EPISTOLA XVI.  Ad Walterium nobilem juvenem, rogans eum ad ordinem remeare.
Suo WALTERO, suus NICOLAUS.
In ipsis conversionis meae principiis principaliter proposueram tibi scribere, quam proscribere et si non valui, volui tamen. In multis et per multa et multum peccasse me memini; sed nemini tam multus tumultus meae malignitatis incubuit, incanduit saepius indignatio mea contra eos qui proposuerunt adversum me mala pro bonis et odium pro dilectione mea, sed in te pro amicitiis inimicitias exsecranda conversione converti. Non est necessarium errores et horrores illos epistolari charactere renovare qui et sepulti sunt ante oculos hominum, ante Dominum non sunt sopiti. « Quoniam, ait sanctus, mille anni ante oculos tuos, tanquam dies hesterna quae praeteriit . » Igitur « tibi soli peccavi, et malum coram te feci . » Revera malum quia malus eram voluntate, potestate pejor, sed pessimus auctoritate. Omnia votis meis plenius respondebant dum me circumfunderet et confunderet adulantium favor, et qui retunderet ne unus quidem. Quis enim se opponeret vento furenti et urenti, qui ab Aquilonis partibus totis artibus sibilabat? Bonum esset ei si natus non fuisset homo ille cui voluntas et . . . praesto sunt, si benignitas desit, sed haec erat hora et potestas tenebrarum, in qua jam urgebat super me puteus os suum, nisi totis misericordiae visceribus vigilasset super me ille misericors pietatis intuitus. Hujus rei gratia ligaveram linguam, invaginaveram stylum, ne forte magis te ad iracundiam provocarem, quam revocarem ad gratiam. Sed tu laesus postulas veniam et praevenis me in benedictionibus dulcedinis, supplicans ut scribam tibi aliquid in veteris amicitiae argumentum. Gaudens et audens occurro gratiae redeunti: et ambabus, ut dicitur manibus, traho et retraho te ad cor meum. Eia, accipe affectum meum, sed alium, et aliter quam solebam. Nec attendas hic splendidioris eloquentiae claritatem; quia haec est unum eorum, quae retro oblitus sum; quod mihi saepius insolentiam et extollentiam ministravit. Stylus enim sententiarum majestate scintillans, et vernantis eloquii rutilans positura, philosophum decet non monachum, oratorem non exploratorem peccatorum suorum. Puerum exuisti, exuisti adolescentem, virum et statura et aetate reddens. Nobilis es, juvenis es, litteratus es, juratus es, in militiam regis cujus regnum est omnium saeculorum. Ut tibi illud Virgilianum offeram: Nunc animis opus, Aenea, nunc pectore firmo. Nunc vere opus est animo maturiori et corpore graviori, ut quidquid vitiorum infantia praecipuit, rapuit adolescentia, saltem virilis aetas eliminet et elimet. Hoc etiam si non propter poenam inferni vel gloriam regni, suscipiendum tamen et propter compositionem morum et vitiorum expunctionem. Nobilis enim animus, et de coelestibus officinis ad imaginem Trinitatis elapsus, pudere debet putidis artubus deservire et sic servire in carnem suam ut eam ad nutum nutu citius et ducat et reducat. Salomon domum illam asserit incompositam et expositam perditioni , in qua servus regnat, et stultus saturatur et ancilla ejicit dominam suam. Domina mens est, ancilla, caro: ancillam dominari, et dominam ancillari extremae dementiae est. Si exigit ratio ab omni homine, quid tu debes rationi et rationis auctori, quem et conscientia ligat, obedientia vocat, potestas tangit, angit necessitas? Fere enim ab uberibus matris tuae collocatus es in sanctuarium Dei, ad sancte vivendum, et serviendum Deo viventi. Si carnis tunicam impollutam servasti, si unicus virginitatis candor puerilia membra sine intermissione vestivit, standum est, et instandum donec transeas ad candidatorum gregem, qui Virginis filium, Virginum sponsum per floreas mansiones sequuntur. Quod si juxta prophetam in Aegypto fractae sunt manus tuae, et cum Christus tecum dormiret discooperuisti te et suscepisti adulterum, exeundum velocius et devotius transeundum illuc ubi est vita; ubi digni poenitentiae fructus primam reddant innocentiae stolam, et in paternos revocent et reducant amplexus. Si non me retineret, dilectissime juvenis, honor religionis, timor praesumptionis, amor habitationis antiquae, jam regerminaret antiqua loquacitas et ostenderem tibi quam horridum et horrendum est ibi vivere, ubi mori non audeas. Verumtamen ne penitus spiritum libertatis exstinguam, intende paucis quod te non parum attendere volo. Quid facient ante faciem tuam, Domine Jesu, qui in ordine sunt: ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat? qua fronte, quibus oculis, qua mente, qua conscientia intuebuntur vultum gloriae tuae qui totum superbiae montem idolum abominationis pessimae contexuerunt? et licet operti sunt iniquitate et impietate sua, discooperti sunt tamen et venerunt clericis in opprobrium, saecularibus in derisum, orbi in fabulam, ordini in ruinam? Quis dabit mihi gladium Phinees, zelum Mathathiae, fervorem Petri: aut quis stabit mecum adversus operantes iniquitatem? Sed nimis progredior et debeo cursum frenare sermonis, ne forte et nihil proficiat, et displiceat oculis tuis; quid dicendo taceam: imo quid tacendo dicere velim, novit et scientia et conscientia tua. Quis dabit mihi et fratrem meum cum fratribus meis Clarevallensibus fabrefaciant te lapidem pretiosum in corona regis aeterni? O si cognovisses et tu quam dulce sit cupiditates fugisse atque fugasse, vilissimo cibo atque asperrima tunica esse contentum, mundum habere sub pedibus, et ex altissima paupertatis specula respicere, et despicere vanitates et insanias falsas . O si te unquam in schola pietatis, in loco sanctitatis, sub magistro Jesu, cum Domino Jesu merear habere consortem: et quos una tenuit amicitia, una teneat disciplina. Quam libenter partirer tibi calidos panes, et de furno, ut aiunt, recens tractos, coctos adipe frumenti in superna Jerusalem, quos paravit in dulcedine sua pauperi Deus. Quam crebro cognoscimus Dominum in fractione panis, de quo, qui semel gustaverit mortem non videbit in aeternum. Sed dices: Quomodo possunt haec fieri? An ignoras quia cognatione mea plena est omnis terra, et omnes me sanguine contingunt qui in circuitu nostro sunt? et ego, « omnia possibilia sunt credenti , » volenti lenia, levia diligenti. Facile contemnit omnia, qui cogitat; quoniam cum interierit, non sumet omnia, neque descendet cum eo gloria ejus. Sed jam epistola finienda est in cujus fine obsecro te per viscera misericordiae Dei nostri ut scias possidere vas tuum in sanctificatione et honore. Cogita quanti pudoris sit propter ignominiosas corporis partes et cadaverosa et cavernosa membra pudere et perdere interminabiliter, intolerabiliter, incessanter? Vespere decidat, induret, et arescat, decidat in morte, induret in cadavere, arescat in pulvere. Eia superbia, haec est gloria filiorum Adam. Hic est ille sublimis honor, qui excipit de saeculo exeuntes, veniunt in pallorem et horrorem, et in saniem et fetorem et in vermem et cinerem puniendi etiam in sepulcro. Haec vident et rident filii hominum , solliciti ne sollicitudinum materiam possint amittere. Nec mirum, quia finis fructuosus, locus gloriosus, comes speciosus exspectat eos, videlicet interitus, infernus, diabolus, quia et « mors peccatorum pessima , » et in inferno gloria eorum, et cum diabolo et angelis ejus. Haec et ejusmodi versa in animo tuo, et dulcia conventicula fuge, quia nihil sic effeminat hominem et via veritatis exturbat. Semper vitiis serviunt blandimenta, lenocinantur dulcia delictis, virtutibus fortia et austera amica sunt. Tu vero licet praesentia sis remotus a me: in memoria tamen totus es apud me; praesentiores enim sunt, qui se animis, quam qui oculis intuentur: et plus est connecti corde, quam corpore. Ecce habes quod petisti, et utinam sicut petisti, illud autem non te lateat, quia tuus sum, et tuus ero quandiu fuero in visceribus Jesu Christi qui mihi et tibi, peccatorum veniam, virtutum gratiam, coelorum gloriam largiri dignetur: et sit finis epistolae qui finis est ad justitiam credenti.
(Psal. LXXXIX) (Psal. L) ( Aeneid. ) (Prov. XXX) (Ezech. XXXIII) (loquor ut excocta
ad purum scoria tua) (Psal. XCIII) (Marc. IX) (ait sanctus de homine loquens) (Psal. LI) (Psal. XXXIII)