EPISTOLA LXXXIV. AD DOMNUM REGEM.  (Anno 798.)   Epistolae Caroli Magni respondet de carmine conficiendo, de apparitione stellae Martis, de libello Felicis refutando, de quaestionibus a filia sibi motis, de supputationibus secundum Aegyptios emendandis.
Domino dulcissimo et vere dilectissimo David, magnifico atque a Deo coronato regi Flaccus veteranus miles perpetuam salutem.
Laetissima mihi litterarum vestrarum chartula occurrit, febricitantem refocillans, dormientem resuscitans, imo et inertiae morbo torpentem ad antiquas studens reformare vires, et dulcem versificationis melodiam inter horribiles armorum strepitus, et inter raucos tubarum sonitus admonuit miscere: quatenus truces animorum motus aliqua musicae suavitatis melodia 97 mulcerentur: etsi vestrae mentis nobilissima stabilitas in una eademque soliditatis arce perpetualiter permaneat, et in medio aequitatis libramine inconcussa fortitudine vigeat. Tamen, ut puerorum saevitia vestrorum cujuslibet carminis dulcedine mitigaretur, voluistis; etiam et hoc ipsum sapientissimo consilio praevidistis; quia saepe iratae mentis asperitas salubris consilii non invenit effectum , sicut assidua quoque mollities animi enervare solet fortitudinem. Sed inter haec morborum genera medio tramite prudens temperamentum consistit, inde tumentem furorem mitigans, hinc desidem animum erigens; et via regia in pacis consilio cuncta componit. Quod militantibus virtutis genus maxime necessarium esse, in antiquis historiarum libris legimus; ut cuncta sapiens temperantia, quae agenda sint, regat atque gubernet. Nam tria videntur in hoste consideranda, virtus, dolus, pax. Primo, an publica virtute vinci valeat adversarius? Sin autem, ad fraudes et ingenia doli res referenda sit. Et si nec hoc proficit, tunc pacis consilio inimicitiarum odia esse delenda videntur. Tamen si immites animos aliquid Flaccina valeat fistula mulcere, omni sollicitudine esse reor, secundum opportunitatem temporis et personae, perficiendum. Ego vero Flaccus tuus interim vado perficere fideliter cum omni instantia quod vestra dulcissima auctoritas mihi per Magamfredum fidelem vestrum demandare voluit. Et sciat certissime bonitas vestra quod nullus majus desiderium habet, sicut justum est, vestri auxilii supplementum implere. Igitur amicus dicitur, quasi animi custos; id est, qui animum amici sui cum omni sollicitudine fidei studet custodire integrum, quatenus nullatenus sacrum amicitiae jus alicubi violetur. Et hoc rari sunt, qui intelligunt. Pene unusquisque secundum animi sui qualitatem, non alterius animi, qui amicus est suus , satisfactionem, amicitiam custodire quaerit. Et si hoc in amico et coaequali diligenter observari debet, ut inviolata animi integritas permaneat illius; quanto magis in Domino, et in tali persona, quae suos subditos omni honore exaltare et gubernare amat? Veterum igitur proverbialis fulget sententia: Amicus diu quaeritur, vix invenitur, difficile servatur. Et in sacra Scriptura: Amico fideli nulla est comparatio . Nunc igitur, quam diu quaesivimus inter Martia tela, Martis stella subito effulsit, quam sol diutissime tenuit, sed Naemei leonis terrore reliquit: qui ob memoriam Herculeae fortitudinis coelo inditus esse refertur, traditaque est Cancro per bimenstres ; et diverso pergens itinere, retrogradam cito illam erit facturus. Addidit se quoque splendida facie Canicula, medicis praemia exspectantibus multum amabilis. Cur vero tanto tempore sol eam habuisset absconditam, causa est, ut veteres voluerunt, radiorum solis, qui, ut fertur, inaequales planetarum cursus efficiunt. Et ideo forte errantes dicuntur, quia certum semper et unius modi cursum non habere noscuntur. Quod si ita est, ut aliquibus placet calculatoribus, dicant Aegyptiaci pueri, cur sol et luna inter eas numerentur, dum certos utrumque habet sidus cursus in annis, mensibus, diebus, horis atque momentis. Non enim errant in eo, ut aiunt, quod contra coelum ire videntur, dum certissimis peragunt temporibus sui cursus metas: sicut quinque stellarum cursus saepissime inordinate per zodiaci circuli latitudinem, vel errando, vel stando, vel retrocurrendo feruntur. De libello vero infelicis non magistri sed subversoris, placet mihi valde, quod vestra sanctissima voluntas et devotio habet curam respondendi ad defensionem fidei catholicae. Sed obsecro, si vestrae placeat pietati, ut exemplarium illius libelli domno dirigatur apostolico. Aliud quoque Paulino patriarchae. Similiter Richbono, et Teudulfo episcopis doctoribus et magistris, ut singuli pro se respondeant. Flaccus vero tuus tecum laborat in reddenda ratione catholicae fidei. Tantum detur ei spatium, ut quiete 98 et diligenter liceat illi pueris suis considerare Patrum sensus; quid unusquisque diceret de sententiis quas posuit praefatus subversor in suo libello. Et tempore praefinito a vobis, ferantur vestrae auctoritati singulorum responsa. Et quidquid in illo libello, vel sententiarum vel sensuum, contra catholicam fidem inveniatur, omnia catholicis exemplis destruantur. Et si aequaliter et concorditer cunctorum in professione, vel defensione catholicae fidei resonant scripta, intelligi potest quod per omnium ora et corda unus loquitur Spiritus; sin autem diversum aliquid inveniatur in dictis vel scriptis cujuslibet, videatur, quis majore auctoritate sanctarum Scripturarum vel catholicorum Patrum innitatur: et huic laudis palma tribuatur, qui divinis magis inhaereat testimoniis. De quaestionibus vero, quae filia mea famula vestra fidelissima interrogavit, non ordinatim recolo, nisi quod de psalmis, quos vespertina praesentis diei in capella cantavimus hora, ut aestimo, interrogavit. De eo itaque primum, ubi ait Propheta: Omnis homo mendax , quomodo ille homo mendax sit qui nunquam loquitur, sicut infantes et muti? Et iterum, cur dixisset in eodem Psalmo: Quid retribuam Domino pro omnibus, quae retribuit mihi ? Quid esset quod retribuit nobis Dominus? utique bona pro malis nostris. Item quaedam de luna interrogavit ex eo versu, ubi dicit: Per diem sol non uret te, neque luna per noctem . Et inde de natura lunae aliquid addidit interrogare, si frigidae esset naturae, quomodo ureret? Quae omnia vestrae saepientiae nota esse non dubitamus. Ideo non est opus nunc mihi interpretationes harum exponere interrogationum. Fuit quoque nobis sermo de columnis, quae in opere pulcherrimo et mirabili ecclesiae, quod vestra dictavit sapientia, statutae sunt. De Donato quoque, nescio, quid parvum interrogavit. Quod vero sanctissima vestra benevolentia nos admonere curavit, Aegyptiacum puerum percunctari de immutandis quibusdam supputationibus decem horarum vel quadrantilis supputationis, omnino gratissime accepit animus meus; ut liceat interrogari a vobis ignorata, vel per vos corrigere errata. Nam inter familiares personas et sacra charitatis nomina observari debet, ut in litteris discurrentibus magis emendatio sonet quam reprehensio. Eo modo omnes discere, intelligere, et ad veritatis viam pervenire valent. Equus quatuor habens pedes saepe cadit: quanto magis homo, unam habens linguam, per vices cadit in verbo? Nec me piget percunctari, audire, consentire veritatis rationibus. Nulla aetas, ut ait comicus, sera debet esse ad discendam sapientiam. Quapropter quaero, et quaerens diligenter audire cupio, quid sit immutandum in supputationibus decem horarum et dimidia per singulos menses: quid contra rationem naturae inveniatur in supputatione, quam chartula nostra vestrae direxit auctoritati. Nisi forte notaria manus verba, syllabas, vel litteras immutasset, quod saepe evenire solet non solum Latinis, sed etiam Aegyptiacis pueris, sicut in priore chartula nostra, de saltus diminutione per vestram devotissimam inquisitionem factum esse cognovi. Et ita error scribentis quodammodo dictanti deputabitur. Sed obsecro ut piissima bonitas vestrae sapientiae meum magis emendare curet errorem, quam scripta parvitatis meae in manus mittere reprehendentium. Sunt enim qui sibi laudem quaerunt ex alterius reprehensione. Et haec est infirma laus, et non valde laudabilis. Melius est amicum emendare quam reprehendere, sapienter se ostendere quam mordaciter alterum notare. Nunquam scripsissem talia, si vestram bonitatem nostrae insipientiae defensorem, vel emendatorem esse non crederem. Quod vero de sola Martis stella modo evenit, hoc et de omnibus quinque stellis errantibus in his partibus saepius solet evenire; ut diutius abscondantur quam regularis pagina veterum decantat. Et forte non aequaliter, nobis in his partibus borealibus conversantibus, ortus et occasus siderum evenit, sicut illis qui in orientalibus vel meridianis partibus 99 mundi morantur, ubi maxime fuere magistri qui nobis rationes et cursus coeli et stellarum ediderunt. Nam multa ex locorum diversitate, sicut vestra optime novit sapientia, immutantur. Nunc itaque, ut praediximus, vestrum servitium satis fideliter implere festinamus: deprecantes quoque Domini Dei nostri clementiam, ut citius suos cum honore et laude faciat reverti, subjectis omnibus inimicis nominis Domini nostri Jesu Christi, qui te ubique regat, et custodiat, et victorem faciat omnium inimicorum tuorum, seu visibilium, seu invisibilium: quatenus cum corona gloriae, multis feliciter regnaturum annis, ad regnum aeternae beatitudinis pervenire cum fidelibus suis concedat.
(Eccli. VI, 15) (Psal. CXV, 11) (Ibid., vers. 12) (Psal. CXX,
6)
[ Al., archa] [ Al., affectum] [ Al., Flacciana] [ Al., 
Magenfredum] [ Al., hujus] [ Al., animo] [ Al., qui] [ Al., 
indutus] [ Al., per menses tres] [cum] [ Al., quadrantalis] [ Al., sapientem]