EPISTOLA XC. AD JOANNEM CANTUARIENSEM CLERICUM SUUM.
THOMAS Dei gratia Cantuariensis Ecclesiae minister humilis, JOANNI Cantuariensi, salutem.
Quomodo de novo facti sumus opprobrium vicinis nostris, subsannatio et illusio his, non modo qui in circuitu nostro sunt, verum etiam omnibus fere gentibus utriusque regni, et Francorum et Anglorum, et forte imperii, qualisque fama, ne dicamus infamia, et scandalum circumvolat per aures et ora omnium in dominum papam, unde magis dolemus, Deus novit, quam de propria persona, et in totam curiam graviter invehentium, et insultantium, et opprobria inexpiabilia improperantium, ex subscriptis aliquatenus poteris perpendere, et domino papae, et amicis, si qui tamen sunt, secretius intimare. Ecce Joannes de Oxeneford, et alii regis nuntii a curia redierunt, extollentes se supra id quod dicitur, aut quod colitur Deus; dicentes se impetrasse in curia quidquid desideraverunt: videlicet, quod rex exemptus sit a potestate omnium episcoporum, praeterquam domini papae, quoad excommunicationis innodationem; et quod habiturus sit legatum quem petivit, Willelmum scilicet Papiensem, qui inimicus noster est plus quam manifestus, cum plenitudine potestatis in omnem terram regis, ut aedificet, et plantet, et praesertim eradicet, et evellat, omni remedio appellationis sublato, et maxime ad decidendam principalem, quae inter regem et nos vertitur, causam; et omnes incidentes, omni exceptioni, omne de caetero, ut dicitur, praejudicium allaturas. Et cum hac pompa, cum hoc fastu rediit Joannes de Oxeneford in Angliam. Et cum applicuisset in portu quodam, invenit ibi prope fratrem nostrum Herefordensem episcopum, auram prosperam ad transfretandum, furtim saltem exspectantem: quia palam non poterat, prohibitus a ministerialibus regis ex parte regis, et litteris ejus. Quo invento, inhibuit ei primo ex parte regis ne transiret, deinde ex parte domini papae. Episcopo autem quaerente, sicut nuntius suus, qui ad nos postea venit dominum suum excusaturus, nobis retulit, utrum super hoc litteras domini papae haberet? dixit, se habere, quibus inhibebat dominus papa et ei et aliis episcopis Angliae, ne venirent ad vocationem nostram, neque in aliquo nobis obedirent, quousque veniret legatus de latere domini papae, a rege impetratus, qui et causam super appellatione quam fecerant, et causam etiam principalem inter regem et nos, et omnes alias incidentes cum plenitudine potestatis, remoto omni appellationis obstaculo, terminaret. Cumque instaret episcopus, ut litteras inspiceret, dixit se non habere prae manibus quia miserat eas cum impedimento suo usque in Wintoniam, quae distat a portu Hamtonae per duodecim milliaria. Misit itaque episcopus, habito consilio cum suis, Wintoniam cum Joanne Magistrum Edwardum clericum suum, virum probum, ut credimus, et fidelem, qui vidit litteras una cum Londoniensi episcopo, similiter transfretare volente. Qui Londoniensis, visis litteris, prorupit in vocem gratulabundus dicens: De caetero Thomas meus non erit archiepiscopus. Adjecit etiam Joannes: Quia privilegiata erat persona, ne de caetero posset a nobis excommunicari, nec etiam conveniri nisi in praesentia domini papae, et liberam se habere potestatem donandi decanatum Saresberiensis Ecclesiae cui vellet, et in omnibus imminutam et suspensam esse nostram dignitatem et jurisdictionem usque in adventum legati venturi. Haec omnia mandavit nobis episcopus per capellanum suum, canonicum regularem, virum religiosum, quem miserat ad nos, excusaturum, quare non venerit ad vocationem nostram. Vocaveramus enim eum semel, et secundo et tandem tertio, cum peremptorio edicto, quatenus infra purificationem nobis exhiberet praesentiam suam, tanquam vir magnae auctoritatis, et familiaris regi, tractaturus de pace inter regem et nos, si quo modo fieri posset. Haec omnia paratus erat canonicus jurare, se ita accepisse ab ore episcopi, nobis ex parte ejus significanda. Quae si vera sunt, tunc procul dubio suffocavit, et strangulavit dominus papa, non modo personam nostram, sed et se, et omnes ecclesiasticas personas utriusque regni: imo etiam utramque Ecclesiam, tam Gallicanam quam Anglicanam. Quid enim exemplo hoc pessimo non audebunt caeteri principes terrarum adversus ecclesiasticas personas? Ad quem recurrent? Quomodo confidere poterunt de Ecclesia Romana, quae nos pro ipsa stantes et usque ad sanguinem decertantes, ita deseruit, et destituit? Quid erit, si manentibus his inauditis, et detestandis privilegiis, et emancipationibus tam personae regis quam aliorum, sub quocunque praetextu contingat, quod Deus avertat, ut decedat dominus papa, vel ut in urbe turbata fuerint omnia? Certe transferentur haec in haeredes, nec poterunt avelli a manibus eorum. Et quod deterius est, alii principes hoc exemplo similia extorquebunt privilegia, et emancipationes ab Ecclesia, velit nolit ipsa; et sic peribit omnis Ecclesiae libertas, et episcoporum jurisdictio atque potestas, cum non sit qui cohibere possit, vel coercere tyrannorum flagitia, quorum tota intentio est, hodie grassari in Ecclesiam Dei, et ejus ministros; nec desistent, quousque eos, sicut et alios, in servitutem redegerint. Quis tamen erit finis, adhuc nescimus. Verum id scimus, quia supra modum gravamur, sive vera sint, sive non, quae proponuntur. Non enim obediunt nobis, nec respiciunt nos in aliquo sicut solent, vel episcopi, vel abbates, vel alii de clero Angliae, jam quasi certi super depositione nostra. Verum securus sit dominus papa, quod nulla ratione intrabimus terram regis litigaturi, nec stabimus judicio inimicorum nostrorum, et praesertim Papiensis, qui non sitit, nisi sanguinem nostrum, ut attineat sedem nostram, quae revera, ut accepimus, ei promissa est, dummodo a nobis possit liberari. Est et aliud, in quo gravamur, quia nobiles viri tam proceres, quam episcopi, et alii praelati de regno Francorum, jam quasi desperati de nobis, coexsules nostros quos misericorditer sustentabant, nobis remiserunt, qui frigore et fame de caetero peribunt, sicut et quidam jam perierunt. Haec omnia domino papae diligenter insinua, ut remedium aliquod contra haec mala nobis provideat, sicut petimus; si quid zeli Dei in eo remansit, quod adhuc speramus, et utinam spes non confundatur. Vale, et quam citius poteris, nuntium nobis istum remitte, per quem de his et aliis certioremur, utpote in arcto constituti, si vera sunt, quae proponuntur.