EPISTOLA II. E veteri exemplari Colbertino, not. 932. I. 1. 2. CAP. I. 3. CAP. II. 4. CAP. III. 5. 6. CAP. IV. 7. CAP. V. 8. CAP. VI. 9. CAP. VII. 10. CAP. VIII. 11. CAP. IX. 12. CAP. X et XI. 13. CAP. XII. 14. CAP. XIII. 15. CAP. XIV. 16. 17.
Ut extra conscientiam metropolitani episcopi nullus episcoporum audeat ordinare. --II. Ut post remissionem peccatorum non admittatur ad clerum qui cingulum militiae habere elegerit. --III. Ut omnes contentiones vel causae inter clericos cujuslibet ordinis exortae, coram provincialibus, id est suis episcopis, terminentur. Ut majores causae ad sedem apostolicam post episcopale judicium referantur. -- IV. Ut clericus virginem uxorem accipiat. --V. Ut laicus sive ante baptismum, sive post baptismum, si viduam uxorem acceperit, non admittatur ad clerum. --VI. Ut qui secundam duxerit uxorem, clericus ordinari non debeat, etsi ante baptismum fuerit sortitus connubium. --VII. Ut de aliena ecclesia clericum ordinare nullus usurpet. --VIII. Ut venientes a Novatianis vel Montensibus baptizati per manus tantum impositionem suscipiantur. --IX. Ut sacerdotes et levitae cum uxoribus suis non coeant. --X. Ut monachus si ad clericatus ordinem niti voluerit, a priori proposito, quod monachus gessit, non debeat deviare. --XI. Ut qui corruptus ad clericatum venire voluerit, spondeat se secundum veterum regulam uxorem non ducere. --XII. Ut curiales vel quibuslibet functionibus occupati, clerici non fiant. --XIII. Ut ancillae Dei velatae, si publice nubendo vel occulte se corruptioni tradiderint, non admittantur ad poenitentiam, nisi cui se junxerant de saeculo recesserit. --XIV. Ut ancillae Dei, necdum sacratae, si post nubere voluerint, ad poenitentiam, recipiantur.
E veteribus collectionis Dionysii Exigui codicibus. IX. Quod extra conscientiam metropolitani non ordinetur episcopus. --X. Qui ad clerum suscipi non possint. Et ut clericorum causae a propriis terminentur episcopis. --XI Ut viduam clericus non ducat uxorem. --XII. Ut si laicus viduam duxerit, clericus non fiat. --XIII. Qui secundam habuerit uxorem, clericus non sit. -- XIV. Ut alterius clericum nullus usurpet episcopus ordinare. --XV. Ut non rebaptizentur qui ad Ecclesiam a Novatianis vel Montensibus veniunt. -- XVI. Quod sacerdotes et levitae cum mulieribus coire non debeant. --XVII. Quod monachus, si clericus factus fuerit, uxorem non ducat. --XVIII. Ut ex curialibus clericus non fiat propter voluptates quas a diabolo inventas exhibere compellitur. --XIX. De virginibus velatis, si deviaverint. --XX. De virginibus non velatis, si deviaverint. INNOCENTIUS VICTRICIO episcopo Rotomagensi, salutem. Etsi tibi, frater charissime, pro merito et honore sacerdotii quo plurimum polles, vivendi et docendi ecclesiasticae regulae nota sunt omnia, neque est aliquid, quod de sacris lectionibus tibi minus collectum esse videatur; tamen quia Romanae Ecclesiae normam atque auctoritatem magnopere postulasti, voluntati tuae morem admodum gerens, digestas vitae et morum probabilium disciplinas annexas litteris meis misi, per quas advertant Ecclesiarum regionis vestrae populi, quibus rebus et regulis Christianorum vita in sua cujusque professione debeat contineri, qualisque servetur in urbis Romae ecclesiis disciplina. Erit dilectionis tuae, per plebes finitimas, et consacerdotes nostros qui in illis regionibus propriis ecclesiis praesident, regularum hunc librum quasi didascalicum atque monitorem sedulo insinuare; ut et nostros cognoscere, et ad fidem confluentium mores valeant docendi sedulitate formare. Aut enim propositum suum ex hac nostra congruenti lectione cognoscent, aut si quid adhuc desideratur, facile poterunt ex bona imitatione supplere. Apostolatus et episcopatus exordium a Petro. --Incipiamus igitur, adjuvante sancto apostolo Petro, per quem et apostolatus et episcopatus in Christo coepit exordium, ut quoniam saepe plures emerserunt causae, quae in aliquantis non erant causae, sed crimina, ut de caetero sollicitudo sit unicuique sacerdoti in sua Ecclesia curam hujusmodi habere, sicut apostolus praedicat Paulus , talem Ecclesiam Deo exhibendam, non habentem maculam aut rugam, ne alicujus morbidae ovis afflatu conscientia nostra contaminata violetur. Propter eos igitur, qui vel ignorantia vel desidia non tenent ecclesiasticam disciplinam, et multa non praesumenda praesumunt, recte postulasti, ut in illis partibus istiusmodi, quam tenet ecclesia Romana, forma servetur. Non quo nova praecepta aliqua imperentur, sed ea, quae per desidiam aliquorum neglecta sunt, ab omnibus observari cupiamus, quae tamen apostolica et patrum traditione sunt constituta. Scriptum est namque ad Thessalonicenses, Paulo monente : State, et tenete traditiones nostras, quas tradidi vobis sive per verbum, sive per epistolam. Illud certe tuam debet mentem vehementius excitare, ut ab omni labe saeculi istius immunis, ante Dei conspectum securus inveniaris. Cui multum enim creditur, plus ab eo exigitur , usura poenarum. Ergo quoniam non pro nobis tantum, sed pro populo Christi cogimur praestare rationem, disciplinam deificam populum erudire debemus. Exstiterunt enim nonnulli qui, statuta majorum non tenentes, castitatem Ecclesiae sua praesumptione violarent, populi favorem sequentes, et Dei judicium non timentes. Ergo ne silentio nostro existimemur his praebere consensum, dicente Domino : Videbas furem et currebas cum eo; haec sunt quae deinceps, intuitu divini judicii, omnem catholicum episcopum expedit custodire. Primum, ut extra conscientiam metropolitani episcopi nullus audeat ordinare ; integrum enim est judicium, quod plurimorum sententiis confirmatur: nec unus episcopus ordinare praesumat; ne furtivum beneficium praestitum videatur. Hoc enim et in synodo Nicaena constitutum est, atque definitum. Item si quis post remissionem peccatorum cingulum militiae saecularis habuerit, ad clericatum omnino admitti non debet. Si quae autem causae vel contentiones inter clericos tam superioris ordinis, quam etiam inferioris, fuerint exortae , ut, secundum synodum Nicaenam, congregatis ejusdem provinciae episcopis jurgium terminetur, nec alicui liceat , relictis his sacerdotibus qui in eadem provincia Dei Ecclesiam nutu divino gubernant, ad alias convolare provincias. Quod si quis forte praesumpserit, et ab officio clericatus submotus, et injuriarum reus ab omnibus judicetur. Si majores causae in medium fuerint devolutae, ad sedem apostolicam, sicut synodus statuit, et beata consuetudo exigit, post judicium episcopale referantur. Ut mulierem clericus non ducat uxorem; quia scriptum est , Sacerdos uxorem virginem accipiat, non viduam, non ejectam. Utique qui ad sacerdotium labore suo et vitae probitate contendit, cavere debet, ne hoc praejudicio impeditus, pervenire non possit. Ut is qui mulierem licet laicus duxerit uxorem sive ante baptismum, sive post baptismum, non admittatur ad clerum ; quia eodem videtur vitio exclusus. In baptismo enim crimina dimittuntur, non acceptae uxoris consortium relaxatur. Ne is, qui secundam duxit uxorem, clericus fiat: quia scriptum est , Unius uxoris virum Et iterum: Sacerdotes mei semel nubant. Et alibi : Sacerdotes mei non nubent amplius. Ac ne ab aliquibus existimetur, ante baptismum si forte quis accepit uxorem, et, ea de saeculo recedente, alteram duxerit, in baptismo esse dimissum, satis errat a regula, qui in baptismo hoc putat dimitti: remittuntur peccata, non acceptarum uxorum numerus aboletur: cum utique uxor ex legis praecepto ducatur in tantum, ut et in paradiso cum parentes humani generis conjungerentur, ab ipso Domino sint benedicti ; et Salomon dicat , A Deo praeparabitur viro uxor. Quam formam etiam sacerdotes omnes servare usus ipse demonstrat Ecclesiae. Satis enim absurdum est aliquem credere, uxorem ante baptismum acceptam, post baptismum non computari; cum benedictio, quae per sacerdotem super nubentes imponitur, non materiam delinquendi dedisse, sed formam tenuisse legis a Deo antiquitus institutae doceatur. Quod si non putatur uxor esse computanda, quae ante baptismum ducta est, ergo nec filii, qui ante baptismum geniti sunt, pro filiis habebuntur. Ut de aliena Ecclesia clericum ordinare nullus usurpet , nisi ejus episcopus precibus exoratus, concedere voluerit. Hoc etiam synodus statuit Nicaena , ut abjectum ab altero clericum altera ecclesia non recipiat. Ut venientes a Novatianis vel Montensibus per manus tantum impositionem suscipiantur; quia quamvis ab haereticis, tamen in Christi nomine sunt baptizati: praeter eos, qui si forte a nobis ad illos transeuntes rebaptizati sunt. Hi si resipiscentes, et ruinam suam cogitantes, redire maluerint, sub longa poenitentiae satisfactione admittendi sunt. Praeterea quod dignum et pudicum et honestum est, tenere Ecclesia omni modo debet, ut sacerdotes et levitae cum uxoribus suis non coeant; quia ministerii quotidiani necessitatibus occupantur. Scriptum est enim , Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum Dominus Deus vester. Nam si priscis temporibus de templo Dei sacerdotes anno vicis suae non discedebant , sicut de Zacharia legimus, nec domus suas omnino tangebant, quibus utique propter sobolis successionem uxorius usus fuerat relaxatus, quia ex alia tribu et praeter ex semine Aaron ad sacerdotium nulli fuerat praeceptum accedere : quanto magis hi sacerdotes vel levitae pudicitiam ex die ordinationis suae servare debebunt, quibus vel sacerdotium vel ministerium sine successione est, nec praeterit dies, qua vel a sacrificiis divinis, vel a baptismatis officio vacent! Nam si Paulus ad Corinthios scribit , dicens, Abstinete vos ad tempus, ut vacetis orationi, et hoc utique laicis praecipit: multo magis sacerdotes, quibus et orandi et sacrificandi juge officium est, semper debebunt ab hujusmodi consortio abstinere. Qui si contaminatus fuerit carnali concupiscentia, quo pudore sacrificare usurpabit? aut qua conscientia, quove merito exaudiri se credit, cum dictum sit : Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil mundum? Sed forte licere hoc credit, quia scriptum est , Unius uxoris virum: non permanentem in concupiscentia generandi dixit, sed propter futuram continentiam. Neque enim integros corpore non admisit, qui ait : Vellem autem omnes sic esse, sicut et ego. Et apertius declarat, sic dicens : Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt. Vos autem jam nom estis in carne, sed in spiritu. De monachis qui diu morantes in monasteriis, si postea ad clericatus ordinem pervenerint, non debere eos a priore proposito deviare. Aut enim sicut in monasterio fuit, et quod diu servavit, in meliori gradu positus amittere non debet: aut si corruptus postea baptizatus, et in monasterio sedens, ad clericatus ordinem accedere voluerit, uxorem omnino habere non poterit; quia nec benedici cum sponsa potest jam corruptus. Quae forma servatur in clericis, maxime cum vetus regula hoc habeat, ut quisquis corruptus baptizatus, clericus esse voluisset, sponderet se uxorem omnino non ducere. Praeterea frequenter quidam ex fratribus nostris curiales , vel quibuslibet publicis functionibus occupatos clericos facere contendunt; quibus postea major tristitia, cum de revocandis eis aliquid ab imperatore praecipitur, quam gratia de ascito nascitur. Constat enim, eos in ipsis muniis etiam voluptates exhibere, quas a diabolo inventas esse non dubium est, et ludorum vel munerum apparatibus aut praeesse, aut interesse. Sit certe in exemplum sollicitudo et tristitia fratrum, quam saepe pertulimus imperatore praesente cum pro his saepius rogaremus, quam ipse nobiscum positus agnovisti, quibus non solum inferiores clerici ex curialibus, verum etiam jam in sacerdotio constituti ingens molestia ut redderentur imminebat. Item quae Christo spiritaliter nupserunt, et velari a sacerdote meruerunt, si postea vel publice nupserint vel se clanculo corruperint, non eas admittendas esse ad agendam poenitentiam, nisi is, cui se junxerant, de saeculo recesserit. Si enim de omnibus haec ratio custoditur, ut quaecumque vivente viro alteri nupserit, habeatur adultera, nec ei agendae poenitentiae licentia concedatur, nisi unus ex eis defunctus fuerit: quanto magis de illa tenenda est, quae ante immortali se sponso conjunxerat, et postea ad humanas nuptias transmigravit! Hae vero , quae necdum sacro velamine tectae, tamen in proposito virginali se promiserant permanere, licet velatae non sint, si forte nupserint, his agenda aliquanto tempore poenitentia est; quia sponsio ejus a Deo tenebatur. Si enim inter homines solet bonae fidei contractus nulla ratione dissolvi: quanto magis ista pollicitatio, quam cum Deo pepigit, solvi sine vindicta non debet! Nam si apostolus Paulus, quae a proposito viduitatis discesserunt, dixit eas habere damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt : quanto magis virgines, quae priori promissioni fidem frangent! Haec itaque regula, frater charissime, si plena vigilantia fuerit ab omnibus Dei sacerdotibus observata, cessabit ambitio, dissensio conquiescet, haereses et schismata non emergent, locum non accipiet diabolus saeviendi, manebit unanimitas, iniquitas superata calcabitur, veritas spiritali fervore flagrabit, pax praedicata labiis cum voluntate animae concordabit. Implebitur et dictum Apostoli , ut unanimes, unum sentientes, permaneamus in Christo, nihil per contentionem nobis neque per inanem gloriam vindicantes; non hominibus, sed Deo nostro salvatori placentes, cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. Data XV kalendas Martii , Honorio augusto VI et Aristeneto conss.
(tale) (Ephes. V, 27) (II Thess. II, 14) (Luc. XII, 48) (Psal. XLIX, 18) (Dist. 
LXIV, c. 5) (Dist. LVI, c. 61) (3, q. 6, c. 14) (sine praejudicio tamen Romanae Ecclesiae,
 cui in omnibus causis debet reverentia custodiri) (Levit. XXI, 13, 14; Ezech. 
XLIV, 22) (Dist. 34, c. 13) (I Tim. III, 2) (Tit. I, 6) (Gen. I, 28) (Prov. XIX, 14) (Dist. 34, c. 13) (Dist. 71, c. 2) (Can. 17) (Levit. XI, 14) (Levit. XXI, 12) (Num. XVIII, 7) (I Cor. VII, 5) (Tit. I, 15) (I Tim. III, 2; Tit. I, 6) (I Cor. VII, 7) (Rom. VIII, 8) (16, q. 1, c. 3) (Dist. 51, c. 3) (27, q. 1, c. 10; Ivo, p. 7, c. 18) (27, q. 1, c. 9; Ivo, p.
7, c. 17) (I Tim. V, 12) (Philip. 
II, 2 et 3) (Februar. 15, ann. 404)