis attribuit veritatem; sed, quia transeuntia vidit, appellavit proprie vanitatem. Tanto igitur ei melius est credendum, quanto ea quae dixit, didicit per experimentum. Nisi brevitati studerem, adhuc de contemptu mundi dicere possem quae animum vestrum ab ejus appetitu non solum rationabiliter revocarent, sed etiam fortiter deterrerent. Quale est illud: Mundus peribit, et concupiscentia ejus . Et illud: Quicunque voluerit esse amicus saeculi hujus, inimicus Dei constituetur . Formidolosa sententia! Quid terribilius dici potest? quandoquidem inimicus Dei esse convincitur, quicunque saeculi hujus amicus efficitur. Est aliud quare rationalis mens debet mundana ista contemnere, quia et labore maximo acquiruntur, et cum sollicitudine custodiuntur, et cum dolore amittuntur. Scriptum enim est: Potentes potenter tormenta patientur ; et: Qui divitias habent, difficile regnum Dei consequentur . Quid autem prodest homini, si universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Haec de contemptu mundi dicta sufficiant. Quod si dilectio vestra ad amorem Dei cupit mentem erigere, debetis frequenter beneficia Dei vobis collata ad memoriam revocare. Cogitate quanta erga vos ejus exstiterit gratia, quanta ejus misericordia: gratia, in hoc quod bona sua vobis gratuito contulit; misericordia, in hoc quod mala vestra aequanimiter pertulit. Certe, si bene vultis attendere, haec sola causa ad amandum Deum potest vobis sufficere, quod scilicet et per gratiam bona praebuit, ut vos ad amorem suum accenderet; et per misericordiam mala vestra sustinuit, ut vos ad poenitentiam provocaret. Ad ultimum vero postquam exhibuit poenitentiam, sicut pius pater dilecto filio, adhibuit disciplinam, ut saltem flagellatus ad patrem redeat qui beneficiis provocatus redire nolebat. Scriptum est enim: Flagellat Deus omnem filium quem recipit . Flagellum quippe est guerra ista quam habetis, et persecutio, quia, etsi inimici 56 vestri persequuntur ex odio, tamen hoc quod faciunt, praecedit occulta et justa Dei dispositio. Nolite ergo de ffagello isto contra Deum murmurare, quia durum esset vobis contra stimulum calcitrare. Mementote quia, cum David filii sui Absalom persecutionem fugeret, et Semei quidam pessimus ei malediceret, viri qui erant cum David, regis injuriam doluerunt, et illum Semei interficere voluerunt. Quos tamen David compescuit, dicens: Dimittite ut maledicat; Dominus enim praecepit ei ut malediceret David, si forte reddat mihi Dominus benedictionem pro maledictione hac hodierna . Rogo pro Deo, diligenter attendite. Etiam sicut David fecit, sic et vos facite. Ecce maledictionem sustinuit, et tamen de eo, cum leviter posset, seipsum ulcisci noluit, et maledictionem illam, non Semei, sed Domino imputavit, cum dixit: Dominus praecepit ut malediceret David. Ipse quippe unus de filiis Dei erat, et a pio Patre se flagellari sciebat; nec attendere voluit maledicentis iniquitatem, sed maledictionis utilitatem. Ideoque dicebat: Si forte reddat mihi Dominus benedictionem pro maledictione hac hodierna. Puto etiam quia peccata sua praeterita ad memoriam revocabat. Puto quia pro adulterio et homicidio graviter in corde dolebat, et ideo filii sui persecutionem, et sui maledictionem patientissime tolerabat Hoc exemplum de David ad hoc proposui, ut et vos peccata vestra aperta et occulta, minima et majora sedule cogitetis, et in persecutione, quam praesentialiter sustinetis, non attendatis inimicorum vestrorum nequissimam voluntatem, sed admonentis Domini misericordissimam pietatem. Audite quid Dominus dicat: Ego quos amo, arguo et castigo . Ipse enim idcirco percutit, ut sanet. Ipse idcirco flagellat peccatorem, ut purget. Nolite igitur vocationem Dei aures obstruendo respuere. Nolite flagella Dei obdurato corde suscipere. Nolite in limo profundi, in amore mundi tenaciter et pertinaciter inhaerere. Permittite Deum vos de lacu miseriae et de luto faecis extrahere. Nolite fieri sicut plaustrum in limo demersum, quod et boves ex anteriore parte fortiter trahunt, et homines ex posteriore parte impellunt, et tamen nec trahendo, nec impellendo illud de luto extrahere possunt. Ecce pius Deus prius vobis prosperitatem concessit, ut traheret; nunc manum adversitatis apposuit, ut impelleret. Cur igitur in conversione vestra Dominum, ut ita dicam, tantum laborare facitis? Videte ne ad iracundiam eum provocetis. Horrendum est enim incidere in manus Dei viventis . Nam 57 si commotus fuerit, quis ei resistat? Nolite, secundum psalmi sententiam, confidere in principibus, nec in filiis hominum, in quibus non est salus , sed in eo solo qui potest vos de omni angustia liberare. Sed ut modo postponam exhortationem , rogo ut de iis quae dico vestram consulatis interius rationem. Mirum est enim cur ratio vestra, quae tantum in provisione et dispositione saecularium viget, mirum est, inquam, cur ad bona cognoscenda et facienda, quasi mortua jacet. Sed forsitan ratio vestra ea quae bona sunt per discretionem intelligit, et tamen superbia resistente non perficit. Rationi enim superbia dominatur, et ei lege tyrannica reluctatur. Ratio dicit: Si hoc vel illud faceres, Deo acceptabilis esses. Superbia dicit: Si hoc vel illud faceres, in conspectu hominum vilis esses. O servitus nefanda et detestanda, quando videlicet ratio, quae debet imperare ut domina, superbiae obtemperat ut ancilla! Quaeso ut ad debitam libertatem ratio redeat. Superbia vero de corde vestro expulsa exeat, et locum ejus ea quae Deo chara est humilitas possideat.
(Eccle. I,
1) (quod majus est) (I Joan. I, 17) (Jac. IV, 4) (Sap. VI, 7) (Luc. XVIII, 14) (Matth. XVI, 26.) (Hebr. XII, 6) (II Reg.
XVI, 10) (Apoc. III, 19) (Hebr. X, 31) (Psal. CXLIII, 2)
[obliviscitur] [dicam] [ f. Semei. Utrumque bonum ] [ f. modum ponam exhortationi]