EPISTOLA CLXXXVIII. RADULPHO,  venerabili Remensium archiepiscopo,  IVO,  humilis Carnotensis Ecclesiae minister, perseverantem in tribulatione patientiam  .
Quaesivit a me, quod melius me novit vestra prudentia, utrum mulier quae post completa sacramenta et officia nuptiarum infra duos aut tres menses peperisse cognoscitur, debeat propter foedera nuptiarum in conjugio manere, an propter patratum ante nuptias flagitium matrimonii dignitatem amittere, cum lex Moysi hujusmodi jubeat lapidari. Super qua re non memini me canonicam invenisse sententiam; dico tamen sine praejudicio melioris sententiae, quia si ante celebrationem sacramenti conjugalis, cognita fuisset mulieris turpitudo, secundum legum severitatem non esset honestanda matrimonio, sed asperis objurgationibus tanquam lapidum jactibus severa ei esset adhibenda correptio. Verum, postquam simpliciter praecedente consensu contracta sunt foedera nuptiarum, postquam matrimoniales tabulae datae sunt, et caetera conjugii sacramenta completa sunt, vir et mulier unum corpus per commistionem carnis facti sunt, non intelligo posse dissolvi conjugium, nisi divortii causa intercurrat adulterium, quamvis enim ex adulterio, docente Evangelio, possit mulier marito reconciliari, quanto magis ex simplici fornicatione quae patrata est quando nondum erat alligata lege maritali? Continetur libro Constitutionum , quia meretrices possunt honestiorem vitam eligere, et matrimonii jura contrahere, quanto magis mulieres, quae occulte peccaverunt, et quaestum corpore non fecerunt? Unde Augustinus in libro De conflictu virtutum atque vitiorum: « Quibusdam nubendi licentia tribuitur, hoc est quae virginitatem vel castimoniam vidualem nequaquam professae sunt. Fornicatio vero nulli impune conceditur. » Haec sententia non fornicariam excepit, nec fornicarium a lege conjugii, sicut et Paulus lapsibus humanae fragilitatis occurrens scribit ad Corinthios: Propter fornicationem unusquisque habeat uxorem suam, et unaquaeque habeat virum suum . Quibus verbis medicinaliter provisum est, ut carnalis commistio quae damnabilis foret turpitudine flagitii, venialis fieret honestate matrimonii, nec jam reputentur fornicariae quae prius erant inhonestae, neque liceat viris eas propter priorem lapsum dimittere, dicente Apostolo: Alligatus es uxori, noli quaerere solutionem . Cum enim fornicatio et in Veteri Testamento et Novo aeque inhonesta et damnabilis habeatur, ut de inhonesta faceret honestam, praeceptum est Oseae a Domino, ut uxorem sibi duceret mulierem fornicariam. Unde beatus Hieronymus in explanatione super Oscam ita scribit: « Non est culpandus Osea propheta, si meretricem quam duxit, convertit ad pudicitiam, sed potius laudandus, quod ex mala bonam fecerit. Non enim qui bonus permanet, ipse polluitur si societur malo, sed qui malus est in bonum vertitur si boni exempla sectetur, ex quo intelligimus prophetam non pudicitiam perdidisse si copulatum fornicariae, sed fornicariam assumpsisse pudicitiam quam prius non habuerat. » Ex his beati 80 Hieronymi verbis colligi potest quia si propter consortium pudici redditur mulier pudica, e contrario propter divortium ejus redditur impudica. Unde cum leges honestati consulere debeant et saluti, tutius mihi esse videtur, ut vir mulierem quam duxit, licet nesciens impudicam retineat uxorem, quam suo divortio et illam fornicariam, et se faciat fornicatorem. Beati quoque doctores nostri, Ambrosius et Augustinus, hujusmodi mulierum lapsus suadent potius a viris debere dimitti quam districte et sine misericordia judicari, cum et ipsi viri vix possint a similibus impudicitiis immunes videri . Unde Augustinus De verbis Domini, tractatu 47: « Si ducturi estis uxores, servate vos uxoribus vestris. Quales vultis eas ad vos venire, tales debent et ipsae vos invenire. Intactam quaeris? intactus esto. Puram quaeris? noli esse impurus. » Inde et Ambrosius in sermone De accusato Domino. « Pudicitiae causam nisi vir pudicus accusare non debet. Talem enim arbitrum meretur castimonia, apud quem non periclitetur verecundia. Quid enim tam divinum, quid tam justum sentias, quam ut is peccatum feriat qui peccati sit expers? Quomodo enim feras alieni ultorem, et proprii criminis defensorem? » Unde et Augustinus in libro De verbis Domini, tractatu 47: « Dicit Dominus quod dicere debet mansuetus et justus: Qui sine peccato est, prior in adulteram mittat lapidem . Haec vox justitia est, puniatur peccatrix, sed non a peccatore. Impleatur lex, sed non a praevaricatoribus legis. » Item Angustinus, De decem chordis: « Quoniam virtus castitas est, tu sub uno impetu libidinis cadis, et vix uxerem victricem esse, tu victus jacens? Si caput est vir, melius debet vivere, et omnibus bonis factis praecedere uxorem suam. » Ex his et hujusmodi sanctorum Patrum sententiis ratiocinando colligi potest quia illicitus coitus, ante nuptias vel sponsalia patratus, non potest postea initum separare conjugium, quanto minus partus, qui non est fructus vitii, sed naturae? Ad hoc si quis altius intuens objiciat ex verbis Leonis papae non esse nuptias in quibus non continetur sacramentum Christi et Ecclesiae; cui per Paulum dicitur: Desponsi enim vos uni viro virginem castam exhibere Christo , audiat Hieronymum dicentem in tractatu octogesimi sexti psalmi: « Rem miram vobis loquor, sed tamen veram. Sion nostra in qua aliquoties alienigenae sunt, et Tyrus, et Aethiopes, illa specula, illa Raab meretrix, illa Babylon, illa quae devaricavit pedes suos cum omni transeunte secundum Ezechiel illa meretrix si voluerit repente virgo efficitur. » Si ergo Raab non repellitur a spirituali conjugio Christi, cur mulier lapsa non admittitur ad conjugium viri honesti? Neque enim ab hujusmodi nuptiarum foedere discrepat sacramentum Christi et Ecclesiae. Non ergo conveniens est Christianae pietati, neque sacramentis ecclesiasticis ea est inferenda injuria, ut quamvis celerius vel tardius celebrata sint quam traditus ordo postulat, eos tamen quos de turpitudine transtulerunt ad honestatem, de civitate diaboli ad civitatem Dei, nos indiscreta severitate cogamus reverti de honestate ad turpitudinem, de civitate Dei ad civitatem diaboli. Si vero aliter in aliquibus capitulis repertum fuerit, severitati disciplinae est ascribendum. Sed, ubi salus periclitatur, moderatione legum saluti intelligimus consulendum. De caetero sciat dilectio vestra, quia pro pace Ecclesiae Remensis et vestra, regem humiliter et fideliter interpellavimus, , et suo tempore interpellare non desistemus. Vale.
(I Cor. II) (I Cor. VII) (lib. I, c. 1 et epist. 148) (epist. 125) (Joan.
VIII) (II Cor. II) (epist. 190)
[ al. ictibus] [l. XXIII, cod. De nuptiis] [ al. 
qui, ita ms. c. ] [professi, ita ms. c. ] [ al. per
cop.] [ al. inveniri] [ quidam

v. peccata censeat, qui; ita ms. c. ] [tuam, ms. c. ] [ al. divar.] [ al. Iezechiel]