EPISTOLA LXXXIV. AD EOSDEM.
THOMAS Dei gratia Cantuariensis archiepiscopus, et sedis apostolicae legatus, dilectis in Christo filiis, WILLELMO subpriori, et toti conventui Cantuariensis Ecclesiae, salutem, et in fidei et obedientiae virtute constantem perseverantiam.
Lamentati sumus quinquennio cum propheta stupentes prae dolore et admiratione, quomodo domina gentium, provinciarum princeps, et quondam numerosa filiorum sobole, et populorum affluentia gloriosa, et, quo gloriosior, et illustrior est Britanniarum mater, nutrix et propagatrix in Christo, tandiu in solitudinem, miseramque in servitutem redacta sit, ut nec libertatis audeat meminisse, nec ad quod fundata est, gentibus edisserere legem Christi, et publicare ecclesiasticas sanctiones. Supervacaneum erit referre, praesertim vobis, qui praesentes vidistis, et audistis atroces injurias, et quae sine miseratione et omni reverentia juris adversus Deum et Ecclesiam praesumpta sunt. Sperabatur quod nostra dominum regem patientia posset ad poenitentiam provocare: sed, quod sine lacrymis enuntiare non possumus, immanitas ejus ab impunitate semper ascendit, et ex dissimulatione factus est inhumanior. Timemus ergo ne sanguis ejus, et jam fere deficientis ecclesiae de manu nostra merito requiratur, si tantus excessus remanserit ulterius impunitus, et irrequisitus a nobis. Nam et Heli ob id periisse describitur, quod filiorum videns et increpans culpas, uti maluit affectione et mansuetudine patris quam severitate et auctoritate pontificis. Ne ergo nos ex criminis dissimulati consensu justitia reos damnationi deputet ante Deum, vobis in virtute obedientiae, sub anathemate, in periculo officii, gradus et beneficii, apostolica et nostra auctoritate praecipiendo mandamus, quatenus nisi infra purificationem beatae Mariae virginis Ecclesiae satisfecerit, et tam illi quam his qui pro ea exsulant aut proscripti sunt, debitam reddiderit pacem, a divinis cessetis officiis, excepto quod exclusis laicis sine solemnitate campanarum et ecclesiasticae laetitiae signis, voce demissa canonicus mos viris religiosis indulget. Nec timeatis eos, qui interdum a Domino permittuntur ad majorem coronam electorum corporaliter sanctos affligere, et in animas nihil possunt quia in hoc conflatorio patenter judicabit Dominus quos in futuro debeat coronare. Illos autem qui ecclesias et ecclesiastica beneficia contra canonicas institutiones accipiunt de manu laicorum, qui clericos poenis aut terroribus ad inobedientiam compellunt, qui domini papae nuntios et nostros, ne Ecclesiae necessitates prosequantur, impediunt, qui traditiones hominum divinae legi praeferendas docent, et usurpationes sive abusiones potentum coguut Christianae roligionis institutionibus anteponi, et nominatim Gaufredum Cantuariensem archidiaconum, et Robertum V carium ejus, Ricardum de Ivelcestre, Wilelmum Giffard, Nigellum de Saccavilla, Ricardum de Luci, Thomam filium Bernardi, Adam de Cheringis publice excommunicavimus. Quod si nec in subditorum poenis excessus correxerit rex Angliae, exinde personae ejus, quod inviti dicimus, in dispendium salutis nostrae, sicut hactenus fecimus auctore Domino, non parcemus. Nam miseratio talis impietas esse convincitur, cum scriptum sit, quod qui virgae parcit, odit filium. Ad haec eadem auctoritate sub eadem interminatione praecipimus, ut Joannem decanum Saresberiensem, Widonem decanum Waltham, Joannem Cumin, Radulphum Landavensem archidiaconum, Wimarum presbyterum alumnum comitis Hugonis, a die Nativitatis Dominicae tanquam excommunicatos evitetis, nisi Ecclesiae Dei quam laeserunt, et nobis satisfactionem debitam curaverint exhibere. Verbum Dei luceat in cordibus et operibus vestris, ut timorem Dei praeferentes humano, vobis acquiratis coronam gloriae, et exemplum obedientiae et fortitudinis feliciter ad coaevos transmittatis et posteros. Similiter Ricardo priori, et capitulo Dovrae, et Cantiae monasteriis.