XLVI.  S. Leo IX canon corum ecclesiae S. Stephani Tullensis privilegia confirmat.   (Anno 1050.) [Dom. Calmet,  Hist. de Lorraine,  I,  Preuves,  p. 435.]
LEO episcopus, servus servorum Dei, dilectissimae Tullensi Ecclesiae gloriosi protomartyris Stephani, et per eam charissimis filiis ibidem Deo perpetuo famulantibus, perpetuam in Domino salutem.
Si utilitatibus sanctae Matris Ecclesiae famulantium opem ferimus, ob coelestis recompensationis munus profecto id nostrae saluti accrescere indubitanter speramus; et cum eorum sancta devotio ad divinum cultum per nos ferventius augmentatur, non minimam portionem in eorum retributionis mercede ab aeterno judice nos suscepturos confidimus. Quapropter notum sit universis Christi fidelibus, praesentibus et futuris, quod nobis pro divinae religionis statu, apud Vercellas in apostolica synodo residentibus, adierit nostram praesentiam, cum multis aliis Deo devotis, Udo primicerius sanctae Tullensis Ecclesiae, de qua ad hoc apostolicum onus electi sumus, non nostris meritis, sed divina gratia evocante, quamque adhuc tenebamus sub nostrae totius provisionis ordinatione; exorans ut canonicis ejusdem sedis, Deo sanctaeque Mariae genitrici ejus, et beato protomartyri Stephano famulantibus, privilegium villarum, ecclesiarum, et rerum diversarum, etiam vinearum per omnia loca jacentium, pertinentium ad eorum usus, nostrae auctoritatis confirmatione roboraremus: cujus petitioni paterne per omnia satisfecimus. Deinde nostram eamdem Tullensem ecclesiam vehementi desiderio visere cupientes, et charissimum ipsius gregem, quem desolatum reliqueramus, scilicet clerum et populum illius, paternae charitatis amplecti cupienti animo desideraremus; maxime ad transferendum de tumulo gloriosum corpus sanctissimi praedecessoris confessoris nostri Gerardi, divina admonitione sollicitantes, ad ipsam ecclesiam, affectu tanti desiderii completo, pervenimus, et corpus gloriosi confessoris nostri Gerardi, per gratiam Dei transtulimus, quem ad laudem et gloriam Omnipotentis omnium Christi fidelium, sicut dignum et ustum fuerat, secundum quod humanae et nostrae apostolicae auctoritati convenit, magnificamus. Dum enim adhuc praesentes essemus, et ad sustentandam ecclesiam de pluribus scrutaremur, manifesta veritate comperimus quosdam non ministeriales, quaedam de privilegio beati Gerardi et nostro, occultis tergiversationibus capitula corrodere, qui judicio convicti, non valuerunt procedere, dum causa, testimonio atque judicio Rainardi comitis, et aliorum veridicorum dominorum civitatis, cognoscitur praevalere; per quos etiam ecclesia nostram apostolicam dignitatem suppliciter convenit, et eadem nostro privilegio confirmari summopere rogavit. Nos enim casatorum omni ecclesiae consilio, atque fidelium dominorum civitatis judicio, in conspectu tantae multitudinis quae ad solemnitatem translationis gloriosi confessoris convenerat, satisfecimus fratrum petitioni, de quibus haec littera sequens indicium erit. Pro mercedis nostrae augmento apud Deum decernentes, confirmamus vobis fratribus sanctae Tullensis Ecclesiae mansiones vestras infra civitatem, et extra, ab omni banno et justitia saeculari liberas, nec a modo vestri episcopi, neque Tullenses comites, neque dux, neque aliqua saecularis exaltatio in villis vestris advocatiam vel servitium, vel aliquod debitum exigat, quo imperatores et reges, et gloriosus confessor sanctus Gerardus omnino vestrae dispositioni, usque ad nostra tempora, cognita veritate, sub anathemate reliquerunt liberas; vineas, terras, mansos, homines cujuslibet sexus, sive res, terras, ubique commorantes et conjacentes, omni saeculari potestate seclusa, vestris usibus libere sine voce contradictionis, simili modo relinquimus et confirmamus. Si enim vestros homines, cujuscumque sexus fuerint, de villis vestris contigerit exire, nulli personae, nullo banno sit licitum illos retinere ut suos, nec de illorum posteritate ubicunque fuerint, fiat, sicut vulgo, belle reinvestitura; sed quocunque ierint, liceat eos vobis veluti prius libere possidere. Unum hominem de vestris ad custodiam vinearum Barri, vester claustralis villicus eliget, et dabit custodiam. Deinde ad jurandam fidelitatem tantum hominibus, villico civitatis illum repraesentet, in omnibus potestatibus in quibus jure antiquo decimas indominicatas episcoporum recipitis, unum hominem a banno liber cum censu suo et manso, primo sicut sanctus Gerardus instituit, ad custodiendas decimas habeatis, et quamvis ille obierit, alium de eadem potestate accipiatis. Confirmamus etiam mansum unum in Paterniaco, cum omnibus appenditiis suis, omnino liberum, cum caeteris omnibus qui in villa eadem sunt; tam in pascuis quam in viis et semitis habentem libere plenarium usum; bannum etiam piscaturae Mosellae, incipientis superius a rupe molendini Sancti Apri et Sancti Vedasti, usque ad rivulum decurrentem de summitate montis, nomine Castelli, nullius personae, nullius banni piscatura intercurrente absque vestra licentia; necnon et medietatem ecclesiae cum conductu vicarii in Totonis villa, quam venerandus praesul Gauzelinus tradidit vobis, ob sui commemorationem anniversarii. Homines vestri infra civitatem vel extra commorantes, usum banni civitatis communem cum omnibus caeteris habeant, nec ulli justitiae saeculari nisi vestrae sint subditi; nisi de forensibus mercimoniis, si cum caeteris bannalibus mercatoribus fuerint constituti per villicum civitatis. Si indigentia ministrorum coquinae vel pistrini in claustrali servitio vobis evenerit, liceat vobis in curia episcopi vestri quoslibet assumere, vel in quolibet civitatis vel episcopatus coenobio, si ibi praestant idonei reperiri vestro claustrali servitio. Haec omnia supradicta vobis fratribus apostolica censura confirmamus sub divina obtestatione, ut nullus imperator, nullus dux, neque comes, neque aliqua saecularis persona, nec archiepiscopus, nec episcopus, et praeterea nulla hominum persona, cujuscunque conditionis sit vel professionis, contra hanc nostram constitutionem venire praetentet; quod quicunque fecerit, nostro apostolico anathemate usque ad condignam satisfactionem percussus existat. Qui vero se custodierit et observaverit, nostra benedictione vitae aeternae particeps efficiatur. Amen. Datum Tulli in majori ecclesia per manus Udonis Tuliensis Ecclesiae primicerii, cancellarii et bibliothecarii sanctae apostolicae sedis, XI Kalend. Novembris, anno Dominicae incarnationis millesimo quinquagesimo primo, indictione IV, anno apostolatus domini Leonis IX papae II.