105  EPISTOLA CCXLII. AUDOENO,  Dei gratia Ebroicensi episcopo,  IVO,  eadem gratia Carnotensis Ecclesiae minister, salutem et servitium.
Scripsit mihi dilectio vestra vos audiisse a quibusdam, quod dirimerem conjugia liberorum et ancillarum, et e converso , et hoc vobis videri quod sit contra sententiam evangelicam, qua dicitur: Non licet viro dimittere uxorem, nisi causa fornicationis . Ad quod dilectioni vestrae respondemus, quia contra hanc sententiam scienter nihil agimus, vel agere volumus. Si enim divortium facimus inter liberum et ancillam, non conjugium solvimus, sed contubernium male conjunctorum dissolvimus et dissociamus. Unde scribit Leo papa Rustico Narbonensi episcopo: « Non omnis mulier viro juncta, uxor est, nuptiarum quippe foedera inter ingenuos sunt legitima et inter aequales. » Cum ergo separamus eos qui non sunt hac lege conjuncti, non dicimus esse conjugium. quod non continet Christi et Ecclesiae sacramentum. Quod minime continere videtur illa copula viri et mulieris, in qua non servatur praeceptum dilectionis. Non enim verum est inter eas personas veram esse dilectionem, quarum altera alteram suo contubernio redigit in servitutem. Cum ergo principale praeceptum sit evangelicum, ut diligamus invicem, et ne facias alteri quod tibi non vis fieri , constat a Deo non esse conjunctos, quos potius contra praeceptum evangelicum videmus esse corporaliter sociatos, nec esse verum conjugium quod contra Dei legem constat esse praesumptum. Quod etiam legibus saeculi cautum habemus, quas catholici reges composuerunt, et ex auctoritate Romanae Ecclesiae catholicis populis servandas tradiderunt. Unde Justinianus in codice Novellarum : « Si quis per errorem ancillam mulierem duxerit uxorem, liberam esse eam putans, vel e contrario, si libera mulier servo per errorem juncta sit, postea quam veritas reperta fuerit, dicendum est omnino nuptias non constitisse. Inter liberum enim et ancillam, servum et liberam mulierem nuptiae contrahi non possunt. » In tali ergo contractu quod lex damnat, non homo, sed justitia separat. Quia quod contra leges praesumitur , per leges dissolvi meretur. Si quis autem liber ancillam in matrimonium duxerit, non habebit licentiam dimittere eam, si prius scientes conditionem suam et consentientes matrimonium contraxerunt, quia conjugium consensus facit, non coitus. Ubi ergo bona fide conjugia contracta sunt, ibi valet quod Deus conjunxit, homo non separet ; et: Non licet viro dimittere uxorem, nisi causa fornicationis . Ubi vero humana deceptio foedus nuptiarum vitiaverit, tales nuptias non facit Deus, sed homo; earum autem separationem facit Deus, non homo. De his possemus multipliciter rationibus agere, et authenticas sententias inde proferre, sed credo ista sufficere prudentiae vestrae. De caetero scripsistis quosdam clericos cum litteris nostris ad vos venisse, qui auctoritate earumdem litterarum peterent se ab acolytho usque ad diaconatum promoveri, sed ego hoc omnino ignoravi, quia cum hoc saltu nullum clericum ordinavi, nec ordinandum alicui transmisi. Vale
(epist 221; Grat. caus. 29, q. 2;
Greg. lib. IV, tit. 9) (Marc. X; Matth. XIX) (epist. 9, et c. 12, caus. 32, q. 2) (Matth. XVII) (nov. 12,
De nuptiis, c. 2, § Si vero, et c. 2, extra. De conjug.
serv.) (c. Vides, dist.
10, et epist. seq.) (Gen. II) (Matth. XIX)
[ male antea, Rotrico Narb.]