IV. HINCMARI COLLECTIO EX EPISTOLIS ROMANORUM PONTIFICUM. AD HINCMARUM RHEMENSEM.   Ex epistola Victoris papae, Theophilo Alexandrino episcopo directa, qui fuit quintus decimus post Petrum.     Ex epistola Callisti papae, ad omnes Galliarum urbium episcopos, qui fuit decimus septimus post Petrum.     In Decretalibus Lucii papae, de metropolitanis episcopis, qui fuit vicesimus tertius post Petrum.     In Decretalibus Julii papae, de metropolitanis episcopis, qui fuit tricesimus sextus post Petrum.     Ex Capitulis sanctissimi archiepiscopi Felicis, ex Nicaena synodo sumptis.     Damasus episcopus, qui fuit tertius Felicis II successor, et fuit tricesimus nonus post Petrum, scripsit ad Stephanum archiepiscopum, de archiepiscopis qui facile damnare volunt episcopos, dicens:
« Audivimus namque apud vos vestrosque diversa judicia fieri et incerta judicari. Incerta, charissimi nullatenus judicemus, quoad usque veniat Dominus, qui latentia producet in lucem, et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium . Quia quamvis vera sint, non tamen credenda sunt, nisi quae manifestis indiciis comprobantur, nisi quae manifesto judicio convincuntur, nisi quae judiciario ordine publicantur. Similiter ea vos judicare ad apostolicam delatum est sedem, quae praeter nostram vobis diffinire non licet auctoritatem, id est episcoporum causam. Unde ita constitutum liquet a tempore apostolorum, et deinceps. Placuit ut accusatus vel judicatus a comprovincialibus in aliqua causa episcopus, licenter appellet et adeat apostolicae sedis pontificem, qui aut per se aut per vicarios suos ejus retractare negotium procuret: et dum iterato judicio pontifex causam suam agit, nullus alius in loco ejus ponatur aut ordinetur episcopus: quoniam quanquam comprovincialibus episcopis accusati causam pontificis scrutari liceat, non tamen diffinire inconsulto Romano pontifice permissum est, cum beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso dictum sit Domino: Quaecunque ligaveris super terram, erunt ligata et in coelis; et quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis ; et alibi in statutis legitur apostolicis: Si quis putaverit se a proprio metropolitano gravari, apud patriarcham vel primatem dioeceseos, aut penes universalis apostolicae Ecclesiae judicetur sedem. Nihil aliud est, fratres, talis praesumptio nisi apostolorum suorumque successorum terminos transgredi, eorumque decreta violari. Culpantur enim, ut scriptum est, fratres, qui aliter circa episcopos judicare praesumunt quam apostolicae sedis papae fieri placuerit. »
« Nullus primas vel metropolitanus dioecesani ecclesiam, vel parochianum, vel aliquid ejus parochiae, praesumat excommunicare, vel judicare, aliquidve agere absque ejus consilio vel judicio. Sed hoc observent quod ab apostolis ac patribus et praedecessoribus nostris est statutum, et a nobis confirmatum, id est: Si quis metropolitanus episcopus, nisi quod ad suam solummodo propriam pertinet parochiam, sine consilio et voluntate comprovincialium episcoporum extra aliquid agere tentaverit, gradus sui periculo subjacebit, et quod egerit irritum habeatur et vacuum. Sed quidquid de provincialium coepiscoporum causis, eorumque Ecclesiarum et clericorum, atque saecularium necessitatibus agere aut disponere necesse fuerit, hoc cum omnium consensu comprovincialium agatur pontificum, non aliquo dominationis fastu, sed humillima et concordi administratione, sicut Dominus ait: Non veni ministrari, sed ministrare ; et alibi: Qui major est vestrum, erit minister vester , et reliqua. » Item unde supra, de primatibus et metropolitanis . « Nullus primas, nullus metropolitanus, nullusque reliquorum episcoporum, alterius adeat civitatem, aut ad possessionem accedat, quae ad eum non pertinet, et alterius episcopi est parochiae, super cujusquam dispositione, nisi vocatus ab eo cujus juris esse dignoscitur, ut quiddam ibi disponat vel ordinet, aut judicet, si sui gradus honore potiri voluerit. Sin aliter praesumpserit, damnabitur: et non solum ille, sed cooperantes eique consentientes; quia sicut ordinatio, ita eis et judicatio et aliarum rerum dispositio prohibetur. Nam qui ordinare non poterit, qualiter judicabit? Nullatenus procul dubio judicabit aut judicare poterit, quoniam sicut alterius uxor nec adulterari ab aliquo vel judicari aut disponi, nisi a proprio viro eo vivente permittitur, sic nec uxor episcopi, quae ejus Ecclesia vel parochia indubitanter intelligitur, eo vivente, absque ejus judicio et voluntate, alteri judicare vel disponere, aut ejus concubitu frui, id est ordinatione, ullatenus conceditur. Unde ait Apostolus: Alligata est uxor legi, quandiu vir ejus vivit. Eo vero defuncto, soluta est a lege viri . Similiter et sponsa episcopi, quia sponsa uxorque ejus dicitur Ecclesia, illo vivente est ei alligata. Eo vero defuncto soluta est, cui voluerit nubat, tantum in Domino, id est regulariter. Si enim eo vivente alteri nupserit, adulterata judicabitur. Similiter et ille, si alteram sponte duxerit, adulter aestimabitur, et communione privabitur. Si autem persecutus in sua fuerit Ecclesia, fugiendum est illi ad alteram, eique est sociandus, dicente Domino: Si persecuti vos fuerint in unam civitatem, fugite in aliam . Si autem utilitatis causa fuerit mutandus, non per se hoc agat, sed fratribus invitantibus, et auctoritate hujus sanctae sedis faciat, non ambitus causa, sed utilitatis. » « Si quis metropolitanus episcopus, nisi quod ad suam solummodo propriam pertinet parochiam, sine consilio et voluntate omnium comprovincialium episcoporum, extra aliquid agere tentaverit, gradus sui periculo subjacebit, et quod egerit irritum habeatur et vacuum. Similiter autem auctoritate fulti apostolica praecipimus, ut nullus metropolitanus, absque caeterorum omnium comprovincialium episcoporum instantia, aliquorum audiat causas, quia irritae erunt, et ipse causam pro facto dabit. » « Quoniam sanctam Romanam Ecclesiam primatem omnium Ecclesiarum esse voluerunt, ut sicut beatus Petrus apostolus primus fuit omnium apostolorum, ita et haec Ecclesia, ipsius nomine consecrata, Domino instituente prima et caput sit caeterarum, et ad eam quasi ad matrem atque apicem, omnes majores Ecclesiae causae et judicia episcoporum recurrant, ejusque justa terminum sumant sententia. Nec extra Romanum quidquam ex eis decerni debere pontificem, quatenus non ita proterve et pro libitu cujusquam suo proprio arbitrio, quibusque metropolitanis, sicut agere solebant, liceat inconsulto Romano pontifice aut majores Ecclesiae causas deturbare, aut episcopos damnare: sed com muni sanctae Romanae sedis episcopi consilio, et concordi actione, quaeque sunt Christi zelo agenda disponant, unanimiterque recte sentiant, et quae senserint non sibimet discrepando, sed Deo placite perficiant. » Et post pauca: « Si quis ab hodierna die et deinceps episcopum praeter hujus sanctae sedis sententiam damnare, aut propria pellere sede praesumpserit, sciat se irrecuperabiliter esse damnatum, et proprio carere perpetim honore. » Item ejusdem, ex decretis quae sumpsit ex Nicaeno concilio . « Ut omnes episcopi qui in quibusdam gravioribus pulsantur vel criminantur causis quoties necesse fuerit, libere apostolicam appellent sedem, atque ad eam quasi ad matrem confugiant, ut ab ea sicut semper fuit pie fulciantur, defendantur et liberentur. Cujus dispositioni omnes majores ecclesiasticas causas, et episcoporum judicia, antiqua apostolorum eorumque successorum atque canonum auctoritas reservavit, quoniam culpantur episcopi qui aliter erga fratres egerint quam ejusdem sedis papae fieri placuerit. Placuit ut accusatus vel judicatus a comprovincialibus in aliqua causa episcopus licenter appellet et adeat apostolicae sedis pontificem, qui aut per se aut per vicarios suos retractari negotium procuret: et dum iterato judicio pontifex causam suam audit, nullus alius in ejus loco ponatur aut ordinetur episcopus, quoniam quanquam comprovincialibus episcopis accusati causam pontificis scrutari liceat, non tamen diffinire inconsulto Romano pontifice permissum est; cum beato Petro apostolo non ab alio quam ab ipso dictum sit Domino: Quaecunque ligaveris super terram, erunt ligata et in coelis; et quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis . Si quis putaverit se a proprio Metropolitano gravari, apud Primatem dioeceseos, aut penes universalis Apostolicae Ecclesiae papam judicetur. » Et post pauca: « Nullus episcopus alterius parochianum praesumat retinere aut ordinare absque ejus episcopi voluntate, vel judicare, salva tamen in omnibus apostolica auctoritate, quia sicut irrita erit ejus ordinatio, ita et dijudicatio. Quoniam censemus nullum alterius judicis nisi sui sententia teneri. Nam qui eum ordinare non potuit, nec judicare ullatenus poterit. » « Quanquam comprovincialibus episcopis, una cum eorum metropolitano, suae provinciae causas episcoporum liceat charitative et concorditer agitare: non tamen, sicut in praedicta, te praesente, est constitutum synodo, licet diffinire absque Romani pontificis auctoritate. Quod si secus a quibusdam praesumptum fuerit, ipsi qui hoc egerint, suae praesumptionis suscipiant damnum, et illi qui ab eis perperam excommunicati aut damnati fuerint, auctoritate hujus sanctae sedis, et beati praeceptoris nostri clavigeri Petri potestate solvantur atque restituantur. Ipse enim ait Dominus: Quaecunque solveris super terram, erunt soluta et in coelis. » Capitulo 20: « Quoties episcopi se a suis comprovincialibus, vel a metropolitano putaverint praegravari, aut eos suspectos habuerint, mox Romanam appellent sedem, ad quam eos absque ulla detentione, aut suarum rerum ablatione, libere ire liceat, et dum praedictam Romanam matrem appellaverint Ecclesiam, aut ab ea se audiri expoposcerint, nullus eos excommunicare aut eorum sedes subripere, aut eorum res auferre, aut aliquam vim eis inferre praesumat, antequam amborum causa Romani pontificis auctoritate finiatur. Quod si aliter a quoquam praesumptum fuerit, nil erit, sed viribus carebit. Nam nec hoc perpere praesumimus: sed ipsum et in Nicaena synodo constitutum, et antecessores nostros egisse, bene, Athanasi, nosti, quoniam quando tu et Paulus Constantinopolitanus, Asclepius Gazae et Lucianus Adrianopolites, ab Orientalibus episcopis, inconsulto sanctae memoriae Julio praedecessore nostro, damnati estis, et ad eum, quasi ad totius orbis caput, ut semper huic sanctae sedi licitum fuit, confugistis, cognita eorum nequitia, et vestra justitia, vos in communionem suscepit, et omnium vestrum curam gerens, propter sedis propriae dignitatem, singulis suas reddens Ecclesias, Orientalibus scripsit, culpans eos quod non recte tractassent, viros inculpabiles de suis Ecclesiis expellentes, et constituta Nicaeni concilii minime conservantes. E quibus ad certum diem nonnullos sibimet adesse praecepit, ut de talibus certam praesumptionibus redderent rationem, et coram eis ostenderet justum se super eis protulisse decretum. Interminatus est etiam non talia deinceps fratres esse passuros, et nisi ab hujusmodi praesumptionibus cessarent, a propriis esse gradibus eos recessuros. Tali enim hujus sanctae sedis privilegio, tu et fratres tui proprias recepistis Ecclesias cum omnibus sibi pertinentibus. His enim et aliis plurimis documentis manifestum est nullum damnari, aut suis exspoliari rebus debere episcopum, qui hanc sanctam sedem interpellaverit, aut sibi defensatricem asciverit, donec judicium de eo nostrae apostolicae auctoritatis, hoc est principis apostolorum Petri agnoscat, quia solummodo Christus Jesus huic sanctae sedi, id est apostolicae, hoc facere commisit, utpote quoniam solus praenominatus princeps apostolorum creditus est, atque percipere meruit a rege regum Christo Deo claves regni coelorum. » « Discutere vero episcopos, ac summorum ecclesiasticorum causas negotiorum, metropolitanis, una cum suis provincialibus, ita ut nemo ex eis desit, et omnes in singulorum concordent negotiis, licet. Sed diffinire eorum atque Ecclesiarum summas querelas, vel damnare episcopos, absque hujus sanctae sedis auctoritate, minime licet: quam omnes appellare, si necesse fuerit, et ejus fulciri auxilio oportet. Nam ut nostis, synodum sine ejus auctoritate fieri non est ratum, nec episcopus nisi in legitima synodo, et suo tempore apostolica vocatione congregata, diffinite damnari potest. Neque ulla unquam rata concilia leguntur, quae non sunt fulta apostolica auctoritate. » Has apostolicae sedis etiam in aliis rotulis auctoritates me memini jam vobis scripsisse. Sed et nunc ideo iterato vobis rescribo ut sciatis quia licet libellum in quo has et alias ejusmodi collegi, vobis retineatis, per quem in synodo habita in Attiniaco proclamavi ad universalem sanctae Romanae sedis pontificem domnum Adrianum, cum litteris ab eo mihi suae vocationis directis; quod neutrum tunc profuit, non tamen, quandiu halitus in me manebit, ab istis dissentiam observandis. Et quia me saepe de subscriptione redarguitis, quam in eadem synodo primo violenter per regiam potestatem, et postea fraudulenter a me extorsistis, compendiose aliqua nunc respondebo, plura si necesse fuerit suo reservans in tempore. Nam, sicut jam vobis rescripsi, ad illam synodum pro responsione ad litteras domni apostolici me vocastis; ad quam veniens, non illam me introire permisistis, sed extra fores, ut privilegio vestrae sedis subscriberem mandastis: et ego respondi quia nunquam contra privilegium vestrum fecissem, unde nec necessitas, nec ratio erat ut a me illam subscriptionem requireretis. Dum autem ex hoc magis ac magis in crastinum fatigarer, reclamavi me per epistolam papae Leonis ad Anastasium Thessalonicensem episcopum directam , qua ait ad locum: « Non enim necessarium fuerat ut obligaretur scripto, qui obedientiam suam ipso jam voluntarii adventus probabat officio. » Denique cum nec hoc adjuvaret, proclamavi per libellum de que superius memoravi, legens capitulum istud : « Quoties episcopi se a suis comprovincialibus vel a metropolitano putaverint praegravari, aut eos suspectos habuerint, mox Romanam appellent sedem; » et sic usque ad finem capitulum percurri, quod et superius integrum descripsi: legi etiam meae vocationis a domno apostolico litteras, quod neutrum mihi profuit. Me autem haec agente, domnus rex vestra factione instigatus, qui priori die dixerat se mihi nihil ex sua parte discredere, minatus est quia tantum me meosque oneraret, quantum plus valeret, nisi illam subscriptionem facerem. De me autem mihi parum erat. Videns autem quia mei homines cogerentur rewadiare quod me in villam Pauliacum secuti fuerant, cum jam domum cum Harduico archiepiscopo iturus essem, accessit ad me Frotarius archiepiscopus, alloquens cur non acquiescerem ut subscriberem, quia nihil mihi periculi erat. Cui respondi quia aliter hoc non facerem, nisi et vos debito Ecclesiae meae privilegio mihi scriberetis servando, uti Antiochenum constituit concilium, ne demum mihi, quasi pro occasione hujus subscriptionis, aliquod praejudicium niteremini inferre. Qui respondit: « Certe ille hoc tibi nullatenus contradicet. » Et spopondi eo tenore me hoc esse facturum. Et petii mihi ipsam subscriptionem ostendi. Quam dum mihi ostenderetis, quaedam quibus non acquievi deleta sunt, et quaedam addita, videlicet ut ubi haberetur, secundum decreta sedis apostolicae. Est autem ipsa subscriptio talis: « Ego Hincmarus, Laudunensis Ecclesiae episcopus, amodo et deinceps domno seniori meo Carolo regi sic fidelis et obediens secundum ministerium meum ero, sicut homo suo seniori, et episcopus per rectum suo regi esse debet, ac privilegio Hincmari metropolitani provinciae Rhemorum Ecclesiae, secundum sacros canones et decreta sedis apostolicae ex sacris canonibus promulgata, pro scire et posse meo obediturum profiteor? » Quam mecum deferens domum, hanc mihi vobis subscribendam dictavi: « Et ego Hincmarus, Rhemorum archiepiscopus, tibi Hincmaro Laudunensis Ecclesiae coepisco, tuum debitum sacris praecipientibus canonibus privilegium conservabo, et in quibusque ecclesiasticis negotiis indigueris, secundum sacras regulas debitum tibi jure adjutorium archiepiscopali auctoritate adhibebo. » Hanc autem vobis per Fredigisum, Harduici, archiepiscopi presbyterum, misi, et remandastis mihi per eumdem quia voluntarie illud faciebatis: et sic in synodo relegi et subscripsi. Vos autem penitus subscriptionem quam promiseratis dimisistis: sed verbis fuistis professi quod in quibuscunque me juste ac rationabiliter possetis secundum vestrum ministerium adjuvare fecissetis. Ego autem nunquam contra privilegium sedis vestrae quoquam egi, neque contra ullius episcopi privilegium, Deo propitiante, unquam acturus ero. Utrum autem vos juxta professionem vestram erga me in reliquum egissetis, qui legerit litteras, ex eodem loco Attiniaco mihi a vobis per Hittonem diaconum missas, de quibus jam vobis respondi unde hic nunc eas apponere supervacuum est, facile poterit dignoscere. Scitis etiam et vos quale adjutorium mihi post hanc professionem vestram praebuistis, dum ad vos has scripsi litteras. « Reverentissimo Rhemorum archiepiscopo Hincmaro, sanctae Laudunensis Ecclesiae Hincmarus Deo miserante episcopus, debitam in Christo devotionem. « Vos scitis quia ab universali sanctae Romanae Ecclesiae papa, Patre quoque nostro Adriano, bis vocatus existo, et vos ipsi, in quaternionibus a vobis in Attiniaco palatio coram archiepiscopis et episcopis qui adfuerunt datis, quod ad eamdem sedem venire totidem vocatus detrectem, me reprehendistis, si vitio scriptoris pro detrectem, quod est dissimulem vel differam, detractem, quod valde tractem non ab re accipi potest, intercharaxatum non fuit. Unde vos nunc pro amore Dei omnipotentis et reverentia S. Petri exposco, sicut et in eadem synodo in eodem Attiniaco a vobis convocata, quod impetrare non valui, expostulavi; ac jam etiam per integrum efflagitavi annum, et praecipue in synodo apud Vermeriam palatium olim ab horno habita, obsecrando declamavi, nunc quoque et obsecro et item declamo, et ut hactenus egi, quo vestra archiepiscopali auctoritate apud domni nostri gloriosissimi regis Caroli clementiam obtineretis, quatenus domni et universalis papae Adriani praeceptis ac institutionibus ecclesiasticis mihi, ut omnibus expedit, liceat obedire, velut ei qui de omni Ecclesia fas habet judicandi, videlicet ut limina sanctorum Petri et Pauli merear, ut devovi, et ab eodem insuper vocatus sum, penetrare. Alioquin me vobis abhinc, ut archiepiscopo coepiscopus obtemperare debet, sciatis obsequi non posse; quia, ut decernit beatus papa Gelasius, nesciunt quid loquuntur qui decretis sanctae Romanae sedis praesulum quasi canones opponunt, quibus contraire contra canones est ipsos se erigere. Iste Gelasius papa venerabilis et sanctus decretales epistolas venerabiliter sanxit suscipiendas, nec eas venerabiliter suscipit, licet ad tomum caput inclinet, qui eis non obedit, sed potius porro obvias manus inferens, quod sine periculo agi non potest, respuit, utpote qui de se judicari non prospicit. Nam velimus, nolimus, aut eis parebimus, aut eorum judicio percellemur, quorum neminem aliqui quique reprobare valemus. De archiepiscopis autem Remigio ac Harduico, quo mihi per Teutlandum diaconem mandastis, privilegio sanctae Romanae Ecclesiae non praejudicant, sed quod eis eadem sancta sedes de me voluit ac disposuit committere commissit. Vos vero quod vestrum est agite. In Domino Jesu Christo bene valete. » Ac si etiam in subscriptione illa aliquid haberetur quod forte intolerabile foret, beatus papa Alexander, quintus post principem apostolorum Petrum, mihi manum porrigeret, qui suis ita inquit decretis ad locum : « Similiter si hujusmodi personis quaedam scripturae quoquomodo per metum aut fraudem, aut per vim extortae fuerint, vel ut se liberare possint, quocunque ab eis conscriptae vel roboratae fuerint ingenio, ad nullum eis praejudicium aut nocumentum provenire censemus: neque ullam eos infamiam vel calumniam, aut a suis sequestrationem bonis, unquam, auctore Domino et sanctis apostolis eorumque successoribus, sustinere permittimus. Confessio vero in talibus non compulsa, sed spontanea fieri debet, ipso attestante qui ait: Ex corde enim procedunt homicidia, adulteria, fornicationes, blasphemiae , et caetera quae sunt ad haec pertinentia. Nec tantum attendenda sunt quae fiunt, quantum quo animo fiant. » Si non sunt tantum attendenda quae fiunt, quantum quo animo fiant, quo animo ego illud fecerim, neque parum sciens poterit ignorare, qui etiam multo plura tunc essem facturus, ut meos qui innoxii erant, et causa mei opprimebantur, possem liberare. Et ne solus hic sanctus papa Alexander haec decrevisse putetur, quid beatus Gregorius, quem venerabiliter suscipitis, de hoc sentiat apparet ad Constantium Mediolanensem episcopum de Pompeio episcopo scribens ita : « Nunc igitur quoniam illa quae contra eum dicta sunt, non sub illa quae decuit districtione quaesita sunt, et gesta quae exinde apud fraternitatem vestram confecta sunt, neque ad condemnationem, neque ad absolutionem ejus probantur posse sufficere, non levis res agitur, ut incaute vel in transcursu non debeat diffiniri. Nam grave est satis et indecens ut in re dubia certa dicatur sententia. Et haec quidem gesta esse poterant ad diffiniendum satis idonea, si accusati ea confessio sequeretur: si tamen eamdem confessionem subtilitas examinis ex occultis eliceret, et non afflictio vehemens extorqueret, quae frequenter hoc agit, ut noxios se fateri etiam cogantur innoxii. Nam postquam praefatus episcopus, ut dicitur, cruciari custodia cremarique fame se asseruit, scire debetis si ita est, utrum noceat si sic fuerit extorta confessio. Certe si non nocet extorta confessio, non obest extorta subscriptio. » O utinam tunc de me qualicunque episcopo illud voluissetis rationabiliter attendere, quod de vestris mihi scripsistis frustra villanis, meis autem parochianis, quod et superius praelibavi, ubi dixistis quia appellantes quamcunque violentiam pati non deberent, an mihi appellanti ad summam apostolicae sedis auctoritatem, mihique ab eadem vocato, perque ejus auctoritatis litteras praesentialiter legendo reclamanti, deceret privilegium vestrae sedis ullam inferre violentiam. Ratum est nempe ut privilegium vestrae sedis obsecundetur ad charitatis concordiam, non officiat ad disceptationis socordiam. Praeterea scripsistis mihi haec: « Te latere non potest quanta mala Karlomanni complices in Rhemorum dioecesi fecerunt. Propterea cum fratribus et consacerdotibus nostris qui adfuerunt, tenore subjuncto eos excommunicandos decrevimus. Et ideo his quae subter annectuntur relectis praesentialiter, mihi per comministrum tuum litteras tui consensus in hac excommunicatione canonica mitte, ut per singulos archiepiscopos diversarum provinciarum eam concurram dirigere, antequam malum quod coeperunt gravius grassari, et longius ac latius serpendo possit excrescere. »
(Epist. 1.) (I Cor. IV, 3) (Matth. XVI, 19) (Epist. 11.) (Matth. XX, 26) (ibid., vers. 28) ( ibidem post alia ) (I Cor. VII, 39) (Matth. X,
23) (Epist. unica.) (Epist. 1.) (epist. 11 ad
Orientales) (Matth. XVI, 19) (Epist. 11.) (Epist. 11.) (epist. 88) (FELICIS II,
epist. 11, cap. 20) (epist. 1) (Matth. XV, 19) (lib. VIII,
epist. 30) ( Epistolam de qua hic agitur vide inter
Opera Hincmari Rhemensis, tomo proxime sequenti. )