EPISTOLA CCCCLXVII. EJUSDEM AD EUMDEM.
Reverendissimo Patri ac domino THOMAE, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, suus JOANNES, eadem gratia Pictaviensis Ecclesiae humilis sacerdos, salutem et consilii spiritum.
Supra vires meas esse fateor, serenissime Pater et domine, in re tam ardua consilium dare. Quia tamen novi quod ex affectione potius ad nostrae parvitatis consultationem omnia contulistis, quam quod nos in re tam incerta certam praesumamus praescribere formam, dicam quod sentio. In primis, in his quae dominus papa vobis consulendo scribit, suam potius quam vestram causam agit. Licet enim sua omnium nostrum causa sit, illud tamen prima facie tractat, ut, quocunque libertatum Ecclesiae vestrae pro quibus exsulatis dispendio, in sua interim quasi fidelitate et vel simulata obedientia regem retineat. Quanquam mihi certus esse videar, quod et illi et toti quae ad ipsum respicit Ecclesiae, plurimum expedisset, ut ab initio post commonitiones canonicas secundum justitiae tramites adversus regem constituisset. Verum ut, omissis his quae nec domino papae nec dominis nostris cardinalibus aliqua ratione persuaderi potuerunt, illa tractemus quae possumus, quantum ad securitatem eundi, morandi, et, si necesse fuerit, revertendi, sufficere debere credimus, si tres illae personae, quarum in litteris vestris meministis, vos in fidem suam receperint. Quibus tamen et fratres Templi, si fieri potest, adjici desiderarem, de quorum consilio nunc plurimum rex pendere dicitur, tanquam nescio quid secretum cum iis tractans, cum tamen ipsum omnia in dolo et dicere et facere arbitrer, sicut in negotio vestro quod per eosdem fratres tractabatur, ipsum ambulasse vobis in aliis litteris significavimus. Si mihi nuntii nostri vera nobis reportaverint, clerici domini Rothomagensis Dan scilicet et frater ejus magister T. non illam quam desiderabant reditus vestri securitatem adhuc sub reditu nostrorum receperant, imo praedictus D quia fortius ad securitatis firmitatem instabat, molesta a rege verba recepit. Verum, si vos imperatrix et dominus Rothomagensis ad suum invitaverint colloquium, confidenter accedetis, sed, quantum mihi videtur, non dico paucis, sed paucissimis comitatus, ut faciem exsulantis ipsa quoque paucitate exprimatis. Magis enim omnes ad compassionem movebit paucitas illa, quam si centum post vos de coexsulibus vestris traheretis. Quis enim sine multo cordis dolore videre poterit illum quondam regis cancellarium, et nunc in tantae dignitatis fastigio constitutum, qui tanto in utroque statu fastu incedebat, tot stipatus ordinibus, pro Ecclesiae suae libertate ad extremam deductum paupertatem, ut vix aut duos aut tres religiosos post se trahat? Praeterea Ecclesiae obiter constitutae, vos in eundo et redeundo exhibere sine onere poterunt, ad quas non solum declinandorum sumptuum, sed magis orationum gratia divertetis. Circa haec plurima allegare possem, nisi quia ad caetera festino. Quantum perpendere possum, hi qui de pace vestra tractant hoc solum prima fronte loquuntur, quatenus cum securitate et pace ad Ecclesiam vestram redire possitis. De modo et forma reditus vestri nemo agit. Ubinam, quaeso, et quando haec discutientur? An postquam in Angliam redieritis? Ubi scilicet nec imperatrix nec comes Flandriae praesentes esse poterunt, solus forsitan Rothomagensis ad id prosequendum veniet. Nostis quomodo ibi omnes ea tantum loquuntur, quae regi placitura existiment. Certe vereor ne sub quocunque justitiae praetextu, denuo vos exsulare oporteret, et fierent novissima pejora prioribus, omnibus contra vos tum in curia domini papae, tum in praesentia regis Francorum, et verbo et scripto attestantibus. Nemo igitur hoc vobis persuadeat, ne forte nisi sub certa et penitus elimata forma redire tentetis, nisi omnia ad vos pertinentia in regis arbitrium conferre velitis, quod vobis persuadere non audeam. Quod si ista ante reditum vestrum procurari debent, cujus diligentia atque discursu animi vestri in unum poterunt consensum trahi, dum ipse in Anglia aget et vos in Burgundia exsulabitis? anni unius revolutio huic discursui non sufficeret. Non video quomodo ista recte discutiantur, nisi illum necessitas aliqua in partes cismarinas traxerit, aut vos ad angustius mare versus Flandriam scilicet descenderitis. Verum ut ad ipsam tandem pacis formam veniamus, sive per vos ipsos, sive per interpositas personas tractetur; ex his quae nobis proposuistis capitulis, nec omnia nec nulla nobis objicienda videntur. In primis de feodo W. de Ros interim silendum esse arbitror, non quod in judicio possessorio facile obtinere non possetis, ubi ex aequo contenderetis, verum in petitorio timendum vobis esset, et dolo petere videtur, qui id petit quod statim restituturus est. Plane spoliatio sine judicio facta restitutionem vobis pollicetur. Auctor vero donationis, aut ut verius dicam venditionis, causam proprietatis non recte tuebitur. Verbum quoque ad terras H. de Essexia pertinet, sub dissimulatione tantisper praetermittatur: quanquam manifestius ibi injurietur rex adversus vos. Sed injuria haec magis ad regalia vestra respicit, quam ad ecclesiasticae libertatis diminutionem, pro cujus nunc exsulatis defensione. Illud vero nulla ratione dissimulare poteritis, quin statim ab initio repetatis quae vobis ablata sunt, et multo fortius quae personis maxime ecclesiasticis vobiscum exsulantibus, tam cismarinis quam transmarinis violenter sunt adempta, quarum innocentia omnibus nota est et causam vestram non parum justificavit. In hoc capitulo nihil indulgendum puto etiam temporis malitiae. In hanc rationem cadit et pecunia illa quam post egressum vestrum a fidejussoribus vestris extorsit. Inter quos dominum Salesberiensem in tantum praegravasse dicitur, ut nec uno bove hodie dominium Ecclesiae Saresberiensis extollatur. Hujus capituli in litteris vestris non meministis. Illud quoque omittendum non est, quin Ecclesiam Cantuariensem in eo statu libertatum suarum permansuram concedatur, in quo vos eam suscepistis, quamvis clausula haec speciem honestatis in facie hominum magis praeferat, quam aliquid utilitatis vobis conferat et sub obtentu justitiae litigii semper causam non praecidat, sed inducat. In summa dicam quod sentio. Si haec et alia quae discussionis necessitatem exigere videntur inter vos tractari coeperint, intelligere non possum, quomodo tanta animorum et causarum diversitas, imo certe adversitas in unum trahatur consensum. Una mihi via pacis et compendiosissima et tam vobis quam regi honestissima videretur, ut certarum et paucarum staretis arbitrio personarum; quarum illae quae ex parte vestra essent de regno vel potestate ipsius non essent. Alioquin nisi in digito Dei non possum harum tot et tam multiplicium exitum metiri difficultatum. Sub hujus autem pacis praetextu, possetis statim cum honestate reverti, et arbitrorum sententiam in ecclesia vestra exspectare. Hujus vero ingressus vestri multas mihi videre videor utilitates etiamsi res optatum non sortiretur effectum. Inter caetera quidem quod coexsules vestros, quos semel introduxissetis, iterum expellere confunderetur, licet vos justa qualibet causa excluderet. Ut enim asserunt qui de ejus conscientia hoc dicere videntur: de illorum magis quam de vestra eliminatione confunditur. Vos enim tanquam sponte, ut asserit, existis; illi nolentes inviti et absque causae cognitione expulsi sunt Praeterea quia forsitan illi jam vexatio intellectum dedit: gratiam vobis in oculis ejus ingressus iste pacificus, quique illi inhonestus non esset, pararet et pareret. Dicitur enim saepius conqueri, quod omni certo firmoque consilio destitutus sit, quodque super his, quae in Wallia ei acciderunt, supra modum confusus, jam de substitutione filii sui cogitet. Circa hunc articulum cum modo Turon. venirem, Hugo mihi de Sancta Maura pleraque secretius dixit; quae praesentium latori auribus tantum vestris instillanda commisi, sicut et pleraque alia; tum quia non per omnia verbis illis fidem habeo: tum quia scripti prolixitas et negotiorum multiplicitas nos omnia scribere prohibebant: et utinam hujusmodi nuntios ad nos mittatis! quia et absque suspicione vobis loqui possunt et de illorum fide dubitare non est necesse. Bene valete! Si ad colloquium in Normanniam transieritis, magistrum Joannem Saresberiensem, si fieri potest, vobiscum ducatis: tum quia homo bonae fidei est, et alti consilii, tum quia apud religiosos et viros bonos magni nominis est: tum quia et imperatrix et dominus Rothomagensis bene illi cupiunt et de illo bene sentiunt. Iterum et semper valete! Coexsules vestros nomine nostro salutate; memor nostri in orationibus vestris.
[iel] [aniel]