EPISTOLA VII. AD EUMDEM.
Miseriarum cumulus, et dolorum acerbitas nostrum, et coexsulantium nobis corda perculerat, et Christianissimum regem et optimates regni Francorum compassione Ecclesiae, datae, ut videbatur in adventu Joannis de Oxeneford, in manus eorum, qui quaerunt animam ejus, ut auferant eam, gravissimo laeserat scandalo, ut exulceratus animus quereretur fidem, et veritatem subiatas esse de terra. Sed quod pietati vestrae retribuat Pater misericordiarum, sanctissime judex, amantissime Pater, et Ecclesiae Dei fidelissime custos, secundum multitudinem dolorum in cordibus nostris consolationes vestrae laetificaverunt animas nostras. Jam enim spe salvi facti sumus, et Christianissimus rex Galliae, et regnum ejus apostolatui vestro, quem Deus optimum faciat, et in tempora longa protendat, innumeras agentes gratias, totam indignationem suam retorquent in illos, qui se de majestate vestra juramentis suis triumphasse gloriabantur. Rex enim ipse, postquam dignationis vestrae excusatorias recepit litteras, prudentiae, justitiae, sanctitatis et beatitudinis vestrae gloriam praedicat et extollit, et malitiam et fraudes eorum, qui falsis rumoribus scandalizaverant Ecclesiam Gallicanam, obloquentibus gaudenter exponit, et interdum invitis adversae partis, si forte adsum, ingerit auribus. Amplius tamen laetatus est post vestrorum colloquium legatorum, quos reverenter admittens, ab eis, sicut ipse fatetur, didicit illos non venisse, ut libertati Ecclesiae praejudicent aut nobis, sed componant inter regem Angliae, et nos, et si fieri potest, inter ipsum et Ecclesiam faciant pacem. Et utinam Deo auctore prosperentur in via ista, in qua nos promptissimos ad honorem Dei, et libertatem Ecclesiae habebunt adjutores. Et vocati ab eis ad colloquium ad diem decimam in terrarum confiniis, cum tunc, ut ex conscientia loquamur, non nisi tres equos in domo nostra haberemus, obtinuimus nobis adjici septem dies, quibus coexsules nostros, qui miserabiliter dispersi sunt, possemus convocare, utpote necessarios ad solatium itineris peragendi, et consilium verbi tractandi. Quibus vix tam brevi termino, et tanta rerum penuria convenire valentibus, in octava beati Martini dominis vestris legatis occurrimus inter Gisortium et Triam, Christianissimo rege, destinatis ad hoc ministris, quod ei in misericordia uberi retribuat Deus, nos et proscriptos Christi coexsules nostros undique confluentes, liberaliter et benignissime exhibente. Et sicut vobis ab aliquibus intimatum est, persecutores nostri sedulo procurant, ut itineribus et sumptibus vexemur, et expensarum onere, et taedio, regi Francorum, qui nobis inter alios pauperes Christi eleemosynam suam erogat, onerosi reddamur et odiosi. Viderentur enim magnum malitiae suae recepisse compendium, si nos exturbare possent de habitaculo coelitus praeparato, et praeriperent solatium eleemosynae principis, sicut excusserunt subsidium ordinis Cisterciensis. Venit cum dominis nostris solus archiepiscopus Rothomagensis, episcopis et abbatibus provinciae nostrae, quos rex evocasse voluerat, retentis Rothomagi. Proposuerunt ergo nobis ab initio duritiam regis, malitiam temporis, necessitates et calamitates Ecclesiae, quae fere ubique terrarum, excepta Francia, impugnatur, et vix tolerabilibus colliditur procellis, adjicientes multa de magnitudine principis et potentia, de amore et honore, quem Ecclesiae Romanae exhibuit, de familiaritate, et gratia, et beneficiis, quae in nos exercuit, exaggerantes etiam querelas et injurias, quibus se a nobis et nostris laesum esse conqueritur, dicens quod ei procuravimus guerram regis Franciae, et comitis Flandrensis. Suaserunt, ut multa humilitate, et plenae devotionis et moderationis exhibitione studeremus placare indignationem ejus, si forte aliqua ratione posset tanta feritas mansuescere, et immoderata asperitas mitigari. Quaesierunt et consilium a nobis, qui eum consuevimus nosse plenius, qualiter possent illius duritiam emollire. Nam et ad illos se exhibuit duriorem, ex quo didicit, quod non licebat eis, juxta promissiones Joannis de Oxeneford, in nos pro voluntate ejus contra Deum et jura omnia condemnationis ferre sententiam. Quid autem episcopis suis audientibus dixerit, verbo nuntii, Deo propitiante, quam scripto commodius intimabitur auribus vestris. Nos vero gratias agentes dignationi vestrae, quae a Deo de pace Ecclesiae et nostra, quae est gloria Dei et vestra, sollicitatur, suspiciones, quibus non rex notare molitur, rationibus veris et probabilibus evacuavimus, et ipse rex Franciae die sequenti, quatenus ad ipsum spectat, in praesentia cardinalium sub religione juramenti purgavit innocentiam nostram, quae sicut Imperator cordium et Judex novit, ab hac culpa immunis est. Neque enim adeo hebetes sumus, et tardiores ad credendum legi, prophetis, et Evangelio, ut in articulo tantae necessitatis relictis spiritualibus telis, et munimentis apostolicae disciplinae, carnalia credamus arma, praesertim sacerdotibus, corripienda. Novimus enim non esse in principibus confidendum, et quod maledictus est, qui ponit carnem brachium suum. Et ne tale quid de nobis probabiliter fingi posset, a colloquio regis nos ipsos diu suspendimus, donec tandem ab ipso evocati accederemus, ut ei praesentaremus excusationis nostrae litteras, et domino Ottoni legato, qui ob hanc causam nobis Papiam clericum suum miserat, impetraremus transitum et conductum. Habebat enim rex legationis hujus suspectum eventum, tum quia rex Angliae impetraverat; tum quia meminerat, ut dicit, se alia vice laesum ab eis, quando vos nuper in patrem et dominum receperat, tum quia glorificationem Joannis de Oxeneford, et similium molestissime audiebat. Excusatione autem nostra gratanter admissa et transitu impetrato, reversi sumus ad habitatiunculam paupertatis nostrae, in patientia praestolantes salutare Domini. Et quia humilitatem et moderationis exhibitionem, quibus tantus princeps placaretur, a nobis domini vestri legati exigebant, respondimus nos libentissime et devotissime ei tanquam domino et regi nostro omnem humilitatem, et obsequium et devotionem ad illorum consilium exhibituros, salvo honore Dei et apostolicae sedis, et libertate Ecclesiae, et honestate personae nostrae, et possessionibus Ecclesiarum. Et si eis videretur aliquid adjiciendum his, aut demendum, aut immutandum, rogavimus ut dicerent nobis, quia in nostra voluntate erat illis obtemperare, quatenus conditionis et professionis nostrae necessitas pateretur. Dicentes autem se super hoc certum non habere consilium, nec venisse tunc ut nobis, sed ut et nos consulerent, tentando quaesierunt, ut verbis domini Willelmi utamur, quia non sumus meliores quam patres nostri, an vellemus in praesentia eorum regi promittere nos observaturos omnes consuetudines, quibus usi fuerant antecessores ejus temporibus decessorum nostrorum, et ita sopitis hinc inde querelis omnibus, si tamen hoc impetrare possent, quod facile non credebant, recipere sedem nostram, et redire in gratiam ejus. Nos vero respondimus neminem decessorum nostrorum ad hanc professionem ab aliquo regum fuisse arctatum, neque nos Deo auctore unquam profitebimur observantiam illarum consuetudinum, quae Ecclesiae Dei perimunt libertatem, sedis apostolicae convellunt privilegium, et legi Dei patenter adversantur, a quibus nos Senonis in eorum, et multorum praesentia per vestram misericordiam absolvistis. Adjecto, quod a memoria nostra Deo miserante non excidet verbum apostolico ore dignum, quia ante deberemus cervices nostras spiculatori feriendas exponere, quam talibus pravitatibus consentire, et turpi commercio rerum temporalium, aut aviditate vivendi curam sic relinquere pastoralem. Lectae sunt in praesentia eorum reprobae illae consuetudines, quarum aliquas condemnaveramus, imo et ante nos ab initio cum observatoribus suis catholica Ecclesia in multis conciliis anathemate condemnavit. Quaesivimus ergo, an non modo eas observare, sed etiam dissimulare liceat sacerdoti sine periculo ordinis et salutis. Ad haec adjecimus nos regi fecisse fidelitatem salvo ordine nostro, et eam ei libenter servabimus, ita quod fidem Deo debitam irritam non faciamus. Intulit ergo unus, quem ab initio, ut scitis, habuimus, et debuimus habere suspectum, quod melius esset nobis omnino cedere, quam Ecclesiam sic vexari. Et circa hoc suasorii sermones multiplicati sunt, quos viva vox commodius referet. Retulimus itaque inferenti, quod ob hanc causam non cedemus, quia et exemplo perniciosum esset, et proficeret in ruinam ecclesiasticae libertatis, et fortasse in fidei Christianae dispendium. Quis enim auderet mutire de caetero? Quis pastoribus simili modo cedentibus ascendet ex adverso, ut se murum opponat pro domo Israel? Addidimus nec vos, nec aliquos apostolicos viros Ecclesiam Dei talibus exemplis informasse. Nonne pastoribus fugientibus, sicut historiarum fide celebre est, tota Aegyptus ad idololatriam rediit, ubi ab initio maxime religio vigebat? Hinc alio progressi quaesierunt an illorum vellemus stare judicio super his quae vertuntur inter nos et regem. Et quidem si refugeremus judicium, causam regis justificare videremur, et nostra fortasse apud plerosque laederetur opinio, cum tamen illum, qui adversarius exstitit, non debeamus, si placet, habere judicem, nec alicubi ad hoc tuti esse possimus, nisi in praesentia vestra. Nostra siquidem et nostrorum proscriptione, et aliorum vexatione, et damnis sic rex ille terruit et territat universos, ut nullus, eo sciente, audeat nostri meminisse in bonum. Habita horum omnium contemplatione sic temperavimus responsionem, ut nec diceremus nos detrectare judicium, nec tam discriminoso nos immergeremus litigio. Diximus enim nos et nostros sede, administratione, et bonis omnibus spoliatos, cum ad omnia fuerimus restituti, libenter, ubi, et quando debebimus, vestrum, aut cujus, aut quorum de mandato vestro oportuerit judicium subituros. Justitiam enim nec volumus nec voluimus declinare. Interim nulla nos ad litigandum ratione compelli, nec paupertatem nostram ad hoc sufficere, nec liberalitatem serenissimi regis sine molestia ad hoc posse protendi, ut nos et coexsulantes pauperes Christi nummis suis, quibus ad praesens indiget, exhibeat diu in domibus alienis. Nam ubi victualibus abundat, expensae nostrae facilius tolerantur. Processerunt ad tertiam quaestionem sciscitantes an episcoporum, qui appellaverant contra nos, litem sub eis judicibus vellemus excipere, sed respondimus nos vestrum super hoc non recepisse mandatum, nec inopiam nostram ad tantos sumptus, et lites esse idoneam. Hoc autem agebatur ab adversariis nostris, sicut didicimus ab his, quos res latere non poterat, ut sub quacunque occasione nostram possent in praesentia legatorum notare personam, et sic quamcunque laesionem ingerere. Conjiciunt enim quod nullus provincialium nobis auderet assistere contra regem, et sic viderentur nostram procurasse ruinam. Rex autem solos illos evocavit, qui nobis ab initio hujus turbinis adversantes, et incentores tantae malitiae esse noscuntur, videlicet Eboracensem archiepiscopum, et episcopos Londoniensem, et Cicestrensem, accito cum eis et Wigorniensi, ut velamento ejus aliorum malitia pallietur. Caeterum, sicut vestra potest meminisse discretio, isti, qui nunc regis voluntati acclamant prae caeteris, et sicut publice notum est, sitiunt sanguinem nostrum, litteris suis in petitione pallii nostri et electionis formam, et personam nostram multis laudum praeconiis extulerunt. Nunc autem veritati contradicentes et sibi, se ipsos mentiendi et adulandi audacia contemptibiles reddiderunt, dum ad nutum principis velut servi comici, modo aiunt, modo negant. Hi sunt, Pater, qui dant cornua peccatori, et si non satis insanit, instigant illum, subjicientes pulvinar cubito, et caput vitiis languidum in cervicalis mollitie faciunt obdormire. Cum itaque etiam illi, qui debebant et videbantur esse columnae Ecclesiae, consilio, auxilio, auctoritate, obsequiis, et sumptibus contra eam et nos animent, et arment divinae legis et parvitatis nostrae persecutores, non est nobis tutum aut possibile subire judicium, nisi in praesentia sanctitatis vestrae, et sub vestro ipsius examine. Licet enim de sinceritate alterius legatorum sperare debeat Ecclesia, et nos de eo confidamus, praesertim in his quae Dei sunt, tamen non est homo praeter vos, cui hanc causam Domini committere audeamus. Alterum vero legatum talem faciat Deus, qualem saluti suae esse expedit et qualem esse decet Romanae Ecclesiae presbyterum cardinalem. Veremur autem ne contingat quod, si reminisci placet, praenovimus eventurum, si forte prudentiam, eloquentiam et auctoritatem domini Willelmi cum potestate et voluntate dura regis Angliae accideret convenire. Veremur ne tales nobis formato consilio porrigantur petitiones, quarum nobis molestus sit auditus, effectus impossibilis, aut displicens Deo, et mundo odiosus. Et quia vobis omnium ecclesiarum sollicitudo incumbit, circumferte, si placet, oculos in occidentem, attendite, et videte qualiter ibi tractetur Ecclesia; indicet vobis dominus Otto, quem spiritu Dei agi credimus, quid viderit et cognoverit de Ecclesia et provincia Turonensium, quid de Anglicana audierit, quid expertus sit in Normannia, et credimus vos dicturos cum lacrymis: Quia non est dolor, sicut dolor iste. Ut enim de Cantuariensi et Turonensi Ecclesiis taceamus, quas tractat, ut audistis, et utinam plenius sciretis, septem episcopatus vacantes, in provincia nostra et Rothomagensi, jam a multo tempore tenet in manu sua, nec aliquos ibi patitur ordinari pastores. Clerus regni datus est satellitibus suis in conculcationem et praedam. Si ista, Pater optime, dissimulamus, quid in die judicii respondebimus Christo? Quis Antichristo resistet venienti, si tantam patientiam vitiorum et criminum jam accommodamus praeambulis ejus? Talibus enim dissimulationibus insolescunt potestates, reges gentium transeunt in tyrannos, ut Ecclesiae nullum jus, nullum privilegium nisi de eorum arbitrio censeant relinquendum. Sed beatus, qui tenet, et allidit parvulos ad petram. Nam si Judas ex mandato legis non exterminat Chananaeum, ei in hostem et stimulum perpetuo coalescit. Confortare, Pater, et esto robustus, plures nobiscum sunt, quam cum illis. Contrivit Dominus malleum impiorum Fredericum, percussurus et alios in brevi, nisi resipiscant, et cum Ecclesia Dei pacem habeant. Et ut tandem faciamus finem, vestri oris duntaxat exspectamus judicium, aut illius qui spiritum principum auferre consuevit, et liberare pauperem a potente. Nuntiorum vox plura supplebit, quae scripto non credidimus committenda. Hoc certum habeat vestra serenitas, quia, si voluissemus a principio pravis consuetudinibus acquiescere, non esset alicujus cardinalis, imo nec hominis alicujus necessarius interventus. Frustra quoque nobis, auctore Domino, Siculorum aut Hungarorum proponuntur exempla, quae nos in die judicii minime excusarent, si tyrannorum barbariem praeferremus apostolicis institutis, et saecularium insolentiam potestatum crederemus potius formam esse vivendi, quam testamentum aeternum, confirmatum sanguine et morte Filii Dei. Ut igitur praedicta omnia fine lacrymabili concludam, attendat sanctitas vestra, si iste debet esse fructus laboris et operis, ac exsilii nostri, ut judicemur nudi, miseri, privati omnibus bonis, ac subeamus causarum angustias, eo quod ausi sumus nos opponere ferocissimo oppressori Ecclesiae in defensionem libertatis ipsius, qui exspectabamus in dies de desolatione nostra solatium, de exacta miseria gaudium, de injuria Christi dignam a Deo, et a vobis in oppressores Ecclesiae ultionem. Nonne sufficere poterat his, qui quaerunt animas nostras, quod quosdam morte affecerunt ex nostris; paupertas quoque et calamitas nostra, in qua vix agimus vitam, alienis eleemosynis viventes, nisi auctoritate legationis istius, quae nunquam fuisset, trahamur et protrahamur per annos et annos, a dolore in dolorem, a miseria in confusionem; jus etiam nostrum et justitia convertatur in ruinam nostram et miserorum nostrorum? Deus bone, quis erit hujus doloris finis? Exsurge, Deus judica causam tuam, vindica sanguinem servorum tuorum, qui nequiter exstincti sunt, et aliorum, qui intolerabiliter afflicti deficiunt, cum sit nemo qui de manu inimicorum nostrorum, praeter dominum papam, et perpaucos secum, velit nos eripere. Vivat et valeat sanctitas vestra in tempora longa, ut vivamus et convalescamus nos et miseri nostri.