EPISTOLA VIII. RICHERIO,  Dei gratia, Senonensi archiepiscopo,  IVO  per eamdem gratiam Petri manibus Ecclesiae Carnotensi consecratus et delegatus episcopus, a Romanae Ecclesiae pace non discedere, et si quid aliter sapuit, valde velociter [celeriter] resipiscere.
Litteras contumeliosas et amaritudinis plenas sigillo vestro signatas, et nomine titulatas, a quibusdam clericis nuper accepi; in quibus primo depressionem meam et falsas criminum objectiones in me factas, postremo sedis apostolicae majestatem non leviter laesam mecum vehementer indolui. Cum enim ut pacem haberetis, et in filium susciperetis apostolica auctoritate fuissetis commonitus, nec ut fratrem salutastis me in litteris illis, nec ut coepiscopum, qui nullum vobis coepiscopi adjutorium, vel filii denegavi obsequium. Cur igitur alienigenam ad judicium vocatis, cur obedientiae vinculis astringitis, quem nec suffraganeum, nec collegam esse cognoscitis? Huic injuriae meae graviorem superadditis, quod demembratorem metropolitanae sedis non apte satis appellatis. Nam cum ramus aridus, qui in radice arboris matris nunquam coaluit, nec in se virens fructum fecit, magni cultoris manu excisus esset; eadem manus quae ramum praemortuum excidit, me non ad demembrationem, sed ad supplendum locum indemortui , eidem arbori, quantum in se erat, inseruit, quia hoc et cum aliqua spe fructus et sine vulnere matris arboris posse fieri existimavit . Cui ergo sine vestra contradictione licuit quod nocebat excidere, quae ratio impedit ut ei non liceat quod profuturum sperabat inserere? Dicitis etiam in litteris illis me sedem invasisse Gaufridi coepiscopi vestri, in quo manifeste contra sedem apostolicam caput erigitis, dum quod illa aedificat, vos, quantum in vobis est, destruitis, et quod illa destruxit vos aedificare contenditis; cujus judiciis et constitutionibus obviare, plane est haereticae pravitatis notam incurrere, cum Scriptura dicat: « Haereticum esse constat, qui Romanae Ecclesiae non concordat. » Praeterea famae vestrae non bene consulitis, qui caprum emissarium, cujus adulteria, fornicationes, perjuria, proditiones, per omnem ferme Latinam Ecclesiam publicatae sunt, qui pro his et aliis similibus a sede apostolica damnatus est, ita ut, se purgare non valens, virgam pastoralem redderet et annulum, de quo apostolicum accepistis decretum in haec verba : « Quicunque Gaufridum depositum deinceps juverit ad infestandum vel reinvadendum Carnotensem episcopatum, excommunicatum eum esse censemus, » adhuc episcopum vocare, in episcopum reformare contenditis: cujus malefacta defendere, quid est aliud nisi similem damnationis sententiam in se provocare? Cum enim, secundum Apostolum, satis sit ad damnationem peccatis alienis consentire, cur non magis sufficiet eadem fovere et defendere? Neque enim in hoc protegit vos clypeus ignorantiae, cum haec, nota sint non tantum Ecclesiis Lugdunensis Galliae, sed omnibus ferme Ecclesiis Latinae linguae. Est et aliud in litteris illis, in quo evidentissime et irreverentissime os vestrum posuistis in coelum, et lingua vestra transivit in terra , cum benedictionem per manus impositionem papae datam et cardinalium Romanae Ecclesiae, non simpliciter benedictionem, sed « qualemcunque » hostili irrisione appellastis; cum ad ipsam principaliter et generalissime pertineat, tam metropolitanorum, quam caeterorum episcoporum consecrationem confirmare vel infirmare, constitutiones vestras et judicia retractare, suas vero inconcussas retinere, et nullius inferioris judicio retractandas vel corrigendas concedere. Sic enim de non infirmandis apostolicae sedis judiciis scribit papa Gelasius in epistola Fausto magistro directa, de justa depositione Acatii: « Nobis opponunt canones, dum nesciunt quid loquantur. Contra quos hoc ipso venire se produnt, quod primae sedi sana rectaque suadenti parere diffugiunt. Ipsi sunt canones, qui appellationes totius Ecclesiae ad hujus sedis examen voluere deferri, ab ipsa vero nusquam prorsus appellari debere sanxerunt, ac per hoc illam de tota Ecclesia judicare, ipsam ad nullius commeare judicium, nec de ejus unquam praeceperunt judicio judicari, sententiamque illius constituerunt non oportere dissolvi, cujus potius sequenda decreta mandaverunt. » Et paulo post: « Qua traditione majorum apostolicam 5 sedem in judicium vocant? » Et item: « Viderint ergo si alios habent canones, quibus suas ineptias exsequantur. Caeterum isti qui sacri, qui ecclesiastici, qui legitimi celebrantur, sedem apostolicam ad judicium vocare non possunt. » Item Gregorius in epistola de Aldrico Cenomanensi episcopo ad Gallias directa: « Nullus Aldricum judicet, aut judicare praesumat. Sed si quid, quod absit! grave intolerandumque ei objectum fuerit, nostra erit exspectanda censura, ut nihil prius de eo qui ad sinum sanctae Romanae confugit Ecclesiae, jusque implorat auxilium, decernatur, quam ab ejus Ecclesiae fuerit praeceptum auctoritate, quae vices suas ita aliis impertivit Ecclesiis ut sint in partem vocatae sollicitudinis, non in plenitudinem potestatis. Proinde dilectio vestra quorum devotione gaudemus, jungat curam suam dispositionibus nostris. » Et post plura: « Nec pigeat forte aut pudeat nostris obedire mandatis, aut apostolicae sedis obsecundare praeceptis, quia humilibus datur gratia , non superbis. Nam nulli fas est velle vel posse transgredi apostolicae sedis praecepta, nec nostrae dispositionis ministerium, quod vestram sequi oportet charitatem. Sit ergo ruinae suae dolore prostratus, quisquis apostolicis voluerit contraire decretis , nec locum deinceps inter sacerdotes habeat, sed extorris a sancto fiat ministerio, nec de ejus judicio postea quisque curam habeat, quoniam jam damnatus a sancta et apostolica Ecclesia ac auctoritate, pro sua inobedientia atque praesumptione a quoquam esse non dubitatur. » Inobedientem me quoque litterae vestrae non recte accusant, quia, cum obediturum me paternitati vestrae litterae Domni papae commendaverint , nulla a me paterna vestra admonitio refutata est, quia nec audita. Quod aliunde me expetisse benedictionem calumniamini, veritate teste verum dicam, quia nec episcopatum nec benedictionem episcopalem a vobis petii, nec a quoquam . Sed cum clericorum primo ingenio, postea violentia regi fuissem praesentatus, et inde cum virga pastorali a rege mihi intrusa ad ecclesiam Carnotensem adductus, cumque, clericis petentibus et pulsantibus, nullum diem consecrationis meae velletis praefigere, interea consilium mihi fuit electioni eorum non omnimode assensum praebere, donec certus fierem et de Gaufridi depositione, et summi pontificis voluntate, ad quem cum pervenissem, ad petitionem Ecclesiae Carnotensis apostolica auctoritate sum constrictus, et ita in episcopum consecratus. His et hujusmodi tam rationibus quam auctoritatibus munitus, licet irritatus magis quam canonice vocatus, licet tam in me quam in capite meo et vestro, si tamen vestro , injuriam passus; tamen paratus ero tempore opportuno et loco tuto intra Senonensem provinciam, vel etiam Stampis, si conductum tutum, comitem videlicet Stephanum ex parte domini nostri regis et vestra propter circumstantes inimicos habuero: paratus, inquam ero, vobis occurrere, et quantum salva reverentia sedis apostolicae licuerit, objectionibus vestris respondere, ad cujus audientiam aliquando forsitan opportebit ista referre. Pax Dei, quae exsuperat omnem sensum, custodiat cor vestrum et intelligentiam vestram , ut obedientia vestra praelatis vestris exhibita, nos vobis obedientes exhibeat et devote subjectos.
(epist. 2) (can.
Nolite, dist. 11.) (sup. epist. 1) (sicut dixi,) (Psal. LXXII) (cap. 5, Nulli, dist. 19) (sup. epist. 2)
[vestro, v. c. ] [ unus v. c. reprehensionem] [fuisses, Bar. ] [abnegavit, Bar. ] [demortui] [quae, Bar. ] [ v. c. aestimavit] [enim, v. c. ] [ deest in Bar. ] [consecrationes, v. c. Bar. 
] [hinc ipsi, v. c. sed hoc ipso melius est ] [ al. 
Cenomannensi] [ante haec] [qui humilibus dat
gratiam, Bar. ] [ al. in v. c., quisque,
vel quicunque] [quod] [ ita plures, v. c., in aliis nec ab aliquo] [ al. omnimodo] [Urbano] [ al. nos ista] [ al. et animam
vestram]