EPISTOLA XXIX. EPISTOLA HERBERTI AD WILLELMUM VIZELIACENSEM ABBATEM CONSULTANTEM SUPER QUIBUSDAM HAERETICIS DEPREHENSIS QUI VULGO DICUNTUR DAGENEIS SEU DEONAS.
Litteras charitatis vestrae gratanter suscepimus: nunc itaque super ea quibus consuluistis, ut charissimo fratri benigne consilium dare utinam tantae foret discretionis quantae charitatis est! Delegavit nobis pia mansuetudo vestra quid de his haereticis qui apud vos Deonas appellantur, deprehensis et palam etiam convictis agendum sit. Ad haec nos divinum jus consulentes in hujuscemodi haereticos poenam expressim scripto jure latam nequaquam reperire valuimus. Siquidem inimicae potestatis soboles nuper exortae sunt et in angelis Christum lacerant et quos possunt labe occulta inficiunt: negotium enim in tenebris perambulans est. Verum quoniam totum hujus capitis corpus, etsi diversae facies, in posterioribus tamen non discrepat, sed igne corrumpente quem omnes concorditer caudis trahunt, alienigenarum messes incendunt. Unde quorum est vanitas una, poena dispar non erit. Similis enim culpae et poenae individua contubernia sunt. Proinde per juris consequentiam quia poena in alios prodita est ordinaria et canonica et in hos similis juris rigor exercendus. De poena vero haereticorum Liberius papa indistincte loquens sic ait: « Qui contra pacem Ecclesiae, etc., si dignitatem aut cingulum militiae habent nudetur iis; si autem privati, si quidem nobiles sunt, suarum substantiarum proscriptionem patiantur, si autem ignobiles, non solum corpore verberentur, sed exsilio perpetuo castigentur. » Sunt et multa alia juris vincula, quibus hujuscemodi vesanae bestiae ne terrae et mari noceant constringuntur, ne lubrici evolvant, rerum damnis coerciti et exsiliis. Sed est admodum lubricum draconem in ancistro tenere ne effugere valeat. Unde isti super quibus requisistis angulosi veritatis exsufflatores et ipsius corporis quietem sibilis suis et aculeis perturbantes tuendi solius capitis causa reliquum forte corpus concisioni et injuriae exponunt vel etiam jam exposuerunt in rerum proscriptione, nihil damni arbitrantes potius ob hoc etsi non apostolico gaudio, apostolorum tamen more gaudentes ea duntaxat parte sui a periculo libera quae venenatas in se continet linguas. Quibus igitur sunt stringendi vinculis, qualiter serpentes isti proterendi ne halitu suo pestifero temperatum fidei nostrae inficiant aerem? Quid juris est? nudi sunt et exui non possunt, praeterea Ecclesia carcerem exsiliorum non habet, potius totus hic mundus corporis Christi carcer est exsulantis adhuc, exsiliorum insulae Augusti sunt, non crucifixi. Praeterea si veteris legis quaereremus censuram, jus quaestionem non haberet, nam cadunt in ore gladii. Item si jus Romanum accedat, et ipsum erit in expedito, nam supplicium ultimum sequitur. Sed nos qui novis supervenientibus projecimus vetera, quibus et novus rex et nova lex est, zizania prohibemur colligere, ne simul cum iis eradicemus et triticum, in hos serpentes novos quosdam juris novos aculeos dirigemus quibus mitis ac mansueti Domini mortis sacramenta dispensantibus judicium sanguinis agitare non licet, nec etiam truncationes membrorum quibuslibet personis aut per nos inferre aut inferendas praecipere, praesertim cum corporali poenae veteris legis successerit spiritualis in novo cujus nos ministri sumus, nisi quod quaedam modica corporalis coercitio nobis credita est, modica adeo ut non queat dici ultio delicti sed disciplina magistri: hoc est per verbera sola castigatio corporis, mortis corporalis seu cujuslibet membri truncatione semota. Igitur isti, quia praeterquam in ipsis forte in quo puniantur non habent restat ut velut infames caedibus publicis deputentur. Verum quoniam in villa vestra saeculare vos habere jurisdictionem allegatis, non arbitror vos juris ordinem convertere si jam dictos vestro tradatis defensori, non dico ut corporaliter puniat sed ut coram se eos audiri faciat et terminum causae legibus suis humanis consentaneum imponat. Prae caeteris tamen mihi videtur consultius ut ad clementissimum principem Christianissimum videlicet Francorum regem sub digna custodia dirigantur, praesertim si in errore permanserint incorrigibiles. Utpote qui de communi jure ecclesiarum omnium regni defensor sit jure et praesummus et praecipuus custos, quod sicut recolo non negatis et ne istud quod dico de meo afferre videar, audiamus quid Pelagius papa Narsae patricio scripserit. Noli, inquit, dubitare hujuscemodi homines principali auctoritate deprimere, quia Regulae Patrum hoc specialiter constituerunt, ut si qua ecclesiastici officii persona cui subjectus restiterit, vel seorsum collegerit aut aliud altare erexerit seu schisma fecerit, iste excommunicetur atque damnetur. Quod si forte et hic contempserit et permanserit divisiones et schismata faciendo, per potestates publicas opprimatur. Ecce verba patris nostri sanctae memoriae Pelagii. Quare si ecclesiasticae personae in errore permanentes et incorrigibiles, per publicas potestates debent opprimi certius et privari. Angelus magni consilii sit vobiscum ut intelligatis quae recta sunt et opere faciatis.