EPISTOLA XLV. AD EUMDEM ET HYACINTHUM.
THOMAS Cantuariensis archiepiscopus, Humbaldo episc. Ostiensi et Hyacintho cardinalibus.
Nos alii verbis, sed vestra rebus et operibus benignitas consolatur. Doluistis vicem nostram, et calamitatem Ecclesiae, et pauperum Christi coexsulantium nobis angustias sic habuistis, ut vestras. Praemia fraternae charitatis et verae compassionis fructum vobis in illa die retribuet justus Judex, qui misericordibus in gratia uberi misericordiam pollicetur. Non abiistis post aurum, quo nuper ad laesionem nostram, et apostolicae sedis confusionem capti sunt quidam, quorum patrocinio receptis litteris apostolicis, quas lectitari facit in utriusque regni compitis, rex Anglorum se de Romana Ecclesia gloriatus est triumphasse. Nec immerito. Voti siquidem compos effectus est, et nunc in Ecclesia Dei, nemine contradicente, pro libito debacchatur, sperans, quod Deus avertat, dominum papam vel me pro voto suo interim moriturum. Nihil enim est, quod magis desideret, quam alterutrius mortem. Invitatis ad patientiam, sed hanc jam quadriennio habuimus in passionibus maximis expositi cum coexsulibus nostris, in fame et siti, in frigore et nuditate, ad omnem impetum fortunae saevientis. Quis enim coexsulantium infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Sed quod gravius cruciat, Ecclesiam in miserabilem redigi servitutem, sine moerore nec videre nec eloqui possum. Patior itaque, sed invitus, quia compatior, et utinam compatiantur domini nostri cardinales, qui omnes patientiam praedicant, sed alii de virtutis conscientia, alii ad culpae suae dissimulationem. Novit utique Dominus qui sint ejus, et Ecclesia jam sentit ex parte, qui non sint ejus. Nam rex Anglorum praedicat, qui sui sint, nec tacitum est quod et quibus erogatum sit aurum, sed munera ejus spolia nostra, spolia pauperum Crucifixi, imo ipsius Christi spolia sunt, imo minima portiuncula spoliorum. Quid ergo eis qui tyrannorum manibus Christum spoliant respondebit in illa die, quando vivos et mortuos judicabit, singulis et universis testimonium conscientia perhibente? Nec haec dicta credantur, quod alius patientiae terminus esse debeat, quam corona, vel quia nos exsules et proscripti Christi in causa ejus non disponamus ante mori, quam vinci, sed quia necesse habemus nostro et aliorum dominorum, et amicorum consilio in tantis angustiis sublevari. Nam qui nostrae potestatis suspensionem in arbitrium regis Anglorum contulit, scilicet donec redeamus in gratiam ejus, nobis omnem pacis praecludit viam. Invitaverat nos per comitem Flandrensem ad colloquium suum, sed cum ei nuntii sui rescriptum hoc apostolicum porrexissent, adeo elatus est, ut Deum et homines pari furore contempserit, sed prae caeteris Romanos. Placeat itaque dilectioni vestrae, quam Deus necessitati Cantuariensis Ecclesiae patrocinari disposuit, impetrari a domino papa per vos et alios amicos Dei, ut aut suspensionem hanc solvat, aut terminum coarctet scribens regi Francorum, etc.