EPISTOLA XXVIII. 1. 2. 3. 4. 5. 6.
171 Victorem, per quem invicem litteras mittebant, Severo laudat, et quod serius remittatur excusat. Totam epistolam, sensibus et verbis sanctissimis texit, insertis emblematibus pulcherrimis de Christo ut igne, fundamento, janua, pane, etc. Et quia Severus aliquid Paulini operum postulaverat, ei duos libellos mittit, quorum alter erat tantopere a S. Hieronymo laudata Theodosii Defensio, quam intercidisse nemo non dolet: alter vero, natalitia carmina de S. Felice.
Sancto fratri et unanimo commilitioni SEVER PAULINUS. Redit a me tibi Victor, ut redeat a te mihi: Victor commune pignus, et fidele contubernium, et solemne solatium nobis: Victor in te meus, et in me tuus: Victor epistolarum nostrarum veredarius pedes, aut veredus bipes; victor longissimarum viarum; bene idem dicendus simul et victor et victus; quia vincitur caritate, qua vincit vias duras et magnos labores, qui in sudore vultus sui edit panem suum, ut nos reficiat annuis inter utrumque discursibus, ferens indefessus ac referens commercia litterarum, quibus mutuam visitationem animis ac visceribus invicem nostris, tamquam vectigal officii debiti, pensitamus. Sit benedictus Domino puer Victor; neque illi spinas et tribulos sua terra parturiat, quia impiger est. Viae enim pigrorum spinis stratae sunt. Victor vero noster non dicit: Leo est in viis; quia ita simplex est ut ambulet confidens, fidelis et castus, ut non timeat a timore nocturno, et jaculo volante per diem. Propterea Dominus custodit illum in omnibus viis suis; et angelicis mandat excubiis, ne usquam offendat ad lapidem pedem suum; neque mordeat calcaneum ejus observans coluber in via, quem calceatis ad Evangelii cursum pedibus impune calcabit et conteret. Laudabo igitur et benedicam in Domino Victoris nostri pedes, et de his quoque pedibus audebo dicere: Quam speciosi pedes qui evangelizant mihi pacem de te, cum incolumitatem tuam, et pacem in te, cum fidem tuam nuntiant, per quam in te manet Christus pax nostra: qui et de nobis vel in nobis facit utraque unum; sive qua duo sumus in corde uno; sive qua utramque substantiam animae et corporis unum facimus, conflante nos Christo per ignem 172 Spiritus sui, de quo ait: Ignem veni mittere in terram; et quid vult bonus Dominus, nisi ut accendatur in nobis, et illuminet tenebras nostras, et peccata consumat? Quia Dominus Deus noster ignis consumens est. Tribuat hic mihi Dominus, ut et in me pro me fiat ignis consumens. Ardeat hoc igne cor meum in lumen aeternum mihi, ne eodem ardeat anima mea in poenam perennem. In hoc enim igne revelabitur dies Domini, et uniuscujusque nostrum opus quale sit, ignis probabit. Oremus hunc Dominum, ut doceat nos facere voluntates suas, et spiritus ejus bonus deducat nos in viam rectam, ne labor noster inveniatur ligna, fenum, stipula; sed potius argentum, aurum, lapides pretiosi et vivi inveniamur in muris Hierusalem illius coelestis et liberae, quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum. Hujus enim civitatis habitator in tribus unus ostenditur; unde dicitur civitas Regis magni, civitas Dei nostri, civitas Domini virtutum: quam ipse Dominus, ut scriptum est, fundavit in aeternum: cujus quidem civitatis non solum fundamentum, sed et turris et porta factus est Christus. Fundamentum enim, inquit, nemo potest aliud ponere quam eum qui est nobis turris fortitudinis a facie inimici: qui dicit: Ego sum janua ovium: nemo potest venire ad Patrem nisi per me. Si igitur in hoc domus et mens nostra fundetur, et digna tanto fundamento superaedificetur operatio; erit nobis in aditum civitatis suae porta ipse qui reget nos in saecula, et in loco pascuae collocabit nos, quos jam per aquam refectionis sibi genuit, et nutrit epulis salutaribus in eam mensam, quam praeparavit nobis adversus eos qui tribulant nos. De qua dicit: Beatus qui manducabit panem in regno Dei: quia Christus idem et regnum et panis est quo nos saginamur, et serpens tabescit; cujus fames et poena est cibus vitae nostrae Christus Jesus, qui factus est nobis in escam, ut eo pane viventes, et secundum eum ambulantes, possimus juxta Apostolum dicere: Nostra autem conver satio in coelis est. Cum enim quae sursum sunt sapimus et quaerimus, terreni esse desinimus, ut jam non simus esca serpentis, qui vicissim datus est in escam populis Aethiopum, ut ab his edatur quos EDIT. Quod nobis e contrario salutare est, qui Christum edimus, et absorbemur a Christo, qui absorbet mortale nostrum, quia vita est, ut induat nos immortalitate, et conformes imagini suae faciat, qui dedit nobis potestatem super omnem virtutem inimici 173 impune calcandi per eamdem gratiam, qua dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus, quod est supra omne nomen. In hoc habitemus, quia ipse etiam civitas est quae non potest abscondi, quia super montem posita, et cujus fundamenta sunt in montibus sanctis. Hanc civitatem ipse fundavit Altissimus, sicut scriptum est quia Sapientia sibi aedificavit domum. Haec est domus illa non manufacta, in qua si habitemus iis operibus, quibus cives sanctorum fieri mereamur, non ardebit opus nostrum; et ignis ille sapiens transeuntes nos per examen suum, non severo ardore ambiet puniendos; sed ut commendatos suscipiens, blando lambet attactu , ut possimus dicere: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium. Sed ut eodem nomine quo inchoata est epistola terminetur, ad Victorem nostrum recurram, pro quo excusationem debeo. Quod ad te tardius pacto redit, ne imputes pedibus ejus, qui non pigritiae vitio, sed obedientiae studio apud nos diutius restiterunt. Reputa tamen tempus, non quo dimissum eum indicasti, sed quo misisti; et videbis de placita inter nos retinendi Victoris vicissitudine stare rationem mihi. Non enim ad hiemem apud nos, ut scripseras, exigendam adfuit; sed ut asseruit, de Narbonensi, ubi fratri Posthumiano occurrerat, remissus ad te, tunc a te iterum profectus est, cum ad me directus pervenire potuisset. Jam igitur hieme decedente susceptum, necesse habui vernis mensibus detinere: et quia breve spatium videbatur, quod illico solemnitas Paschalis concluderet, cum et infirmissimus per idem tempus fuissem, ut ad rescribendi negotium non valerem, apposui de diebus aestivis moras ejus, ut compensarem tecum, si tantum in eo tui temporis usurparem, quantum tu in eodem occupaveras de diebus hibernis: unde concedam, si autumno pervenerit ad unanimitatem tuam, ut hiemem rursus impendat tibi; quia vides ita placito Domini procuratum, ut tempora communis unanimi, quae nobis mutua cesseramus, salva fide pacti, majori istius commodo mutarentur: nunc enim apte conversum est ut verius fieret, quod contra meritum indulgens mihi, et tibi detrahens, scripseras. Tu enim vere spiritu fervens salubrius eum in tempore frigoris ignito fidei tuae fovebis calore; at ego frigidus ad aestivam illi stationem aptior ero. Sed utinam vel frigidus magis quam tepidus essem, nec Domino meo vomitum 174 facerem, et proximi mei aestum levarem! nunc vero fastidium potius de satietate mei facio utentibus tempore incolatus mei, nec algentibus, necaestuantibus necessarius, modicae fidei tepore revomendus ab his qui saporem societatis meae spe dulcedinis spiritalis gustare tentaverint. Quo magis miror vel concupiscentiam tuam in desiderandis, vel patientiam in perferendis meptiarum mearum molestiis. Sed utinam mihi tam nullum de multiloquio peccatum accedat, quam tibi magna merces de tam infatigabili caritate cumulatur. Tamquam enim non defatigatus, sed potius et refectus tantis antehac per Victorem nostrum numero et copia voluminibus, iterum postulasti per eumdem librigerum, ut tibi pluribus, si possim, scriptis essem molestior. Praeterea autem jussisti, nimium opulenter tibi de paupere tuo blandiens, ut quae te de annalibus non unius gentis, sed generis humani fugurent, ego videlicet quasi peritior edocerem: sed sibi imputet famem, qui pauperis amici forem pulsat, et promptuarium inane scrutatur. Numquam enim in haec investiganda et colligenda mihi contentum studium fuit. Nam etiam in tempore veteri, quo videbar legere nec legenda, ab historicis scriptoribus peregrinatus sum. Attamen nunc operis tui curam gerens, quo te pro utilitate fidei nostrae inspiciendis et conferendis praeteritorum temporum rationibus occupatum indicasti, quod de me non habui, de fratris unanimi opulentiore thesauro petivi; et ipsam adnotationem, quam commonitorii vice miseras litteris meis inditam, direxi ad Ruffinum presbyterum, sanctae Melani spiritali in via comitem, vere sanctum et pie doctum, et ob hoc intima mihi affectione conjunctum. Si ille has, quae merito te permovent, de annorum sive regnorum non congruente calculo, hiantis historiae causas non ediderit; qui et scholasticis et sanitaribus literis Graece juxta ac Latine dives est, vereor ne apud alium in his regionibus frustra requiramus. Quod si praesumtioni de se meae satisfecerit, prima occasione, si Dominus faverit, transmittam unanimitati tuae utcumque mihi super hac ratione rescripserit. Interim, ut aliquid de praeceptis tuis facerem, misi ex his, quae metuo ne inertiae potius vel imprudentiae meae testimonia sint, quam supernae ministrationis insignia; aut certe vel humanae documenta sapientiae: misi tamen tibi, id est commisi meo pectori 175 meas nugas, non ut sensus tuos polluant tenebrae meae, sed ut tuis sensibus diluantur. Nugas autem meas de verbis ac sententiis meis dixi: ceterum materia sancta, et tuo potius ingenio eloquioque digna; etsi meis sermonibus velut atro habitu vestiatur, speciem tamen divini luminis, interni decoris, quamquam in egenae supellectilis vilitate custodit. Habes ergo libellos a me duos, unum versibus natalitium de mea solemni ad Dominaedium meum cantilena, cui corpore ac spiritu quotidie, lingua autem quotannis pensito dulcissimum voluntariae servitutis tributum, in die festo consecrationis ejus immolans Christo hostiam laudis, et reddens Altissimo vota mea. Alius libellus ex his est quos ad benedictum, id est, Christianum virum, amicum meum Endelechium scripsisse videor, non tamen edidisse convincar. Is enim mihi autor hujus in Domino opusculi fuit, sicut ipsius epistola, quae libello meo pro themate praescribitur, docet. Fateor autem idcirco me libenter hunc ab amico laborem recepisse, ut in Theodosio non tam imperatorem, quam Christi servum; non dominandi superbia, sed humilitate famulandi potentem; nec regno, sed fide principem, praedicarem.
(Ep. 13 ad Paulin.) (V. carm. 24,
v. 613, et ep. 32, n. 12.) (id est, humanioribus et sacris litteris. V. ep.
44, n. 1) (V. not. 125) (V. not. 126)