EPISTOLA LIX AD R. BATHONIENSEM ELECTUM.
ARGUMENTUM.-- Multis rationibus et exemplis inducere conatur R. Bathoniensem electum, ut M. Henricum de se alias optime meritum, in gratiam a qua exciderat recipiat, et Simonem adulatorem et calumniatorem pessimum a sua societate arceat.
Reverendo domino et amico Re. Bathoniensi electo, suus P. Blesensis, salutem et temperantiam. Rogatus vos rogare compellor. Verumtamen, etsi mille preces meam instantiam praevenissent, teneor pro amico meo apud vos humiliter supplicare: cujus merita si recoleretis, nec mea nec alienae intercessionis debuerat suffragia mendicasse. Ipse est, qui se pro vestris necessitatibus toties periculis maris exposuit, qui quandoque, cum montes Cyllenii clausi essent, pedesque nostros apud terminium aeris intemperies defixisset, et strata montium mortuorum cadaveribus plena essent, ipse quasi inter mortuos liber in Italiam pro mandato nostro transalpinare non horruit, expletisque negotiis vestris cum comite Maurianensi, ad vos in eadem tempestatis insania diplomate utens remeavit. Tanti obsequii memoriam, nec diuturnitas temporis, nec offensae grandis enormitas exsufflasse debuerat, nedum proditoria suggestio vestri Simonis, cujus praecipua est intentio, ut vos sibi totum singulariter vindicet, et auferat universis. Miror qualiter ad verbum vilis adulatoris potuistis ita excandescere adversus hominem gratissimae opinionis, et fidei approbatae, nisi quia lingua adulatoris turbare omnia potest, cujus contagio semper est malum, verba autem oris ejus iniquitas et dolus. Ille olei venditor, qui caput vestrum impinguat adulationibus ac demulcet, magistro Henrico non minus impudenter quam imprudenter objecit, quod consilia vestra dolose publicaverat. Magister vero Henricus mendacii eum redarguens, verbum suum pugno in ejus dentibus confirmasset, nisi vestrae, qui praesentialiter aderatis, reverentiae detulisset, zelo etiam justitiae potius quam iracundiae provocatus in vos quaedam amaritudinis verba protulit, qui hominem reprobatae opinionis in ignominiam vestrae domus, et communem omnium injuriam fovebatis. Ideo abjecistis eum a facie vestra, longique merita temporis, et debitum retributionis fructum momentanea delevit offensa. Non sic decuit facere virum, quem elegit Deus in sacerdotem sibi, quem oportet ex officii debito patientiam et misericordiam polliceri. Si magister Henricus ex motu animi minus circumspecte, aut durius forte locutus est, scitis quod motus animi non sunt in hominis potestate: quodque fit, vel dicitur ex calore iracundiae, non prius debetis revocare ad animum, quam constiterit vobis ex animi judicio processisse. Ponatur, virum approbatae opinionis aliquid dixisse intemperantius, aut lubrico linguae, aut facilitate consilii, aut calore iracundiae, sive alio quolibet motu animi, vestra intererat omnia aequanimiter dissimulare et pati. Sic enim juxta Apostoli doctrinam his, quae putamus ignobiliora membra corporis abundantiorem honorem circumdamus. Sic mater infirmiorem filium tenerius diligit. Sic paterfamilias filium prodigum benignius recepit. Sic oleum charitatis, sic amor Dei plenius et exuberantius in vasa misericordiae se diffundit. Sacra imperatorum constitutio nihil durum aut asperum in talibus constituit: nam si hoc ex levitate processit, contemnendum; si ex insania, miseratione est dignissimum; si ex injuria, remittendum. Julius Caesar primus et potentissimus imperator, cum iniquissime ferret calvitium, ac deficientem capillum a cervice revocaret ad frontem, ab irato milite dictum est ei: « Facilius est, Caesar, te calvum non esse, quam me in acie quidquam egisse vel acturum esse timidius: » quod et imperator patienter admisit. Cum Augusto Caesari fuisset objectum quod adoptionem avunculi sui Julii Caesaris ignominiosa corporis sui prostitutione meruerat, animi sui motum convertit in risum. Eidem cum objectum esset a quodam ob sui brevitatem corporis, quod nanus erat; ipse vero, grandiusculis esse calceamentis utendum, cum animi tranquillitate respondit. Aristippus a quodam sibi maledicente recedens: « Ut tu, inquit, linguae tuae, sic ego aurium mearum sum dominus. » Antisthenes etiam cujusdam improperia vilipendens: « Auditus, inquit, debet esse lingua robustior, cum singulis hominibus una sit lingua, sed aures binae. » Si ergo fidelissimus vester ex confidentia amicitiae, aut forte correctionis intuitu vobis spiritu liberiore locutus est, totum, quaeso, aequanimiter supportetis, recolentes quia testimonio sapientis: « Lubricum linguae non est facile trahendum in poenam. » Et quis, quaeso, in Graecia fuit potentior aut eminentior Alexandro? Ei tamen Antigonus fregit citharam, abjecitque dicens: « Aetati tuae jam regnare convenit, pudeatque in corpore regio voluptatem luxuriae dominari. » Scipio Africanus in armis potentissimus, cum quidam eum minus pugnacem argueret: « Imperatorem, inquit, genuit me mater mea, non bellatorem. » Nonne magister Henricus justissime adversus infamem illum motus est, cum ei notam proditionis inureret? vix crederem hominem tam integri sensus ad hanc ineptiam fuisse delapsum, ut secreta sibi commissa detegeret, teste Ovidio: Eximia est virtus praestare silentia rebus, At contra gravis est culpa tacenda loqui. Verumtamen secreta divitum occultari non possunt. Avis enim coeli, sicut Salomon dicit, portabit verbum; et qui habet pennas, annuntiabit sententiam. Ideoque res discriminis est divitum communicare consiliis. Si quid enim per incuriam evolaverit, secreti conscio imponetur, et quod te solum scire credideras per mercatoria et tabernas circumquaque plebescet. Audi testimonium Aquinatis poetae: O Corfidon, Corydon, secretum divitis ullum Esse putas? servi ut taceant, jumenta loquentur. Et canis, et postes, et marmora; claude fenestras. Vela tegant rimas, junge ostia, tollito lumen E medio, clament omnes, prope nemo recumbat. Quod tamen ad cantum galli facit ille secundi, Proximus ante diem caupo sciet. Si tonsor Midae terrae secretum suum latenter infodiat, succrescet arundo; quae cantando deducet in publicum, quia Auriculas asini Mida rex habet. Pallas Erichthonium suum occultare non potuit, quin ipsum cornicis garrulitas publicaret. Cur igitur suggestione detractoris Deo odibilis praesumitis adversus hominem innocentem, cujus fidem et industriam toties in libro experientiae didicistis? Probabilius est illum delatorem vestrum malitiose divulgasse consilium, ut sic magistro Henrico, qui arcani conscius erat, crimen impingeret, et inter vos zizania, atque scandalorum materiam seminaret. Omni igitur rancore deposito, magistrum Henricum in vestram gratiam revocetis. Scitis enim quod jucunda est ejus societas, vita commendabilis, familiaritas fructuosa. Jam alii domino adhaesisset, qui tempestivius, et uberiore manu suis erat meritis responsurus; sed eum blando sermone detinui, donec videam, utrum reprobata illorum familiaritate, qui dicunt bonum malum, et malum bonum, eos socialius velitis admittere, quorum fides integra non vacillat. Scriptum quippe est: Qui tangit picem, inquinabitur ab ea: corrumpuntque prava consortia bonos mores. Josaphat, qui de transacta vita multis praeconiis commendatur, de societate Achab iniqui regis graviter a Domino increpatur: Impio, inquit Propheta, praebes auxilium, et iniquo amicitiis conjungeris: ideoque iram Domini merebaris, sed bona opera inventa sunt in te, eo quod lucos de terra Juda succideris. Id ipsum objicitur vobis; qui in vestrae familiaritatis sacrarium hominem admisistis, cujus os maledictione et amaritudine plenum est, et qui veneno et malitia linguae suae jam multos eliminavit a vobis; et sicut publice dicitur, quibusdam non solum exitum, sed exitium procuravit. Certe figmenta ipsius non debuerant vos movisse: sed nescio qua depravatione naturae delicatae aures divitum gratius acceptant mendacis et meretricantis linguae blanditias, quam apertum testimonium veritatis. Nam juxta Satyricum pravus adulator, Cum facilem stillavit in aurem Exiguum de naturae patriaeque veneno, Continuo cunctos adigit, qui vera loquuntur. Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et linguae eorum gladius acutus; linguis suis dolose agebant; judica illos, Deus. Isti sunt ranae in penetralibus regum ipsorum, id est garruli et loquaces in domibus magnatum. Isti sunt coenomyiae, et sciniphes, qui occulte pungunt. Video quod lingua dolosa cor vestrum pessime depravavit. Sed utinam ad dolosam linguam apponantur sagittae potentis acutae, id est judicia Domini, ut linguas vestrorum prohibeatis a malo, et labia eorum, ne loquantur dolum. Judicium siquidem justissimum Dei fuit, ut primus homo exsularet a paradiso, quia divina jussione contempta inimico adulanti consensit. Recolentes igitur, domine et amice charissime, quia testimonio Salomonis, Meliora sunt amici diligentis verbera, quam blanditiae adulantis verba seu verbera, magistri Henrici referatis ad gratiam; et juxta formam eruditionis evangelicae, sic in vestra patientia possideatis animam vestram, ut nullam in animo vestro de praeteritis foveatis offensam. Nam vidua est virtus, quam non patientia firmat. Promitto autem vobis quod in magistro Henrico invenietis fidele obsequium, integram amicitiam, obedientiam promptam, et salubre consilium. Bene valeat dominus meus, et omnes qui diligunt eum ex affectu et in veritate!