EPISTOLA XXXIII. AD EUMDEM ET THEODWINUM.
THOMAS Cantuariensis archiepiscopus ALBERTO et THEODWINO cardinalibus.
Ecclesiae molestias et innocentium afflictiones, miserias eorum, qui zelum Dei habent, tanto vobis acerbiores esse non dubitamus, quanto vos pro certo novimus institutis apostolicis familiarius et dulcius adhaerere. Et quidem Ecclesia Dei stare non poterit, si in ruinam ejus proni sunt, quibus incumbit illius procurare salutem. Si enim pastores amore aut odio, cupiditate aut neglectu, spe aut metu temporalium, locum suum deserant, aut vitiis cedant, restat ut eorum candelabrum moveatur, et populo fiant in laqueum et ruinam. Unde ut coram Deo loquamur, quem judicem exspectamus, et invocamus ut judicet causam suam, licet dominum nostrum regem Angliae plurimum dilexerimus, et ex totis viribus ante impositum sacerdotium ad nutum servierimus, sine conscientia tamen criminis, ex hoc ei in injuriam Dei et conculcationem Ecclesiae nolentes consentire, pro Deo nos opposuimus, malentes ipsum offendendo revocare ad veniam, quam adulando praecipitare in gehennam. Causa quam contra nos exercet, inter ipsum et Deum est, quia nos nihil aliud ab eo quaerimus, nisi quod Ecclesiae suae aeterno testamento pro ea in suscepta carne immortalis reliquit Deus. In fide ergo et charitate Christi, ipso teste Christo, supplicamus vobis, ut exsurgatis nobiscum in auxilium Ecclesiae naufragantis, et auctoritate, et prudentia vobis collata occurrite homini huic, cui nullorum successuum copia sufficit, si Ecclesia Dei gaudet libertate. Si nobis aut nostris non creditis, interrogate de moribus hominis Gallicanam, et Turonensem Ecclesiam, Aquitanos quoque et Normannos, et Romipetas de regno Anglorum confluentes, et profecto non erit aliquid, in quo de sinceritate causae nostrae possitis ambigere, nisi sponte obtenebraveritis oculos, ne quod verum est, valeant intueri. Confidimus in vobis abundantius, praesertim in causa Dei, et ad vestrum, prompti sumus obsequium. Et quod nos non possumus, supplebit Deus, remetiens, in qua mensura nobis mensi fueritis. De nobis autem pro certo tenete, quia satius ducimus mortem incurrere temporalem, quam promereri aeternam, et extremas pro Christo subire miserias, quam miserae servitutis angustias perpetuare. Nam hujus controversiae exitus trahetur ad consequentiam temporum futurorum, ut aut perpetuis, quod absit! aerumnis lugeat Ecclesia, aut perenni gaudeat libertate. Nec esset cardinalis vel cujusquam hominis necessarius interventus nobis aut nostris, si regi ab initio voluissemus in his, quas apud cleri damnum statuit, non consuetudinibus, sed pravitatibus consentire, et absque ulla ordinis nostri salutatione apposita simpliciter et absolute subscribere. Ergo si ille in tantis iniquitatibus statuendis, Romana Ecclesia consentiente aut dissimulante, praevaluerit, quis contra eum audebit mutire de caetero? Quis de manu haeredum ejus excutiet, quod tanta non virtute, sed pertinacia pater obtinuit? Quis alios principes, aeque nobiles et potentes, prohibebit similia vendicare? Malorum enim exempla citius rapiuntur, et posteri relictis majorum vitiis rarissime ad exercitia virtutis assurgunt. Si vestri laboris et nostri fructus est, ut principes Ecclesiam subjiciant servituti, et nos conterant, quia ausi sumus zelare legem Dei, justitiam protestari, et eis ex adverso ascendere pro domo Israel, rarus admodum vel nullus de caetero erit, qui non sequatur omnino principum voluntatem, qui Romanae Ecclesiae fidem servet, qui decreta sedis apostolicae revereatur, qui summi pontificis mandatis obediat, qui non ipsam Dei legem contemnat, ut fabulam, ut verba sine veritate et fructu. Causam itaque Ecclesiae vobis specialiter committimus, quos columnas Ecclesiae stabiles esse confidimus. Ad eorum enim auxilia in necessitate recurrendum est, qui et auctoritatem justitiae et voluntatem miserationis implendae a Domino acceperunt. Nec ignorare vos credimus, quoniam eorum, quae contra Deum vel secundum Deum feceritis, mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et supereffluentem refundet justus Judex in sinus vestros. Amen.