EPISTOLA XLI. AD EUMDEM.
THOMAS Cantuariensis archiepiscopus, domino GRATIANO.
Experientiam rerum matrem et nutricem esse, philosophiae celebris apud antiquos et vera sententia est, et ipsius Apollinis testimonio comprobata. Nec immerito, cum expertus quisque de rebus, in quibus versatus est, possit fidelius judicare, et inexperti de rebus incognitis sit plerumque vana et fraudulenta imaginatio. Quae idcirco praemiserim, ut vel nunc animadvertatur, quanto periculo Ecclesiae et meo, aut potius apostolicae sedis, cujus privilegia non sine multo et ejusdem discrimine tueri aggressus sum, dominus papa mihi experto credere noluerit, qualiter sibi et Ecclesiae Dei agendum esset cum domino rege Angliae. Ecce enim ut facta est vox nuperrimae comminationis apostolicae in auribus ejus, qua constitit ipsum reponendum esse in conditione Frederici dicti imperatoris, et terram ejus subjiciendam esse interdicto, et mandati praevaricatores episcopos suspendendos et excommunicandos, illico ad honorem Dei et Ecclesiae, ut ex conditionibus insertis pacto concipi debuit, utilitatem, pacem fecit, cujus formam ex litteris domino papae missis planum est intelligere. Nec dubium, quin infra duos primos exsilii nostri annos eam fecisset, si eum ab initio hac via aggressus esset dominus papa, aut quos ad ipsum destinavit in primis habuissent spiritum nostrum, quid enim rex potuisset in illos, cum perpetuo verum sit: Nec speres aliquid, nec extimescas, exarmaveris impotentis iram? Aut quid tentavit in vos, quem nec prece, nec pretio, nec blanditiis, nec minis, aut quibuscunque sollicitationibus deflectere potuit a via recta? Verum quia Romana Ecclesia, quod pace omnium in aure vestra dixerim, posuit firmamentum suum formidinem, aut res captat, aut personas accipit, et auctoritate, qua praeeminet, iniqua gerentibus non occurrit, propterea flagella Dei gravia, et toti mundo vix portabilia veniunt super eam, ut instabilis facta fugiat a facie persequentis, et in tribulationibus vix subsistat. Sed apud quem rectius ista deplorem, quam apud eum, qui a praefatis vitiis per gratiam Dei immunis solis miseris compassus est, et solatium tulit, et tanto regi et omnibus complicibus suis in faciem restitit, eo quod erat reprehensibilis, et gratis et nimis impugnabat Ecclesiam? Et quia strenuitas vestra Cantuariensem Ecclesiam protexit in adversis, par est et merissime consentaneum aequitati, ut se patrocinio et voluntati vestrae subdat in prosperis. Vestrum erit quod placuerit dictare prece vel jussu, quia in nostro, mei dico et meorum proposito est, vestris obtemperare mandatis. Ex sinceritate ergo conscientiae vestrum affectamus obsequium, ad vos latorem praesentium destinamus, tam ipsum quam petitiones, quas per eum domino papae porrigimus, dilectioni vestrae affectuosius commendantes. Hoc autem certo certius sit, et per vos innotescat domino nostro, quia si in omnibus articulis causae nostrae, aut potius suae, eumdem rigorem exercuisset, regem ad satisfaciendum de omnibus facile potuisset urgere. Quae scienter hic, et de industria reticentur, nuntius, Deo propitio, viva voce supplebit. Provideat etiam vestra discretio, ut urgentiores et efficaciores litterae, quas dominus noster pro Ecclesia regi Anglorum transmisit, registro inserantur; quia posteris magnum incitamentum virtutis est, quoties eos animaverint exempla majorum. Ad negotium vero nostrum spectantes, litteras quas accepimus, remittimus vobis, ut si forte editorum exemplaria desint, ea mutuare possitis a transcriptis.