EPISTOLA XCI. AD RADULPHUM LEXOVIEN. EPISC. [A. D. 1181-93.
ARGUMENTUM.-- Vehementer invehitur in episcopum Lexoviensem ob avaritiam et foenerandi studium, ac in primis quod annonae tempore horrea non aperuerit pauperibus.
Charissimo domino et amico suo RADULPHO Lexoviensi episcopo, suus PETRUS Blesensis Bathon. archid., veram in Christi resurrectione salutem. Si resurrectionis aeternae gloriam fiducialiter et indubitabiliter exspectares, modo non ageres, quod agis; nec sic te terrenorum faecibus immergeres, qui in immundis avaritiae et ambitionis nexibus te totum implicas et involvis; cum scriptum sit, quia gloria eorum in confusione, qui terrena sapiunt ; tu nihil nisi terrenum vis sapere aut amare. Qui de terra est, de terra loquitur; terram vides, terram diligis, ac sicut talpa capta oculis, liberioris aeris beneficium non admittis. Mundi lumen esse debueras, sed si lumen tuum tenebrae factae sunt, tuae tenebrae quantae erunt? lumen coeli videre non potes; quia infixus es in limo profundi, et conglutinatus est in terra venter tuus. Scriptum est quia oculi sapientis in capite ejus semper, oculi autem stulti in finibus terrae. Terram sapis, terram loqueris, terram lingis. Non ab hac terrenorum faece poteris exui, donec fodiatur peccatori fovea, donec, qui terra es, et in terram revertaris. Leva, quaeso, oculos tuos, et vide, et suspice lumen coeli; cogita, quia de terra exempti sunt amici Dei, quorum conversatio in coelis est. In hac habitatione terrena nihil est nisi labor et dolor, et quaedam imago miseriae infernalis. In vita et operibus tuis, tota fere facies inferni depingitur. Nec enim deest tibi unda Tantali, Tityi jecur, rota Ixionis, urna Belidum, saxum Sisyphi, dum inter divitias esuris, dum sollicitudinibus anxiaris, dum cupiditate torqueris, dum ad illicita raperis. dum in saccum pertusum congregas, dum congregando divitias labore continuo et supervacuo te affligis. Quia aegre audis historias, fabulosa intersero; sed et de fabularum gentilium moralitate quandoque forma eruditionis elicitur quoniam fas est et ab hoste doceri. Non enim veretur Apostolus ab ethnicis veritatem mutuari, quoniam a quocunque dicatur: A Spiritu sancto est, et quando eam ex libris impiorum accipimus, non aliena rapimus, sed quae sunt nostra, ab injustis possessoribus nobis vindicamus. Dominus etiam populum suum peculiarem auro et argento et omni supellectili Aegyptiorum honorari voluit et ornari. Posuit te Dominus, ut sis sal terrae; timeo ne fias sal infatuatum, quia jam ab hostibus conculcaris. Conditionem episcoporum enormiter laedis, atque ministerium Christi das in opprobrium et contemptum. Utinam non fuisset haec pecunia, quae te a via honestatis et salutis abducit! Nam in hujus mortalitatis excursu nunquam obtinebis vitae bravium sine divitiarum contemptu, et viatico charitatis. Scis, quia Hippodamia, quandiu cursum procorum concertantium, projecto auro retardabat, praevolabat ad palmam; cumque virgo triumphos obtinuisset multiplices, tandem contemptor auri de virgine triumphavit. Dominus quidem expeditissimam tibi viam salutis aperuit; fames enim valida desaevit in pauperes, in quibus regnum suum tibi Dominus venale exposuit. Regnum Dei tanti est, quantum ex affectu compassionis pauperibus ejus exhibes. Pauper Christi vicarius est; et sicut se in eo rejici dolet, contemni erubescit, ita se in eo recipi delectatur. Quandiu, inquit, uni istorum fecistis, mihi fecistis. Aperias itaque publice mendicantibus viscera et horrea tua, ne sententiam illius damnationis incurras: Maledictus, qui abscondit frumenta in populis. Semina in benedictionibus ut de benedictionibus et metas. Effunde largiter, quod cupide congregasti. Nam qui parce seminat, parce et metet. Hilarem enim datorem diligit Deus. Noli, quaeso, ulterius temporale fenus amplecti, quod gravissime detestatur qui omnia quae habes tibi commodavit et nunc in pauperibus suis sibi postulat commodari. Beatus homo qui miseretur et commodat: non enim miseretur, qui lucrum sequitur temporale. Qui autem miseretur pauperi, Domino feneratur. Sibi vero apud Deum pietatis januam claudit, qui viscera misericordiae proximo mendicanti non aperit. Apud eos, quibus in Christi ministerio successisti, erant omnia communia, dividebantque singulis, prout unicuique opus erat. Omnes sub uno capite unum corpus sumus, in uno corpore alter alterius membra. Si ergo manus, pedes, aut oculi, vel hujusmodi membra alterius membri laesioni compatiuntur, tu erga pauperes, viduas viscera pietatis et compassionis affectum impendere quando incipies? Jam fame et inedia perierunt infinita pauperum millia, nec adhuc uni eorum manum misericordiae porrexisti. Unum noveris, quod mortes omnium requiret a te districtissimus Judex, quia omnium factus es reus, quorum vitam annonae beneficio redimere potuisti. Certe jam albescunt regiones ad messem, nec adhuc in hac edulitatis clade unum pauperem refecisti. Nunc etiam primum horrea tua reserare proponis: non ut releves afflictorum miseriam, sed ut vendas carius, et commodes ad usuram. Infelicissime, pecunia et frumentum quod commodas, Dei est, et non tuum: proinde negotiare cautius. Ipse enim homo austerus est: metit, ubi non seminavit: superveniet autem tibi alius fenerator fortior te et exactior, qui diripiat labores tuos, et eveniet tibi quod scriptum est: Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus, et diripiant alieni labores illius. Verbum Isaiae est: Vae, qui praedaris, nam et ipse praedaberis. Et testimonio B. Job, thesauros quos devorasti evomes, et de ventre tuo extrahet illos Deus. Lues quae fecisti omnia, nec tamen consumeris. Dolores enim mortis aeternae evadere non poteris. Nam sicut lana ovium tonsa permittitur crescere, ut iterum tondeatur: sic moriendo vives, ut non desines mori. Verbum prophetae est: Sicut oves in inferno positi sunt mors depascet eos. Sic inconsumptum Tityi, semperque renascens Non perit, ut possit saepe perire, jecur. Dicit Dominus per Amos prophetam: Deficere sinitis egenos terrae, dicentes: Quoniam transibit opulentia, et venundabimus frumentum, ut possideamus in argento egenos, et quisquilias frumenti vendamus. Sed tenebrescere vos faciam in die luminis, et festivitates vestras convertam in luctum, dicit Dominus: commovebuntur cardines et superluminaria. Avaritia enim in capite omnium, et usque ad novissimum percutiam eos gladio. Gladius equidem Domini bis acutus te, praesul, exspectat, ut sine misericordia te medium secet, qui cum Christo et ejus pauperibus misericordiam non fecisti. Cur non erubescis, perditissime hominum, quod nomen tuum fetet in populis, quod avaritiam tuam provinciae damnant, quod missam tuam nullus audit, quod officium pastorale diffamas, dum gravissimum exactorem, et usurarium publicum te proclamant? Alii pontifices nunc aliunde mutuantur, ut pauperum relevent egestatem, temporalia seminant, ut metant aeterna; tu ad temporalia occupatus, non cogitas de aeternis. Tibi sufficit, ibi collocare denarium, ubi plures faciat filios, et ad te non sine multiplici progenie revertatur. Redeunt ad Dominum multiplicati denarii, et quia de paucis multa lucrati sunt, intrant in gaudium Domini sui. Gaudium siquidem avari, thesaurus ejus est. Ubi est, inquit, thesaurus tuus, ibi est et cor tuum. Ideo quoties quaeritur, ubi est cor avari? juste respondetur, in arca. Populus, dicit avarus, me sibilat: at mihi plaudo Ipse domi, simul ac nummos contemplor in arca. Isti sunt, avare, dii tui; isti sunt, quorum imaginem Creatoris tui imagini praetulisti. Quandoque audivi ex ore tuo, quod quasi ad excusandas excusationes in peccatis, tuam munificentiam jactitabas, teque amplius una vice largiri, quam omnes episcopos regionis. Sane quod domino regi donas, sicut caeteri feneratores, aut Judaei, quoddam tributariae functionis onus est, et imago quaedam Judaicae servitutis. Si magnatibus terrae donas, non procedit ex liberalitate ista largitio, quae quasi in capturam mittitur, dum vicem multae retributionis exspectat. Audi quid de te, et consimilibus canat poeta: Munera quod senibus, viduisque ingentia mittis, Vis te munificum, Gargiliane, vocem? Sordidius nihil est, nihil est te spurcius uno, Qui potes insidias dona vocare tuas? Sic avidis fallax indulget piscibus hamus: Callida sic stultas decipit esca feras. Quid sit largiri, quid sit donare, docebo, Si nescis, dona, Gargiliane, nihil. Decessor equidem tuus gratia hospitalitatis munificae, et effusae liberalitatis magnificentia celeberrimos famae titulos acquisivit; sed quantum memoria illius ascendit in gloriam, tantum damnatissimum tuum nomen in confusionem et opprobrium te dejecit.