33  EPISTOLA XI. MONACHIS QUI CARNOTENSEM EPISCOPUM RECIPERE NOLUERUNT.  Hos imprimis docet Hildebertus austeriora etiam vitae monasticae exercitia nihil prodesse sine humilitate et misericordia, quibus illos caruisse dolet, cum episcopum Carnotensem hospitio renuerunt excipere, quem, non invitare solum, sed vel sacrae supellectilis impendio, trahere debuissent. Inde exemplis Lot et Abrahae meritum exaggerat hospitalitatis, ad quam sedulius exercendam monachos illos hortatur.
Apostolicis erudimur exemplis, ut infirmitatem proximi nostram compassione faciamus. Unde et anima mea in amaritudine est, exinanitum dolens oleum nominis vestri; oleum, cujus odorem suavitatis Dominum quondam credimus odoratum; nunc autem non sic. Quippe retrorsum conversi estis, et juxta poetam: Principio clivi vester anhelat equus. Attamen legeratis: Nemo mittens manum ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Aspicitis autem et vos retrorsum; aspicitis, inquam, si tamen ad aratrum venistis, si invenistis arduam et arctam viam quae ducit ad vitam . Caeterum pauci sunt qui inveniunt eam. Extra, plures aberrant, cum in ea se gressum fixisse, et inoffense currere glorientur. Est enim qui cum propheta eleemosynam in sinu pauperis abscondat , qui frequentet antelucanus Ecclesiam, qui patrociniis invigilet oppressorum; sed is misericordiae cultor propriam gloriam quaerit, sed populo placere desiderat, sed antea manus ad munus quam promittat advocatum; fallor, si is viam invenit quae ducit ad vitam. De seipso Veritas ait: Si ego glorifico meipsum, gloria mea nihil est . Et Psalmista: Qui hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos . Et in Proverbiis: Conturbat domum suam, qui sectatur avaritiam; qui autem odit munera vivet . Alii vita placet excelsior; jejuniis carnem persequitur, lautiorem declinat apparatum, 34 naturae vivit, non gulae. Si quem tu esurire ac sitire justitiam putas, ira facile turbatur, si cum hypocritis suam ponit portionem, si aliquid adversus honorem carnis ex sua carne praesumit: fallor si is invenit viam, quae ducit ad vitam. Ira enim viri justitiam non operatur . Et de hypocritis per Isaiam Dominus dicit: Populus hic labiis me honorat, cor autem ejus longe est a me . Et Apostolus: Fornicatores et adulteros judicabit Deus . Vides hunc eremi solitudine gaudere; necessitati, radicibus et herbis obsequitur, nihil cibo ejus et igni. Juxta Prophetam: In olla mortem esse declamat. Si quem sic in mundo vides, ut expertem mundi credas, si de se praesumit supra se; si Pharisaei jactantia caeteros aspernatur; si sibi soli justitiae arrogat principatum: fallor si is invenit viam quae ducit ad vitam. Qui enim se exaltat humiliabitur ; et de his qui aliter bona vel mala sua pensant, aliter aliena, Sapiens ait: Pondus et pondus, statera et statera, utrumque abominabile est apud Deum . Ille, relictis omnibus quae possidet, evadit ad arcem monastici refugii, deosculatur humilitatis indumenta, quod ad ea serius accesserit conqueritur, universas suscepti agonis difficultates sine querela sustinet, in spe denarii pondus diei portans et aestus; sed haec imago monachi gradu sublimiore torquetur, sed dormire non potest donec pauperem Naboth de sua exturbet vinea, sed subesse detrectat ordinatae potestati: fallor si is invenit viam quae ducit ad vitam. Nimirum his modis fiunt novissima hominis illius pejora prioribus. Hanc itaque viam invenire, difficillimum; percurrere autem difficilius; plena est offendiculis, et eam latrones obsident, nullum prorsus intentatum transire sustinentes. His voluntas semper iniqua est, his fallendi principatus. Ab his nemo unquam nocendi inducias extorsit. Cum his quotidianus et anceps congressus. Ex his innumerum vulnus, nec ex facili cicatricem promittens. Sub his, casus frequens et reparatio difficilis. Sub his, rara, et nunquam secura victoria. Quis igitur viam invenit? Quis inventam percurrit illaesus? Quis latrones evasit missilibus toxicatis formidandos, astutia superiores, exercitatos usu, 35 frequenti pertinaces victoria, nullis autem mortibus aut spoliis satiatos? Quis unquam de sicariis animarum triumphavit? Animus integer, et in omni statu ad solam pronus virtutem, cui nihil adversetur quod amplecti conveniat, nihil amet quod pudeat confiteri. Hujus expers, extra viam est quae ducit ad vitam. Ut in eo adoretur osseus et exsanguis vultus, ut cor circumcisum clamet altius circumcisa caesaries; ut sermo censorius ei sit, et cultus incultior, extra viam est quae ducit ad vitam. Cum vagetur pes laxioribus calceamentis, cum caput in ampliorem radatur coronam, cum monachum loquantur caetera monachi insignia, extra viam est quae ducit ad vitam. Extra viam est et foris errat, cujus ira non occidit ante solem occidentem. Foris errat qui cum falli nolit, fallere non veretur. Foris errat quem forum videris libenter frequentantem. Foris errat qui vaniloquiis affluit, qui pascitur exactione subjectorum, qui lucrum putat, operario litibus extorquere mercedem.
Errastis et vos foris, cum fores vestras Carnotensi episcopo clausistis, cum exclusistis Christum Jesu Christi, obliti pariter et bonum hospitalitatis et praemium. Hunc et per vos via transire coegerat, et apud vos temporis articulus hospitari. Nox imminens, et aeris intemperies pontificem hospitio instare perurgebant. In castello nullus ad quem praesul honeste declinaret. His anxietatibus homo Dei circumventus ante fores vestras frustra sedit, frustra clamavit. Exclusus est enim, qui ut diverteret ad vos, non invitandus tantum fuit, sed etiam trahendus. Exclusus est ille qui gravius doluit vos abjecisse monachum, quam exclusisse pontificem; vobis charitatem quam sibi hospitium defuisse. Exclusus est ille, in quo si Christum dubitatis exclusum, vel non legistis, vel non intellexistis illud Christi: Qui vos spernit me spernit . Quam bene vobis, si meruissetis dici de vobis: Et coegerunt illum dicentes: Mane nobiscum, Domine, quoniam advesperascit, et inclinata est jam dies . Fortassis paupertate repulsam excusatis, sed non modicum auri circum altare rutilabat, sed plurimum splendebat argenti, sed supererant ornamenta, quae melius exponerentur ad usuram, quam praesul ad imbrem. Attamen legeratis: Hospitalitatem nolite oblivisci, talibus enim hostiis promeretur Deus. Legeratis etiam quid Lot ex hospitalitate meruerit, quem Abraham in hospitibus suscepisse memoretur . Non 36 leguntur alia Lot benefacta, nisi quod hospitalitatis praerogativam dilexerit, quod maluerit turpitudini filias exponere, quam in susceptos hospites turpitudinis aliquid ageretur. Haec illi hostia fuit; hoc sacrificio sulphur et ignem evasit Sodomorum. Hinc ille, subversionem civitatis edoctus exivit, gaudens ad suos etiam domesticos hospitalitatis pervenisse mercedem. Tota enim servata est familia, et unius meritis actum est de salute plurimorum. Ad Abraham quoque sub specie hominis angelos descendisse novimus, et coelorum incolas vultu eo susceptos, qui testaretur hilarem Abrahae voluntatem. Idem testata est et Sara, cui sub Patriarcha viro, non hospitalitatis credo defuisse virtutem. Considera patremfamilias, attende pueros; in domo devotionem invenies, in familia disciplinam. Quippe, in domo patriarchae, nemo repertus est sacris indevotus obsequiis; ille tres viros videt, ad ostium tabernaculi sedens. Nec exspectat quaeri hospitium, ne si precibus impetrarent, aegre praestitum videretur. Occurrit venientibus, et his verbis praevenit accedentes: Domine, si inveni gratiam in conspectu tuo, ne transeas servum tuum . Ecce vides quo affectu hospites invitentur. Non extorquent importunitate hospitium, qui precibus ingredi compelluntur. Domine, si inveni gratiam in conspectu tuo, ne transeas servum tuum . Rogantur ut intrent, oblatum sponte hospitium gratius accepturi. Lavantur pedes, ut ordine suo singula hospitii debita solverentur. Deinde, viro jubente, tria sata similae conjux accelerat; ipse ad armentum currit, vitulus tener occiditur, urget apparatum puer. Tota domus festinat, tota fervet obsequio; nihil negligenter fit in domo justi. Omnes enim contubernales, tanquam si ab eo didicissent, maledictum esse hominem qui opus Dei negligenter agit . Nondum hospites exierant, et ecce datur Sarae fecunditas. Abrahae namque dudum facta promissio, interventu hospitalitatis impletur. Praedicitur eodem anno filium eis nasciturum, in quo ipsi plus promissioni deberent, quam nuptiis; plus gratiae, quam naturae. Quae cum Dominus Abrahae praedestinasset, ad suscipiendum tamen repromissum sibi filium, nonnisi praecedentibus meritis patriarcha pervenit. Quod enim praedestinatur electis, precibus et meritis obtinetur. Si Rebeccae clausus esset uterus, frustra Dominus in Isaac multiplicandum semen Abrahae promisisset. Legitur autem precibus Isaac datum Rebeccae 37 conceptum, ut generis multiplicatio quae praedestinata in eo fuerat, precibus monstraretur impleta. De quo sic in dialogo Gregorius ait: « Ipsa perennis regni praedestinatio ita est ab omnipotenti Deo disposita, ut ad hoc electi ex labore orationum perveniant, quatenus postulando mereantur accipere, quod eis omnipotens Deus ante saecula disposuit donare. » Idem: Deprecatus est Isaac Dominum pro uxore sua, eo quod esset sterilis, qui exaudivit eum, et dedit conceptum Rebeccae . Si ergo multiplicatio generis Abrahae per Isaac praedestinata fuit, cur conjugem sterilem accepit? Sed nimirum constat, quod praedestinatio precibus impletur, quando is in quo Deus multiplicare semen Abrahae praedestinaverat, oratione obtinuit, ut filium habere potuisset. » Nolumus vos verbis prolixioribus onerare, quos enormitate ac robore delicti credimus oneratos. Finem loquendi omnes pariter audiatis. Nisi conversi fueritis, et efficiamini monachi, non intrabitis in regnum coelorum.
(OVID.) (Luc. IX, 62) (Matth. VII, 13) (Eccli. XXII, 15) (Joan. VIII, 54) (Psal. LII, 6) (Prov. XV, 27) (Jac. I,
20) (Isa. XXIX, 13) (Hebr. XIII) (Matth. XXIII, 12) (Prov. XX, 10) (Luc. X, 16) (Luc. XXIV, 29) (Gen. XVIII et XIX) (Gen.
XVIII, 3) (ibid.) (Jerem. XLVIII, 10) (Gen. XXV, 21)
[mittit] [Vulg., fraudulenter]