EPISTOLA II AD DAMIANUM FRATREM, ARCHIPRESBYTERUM RAVENNATEM.
ARGUMENTUM.--Peccata sua et negligentias non sine magno animi moerore confitetur, et praesertim nimiam urbanitatem, seu potius ad risum propensitatem graviter accusat et exaggerat: fratremque suum Damianum, ut pro se ad Deum preces fundat, exorat. Praeclarum in his praebens modestiae et humilitatis exemplum.
Domno DAMIANO fratri charissimo, PETRUS peccator monachus quidquid servus, et filius. Nolo te lateat, dulcissime mihi in Christo Pater, et domine, quia continuo mens mea moerore deprimitur, dum diem proprii exitus jamjam propius imminentem, et tanquam prae oculis positum assidue contemplatur. Nam dum tam longaevos annos enumero, dum spargi me canis attendo; atque in quocunque conventu hominum positus, omnes pene infra meam aetatem esse considero, postpositis omnibus curis, de sola morte cogito, sepulcrum meditor, a sepulcro mentis oculos non avello. Neque hoc solo infelix mens mea pavore contenta, in morte corporis considerationis suae limitem figit: sed mox ad judicium rapitur, quid sibi objici valeat, quid ipsa defensionis obtendat, non sine magna formidine meditatur. Sed heu me miserum, atque inexhausto lacrymarum fonte lugendum! qui omnia mala commisi, et per tam annosae vitae spatia nullum pene mandatum divinae legis implevi! Quae enim, miser homo, mala non feci? Quibus me vitiis, quibus me criminibus non involvi? Confiteor: « Cecidit in lacum miseriae vita mea: perempta est in iniquitatibus meis anima mea . » Superbia, libido, ira, impatientia, malitia, invidia, gula, ebrietas, concupiscentia, rapina, mendacium, perjurium, stultiloquium, scurrilitas, ignorantia, negligentia, seu caeterae pestes supplantaverunt me, atque omnia vitia, velut frementes bestiae, devoraverunt animam meam. Pollutum est cor meum et labia mea. Contaminatus sum in visu, auditu, gustu, odoratu et tactu. Et omnimodis, cogitatione, 144 locutione, sive actione perditus sum. Et haec quidem omnia mala commisi. Sed heu! proh dolor! dignos poenitentiae fructus nunquam attuli. Unum inter haec amarius defleo, quo me perniciosius obligatum, teste conscientia, recognosco: scurrilitas nimirum mihi semper familiaris fuit, quae et propter conversionem nunquam me perfecte deseruit. Licet enim contra hoc ferale monstrum saepe pugnaverim, licet hujus bestiae nequissimos dentes malleo severitatis attriverim, ad tempus quidem reprimere, sed nunquam ex ea potui plenam victoriam reportare. Inolita namque cujuslibet vitii consuetudo, licet omni studio ab animi penetralibus sit repulsa, assistit tamen saepe quasi prae foribus importuna: et vel lambere summotenus nititur, si mordicus apprehendere prohibetur. Sub specie namque spiritualis laetitiae dum me fratribus hilarem ostendere cupio, in vanitatis verba declino: et dum a solito rigore descendere fraternae charitatis causa quasi discrete delibero, ad inutilia proferenda diffrenatam linguam indiscrete resolvo. Sed dum Dominus dicat: « Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur ; » quale illis judicium imminet, qui non modo fletibus non insistunt; sed ultro etiam cachinnis, et vanis risibus histrionum more deserviunt? Cumque consolatio non gaudentibus, sed moerentibus utique debeatur, quam consolationem exspectare a venturo judice poterunt, qui se nunc ineptae laetitiae maleblanda jucunditate resolvunt? Rursum cum eadem Veritas dicat: « Vae vobis qui ridetis, quoniam flebitis ; » quid in tremendo judicio dicturi sunt, qui non solum ipsi rident, sed insuper quaedam scurrilia proferentes, risum audientibus violenter extorquent? Ubi notandum, quia cum inimicum animae sit ridere, perniciosius tamen est scurrilitatis verba proferre. Scurrilitati quippe deserviens, et alios secum per vanam laetitiam destruit, et in hoc insuper reus est, quod otiosa verba inutiliter fundit, cum scriptum sit: « Omne verbum otiosum, quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii . » Enimvero dum haec Evangelii verba considero, quid aliud, quam quoddam nobis commercium propositum esse perpendo? quia nimirum et momentaneo risu perpetuus fletus emitur, et temporali fletu perpetua laetitia comparatur. Hinc est quod sancti viri nunc omni studio fletus et lacrymas seminant, ut aeterni gaudii fruges metant, Propheta attestante, qui ait: « Euntes ibant, et flebant, mittentes semina sua; venientes autem venient cum exsultatione, portantes manipulos suos . » Debemus enim in agro cordis nostri virentia virtutum germina quasi propaginando componere, et haec frequenti competentium imbrium inundatione rigare. Necesse est operibus lucidis ardenter insistere, et tamen salubrem fletus aquam, ubi superflua quaelibet exstinguantur, semper habere. Unde legitur , quia Moyses fecit in tabernaculo septem lucernas cum emunctoriis suis, et vasa ubi quae emuncta sunt exstinguantur, de auro purissimo. Quid enim per septem lucernas, nisi septem sancti Spiritus intelligimus dona? Tunc enim septem lucernas in tabernaculo facimus, si in mente nostra sancti Spiritus charismata ex divino munere componamus. 145 Sed quia in ipsis sanctis operibus, quibus per afflationem sancti Spiritus ardentes insistimus, quaedam superflua terrenae corruptionis interserunt, cum lucernis etiam emunctoria necessario fiunt. Quid enim per emunctoria, nisi districtio poenitentiae designatur? Emunctorio namque quod supervacuum est in lucerna, decerpitur; et districtione poenitentiae humanae pravitatis culpa deletur. Unde et Petrus quibusdam superflua perpetrantibus ait: « Poenitemini igitur, et convertimini, ut deleantur vestra peccata . » Ac si aperte dicat: Emunctorium stringite, et excessus pravi operis amputate. Recte ergo cum lucernis et emunctoria fiunt; quia qui sancti Spiritus gratiam bonorum operum lumine resplendere contendimus, dum tamen humana corruptio superflua generat, poenitentiae remediis indigemus. Sed quoniam haec ipsa superflua, quae disciplinam poenitentiae resecat, necessarium est ut contriti cordis fletus exstinguat, non immerito Moyses post lucernas, et emunctoria, etiam vasa fecisse memoratur, ubi, quae emuncta sunt, exstinguantur. Vasa autem nostra sunt corda, quae lacrymarum semper et fletus debent esse inundatione repleta. In quibus nimirum vasis et oleum illud reconditur, de quo in Evangelio perhibetur: Quia « prudentes virgines acceperunt oleum in vasis suis cum lampadibus . » Si ergo et ii, claris operibus splendent, adhuc tamen fletibus indigent; quid de misero, meisque similibus sentiendum, qui tenebrosa multa commisimus: et bona, quae luceant, non habemus? Quam uberibus lacrymarum rivis debemus semper affluere, quam continuo maerori necesse fuerat jugiter insudare; et non alios in risum faceta quadam dicacis scurrae urbanitate compellere, sed ipsi potius demisso semper vultu lugubres apparere: quatenus perfectae poenitentiae formam ipse quoque exterior cultus exprimeret, quae in occulta cordis amaritudine principaliter aestuaret; et non solum nobis conferre curationis optatae remedium, sed et aliis fructuose poenitendi praebere posset exemplum. Unde rogo sanctitatem vestram, dilectissime Pater, et pedibus tuis me prostratus advolvo, ut adversus hoc ferale monstrum, scutum mihi sanctae tuae orationis objicias, et serpentinum virus ex me sapienter incantando depellas: et non solum pro hoc, sed et pro cunctis, quae tibi supra confessus sum, continuas Deo preces fundere, atque apud divinas aures misericordiae mihi locum studeas impetrare.
(Thren. V) (Matth. V) (Luc.
VI) (Matth. XII) (Psal. CXXV) (Exod. XXV, XXXVII) (Act. III) (Matth. XXV)