XXXIV.  Paschalis papae epistola ad Hugonem abbatem Cluniacensem. --Privilegium Cluniacense.   (Anno 1100, Nov. 20.) [MANSI,  Concil.  t. XX, 1038.]
PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, HUGONI abbati Cluniacensi ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum.
Et religionis praerogativa, qua per universas Gallias vestris temporibus per Dei gratiam congregatio vestra praecellit, et inconcussa charitatis unitas, qua inter procellas omnes sedi apostolicae adhaesistis, mansuetudinem nostram vehementius exhortantur, mo urgent atque compellunt, ut vestris petitionibus assensum accommodare, et quieti vestrae in posterum providere sollicitius debeamus. Eapropter, quidquid libertatis, quidquid tuitionis, quidquid auctoritatis, praedecessores nostri Ecclesiae Romanae pontifices, praesertim apostolicae memoriae Gregorius VII et Urbanus II, vestro monasterio et locis ad id pertinentibus contulerunt, nos quoque praesenti decreto, auctore Deo confirmamus. Ad haec adjicimus ut tam prioratus et cellae, quam et caetera in quibuslibet locis omnia, quibus fraternitas tua, Arvernensis concilii, quod per supradictum Urbanum papam celebratum est, tempore investita erat, de quibus tunc nulla quaestio mota est, cui nimirum concilio per temetipsum interfueras, tam tibi quam successoribus tuis in pace semper et quiete serventur. Praecipimus etiam ut omnes ecclesiae, seu capellae vestrae, et coemeteria libera sint, et omnis exactionis immunia, praeter consuetam episcopi paratam, et justitiam in presbyteros, si adversus ordinis sui dignitatem offenderint, exceptis nimirum ecclesiis illis quae absque hujusmodi subjectione in abbatis potestate consistunt. Liceat quoque vobis, seu fratribus vestris, in ecclesiis vestris presbyteros eligere, ita tamen ut ab episcopis vel episcoporum vicariis, animarum curam absque venalitate suscipiant. Quam si committere illi ex pravitate noluerint, tunc presbyteri ex apostolicae sedis benignitate officia celebrandi licentiam consequantur. Ecclesiarum vero seu altarium consecrationes, ab episcopis in quorum dioecesibus sunt, locorum vestrorum fratres accipiant, si quidem gratis ac sine pravitate voluerint exhibere. Alioquin a catholico, quem malueritis, episcopo, consecrationem ipsarum sacramenta suscipiant. Neque cuilibet facultas sit, aut claustri vestri, aut locorum vestrorum fratres pro vivorum sive defunctorum eleemosynis ob salutem datis inquietare, sed tam virorum quam mulierum oblationes, quae ad eos afferuntur, in usu servorum Dei pauperumque profuturas recipere liceat. Nec minus illud supradicti Urbani II papae capitulum confirmamus, ne cellarum vestrarum ubilibet positarum fratres pro qualibet interdictione, vel excommunicatione, divinorum officiorum suspensionem patiantur; sed tam monachi ipsi, quam et famuli eorum, et qui monasticae professioni se devoverunt, clausis ecclesiarum januis, non admissis dioecesanis, divinae servitutis officia celebrent, et sepulturae debita peragant. Concedimus etiam vobis laicos, seu clericos saeculares, nisi qui pro certis criminibus excommunicati sunt, ad conversionem seu sepulturam per loca vestra suscipere. Clericos quoque regulares, qui vel in locis suis salvari non possunt, vel pro necessitatibus ad vestrum coenobium confugiunt, suscipiendi, et ad vestrum propositum admittendi, religioni vestrae licentiam impertimur. Praeterea decernimus ut nulli hominum omnino liceat vestrum venerabile coenobium, et loca ei subdita temere perturbare; sed eorum ecclesiae possessiones, et bona caetera, quae pro animarum salute jam donata sunt, vel in futurum Deo miserante dari contigerit, firma vobis, vestrisque successoribus, illibataque permaneant: quos profecto cognoscimus, ab excommunicatis pia discretione vigilantius abstinere. Si qua igitur ecclesiastica saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sanctissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem coenobio justa servantibus, sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen. Ego Paschalis, catholicae Ecclesiae episcopus, subscripsi. Ego Odo, Ostiensis episcopus, subscripsi. Ego Milo, Praenestinus episcopus, subscripsi. Ego Abericus, archiepiscopus Dei gratia cardinalis Sancti Petri ad Vincula, subscripsi. Ego Walterius, episcopus Albanensis Ecclesiae, subscripsi. Ego Paganus sanctae Romanae Ecclesiae cardinalis, subscripsi. Datum Laterani, per manum Joannis sanctae Romanae Ecclesaie cardinalis, XII Kal. Decemb., indict. VIII, Incarnationis Dominicae anno 1100, pontificatus autem domni Paschalis secundi papae secundo.