EPISTOLA CLV. AD EUMDEM.
THOMAS Dei gratia Cantuariensis archiepiscopus, et apostolicae sedis legatus, venerabili fratri et amico ROBERTO Wigorniensi episcopo, salutem, et perseverantem in fidei zelo, et sincerae charitatis fervore profectum.
Vir illustris Robertus comes Gloucestriae, pater vester, cum plures haberet filios, vos ampliori prae caeteris affectu traditur dilexisse, eo quod vos in senectute genuerit, et totum, prout indoles pollicebatur, prudentiae suae et virtutum fomitem Dei cooperante gratia transfudit in sobolem, quam utpote pretiosissimum ab ineunte aetate Domino consecravit. Intuemini, quam prudens, quam fidelis, quam magnanimus, quam constans fuerit ille, qui florentis, pugnacis, gratiosi, generosi regis, et opulenti, ejusdemque Normannorum ducis, et Boloniae comitis vires aggressus oppressit. Et non modo regno privatum, sed et captivum conjecit in vincula, adeoque fortunam indignantem habita fidei et virtutis ratione contempsit, ut pro reparandi sacramenti religione nulla exhorruerit subire pericula, et tandem captus incarcerari maluerit, quam soror ejus et domina juris sui dispendium pateretur. Qui, licet invidia fortunae captus fuerit, vinculatus tamen judicio sapientium tantus habitus est, ut liberationem ejus commutandam et emendam censuerint rege et regno. Contemplatio viri clarissimi vobis adjiciat animos, et eum qui vos generosi sanguinis titulo illustravit, coaetaneis et posteris repraesentate moribus et virtute. Huc accedit colendae virtutis nobilior titulus, pontificalis apex, qui sicut episcopale officium fideliter adimplentes, ampliori gloria et honore coruscantes illustrat, sic timidos et ignavos abjectiori vilitate reddit inglorios. Sal enim infatuatum ad nihilum utile est, sed tanta abjectione vilescit, ut nec stercoribus comparetur, quibus agrorum infecunditas propulsatur. Nam, ut ait martyr Cyprianus: Episcopus si timidus est, actum est de eo. Actum, inquit, quia cum ipsum timor mundanus infecerit, superest ut ad omnia salubriter agenda inutilis reddatur. Charitas ergo timorem hunc expellat, ut populi ducem expediat, quia deficientis timore ducis exhortatio nequaquam militum potest animos ad fortia roborare. Et quidem nutu divino credimus accidisse, ut vos ad propulsandam matris vestrae, sanctae scilicet Cantuariensis Ecclesiae, injuriam diebus his contingat transfretare, quo praesentialiter resistere possitis eis, sicut nobis promisistis, qui eam gratis diutius afflixerunt, et adhuc sine causa quaerunt animam ejus, ut auferant eam. Quod ut Dei praeeunte gratia commodius facere valeatis, vos litteris domini papae, tanquam armis bellicis, praemuniendos esse decrevimus, ut fratrum nostrorum corda possitis efficacius in Domino confirmare. Rogamus itaque et obsecramus in Domino Jesu Christo, et in virtute obedientiae, et in periculo officii, honoris, et beneficii praecipimus, quatenus litteras apostolicas, quas vobis mittimus, ostendatis venerabili fratri nostro Rogerio Eboracensi archiepiscopo, et aliis fratribus et coepiscopis nostris, et inhibeatis auctoritate domini papae, ne praefatus Eboracensis filio domini regis consecrationis munus dare, aut coronam, si hoc ab eo petitum fuerit, praesumat imponere. Sub eadem interminatione praecipimus, ut similiter hoc inhibeatis episcopis Londoniensi et Saresberiensi, et caeteris, si quis hoc ausus fuerit attentare. Hoc autem, Deo teste et judice, non in domini regis, aut filii sui, aut cujuscunque vel Ecclesiae vel personae ex conscientia nostra mandamus injuriam, sed ex necessitate, qua cogimur Ecclesiae Cantuariensis jura pro viribus conservare. Parati enim sumus, si domino regi placuerit, filium suum coronare pro debito officii nostri, et utique honorem debitum et reverentiam exhibere. Non vacillet in his implendis, frater charissime, fides vestra, quia fidelis est Deus, qui vos supra vires tentari non patietur. Confidite ergo in ipso, qui vicit mundum, et memineritis, quoniam qui timet pruinam, irruet super eum nix, et qui declinat arma ferrea, frequenter incidit in arcum aeneum. « Degeneres animos timor arguet, » et fortiter ausos juvabit gratia, gloria coronabit. Quidquid agant alii, nobis persuasum est, quod constantiam vestram nullius turbinis impetus franget, quod quae de ore vestro processerunt, et tam vestro quam episcopi Lexoviensis scripto continentur, et sub utriusque charactere impressa sunt et expressa, non erunt irrita. Absit enim, ut generosus sanguis sit animae degenerantis habitaculum, ut per vos tituli patrum oblitterentur, ut quaecunque trepidatio mentis aut ignavia operis evincat patris, qui vos omnibus liberis praetulit, errasse judicium, et antiquae charitatis excludat affectum. Nam ut pie creditur a fidelibus, ille felicius in Deo, quam in liberis vivit, et studiosis operibus aut reprobis gratiam ejus promereri potestis aut demereri.