EPISTOLA LXXXIII. AD WILLELMUM SUBPRIOREM ET CONVENTUM CANTUARIENSEM.
THOMAS Dei gratia Cantuariensis archiepiscopus, totius Angliae primas, et apostolicae sedis legatus, dilectissimis in Christo filiis, WILLLELMO subpriori, et ODONI, et caeteris fratribus, qui in sancta Cantuariensi Ecclesia Domino famulantur, salutem, et pacem, quam sicut mundus nescit, ita solam Christus agnoscit.
Quot et quanta pro honore Dei, pro libertate Ecclesiae, pro sedis apostolicae reverentia, et privilegiis ejus conservandis huc usque parvitas nostra pertulerit, vestra quidem non potest ignorare nec dissimulare debet fraternitas, quae licet nostris et Christi pauperum nobis in ipso coexsulantium necessitatibus, ut oportuit, nondum communicaverit, tamen acerbitatem exsilii, proscriptionis injurias, contumelias detractorum, persecutorum atrocitates, dolos insidiantium, tyrannorum vires in personam et domum nostram solutius, acrius, et pertinacius effusas, ex relatione multorum audivit, et partim oculata fide conspexit. Caeterum in omnibus his gravissima fuere nobis pericula, quae pertulimus a falsis fratribus, praetendentibus pacis officia, et obsequia pietatis, et clam tendiculas operantibus. Tendebant laqueos et acuebant ut gladium linguas suas, et aliorum machinas erigebant, ut nobis et nostris prorsus de coetu viventium deletis, sanctae Cantuariensis Ecclesiae titulum abolerent, et ei auferrent honoris et praeeminentiae gloriam, quam sanctorum, qui in ea requiescunt, constat sanguine, et laboribus multis et magnis acquisitam. Retribuet illis Dominus secundum opera eorum, et secundum nequitias adinventionum ipsorum. Horum incentor et signifer exstitit ab initio Londoniensis ille, qui primus scidit Anglicanae Ecclesiae unitatem in perniciem ecclesiasticae libertatis et nostram. Regis et officialium suorum animos armavit et manus; deinde fratri et amico nostro Eboracensi archiepiscopo assistens et cohaerens, quosdam de fratribus nostris exquisita calliditate circumvenit, ut contra matrem suam, cui ad fidem et obedientiam ex professione tenebantur astricti, domino papae pro antedicto archiepiscopo, qui ex quo a Cantuariensi Ecclesia in archiepiscopatum promotus est, ei semper quantas scivit et potuit, tetendit insidias, scriberent, quatenus ei liceret crucem suam salutiferae crucis aemulam, quia in stipite elationis posita est, per provinciam nostram deferre, ut ad parilitatem Ecclesiae Cantuariensis quodammodo videretur accedere. Parcat illis Deus, qui circumventi sunt, et eos qui circumvenerunt, aut compulerunt simplices et infirmos fratres, ad honorem suum aut convertat, aut conterat. Reticeamus ad praesens, quod morosius esset enarrare, quot et quantis, et quibus sollicitationibus et machinamentis exsilium et proscriptionem nostram, cum jam dicto archiepiscopo, et Ricardo de Luci, et Ricardo tunc Pictaviensi archidiacono, praesente nuntio domini papae, dictavit, et fecit jam protelari in annum quintum, et tyrannorum ministerio Christi pauperes innocentes compellat vivere miserabiliter relegatos, ne propriam injuriam prosequi videamur. Haec fecit ille Cantuariensis Ecclesiae filius, verus utinam. Haec fuit exhibitio fidei sacerdotis, et episcopi professi fidem et reverentiam. Haec opera fratris, amici, familiaris, adhaerentis lateri et ordini nostro, qui emergentibus Ecclesiae necessitatibus nobiscum primus fuit in concilio sacerdotum. Diu, dilectissimi, tacuimus, et eo usque dissimulavimus in periculis et criminibus tam manifestis ut sanctis habentibus spiritum Dei, et viris discretis videretur patientia nostra ignaviae et remissionis potius nomine digna, quam virtutis. Ille autem quid fecit? Errorem ejus, ne furorem dixerimus, quo mentis malitiam patefecit, inviti loquimur, neque vos patienter audietis, qui alterum Absalon in sanctae civitatis subversionem plane cognoscetis armari, ut haereditatem vestram et sanctorum, quibus vestra clarescit ecclesia, gloriam transferat ad Aquilonem. Similis illi, qui usurpatione gloriae, non conformitate bonitatis Altissimo voluit coaequari. Gloriatur enim, quod cathedram episcopalem Londoniis statuet, et quod Ecclesiae Cantuariensi nullam debet obedientiam, quia ex quo translatus est, nec iteravit professionem. Quid ad haec turbamini, et cogitationes ascendunt in corda vestra, ut lacrymas nequeat laesa pietas continere? Scimus enim, quia nullus vestrum est, aut admodum rarus, et eidem patricidae comparandus, si quis tamen ad hanc vocem non ingemiscat, cujus animum non exculceret et pertranseat vis doloris, et qui corde et visceribus extractis non mallet praemori, quam videre quod praesumptuosus ille minatur. Sed nutu divino contigit, ut se proderet iniquitas ejus, et qui praecipitare decrevit innocentes, debitam properet ad ruinam, et cum auctore suo pro usurpatione gloriae irreparabilem excipiat casum. Quis enim contra sanctorum sedem Ecclesiam Cantuariensem, a saeculis tam immaniter insurrexit, et non est praecipitatus ex alto? Quot et quantos persecutores vestros praecipitavit Dominus ante faciem vestram? Itaque consolamini, fratres, experti quod major sit arrogantia Moab, quam fortitudo ejus; et prope est ex quo diuturnos tumultus exercet, ut in nocte vastetur et conticescat. Sed nunquid vos, quibus fere prae caeteris tanta paratur injuria, dissimulabitis ulterius, et a vindicta, quoniam Deus suae ultor injuriae et nostrae laesionis, cum his qui terram Merob inhabitant, continebitis manus? Sed tenetis quod scriptum est: Maledicite terrae Merob, dixit angelus Domini. Et illum quidem jam apprehendit maledictio, quoniam culpis exigentibus traditus est Satanae in interitum carnis, et charactere bestiae insignitus, a fratribus et coepiscopis, qui rectum sapiunt, evitatus, ne eos ex participatione leprae macula damnationis inficiat. Accingimini ergo filii potentes, et estote parati contra subversionem ecclesiae vestrae in praelium. Si quis Domini est, jungatur nobis, et quisquis conatibus ejus favet animo, manifeste cohaereat illi. Amodo namque duobus dominis servire non poteritis, aut episcopis obedire, quia Dominus ventilabrum judicii sui misit in terram, ut grana a paleis discernantur. Qui vero illi cohaeserint, Deo propitiante similes ei erunt in interitum carnis, facti in combustionem et cibum ignis. Nulli enim de caetero parcemus, quin pro modo culpae exerceatur et ratio vindictae. Unde quia universitatem vestram, quod Deus novit, sincera charitate diligimus, et pro jure matris nostrae S. Cantuariensis Ecclesiae, ut praesens indicat dies, si res exigat, decrevimus animas ponere, vobis consulendo, monendo, et in virtute obedientiae praecipiendo mandamus, quatenus duos de fratribus vestris quos ad hoc, vestro communicato consilio, necessarios decrevimus, praeparetis, ut sufficienter instructi cum nuntiis nostris possint occurrere homini tam malitioso: et ex rescriptis privilegiorum nostrorum dominum papam et curiam Romanam sufficiant praemunire, et in auditorio ejus expugnare, et proterere publicae salutis hostem. Nunc enim apparebit, qua fide, qua devotione, quo zelo quisque vixerit hactenus, et militaverit ecclesiae suae. Dissimulavimus culpas eorum, qui excommunicatis nostris communicaverunt, licet nomina eorum pro magna parte teneamus expressa, sed de caetero nisi cautius egerint, dissimulationi non erit locus. Excommunicati vero sunt, quorum nomina subscribuntur inferius, nobisque tam de justitia, quam de clementia sedis apostolicae indultum est, ut nullius appellationis obtentu differamus in eos rigorem ecclesiasticum exercere. Nam dominus papa cognita malitia adversantium, quae per se patens est, et justitia nostra, quae cunctis liquet, ita procul dubio in causa nostra procedit, sicut in fratris uterini necessitate judicat procedendum. Eramus ad consolationem vestram ampliora dicturi, sed consulta ratione substitimus, interim exspectantes et orantes, ut fiat omnium nostrum cor unum et anima una in Domino, ne aliquis quae sua sunt quaerat, sed quae Jesu Christi, et quod publicae utilitati expediat, et libertati Ecclesiae et dignitati in posterum. Confortamini pusillanimes, quia prope est ut videatis gloriam Dei, et confusionem et ignominiam eorum, qui Ecclesiam Dei persequuntur. Non confidat quis in mundana supellectili, vel satellitum familiaritate, quia Non habet eventus sordida praeda bonos. Et infidelium nulla est fides. Et ne a nobis districtius exigatur, si eorum qui Ecclesiam persequuntur, et quos, ut poenitentiam agerent, in multa patientia jam fere toto quinquennio supportavimus, magnas et manifestas culpas ulterius dissimulaverimus, fraternitati vestrae denuntiamus nos publice excommunicasse Gaufredum Cantuariensem archidiaconum, et Robertum ejus vicarium, Ricardum de Ivelcestre, Willelmum Giffar, Ricardum de Luci, Adam de Cheringe, et item eos qui officia vel beneficia ecclesiastica contra sacrorum canonum institutionem de manu laica acceperunt, vel ea usurpaverunt propria temeritate. Similiter et illos qui domini papae nuntios vel nostros, ne Ecclesiae necessitates prosequantur, impediunt. Vobis ergo auctoritate domini papae et nostra mandamus, quatenus eos tales habeatis in archiepiscopatu nostro et haberi faciatis, quales haberi solemniter excommunicatos sacrorum canonum disciplina praescribit.