EPISTOLA XXIV. AD EUMDEM.
Testatur vir eloquentissimus oratoris in eo maxime promoveri successus, si praenoverit judicis, auditorumque personas, et pro qualitate eorum sermonis moderetur officium. Hanc sententiam ad multa alia probabiliter arbitror dilatandam, praesertim cum nemo debeat ignarus esse conditionis ejus, cum quo contrahit, et sibi maxime, si secus spem aut opinionem acciderit, imputare debeat, qui commune negotium de proprio maluerit arbitrio committere fortunae manibus, quam vires ejus et eventum prometiri, inspectis tum aliis circumstantiis, tum praecipue qualitate consortis. Quod, pater, si vestra discretio in causa Ecclesiae et regis Anglorum ab initio attendisset, nequaquam in tantas calamitates incidisset Anglicana Ecclesia, nec Gallicana, quod sine dolore non loquimur, tam pernicioso attentaretur aut opprimeretur exemplo. Praemonuerunt tamen vos multi fideles nostri, quod rex Anglorum expugnari quidem austeritate facilius potest, sed nulla mansuetudine, nullis obsequiis aut beneficiis emolliri. Blanditur his quos timet, hos colit obsequiis quos rebus aut moribus, aut honestioris famae titulo privare desiderat. Sed monentibus tunc credere noluistis. Si publica omnium attestatio vera non movit, saltem ipsa experientia vel nunc persuadeat et compellat mutare sententiam, ut persecutori Ecclesiae respondeatis pro merito, et qui divinam et apostolicam contemnit auctoritatem, sentiat prophetam esse in Israel, et zelum Petri nondum a sede apostolica exsulasse. Nam si Ecclesiae inimicus est et schismatis incentor, debet puniri et conteri. Si amicus, propter obsequia castigari et emendari oportet. Sed proverbium est: Timeri Danaos et dona ferentes. Utique nuntii regis Anglorum quodammodo Danai sunt, et si non consortio generis, arte tamen et imitatione Sinonis. Hi vobis satisfactionem promiserunt, ut Ecclesiae Dei calamitatem protenderent, et exsilium nostrum. Impetraverunt ut adhuc rex ille per archiepiscopum Rothomagensem, et episcopum Nivernensem conveniretur, quasi jam satis conventus non fuisset, et malitia ejus non provocasset judicium. Clamant enim contra illum coeli et terra, et soli, qui lateribus vestris assident, non audiunt cardinales. Sed certe quisquis obsurdescit hic, audiet in judicio verbum asperum: Ite, maledicti, in ignem aeternum. Praefatus archiepiscopus et episcopus mandati vestri formam excedentes, dilationes indulgent, regis obtemperant voluntati, et sive errore sive dolo, sicut ex litteris quas vobis mittimus, potestis advertere, perpetuant Ecclesiae calamitatem.
Londoniensis episcopus, quem pro voluntate vestra praecepistis absolvi, et qui sicut contra justitiam, ita et contra formam, quam expressistis, absolutus est, Ecclesiae pacem et nostram impedit, et praevio Eboracensi archiepiscopo, et assistentibus sibi clericis regis, quos benignius recipere et efficacius consuevistis audire, molitur contra professionem suam, ut coronato contra Deum per manum jam dicti Eboracensis filio regis, Cantuariensis Ecclesia nunquam habeat pacem. Inhibueratis quidem, ne fieret, sed illi econtrario gloriantur se obtinuisse a vobis, ut fiat, sive manu Eboracensis archiepiscopi, sive cujuscunque episcopi ministerio rex voluerit. Et quia hoc detrectant episcopi provinciae nostrae, Sagiensis episcopus, signifer eorum, qui Deum non verentur, se hoc, si alii defuerint, de familiari mandato vestro gloriatur esse facturum. Jam ex hac causa transfretavit. Spinis sepiat, quoniam aliunde non est auxilium, Dominus vias ejus. Caetera posuimus in ore latoris praesentium, in quo vobis, quanta possumus, affectione supplicamus, ut in negotiis nostris ei fidem habeatis, et petitiones, quas sanctitati vestrae per eum mittimus, celerius, quoniam id Ecclesiae necessitas et nostra postulat, jubeatis effectui mancipari. Quidquid autem agant, sciatis quod neque mors, neque vita, nec praesentia, nec futura, per gratiam Dei separabunt nos a charitate, obedientia, et obsequio vestro, quia indubitanter scimus, quod spiritus vester non requiescit in eis, qui ab acceptione personarum et munerum, favore suo patrocinantur injuriis, et ponunt cum impiis portionem, sacrilegum videntes, et currentes cum eo. Nomen vestrum sit benedictum in saecula, et Ecclesiam, pro qua vos oportebit reddere rationem, celerius et efficacius consoletur.