SECTIO PRIMA.-EPISTOLAE.  EPISTOLA PRIMA.  Incipit epistola diaconi ad Carolum regem.   (Ex Chronico Cassinensi edit. Ang. Mue.)
Propagatori ac defensori Christianae religionis domino Carolo, Christi potentia regum sapientissimo, Theodemar exiguus, et universus beati Benedicti Patris grex vestro subditus dominatui, aeternam in Domino salutem.
Tam per epistolae seriem quamque et per sanctum virum Adelgarium episcopum vestra famina suscipientes, magna sumus exsultatione gavisi; dum vestram sublimitatem, domnamque nostram reginam, vestrosque liberos sospites valentesque esse cognovimus. Nec minori etiam tripudio exsultabimus, dum vestrarum protelationem finium, victoriamque de hostibus triumphos agnovimus. Auxit etiam nostrum illa res gaudium, quia vestram excellentiam de virtute in virtutem succrescentem, Dei agrum studiose excellere addidicimus, ac monachorum religionem ad meliorem perducere statum. Certum est quia vos hoc factum beatiores efficiet, dum tale Deo nostro, tamque beneplacitum munus offertis. Qua de re, quia ad beati Patris nostri Benedicti doctrinam et luculenta exempla aliquos monachorum regionis illius vestrae clementiae informari placuit, juxta praeceptionem, en vobis regulam ejusdem beati Patris de ipso codice quam ille suis sanctis manibus exarabit transcriptam direximus. In fidem autem sacrae ejusdem regulae ymnos, qui secundum instituta beati Patris nostri per singula officia vel festivitates cantari debent, adnexuimus. Si quem autem movet quare beatus Benedictus in aestatis tempore cotidianis diebus ad nocturnum officium unam tantum de Veteri Testamento sectionem praeceperit legere, cognoscat necdum eo tempore in Romana Ecclesia, sicut nunc leguntur, sacras Scripturas legi mos fuisse: sed post aliquot tempora hoc institutum esse, sive a beato papa Gregorio, sive, ut ab aliis affirmatur, ab Honorio. Qua de re nostri majores instituerunt ut hic in sacro nostro caenovio, quod juxta sanctum illius corpus institutum est, tres cotidianis diebus, aestivo ni tempore, ex Veteri Testamento lectiones in codice legantur, ne a sancta Romana Ecclesia discrepare viderentur. Nec enim credendum est hoc beato Patri Benedicto displicere, sed potuis gratum ei esse, si quis supra id quod ille in Dei laudibus instituit, propter Dei amorem adjiciendum esse curaverit. Nam et de psalmorum canendorum per singulos septimanae dies divisione, si cui melius visum fuerit quam ipse beatus Pater instituit, ab ipso habet licentiam, ut melius aestimaverit, canere. Nec debent cogi monachi, si tamen vestro sapientissimo cordi ita placet, qui nunc Romano more psallunt, juxta institutionem sacrae hujus Regulae psalmos dividere: sed possunt, si vobis ita videtur, solito more canentes actionis vitae normam suscipere. Direximus quoque pondo quattuor librarum, ad cujus aequalitatem ponderis panis debeat fieri, qui quaternas quadras singularum librarum juxta sacrae textum Regulae, possit dividi. Quod pondus, sicut ab ipso Patre est institutum, in hoc est loco repertum. Misimus etiam mensuram potus, quae prandii, et aliam, quae coenae tempore debeat fratribus praeberi: quas duas mensuras aestimaverunt majores nostri eminae mensura esse. Direximus etiam et mensuram unius calicis, quam obsequiaturi fratres, juxta sacrae Regulae textum, solent accipere. Beatus Pater noster instituit duo cocta pulmentaria in cotidiana refectione fratribus praeparari, et tertium de liguminibus crudis, aqua infusis. Nos vero ex institutione majorum nostrorum, tria cocta pulmentaria aliis diebus, quarta feria, et sexta feria, duo tantum reficiendis fratribus praeparamus. Excepto quod plures ex fratribus nostris pane tantum his diebus herbisque ortensibus vescuntur: quorum plerique etiam nec vinum bibunt. Die vero Dominico, et in festivitatibus praecipuis, etiam quartum addimus pulmentum. Exceptis secunda, quarta, et sexta feria, aliis diebus prandentibus fratribus, cum vinum nobis abundat, singulas fialas miscere facimus. In summis quoque festivitatibus, hoc est in Nativitate Domini, et Epiphania, in Pascha, et tertia feria post Pascha, quando nobis grandis festivitas est, et in Pentecosten, et in sancti Johannis, et in sancti Petri, et in sancti Laurentii, et in sanctae Mariae, et in sancti Martini, et beati Benedicti, etiam his ad prandium miscere facimus. Praeter haec etiam aestatis tempore post nonam, aliquid si est de pomis, et singulas fialas nostris fratribus praebemus. Cum vero tempus sectionis foeni est, etiam potionem ex melle ad horam quartam laborantibus fratribus propinamus. Volatilia numquam, nisi die Natalis Domini, si est unde, usque ad dies octo comedimus, similiter etiam Paschalis festi diebus, sed de esu volatilium tam caute prudentissimus Pater noster in sua Regula posuit; ut si velint comedere monachi, cum opportunum est, non subjaceant culpae: sin vero eis a suo tale edulium non praebeatur abbate, ut quasi ex debito, hoc non possit requirere. Sane, quia percontari dignati estis quod vestimentum cuculla debeat intelligi. Cucullam nos esse dicimus, quam alio nomine casulam vocamus. Et inde est quod hieme villosam, aestate puram, aut vetustam beatus Pater instituit; quia scilicet hoc genus indumenti solet cum villis intexi. Illud autem vestimentum, quod a Gallicanis monachis cuculla dicitur, et nos cappam vocamus, quod proprie monachorum designat habitum, melotem appellare debemus, sicut et hactenus in hac provincia a quibusdam vocatur: de quo sicut beatus Gregorius scribit in libro Dialogi: exceptus ab aqua per Maurum monachum puer Placidus dixit, Ego, cum ab aqua abstraherer, melotem super me abbatis cernebam, eumque me ab aquis educere considerabam. Quod tegumentum ideo sic appellatum est quia solebat antiquitus de illius animantis pelle fieri quod melos propter nuditatem sui corporis appellatur. Quod genus bestiolae a nonnullis taxus vocatur. De quo genere tegumenti nichil beatus Benedictus in suae textu Regulae locutus est; ob hoc scilicet, ut conjicere possumus, quia diverso modo hoc vidit a plerisque monachis uti tegumentum. Nam Galliarum monachi hoc laxius et prolixius induuntur; Itali vero monachi, sicut nostis, brevius hujuscemodi et strictius vestimentum habent: Graeci vero, praeter operimentum capitis, modicum quiddam tantum ante pectus et a dorso dependens; Transmarini autem monachi hujusmodi operimentum pellicium habent. Ergo, quia tantam in monachico indumento beatus Benedictus diversitatem vidit, unicuique monachorum, quod ex his potius eligere velit, proprio arbitrio dereliquit. De numero autem et qualitate vestimentorum sic beatus Pater noster in sua Regula posuit, ut tamen probidentia sit abbatis quomodo debeat pro sua unicuique distribuere necessitate; sed et ipse Pater dixit quia in temperatis regionibus minus, in frigidis plus vestimenta sit opus haberi. Seniores tamen nostri et praeteriti abbates instituerunt fratribus nostris, propter diversos labores, tres tunicas habere; duas grossiores in hieme, unam subtiliorem in aestate; similiter et in loco cucullarum, duos, quos nos dicimus mattos, qui ex grossiori sago fiunt, et unum in aestate subtiliorem operimentum. Cucullas autem ideo non habemus, quia majoris sunt praetii, et quia nobis Pater noster alias praecepit, talia vestimenta habere, quales possunt in provincia vilius emi. Habent autem fratres nostri et duplicia faemoralia: multi tamen ex eis, Deo adjuvante, in tantum se continent, ut neque faemoralia habeant, neque amplius quam duplicia, secundum regularem textum, indumenta. Statuit autem venerabilis Pater ut scapulares monachi propter opera habeant, quod ob hoc scapulare dicitur, quod scapulas praecipue tegat, et capud, quod vestimentum pene omnes in hac terra rustici utuntur. Pro quo tegumento nos e grossiori textu ad melotis similitudinem operimentum habemus: nisi quod manicae in hoc usque ad manus pertingentes habentur. Praeter addimus unicuique sicut ei opus est: nam senibus nostris gunnas pellicias tribuimus, infirmos etiam, et in culcitis jacere permittimus, et unicuique omnino, sicut sua exposcit necessitas praebemus. Concessum est etiam fratribus nostris habere manutergia, sive ad tonsurae obsequium, sive ad codices quos ad legendum suscipiunt involvendos. Praeter regularia quoque jejunia, in vigiliis praecipuarum festivitatum usque ad vesperam jejunamus; et a vespera vigiliarum per totam noctem, et diem festivitatis, usque ad completorii officium jenua non flectimus. Dominicis quoque diebus, et a Domini Nativitate, usque ad octavum diem; a Pascha quoque usque ad Pentecosten similiter ad poplicum officium jenua non flectimus. Textum quoque promissionis, quo ordine solebant anteriores monachi Regulam sanctam in hoc loco promittere, ecce intra hanc epistolam in brevi paginola exaratum direximus vobis. Joseb quoque frater noster, quem, ut scribere nobis dignati estis, praeficere ad regendum monasterium sub Regulae tramite destinatis, habet secundum sacrorum canonum instituta largitatis facultatem, ut hoc possit facere, quae licentiam monachis tribuunt, etiam ecclesiasticis gradibus sublimari. Videat tamen ille si sic se potest coartare ut possit suo exemplo fratribus prodesse. Grandis siquidem, et prima est in hoc monachis, et contra Regulae seriem districtio; si eis sine sua electione externus aliquis praeponatur, vestra tamen sagax providaque subtilitas, sicut coelitus mentem auserit, ita disponat. De Optato venerabile monacho nostro summissis precibus, obsecramus, ut quia per ignorantiam aetatis excessit, vestra mereatur clementia relaxari. His expletis commendamus nos sacrae vestrae, poscentes Dominum nostrum tam publice quam private, ut vestram nobis vestrorumque salutem prolixis temporibus concedat, et ubique vestram gloriam. semperque custodiat. Explicit.