EPISTOLA CCXXX.  Domino suo se totum.
Viva voce vos et adhuc supplicatione litteraria exhortor, ut qui pontificalem suscepistis honorem, honoris onera diligenter aestimare velitis. Animae, pro quibus Filius Dei morti se obtulit, sollicitudini vestrae commissae sunt; vestrum, quaeso, pensate periculum. Teste namque Gregorio: Ars artium est regimen animarum, nec minus attendatis officii vestri fructum; princeps enim apostolorum et testis passionum Christi sic ad coepiscopos suos scribit: « Quando apparuerit, inquit, Princeps pastorum, accipietis immarcescibilem aeternae gloriae coronam. Gravissimum quidem animae discrimen est, quod quis praesit et non prosit, quod cathedram doctoris ascendat, subjectosque non doceat. Cum steteritis ante tribunal summi judicis reddituri rationem villicationis vestrae, dulcius et gloriosius vobis erit verbo aedificationis convertisse aliquot animas a suis iniquitatibus ad salutem, quam omnes divitias et triumphos Alexandri Magni et Julii Caesaris habuisse. » Doctrina Hieronymi ad lectionis instantiam vos exhortans: « Vita, inquit, hominis sine lectione sacra vivi est hominis sepultura. » Paulus ad Timotheum discipulum suum dicit: Testificor te coram Deo et Christo Jesu per adventum et regnum ejus, praedica verbum, insta opportune, inopportune: opus fac evangelistae, ministerium tuum imple. Idem etiam Apostolus de se scribens: Vae, inquit, mihi si non evangelizavero! Si autem egero diligenter, mercedem salutis accipiam. Verbum beati Gregorii est: Pastor praedicationis nescius, praeco est mutus. « Exactissime petit Dominus panem vitae, id est verbum Dei simplicibus sollicitudine indefessa distribui. Proinde lamentans propheta conqueritur dicens: Parvuli petierunt panem et non erat qui frangeret iis. Sane nulla ignorantia potest super hoc excusare praelatum, maxime si exercitatos habeat sensus. Hi enim qui sunt obtusioris ingenii lubricaeque memoriae et linguae impeditioris eorum graviori se condemnationi injecerunt, quia cum insufficientes essent, in suam et suorum perniciem onus importabile suis humeris imponere praesumpserunt. Verum nullus excusationis color potest vos ab hoc periculo relevare; Deus enim contulit vobis ingenium perspicax et subtile, capacem et tenacem memoriam, linguam expeditam, et indagacem coelestium rationem. Facite ergo ut cum Apostolo dicatis: Gratia Dei sum id quod sum, et gratia ejus in me vacua non erit. Evacuabitur enim gratia coelestis in vobis, nisi talentum divinae gratiae cum usurariis accessionibus ad Dominum reportetis. Nimirum lamentabiliter conqueritur Dominus per prophetam: Non feneravi, inquit, nec feneravit mihi quisquam et omnes maledicunt mihi. Maledictionem reputat Dominus praelati silentium, qui pecuniam Dominicam dare debuerat in causam crediti et spirituales exercere usuras. Ipse enim talentum Domini terrae infodit vel abscondit in sudario, lumenque quod omnibus lucere debuerat, sub modio claudit. Deus est liberalis, Deus nunc in paucis vos probat, ut probatum super multa constituat de his qui sapientiam et eloquentiam habent, eamque non impendunt aedificationi proximi, sed ad degeneres usus mundi ipsam adulterari permittunt, Dominus per prophetam graviter querebatur et dicit: Dedi iis aurum meum et argentum meum; ipsi autem de auro et argento meo operati sunt Baal. Per aurum et argentum sapientiam et eloquentiam insinuat; per Baal vero mundi hujus spurcitiam notat. Philisthaei olim versute procuraverant ne in toto Israel inveniretur ferrarius faber, qui faceret arma vel acueret. Haec autem parabola praelatis praesentis temporis satis congruit, quia inter omnes collegas vestros vix hodie aliquis invenitur qui non sit praeco mutus, et si dicere liceat, canis mutus et latrare non valens. Quia ergo dies mali sunt, redimatis tempus, aut pro amore Dei et salute vestra populique vobis commissi qualibet die saltem horulam unam lectioni sacrae Scripturae indulgere velitis, sancto Spiritui committite ausus vestros, dabiturque, vobis manifestatio spiritus ad utilitatem. Nunquam vobis deficiet quod per vos aliis proficiet, sicut Salomon asserit se fecisse: Sine fictione discite et sine invidia communicate. Donum enim Dei ex largitione magis exuberat et omnis scientia ex impendio crescit. Erit de die in diem memoria vestra capacior et lingua eruditior; libenter enim requiescet Spiritus sanctus super sapientiae amatorem seque desideriis ejus gratanter aspirat. Nam Sapientia Dei in libro sui nominis dicit de se: Fili, concupisce sapientiam, et eam Dominus tibi dabit. Opportunissima hujus rei vobis offertur occasio; varia scripta potestis habere, quae de magnis voluminibus excerpsit antiquitas, et quasi de latissimis pratis flores ad mellificandum colligens, ut singula quando vellet haberet ad manum, in aliquo sermone aliove brevi tractatu, diligenti studio et utili labore compegit. Caeterum, scitis scribere quod maxime cooperari potest, ut nunc hanc auctoritatem nunc illam post vel ante ponatis, et secundum quod vulgariter aut Latine loquendum est singula verba loco suo diligentius et secretius ordinetis. Illud pro certo noveritis quod licet initia vobis difficilia videantur, brevis tamen usus omnia laevigabit, et legetis in libro experientiae quanta messis ubertas de studii vestri labore proveniat, cum de animarum acquisitione justitiae manipulos offeretis. Absit, quaeso, a vobis illud pigri pastoris opprobrium! Noluit intelligere ut bene ageret, et ignorans ignorabitur et qui noluit lucere aliis in exteriores tenebras detrudetur. Ego autem melius absens fortasse quam praesens totum honori et utilitati vestrae gratanter impendam, si quid sum, si quid scio, si quid valeo, si quid habeo, si quid possum!