III.  Ad Hagmericum cardinalem et cancellarium.--Monet duos esse hostes quibuscum maxime sit pugnandum, et contra Ecclesiae adversarios non armis corporalibus, sed humilitate et poenitentia utendum.   (Opp. S. Bern. edit. MABILL., vol. II, p. 1051.) 
         1. 2. 3. 4. 5.
Domino et amico in Christo reverendissimo, sedis apostolicae cancellario HAYMERICO, amici ejus, et sui Carthusienses fratres, terrena despicere, et amare coelestia.
Quam grata fuerit nobis vestra praesentia recordatione sentimus unde, quaesumus, sic agite ut cum ab his diebus qui secundum Apostolum mali sunt, et secundum Psalmistam sicut umbra deficiunt, ad dies bonos et annos aeternos transieritis, non de nostra sed de illius visione et societate cum sanctis omnibus laetemini, propter quem nostram et obscuritatem nosse, et necessitatem supplere, et, quod longe pluris ducimus, tot et tantis ecclesiasticis, quibus nunquam caretis, interpositis negotiis, latebras nostras, non solum humiliter, sed et laboriose penetrare, nosque ipsos oculo ad oculum invisere, et ore ad os loqui, non est dedignata vestra sublimitas; a quo solo summo beneficio et bono, societate scilicet et visione Dei, non spatiis locorum aut temporum sed meritis sejungimur peccatorum, sicut scriptum est: Non est abbreviata manus Domini, ut salvare nequeat; neque aggravata auris ejus, ut non exaudiat: sed peccata vestra diviserunt inter vos et Deum vestrum . Quae quoniam pene cuncta de mentis elatione aut de carnis veniunt voluntate, quorum nobis alterum cum belluis, alterum cum angelis est commune, sed reprobis, nitendum summopere est ut et mentis superbia prematur humilitate, et carnis luxuria sobrietate. Hinc Dominus: Videte, inquit, ne graventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et curis hujus vitae . Itemque: Discite a me quia mitis sum et humilis corde . Non ergo in multa nostra diffundatur intentio. Duo sunt tantum adversus quae nobis totis est viribus dimicandum: elatio in mente, voluptas in corpore. His superatis, nil remanebit vincendum, nil supererit metuendum. Cupiditas enim rerum exteriorum non ob aliud inflammatur, nisi ut his modis omnibus serviatur. Contra quae si nostrum sentimus non satis esse conatum, divinum imploremus auxilium; sed imploremus humiliter, imploremus devote, corde, ore, actu, habitu. Dictum quippe Israelitico, cum peccasset, est populo: Jam nunc pone ornatum tuum. Deposuerunt ergo ornatum suum de monte Oreb . Itemque alias luxit populus, et nullus eorum indutus est ex culto suo. Sicut et Ninivitarum rex, homo gentilis, ad unius hominis ignoti vocem et naufragi, descendit de solio suo, et abjecit vestimenta sua a se, et indutus est sacco, et sedit in pulvere, et clamavit ad Dominum ; eamdem austeritatem non solum omnis aetatis et sexus homines, sed jumenta subire compellens. Et nos itaque Dominici corporis, quod est Ecclesia, cruentam scissionem, quam nonnisi nostris evenisse credendum est meritis, nec immotis visceribus, nec siccis aspiciamus oculis; alioquin pretiosis ornati vestibus, herminiis et griseis confoti pellibus, numerosis et exquisitis refecti dapibus, plumis instar Sardanapali non tam impositi quam immersi mollibus, divinam indignationem quomodo nostris putamus placandam precibus? et non magis metuimus ne tum prophetica contra nos dirigatur invectio, dicaturque: Vae qui opulenti estis in Sion, et confiditis in monte Samariae, optimates, capita populorum, ingredientes pompatice domum Israel! qui comeditis agnum de grege, et vitulos de medio armenti, qui dormitis in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris! de quibus concluditur, et nihil patiebantur super contritione Joseph. Erubescamus ad hoc, dulcissime, sero cognite, brevi conspecte, cito rapte, et corporalibus oculis nunquam deinceps forte conspiciende: ab amoris tamen nostri complexibus nullis casibus, nullis avellende temporibus. Erubescamus ad hoc, nosque ipsos, si possumus, defleamus, quod et Judaicam et gentilem videamur superasse duritiam, dum illi divinam severitatem media ciborum et vilitate simul atque asperitate mitigant vestium, nos in peccatis multis atque periculis, nec gloriae modum damus, neque deliciis. Neque enim agnum jam de grege, aut vitulos tantum de medio armenti, sed greges integros et armenta tota consumimus. In modum quippe Amalech, cum innumera multitudine hominum et jumentorum supervenientes ecclesiis cuncta complemus, quidquid tetigerimus, devastantes; nec his contenti, tabulas, cruces, calices, et sacras spoliamus imagines, Et ut quid hoc? forte ut pauperes sustententur, monasteria construantur, captivi redimantur? Non ita: sed potius ut ad interficiendos Christianos et sagittarii, et ballistarii, equites et lancearii conducantur; et his eripiant res et animas, pro quibus debuerunt ponere suas. Proh dolor! a summis hodie pontificibus, et per totum pene orbem, exemplo sedis apostolicae, frater in fratrem, id est Christianus in Christianum, sacra pecunia conducitur et armatur; et talibus triumphis Ecclesia mater gratulatur, et post haec totis manibus cruenta conscientia divina pergitur ad sacrificia. Si hoc ferendum, quid reprehendendum? At regalia, aiunt, haec sunt, et de imperatoris sumpta palatio. Non negamus. Atque utinam in palatiis mansissent semper, non in sacrariis, imo magis nec in palatiis unquam fuissent, nec in ecclesiis! Quanto enim melius Eeclesiae palatiis leges, quam palatia darent Ecclesiis? nunquid enim Ecclesiae palatiis, et non potius palatia docenda commissa sunt Ecclesiis? aut palatia Christum Ecclesiis, non Ecclesiae dedere palatiis? Quanto ergo rectius a nobis reges cilicia, quam nos ab eis purpuras sumeremus! Quanto utilius ipsi nostram paupertatem, nostra jejunia susciperent, atque humilitatem, quam nos eorum avaritias, delicias atque elationem? Quod si quis in Ecclesiis vel ecclesiasticis tentaverit quid horum arguere personis, nonne statim respondebitur hoc agentibus: Quid agis? Quid me meis, contra evangelicam sententiam, meliorem vis facere magistris? Nunquid non Ecclesia Romana variis, griseis, herminiis, marturinis, jugulatis, et lumbatis , nec non et sericis abutitur indumentis? Nunquid Ecclesia Romana convivia respuit, exercitum non conducit, bella non conficit? Non est autem discipulus supra magistrum, neque apostolus major eo qui misit illum; sed potius perfectus omnis erit, si sit sicut magister ejus. Quid ad haec dicetur? Videtis in quam arcto constituti sumus. Aut enim quod malum est, bonum dicere, aut Deo regente prorsus non faciemus; aut apostolicam sedem reprehendere; aut, quod forte tutius est, omnino tacere compellimur. Et o apostolorum tempora infelicissima, in quibus ad Dei regnum, nisi per famem et sitim, frigus et nuditatem aditus non patebat! O viros illos ignorantiae tenebris involutos, et omni miseratione dignissimos! qui ut ad vitam quoque pertingerent, propter verba labiorum Dei, tam duras vias custodiebant, et haec nostra compendia nesciebant. Haec non doctoris aut reprehensoris auctoritate, sed dolentis et lamentantis affectu fuderimus, zelo domus Dei, cujus diligimus decorem, rodente viscera nostra, rogantes et obsecrantes, si non in caeteris, in vobis saltem nonnihil proferant fructus. Si, inquam, hi cum quibus conversamini, saluti suae aut nullam, aut parvam, aut non sufficientem adhibent curam, vos tamen, vestri non immemores, animam vestram nolite negligere. Scriptum est enim: Custodi temetipsum et animam tuam sollicite ; et iterum: Miserere animae tuae placens Deo ; itemque: Omni custodia conserva cor tuum ; et Dominus: Quid prodest, ait, homini, si mundum universum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? aut quam commutationem dabit homo pro anima sua? Non igitur ejus vobis curam eripiat aut favor principum, aut nitor ornamentorum, aut frequentia negotiorum, aut gloria pomparum, aut deliciae conviviorum, aut oblatorum quantitas ulla donorum. Semper et ubique vestro versetur in animo, quia nescitis in tremendo Christi judicio cum quibus futuri sitis, utrum cum illis quibus dicitur: Ite, maledicti, aut cum illis qui audient: Venite, benedicti. Valete. Deus Pater, qui eduxit de mortuis Pastorem magnum ovium in sanguine Testamenti aeterni, Dominum nostrum Jesum Christum, aptet vos in omni bono, ut faciatis voluntatem ejus faciens in vobis quod placeat coram se, per Jesum Christum, cui est gloria in saecula saeculorum, amen. Nobis autem misereatur idem ipse omnipotens Deus, per vestras et totius Ecclesiae Romanae intercessiones et opera sacra, exhilarans corda nostra fragrantissimis et saluberrimis odoribus famae vestrae, et continuis in veritate profectibus. Iterum valete. Salutate nobis reverendos Patres Albanum scilicet et Ostiensem episcopos : et si quos alios vestrae visum fuerit discretioni. Valete tertio. Habetote, quaesumus, domum istam in mente vestra, sicut ipsa vos reclusit in sua.
(si tamen
dignum est) (quid enim nos vel sumus vel erimus?) (semper enim est et ubique, et in ipso vivimus, movemur
et sumus) (Isa. LIX, 1) (Luc. XXI,

34) (Matth. XI, 29) (Exod. XXXIII, 5) (Jon. III, 6) (Amos VI, 10.) (quod quis audeat?) (Deut. IV, 9) (Eccli. XXX, 24) (Prov. IV, 23) (Luc IX,
25.)
[Matthaeum et Albericum]