EPISTOLA XLIII.  Singulari et intimo mihi domino et amico gratia Dei Cathalaunensis Ecclesiae praeclaro pontifici, domno  GAUFRIDO,  frater  PETRUS  humilis Cluniacensium abbas, salutem.
Verum est, verum est quod ait Veritas: Non colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus Sed et econverso verum est, verum est, non colligunt de vite spinas, aut de ficulneis tribulos. Expertus sum in litteris vestris quod dico: nec de oliva nisi oleum, nec de favo nisi mel, nec de pleno ubere aliud potui haurire quam lac. Dubitandum erat de verbis, nisi ea opera praevenissent. Mercatus est amicus animus non nudo affectu amicos, quibus minus in ore, plus in corde; minus in verbis, plus in rebus indulgere consuevit. Teneo clericum, meo tantum nomine se commendantem, per tot annos a vestra beatitudine domi retentum, tam unice dilectum, tam sollicite procuratum, tam studiose edoctum. Teneo rursus alium priori recedenti successisse, sicque lar familiare semper a domesticis occupari. Teneo quid de Virdunensi cella quid de illa quam nominare volo, sed non valeo, deliberastis, quid dixistis, quid, quantum ad vos, fecistis. Vos Cluniacensis, imo divini ordinis per totam Franciam primum disseminatorem, auctorem, provectorem: vos inquam inveterati draconis de tot monasteriorum cubilibus expulsorem, vos diuturni sommi, et longi monastici torporis excitatorem, haec et mille talia dum recolo, dum rumino, dum teneo totus et integer in sacrum vestrum amorem flammesco. Inde est quod de duobus vos alterum elegi: quos in non fictae charitatis vertice, totius Belgicae Galliae vestrae amicis praeponendos non tantum credidi, sed et publice praedicavi. Quid et illud, quod cum tantae urbi non solum episcopum, sed et principem necessario vos esse oporteat, nihil de monacho pontifex vindicet, nihil de religione princeps usurpet, nihil de prisco ordine mundus furetur? Cum haec ita sint, quae mihi gratia, si filium vestrum, quem et Aethiopem vocatis, ut par erat, suscepi, et apud me aliquandiu pro vobis retinui, et ad vos eo quo scribitis modo remisi? Sed remisi vere filium, non remisi Aethiopem, quia non est ille Aethiops , quam et si fortassis aliquando nigram habuit, a nobis tamen, ut credo, candidam reportavit. Quae et si adhuc magis candificanda est, date operam ut cerdo vel fullo peritus, quia non tantum pontificali infula caput ornare, sed et virga abbatis indomitorum dorsa domare consuevistis. Hic si aeque se habuerit, vobis meritum; si secus, a vobis exigam tormentum. Jam quod de adventu vestro significastis, felix illa dies, nullisque aequanda diebus, quae vos vestramque Cluniacum simul videre meruerit. Sed absit ut sine me videat, et vestram mihi visionem invideat! Adero, et postpositis omnibus, nisi forte inevitabilibus, amico festivo, quod rarum nomen est, solemnis amicus occurram. Et hoc quidem omni tempore, sed si illo, quod mandastis, adventus vester maturatus fuerit, praesentia mea, ut confido, per Dei gratiam non deerit. In ultimo quoniam, juxta sermonem vestrum, nolo vos otiosum torpere, fratrem domni Garnerii subprioris nostri, charissimi mei, ita vobis commendo, ut cum labore vestro probus, sapiens, litteratus factus fuerit, nobis eum, sicut de altero fecistis, reconsignetis, ut semper quod vos spargitis, nos colligamus; quod vos seritis, nos metamus; quod vos molitis, nos comedamus.
(Matth. VIII) (non excidit) (non excidit) (non excidit) (qui non mutat pellem suam)