EPISTOLA CCXI. AD S. EPISCOPUM ET ABBATES.
ARGUMENTUM.-- Assignatio rationum quae induxerunt Baldewinum archiepiscopum Cantuariensem Ecclesiam constituere clericorum et de quibusdam quae circa haec miraculose acciderunt.
Reverendis Patribus et amicis N. S. episcopo et abbatibus de N. et E., P. B. devotissimus eorum, salutem in eo sine quo non est salus. Sollicite quaeritis quae ratio induxerit Baldwinum gloriosae recordationis, Cantuariensem archiepiscopum, clericorum Ecclesiam ad Lameheya constituere in contumeliam Cantuariensis Ecclesiae, sicut quidam garriunt, quasi altare contra altare erigere aut potius Dagon contra arcam sedens exaltare: monet nos quod archidiaconus, qui approbatissimae religionis erat, et inter caeteras columnas C ordinis, sanctitate, dignitate, sapientia praeeminebat, ecclesiam saecularium, quam quidam monachi prostibulum Veneris et synagogam Satanae vocant, satis saeculariter quadam perturbatione animi conscendebat, ut quidquid vox funesta succenseat, Ecclesia tamen est sanctorum martyrum Stephani et Thomae, martyris primi martyrisque primatis. Vos enim vidistis magni nominis umbram, quae hanc Ecclesiam martyrum, adhuc infantiae cunabulis vagientem, a fundamentis subvertit. Sed infra brevissimum tempus in festo beatissimi Stephani mortuus, et in festo sancti Thomae sepultus est, ac si unus peremisset eum et alius tumulo infodisset. Pensandum est quam fuerit in operibus suis, qui in omni tempore vitae suae vas suum in sanctificatione et honore custodivit, quia prima lanugine pubertatis pars inter cathedrales praecipuum obtinuit eminentiae principatum. Qui etiam Oxoniensis archidiaconus factus est, et non acquievit carni et sanguini, sed relictis omnibus se in Christi obsequium cingulo militiae Cisterciensis accinxit. Consequenter invitus et tractus promotus est in abbatem, deinceps in episcopum, demum in archiepiscopum et primatem. Totus expertus et probatus in tantis aliquid noverat idem monachus et pontifex, clericos in Christi obsequium congregabat, et ut propositum apertius expediam, paulo remotius atque seminarium dissentionis inter eum et monachos succincta oratione excurram. Praefecit eum Dominus ad dandam scientiam salutis plebi ejus. Ipse vero spiritualibus exercitiis assuetus, provinciam indisciplinatam inveniens, correctionis sarculum generaliter exercere disposuit. Incoepit itaque a sanctuario Domini, a capite regni, ut, sicut Ecclesia Cantuariensis fuerat quandoque primipilaria fidei et est metropolis provinciae, ita caeteris Ecclesiis materia fieret disciplinae. Suos itaque filios cohibebat a firmis in casibus quarum occasione quidam pauci tamen cum corporibus suis turpe foedus inierant et sinistra opinione scholam claustralis innocentis praegravabant. Verba igitur vitae aeternae habens, has et aliorum vitiorum propagines, quas abusione longa nutrierat mater dissoluta impunitas, radicitus exstirpabat summum capitis genus asserens vagam excurrendi licentiam et sub jugo Dominicae servitutis plenam esse animae libertatem. Cumque super creditum sibi gregem pastorales continuaret excubias, oves in lupos mutatae sunt et filii obedientiae conversi sunt in arcum pravum. Porro vir Dei, non in sermone sed in virtute reputans regnum Dei, non solum verbis sed factis intra se jugiter omnibus mirabilem, amabilem, immutabilem exhibebat, ut redirent praevaricationes ad cor, et quidam timore, quidam amore, sui patris arbitrio consentirent. Remansit tamen apud aliquos circa medullas animae plaga interior, quam dissimulatio palliabat ad tempus, donec occasio rebellionis erumperet, quod et rerum postea indicavit eventus. Elapso enim modici temporis interjectu, quidam eorum suscitaverunt aquas contradictionis, aquas Siloe: qui silebant verterunt in aquas Rasin, et emittentes aquas facti sunt capita jurgiorum. Qui ergo suspirabant ad ollas Aegypti redeuntes ad firmas firmaverunt sibi sermonem nequam, ut ad sedem apostolicam appellarent, ut jugum sui pontificis et abbatis a sua cervice dejicerent, obedientiam abnegarent, et cum eo de propriis contenderent. Profecti ergo ad summum pontificem nil aut modicum proficerunt, nisi quod eumdem adversus Cantuariensem usque ad inexorabile odium turbaverunt. Protestor vobis in eo qui summa vita est, quae audivi et vidi. Urbano papa Veronam egresso et proficiscente Ferrariam, equitabam cum eo, et coepi pro archiepiscopo devotius et instantius supplicare. Commendabam ei virum Dei tanquam vas a Domino electum, vas fide solidum, humilitate, prudentia, fortitudine, charitate quadratum. Ipse vero graviter excandescens, « Nunquam, inquit, placeat Domino quod descendam de hoc equo et ascendam in ipsum vel alium, si eum ab archiepiscopatu infra modicum tempus non depono. » Vix verbum emiserat, et crux aurea, quae ante faciem ejus a subdiacono ferebatur, ante pedes nostros fracta corruit. Cumque omnes turbati horrerent, quidam frater Templi, R. ejus camerarius, accepta pallii sui fibula, eamdem sicut potuit crucem baculo alligavit. Ipsa vero die Sutoro venimus, ubi arreptus gravi dysenteria de navigio usque ferri fecit, nec unquam postea ascendens in equum alium brevi tractu temporis exspiravit. Quae scimus loquimur, et quae vidimus testamur, atque ipsum, cujus testimonia credibilia et judicia terribilia facta sunt nimis, hujus assertionis testem et judicem invocamus. Si quaeritis quae me illuc traxit occasio, dico amor amborum, nam in scholis Urbani socius et discipulus fueram maldyebyrig, tunc vero ejusdem archiepiscopi commensalis. Volens ergo uni subvenire per alterum, non sine gravi discrimine vitae injeci me in illius controversionis labyrinthum. Sciebam quod magister omnium gratiarum, verbi divini praeco, tuba Evangelii, sal terrae, patriae lumen, religiosorum gloria, deliciae Dei, morum fama, schola virtutum monarchorum quietem et publicum regni commodum procurabat. Bonarum enim mentium institutor Spiritus sanctus sic adaptaverat et aptaverat sibi ut Deo totus inhaerens unus cum eo spiritus esset, nec agens aut loquens quod charitas non rediret, et ut campum hujus cursus pede inoffenso currat expeditior intellectus. Ad pleniorem evidentiam propositi quaedam, quae opportuna mihi offert occasio, summatim interserendo decrevi ad hoc viventium memoria scriptisque probata authenticis. Quod enim beatus Anselmus ab Angliae rege Willelmo secundo proscriptus in Galliorum partibus exsularet, soli clerici ejus cum eo in suis tentationibus permanserunt, nec a suffraganeis aut monachis suis ullum habuit in tam longa desolatione solatium. Morte igitur praedicta regis, eadem die, qua in Anglia peremptus est, vir Dei apud Lugdunum coelitus revoluta sanctus ad propria rediit, et receptus in exsultatione universae terrae in honore beati Stephani ecclesiam clericorum Cantuariensium juxta muros civitatis destruxit, cumque ibi praebendas de parochialibus ecclesiis ad suam donationem pertinentibus ordinaret, vocatus est a Domino raptusque in coelum, quo mundus non erat dignus, ejus desiderium non implevit effectum. Processu vero temporis beatissimus martyr, sicut publice scitur, toto exsilii sui septennio suffraganeis suis et monachis suis factus est tanquam mortuus a corde, nisi quod plurimi illorum, a quibus remedia meliora sperabat, addiderunt dolorem super dolore ejus. Soli vero clerici cum eo et pro eo proscripti eidem in agone suo fideliter et filialiter astiterunt. Propterea, restituta ei simulatoria pace, regressus in Angliam, sicut verba et scripta suorum publice perhibent, ad instaurationem ecclesiae Beati Stephani, quam sanctus Anselmus incoeperat, ferventiori studio vota sua circumtulit. Sed martyrio consummatus in brevi affectum non mandavit. Vidimus successorem martyris Ricardum bonae memoriae, licet de gremio Cantuariensis Ecclesiae fuisset, ejusdem propositi desiderio aestuantem: in hoc tamen diversus a suis decessoribus erat, quod apud M. non propter varias loci commoditates transferre situm ecclesiae disponebat; verumtamen homo simplex et mansuetus et valde tractabilis ad urgentissimam sui prioris atque conventus instantiam suspendit. Negotium autem affectionis ex dilatione corruit et cecidit ad defectum. Huic succedens beatae recordationis Baldewinus archiepiscopus opus antecessorum quod mors invida bonorum operum pervertrix, quasi telam a texente succiderat, reformare studebat, et ecce inimicus homo superseminavit zizania, vertens in materiam scandali quidquid ad commune compendium charitas ordinabat; pene a memoriae meae sinu evolverat quiddam, quod sine conscientiae scrupulo silentio claudere aut dissimulare non possem.
[isterciensis]