EPISTOLA VI. AD THEODORUM SENATOREM.  De conversione a saeculo.   CAP. II.  CAP. III.  4. 5. 6. 7. CAP. VI.  8. 9. CAP. VII.  11.  CAP. IX.  13.
Domino illustri, et merito insigni, ac praestantissimo filio THEODORO, FULGENTIUS, servorum Christi famulus, in Domino salutem.
186 CAPUT PRIMUM. Occasio scribendae epistolae. --1. Ut ignotus corpore audeam epistolari tibi meam notitiam inferre sermone, quaeso ne impudentiae deputes, neve importunitati opus caritatis assignes. Ad scribendum namque, primum sancti fratris Romuli dulcis epistola, deinde fratrum exinde venientium, qui a vobis in Domino benigne suscepti sunt, eo me magis suasio compulit, quo vestri spiritalis propositi cognitio libentius invitavit. Retulerunt quippe quod Christi compulsus affectu, nostri nominis in colloquio benigne feceris mentionem, dicens te nostra epistola delectari. Libens igitur feci, quod te velle libenter agnovi, malens incultus videri sermone, quam esse frigidus caritate, domine illustris, et merito insignis, ac praestantissime fili. Gratulatur ei de conversione et caicato mundo. --2. Itaque multum gaudeo quod jam saecularis dilectionis nexibus non teneris, et mundum contemnendo calcas, a quo, cum eum diligeres, calcabaris. Nunc vero consulatu proveheris, nunc felici triumpho certissime sublimaris: non cui populus Romanus applaudat, sed cui angelicus coetus adgaudeat: Beatus es, quia hoc non caro et sanguis revelavit tibi, sed ille Pater qui est in coelis , inter quos coelos et tu factus es coelum Quantum putas inesse luctum diabolo quod a te contemptum perspicit mundum, et te conversum cognoscit ad Christum: quod te videt ea in quibus videris esse deserere, et ab amore temporalium terrenarumque rerum ad illa coelestia et aeterna jam corde migrare? Quamvis enim Christus aequaliter sit pro cunctis fidelibus mortuus, et aequale cunctis beneficium redemptionis impenderit, dicente Apostolo: Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis: non est Judaeus neque Graecus, non est servus neque liber, non est masculus neque femina; omnes enim vos unum estis in Christo Jesu ; tamen conversio potentium saeculi multum militat acquisitionibus Christi. Exemplu optimatum trahunt post se multitudinem. --3. Sicut enim multi fratres et amici, clientes et subditi, noti pariter et ignoti, talium auctoritate, ad mundanae dilectionis excitantur ardorem, et eo magis igne saecularis concupiscentiae succenduntur, quo sublimes saeculi dilectione mundana libenter captivos teneri conspiciunt: 187 ita quotiens ille qui respicit in terram, et facit eam tremere, qui tangit montes, et fumigant , dum terrenis rebus intenta corda misericorditer respicit, et consideratione judicii sui tremere compellit, dumque contingit superba corda sublimium, velut altitudines montium, ut confessione fumigent peccatorum; in talium tremore plurimi contremiscunt, et in talium conversione multi ad subsidium miserationis divinae confugiunt. Ita fit ut qui sunt in saeculi culmine constituti, aut plurimos secum perdant, aut secum multos in via salutis acquirant. Magna tales aut poena manet, si multis praebeant malae imitationis laqueum, aut gloria, si multis ostendant sanctae conversationis exemplum.--CAP. IV.--Quis enim non parvam despiciat cellam, quando senator domum despicit marmoratam? Quis non terrena contemnens ad acquirenda coelestia sibi consulat, quando ad coelum Romanus consul terrenorum contemptu festinat? Conversio Dei opus est. Immutabilis Deus, et quae possidentium eum futura beatitudo. --Vere in te illud quod propheta cecinit opere videmus impleri: Haec est mutatio dexterae Excelsi . Quis enim in te hoc operari potuit, nisi ille qui ordinem mutabilium rerum secundum incommutabile novit regere ac dispensare consilium? Quia, ut singula pro opportunitate temporum, pro varietate causarum, vel in deterius, vel in melius commutentur, illius incommutabili consilio fit qui nec melioribus rebus, nec deterioribus commutatur. Neque enim habet ubi proficiat ipse in melius, aut unde in deterius deficiat. Ille quod est, semper est, et sicut est, ita est, non in se habet non esse posse quod est, quia nec in se habet esse posse quod non est. Et hoc quod sic est, non initio praevenitur, non fine concluditur, non temporibus volvitur, non locis continetur, non aetatibus variatur. Nihil ibi deest, quia totum in illo est; nihil ibi superest, quia nihil praeter illum est. Si qui ergo, rerum temporalium et mutabilium amore contempto, in illius dilectionem transeunt, in ipso erunt pleni, in quo nihil indigetur; in eo securi, in quo nihil metuitur; in eo vere semperque gloriosi, cujus vera et sempiterna gloria nec aufertur, nec minuitur, nec augetur. Quis non illius vitae desiderio praesentem vitam despiciat? Quis non illius abundantiae delectamento, divitias temporis labentis exhorreat? Quis non illius regni dilectione omnia terrena regna contemnat? Humilium tantum futura beatitudo. --Illam ergo vitam tunc accipiemus, si huic nos vitae mortuos aestimemus; et illas divitias tunc possidebimus, si hic pauperes spiritu vivamus; et ad illius regni culmen tunc perveniemus, si hic humilitatem, quam Deus ille Magister docuit, vero corde teneamus.--CAP. V.--Talibus mortuis dicit beatus Apostolus: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo, cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum illo in gloria . De talibus etiam pauperibus ipse Dominus loquitur, dicens: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum . De talibus quoque humilibus dicit: Quoniam qui se humiliaverit exaltabitur ; et alio loco: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Hanc humilitatem non habent sive qui mundum diligunt, seu qui 188 suis viribus assignant, cum ea quae sunt in mundo contemnunt. Superbiae duo genera. Omne bonum Deo, non viribus nostris, assignandum. --Haec duo superbiae genera, uno versiculo Spiritus sanctus designavit in psalmo, dicente David: Qui confidunt in virtute sua, quique in abundantia divitiarum suarum gloriantur . In abundantia enim divitiarum suarum gloriantur, qui sic divitias suas diligunt, ut in ipsis summam beatitudinis collocent; in sua vero virtute confidunt, qui sic contemnunt divitias, ut ipsum contemptum viribus suis assignent; ac per hoc utrique superbi sunt: illi, quia in divitiis confidunt, non in Deo; isti autem, quia quod divitias spernunt, sibi volunt assignare, non Deo: illi, quia quod bene diligi non potest, male diligunt; isti, quia quod bene sperni potest, non bene spernunt; ac per hoc, illi malum male faciunt, isti bonum male operantur. Proinde quoniam, Domino in te misericorditer operante, jam didicisti in abundantia divitiarum tuarum non gloriari, hoc superest ut non confidas in virtute tua, id est ne deputes viribus tuis quod saeculi facultates divitiasque contemnis, quod honores mundi pro nihilo ducis, quod desiderio regni coelestis accenderis, quod viam mandatorum Dei currere delectaris. Haec enim omnia nullatenus haberes, nisi a Deo munere gratuitae donationis acciperes: non hoc homini dat natura, sed gratia; non hoc ex qualitate conditionis humanae habetur, sed ex benignitate divinae illuminationis acquiritur. Homo quidem sic a Deo factus est ut haec habere possit, sed habere non potest nisi dono Dei miserantis acceperit: nam et oculus sic factus est ut videre lumen possit, sed videre non potest nisi se illi lumen infuderit. Quod ergo videt oculus, beneficium est luminis; quo si caruerit, caecus remanebit in tenebris. Non omne quod aliquid esse potest, jam hoc est quod esse potest, nisi cui naturaliter hoc est esse posse quod semper est. Hic autem unus Deus ipsa Trinitas est, id est, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus: qui solus est omnium rerum creator, quia solus a nullo creatus est. Omnia vero, quoniam ab illo creata sunt, non de illo, naturaliter et detrimento subjacent et cremento. Ut ergo quaedam in deteriora non recidant, gratia ejus gubernat; et ut quaedam ad meliora conscendant, gratia ipsius elevat; et ut in aeternum permaneant, ipsa gratia vivificat et conservat. Gratia Dei semper poscenda quia et velle, et perficere dat. --10. Hujus gratiae adjutorium semper est nobis a Deo poscendum, sed ne ipsum quod poscimus nostris viribus assignemus: neque enim haberi potest ipse saltem orationis affectus, nisi divinitus fuerit attributus. Ut ergo desideremus adjutorium gratiae, hoc ipsum quoque opus est gratiae. Ipsa namque incipit infundi, ut incipiat posci; ipsa quoque amplius infunditur, cum poscentibus datur. Quis vero potest gratiam poscere, nisi velit? sed nisi in eo Deus ipsam voluntatem operetur, velle nullatenus poterit. Propter quod beatus Apostolus, non solum bona opera hominum, sed etiam bonam voluntatem Deum in nobis operari testatur dicens: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate . Hoc est, quod sollicitudinem fidelibus humilitatemque 189 commendans, praemisit , dicens: Cum timore et tremore vestram salutem operamini; et ibi adjecit: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate. Ut ad eum quoque veniamus, currimus; et ideo currimus, quia currere volumus. CAP. VIII.--Sed ne vel voluntatem, vel ipsum cursum assignemus viribus nostris, idem nos informat Apostolus dicens: Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Quocirca, ut in his bonis quae a Deo accepisti permaneas et proficias; ut nec in via remaneas, nec retro redeas, nec in dexteram sinistramve divertas, quidquid habes bonae voluntatis, vel bonae operationis, Deo assigna, qui dedit, et ipsum humiliter roga ut et conservet et augeat quod donavit. Nihil tibi boni tanquam tuum assignes, ne non accipias quod accipere poteras, et quod acceperas perdas. Detestabilis est enim cordis humani superbia, qua facit homo quod Deus in hominibus damnat; sed illa detestabilior qua sibi tribuit homo quod Deus hominibus donat. Tanto enim deterioris tenetur iste superbiae reus, quanto in melioribus donis existit ingratus. Damnabilis est qui substantia saeculi male utitur, sed damnabilior qui spiritalibus donis superbus effertur. Humilitas animi sublimitas est Christiani. --12. Crescat igitur in te humilitas animi, quae vera est et integra sublimitas Christiani, et tanto magis in te cognosce Dei gratiam crescere, quanto magis tibi humilitatem cordis videris abundare. Quam ut semper habeas, in qua ut semper proficias, cum timore et tremore tuam salutem operare. Nec lectio desit operibus bonis, nec bona opera desint studio lectionis. Bona coram Deo et hominibus provide. Scripturis sanctis studium tui cordis impende; et ibi qui fueris, qui sis, quique debeas esse cognosce. Ad has si humilis et mitis accesseris, ibi profecto invenies, et praevenientem gratiam, qua potest elisus surgere; et comitantem, qua viam recti queat itineris currere; et subsequentem, qua valeat ad regni coelestis beatitudinem pervenire. Sanctam multumque in Christo venerabilem matrem vestram, quae tuo spiritali studio Christiana fide et vere materna caritate concordat, sed et venerabilem sororem tibi jam in Christo conjugem tuam, obsecro, salutare digneris. Inseparabilis Trinitas protectione vos virtutis suae custodiat, quod opto, domine illustris fili.
(Matth. XVI, 17) (Gal. III, 27) (Psal. CIII,
32) (Psal. LXXVI, 11) (Coloss. III, 3, 4) (Matth. V, 3) (Matth.
XXIII, 12) (Matth. XI, 29) (Psal. XLVIII, 7) ( al. sed) (Philip. II, 13) ( al. praecipit) (Rom. IX, 16)
[al. 
 fumigabunt]