EPISTOLA CXLIII.  Concordia inter canonicos Tornacenses et monachos Sancti Martini.
In nomine unius veri ac summi Dei Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Amen.
Ego LAMBERTUS sanctae Atrebatensis Ecclesiae presbyter humilis rogatus a dilectis in Christo fratribus sanctae Turnacensis Ecclesiae filiis ut eis de querimonia inter eos et monachos Sancti Martini in suburbio constituto habita scriptum faceremus, quatenus eorum causa definita in posterum munirentur. Nos vero considerantes eorum petitionem honestam esse et quod sapienter sibi et paci Ecclesiarum providerent et consulerent, libenter eam suscepimus finiendam. Qualiter autem negotium istud tractandum nobis impositum fuerit, non fastidiosis auditoribus sed benevolis lectoribus insinuare charitatis studio non refugimus. Domnus itaque Paschalis secundus litteras ab apostolica sede mihi et venerabili Morinorum episcopo Joanni direxit; in quibus nobis injunxit ut canonicis sanctae Turnacensis Ecclesiae et monachis Sancti Martini Turnacensis monasterii locum competentem constitueremus ubi querimoniam eorum diu et vehementer exagitatam, diligenter examinatam, penitus decidere studeremus, et remota appellatione debitum illi finem imponeremus, ut nullus deinceps per Dei gratiam huic querimoniae locus relinqueretur. Nos ergo tanta auctoritate constricti et edocti, tandem largiente Domino in pago Viromandensi et episcopatu Noviomensi, apud Capi castellum in ecclesia Sancti Medardi gloriosi confessoris Christi XVI Kal. Augusti convenimus; ibique in praesentia episcoporum, archidiaconorum, abbatum, et religiosorum clericorum, primo omnium praedicabiliter et multum studiose rogavimus canonicos Turnacenses et monachos, optionemque eis dedimus quatenus, sicut filii dilectionis, et quorum conversatio in coelis esse debet, si contra sacros canones et statuta Patrum alter alterius reprehensibiliter res usurpassent, pro Dei timore suaque salvatione omnino dimitterent. Ubi cum nihil perfecissemus, audita querimonia canonicorum et responso monachorum, rursum commonefecimus eos ne tam damnosae animabus contentioni diutius inservirent, sed fraternam potius et Christianae perfectionis pacem inter se componere studerent. Cum autem ad integrum nos audire noluissent, secessimus in partem, et accepto consilio venerabilium fratrum, capitulum etiam beati Petri prae manibus habentes quod dedit in conspectu totius sanctae Romanae Ecclesiae in die ordinationis sancti Clementis: Si qui ex fratribus negotia habent inter se, apua cognitores saeculi non judicentur, sed apud presbyteros Ecclesiae quidquid illud est dirimatur, et omnino obediant statutis eorum; et illud beati Pauli apostoli: In promptu habemus ulcisci omnem inobedientiam; et rursum in conventu residentes et praedictorum apostolorum auctoritatibus praemuniti, domni quoque Paschalis papae praecepto instructi, huic tam perniciosae et amarae altercationi talem imposuimus finem, paci et concordiae atque indulgenti congruentem, quatenus monachi hortum suum et quod in horto excolerent absque reclamatione et alicujus dominationis redhibitione possiderent; excepto si olera horti vel fructus arborum et caetera hortularia venundarentur, tunc de venalibus decimum canonicis darent. Decimam vero fabarum, leguminum, et frugum, ovium quoque et porcorum et animalium de parochia sanctae Turnacensis Ecclesiae canonicis pacifice et absque omni retractatione darent. Sepulturam vero monachis et eorum conversis liberam canonici concessere hac conditione interposita ut nullum de parochia Turnacensi, nullum de canonicorum parochianis propriis, nullum etiam de paribus et casatis episcopi, nullum vero de paribus et casatis pertinentibus sive ad urbem sive ad castellum aliquo modo monachi praesumerent in suo caemeterio sepelire nisi permissu et licentia canonicorum. Hanc autem pacis modificationem auctoritate Dei omnipotentis et beatorum apostolorum Petri et Pauli et domni Paschalis papae et nostri conventus alterutrum firmiter tenendam statuimus. Et si quis eam qualibet occasione deinceps perturbaret, et iram Dei omnipotentis incurreret et gratiam apostolorum Petri et Pauli amitteret et canonum severitati sicut reus et infamis subjaceret quoadusque pro tanto commisso dignos poenitentiae fructus faceret. Ut autem hoc nostrum constitutum perenni tempore stabile et inconvulsum permaneat, testes idoneos et fideles in quorum praesentia datum est annotare procuravimus. Domnus Joannes Morinorum episcopus interfuit et huic instituto assensit. Domnus Baldricus Noviomensium et Turnacensium episcopus interfuit et huic instituto assensit. Domnus Odo Cameracensis episcopus interfuit et huic instituto assensit. Claremboldus Atrebatensis archidiaconus, Robertus Ostrevandensis archidiaconus, Henricus Sancti Vedasti Atrebatensis abbas, Albertus Hasnoniensis, Fulcardus Marcianensis, Richardus de Monte sancti Eligii, Cono presbyter de Arida Gamantia de titulo Sanctae Trinitatis, item Odo religiosus eremita et Presbyter de Arida Gamantia de titulo sanctae Mariae semper virginis dominae nostrae. Canonici et presbyteri de sede pontificali: Odo praepositus et presbyter, Anastasius cantor et presbyter, Rotgerus presbyter, Balduinus presbyter, Drogo oeconomus, Gualterus Duacensis, Hugo filius Balduini, Gerardus decanus de castello Sancti Vedasti, Adso presbyter de Bethunia, Hugo praepositus de Bethunia, Balduinus decanus de Sancto Albino, Adam presbyter de eodem titulo, Honoratus presbyter de domno Medardo. Ego Lambertus Dei miseratione Atrebatensis episcopus interfui et huic praedicto instituto assensi, et ut in memoriam teneatur, scripto et meae humilitatis sigillo signari feci. Actum apud Capi in ecclesia Sancti Medardi gloriosi confessoris et episcopi, XVI Kal. Augusti, indictione I, Incarnationis Dominicae anno 1108, pontificatus autem domni Paschalis II papae nono.