EPISTOLA XIV. ABBONIS AD G. . . .
Charissimo fratri G., amatorum Christi amator abba ABBO Floriacensium.
Saepe contingit ut veritate odium crescat: quod sapientis animus patientissime tolerat, dum rei negotium utilem et honestum finem praetendit; pro quo illud sustinet, atque sustinendo pro mimicis clementer orat: quod te fecisse non abnego, qui pro injustitia quam pateris ad Deum clamas de profundis, et quibuscumque potes pro modulo tuae possibilitatis declamatoriae contradicis; inimicos sustines, quos amicos habere debueras, quoniam sui propositi obliviscuntur Christiani qui ad inimicitias erumpunt, dum agros non suos demetunt, aliena invadunt, stipendia servorum Dei diripiunt. Et, quid dicam? non id idiotae faciunt, sed doctores Christianorum, rectores plebium, et ita, quodammodo obcaecati omnium radice malorum, pauperes Christi ad inopiam pertrahunt; quod procul dubio minime facerent, si illud divinae Scripturae vetitum perhorrescerent: Ne transgrediaris terminos quos posuerunt patres tui , non facies calumniam proximo tuo, nec vi opprimes eum . Et Dominus per Moysen prophetam: Vae iniquo qui transfert terminum proximi sui! Et rursus per Isaiam: Vae, qui conjungitis domum ad domum et agrum ad agrum copulatis! Subjungit etiam inferius: Vae, qui condunt leges iniquas et scribentes justitiam scripserunt, ut opprimerent in judicio pauperes! Condunt quippe leges iniquas ut opprimant in judicio pauperes, quoniam dotes ecclesiarum non ecclesiis, quarum dotes sunt, derelinquunt, ut inde pauperes Christi sustententur, sed suis militibus aut pro donativis erogant, aut vice beneficiorum dispertiunt, fingentes tegnam bonam saeculis inauditam, quod ipsae dotes non sint ecclesiarum sed potius altarium; cum maximum altare lapsum uno tremisse valeat restaurari; ecclesia vero vix quamplurimis solidorum impensis. Nec mireris, frater charissime, quod haec haeresis nostro moderno tempore crevit, quo justitia excessit terris: quandoquidem nunc et novitates verborum placent, quas Apostolus prohibet , et in templo Dei fit saeculare quod sanctum est. Altaria laicis in possessionem dantur, peccata populi non monachi vel clerici comedunt , qui pro peccatis ejusdem populi apud Deum interveniunt; sed judicio episcoporum oblationes ecclesiae plus equis et canibus laicorum prosunt, quam peregrinis, orphanis et viduis, aut restaurationi ecclesiarum: sua enim altaria esse astruunt, quae absque ullis auctoribus ab ecclesia secernunt, eo errore ducti quo detinebantur haeretici, qui unam personam Jesu Christi in duabus naturis conati sunt dividere in personarum pluralitate, contra illud, si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Siquidem Apostolus crucifixum asserit quem gloriae sua confessione patefecit: quia, sicut anima et caro unus est homo, ita Deus et homo unus est Christus, qui suam sponsam sanctam, videlicet Ecclesiam totam sibi consecravit, consecratam univit; et, si spectes ad templorum aedificia, fundamentum, parietes et tectum absque Christi mensa, domus est, non ecclesia, sicut et cadaver dicitur corpus absque anima. Haec idcirco dixerim, ne quis individua velit dividere, aliud dicens ecclesiam, aliud altare, quia minus solers stulto consumitur labore qui conatur quod est impossibile. Quod vero sacerdotes Domini ecclesiarum dotes et decimas in manu sua consistere canonum auctoritate confirmant, nemo contradicit, qui eo loci manum potestatem intelligit. Nam praedictae res in manu sunt episcopi, sicut regnum in manu regis, quatenus eorum potestate et judicio servetur unicuique aequitas ad res suas obtinendas. Ne quis autem me falso existimet de manu hanc fixisse significationem, recordetur quod peccator pavidus de manu mortis se frequentius orat eripi. Ipsa tandem Ecclesia cujus sit, Christus manifestius dicit: Tu es Petrus, et super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam . Meam, inquit, non tuam. Si ergo omnis Ecclesia Christi est, nulla autem Petri, aut alicujus est, restat ut hominum altercatio de pastibus seu bonis ejus nulla esse debeat, quandoquidem ejus est pars, cujus est totum. Si quid vero de temporalibus ejus bonis partiendum est, illis debet specialiter prodesse qui ecclesiae spiritaliter deserviunt die ac nocte. Verumtamen non mediocriter moveor quid illud sit quod, cum omnes decimae in manu episcopi sint, tertiam seu potius quartam partem episcopo auctoritas canonum concedit. Cui enim totum concessum est, et pars; sin autem et pars conceditur, totum concessum fuisse frustra contenditur: nisi forte illud totum ad ordinationem episcopi, non autem ad illam cessionem juris pertineat ut dare, vendere, seu in proprios usus retinere queat. Quis enim ignorat clericos et ecclesiasticas res consistere sub manu episcopi, qui per oeconomos dispensandi easdem res potestatem accepit. Caeterum de tertia seu potius quarta parte, ei ad votum competit quidquid, ut ecclesiastico dispensatori, agere placuerit: quandoquidem ei dono dare, vendere et possidere facultas arrisit; cumque in uno quolibet episcopio interdum mille sint ecclesiae, mirum est si tanta est avaritia sacerdotum ut satiari nequeat tertia vel, quod minus est, quarta parte suarum ecclesiarum. Quod praevidens Bracharense concilium ait: Tertiam partem ex quacunque oblatione populi in ecclesiis parrochialibus episcopus non requirat, sed illa tertia pars pro luminaribus ecclesiae vel recuperatione servetur, et singulis annis episcopo exinde ratio fiat. Cum igitur de hac parte ecclesiarum transcriptum sit, ubi quaeso de dotibus vel decimis scriptura quaelibet tradit quod singulis annis episcopo ratio reddenda sit? an aliquid ecclesiae, maxime res immobilis, poterit abalienari? est sane rei alicujus abalienatio, talis in jure cessio ut post hanc nulla sit legitima repetitio, quoniam ad priorem possessio jam non pertinet. Omnino hanc abalienationem de rebus ecclesiae non posse fieri tot sunt testes quot sunt legum seu canonum auctores. Quidam igitur antecessor meus in possessione nostri monasterii ecclesiam aedificavit, dotem contulit, num idcirco monasterium possessionem amisit? aut abbas id abalienare potuit? Requisiti itaque in hoc hujus nostri monasterii libri politici a temporibus Magni Caroli pene vetustate consumpti, quid aedificata ecclesia mihi meisque fratribus debeat, innotescunt; quid contra illa dotis nomine data suis burdationibus solvat, ibidem perpendit procuratoris diligentia. Porro quod te aliquando sub mei praesentia turbavit, dum diceretur quod monachi ecclesias tenere nequirent, remove ab animo; et scito quod monachus, nisi ad clericatum promotus, ecclesiae retentis ministeriis, deservire, ne quid de reditibus ejus seu oblationibus vivere debeat et possit. Haec omnia tuae fraternitati scribens, quibusdam capitulis ecclesiae subjectis sollicitum et cautum contra obloquentes reddere volui, ne imparatum inveniat, qui nostris utilitatibus derogat; siquidem qui nos simplicitatem habere monuit columbinam, serpentinam astutiam tenendam praemisit , ne alicujus fictae amicitiae malefacta gratia illiciat, ne versuta calliditas innocentes opprimat. Quoniam in Canticis canticorum praecipimur capere vulpeculas quae demoliuntur vineas: nam flores apparuerunt in terra nostra , divinae gratiae praerogativa quibus nutrimur, velut haeduli qui pascuntur in liliis , peccatorum nostrorum conscii sub magisterio et regula legislatoris Benedicti; qui etiam ingemiscimus, quoniam eorum ferinos rictus patimur, quos ab aliis passos graviora non ignoramus: nec in eos audent retorquere vindictam, sed in nos minimos nostramque innocentiam movent persecutionem, juxta illud Maronis: Torva laena lupum sequitur, lupus ipse capellam, Florentem cytisum sequitur lasciva capella. . Ne indigneris quod te capellae similem dixerim, quae lupo nonnunquam obediens murmurat, et flebiliter balatibus suam aerumnam ejulando conqueritur. Tu quoque, quia cogeris dulcia arva perdendo relinquere de impatientia blasphemaris, de taciturnitate reprehenderis. Sed capella aliquando lacrymosis questibus de ipsis faucibus lupi eripitur, tacendo vero ad mortem praeceps rapitur. Siquidem igitur potes, enitere, malis resiste, Christianum maxime episcopum, quia Christianus es, in te peccare noli permittere: ei alteram maxillam non praebeas, auferre volenti tunicam non dimittas , ne tua patientia illam perdas. Recordare proverbii quod scriptum est: Malo arboris nodo malus cuneus quaerendus est. Nec id dico uti nonachus contra tuam professionem in aliquem manibus excedas, sed ut gladio divini verbi inferiusque prolatis sanctorum Patrum sententiis eum confodiens corrigas, qui, Christianae professionis immemor, satagit esse rerum extortor, legumque contortor, dum fundatoribus ecclesiarum aut haeredibus eorum nititur auferre quod eis competit; et ita tuam ejusque animam salvans salvabis. Gregorius Magnus papa episcopis et clericis ad monasteriorum dominationem occasione regiminis importune tendentibus resistit in multis epistolis. De qua re Joanni Ravennati episcopo scribens , ait: « Pervenit ad me quod in ecclesiis fraternitatis tuae aliqua loca dudum monasteriis consecrata, nunc habitacula clericorum aut etiam laicorum facta sunt, dumque hi, qui sunt in ecclesiis, fingunt se religiose vivere, monasteriis praeponi appetunt, et per eorum vitam monasteria destruuntur. Nemo enim potest et ecclesiasticis obsequiis deservire, et in monachica regula ordinate persistere, ut ipse districtionem monasterii teneat, qui quotidie in ministerio ecclesiastico cogitur permanere. Proinde fraternitas tua hoc quolibet in loco factum emendare festinet, quia ego nullo modo patiar loca sacra monachorum ut per clericorum ambitum destruantur. » Item Mariano Ravennae Episcopo : « Quod non debeat episcopus monasterium inquietare. Dudum ad nos multorum relatione pervenerat, monasteria in Ravennatibus partibus constituta omnino clericorum vestrorum dominio praegravari, ita ut occasione quasi regiminis ea, quod dici grave est, velut in proprietate possideant. Quibus non modicum condolentes, decessori vestro litteras misimus, ut hoc emendare per omnia debuisset. Sed quoniam vitae termino citius occupatus , ne hoc onus in monasterio remaneret, fraternitati vestrae eadem nos scripsisse recolimus, et quia, ut comperimus, in hujus rei hactenus correptione cessatum est, haec ad vos iterum pervidimus scripta dirigere. Hortamur ergo ut, omni mora omnique excusatione summota, ita monasteria ipsa ab hujusmodi studeatis gravamine relevare, quatenus nullam deinceps in eis clerici, vel ii qui in sacro sunt ordine constituti, ob aliud habeant nisi orandi tantummodo causa accedendi licentiam, aut si forte ad peragenda sacra missarum fuerunt invitati mysteria. Sed ne vel per cujuslibet monachi aut abbatis promotionem, onus aliquod fortasse sustineant, studendum nobis est ut, si quispiam abbatum aut monachorum ex quocunque monasterio ad clericatus officium vel ordinem sacrum accesserit, non illic aliquam habeat, ut diximus, ulterius potestatem, ne monasteria hujus occasionis velamine ea quae prohibemus sustinere onera compellantur. Haec itaque omnia vigilanti cura emendare jam secundo commonita sanctitas vestra non differat, ne si post hoc negligentes vos esse, quod non credimus, senserimus, aliter monasteriorum quieti prospicere compellamur. Nam notum vobis sit quia tantae necessitati servorum Dei congregationem amplius subjacere non patimur. » De injusta excommunicatione episcopi, Januario quoque Karalitano episcopo, post aliqua scribit dicens : « Inter querelas multiplices, Isidorus vir clarissimus a fraternitate tua frustra se excommunicatum anathematizatumque conquestus est; quod quamobrem factum fuerit, dum a clerico tuo qui praesens erat voluissemus addiscere, pro nulla alia causa, nisi pro eo quod te injuriaverat factum innotuit. Quae res nos vehementer afflixit, quia, si ita est, nil te ostendis de coelestibus cogitare, sed terrenam te conversationem habere significas, dum pro vindicta propriae injuriae, quod sacris regulis prohibetur, maledictionem anathematis invexisti; unde de caetero omnino esto circumspectus atque sollicitus, et talia cuiquam pro defensione injuriae tuae inferre denuo non praesumas: nam si tale aliquid feceris, in te scias postea vindicandum. » Luminoso abbati monasterii Sancti Thomae de Arimino : « Petitionem tuam congregationisque tuae libenter suscepimus, secundum statuta Patrum jurisque formam tuis precibus accommodantes fidelem effectum. Castorio fratri et coepiscopo nostro nostra praeceptione transmissa, ei successoribusque ejus a te monasterioque tuo cunctae laesionis abstulimus funditus potestatem, ut nec ultra in vestro versetur gravamine, nec monasterii res describat, nec publica illic debeat esse processio, illa videlicet ei jurisdictione relicta, ut in defuncti abbatis locum, alium, quem dignum communis consensus congregationis elegerit, debeat ordinare. His ita perfectis, in Dei opere estote solliciti, et assiduae orationi operam date, ne non videatur magis vobis quaesita mentis in oratione securitas, sed male, quod absit! degentibus episcopalis evitata districtio. » Gregorius Castorio episcopo Arimino, de supra dicta re : « Luminosus abbas monasterii Sanctorum Andreae et Thomae in Ariminense civitate constituti, quas nobis lacrymabiliter preces effuderit, inditae textus petitionis informat, pro qua re fraternitatem tuam hortamur ut, obeunte abbate monasterii ipsius ecclesiae, tua in describendis providendisque acquisitis acquirendisve ejusdem monasterii rebus, nulla se occasione permisceat. Abbatem vero eidem monasterio non alium, sed quem dignum moribus atque actuum disciplinae monachicae communi consensu congregatio tota poposcerit, ordinare te volumus. Missas autem illic publicas per episcopum fieri omni modo prohibemus, ne in servorum Dei recessibus, popularibus occasio praebeatur ulla conventibus, et simpliciores ex hoc animas plerumque, quod absit! in scandalum trahat frequentior quoque muliebris introitus. Hanc autem scriptorum nostrorum paginam omni in futuro tempore vel post episcopis ordinandis formam statuimus, illibatamque servari, ut tecum tua Ecclesia, juvante Domino, suo tantummodo sit jure contenta, et monasterium illud, nulli alterius aliique generali canonicaeve jurisdictioni deserviens, remotis vexationibus ac cunctis gravaminibus, divinum opus cum summa animi devotione perficiant. Data mense Julio, indict. XIV. » Quod non debet episcopus monasterium inhibere a missis nec a sepultura: « Gregorius Joanni episcopo de Urbe Vetere . Agapitus abbas monasterii Sancti Georgii insinuavit nobis plurima se vestra sanctitate gravamina sustinere, et non solum in his quae necessitatis tempore aliquod monasterium possit subferre subsidium, verum etiam in ipso monasterio missas prohibeas celebrari, sepeliri etiam ibidem mortuos interdicas: quod si ita est, a tali vos hortamur inhumanitate suspendi, et sepeliri ibidem mortuos, vel celebrari missas, nulla ulterius habita contradictione, permittas; nec denuo querelam de his quae dicta sunt praedictus vir venerabilis deponere compellatur; quod non debeat episcopus monasterium inhibere a missis. » Item Martiniano episcopo : « Quam sit necessarium monasteriorum quieti prospicere et de eorum securitate perpetua tractare, anteactum vos officium, quod in regimine monasterii exhibuistis, informat. Et ideo, quia monasterium beatorum Joannis et Stephani quod in Classitana civitate constitutum est, cui communis filius Claudius abbas praeesse dignoscitur, multa a praedecessoribus vestris praejudicia atque gravamina pertulisse cognovimus, oportet ut fraternitatis vestrae provisio eorum de futura quiete salubri ordinatione disponat, quatenus conversantes illic in Dei servitio, ipsius quoque gratia suffragante, liberi perseverent. Sed ne, ex ea quae magis emendanda est consuetudine, quisque illic quolibet tempore quidque molestiae praesumat inferre, necesse est ut haec quae inferius enumeranda curavimus, ita fraternitatis vestrae studio debeant custodiri, ut ex eis non possit ulterius inferendae inquietudinis occasio reperiri. Nullus igitur ultra audeat de reditibus, rebus vel cartis praedicti monasterii, vel de loco aliquo qui ad eum pertinet quocunque modo, qualibet exquisitione minuere, nec immissiones vel dolos aliquos facere. Sed si qua forte causa inter Ravennatem et praefatum monasterium evenerit, et pacifice non potuerit ordinari, apud electos a partibus timentibus Deum, sine voluntaria dilatione, mediis sacrosanctis Evangeliis finiatur. Defuncto vero abbate non extraneus, nisi de eadem congregatione, quem sibi propria voluntate congregatio elegerit, et qui electus fuerit sine dolo vel venalitate aliqua ordinetur. Quod si aptam inter se personam invenire nequiverint, solertem de aliis monasteriis sibi similiter eligant ordinandum; neque venienti abbati quaecunque persona qualibet occasione in suo monasterio praeponatur, nisi forte exstantibus, quod absit! criminibus quae sacri canones punire monstrant. Pariter autem custodiendum est ut, invito ejusdem monasterii abbate, ad ordinanda alia monasteria, aut ad ordines sacros, vel clericatus officium tolli exinde monachi non debeant; sed si abundantes fuerint qui ad celebrandas Deo laudes vel utilitates monasteriorum complendas sufficiant, abbas cum devotione de his qui superfuerint offerat quos dignos coram Deo putaverit. Quod si sufficienter habens dare noluerit, tunc Ravennatis episcopus ad ordinanda alia monasteria de his qui supersunt tollat. Ad ecclesiasticum tamen officium nullus exinde producatur, nisi quem abbas loci admonitus propria voluntate obtulerit. Quisquis autem ex praedicto monasterio ad ecclesiasticum pervenerit, ulterius illic ne potestatem aliquam nec licentiam habeat habitandi. Observandum quoque est ut descriptio rerum aut cartarum ejusdem monasterii ab ecclesiasticis fieri non debeat, si quando res exigit; sed abbas loci cum abbatibus aliis rerum inventarium faciat. Quoties autem pro utilitate monasterii sui ad pontificem Romanum abbas venire vel transmittere forte voluerit, ei modis omnibus liceat. Praeterea, cum episcoporum adventus desideranter a monasteriis debeant exspectari, quia tamen hospitandi occasione praedictum monasterium temporibus decessoris vestri nobis fuisse nuntiatum est praegravatum, oportet ut hoc sanctitas vestra decenter debeat temperare, ut visitandi exhortandique gratia ad monasterium, quoties placuerit, ab ejusdem civitatis antistite accedatur: sed sic charitatis officium illic episcopus impleat, ut gravamen aliquod monasterium non incurrat. Vestram vero fraternitatem praedictus abbas non solum non metuit ad monasterium frequenter accedere, sed etiam desiderabiliter concupiscit, sciens quod per vos substantia monasterii omnino gravari non possit. » Ut privilegia et ordinationes et decreta beati Gregorii et aliorum sanctorum sine aliqua refragatione serventur: « Bonifacio primo defensori : Ecclesiasticis utilitatibus fideliter insudantes congruo sunt beneficio prosequendi, ut et nos respondisse eorum digne obsequiis videamur, et illi ex indulta gratia utiliores existant. » Et post aliqua: « Haec itaque institutionis nostrae decreta, quae pro defensorum sunt privilegiis et ordinatione disposita, perpetua stabilitate et sine aliqua constituimus refragatione servari, sive quae scripto decrevimus, seu quae in eis in nostra praesentia videntur esse disposita, nec a quoquam pontificum in totum vel partem vel ex qualibet occasione convelli decernimus, vel mutari: nam nimis est asperum et praecipue bonis sacerdotum moribus inimicum, niti quempiam quacunque rationis excusatione, ut quae bene sunt ordinata rescindere, et exemplo suo docere caeteros sua quandoque posse constituta dissolvere. » --Joanni Episcopo Scillitano, item de eadem re : « Grave nimis et contra sacerdotale constat esse propositum, vel cujusque monasterii privilegia olim indulta confundere, et ad irritum quae sunt pro quiete disposita niti deducere: questi namque nobis sunt monachi Castellienses, quod in fraternitatis vestrae civitate est constitutum, quia eidem monasterio quaedam quae praedecessoribus vestris permissa ac consuetudine longa servata sunt, festinetis inducere, et antiquam ordinationem quadam praejudicii novitate turbare. Proinde his fraternitatem vestram hortamur affatibus, ut, si ita est, ab ejus se molestia sine aliqua excusatione contineat, et quae eis sunt diutius custodita, nullius occasionis tentet usurpatione convellere, sed cuncta illibate et sine aliqua studeat refragatione servare, et plus sibi in eodem monasterio, quam praedecessoribus suis licuit, noverit non licere. Quia vero pariter questi sunt fraternitatem tuam quaedam de monasterio sub xenii quasi specie abstulissae, necesse est ut, si quid te indecenter recolis accepisse, sine dilatione restituas, ne avaritiae te graviter culpa redarguat, quem largum erga monasteria sacerdotalis debuerat magis munificentia demonstrare. » Item post pauca: « Indicaverunt etiam monachi monasterii castrum quod Scillacium dicitur, in solo juris monasterii eorum esse fundatum, atque ob hoc habitantes illic factis libellis solatium singulis annis expendisse; persolvere sed postea contempsisse, et ab eadem se praesentatione supervacue suspendisse. Fraternitas ergo vestra subtiliter veritatem curet addiscere, et, si ita repererit, instanter studeat ut ea quae promiserunt, quia et ratio ita exigit, praebere non differant; quatenus et illi quiete quod tenent possideant, et monasterii jura praejudicium non incurrant. Praeterea questi nobis sunt praedicti monachi monasterii abbatem suum intra Scillanum castrum quod sexcentos pedes extenditur sub praetextu fabricandae ecclesiae fraternitati tuae donationis titulo concessisse, et ideo volumus quantum parietes possunt aedificatae ecclesiae circumdari, juri ecclesiae vindicari. Quidquid vero extra parietes ejusdem ecclesiae esse potuerit, ad jura monasterii sine difficultate aliqua revertatur; quia nec mundanarum legum, nec sacrorum canonum statuta permittunt res monasterii de jure ejus quolibet titulo segregari. Quapropter donationem ejusdem terrae, quae contra rationem facta est, sine aliqua restitue contradictione. Item aequitatis jus exigit ut hoc quod a praedecessoribus nostris cognita veritate est redditum, nostra debite denuo ecclesia tenere non debeat; ne, quod omnino contra religiosum constat esse propositum, non vera, sed imaginaria ac magis dolosa fuisse restitutio videatur. Et ideo, quoniam Stephanus abbas monasterii Sancti Marci quod constitutum juxta muros Spolitanae civitatis esse dignoscitur, questus nobis est Massam Veneris in provincia Campaniae sitam territorio Minturnensi, quam ei beatae memoriae decessoris nostri Benedicti redditam praeceptione cognovimus, ab ecclesia nostra nunc indebite retineri; idcirco hac tibi auctoritate praecipimus ut, si manifeste ab ecclesiae nostrae hominibus detinetur, in jure eam praedicti monasterii sine aliqua mora vel altercatione restituas. Si vero non a nostris, sed a quibusdam forsitan extraneis detinetur, strenua te agere sollicitudine volumus, ut in jure modis omnibus memorati debeat monasterii reformari, quatenus et ipsum quod suum est te sollicitante sine aliqua fatigatione recipiat, et alter de dispendio monasterii injuste lucrum non habeat. » « De ecclesiasticis vero privilegiis quod vestra fraternitas scribit, hoc postposita dubitatione teneat, quia, sicut nostra defendimus, ita singulis quibusque ecclesiis sua jura servamus, nec cuilibet favente gratia ultra quam meretur impertior, nec ulli hoc quod sui juris est, ambitu stimulante, derogabo; sed fratres meos per omnia honorare cupio, sicque studeo honores in oculos subvehi, dummodo non sit quod alteri jure ab altero possit opponi. Responsalium vero vestrorum moribus valde congaudeo, in quibus mihi ostensum est quantum me diligitis, qui ad me electos fratres et filios transmisistis. » -- « Licet fraternitatem vestram erga monasteriorum curam pastorali vigilantia credamus esse sollicitam, ea tamen quae de monasterio in Africana provincia posito cognovimus, vobis necessario praevidimus indicare illa. Queritur autem Concodeus abbas lator praesentium quia, si quando monachos quibus praeesse dignoscitur sub regulari voluerit disciplina restringere, monasterium temere deserant, et licite quocunque voluerint vagantes existant. Quia ergo hoc et ipsis omnino perniciosum est, et aliis perditionis monstrat exemplum, hortamur fraternitatem vestram ut, si ita est, ecclesiasticam in illos correctionem exerceat, et cum gravi eos ultione a tali procul dubio praesumptione compescat; atque ita ad obediendum salubri provisione superbientes animos jugo disciplinae subjiciat, ut quos ad hujusmodi pravitatis excessum eorum poterat imitatio provocare, emendatio a culpa revocet, et suis, ut dignum est, doceat praepositis obedire. Quia vero a quibusdam episcopis excedentes monachos perhibet defensari, fraternitas vestra in hoc studeat esse sollicita, et eos a tali defensione sua modis omnibus interminatione suspendat . Cum piae desiderium voluntatis et laudandae devotionis intentio sacerdotalibus sit semper studiis adjuvanda, cura est sollicitudinis adhibenda, ut ea quae pro quiete religionis et conversationis sint ordinata, ne dissimulatione negligere, ne quadam valeat praesumptione perturbare; sed, sicut hoc quod ratio exigebat non aliter oportuit definiri, ita quod definitum est non debet violari. Igitur gloriosae memoriae Childebertus Francorum rex catholicae religionis amore succensus, intra muros Arelatensis civitatis monasterium virorum, ut scripto reperimus, pro sua mercede constituens, quaedam ibidem pro habitantium sustentatione concessit; cujus ne voluntas unquam duceretur in irritum, et ea quae pro quiete monachorum disposita fuerant turbarentur, quaeque contulit in jure ejusdem monasterii epistolis suis apostolica petiit auctoritate firmari; hoc quoque suae petitioni subjungens, ut eidem monasterio tam in dispositione rerum quam in ordinatione abbatis quaedam pariter privilegia largirentur: sciens quippe eam apostolicae sedi reverentiam a fidelibus exhiberi, ut quae ejus fuissent decreto disposita nullius deinceps illicitae usurpationis molestia quaterentur. Unde, quia effectum et regia voluntas et res valde desiderata poscebat, a praedecessore nostro Vigilio Romanae sedis antistite ad praedecessorem vestrum Aurelium scripta transmissa sunt, ubi omnia quae amplectendae voluntatis studium deposcebat apostolicae auctoritatis libenti animo subfirmata sunt; quia difficultates pati non potuit hujusmodi res petita. Sed ut fraternitas vestra quae fuerint tempore illo decreta cognoscat, antedicti praedecessoris nostri scripta his praevidimus scriptis adjungi; quibus lectione percussis hortamur ut omnia sacerdotali, sicut decet, studio inviolata conserves, nihilque illic de vetitis, nihil permittas de illicitis. Ex abundanti tamen cuncta quae pro hujus rei quiete a praedecessore nostro statuta sunt, nostra iterum auctoritate in omnibus roboramus. Fraternitas ergo vestra ita se in custodiendis eis exhibeat, quatenus et omnem inquietudinis occasionem excludat, et aliis hoc operari studeat, dum se in custodienda defuncti piisssima voluntate sollicitam, ut decet, exhibuerit et devotam. » Item de servandis privilegiis Gregorius omnibus episcopis: « Nulli fas est vel velle vel posse transgredi apostolicae sedis praecepta nec ejus dispositionis ministerium, quod omnium oportet sequi charitatem. Sit ergo ruinae suae dolore prostratus quisquis apostolicis voluerit contraire decretis, nec locum deinceps inter sacerdotes habeat; sed extorris a sancto ministerio fiat, ne de ejus judicio quisquam postea curam habeat, quoniam jam damnatus a sancta et apostolica Ecclesia ejusque auctoritate et propria inobedientia atque praesumptione a quoquam esse non dubitatur: quia majoris excommunicationis dejectione est exigendus, cui sanctae Ecclesiae commissa fuerit disciplina, qui non solum praelatae sanctae Ecclesiae jussionibus parere debuit, sed etiam alios ne praeterirent insinuare, sitque alienus a divinis et pontificalibus officiis, qui noluit praeceptis obtemperare apostolicis. » Dicta beati Hieronymi ad Jovinianum; qualis debeat eligi episcopus : « Non ait Apostolus: eligatur episcopus qui unam ducat uxorem et filios faciat; » sed « qui unam habuerit uxorem et filios in omni disciplina subditos. » Certe confiteris non posse esse episcopum qui in episcopatu faciat filios, alioquin, si deprehensus fuerit, non quasi vir tenebitur, sed quasi adulter damnabitur. Aut permitte sacerdotibus exercere opera nuptiarum, ut idem sint virgines quod mariti; aut, si sacerdotibus uxores non licet tangere, in eo sancti sunt quia imitantur pudicitiam virginalem. Sed et hoc inferendum, si laicus et quicunque fidelis orare non potest nisi careat officio conjugali, sacerdoti cui semper pro populo offerenda sunt sacrificia semper orandum est: si semper orandum, ergo semper carendum matrimonio. Nam et in veteri lege qui pro populo hostias offerebant, non solum in domibus suis non erant, sed purificabantur ad tempus ab uxoribus separati, et vinum vel siceram non bibebant, quae solent libidinem provocare. » De episcopis qui cum mulieribus habitant: « Nullus episcopus cum muliere habitet penitus; sin autem probatus fuerit hoc non observasse, episcopatus honore rejiciatur, quia ipse se indignum sacerdotio ostendit. » De clericis qui mulieres in domo sua habent: « Presbyteris et diaconis et in clero aliis scriptis non habentibus uxores, secundum divinas regulas interdicimus et nos mulierem habere in sua domo, exceptis matre et filia et sorore et aliis personis quae omnem querelam effugiunt, permittimus. Si quis autem adversus istam observationem mulierem in domo sua habuerit quae potest suspicionem inferro turpitudinis, et ille a conclericis suis audierit cum tali muliere habitare, et noluerit eam a domo sua repellere, vel accusatore emergente probatus fuerit inhoneste cum tali muliere versari, tunc episcopus secundum ecclesiasticos canones a clero eum repellat. » De nuptiis clericorum. « Si diaconus vel subdiaconus futurus non habeat uxorem, secundum ea quae superius exposuimus, sibi conjunctam, non aliter consecretur nisi prius a consecratore interrogatus promiserit posse post consecrationem et sine legitima uxore caste vivere, non concedendo consecratore tempore consecrationis diacono vel subdiacono futuro permittere ut post consecrationem uxorem accipiat. Quod si hoc permiserit fieri, episcopatu suo repellatur. Presbyter autem vel diaconus vel subdiaconus qui uxorem duxerit, repeilatur quidem de clero, curiae autem ejus civitatis in qua clericus erat cum facultatibus suis tradatur. Sin autem lector secundas nuptias contraxerit, vel primas quidem, sed duxerit uxorem viduam vel disjunctam a marito, vel canonibus vel legibus sacris reprobatam, in alium gradum Ecclesiae non procedat. Sed si quocumque modo in majorem gradum productus sit, rejiciatur ab eo, et priori restituatur. » De clericis qui nuptias contrahere non possunt: « Clericus qui supra lectores et cantores est, veluti subdiaconus vel diaconus, nullas nuptias contrahere audeat, alioquin sacerdotio cadat. Lector quoque si secundas contraxerit nuptias, ad majorem gradum ecclesiastici ordinis prohibeatur ascendere. Laicus etiam si appareat uxori conjunctus esse quae alium maritum habuit, aut si non jure conjunctus sit, aut si ille aliam uxorem habuit, neque subdiaconus, neque diaconus, neque presbyter fieri poterit. Nam etsi clandestinis artibus ad consecrationem irrepserit, honor ejus cadit. Item qui duas nuptias contraxerit, diaconus vel presbyter fieri prohibetur. Sed et si mulierem disjunctam a marito suo quem ipsa reliquit, uxorem quispiam habuerit, neque diaconus neque presbyter fieri potest. Idem est si concubinam habuerit, quippe tales homines cum castitate vivere decet; castus autem est qui habet vel habuit uxorem castam, et ipsam virginem, et ab ipso virgine receptam. Si quis autem presbyter vel diaconus aut subdiaconus uxorem duxerit, vel concubinam habuerit sive clam sive palam sive sub aliqua figura, cadat clericatus honore, et sit privatus et laicus. Item ea quae de clericis diximus teneant etiam et in diaconissis. Diaconissas autem creari constitutio praecipit, si quinquaginta annorum aetatem agunt, ita tamen ut virgines sint, vel si unum maritum tantum habuerunt. Si autem mulier, propter aliquam necessitatem, minor quinquaginta annis diaconissa facta fuerit, non liceat ei alibi degere quam in archisterio sanctimonialium mulierum, ubi neque mares conversantur, neque vivere liceat ei quomodo velit. Nam diaconissae super se habitare debent, vel nullum alium admittere secum, nisi revera fratrem; sin autem aliqua suspicio sit quasi simulatus frater cum ea degat, vel ab initio non consecretur, vel, si consecrata fuerit, amittat honorem. » De clericis: « Nemo clericus fiat nisi is qui et bonum testimonium habet et litteratus est. Qui enim litteras non scit, clericus esse non potest: doceantur et presbyteri et diaconi sacras orationes et ecclesiasticos canones: quos scilicet consecrari oportet sine reprehensione, sine contradictione, sine pecuniarum datione, liberatos tam officiali quam curiali conditione, nisi forte secundum observationem quam in primo capite praesentis constitutionis exposuimus. Item sive lector, sive subdiaconus, sive presbyter clericatus honorem contempserit, et in aliam vitam transierit, duorum alterum sit: vel cucuriali conditioni cum suis facultatibus subjiciatur, vel si plures curiales civitates habeat, sive, ut ipse vilior sit, ad officialem conditionem trahatur, id est taxioticam. » De episcopis. « Haec constitutio in primo capite consecrationis episcoporum loquitur quemadmodum oportet procedere. Necesse est enim prius disceptari de vita episcopi, utrum bona sit an reprehensibilis, et iterum bonis testimoniis muniatur, an non. Sed et si officialis vel curialis conditionis sit, prohibetur episcopus fieri, nisi forte a tenera aetate in monasterio fuit. Eoque modo liberatus est a praedictis conditionibus; ita tamen ut quartam portionem substantiae suae curiae praestet, secundum legis observantiam. Sed neque ex laico statim ad episcopatum ascendere licet, neque clericatus honorem simulatum habuisse sufficit. Oportet eum qui episcopus sit neque uxorem habere, neque concubinam, neque filios, neque nepotes seu legitimos sive legibus incognitos; et si quis contra haec fecerit, et is qui factus est, et is qui eum fecit, episcopatus expellatur honore. Ne liceat pecuniae datione episcopum esse. Eum autem oportet qui episcopus fit, vel monachum, vel clericum: ita tamen ut non minus sex mensibus appareat eum in clericatu fuisse. Legere autem debet et sacros canones, eoque tempore quo consecratur, consulatur eum is qui consecrat, si possit facere atque custodire omnia quae divini praecipiunt canones, et siquidem negaverit se posse custodire, non consecretur; si autem pollicitus fuerit observaturum se quantum hominibus possibile est sancta canonum praecepta, tunc is qui consecrat eum admonere atque praedicere debet quod, si non observaverit canones sanctos, et alienus erit a Deo, et religiosis episcopis non connumerabitur: nam canones Patrum vim legum habere oportet. Sin autem aliquis pecuniam dederit, eodemque modo episcopus creatus fuerit, non solum ipse, sed etiam qui consecravit eum inter episcopos non erit, sed pecuniae vel res datae consecrationis causa sacrosanctae Ecclesiae addicantur, sive episcopus, sive est qui dedit. Is autem qui accepit, non solum res amittat, sed etiam gradum atque honorem clericatus. Similiter autem et si laicus sit qui pecuniam vel res accepit, et ipsas amittat, et aliud tantum quantum accepit pecuniae nomine sanctae Ecclesiae praestare compellatur; sed et si magistratum gerat, in magistratu esse desinat, et in exsilio irrevocabili condemnabitur. Sin autem aliquis presbyter vel diaconus constitutus pecunia data ad episcopatum pervenerit, non solum episcopus esse desinat, sed etiam priorem gradum presbyteratus vel diaconii amittat. Consecratio autem episcopi fiat ante omnem populum Christianitatis, ut sit facultas unicuique si velit contradicere. Et siquidem ante consecrationem facta fuerit contradictio, non prius consecretur episcopus nisi disceptatio de contradictione facta sit, et undique appareat innoxius. Is autem qui eum contradixit, calumniator, si contradictionis judicium deseruerit, et si non peregerit causam, prohibeatur sacra communione in omni vita sua ab eo qui consecraverit episcopum. » De presbyteris constituendis statutum est: « Ut sine auctoritate vel consensu episcoporum presbyteri in quibuslibet Ecclesiis nec constituantur nec expellantur, et si laici clericos probabilis vitae et doctrinae episcopis consecrandos suisque in Ecclesiis constituendos obtulerint, nulla qualibet occasione eos rejiciant. » In concilio Carthaginensi: « Ut cum omnibus omnino clericis extraneae feminae non cohabitent, sed solae matres, aviae, materterae, amitae, sorores, et filiae fratrum vel sororum. » Item in eodem concilio: « Ut clerici continentes ad viduas vel virgines, nisi ex jussu et permissu episcoporum, non accedant, et hoc non soli faciant, sed cum clericis, aut cum his cum quibus episcopus jusserit. Nec ipsi episcopi aut presbyteri soli habeant accessum ad hujusmodi feminas, sed aut ubi clerici praesentes sunt, aut graves aliqui Christiani. » In Ancyrano concilio: « Diaconi cum ordinantur, si in ipsa ordinatione protestati sunt dicentes velle se habere uxores, neque posse continere: hi postea si ad nuptias venerint, maneant in clero tantum, et a ministerio abjiciantur. Quicunque sane tacuerunt et susceperunt manus impositionem professi continentiam, et postea ad nuptias convenerunt, a ministerio et clero cessare debebunt, laicam tantum communionem recipientes. » In Decretalibus papae Leonis: « Quod subdiaconis carnale connubium denegetur. Nam cum extra clericorum ordinem constitutis nuptiarum societati et procreationi filiorum studere sit liberum arbitrium, ad exhibendam tamen perfectae continentiae puritatem, nec subdiaconis quidem connubium carnale conceditur, ut et qui habent sint tanquam non habentes, et qui non habent permaneant singulares. Quod si in hoc ordine, qui quartus est a capite, dignum est custodiri, quanto magis in primo vel secundo tertiove servandum est ne aut levitico, aut presbyterali honore, aut episcopali excellentia quisquam idoneus aestimetur, qui se a voluptate uxoris nec dum frenasse detegitur. » Innocentius papa: « Quod hi qui in presbyterio filios genuerint, removeri oportet ab officio. Qui zelo fidei ac disciplinae doctus non patitur Ecclesiam pollui ab indignis presbyteris quos in presbyterio filios asserit procreasse, quod non licere exponerem, nisi nossem vestram prudentiam legis totius habere notitiam. Et ideo, fratres charissimi, libelli qui subjectus est tenore perspecto, eos qui talia perpetrasse dicuntur jubete in medio collocari, discussisque objectionibus quae ipsis presbyteris impinguntur, si convinci potuerint, a sacerdotali removeantur officio; quia qui sancti non sunt, sancta tractare non possunt, atque alieni efficiuntur a ministerio, quod vivendo illicite polluerunt. Miramur autem haec eorum dissimulare episcopos, ut aut cohibere connivere, aut nescire esse illicita judicentur. » In Nicaeno Concilio de subintroductis mulieribus: « Interdixit per omnia magna synodus non episcopo, non presbytero, non diacono, nec alicui omnino qui in clero est licere subintroductam habere mulierem, nisi forte matrem, aut sororem, aut amitam, vel eas tantum personas quae suspiciones effugiunt. » Hoc autem Nicaenum concilium beatus Ambrosius in libro de Trinitate his verbis in immensum effert: « De conciliis vel potissimum sequar quod trecenti decem et octo sacerdotes, tanquam Abrahae lecti judicio, consona fidei virtute victores, velut trophaeum toto orbe subactis perfidis extulerunt: ut mihi videatur hoc esse divinum quod eodem numero in conciliis fidei habeamus oraculum, quod in historia pietatis exemplum. » In Decretalibus; quae feminae habitent cum clericis: « Feminas vero non alias esse patimur in domibus clericorum, nisi eas tantum quas propter solas necessitudinum causas habitare cum hisdem synodus Nicaena permisit. » In concilio Laodicensi: « Viris cum mulieribus lavacra non celebranda. Quod non oporteat sacris officiis deditos aut clericos aut continentes, vel omnem laicum Christianum lavacra cum mulieribus celebrare, quia haec apud gentiles prima reprehensio est. » Non licere clericis ludicris et spectaculis interesse: « Oportet ministros altaris, vel quoslibet clericos spectaculis aliquibus quae aut in nuptiis aut in coenis exhibentur interesse, sed antequam cemelici ingrediantur, surgere eosdem convivio et abire debere. » In synodo Neocaesariensi, capitul. 1: « Presbyter qui uxorem duxerit, ab ordine suo illum deponi debere. Quod si fornicatus fuerit vel adulterium commiserit, extra ecclesiam abjiciatur, et poenitentiam inter laicos redactus agat. » In eadem Synodo, capitul. 12: « Quae forma servatur in clericis, maxime cum vetus regula hoc habeat ut quisque correctus baptisatus clericus esse voluisset, sponderet se uxorem omnino non ducere. » In synodo Carthaginensi, de continentia Aurelius episcopus dixit: « Cum praeterito concilio de continentiae et castitatis moderamine tractaretur, gradus isti tres, qui conscriptione quadam castitatis per consecrationes adnexi sunt, episcopos, inquam, presbyteros et diaconos, ita placuit, ut sacros condecet antistites, ac Dei sacerdotes, nec non et levitas, vel qui sacramentis divinis inserviunt, continentes esse in omnibus, quo possint simpliciter quod a Deo postulant impetrare; ut quod apostoli docuerunt, et ipsa servavit antiquitas, nos quoque custodiamus. » In eadem synodo, de diversis ordinibus ab uxoribus abstinendis Faustinus episcopus Ecclesiae Potentinae provinciae Piceni legatus sanctae Ecclesiae dixit: « Placet ut episcopi, presbyteri et diaconi, vel qui sacramenta contractant, pudicitiae custodes ab uxoribus se abstineant. « Ab universis episcopis dictum est: « Placet ut in omnibus et ab omnibus pudicitia custodiatur qui altari inserviunt. » Praeterea cum de quorumdam clericorum quamvis erga uxores proprias incontinentia referretur, « placuit episcopos et presbyteros et diaconos secundum priora statuta etiam ab uxoribus continere: quod nisi fecerint, ab ecclesiastico removeantur officio; caeteros autem clericos ad hoc non cogi, sed secundum unius cujusque Ecclesiae consuetudinem observari debere. » In synodo Romana cui beatus Silvester papa praesedit cum episcopis ducentis octoginta quatuor: « Nemo presbyter a die honoris presbyterii sumat conjugium: quod si quis hoc neglecto aliter egerit, duodecim annis eum dicimus privari honore. Quod si quis contra hoc chirographum praesens et publice dictum egerit, condemnabitur in perpetuum. » Ambrosius in epistola ad Titum inter caetera sic ait: « Unius uxoris virum, quamvis secundam numero uxorem non sit habere prohibitum, ut tamen quis dignus ad episcopatum sit, etiam licitam debet spernere propter sublimitatem ipsius ordinis, quia caeteris melior debet esse qui cupidus est sedis illius. Sobrium, pudicum, ornatum, hospitalem, docibilem, non obnoxium vino, non verberatorem, sed modestum; non litigiosum, non asperum, domum suam bene regentem, filios habentem subditos cum omni charitate: talem hominem, qui haec custodiat quae enumerat bona, creari debere dicit episcopum: haec enim signa sunt dignitatis episcopalis. Si quis autem potiora sectatus est, corpus et animam suam Deo dicaverit ne se copulet matrimonio, tanto magis dignior fiet; ideo enim inferiorem posuit, ut de potiore nemo dubitaret. Sit autem episcopus pudicus, quem Graeci σώφρονα vocant, et Latinus interpres, verbi ambiguitate deceptus, pro pudico prudentem transtulit. Si autem laicis imperatur ut propter orationem abstineant se ab uxorum coitu, quid de episcopo sentiendum est, qui quotidie pro suis populique peccatis illibatas Deo oblaturus est victimas? Relegamus Regum libros, et inveniemus sacerdotem Abimelech de panibus propositionis noluisse prius dare D. D. et pueris ejus, nisi interrogaret utrum mundi essent pueri a muliere, non utique aliena, sed conjuge? et nisi eos audiisset ab heri et nudius tertius vacasse ab opere conjugali, nunquam panes quos prius negaverat concessisset. Quantum interest inter propositionis panes et corpus Christi? quae differentia inter umbram et corpora, inter imaginem et veritatem? inter exemplaria futurorum et ea ipsa quae per exemplaria praefigurabantur? Quomodo itaque mansuetudo, patientia, sobrietas, moderatio, abstinentia lucri, hospitalitas quoque et benignitas praecipue esse debent in episcopo et inter cunctos laicos eminentia, sic et castitas propria et ita dixerim pudicitia sacerdotalis, ut non solum ab opere se immundo abstineat, sed etiam a jactu oculi et cogitationis errore mens Christi corpus confectura sit libera. Justus quoque episcopus debet esse et sanctus, ut justitiam in populis quibus praeest exerceat, reddens unicuique quod meretur, nec accipiat personam in judicio. Inter laici autem et episcopi justitiam hoc interest, quod laicus potest justus apparere in paucis, episcopus vero in tot exercere justitiam quot et subditos habet. Sit quoque episcopus abstinens, non tantum, ut quidam putant, a libidine, ab uxoris complexu, sed ab omnibus animi perturbationibus, ne ad iracundiam concitetur, ne illum tristitia dejiciat, ne terror agitet, ne laetitia immoderata sustollat. Abstinentia autem in fructibus spiritus ab Apostolo numerata est. » Isidorus Spalensis episcopus in libro Officiorum sacrorum: « Qui enim in erudiendis atque instituendis ad virtutem populis praeerit, necesse est ut in omnibus sanctus sit, et in nullo reprehensibilis habeatur. Qui enim alium de peccatis arguit, ipse a peccato debet esse alienus. Nam cum qua fronte subjectos arguere poterit, cum illi statim possit correptus ingerere: Ante te doce quae recta sunt, o episcope! « Quapropter qui negligit recta facere, desinat recta docere; prius quippe semetipsum corrigere debet qui alios ad bene vivendum admonere studet, ita ut in omnibus semetipsum formam vivendi praebeat, cunctosque ad bonum opus et doctrina et opere provocet. Cui etiam et scientia Scripturarum necessaria est, quia si episcopi tantum sancta sit vita, sibi soli potest prodesse sic vivendo. Porro si et doctrina et sermone fuerit eruditus, potest quoque caeteros instruere, et docere suos, et adversarios repercutere; qui nisi refutati fuerint atque convicti, facile queunt simplicium corda pervertere. Hujus autem sermo debet esse purus, simplex et aptus; cujus prae caeteris speciale officium est Scripturas legere, percurrere canones, exempla sanctorum imitari, vigiliis, jejuniis, orationibus incumbere, cum fratribus habere pacem, nec quemquam ex membris suis despicere, nullum damnare nisi comprobatum, nullum excommunicare nisi discussum: quique ita humilitate pariter et auctoritate praestabit, ut nec per nimiam humilitatem suam subditorum vitia convalescere faciat, nec per immoderatam auctoritatem severitatis potestatem exerceat, sed tanto cautius erga commissos agat, quanto durius Christum judicare formidat. » Idem in eodem libro: « Sint igitur et virgines episcopi, casti, mundi, et pergant viam sublimitatis; pede humilitatis sequantur Christum, tenendo perseveranter quod voverunt ardenter, ita ut professi hac servata integritate, caeteris etiam moribus congruant, sine quibus procul dubio otiosa et inanis manet virginitas. Illi ergo virgines esse probantur qui sic continentiae inserviunt, ut nullis criminibus, nulloque terrenae sollicitudinis honore praegraventur. Curam enim mundi conjugalis copula gignit, Paulo docente, dum dicit « Volo autem vos sine sollicitudine esse. Qui sine uxore est, sollicitus est quae Domini sunt, quomodo placeat Domino. Qui autem cum uxore est, sollicitus est quae sunt mundi, quomodo placeat uxori . Unde agnoscitur non posse placere Deo hujusmodi continentiae votum quod praepeditur saecularium impedimento curarum. » Idem eodem libro: « Debent ergo et ipsi episcopi ita esse perfecti, et in officiis sacerdotalibus eruditi, ut peccata populi in loco sancto, in atriis tabernaculi testimonii ipsi non peccando consumant. Quid autem est in loco sancto manducare peccatum? locus erat sanctus in, quem pervenerat Moyses, secundum quod dictum est ad eum: Locus enim in quo stas terra sancta est . Similiter ergo et in Ecclesia Dei locus sanctus est fides perfecta et charitas de corde puro et conscientia pura. Videant et discant episcopi quid sit tactus qui faciat immundum, quid vero sit tactus qui faciat mundum. Apostolus dicit: Bonum est homini mulierem non tangere . Hic tactus immundus est; hoc est enim illud quod Dominus in Evangelio ait: Si quis viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo : tetigit enim cor ejus concupiscentiae vitium, et immunda facta est anima ejus. Si quis ergo hoc modo tangit aliquam rem, id est vel per mulieris concupiscentiam, vel per pecuniae cupiditatem vel alio quolibet peccati desiderio, immundum tetigit, et inquinatus est. Oportet ergo te, si quid tale tetigeris, scire quomodo offeras sacrificium, secundum ea quae in superioribus memoravimus, ut mundus effici possis. » Ambrosius in Epistolam ad Romanos : « Fratres, quicunque spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; si prudentia carnis inimica est in Deum, et qui in carne sunt Deo placere non possunt, arbitror eos qui serviunt officio conjugali quod prudentiam carnis diligant, et in carne sunt, a qua retrahens nos Apostolus, et jungens Spiritui deinceps loquitur : Obsecro vos, per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem. » Idem post pauca: « Vide, frater, quanta pudicitia exigatur in episcopo, ut si filii ejus impudici fuerint, ipse episcopus esse non possit, et eodem vitio offendat Deum quo offendit et Heli pontifex qui corripuerat quidem filios, sed quia non abjecerat delinquentes, retrorsum cecidit, et mortuus est . In omni gradu et sexu tenet pudicitia principatum. Cernis igitur quod episcopus, presbyter, diaconus non ideo sint beati quia episcopi vel presbyteri sunt aut diaconi, sed si virtutes habuerint nominum suorum et officiorum: alioquin si diaconus sanctior episcopo suo fuerit, non ex eo quod in in feriori gradu est apud Christum deterior erit: ut Stephanus diaconus, qui primus martyrio coronatus est minor futurus in regno coelorum multis episcopis, et Timotheo ac Tito: quos ut subjicere non audeo, ita nec anteponere . Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, ut nulli vitio luxuriae mancipatus sit: unius uxoris virum, qui unam uxorem habuerit, non qui habeat: sobrium, sive, ut in Graeco dicitur, vigilantem, id est Niphanon : pudicum, hoc enim significat Sophronon , ornatum et castitate et moribus: hospitalem, ut imitetur Abraham, et cum peregrinis, imo in peregrinis Christum suscipiat: doctorem, nihil enim prodest conscientia virtutum frui, nisi et creditum sibi populum possit instruere, ut valeat exhortari in doctrina, et eos qui contradicunt redarguere: non vinolentum, quia semper in sanctis sanctorum est, et offert hostias, vinum et siceram non bibit: non vinolentum, quia in vino luxuria est: non vinolentum; sic bibat episcopus ut an biberit ignoretur. » Ambrosius in Epistolam ad Romanos: « Quanta felicitas non uxoris esse servum, sed Christi; non carni servire, sed spiritui! qui enim adhaeret Domino, unus spiritus est . Ac ne forsitan in eo quod supra dixerat: Servus vocatus es, non sit tibi curae, sed et si potes liber fieri magis utere , sugillasse continentiam videretur, et in famulatum tradidisse nos conjugum, infert sententiam quae omnem cavillationem amputet: Pretio magno empti estis; nolite fieri servi hominum , neque conjugum, redempti sumus pretiosissimo Christi sanguine. Vere amat virgines Christus, quia sponte tribuunt quod sibi non fuerat imperatum, majorisque gratiae est offerre quod non debeas, quam reddere quod exigeris. Apostoli, uxoris onere contemplato: Si talis, inquiunt, est causa hominis, cum uxore non expedit nubere . Quorum sententiam Dominus probans: Recte quidem, ait, sentitis, quod expediat homini ad coelorum regna tendenti non accipere uxorem; Sed difficilis est res, et Non omnes capiunt verbum istud, sed quibus datum est . Et paulo post tractanda sententia est: Sunt, inquit, qui se castraverunt propter regna coelorum : ergo qui se non castraverunt, locum non possunt accipere castratorum: Qui potest, inquit, capere, capiat . Grandis fidei est grandisque virtutis, Dei templum esse purissimum. Totum se holocaustum offerre Domino, et juxta eumdem Apostolum esse sanctum et corpore et spiritu. Hi sunt eunuchi qui, se lignum aridum ob sterilitatem putantes, audiunt per Isaiam quod pro filiis et filiabus locum habeant in coelis paratum. » Hieronymus: « Non potest Domini servire militiae, qui servus est uxoris. De speculis mulierum jejunantium, quasi de purissimis corporibus Virginum. Luter in tabernaculo funditus, et intrinsecus in sanctuario tam Cherubim, quam propitiatorium et arca testamenti, et mensa propositionis et candelabrum et thuribulum ex auro mundissimo sunt: neque enim in Sancta sanctorum poterat inferri argentum. Sicut in ligno vermis, ita perdit virum suum uxor malefica. Si autem asserueris hoc de malis dictum esse conjugibus, et ego tibi breviter respondebo: Quae enim mihi incumbit necessitas venire in dubium utrum mala sit an bona futura quam duxero? melius est habitare in terra deserta quam cum uxore litigiosa et iracunda. Quam rarum sit uxorem sine his vitiis invenire, novit ille qui duxit uxorem. Unde pulchre Varius Geminus, sublimis orator? « Qui non, inquit, litigat, caelebs est: » Melius est inhabitare in angulo tecti, quam cum uxore maledica in domo communi : assiduis quippe jurgiis, et quotidiana garrulitate facit perpluere domum ejus, et ejicit eum de aedibus suis, id est de Ecclesia. Aestimo quod qui uxorem habet, quandiu ad idipsum revertitur, non tentet eum Satanas, quia in carne seminat, et non in spiritu; qui autem in carne seminat, non ego, sed Apostolus loquitur quod metat corruptionem . Elegit nos in Christo Deus Pater ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et immaculati coram eo . Ambulavimus in concupiscentiis carnis facientes voluntatem ejus et cogitationum; et fuimus filii irae sicut et caeteri; nunc autem cum resuscitavit et consedere nos fecit in coelestibus in Christo Jesu , ut deponamus secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur juxta desideria carnis . Quaecunque ergo sunt vera, quaecunque pudica, quaecunque juxta, quaecunque ad castitatem pertinentia, his copulemur, haec sequamur. » D. Ambrosius ad Pammachium: « Consequens est ut secundum imaginem ejus qui sacerdotium Ecclesiae dedit, etiam ministri et sacerdotes Ecclesiae peccata populi accipiant, et ipsi, imitantes Magistrum, remissionem populo peccatorum tribuant. Debent ergo et ipsi Ecclesiae sacerdotes ita perfecti esse, et in officiis sacerdotalibus eruditi, ut peccata populi in loco sancto, in atriis tabernaculi testimonii ipsi non peccando consumant. Quid autem est in loco sancto manducare peccatum? locus erat sanctus in quem pervenerat Moyses, secundum quod dictum est ad eum: Locus enim in quo stas terra sancta est . Similiter ergo et in Ecclesia Dei locus sanctus est, fides perfecta, et charitas de corde puro et conscientia bona; qui in his stat, in Ecclesia, in loco se sancto stare cognoscat. » Item post pauca: « Discant sacerdotes Domini qui Ecclesiis praesunt, quia pars eis data est cum his quorum delicta repropitiaverint : quid autem est repropitiare delictum? si assumpseris peccatorem, et monendo, hortando, docendo, instruendo adduxeris eum ad poenitentiam, ab errore correxeris, a vitiis emendaveris, et effeceris eum talem ut ei converso propitius fiat, pro delicto repropitiasse diceris. Si ergo talis fueris sacerdos, et talis fuerit doctrina tua et sermo tuus, pars tibi datur eorum quos correxeris, ut illorum meritum tua merces sit et illorum salus, tua gloria. »
(Prov. XXII, XXVIII) (Levit. IX, 13) (Deut. 28, 17.) (Isa. V, 8.) (Id. X, 1, 2.) (I Tim. VI, 20) (Os. IV, 8) (I Cor. XI, 8) (Matth. XVI, 18) (Matth. X, 16) (Cant. II, 15) (I ibid., 16) (VIRG, Ecl. II, 63) (VIRG., Ecl. I, 3) (Matth. V, 39, 40) (Epist.
IV, 1) (ID., ibid. VI, 40) (ID., ibid, II, 34) (ID., ibid., IV, 14) (ID., ibid., IV, 43) (Epist., I, 12) (ID., ibid., VII,
18. Indict. I) (ID., ibid.,
VII, 17) (ID., ibid., VII, 32) (ID., ibid., II, 39.) (ID., ibid, VI, 32.) (ID., ibid., VII, 115) (Libro I adversus Jovinianum) (I Cor. VII, 32, 33) (Exod.
III, 5) (I Cor. VII, 1) (Matth. V,
28) (c. VIII) (c. XII) (I Reg. IV) (I Tim. III, 2, 3) (I Cor.
VII, 17) (Ibid., 21) (Ibid.,
23) (Matth. XIX, 10) (Ibid., 11) (Ibid., 12) (Ibid.) (Isa. LVI) (Prov. XXV, 24) (Gal. VI, 8) (Eph. I, 4) (Ephes. II, 3, 5, 6) (Ibid., IV, 22) (Exod. III, 5) (Hebr. II, 17)
[est] [cura] [a] [ad, vel contra] [ pro quaecunque] [ νηφαντόν] [ σώφρονα]