EPISTOLA XIII.  Charissimo fratri  ODONI,  frater  PETRUS  humilis Cluniacensium abbas, salutem.
Deo gratias. Desiderium pauperum exaudivit Dominus; praeparationem cordis eorum audivit auris ejus . Optaveram diu, et multum optaveram qualibet occasione sumpta, charitati tuae, mi dilectissime, scribere, ut affectus meus qui se tibi, locorum remotione prohibente, manifestare viva voce non poterat, litterarum saltem mortuis figuris insinuaret. Sed duro Aegyptiorum imperio urgente, qui manus meas magis in cophino servire quam scribendi studio vacare docuerunt, qui luteis operibus eas inquinari, non Dei sacrificiis mundari, hucusque coegerunt, non potui quod volui, eaque de causa hactenus conticui. Unde ei nihil dicere per multum tempus coactus sum, cui si semper loquerer, mutus tamen mihi viderer. Ea est causa, quod non ut scribit eruditio tua, aliis alia accipientibus, tu solus a me reportasti silentium, quia omnibus verbis et schedulis chariorem tibi servavi affectum. Qui quoniam diu tacuit, non incuria, ut dictum est, sed violentia fuit. Sed sufflavit vis spiritus tui emortuos cineres pectoris mei et ignes diu consopitos afflatu suo recalescere fecit, dum desideratam dilecti epistolam desideranti, sed non suspicanti transmisit. Accensus est, ea perlecta, animus meus et subito in invisibiles flammas excusso torpore exarsit, quas quidem utcunque concipere, sed quas nullis indiciis ad plenum valeam explicare. Irruerat forte eo tempore quo litteras illas accepi, grando negotiorum, et exactores mei acrius solito debita reposcebant, itaque variis expostulationibus urgebant, ut totum me sibi suo arbitrio vindicantes, nihil mihi de ipso reliquisse viderentur. Cumque in his constitutus, dilectionis tuae, ut dixi, litteras suscepissem, dubius, fateor, haesi et utrum tibi respondere, an exactoribus primo deberem satisfacere, quadam aliquandiu incertitudine fluctuavi. Vicit ad ultimum ratio, et nulli me magis quam tibi charitatis debito debitorem consulta protinus indicavit. Adjuncta est rationi apostolica vox et qualiter debitoribus reddere debita debeamus, ostendit. Quae licet, cui tributum tributum, cui vectigal vectigal, cui honorem honorem, reddi praecipiat , cum tamen dicit, Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis , docet omnibus debitis praeponderare debitum charitatis. Quia si praeponderat, primo solvendum esse declarat. Primo igitur tibi respondere, primo majus debitum solvere, primo scribenti charitati morem me gerere oportebat. Sed quid dicam? quid loquar? Cupio respondere litteris tuis, et ecce miro modo agitur, quia inde me ad loquendum provocant, inde magis mihi silentium important. Nam quoties, frater charissime, eas lego, toties beatae animae tuae faciem velut in clarissimo speculo intueor et quid animi in transeuntibus, quid studii in aeternis geras, omni clarius luce conspicio. Video te, velut de sublimi specula Sion, quid in inferioribus Jericho geratur despicere et mundana omnia fastidientem, de crasso ac fumoso nostro aere in auras aetheris liberas evasisse. Cerno non quidem completum, sed jam jamque complendum esse in te quod Apostolus ait: Nescitis quoniam angelos judicabimus? quanto magis saecularia? Et item: Sancti de hoc mundo judicabunt . Quoniam his tantum merito de mundo judicare datum est qui extra mundum sunt, qui pedem de ejus muscipula subduxerunt, qui gratulando cantare possunt cum Propheta: Laqueus contritus est, et nos liberati sumus . De quibus Salvator: De mundo non sunt, inquit, sicut et ego non sum de mundo . Quid plane aliud de te innuunt litterae illae? Quid illusores, et illudentes? Quid illitterati pessimi, et litterati pejores? Quid bestia de abysso ascendens? Quid tota series litterarum aliud indicat, quam te ea quae sursum sunt sapere, non quae super terram? At ego adhuc super flumina Babylonis sedens et flens, qui in salicibus infructuosis suspendi organa, quomodo cantabo canticum Domini in terra aliena? Illud in te, charissime, hoc in me dum intueor, perpendo, considero, verba, ut dixi, adimit, silentium indicit. Nec de aliis judicare audeo, quia non cum judicibus solium sustineo, sed cum reis supplicium formido. Nec illam in alios ferre sententiam volo, quam ipse evadere quaero, ne sim de illis de quibus Apostolus: in quo, ait, alium judicas, teipsum condemnas . Sed tu, mi dilectissime, qui non ut ilii de quibus scribis, pravi illusores sibiipsis, sed mundo et ejus principi, velut avi illusisti, qui bestiam de abysso ascendentem evasisti, qui ejus dentes orbem conterentes contrivisti, colla conculcasti, cornua confregisti; tu, inquam, libere de his loqui, tu secure disputare, tu subtiliter investigare, investigata invenire et inventa poteris diffinire. In te igitur, quae in me transfudisti, refundo, vice mea te fungi praecipio, stylum quem occupato ingerebas, otioso remitto, quoniam rectius latices a largissimis fontibus, quam ab exustis rupibus exspectantur, melius siderum fulgorem incolumes, quam lippientes oculi contemplantur, longe similius intuentium species in aqua pacata, quam turbata formatur. Aperi ergo labia, repleatur os tuum laude, et dic quae mihi dicenda proponebas, ut, quia amore quietis et silentii spiritualis Liae fructum ex te ad praesens perdimus, Rachelis in te singulari pulchritudine oblectemur. Debet is labor valde tibi esse jucundus, nec a tam fructuoso opere aliquatenus corpus cessare, ut, dum mens divina meditando, manus scribendo, oculi legendo, lingua loquendo, totus homo interior, atque exterior cooperando laborat, holocaustum medullatum Deo offeras, ut qui te totum saeculo subduxisti, integrum te sacrificium Deo impendas. Memento et amicorum in his beatis laboribus, et maxime in sacris orationibus, quia non debent frustrari oratione pia qui tibi junguntur dilectione sancta.
(Psal. IX) (Rom.
XIII) (ibid.) (I Cor. VI.) (ibid.) (Psal. CXXIII) (Joan.
XVII) (Colos. III.) (Psal. CXXXVI.) (Rom.
II)