XXXI.  S. Leo IX monasterii Altorfiensis in Alsatia inferiori, a suis parentibus conditi, bona juraque corroborat, ibique altare S. Stephani memorat a sese dedicatum esse.   (Anno 1049.) [Grandidier,  Histoire d' Alsace,  I, 255, et Schoepflin,  Alsatia diplomatica,  I, 164, teste Jaffe.-- « Sacrae devotionis. » ] XXXII.  S. Leo IX confirmat fundationem et advocatiam monasterii S. Crucis in Werdea.   (Anno 1049.) [Cocquelines,  Bullar. ampl. Collect.,  I, 366.] 2. 4. 5. 6.
LEO episcopus, servus servorum Dei, GUNDERARDAE dilectae in Christo filiae a nobis ordinatae et consecratae noviter, facto a patre tuo Manegoldo S. Crucis monasterio, tibique successuris perenniter abbatissis, perpetuam in Domino salutem.
Sacrae devotionis labor, quia semper divino favore juvatur, semper optata fine terminatur. Ideo, filia, tui patris ampla in Deo devotio laudabilem fructum produxit; cum proportione sanctae et vivificae crucis, in qua Dominus noster Jesus Christus salus nostra pependit, decenter auro et gemmis ornata, tunc ab autocratore Constantinopoleos nomine Romano dono data. Cum ad eum missum esset ab imperatore Chuonrado ut filiam suam nuptum traderet ejus filio, fundavit ecclesiam in petra, quia non aedificavit super arenam; ut incumbentibus ventis, venientibus fluviis, descendentibus pluviis, quod aedificasset, rueret, sed firmiter fundatum perenniter permaneret. Ut vero votum suae constructionis Deo solveret secundum illum qui dixit: « Vovete, et reddite Domino Deo vestro omnes, qui in circuitu ejus affertis munera » : nos a Maguntina synodo Romam versus redeuntes, ad ipsum Dei templum venire invitavit, quod a nobis III Non. Decemb. merito honore dedicatum, sic tandem juri S. R. E. et beatissimo Petro apostolo prompto donavit et obtulit animo, teque filiam suam, quam jam Deo in monastica conversatione et habitu sacraverat, ejusdem rogavit a nobis fieri abbatissam loci. Id auspice Deo, fecimus, attendentes in te, quantum homini est possibile, timorem Dei, cordis compunctionem, mentis humilitatem, morum gravitatem, in adolescentibus membris praetendentem jam senectutem. Et constituentes eumdem locum esse in perpetuum ancillarum Dei monasterium, ubi tu de te et sororibus tuis primas Deo primitias offeras religionis, merita castitatis, omnisque bonitatis. 3 Hoc tamen nomine nostrae apostolicae sedi parens tuus eamdem fecit oblationem, ut, dum ipse vivit, ipsius loci advocatiam habeat; similiter et, post mortem ipsius, quem nunc habet filius. Qui filius si haeredem habuerit, ipse quoque advocatus sit. Si vero vel ipsi Manegoldo, vel ejus filiolo nemo filius superstes exstiterit, tunc liceat abbatissae ipsique congregationi advocatum sibi secundum Deum eligere, petendum tamen ab apostolica sede. Lex vero omnium advocatorum post Manegoldum talis erit: ut quisquis eorum digne non administraverit advocationis officium, liceat abbatissae ipsique congregationi de eo apud papam conqueri. Qui si vocatus ab eo fuerit et monasterio satisfecerit, advocationem suam retineat. Quod si venire distulerit, aut si venerit et non satisfecerit, tunc liceat abbatissae ipsique congregationi ex consensu papae talem sibi advocatum eligere qui secundum Deum sit. Post obitum vero tuum, de ipsa congregatione, quae melior sit, eligatur, si idonea inventa fuerit, eoque donum et consecrationem abbatiae a papa recipiat: alioque de alia congregatione idonea eligatur, a papa similiter donanda et consecranda. Decernimus, praeterea, ut in altari majori, quod nos ipsi consecravimus, nullus audeat missam celebrare, nisi sit episcopus vel abbas, tresque sacerdotes hebdomadarii ad hoc officium deputati, eorumque successores. Episcopus quoque, in cujus parochia locus est, nihil sibi in eo vindicare audeat, praeter ordinationem facere clericorum et monialium, si tamen gratis fecerit. Sin autem, ordinationes expetent ab alio quocunque velint episcopo. Ut vero locus ipse in quadragesimali tempore solvat papae annuam pensionem, statuit idem Manegoldus pensionem ipsam esse anabolagium, id est fanonem, stolam cum auro, manipulum et cingulum. Nos vero, quia locus ipse conditus est propter eam, quae supra dicta est, sanctae et vivificae Crucis portionem; eamdem inibi semper manere volumus, cupimus et optamus, et a nemine auferri: statuentes apostolica censura sub divini judicii obtestatione, ut nullus imperator, nullus rex, nullus episcopus, nulla potestas, nulla praeterea magna parvaque persona eamdem vivifici ligni portionem ab ipso monasterio audeat auferre quolibet modo, vel aliquid facere contra omnia quae superius scripta sunt; sed nec etiam aliquid diminuere de bonis ejusdem monasterii, quae modo habet, et usque in aeternum habebit, quolibet furto, quolibet raptu, quolibet alienationis modo. Id qui praesumpserit, donec digne satisfecerit, anathema sit. Qui vero pio intuitu custos et observator hujus nostri privilegii exstiterit, a Domino Deo Benedictionem consequatur, et aeternae vitae particeps efficiatur. +. Data III Non Decembr. per manus Petri diaconi, bibliothecarii et cancellarii sanctae apostolicae sedis. Anno domini Leonis IX, papae I.
[non]