EPISTOLA CCXXVII.
ARGUMENTUM.-- Consolatoria episcopo suo.
Desolationi vestrae filiali devotione compatiens, quantum scivi et potui, salutaribus monitis vobis studueram suadere, ut ab hujus mundi sarcinulis excussus sicut locusta in viam mandatorum Domini curreretis; cumque alii plures ex ditationibus amicorum a consimilibus injuriis et pressuris et animi sui pacifica tranquillitate respirent, vos a tribulatione malorum et dolorum quasi abysso desperationis absorptus, ad omnem consolationem vestrum animum induratis, et rapinam bonorum vestrorum, quam alii jugum Domini suave et onus leve reputant, vos iram Domini crudelem et inexorabilem aestimatis. Proinde quod aliis est odor mortis, sic et quod aliis ad gaudium, ad supplicium vobis cedit: sic nimirum eodem sole carnes indurantur et manna liquescit. Porro Dominus Deus Sabaoth, qui aperit et nemo claudit; qui aperit manum suam et implet omne animal benedictione, qui dives est in omnibus qui invocant eum, qui dat omnibus affluenter et non improperat; ipse qui surdos facit audire et mutos loqui, nunc mihi gratiam coelestis eruditionis inspiret, vestrumque cor emolliat, ut sit haec exhortatiuncula mea capax consolationis et perceptibilis disciplinae. Quid est hoc quod in ore hominum plebescit? vos inconsolabiliter vestra et parentum vestrorum damna plangere, cum ista et illa teneamini constanter et aequanimiter sustinere. Compassio, quam ad parentes habetis non ad nummorum oblationem, sed ad morum correctionem porrigi exigebat. Erant enim divites antequam eis aliquem reditum conferretis; verum hujus tempestatis episcopi, reprobatis viris prudentibus et honestis, cor suum, et quidquid cum corde habent parentibus reprobandis insana prodigalitate infundunt, nec implent vasa vacua, sed plenis et ad summum exuberantibus mensuram confertam et coagitatam supereffluenter accumulant, pium quippe est proximo compati ne egeat, sed major est misericordia compati proximo ne pereat. Bonum est condolere malis quae proximus patitur, sed Deo acceptius est condolere malis quae proximus operatur. Scriptum est autem: Inimici hominis domestici ejus, multis enim perniciosa est affectio parentelae, frequenter enim dum studet propitius esse parentibus, sibi crudelis efficitur. Christus pro amicis suis animam suam misericorditer posuit. Sollicitus amor parentum animam suam crudeliter pro amicis suis ponit; nunc anxius et totus aestuans in parentibus promovendis. Sed cum diem extremum clauserit, nulla est animae suae consolatio de prosperitate viventium. Imo vereor ne peccata, quae divitiarum occasione commiserint, cedant mortuis in singultum aeternumque supplicium. Unde enim parentibus suis praestitit materiam delinquendi, relevasse potuit multorum indigentias suaeque animae salubrius in posterum providisse. Verum blandissima seductrix est parentum affectio; nemo enim carnem suam odio habuit, verba tamen haec circumspectum exigunt intellectum, nam cum idem Apostolus alibi dicat: Qui suorum et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior, a se ipso dissentire videtur. Sed sciendum quod huic amori, quo se vel suos parentes homines diligunt, natura originem modumque praescribit: facit natura ut gallina super pullos suos infirmetur, ursa et leaena fetibus blande immurmuret. Lamia etiam nudat mammas suas ut catulos alat. In his et in omnibus animantibus natura quosdam dulces amoris operatur affectus; amat utique homo naturaliter se, amat et parentes suos: sicut autem utrumque hunc affectum non admittere impossibile est, sic eum non sequi maximae virtutis est. Quia igitur hic naturalis affectus et pronior et indulgentior et tam suis quam animae saluti expediat, oportet ut frenum rationis habeat cujus moderatione ducatur. Vult itaque Apostolus ut domesticorum amore, ratione dispensante, quaeratur aut eorum necessitas aut aestimatio meritorum. Quid autem naturalis affectus quandoque transgrediatur fines legitimos rationis, quodque nos Dei et nostrum faciat oblivisci, experientiae magisterio docemur assidue, dum quidam mollis et dulcis affectio carnis nostrae ad suavia et illicita suis nos blandimentis inclinat. Hos indiscretos amoris affectus, quibus homines diligunt se aut suos, Apostolus ad Timotheum scribens inordinatos insinuat dicens: Scio quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa et erunt homines seipsos amantes, cupidi, elati, sine pace, criminatores, incontinentes, tumidi, et protervi, voluptatum amatores magis quam Dei. Utrumque amoris motum secundum, rationem et secundum effectum Christus brevi sermone distinguit: Qui amat, inquit, animam suam perdet eam. Notat amorem qui ex irrationabili affectione procedit. Item: Qui odit animam suam in hoc mundo in vitam aeternam custodit eam. Odium quippe vitae praesentis quae per animam hic notatur sequitur rationem et ideo in aeternum custoditur. Quod exponens Augustinus: « Si male, inquit, amaveris, id est ex affectu non ex ratione, tu odisti; si bene, id est propter Christum et sic ex ratione, si vitam tuam oderis, tunc amasti. » Nimirum qui diligit iniquitatem, odit animam suam. Irregularis autem et iniquus est amor quo suavia et dulcia diligimus. Amor vero quo diligimus dura et aspera propter Christum, animae praevius est ad salutem; proinde si ex parentum locupletatione videmus animabus nostris imminere discrimen aut scandalum famae, pium et sanctum est eos a nimia nostri amoris affectione praecidere. Sic equidem pietatis auctor Sanctusque sanctorum sub quadam membrorum nostrorum imagine nos informat. Si oculus, inquit, tuus, aut pes tuus scandalizet te, erue et abscide eum a te, nec ab hujus abscisionis seu odii sententia excipiuntur pater et mater, quos ex legali decreto tenebamur accuratius honorare. Quocirca longe satius est mihi amorem, qui ex affectu et non ex ratione est, patri et matri vitaeque meae subtrahere quod cujusdam odii speciem in se habet, quam me et ipsos sic diligere irrationabiliter ut sim Christo indignus et merear incendium gehennale. Quid agimus? Quid verba in ventum jacimus? lavamus laterem et aerem in vacuum verberamus! videmus namque illos, qui rerum suarum damna diu fleverant: Fletur enim lacrymis amissa pecunia veris, videmus, inquam, quod in suis doloribus consepulti, quasi a mortuis resurrexerunt. Cumque esset in iis exstinctus amor proprius et parentum, reaestuat et antiquus amoris affectus in cineribus jam sopitus. Sua nimirum et parentum ducti affectione manibus et pedibus repunt iterum ad divitias et honores, et nunc eos insanius exagitat spiritus hujus mundi, spiritus vertiginis et erroris, solito ambitiosius ab hominibus quaerunt gloriam hujus mundi, et non gloriam quae a Deo est; sed confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos; indicant enim quotidiani eventus quod eorum fama et memoria, quae ventum saecularis gloriae captant, citius vento transit; eorum laus, quam crediderant perpetuo duraturam, sepelitur oblivione damnabili, et peccata eorum, quae nulli fuisse revelata existimabant, in infamiae maculam et commune opprobrium publice residimant; nunc autem apparet quod habebant oleum sed amurca infectum, habebant scientiam sed inflantem, intellectum, sed praestigiose versutum, memoriam sed injuriarum, facundiam, sed in malum, et ut brevius loquar, omnia quae sibi ascribebant ad magnificentiam et gloriam, nunc eis cedunt in opprobrium turpe et, quod gravius est! in gehennam. O doxa, doxa, o fallax gloria! o ventus urens, o aer pestilens, o aura corrumpens, o inflatio aurium, o vesica intumescens tam plena vento quam nihilo, quomodo ludis et illudis magnatibus, quos adulatorie beatificans in errorem inducis! Aliter sentiebat Apostolus dicens: Non nosmetipsos commendantes, charissimi, et de se ipso: Si quid sum, gratia Dei sum id quod sum. Ipse minimum apostolorum et quasi abortivum se reputat; praelatus autem ecclesiastici honoris insufficiens et inutilis usurpator, se ipsum magnificans et extollens, assentatores adulatores habet, qui proditoria laude auriculas ejus palpant, eique persuadent de se ipso credere multa et magna, quorum conscientia miseri penitus est ignara. Fatuum enim ore glorificant et corde condemnant, et quandoque retrorsum faciem avertentes in derisionem ipsius canis Apuli linguam seu rostrum ciconiae vel auriculas asini manu mobili repraesentant. Si Terentii comici recordaris, manifeste ibi poteris Thrasonis personam exprimere et generationis; licet autem sacerdos Domini debeat habere testimonium ab his qui foris sunt, gloria tamen ejus hoc esse debet, testimonium conscientiae suae. Vera quidem laus est, de qua dicitur: In Domino laudabitur anima mea. Et sicut beatus Petrus apostolus dicit: Conscientiae bonae interrogatio in Dominum. Campus hujus materiae latissime patet; sed ut sermo succingatur ad compendium, illud totum curiositati mundanae impenditur quod sibi exigebat Dei cultus et necessitas animarum. Petro et omnibus praelatis in eo dictum est: Pasce oves meas; non praecepit ut clauderent et pascerent in vivario pisces et in indagine feras. Lingua mea pruriens prosequi gestiebat hoc verbum, sed ne videar gravis his qui oderunt corripientem in porta, digito compescam labellum: vidi, Pater, et doleo me vidisse quando eras cor et anima principis, summus inter aulicos, deusque et dominus Pharaonis. Sane familiaritas illa diu stare non potuit, caduca est enim dilectio curialis, nec ad illam pertinet charitatem, quae nunquam excidit. Putastis vestris implere largitionibus cupiditatis abyssum in his qui sequuntur munera et retributiones? Sed apud eos auri et argenti fames insatiabilior est inferno. Dona ergo, quibus exactionum fiscalium angarias cupiebatis evadere, misistis in saccum pertusum. Omnia etenim perdidistis: Sic, ut non perdat, non cessat perdere lusor, Et revocat cupidas alea blanda manus. Contritus et afflictus mendicabat in suis pauperibus Christus, nec erat qui moveretur super contritione Joseph. Sed, sicut quibusdam improperat Augustinus: « Tollit fiscus quod non recepit Christus, postremo effudit in vos apud regem venenum linguae detractoriae malitia viperarum, pacemque vestram turbavit in occulto omni serpente crudelior invidia detractorum. » Nimirum Achitophel in universis fere curiis magnatum multos reliquit haeredes; adhuc ibi sunt Jamnes et Mambre qui resistunt Moysi sanctoque Spiritui contradicunt. Quia igitur experimento novistis quanta sit amaritudo divitiarum et honorum hujus saeculi, quam fallax et sophistica sit gloria hujus mundi, gustate et videte quam suavis est Dominus et de maximis obventionibus reddituum quos habetis, id quod quotidianis usibus superest per manus pauperum thesaurizate in coelo. Fidelis enim est Deus quia veritas est, nec in ore ejus aut in corde inventus est dolus, nihil enim vobis poterit fur subripere aut raptor auferre, seu praepotentum violentia extorquere. Tunc denique cum Apostolo plena conscientiae securitate dicere et cantare poteris: Scio cui credidi et certus sum quia potis est depositum meum servare in illum diem justus judex.