EPISTOLA CXII. AD R. AURELIANENSEM EPISCOPUM. [C. A. D. 1199.]
ARGUMENTUM.-- Vehementer pugnat pro immunitate ecclesiastica, nempe ut a rege Franciae in bellum Hierosolymitanum contra Saracenos a clericis non pecuniarum, sed orationum tantum exactiones fiant.
Reverendissimo Patri et domino R. Dei gratia Aurelianensi episcopo, M. PETRUS Bles. Bath. archid., salutem et sincerae dilectionis affectum. Scriptum est: Est tempus tacendi, tempus loquendi. Diu autem obmutui, et silui a bonis, sed jam nequeo fidei Christianae injuriam dissimulare silentio. Jam circa confinia terrae vestrae barbaries efferata desaevit, et in exterminium Christiani nominis gentium grassatur immanitas. Quid ergo hic statis tota die otiosi? Vibratur in cervices vestras gladius hostilis, nec est qui ex adverso ascendat, qui exprobrantibus nomini agminum Dei Israel zelo fidei se opponat. Tu ergo, reverendissime Pater, cum inter caeteras Ecclesiae columnas quodam statu digniore praeemineas, redde testimonium fidei tuae, et in Christi negotio ulterius non lentescas, non sit alligatum apud te verbum Domini; sed sicut magnificavit te Dominus in conspectu regum, ita officium magnificentiae pontificalis exerceas. Clamat ad te Dominus per spiritus sui organum Jeremiam: Sta, inquit, in atrio domus Domini, et loquere ad omnes civitates Juda sermones quos locutus sum tibi. Et sermones illos exprimendo, subjungit: Vade et clama: Revertere adversatrix Israel, dicit Dominus, et non avertam faciem meam a te. In eodem spiritu clamat Ezechiel, dicens: Si speculator viderit gladium venientem, et non insonuerit buccina, veneritque hostis, et tulerit animam unam de populo, sanguinem ejus de manu speculatoris requiram. Noli ergo otiari in talento Domini, sed evangelicam Domini negotiationem exerceas, ut talentum tibi creditum Dominus cum fenoris accessione recipiat. Insta ergo opportune, importune, opus fac evangelistae, ministerium tuum imple. Noli aemulari in malignantibus, episcopis dico, qui regem tuum blandis adulationibus palpant, canes muti, non valentes latrare. Acceptissima quidem est in episcopis apud Deum professio veritatis. Animam pro veritate ponere non formides, ut videas dies bonos, quia sanguinem pereuntis Dominus de manu muti sacerdotis exquiret. Arca siquidem Dei capitur, et populus gladio ruit, dum sacerdos in filiorum correctione torpescit. Nec motum, aut vultuositatem regis extimeas, sed in omni libertate eum salutaribus monitis aggredere, quia, ubi spiritus Dei, ibi libertas. Maluit Joannes Baptista periclitari apud regem, quam dissimulare legem Domini, qui ad Herodem et Herodiadem, sicut Elias ad Achab et Jezabel, legati officio fungebatur. Vos ergo, reminiscimini Deum, ne taceatis, et ne detis silentium ori vestro. Joannes in Herodem, Phinees in Judaeum et Madianitidem, Samuel in Agag regem, Petrus in Ananiam et Sapphiram, Paulus in Elyman magum zeli gladium exercuit, atque correctionis exemplum eorum tibi vita praescribit. Lex Dei, et fides Christi omni suppellectili mundanae superaestimanda est, honori etiam, et famae, propriaeque saluti. Rex Achab cum regi Syriae eum graviter opprimenti servos et ancillas, filios et filias, et uxorem, omnemque supellectilem obtulisset, postquam ventum est ad violandum legem Dei, licet reprobus esset in aliis, tamen pro lege Dei pugnae discrimen inire non timuit. Melius est incidere in manus hominum, quam derelinquere legem Dei. Si regis Francorum faciem revereris, adhibe tibi de coepiscopis tuis, qui Spiritu Dei aguntur, ut tanta verborum moderatione utaris, ut si fortis est sermo, nihilominus sit suavis. Nam et sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, suaviter universa disponit. Super omnia, quaeso, notam adulatoris, et officium palponis evites. Mel enim adulationis a sacrificio Domini relegatur. Frequenter in palatiis conversantur, qui mollibus et delicatis auribus principum, etiam in turpibus blando lenocinantur applausu, ponentes cervicalia sub capite et pulvinaria sub omni cubito manus. Vix invenitur in curiis, qui non vendat oleum, qui caput peccatoris oleo non impinguet. Laudatur enim peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur. Sed timeat quod per Jeremiam dicitur Sedechiae: O Sedechia, seduxerunt te viri tui pacifici. Cum in exercitu Xerxis esset navium et curruum innumerabilis multitudo, eique ab aulicis adulatoribus diceretur, quia nec mare tantae classi sufficeret, nec aer tot populorum tela, nec terra tot currus sua caperet vastitate, in tanto exercitu unus fuit Demaratus, qui in spiritu libertatis auderet dicere Xerxi: « Victus eris a te ipso, et te opprimet tui exercitus multitudo. » Ab exhortatione, quaeso, non cesses, licet ille suorum consilio assessorum ad tuam instantiam se obduret. Scio enim quod adhuc Jannes et Mambres apud Pharaonem Moysi resistunt, et successores Achitophel justorum consilia malitiose pervertunt. Circa meretricantium linguarum malitiam patet campus orationis latissimus; sed ad alia festinantes haec omnia sub dissimulatione transimus. Quid expediat tuae famae, tu videris. Tu vero diligentiam adhibe studiosam, ut consanguineos tuus tanquam primipilarius Ecclesiae vexillum fidei ferat ante reges et principes terrae, ut sicut vigilantior fuit in bellicis actibus, modo non sit in Christianae fidei defensione retrogradus. Si autem proposuit iterum iter hujus peregrinationis arripere, non de spoliis ecclesiarum, non de sudoribus pauperum viaticum sibi et suis exhibeat, sed de reditibus propriis, aut de praeda hostili bella Christi conficiat. Non est enim abbreviata manus Domini, ut qui magna fecit in Israel, etiam in populo acquisitionis brachium suae magnificentiae non exaltet. Certe in exitu Israel de Aegypto Dominus de spoliis Aegyptiorum ditavit Hebraeos. Ingressus autem populus terram Chanaan de praedis hostilibus innumerabiles sibi divitias aggregavit. Imo bellorum lex publica est, ut munificentia principalis suis commilitonibus de castrensi obventione stipendia largiatur. Quae ratio est ut qui pro Ecclesia pugnant, Ecclesiam spolient, quam inimicorum spoliis et donis triumphalibus ampliare debuerant? Putantne insipientes, et miseri, quod Christus, qui summa justitia est, velit sibi de injuriis et sacrilegio exhiberi sacrificium, aut sustineat commissa ex his spolia prosperari? Si enim testimonio veritatis in ignem aeternum mittitur, qui sua pauperibus non dedit; ubi, quaeso, mittendus est, qui bona pauperum vel Ecclesiae rapuit, aut fraudavit? Pro his et consimilibus filii Ephrem intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli. Nunquam pauperum, nunquam Ecclesiae spolia prosperum habuerunt eventus auspicium. Ideo in ultima peregrinatione effusa est contentio super principes, et errare fecit eos Dominus in invio, et non in via. Fuerunt contritio et infelicitas in viis eorum, quia viam pacis non cognoverunt. Patrimonium Christi et Ecclesiae suae hodie vertitur in occasionem scandali, et materiam servitutis. Certe sub Pharaone cum ex principali decreto omnes ad solutionem quintae partis generaliter urgerentur, sacerdotes tamen fuerunt ab observantia et onere illius constitutionis immunes. In libro etiam Numeri ad figuram perpetuae libertatis praecipit Dominus Leviticam tribum ab omni publica functione liberam esse, summique pontificis duntaxat arbitrio subjacere. Quid aliud a pontificibus, vel a clero potest vel debet princeps exigere, quam ut incessanter fiat oratio ab Ecclesia ad Deum pro eo? Omnis pontifex ab hominibus assumptus, pro hominibus constituitur in his quae sunt ad Deum, ut offerat dona et sacrificia pro rege et populo; et si iratus est eis Dominus, sacerdos medius intercedat, et in tempore iracundiae fiat reconciliator. Iratus Dominus populum suum Israel delere decreverat; stetitque Moyses in confractione in conspectu ejus, motumque divinae indignationis oratione placavit. Flamma divinae animadversionis desaeviebat in populum, et Aaron arrepto thuribulo medius inter viventes et mortuos se flammae objecit, cessavitque quassatio. Item contra Amalech Israel praevalebat Moyse orante et erigente manus suas ad Dominum. Et postea temporibus Josue, sacerdotibus ministrantibus muri Jericho corruerunt. Scio quod si rex tuus angariis, parangariis, exactionibus, capitationibus, caeterisque sordidis et extraordinariis muneribus Ecclesiam decreverit praegravare, quamplures episcopos hujus rei fautores inveniet. Ipsi enim evangelicae libertatis obliti, quae non solum filios Dei, sed amicos facit, in ignominiam servitutis perpetuae sibi permittent aurem subula perforari. Sic olim rege Antiocho jura templi et sacerdotii subvertente, multi de Israel egressi sunt, qui solius adulationis, aut vani timoris intuitu in consensum illius tyrannidis transierunt. Tu vero, reverendissime Pater, pro domo Israel ex adverso ascendas, et pro Testamento Dei murum inexpugnabilem te opponas. Enorme namque famae et animae discrimen incurres si hanc injuriam Christi silentio aut neglectu dissimules. Doctrina et exhortatione tua recolat dominus rex se non ad oppressionem pauperum, sed ad tuitionem Ecclesiae potestatem gladii ab Ecclesia suscepisse. Et qui nunc vivens Ecclesiae suffragia jugiter experitur, etiam post mortem ejusdem beneficiis longe amplius indigebit. Morietur enim, et utinam incertos mortis eventus attenderet, ac novissima sua memorans per praesentes divitias futuram miseriam compensaret! Ecclesiasticus dicit: Rex hodie est, et cras morietur: cum autem fuerit mortuus, haereditabit serpentes, bestias et vermes.--Spiritus pertransibit in illo, et non subsistet, et non cognoscet amplius locum suum. Agnoscat itaque locum suum et officium, in quo posuit eum Dominus, nec de thesauris Ecclesiae qui solis debentur pauperibus, sed de fiscali aerario bella Domini praelietur, neque confidat in fortitudine aut multitudine armatorum, sed in Domino. Quia testimonio Salomonis, Nomen Domini plurima fortitudo. Dominus fortitudo plebis suae est. Quod apertissime liquet in praeliis antiquorum. Quomodo enim persequebatur unus mille, et duo fugabant decem millia? nonne ideo, quia Deus vendidit eos, et Dominus conclusit illos? nec enim in gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvabit eos, sed dextera tua et brachium tuum, Domine, et illuminatio vultus tui, quoniam complacuisti in eis. Sibi autem complacebit Dominus in eis, qui fideles fuerint in testamento ejus. Sine fide autem impossibile est placere Altissimo. Haec est enim victoria, quae vincit mundum, fides nostra. Et quia fere universos regni magnates video in via Domini quodam taedio laboris et pusillanimitate lentescere; vos, quaeso jugi praedicationis instantia manus remissas, et genua debilia roborate. Plane, quia eis in praecedenti peregrinatione non successit ad votum, credunt abbreviatam esse manum Domini, et inexhaustum fontem gratiae coelestis aruisse. Porro tunc in superbia et in abusione profecti sunt, nec ex defectu suae fidei, sed ab eventu duntaxat divinae dispensationis judicium metiuntur. Fides quidem eorum semel probata est, et inventa est minus habens. Adhuc experietur eam Dominus; nam ex eorum fide et humilitate victoriae calculus pendet, ac de his specialiter exspectandus est praeliorum triumphalis eventus. Peccaverat tribus Benjamin in uxore Levitae, et se reliquae tribus in ultionem sceleris accinxerunt. Erat causa eorum justior, et exercitus longe numerosior atque fortior. Et cum eis ducem praelii Dominus assignasset, ipsiusque natu in praelium descendissent, terribilis in consiliis super filios hominum Deus, justos ab impiis, plures a paucioribus superari permisit; et ceciderunt ea die viginti duo millia de Israel. Iterum ad conflictum veniunt ex praecepto Domini, et succumbunt, decemque et octo millia de Israel occisi sunt; nimirum quia de sua fortitudine et multitudine praesumebant, primo et secundo victi et humiliati sunt, ut per humilitatem denuo vincerent, qui per superbiam victi erant. Fides autem eorum ex prima et secunda frustratione non torpuit, sed ex geminato discrimine crescens denuo ad conflictum, quanto humilius, tanto fortius se accinxit. Tertio autem congressi sunt, et tanta sanguinis effusione purgati fere totam tribum Benjamin deleverunt. Scias quod secundum populi fidem secundae peregrinationis metiemur eventus. Instrue ergo in fide et timore Dei populum, et populi ducem; et ut multa paucis includam, reverendissime et dilectissime Pater mi, tuae discretioni committo religiosorum quietem, pacem simplicium, causam Christi et Ecclesiae libertatem.