I. 1. 2. 3.  4. 5. 6. 7.  8. 9. 10. 11. 12.  13. 14.
Aurelio Flavio JOANNI Paulus ALVARUS.
Nosti, mi dilectissime, fomitem dulcedinis charitatem existere, et amicorum veracium glutinum veram dilectionem esse. Ea enim vera est dicenda concordia, et gratuita dilectio comprobanda, quam non rerum labilium conjungit necessitas, sed aeternalium nectit praemiorum sponte benignitas: quam sanctarum Scripturarum edulia sociat, et amor divinae intelligentiae individue ligat. Haec est vera charitas, quae casum non novit, quae inter morigeros tantum clarifice fulget, quae finiri cum saeculo nescit, quae etiam post interitum mundi auctiori lumine inenarrabili splendore clarescit. Quam dulcedinis ineffabilem gloriam, et pene a mortalibus non quanta est opinatam, optemus, reverendissime, omni nisu conatibus nostris amplectere, et per charitatis in utrosque augmentum, quantum nobis posse est, nostram efficere. Credo enim, mi sublimissime, quod primordia amicitiae nostrae non a rebus caducis sumpsit exordium, sed a rebus aeternis coepit initium. Unde opportunum est, ut ad eum finem tendat mentium nostrarum intentio, quo a primitus inchoata ipsa fuit dilectio; ut in amplius crescendo, perenni munere nostra ditetur affectio. De caetero charitatis dulcedinis vestrae coactus, et scientia inlustrioris animi vestri compulsus, quae vobiscum verbo tenus disputavi, penes me in magnorum virorum volumina desquisivi: et quae de his invenire potui, manu propria ipse in procinctu conscripsi. Vestrum est, o inlustrissime, aut in mei sensus sentententiam pedibus introire, aut cum talibus dignum protinus respuere. Si enim quod dixi non videtis sequendum, cum his procul dubio quorum secutus sum dignum, judicatis utique respuendum. Patere me oro errare cum talibus libere, qui nulla veritas citra istorum firmata est opere, nisi forsitan vestra subtilissima et acerrima discussio alio hoc illos dixisse probaverit modo: quod si cognovero, et aperte per scripta vestra probavero, illico veniam celeriter postulabo. Paratior enim sum vera cognoscere, quam falsa defendere. Ac primum de eo quod dixi, sanctos et apostolicos viros non verborum compositionibus deservire, sed sensuum veritate gaudere: nec per artem Donati, sed per simplicitatem currere Christi; quid inde B. Hieronymus dixerit, quid senserit, quid suo orsu nobis indiderit, audire vestra patienter clementia jubeat: et si aliter sentiendum est, disserere nobis non pigeat. In libro enim acalcie consignatus est in Epistola ad Colossenses: « Illud enim, ait, quod crebro diximus: Et si imperitus sermone, non autem scientia , nequaquam Paulum de humilitate, sed de conscientiae veritate dixisse, etiam adprobemus. Profundos enim et reconditos sensus lingua non explicat. Et cum ipse sentiat quid loquatur, in alienas aures puro non potest transferre sermone. » Item ad Galatas idem doctor: « Qui putant Paulum juxta humilitatem, et non vere dixisse: Et si imperitus sermone, non autem scientia, defendant hujus loci consequentiam. Debuit quidem secundum ordinem dicere: Vos qui spirituales estis, componite hujusmodi in spiritu mansuetudinis, considerantes vosmetipsos, ne et vos tentemini , et non plurali inferre numero singularem. Hebraeus igitur ex Hebraeis, et qui esset in vernaculo sermone doctissimus, profundos sensus aliena lingua exprimere non valebat, nec curabat magnopere de verbis cum sensum haberet in tuto. » Item de illo quod acriter refutavi, et pene non aequo animo vos dicentem audivi, quid inde doctores censere, hic breviter identidem adnotavi. Vestrum est hoc etiam utiliter trutinare, et sic infirmis libere trutinata proferre. Beatus Augustinus in tricesimi septimi psalmi expositione ad locum sic dicit: « Domine, Deus, meus, ne dicesseris a me. Si a corpore non recessit, recessit a capite? Cujus ergo vox erat, nisi primi hominis? Ex illo enim se ostendens veram carnem portare, dixit: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti? Non illum dimisit Deus. Si te non dimittit credentem in se, Christum dimiteret Pater et Filius et Spiritus sanctus? Sed personam in se transfiguraverat prioris hominis. Scimus, dicente Apostolo, quia vetus homo crucifixus est cruci cum illo . Non autem careremus vetustate, nisi nos crucifigeret in infirmitate. Ad hoc venit, ut renovemur in illo; quia desiderando eum et passionem ejus renovamur. Ergo vox erat infirmitatis, vox erat nostra, qua dictum est: Quare me dereliquisti? Inde ibi dictum est, verba delictorum meorum; tanquam diceret: Ex persona peccatoris in me transfigurata sunt. » Item beatus Ambrosius in libro nono contra Arium de Incarnatione Domini disputans: « Non capiantur quod audit: Quare me dereliquisti; sed intelligunt quod secundum carnem ista dicantur, quae longe a plenitudine Divinitatis aliena sunt. Aliena sunt enim a Deo verba delictorum meorum, quia aliena sunt et delicta verborum. Sed quoniam delicta aliena suscepi, etiam debitorum alienorum verba suscepi, ut derelictum me a Patre Deo esse dicam, qui apud Deum semper sum. » Item ipse in libro septimo cata Lucam: « Ergo nec ego erubescam fateri quod Christus non erubuit magna voce confiteri, vel evidens manifestatio contestantis Dei secessionem divinitatis et corporis. Hic enim habes: Clamavit Jesus voce magna dicens: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti? Clamavit homo divinitatis separatione moriturus. Nam cum divinitis libera mortis sit, utique mors esse non poterat, nisi vita discederet, quia vita divinitas est. Hoc dictum ita accipiendum, non quia humanitas passionem ferebat. » Item ex libro Beati contra Elipandum: « Cum dicit: Qui me misit, mecum est, nec me dereliquit. Et alio loco: Deus, Deus meus, quare me dereliquisti? ipse unus est: in ambas naturas me et me dicit. Num cum dicit: Nec me dereliquit, divina est. Cum autem dicit: Me dereliquisti, humana est. Quia Deus hominem susceperat, et ipse homo mori habebat, et divinitas quae vita erat, exsul erat a morte; ideo per mortem crucis relinquendus erat usque ad resurrectionem ipsius. Non quod divinitas reliquerit carnem suam, sed quod non moritura erat cum carne sua. Quia sic in sepulcro carnem suam commanendo non deseruit, sicut in utero Virginis connascendo formavit. Fidei ergo nostrae sic convenit, ut homo filius dicat: Quare me dereliquisti? Et Deus Filius, qui cum Patre aequalis est, dicat: Qui me misit mecum est, nec me dereliquit. Et cum ex utroque unus sit filius, cavendum est, ne aliquis dicat: Homo est mortuus, et Deum eum excitavit. Hoc illi dicunt qui secundum carnem eum praedicant adoptivum et secundum divinitatem proprium. » Item sanctus Fulgentius in libro ad Petrum directo: « Ex utero, inquit, matris idem Deus homo factus exivit, et in cruce idem Deus homo factus pependit: et in sepulcro idem Deus homo factus jacuit: et ab inferis idem Deus homo factus die tertia resurrexit: sed in sepulcro secundum carnem solam idem Deus jacuit: et in infernum secundum solam animam descendit, qua de inferis ad carnem die tertio revertente, idem Deus secundum carnem, qua in sepulcro jacuit, resurrexit: et quadragesimo post resurrectionem die idem Deus homo factus in coelum ascendens, in dextera Dei sedens, inde in finem saeculi ad judicandos vivos et mortuos venturus. » Item superius nuncupatus Libanensis Beatus: « Quod si discutere volueris, et rationem de Deo et homine facere praesumpseris, continuo in laqueum perditionis immergeris. Non ergo debemus dicere illum Deum, et istum hominem: unum habemus et adoramus cum Patre et Spiritu sancto Deum: non nominem, quartam introducentes personam, sed cum ipsa carne propria unum adoremus Christum Filium Dei Deum juxta Ephesini concilii verae fidei documentum, quod ait: Cavemus autem de Christo dicere: Propter adsumentem adoro adsumptum, et propter invisibilem adoro visibilem. Horrendum vero super hoc etiam illud dicere: Is qui susceptus est cum eo qui suscepit non nuncupatur Deus. Qui enim haec dicit, dividit iterum in duos christos eum qui unus est, hominem seorsum in partem, et Deum similiter in parte constituens. Evidenter enim denegat unitatem, secundum quam non alter cum altero coadoratur, aut nuncupatur, sed unus intelligitur Christus Jesus, Filius Dei unigenitus, una servitute cum propria carne venerandus. » Item sanctissimus Augustinus: « Idem sibi auctor et opus est. Quia fecit carnem in utero Virginis, adest auctor operis. Quia ipse in hac nasci dignatus est, adest opus auctoris, qui ut inlocali motu ad matrem veniens, ineffabili potentia uterum matris gignendus implevit: et quod totum est substantiae plenitudine non privavit. Ita ergo uno atque eodem tempore totus in inferno, totus in coelo: illic patiens injuriam carnis, hic non relinquens gloriam deitatis. Erat denique apud inferos resurrectio mortuorum, erat super coelos vita viventium: vere mortuus, vere vivus, in quo et mortem susceptio mortalitatis accepit, et vitam divinitatis servata non perdidit. In quo dum humilitas patienti, facienti virtus ascribitur; idem Christus uno atque eodem tempore, uno atque eodem opere, cum patitur infirmus, cum facit omnipotens docetur: » Qui utrasque operationes vel voluntates sensus atque sapientias aut naturas divinitatis ac humanitatis inconfusas et inseparabiles, in unitatis sua persona ita univit, ut invicem ab alterutro divelli non possint, sicut admirabilis inquit Cyrillus. Undique igitur inconfusum atque indivisum celeri voce instanter proferimus unum sanctae Trinitatis et post incarnationem Dominum nostrum Jesum Christum verum Deum nostrum credentes. Item jam dictus egregius doctor Fulgentius: « Sic enim in unitate personae naturam utramque Christus conjunxit indissolubiliter et univit ut in una persona unigeniti Dei nec divinitas ab humanitate sua, nec humanitas a sua possit divinitate sejungi. Indissolubilis quippe facta est Verbi et carnis unitio, quando Verbum factum est caro, in quo sic permansit naturalis unitas, ut tamen naturalis nec dividi nec confundi posset proprietas. » Item sanctus Athanasius: « Confitemur ipsum esse Filium Dei et Deum secundum Spiritum, et filium hominis secundum carnem; non duas naturas, unam adorandam et alteram non adorandam, sed unam naturam Verbi incarnatam, et adorandam cum propria ejus carne una veneratione: neque duos filios, alterum quidem Filium Dei verum et adorandum, alterum vero de Maria virgine non adorandum, sed gratia Dei filium factum sicut caeteri homines. » Item ex concilio Ephesino: « Si quis audeat dicere hominem Theophoron, id est, Deum ferentem, ac non potius Deum veraciter dixerit tanquam Filium per naturam secundum quod Verbum caro factum est, et communicavit similiter ut nos carni et sanguini, anathema sit. Si quis dicit Deum esse vel Dominum Christi Dei Patris Verbum, et non magis eumdem ipsum confitetur Deum simul et hominem, propterea quod Verbum caro factum est secundum Scripturas, anathema sit. Si quis velut hominem Jesum operationem Dei Verbi dicit adjunctum, et Unigeniti gloriam tanquam alteri praeter ipsum existenti tribuit, anathema sit. Si quis non confitetur carnem Domini vivificatricem esse, et propriam ipsius Verbi Dei Patris, sed velut alterius praeter ipsum conjuncti eidem per dignitatem, aut quasi divinam habitationem habentis, ac non potius, ut diximus, vivificatricem esse, quia facta est propria Verbi cuncta vivificare valentis, anathema sit. » Item beatus Hieronymus: « Quomodo quidem is qui secundum carnem factus dicitur ex semine David Filius Dei sit Jesus ex resurrectione mortuorum , difficile non est advertere ei qui legerit illud quod scriptum est: Decebat enim eum per quem omnia, et in quo omnia, multos filios in gloriam adducentem auctorem salutis eorum per passionem consummari . Finis autem passionum Christi resurrectio est, et quia resurrectionem ultra jam non moritur, nec mors illi ultra dominabitur . Et iterum dicitur: Quia etsi agnovimus Christum secundum carnem, sed nunc jam non novimus; ideo omne quod est in Christo, jam Filius Dei est. Quomodo autem ad eum qui Filius Dei est in virtute destinatus referatur, coarctat intelligentiam vestram, nisi quod per indissolubilem unitatem Verbi et carnis omnia quae carnis sunt ascribuntur et Verbo, quam et quae Verbi sunt praedicantur in carne. Jesum vero et Christum et Dominum invenimus saepe ad utramque naturam referri, ut est illud: Unus Dominus Jesus Christus per quem omnia . Et iterum: Si enim agnovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . » Unde et noster nunc doctor Vincentius implorando taliter dicit: « Ipse Verbum Patris per quem condidit saecula Pater, qui postea pro nobis siluit ante judicem, ad aeternam remunerationem in sorte sanctorum coronandum exsuscitet. Illa dextera quae coelum fecit et terram, et post a Pilato male judicata vinculis est vincta, ipsa vos tempore judicii in conspectu sanctorum amplexu proprio jubeat copulari. Illa facies quam post meridiem colonus paradisi ferre non sustinens fugit, et post pro illius et stirpis ejus transgressione sputis ab infidelibus sordidata est, ipsa vobis dum in igne venerit judicare saeculum, in tranquillitatis et pacis specie sese jubeat demonstrare. » Ecce quae de utrisque quaestionibus disputatum inveni pedetentim conscripsi. Non melioribus praejudicans, sed exquisita exponens. Vestrum est totas sententias a me hic positas ventilare, et deinceps in illo penitus ventilare meque non praesumptorem reputare, sed amabilem et dilectum ab hodie amplius extimare. Finit.
(II Cor. XI) (Gal. VI) (Psal. XXI.) (Rom. VI) (Marc. XV.) (Rom. I) (Hebr. II) (Rom.
VI) (I Cor. VIII) (I Cor. II)