EPISTOLA XXI.
Idem ad collegium S. R. E. cardinalium.--De variis, quibus nunquam non jactatus est, procellis, et in quibus semper sibi apostolicam sedem fuisse praesidio gloriatur, etc.
Dominis cardinalibus frater G. de Richersperge devotas orationes cum fideli obsequio. Cogor in senectute mea reminisci ex parte laborum juventutis meae, illorum praecipue quibus, cum anxiaretur cor meum, in petra exaltavit me Dominus consolidando me in fide Petri per successores Petri. Prima petit campum dubia sub sorte duelli Pugnatura fides, ait quidam prudens versificator. Ego autem non dubito, sicut initium certaminis, ita et finem spectare ad fidem, tandiu pugnaturam donec species illi succedat, nec jam sit ambulandum per fidem cernentibus ipsam speciem. Cujus visio nunc occultatur, ut ipsa fides magis ac magis exercitata inde habeat meritum, quod ei humana ratio non praebet experimentum. Quanquam tamen secundum rationem fidei de fide liceat ratiocinari, non secundum sapientiam hujus mundi, quam stultam fecit Deus, a cujus deceptione monet apostolus cavere, dicens: Videte, ne quis vos seducat per philosophiam et inanem fallaciam secundum traditiones hominum, et non secundum Jesum Christum, quoniam in ipso habitat omnis plenitudo Divinitatis corporaliter . Hac philosophia decepti a sinceritate fidei multi aberraverunt ante nostra tempora, quorum fatuitas per catholicos doctores confutata non debet ulterius ad quaestiones revocari. Sed quia non quiescit serpens antiquus, antiquas illum non piget fraudulentias renovare, sicut ego multoties expertus sum, cum anxiaretur cor meum inter hostes fidei, quibus me anxiantibus in petra exaltabar, dum in fide Petri magis ac magis exercitabar assistentibus mihi successoribus Petri ad tuendam et tenendam fidem Petri. Primus in hujusmodi certamine astitit mihi beatae memoriae Honorius, cum in ejus curia fuisset magister Luitolfus inter magistros Franciae. Hic dum astruere conaretur, Christum, secundum quod homo est, hominis quidem Filium esse naturalem, sed Dei Patris filium adoptivum; et ego e contrario astruerem, non ad hominem assumptum pertinere adoptionem, quod Filius Dei esset, praedictus papa Honorius astitit mihi concitatus ad hoc ipsum per quemdam libellum a quodam canonico Lateranensi, valenter litterato, ipsi porrectum, et a me perlectum, in quo diligenter fuit investigatum, quae differentia esset inter filios optatos, quos etiam proprios et naturales dici constat, et filios adoptatos filiis naturalibus minime coaequandos. Tunc ergo refutato adoptionis vocabulo in Christo Dei et hominis proprio et naturali filio, ego in petra exaltatus, et in fide Petri per successorem Petri firmatus ab urbe redii cum laetitia, certum tenens verum esse quod Petrus de Filio hominis hominibus errantibus ipse non erraverit, dicens: Tu es Christus Filius Dei vivi . Iterum alia vice, cum essem Romae, quidam Lateranensis canonicus nomine Adam noviter de scholis magistri Petri Abailardi egressus, conabatur astruere Christum ex parte Deum, et ex parte hominem esse, quem ego totum Deum, et totum hominem credidi, propter quod et locutus sum, eo quod homini Divinitas innata, et Deo esset humanitas unita in unam subsistentiam, in unum panem vivum, in unum electum, in unum mediatorem Dei et hominum, sancta Romana Ecclesia mihi astitit, meamque fidem fideliter approbavit in tantum, ut cum postea praedictus Adam factus apostata ivisset in Apuliam, diceret mihi unus cardinalium, recte illum pro sua perfidia relictum a Christo. Cui ego respondi: Benedictus Dominus meus Jesus Christus, qui mihi totus est Deus non dimidius, ut ille voluit. Qui quoniam semideum coluit non habens verum Christum, totum Deum, totum hominem, jure derelictus est illius potestati, qui est pater mendacii. Me autem sui gratia meus Dominus Jesus Christus totus Deus, totus homo conservavit in meo proposito, potens etiam conservare me usque in finem sine crimine in fide illa, quam confessus est Petrus, cui portae inferi non praevalebunt. Ecce secundo cum anxiaretur cor meum, in petra exaltavit me Dominus. Tertia vice in schismate Petri Leonis, cum sacerdotes in schismate sacrificantes affirmarem non habere corpus Domini, eo quod in lege Domini prohiberentur carnes agni efferri foras, quae in una domo sunt comedendae, quae domus una universalis Ecclesia est, in qua, cum quis culpa exigente privatus officio sacerdotali, non possit conficere verum sacrificium, sacrificando videlicet praeter officium, multo minus extra Ecclesiam sacrificans offerre valet panem vivum, de quo sancta vivit Ecclesia, mortuis omnino ab illa praecisis culpa tali exigente, quam nec debet, nec potest intus Ecclesia tolerare. O quantos in hac sententia contrarios habui! Sed assistente mihi tunc Romano pontifice beatae memoriae papa Innocentio sic triumpho potitus, in petra fui exaltatus, ut flumen illisum domui meae non eam potuerit movere. Longum esset enumerare quam saepe, cum anxiaretur cor meum, in petra exaltavit me Dominus per successores Petri Honorium, Lucium, Coelestinum, quibus exhortantibus et confortantibus non solummodo loquendo, sed etiam scribendo abusionibus et novitatibus pravis obviare studui, ex quibus multas in unum congessi, primo in Expositione psalmi sexagesimi quarti, quam praesens dedi sanctae recordationis papae Eugenio, quam etiam postea dedi domino Henrico cardinali sanctorum Neri et Achillei, approbatam satis ab ipso papa Eugenio, cui et alia tunc scripta misi, quae quam fuerint ei acceptabilia, ejus contestatur epistola, cujus hic textus est: « EUGENIUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio G. Richerspergensi praeposito salutem et apostolicam benedictionem. Scripta devotionis tuae benigne suscepimus, » etc. Consonant huic epistolae aliae quoque ad me, ac pro me directae a sede apostolica, quarum pluribus praetermissis duas adhuc adnectam, ut in ore duorum vel trium sedis apostolicae pontificum stet pro me verbum testimonii boni quod infringere nituntur juniores tempore scholastici et scholares, per omnia illis consimiles, de quibus ait beatus Job: Nunc autem derident me juniores tempore, quorum non dignabar patres ponere cum canibus gregis mei . Nempe optimi canes, bene latrantes, erant praenotati apostolicae sedis pontifices, quorum istae sunt epistolae. « Coelestinus episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio G. Richerspergensi praeposito salutem et apostolicam benedictionem. « Super tribulantibus et angustiis, quas pro veritatis et justitiae assertione, dilecti filii nostri G. diaconi cardinalis attestatione, te sustinere accepimus, paterna tibi affectione compatimur, et in quibus secundum Deum possumus, opem tibi et consilium libenter impendimus. In quibus tanto majorem patientiam te oportet habere, quanto certius est tuam industriam easdem persecutiones pro defensione justitiae sustinere. Scis enim nec novum esse, nec insolitum, quod juxta Apostolum, qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patiuntur ab impiis et dissimilibus. Quos Dominus in Evangelio consolatur beatitudinem aeternam illis repromittens: Beati, inquit, qui persecutionem patiuntur propter justitiam . Nos tamen pro debito officii nostri aemulis tuis obviare, et censura ecclesiastica eos cohibere volumus. Unde per praesentia tibi scripta mandamus, quatenus proxima dominica, qua legitur: Ego sum pastor bonus , notro te conspectui repraesentes, ut per teipsum causa plenius cognita quieti et tranquillitati tuae providere, et sicut dilecto filio opportune tibi subvenire valeamus. « Datum Laterani, sexta Kalendas Februarii. » « Lucius, servus servorum Dei, venerabilibus fratribus C. Salzburgensi archiepiscopo et R. Gurcensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem. « Venientem ad apostolicam sedem dilectum filium nostrum G. Richerspergensem praepositum paterna benignitate suscepimus, et pro religione et honestate sua personam ejus honorantes cum gratia sedis apostolicae ad propria remisimus. Ipsum itaque vestrae fraternitati attentius commendantes per praesentia scripta mandamus, quatenus sicut hactenus obtentu solius religionis et honestatis ejus fecistis, pro beati Petri et nostra reverentia de caetero ipsum honoretis, et diligatis, et in necessitatibus opem sibi et consilium tribuatis. » Beatae quoque memoriae papae Adriano misi opusculum contra novitates et abusiones pravas contextum. Ad quod licet nihil responderit scripto, at tamen dicto illud approbavit, mihique salutem et apostolicam benedictionem dicto simul et scripto mandavit, neque aliquid in scripto meo reprobavit. Exinde aucta mihi fiducia loquendi et scribendi contra novos Fontinianos, Paulianistas, et Nestorianos atque Bonosianos, de scholis discolis venientes, aliqua dixi, et scripsi. Et ideo contra veritatis jacula, in illos a me directa, ipsi multa contra me disseminaverunt mendacia, partim, quae dicimus, pervertendo; partim quoque novas et inauditas confingendo calumnias, quibus longe lateque disseminatis, et etiam in curiam apostolicam, sicut et in curiam imperatoris, delatis, cum alii pro me, alii contra me sentiant, et loquantur, nunc flantes venti eloquentiae ventosae venientes ab aquilone graviter me turbarent concutientes domum fidei meae, si non ab austro venissent et venirent venti meliores. Fama quippe ad me pervenit quod in Romanam curiam sinistre delatus a quibusdam cardinalibus ita sim addictus, ut unus ex illis dixerit nuntio Domini mei archiepiscopi Salzburgensis, mirari se nimium, quod ipse me sustineret hominem graviter infamatum de magnis erroribus. Sed et hoc insinuavit mihi fama, nonnullos cardinales me cognoscentes, et in curia satis acceptos meliora de me loqui. Sicut etiam in curia domini imperatoris quidam pro me loquuntur, quidam vero contra me, ut loquelis oppositis quasi ventis contrariis imminente periculo compellar clamare, Jesumque dormientem suscitare, qui surgens imperet ventis et mari, ut fiat tranquillitas magna, non solum tempestate hac speciali, sed etiam tempestate generali sublata, schismatis malo mitigato, quatenus nautae universalis Ecclesiae, quorum vos domini cardinales estis praecipui, non errent cum discipulis putantibus phantasma esse Christum super mare ambulantem: sed cum Petro et ipsi ambulent super mare in ista quarta vigilia noctis, cui vicina creditur dies illa, dies irae, dies calamitatis et miseriae, dies magna et amara valde, in qua homo, cui datum est omne judicium, se ostendet omnipotentem Deum contra illos falsiloquos, qui eum negant omnipotentem in eo quod homo est. Quem quia ego et fideles mecum sentientes fatemur omnipotentem in eo quod est homo, licet non ex eo quod est homo, sed ex eo quod in Deum natus, et summa divinitatis virtute atque claritate magnificatus est, infamamur quasi erronei, cum potius errent illi, qui hoc negant, quod universalis credit Ecclesia, et omnis confitetur lingua, quod videlicet Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris, licet minor secundum naturam creatae suae humanitatis, tamen non minor, secundum naturam innatae sibi Divinitatis, et datae sibi omnis potestatis juxta illud: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . Quae nimirum potestas cum sit increata tamen homini in Deum nato et secundum Deum creato in justitia et sanctitate veritatis ita plene data est, ut sit omnipotens aeque ut Pater ejus, operando aeque potenter per Verbum in se incarnatum, quomodo Pater ejus per idem Verbum de se natum, quia Verbum caro factum non est in carne infirmatum, sed et testa carnis igne Divinitatis ita est consolidata, ut non sit minus fortis quam Divinitas ipsa, cui est unita unitione mira per conceptionem, et conglorificata per ascensionem, gloria et honore Divinitatis altissimae homine coronato et constituto super omnia, ut sit super omnia, non inter omnia Deus benedictus in saecula. De cujus hominis gloria et omnipotentia opuscula quae scripsi, quaeque nunc in curiam legenda misi, dignemini vos, domini cardinales, legere, mihique significare, quid de vobis me oporteat sperare, non quod in homine confidam, sed in Domino, cui et dico psallens: In Domino confido, quomodo dicitis animae meae, transmigra in montem? et caetera usque in finem psalmi; quoniam ecce peccatores, de quibus in eodem agitur, intenderunt arcum suum contra me, paraverunt quoque sagittas suas in pharetra, ut sagittent me in obscuro, detrahentes videlicet mihi occulto susurrio, quod putant apud vos praevalere; quia sciunt me senio et morbis debilitatum, non ita ut prius, posse curiis interesse. Sed verbum Dei non est alligatum, quia ubi praesentari non possum per corporis praesentiam, Deo juvante praesentabor in spiritu orans et psallens mente ac spiritu. Quod ut efficaciter in me ac per me fiat, praestet homo in Deum natus, et in thronum Dei Patris exaltatus, atque ipsius Dei Patris testimonio commendatus. Scitis autem, vos domini cardinales, quod, si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei majus est, quia testificatus est de Filio suo. Nam tres sunt, ait Joannes, qui testimonium dant in coelo, Pater, Verbum, et Spiritus sanctus . Primo quaeritur, cur non dixerit Pater et Filius, sed Pater, ait, Verbum, et Spiritus sanctus. Ad quod dicendum, quia non solum nobis tres illi testes testimonium dant, quod simus nati ex Deo, sicut proposuerat dicens: Omne quod natum est ex Deo, vincit mundum . Et sicut in fine capituli: Qui credit, inquit, in Filium Dei, habet testimonium Dei in se . Verum et ipsi, imo principaliter ipsi Domino Jesu testimonium dant, quia ipse est Christus, vel quia Christus est veritas. Quod et ipse de seipso testatus est dicens: Ego sum via, et veritas, et vita . Quo testimonio ipsum Verbum non eguit, quod ab aeterno veritas et vita fuisse nec prophetas, nec etiam philosophos, maxime Platonicos latuit, sed homini assumpto, quod vita et veritas sit Verbi assumentis, necessarium fuit testimonium. Ne igitur occasio porrigeretur haereticis dicturis duos esse filios, alterum Filium Dei, et alterum filium hominis, de illo homine, qui pependerat in cruce ac mortuus est atque sepultus, testificationem conferens noluit dicere, quia testimonium dant ei Pater et Filius, cum ipse in utraque substantia, Dei et hominis, unus sit filius, sed, Pater et Verbum, inquit, et Spiritus sanctus. Nam revera non Filius filio, sed Verbum assumpto homini testimonium dat, quod ipse, qui negatus et reprobatus est quasi falsus testis dicentibus Judaeis: Tu de te ipso testimonium dicis, testimonium tuum non est verum , ipse, inquam, sit et veritas, et virtus, et sapientia Dei. Cujus rei testimonium non altera Christi persona alteri Christi personae, sed altera Christi substantia altera Christi substantiae dat. Quomodo, ais, testimonium dat hoc Verbum sibi unito homini? Ut multa praetereamus, quae nostram excedunt infantiam, in eo testimonium dat, quod praecedens de ore sibi uniti hominis non minus fuit efficax ad operandum, quaecunque voluit, quam de ore Patris olim prodiens ad operandum, quaecunque illi dixit, et facta sunt. Verbi gratia: Dixit Deus Pater: Fiat lux , et factum est ita. Item dixit homo iste hominibus: Vos estis lux mundi , et factum est ita. Igitur quam potenter Deus Pater dixit, et dicendo fecit de tenebris lucem splendescere in creatione mundi, tam potenter fecit homo hic de tenebris lucem splendescere in restauratione mundi. Pater imperavit aquis dicens: Congregentur aquae in locum unum, et appareat arida, et factum est ita . Homo hic imperavit ventis et mari, et obedierunt ei. Dixit leproso: Mundare , et factum est ita. Dixit regulo: Filius tuus vivit , et factum est ita. Similiter in omnibus quae, ut fierent, voluit et dixit, factum est, quod voluit et dixit, nec de ore ipsius egrediens Verbum fuit vel esse potuit aliquando irritum secundum ipsius testimonium dicentis: Coelum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt . Porro adversus inimicos ejus Judaeos, qui eum quasi mendacem reprobaverunt, vel istud sufficiat, quia dixit de illis: Et cadent in ore gladii, et captivi ducentur in omnes gentes , atque ita factum est. Igitur secundum Verbi testimonium Jesus Christus est omnipotens, omnia, quaecunque vult faciens. Eodem Verbo quoque Pater ejus omnia, quae voluit, fecit, quia Verbum humanatum non est in homine infirmatum, sed contulit homini omnem plenitudinem virtutum usque adeo, ut homo iste rectius dicatur virtus et sapientia quam virtuosus et sapiens. Unde Apostolus: Nos, inquit, praedicamus Christum Dei virtutem et Dei sapientiam . Christum, inquit, non Verbum. Nam de Verbo Dei nemo dubitat, quin sit virtus et sapientia Dei, sed de Christo, de homine uncto, de homine in Deum assumpto et nato, quia dubitari poterat, quod esset virtus et sapientia Dei, ipsum Verbum Dei sonans per Apostolum veridicum suae carni, homini videlicet sibi unito perhibet verum testimonium virtutis et sapientiae, quam non habet sicut alii sancti accidentali dono, sed essentiali bono, quo nemo bonus nisi unus Deus. Inter omnia vero testimonia Verbi hoc Ecclesiae Dei sapit jucundius, ubi suam carnem testatus est panem vivum, dicens: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . Hunc enim panem, sicut legitur, signavit Deus, non dubium, sigillo ipsius Divinitatis, ita videlicet, ut sicut ipsa Divinitas est cibus angelorum vivificans et beatificans eos, ita caro Verbi se digne participantibus hominibus vitam conferat et beatitudinem. Quocirca recte censuit Ephesina synodus, carnem Verbi vivificatricem credendam et dicendam contra Nestorium, hoc negantem, et inter alias blasphemias evomentem, quod caro, quae in altari sumitur, non dicenda esset caro Domini, sed hominis. Quia vero contra hunc ejus errorem alias plura diximus, nunc simus contenti de carne sua ipsius Verbi testimonio, de quo, cum multa loquatur sanctus Hilarius in octavo libro de sancta Trinitate, cui placet, legat, quae dicta sunt ab illo doctore orthodoxo, contexente illic non tantum Verbi testimonium, sed etiam corporis et sanguinis testamentum testatoris morte a Deo confirmatum, ut nulli scholasticorum, aut scholarum liceat superordinare aliud. Sicut enim fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Jesus : ita etiam testimonium aliud nemo potest ordinare, praeter id quod sanguine Christi est firmatum: Hic est, ait, sanguis novi testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum . Hic est sanguis, qui, ut Apostolus ait, emundabit conscientiam nostram ab operibus mortuis ad serviendum Deo viventi . Quod quia sanguine hircorum aut vitulorum, imo nec sanguine omnium sanctorum fieri potuit, sanguis Domini ad hoc fuit necessarius. Sanguis, inquam, Domini, quia homo Dominus est, cujus in sanguine purpuratur et purificatur tota Ecclesia, eodem redempta et potata, nec non ipsius testamento haeres Dei, cohaeres autem Christi effecta. Quomodo autem Pater dat huic testimonium? Primum dicendo: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . De hoc Patris testimonio in opusculo ad beatae memoriae papam Adrianum plura diximus, quae nunc repetere non putamus necessarium. Sed hoc non videtur praetereundum, quod ipse Jesus ait: Si non facio opera Patris mei, nolite credere mihi . Item, Pater, inquit, in me manens ipse facit opera . Item: Si mihi non vultis credere, operibus credite . Semper itaque audiendo illum Pater in faciendis operibus magnis, quae nemo alius fecit, maxime vero ipsum resuscitando a mortuis, testimonium illi perhibuit, quod vero de semetipso locutus sit dicendo: Ego in Patre, et Pater in me est . Item: Pater meus, quod dedit mihi, majus omnibus est . Dicta haec exponens venerabilis Beda presbyter ait: « Majus autem omnibus, quod Mediatori Dei et hominum Jesu Christo Pater dedit, hoc est, ut sit Unigenitus Filius ejus in nullo gignenti vel natura dissimilis, vel virtute inferior, vel tempore posterior. Quam videlicet aequalitatem ipse Dominus in Divinitate habuit, priusquam mundus esset, apud Patrem, ipse in humanitate ex tempore incarnationis accepit. « Item super hunc locum: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra , dicit idem Beda: « Non hoc de coaeterna Patri divinitate, sed de assumpta loquitur humanitate, quam suscipiendo minoratus est paulo minus ab angelis, et in qua resurgendo a mortuis gloria et honore coronatus est et constitutus super opera manuum Patris. » Item cum dicit: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo . « Si de Patre suo hoc loquens mentitus fuisset, non eum virtus divinorum operum comitata fuisset, neque Pater illi semper adfuisset, » sicut ipse dicit: Qui me misit, mecum est, et non reliquit me solum , etc. Nihilominus etiam Spiritus sanctus testimonium dat huic homini, quod sit Christus, vel quod sit Dei Filius, Dei virtus, quia videlicet, quemadmodum dixit: Cum venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibet de me, et vos testimonium perhibebitis , sic factum est, et fit, et fiet usque in finem saeculi. Hi tres testes in coelo testimonium dant, et hi tres unum sunt. Non hi tres unus, sed hi tres unum sunt , inquit, tres in personis, unum in substantia, et unum est illorum trium testimonium, quia homo Jesus, qui putabatur filius Joseph, sit Filius Dei aeque omnipotens ut Pater ejus. Nam de omnipotentia ejus etiam illis testibus est credendum, qui ei testimonium dant in terra, scilicet spiritus, aqua, et sanguis . Etenim spiritus, videlicet anima rationalis, quam in cruce posuit, quamque, cum voluit, iterum sumpsit, nullatenus infernum spoliare, seu paradisum latroni aperire potuisset, nisi omnipotens fuisset. Aqua etiam et sanguis de latere ipsius profluens invisibilem Pharaonem cum suo exercitu non suffocasset, aut suffocare potuisset, si divinae virtutis omnipotentia caruisset. Haec coelestia et terrestria testimonia, imo unum testimonium trium in coelo, et trium in terra testificantium Photinus minime attendit, qui hominem de virgine genitum negavit Deum. Paulus quoque Samosatenus eodem errore caecatus et ipse docuit ab homine Divinitatem, et a Deo alienam esse humanitatem, ita ut nec Deus homo, nec homo Deus vere diceretur, quanquam Deus in homine illo plenius habitaverit, quem virgo genuit, quam in caeteris sanctis. Nestorius quoque secutus Photinum, hominem dividit a Deo, negans virginem genuisse Deum. Contra hos beatus Hieronymus in expositione Jeremiae dicit: « Si maledictus est omnis homo, qui confidit in homine, Paulus autem Samosatenus, et Photinus, quamvis sanctum, et cunctis excelsum virtutibus praedicent salvatorem, tamen hominem confitentur: ergo maledicti erunt spem habentes in homine. Quod si objectum nobis fuerit, quod et nos credamus in eum, qui dixit: Nunc autem quaeretis me interficere hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo , respondebimus illud apostolicum: Etsi Christum aliquando juxta carnem cognovimus, sed nunc jam non novimus. Si enim mors absorpta est in victoria, quare non carnis humilitas, quae propter humanam salutem assumpta est, in Divinitatis transierit majestatem, ut fecerit utraque unum, et non adoremus creaturam, sed creatorem, qui est benedictus in saecula. « Quia ergo docente Hieronymo, cum Christus adoratur, non creatura sed Creator adoratur, obmutescant qui docent hominem non esse adorandum latria, sed sicut aiunt, sola dulia. Obmutescant, inquam, a stultis et indisciplinatis quaestionibus, quibus obvians beatus Ambrosius in Lucam dicit: « Cum Paulus judicaverit se nihil scire nisi Christum Jesum, et hunc crucifixum, Petrus nihil aliud nisi Filium Dei putaverit confitendum, nos quando et quomodo natus sit, humanae infirmitatis contemplatione rimamur. Scivit Paulus quod in istis quaestionibus magis offendiculum quam aedificationis profectus esset, et ideo judicavit nihil se scire nisi Christum Jesum, et hunc crucifixum. Scivit Petrus, quod in Filio Dei omnia sint; omnia enim Pater dedit Filio. Si omnia dedit, aeternitatem, majestatemque transfudit. » Haec Ambrosius. At illi disputatores importuni, qui nihil credere noverunt vel volunt, nisi quod intellectu et ratione valent comprehendere, non cessant a quaestionibus indisciplinatis, nisi auctoritas apostolica illis modum ponat. Quod qualiter fieri debeat, vestra perspiciat prudentia, non per nos instruenda, cum simus potius nos minimi per vos magnos instruendi et constringendi ad antiquos terminos fidei. Pro quibus tenendis, et minime transgrediendis nos parvuli tanto fiducialius certabimus, favente Christo, quanto evidentius apostolica nobis assistet auctoritas, prout mihi pusillo eatenus astitit, sicut in praemissis epistolis a sede apostolica missis, ac pro me facientibus apparet. Magis autem in scriptis Romanorum pontificum Leonis et Gregorii, caeterorumque jam cum Deo regnantium firmissimum fuit mihi, et est refugium, sicut in epistola quadam expressi, cujus hic textus est: « INNOCENTIO divina favente Clementia sedis apostolicae antistiti frater G. suae sanctitatis qualiscunque servus devotas orationes cum obedientia. Domine, refugium tu factus es nobis in Domino, qui priusquam fierent montes aut formaretur orbis terrae, te praedestinavit nobis pium patronum contra violentiam impiorum. Puto enim, si non esset nobis apostolicae sedis asylum, jam redacti essemus ad nihilum per iniquas potentias impiorum. Sed tu, beate vir, qui non soles abire in consilio impiorum, nec sedes in cathedra pestilentiae, sed in cathedra potestatis apostolicae, per tuae pietatis eximium affectum factus es nobis refugium, imo aeterna Christi pietas, quae regnat in corde tuo, facta est nobis turris fortitudinis a facie impiorum, qui nos afflixerunt et affligunt. Petro Leonis tyrannizante multa sumus passi ab ejus fautoribus, quando vidimus impium superexaltatum et elevatum sicut cedros Libani. Sed transivi, et ecce non erat . Haereses autem sunt, quia eas oportet esse Apostolo asserente, inter has laboravimus, et adhuc laboramus. Nam pro eo, quod aliquando scriptis ac dictis confutavimus haereticum sensum quorumdam asserentium: Christi corpus extra Ecclesiam etiam ab excommunicatis confici, nisi tu, Pater, mihi tunc fuisses in refugium, haeretici me damnassent quasi haereticum. Sed quia residuum bruchi parata est comedere locusta, succedunt malis mala. Nam de fumo putei abyssi, ut Joannes in Apocalypsi praevidit, nunc exierunt locustae, videlicet plures discipuli Petri Abailensis, affirmantes hominem de virgine sumptum non esse Deum, sed ipsius Dei singulare habitaculum, in quo cum habitet omnis plenitudo Divinitatis corporaliter, non tamen dicunt ei convenire nomen Deitatis, ut Deus dicatur, nisi figurativa locutione qua continens pro contento, vel contentum pro continente nominamus. Etenim figurativa locutio, si habens pro habito nominatur, quod plerumque solet fieri, uti manufactum templum vocamus ecclesiam, propterea quod habet vel continet Ecclesiam, id est justos in ea convocatos. Et in Evangelio ubi dicitur: Credidit ipse, et domus ejus tota , familiae datur nomen domus, quia familia habet, vel continet domum. Ita, inquiunt, figurativa est locutio, quando vel homini Deum in se habenti assignamus nomen Dei, vel Deum in homine manentem dicimus hominem. Nos autem, quia Deum proprie hominem, et hominem Deum praedicamus, ne forte in vacum curramus, tibi Pater, per latorem praesentium super hac quaestione misimus tractatum, quem si tua approbat auctoritas, iterum cantabo, quod et antea cantavi: Domine, refugium tu factus es nobis , non quod confidam in te mortali homine, sed in Petro, imo in petra, cujus fortitudini praevalere non poterunt portae inferi. Contingat ergo mihi etiam nunc, et quandiu vixero, jucundari assidue psallendo: Domine, refugium tu factus es nobis, et caetera usque in finem Psalmi.
(Col. II) (Matth. XVI) (Job XXX) (Matth. V) (Joan. XI) (Matth. XXVIII) (Psal. X) (I Joan. V) (II Joan. V) (ibid.) (Joan. XIV) (ibid., VIII) (Gen. I) (Matth. V) (Gen. I) (Marc. I) (Joan.
IV) (Luc. XXI) (ibid.) (I Cor.
I) (Joan. VI) (I Cor.
III) (Matth.
XXVI) (Hebr. IX) (Matth. III) (Joan. X) (ibid.) (ibid.) (ibid.) (ibid.) (Matth. XXVIII) (ibid., XI) (Joan.
VIII) (ibid., XVI) (I Joan. VI) (ibid., V) (Joan. VIII) (Psal.
XXXVI) (Joan. IV) (Psal. LXXXIX)
[et]