XI.  Ad eumdem.--Vitia quaedam Galliae deplorat quae exstirpare adorsus sit cardinalis S. Chrysogoni, ob id tempus revertendi ei prorogari precatur.
Inter caetera mala, quibus in partibus Gallicanis antiquus Ecclesiae decor obsorduit, pudicitiae lapsum et fidei deploramus excidium, videntes quod diebus his malis et casta simplicitas piae credulitatis excluditur, et candida simplicium castitas influentibus undique flagitiis inquinatur. Unum vero superest contra prodigia funesta remedium, ut rigor apostolicae disciplinae non torpeat, et abundante malitia caeterorum Romanae sedis charitas non frigescat. Hanc enim si spiritus ab austro veniens placidi fervoris aestu refoveat, totum corpus Ecclesiae coelesti protinus recalescet incendio, et noxii torporis excussa segnitie in sui vigoris gloriam membra languida convalescent. Attendat ergo interim de sublimi qua praeeminet specula, sanctitatis vestrae contemplationis obtutus, et tunicam veri Joseph sedula cogitatione perspiciat, videatque utrumne illa sit, quam ei Pater fecerat, tam inexpertam maculae, quam totius conscissionis immunem. Maculatur haec in partibus nostris et scinditur, eo quod duplici subjecta ludibrio, et naevo turpitudinis et ruga dehonestatur erroris. Bicipiti quodam fluvio et haereses in eam et flagitia confluxerunt, ita ut, cum sordeat in plurimis per immunditiam vitae, scindatur in aliis laceratione perfidiae. Surrexit enim de cineribus Sodomorum antiquae libidinis vermis, qui post ignis pluvias imbresque sulphureos de lacu damnationis emergens, fetoris sui flatibus occiduas inficit regiones. Revixit et Arius in partibus Occidentis, qui ab orientali judicio in propria persona damnatus, nunc in successoribus suis fines ultimos occupavit. Foris occidit gladius, et domi mors similis est. Nam et haeretici in publico disputant contra fidem; et quod multi in occulto faciunt, et scribentis verecundiam, et legentis laederet honestatem. Sed quid dicimus in occulto? Peccatum suum sicut Sodoma praedicant, et velut in suburbanis Gomorrhae convivas libidinum provocant ad peccandum. Nunquid super his non indignabitur zelus vester, aut impune peccabunt, et vos tacebitis? Tempus est ut amicus sponsi sponsae ulciscatur injurias, et gladius Phinees sacerdotis in incestum Israelitae et Madianitidis exeratur. Ecce in diebus vestris, auctore Domino, sedata sunt schismata; euge pastor bone, facite ut et haereses sopiantur. Habetis enim in partibus Gallicanis virum, sicut experti sumus, justitiae et veritatis amicum, dominum P. tituli Sancti Chrysogoni cardinalem, qui in una sola electione, me teste, quingentas marcas argenti strenue refutavit, ne sub obtentu muneris a tramite diverteret veritatis. In eo igitur plurimae consolationis hausto remedio Deum glorificamus et Patrem; in eo magnificamus et vos, videntes quod illustrium dignitatum gratia, quae de vestrae plenitudinis fonte procedit, in tales confluit ex apostolica discretione personas, quae per vitae meritum fastigia illustrate comprobantur honorum. Hinc vobis materia gaudii, hinc Ecclesiae Dei solatii fomes exoritur: quod tales assumitis in partem sollicitudinis, qui honorent in vobis plenitudinem potestatis. Probat iste quod diximus, vestrum in se non errasse judicium; dum eo se aptum exhibet ad pondus oneris, quo minus deprehenditur ambitiosus honoris. Is est quem sublimat humilitas, frugalitas locupletat, qui cum sit nemini gravis, charus et utilis factus est universis. Pugnat constater ad bestias Ephesi, Simonem Petrum contra Simones magos induens et leprosis Syriae novum exhibens Eliseum, evellit et destruit, aedificat et plantat; ita de vinea Domini Sabaoth vulpeculas demolientes exterminat, ut de ipso quoque vestiario Salomonis tineas corrodentes excludat. Benedictus Deus, cui talem Ecclesia sua filium vobis obstetricantibus parturivit, qui et patris honori consonet, et a matris non degeneret honestate. Hunc itaque vobis contra praedictas pestes prolixiori temporum spatio petimus indulgeri, consentientibus plerisque de majoribus nostris in idipsum, ut citra exhibitam praedictorum vulnerum curam, non sit iste vir nostris regionibus subtrahendus, qui ob hoc maxime fuerat in partes etiam remotissimas destinandus; praesertim cum tetigerit Dominus hoc tempore corda regum, qui, pacis inter se foedere confirmato, in nullo melius sanctiusque conveniunt, quam ut induti lorica fidei haereticam multitudinem persequantur. Verum, quia necesse est, ut juxta Evangelii verbum sint gladii duo hic, dignum credimus et honorificum vobis, ut zelum saecularium principum vestra quoque aemulatio comitetur, ne pia eorum intentio sumat ex occasione defectum, si opportunum non acceperit ex vestra cooperatione subsidium. Expedit igitur ut praedicto cardinali congruas prorogantes inducias, detis ei specialiter in mandatis, ut contra hostes charitatis et fidei magnanimiter accingatur; maxime quia in pluribus regionibus usque adeo jam exundavit iniquitas, quod factus est sicut populus sic sacerdos, vel potius pestilentia gregum ex ipsa serpit contagione pastorum. Moras proinde hominis Dei, et indicti sibi reditus tarditatem consideratio tantae necessitatis excuset; quia licet praesentia ejus vobis esset non immerito grata; talis tamen absentia cunctis Deum timentibus efficitur gratiosa. Redibit ad vos, Deo propitio, temporis opportunitate suscepta, et spirituales afferet ex agro hujus mundi mandragoras, quae jam et in portis nostris odorem spargunt, et vobis suavitatem plurimam in ipsius Rachelis invidiam redolebunt. Persequatur interim, ut optime coepit, peccatores Amalech, et de civitate Domini veteres exterminet Jebusaeos, ut, cum venerit ad vos, et pulsaverit, confestim aperiant ei, et intret in gaudium Domini sui magni.