EPISTOLA CCXXXVI. JOANNI,  Dei gratia Lugdunensis primae sedis archiepiscopo,  DAIMBERTUS  eadem gratia Senonensium archiepiscopus,  IVO  Carnotensis episcopus,  WALO  Parisiensis episcopus,  JOANNES,  Aurelianensis episcopus, cum caeteris coepiscopis Senonensis provinciae, institutam a Patribus reverentiam .
Jure primatus vestri invitastis nos ad concilium apud Ansam celebrandum, in quo tractare disposuistis de fide et investituris laicorum , ad quod venire minime contemnimus, sed terminos quos posuerunt patres nostri, terminos antiquos transgredi formidamus. Nusquam enim reverenda Patrum sanxit auctoritas, nusquam hoc servare consuevit antiquitas, ut primae sedis episcopus episcopos extra provinciam propriam positos invitaret ad concilium, nisi hoc aut apostolica sedes imperaret, aut una de provincialibus Ecclesiis pro causis quas intra provinciam terminare non poterat, primae sedis audientiam appellaret. Quod non de corde nostro prophetamus, sed apostolica auctoritate muniti, irrefragabilibus sententiis approbamus. Unde scribit papa Nicolaus in haec verba Radulfo Aquitaniarum primati ultra jus primatis aliqua sibi usurpanti : « Conquestus est apostolatui nostro frater noster Sigebodus archiepiscopus Narbonnensis, quod clericos suos eo invito ad judicium venire compellas, et de rebus ad Ecclesiam suam pertinentibus eo inconsulto quasi jure patriarchatus tui disponas, cum hoc nec antiquitas cui Patres sanxere reverentiam habeat, et auctoritas sanctorum et canonum penitus interdicat, nisi forte pro causis, quae apud se terminari non possunt, ad te quasi ad patriarcham suum provocaverint, vel si episcopus suus decesserit, res Ecclesiae suae judicio tuo dispensare voluerint. Primates enim vel patriarchas nihil privilegii habere prae caeteris episcopis, nisi quantum sacri canones concedunt, et prisca consuetudo illis antiquitus contulit, diffinimus, ita ut secundum Nicaenas regulas sua privilegia serventur Ecclesiis. » Huic sententiae concordant Clemens et Anacletus, qui post apostolos ordinaverunt in quibus civitatibus essent primae sedes, in quibus metropolitanae , statuentes ita demum judicium episcoporum ad primates esse referendum, si ad eorum audientiam fuerit appellatum. His auctoritatibus muniti, nolumus Ecclesiis vestris inauditam novitatem inducere, vel jura earum antiquitus instituta permutare. Praeterea quia in hoc concilio de investi turis laicorum, quas quidam inter haereses computant, tractare disponitis, potius pudenda patris vestri nudabitis , quae publicanda non essent in Geth, nec in compitis Ascalonis , deridenda exponetis quam post dorsum ea velando benedictionem paternam vobis acquiratis . Quod enim propter vitandam populi stragem paterne in se admisit summus pontifex, coegit necessitas, non approbavit voluntas. Quod inde constat, quia postquam evasit periculum, sicut ipse quibusdam nostrum scripsit, quod jusserat jussit, quod prohibuerat prohibuit, quamvis quibusdam nefandis urgente periculo quaedam nefanda scripta permiserit. Sic Petrus trinam negationem trina confessione purgavit, et apostolus mansit. Sic Marcellinus papa deceptus a profanis coram fano , cum tamen non esset seductus a populo, ut Deum esse crederet, vel divinae culturae reverentiam ei exhiberet. Meruit tamen veniam tantus excessus, et Domino jubente per manum Moysi ad summum sacerdotium est sublimatus . Sic Moyses ipse, qui cum Domino loquebatur sicut ad amicum amicus , Deum tamen offendit, cum propter murmur populi dicentis: Nunquid poterit nobis ejicere aquam de petra hac? Dubitare coactus est, et aquam cum disceptatione a Domino postulare . Sic doctor gentium qui in synagogis publice clamabat: Circumcisio nihil est, et Christus nihil vobis proderit, si circumcidamini , propter scandalum Judaeorum circumcidi permisit Timotheum, ut hac condescensione Judaeos lucrifaceret . Haec infirma probabili necessitate vel provida dispensatione passi sunt summi et sancti viri, Deo bene utente malis nostris, ut per hoc doceret eos seipsos agnoscere, quatenus discerent, infirma sua sibi ascribere, et bona sibi collata ad Dei gratiam referre. Nec ad hoc ista scripta sunt ut in exemplum vivendi ducantur, sed ut ex lapsu majorum discant timere minores, ne similes lapsus incurrant, et si forte ceciderint, summa celeritate resurgant. Quod si papa adhuc in Teutonicum regem debitam severitatem non exercet, credimus quia consulte differt secundum quorumdam doctorum judicia , qui consulunt quaedam admittenda pericula ut possint vitari majora. Unde dicit Augustinus in tertio libro contra Parmenianum Donatistam : « Hoc sanitas observat Ecclesiae, ut cum quisque fratrum, id est Christianorum, intus in Ecclesiae societate constitutorum, in aliquo tali peccato fuerit deprehensus, ut anathemate dignus habeatur, fiat hoc ubi periculum schismatis nullum est, atque id cum eo dilectione fiat, de qua ipse Apostolus alibi praecipit dicens: Ut inimicum eum non existimetis, sed corripite ut fratrem . 101 Ubi satis ostendit quod, cum metus iste non subest, sed omnino de frumentorum certa stabilitate certa securitas manet; id est quando ita cujusque crimen notum est et omnibus exsecrabile apparet, ut vel nullos prorsus, vel non tales habeat defensores per quos possit schisma contingere, non dormiat severitas disciplinae. In qua tanto est efficacior emendatio pravitatis quanto diligentior conservatio charitatis. Tunc autem hoc sine labe pacis et unitatis, et sine laesione frumentorum fieri potest, cum congregationis Ecclesiae multitudo ab eo crimine quod anathematizatur, aliena est. Nec enim potest esse salubris a multis correptio, nisi cum ille corripitur qui non habet sociam multitudinem. Cum vero idem morbus plurimos occupaverit, nihil aliud bonis restat quam dolor et gemitus, ut per illud signum quod Ezechieli sancto revelatum est , illaesi evadere ab illorum vastatione mereantur . Si quis enim frater in aliquo caeteris dissimili crimine nominatur, et revera si contagio peccandi multitudinem invaserit, divinae disciplinae severa misericordia necessaria est. Nam consilia separationis et inania sunt, et perniciosa, atque sacrilega, quia et impia et superba fiunt, et plus turbant infirmos bonos, quam corrigant animosos malos. » Ad hoc non videtur nobis utile consilium, ad illa concilia convenire, in quibus non possumus eas personas contra quas agitur, condemnare vel judicare, quia nec nostro, nec ullius hominum probantur subjacere judicio . Unde nos constat esse immunes, si facta eorum oris gladio ferire formidamus, cum ipse Mediator obedire eis praecipiat etiamsi tales sint quales erant Pharisaei, si ea quae ad cathedram pertinent, recta praecipiant, ea vero minime faciant . Ex quibus omnibus hoc constare videtur, quatenus feminalia sacerdotalia pudendis superponamus, ne verecunda nostra deridenda insidiatoribus nostris exponamus, et unde quaerimus reformare Ecclesiae fortitudinem, in majorem incurramus debilitatem. Haec dicentes non instruimus prudentiam vestram, sed excusamus innocentiam nostram, quia et principales Ecclesiae claves nolumus potestate sua privare, quaecunque persona vices Petri habeat, nisi manifeste ab evangelica veritate discedat. Haec dicentes non tollimus quin possint quique metropolitani episcopos, secundum jus antiquum, convocare provincialem synodum, salva reverentia Romanae Ecclesiae celebrare . Quae si ad praesens non potest Satanam sternere sub pedibus suis, non obviabit tamen salubribus dispositionibus vestris, in quibus secundum quod in praetaxato libro legitur, quisquis vel quod potest arguendo corrigit, vel quod corrigere non potest, salvo pacis vinculo excludit, vel quod salvo pacis vinculo excludere non potest, aequitate improbat, firmitate supportat, hic est pacificus, et ab isto maledicto quod Scriptura dicit: Vae his qui dicunt quod nequam bonum est, et quod bonum est, nequam; qui ponunt lucem tenebras, et tenebras lucem: qui ponunt quod amarum est dulce, et quod dulce est amarum! Omnino liber, prorsus securus, penitus alienus. His catholicorum Patrum terminis contenti, quae possumus secundum decreta Patrum salvo vinculo pacis corrigere volumus; quae autem corrigere non possumus, usque ad messem, si necesse sit, Domino docente tolerare decrevimus. His verbis excusatos nos credimus, quod a laceratione domni papae linguas nostras reprimimus, et si quid contra sententiam suam suorumque praedecessorum de remissis Germanico regi investituris fecisse videtur, filiali charitate excusamus. Non enim praevaricator est legis, qui delinquit in lege aliqua fallente subreptione vel impellente necessitate, sed qui legem impugnat studiose, et delictum suum non curat agnoscere. Unde hunc excessum ejus non tantum non accusamus, sed dictante ratione approbamus , si, imminente strage populi, paterna charitate cum nonnullo vulnere suo se tantis periculis voluit objicere, ut majoribus morbis posset sincera charitate subvenire. Nec ipse primus nec solus factus est dispensator Dominicorum praeceptorum, quia Mediator Dei et hominum, cujus vita in terris disciplina fuit morum, primo praecepit discipulis ut non ferrent sacculum neque peram , quia tunc nulla necessitas urgebat. Imminente vero tempore passionis suae, sciens eos penuriam panis passuros cum transirent de loco ad locum, temperavit praeceptum, dans eis licentiam ut ferrent peram et sacculum , non jam imperans cupiditati, sed indulgens necessitati. Ita cum haereses diversi generis pullularent per diversas partes mundi, ut catholici territi severitate sententiae haereticorum seductiones caverent, severissime praeceptum est ut revertentes ab haeresi vel clerici non fierent, vel clerici non manerent. Pro cujus rigore decreti cum Ecclesia maxima damna pateretur, prudens discretio religiosorum voluit et docuit mutandam esse sententiam, et ab haeresi revertentes, et catholicam unitatem profitentes, fraterne suscepit, et in honoribus suis manere concessit, judicans melius esse ut fieret aliquod vulnus in cortice matris arboris quod charitas sanaret, quam Ecclesia de omnibus quos posset sua membra non colligeret. Postremo quod quidam investituram haeresim vocant , cum haeresis non sit nisi error in fide, sicut enim fides cordis est ad justitiam, oris autem confessio ad salutem, ita haeresis error est ad impietatem, professio vero ejusdem erroris est ad perniciem. Et fides et error ex corde procedunt, investitura vero illa de qua tantus est motus, in solis est manibus dantis et accipientis , quae bona et mala agere possunt, credere vel errare in fide non possunt. Ad haec si investitura haec haeresis esset, ei renuntians sine vulnere ad eam redire non posset. Videmus autem, in partibus Germaniarum et Galliarum, multas honestas personas purgato isto naevo per quamlibet satisfactionem, pastorales virgas reddidisse, et per manum apostolicam refutatas investituras recepisse. Quod summi pontifices minime fecissent, si in tali investitura haeresim et peccatum in Spiritum sanctum latere cognovissent. Cum ergo ea quae aeterna lege sancita non sunt sed honestate et utilitate Ecclesiae instituta vel prohibita, pro eadem occasione ad tempus remittuntur pro qua inventa sunt, non est institutorum damnosa praevaricatio, sed laudabilis et saluberrima dispensatio. Quod cum multi minus studiosi minime attendant, ante tempus judicant spiritus mobilis et spiritus immobilis non intelligentes differentiam. Si quis vero laicus ad hanc prorumpit insaniam, ut in datione et acceptione virgae putet 102 se tribuere posse sacramentum vel rem sacramenti ecclesiastici, illum prorsus judicamus haereticum, non propter manualem investituram, sed propter praesumptionem diabolicam. Si vero congrua volumus rebus nomina dare, possumus dicere quod manualis illa investitura per laicos facta, alieni juris est pervasio et sacrilega praesumptio; quae pro libertate Ecclesiae et honestate, salvo pacis vinculo, si fieri potest, funditus abscindenda est. Ubi ergo sine schismate auferri potest, auferatur; ubi sine schismate auferri non potest, cum discreta reclamatione differatur. Nihil enim tali pervasione demitur sacramentis ecclesiasticis, quominus sancta sint , quia apud quoscunque sint , sive apud eos qui intus, sive apud eos qui foris sunt, eadem ipsa sunt. Haec scripsimus dilectioni vestrae, parati refelli sine contumacia, si melius his quae scripsimus nos docuerit prudentia vestra, quod munitum sit scriptura canonica. Valete.
(epist. 233) (cap. Conquestus
est, caus. 9, q. 3) (c. Urbes, et c. In illis, dist. 80) (Gen. IX) (II Reg. I) (Gen. IX) (Matth. XXVI) (Joan. XXI) (can. Nunc autem, dist, 21) ( un. cod. coram profano], thurificavit et tamen
a fratribus minime judicatus post paucos dies
martyrio coronari promeruit. Sic Aaron in eremo
moram faciente Moyse, in monte propter importabilem
populi seditionem vitulum fusilem fieri permisit,
quem populus insipiens adoravit (Exod. XXXII) (Lev. VIII) (Num. XII) (Num. XX.) (ibid.) (Gal. V) (Act. XVI) (Henricum IV) (lib. III,

c. 2) (II Thess. III) (Ezech. IX) (haec, ms. c. ) (epist. 233) (epist. 61 et
233) (c. Nec licuit, et c. Multis, dist. 17) (Isai. L.) (Gregorii septimi, et Urbani secundi) (epist. 233) (epist. 190) (Matth. X) (Luc. XXII) (epist.
237) (epist. 60) (epist. 60) (quidam cod.
stabilis, ita ms. c., epist. 288) (epist. 73)
[ al. Rodulfo Bituricensi archiepiscopo] [nostris, ms. c. ] [ al. nostri] [al. eicere] [ al. doctorum consilium] [ al. uniuscujusque] [neque, ms. c. ] [revelatur, ms. c. ] [perturbant, ms. c. 
] [ al. corrigunt] [ al. ad haec] [vel alicujus] [ al. veneranda] [Germanicorum, ms. c. ] [ vett. codd. abscidenda] [ipsa sunt, ms. c. ]