EPISTOLA CCXLI. HUMBALDO [al. GUMBALDO; ita ms. c.],  Dei gratia Antissiodorensi episcopo,  IVO,  eadem gratia humilis Ecclesiae Carnotensis minister, salutem et dilectionem.
Sententiarum multitudine, quas mitti vobis postulastis, possemus auditorum aures officiose onerare, si ad manum tales haberemus, quae negotio vestro forent necessariae. Quas ad manum idcirco non habemus, quia calumniatorum vestrorum propositiones, et quibus eas confirment rationes prorsus ignoramus. Intendere autem arcum et mittere sagittas quae hostem non feriant, risus est intuentium, non defensio dimicantium, Praeterea non est vobis pugna necessaria, quia causa vestra jam est apostolica falce praecisa. Quam si coram clericis et laicis inconsulto summo pontifice retractaveritis, majestatem apostolicam offendetis, et a causa vestra quae nunc in tuto est, jure cadetis. Si autem comes per hominium suum vos cogit ad retractandam causam ecclesiasticam, contra fidelitatem quam vobis debet facit, qui in periculum ordinis vestri vos impingit. Quod autem ante judicem saecularem, causam ecclesiasticam tractare non debeatis ex canonibus et decretis pleniter invenietis. Habetur enim in decretis : « Pulsatus ante suum judicem causam dicat: ante non suum judicem, si voluerit, taceat, » Hoc et Julius papa in haec verba confirmat: « Nullus episcopus nisi in legitima synodo, et suo tempore, apostolica auctoritate convocata, super quibusdam criminationibus pulsatus audiatur, vel judicetur, vel damnetur. Si aliter praesumptum a quibusdam fuerit, in vanum deducetur quod egerint, nec intra ecclesiastica ullo modo reputabitur . » Ad hoc canonibus manifeste, prohibetur , ut causae quae legibus non continentur, a judicibus ecclesiasticis non audiantur. Legibus autem non continetur, imo prohibetur, ut episcopus a judice saeculari ad eausam ecclesiasticam vocetur, vel cincti judicis sententiae subjiciatur, ut in duarum civitatum ecclesiis clericus conscribatur, in Calcedonensi concilio prohibetur , quanto magis si episcopus alterius civitatis in Ecclesia alterius provinciae praeficiatur? Quamvis ergo ad exstinguendam praesentem controversiam haec pauca sufficere videantur, tamen si calumniatores vestri pertinaciter instare voluerint, appellate judicium metropolitani vestri et coepiscoporum vestrorum, ut secundum ordinem rerum gestarum, quantum salva reverentia apostolica fieri poterit, causa vestra ibi accipiat finale judicium. Vale.
(can. sub tit. Utrum clericus ante civil. judic.
caus. 11, q. 1) (Fabiani papae c.
3, caus. 3, q. 6) (c. 1, caus. 5, q. 4) (epist. 200) (c. 10, et Grat. sub caus. 21, q. 1)
[ al. vero] [ al. hostes] [ al. deducatur, ita ms. c. ] [ al. reputetur] [ al. vel laici]