EPISTOLA CXXXI. WIBALDI AD BERNARDUM HILDENESHEIMENSEM EPISCOPUM.  Fuse enarrat totam seriem suae in abbatem Corbeiensem electionis, et quae eam secuta sunt.   (Anno 1149.)
Reverendo Patri suo et domino BERNARDO, sanctae Hildenesheimensis Ecclesiae, venerabili episcopo, frater WIBALDUS, Dei gratia id quod est in Ecclesia catholica, exiguas orationes et fidele servitium.
Litteris prudentiae vestrae, quas nobis dignatio vestra per venerabilem confratrem nostrum abbatem ecclesiae Sancti Godehardi transmisit, respondere distulimus, non ex oblivione vel ex negligentia, sed tantis postea curis et laboribus agendo et itinerando fuimus occupati, ut rescribendi opportunitas nulla nobis posset accedere. Reddentes itaque nunc vestrae sublimitati devotum salutationis obsequium, breviter si fieri posset, ad vestram petitionem, quae apud nos jussionis pondus obtinet, respondere vellemus, nisi quod tanta est rerum series, ut per brevitatem narrationis cognitio veritatis excludatur. Ac primo discretionem vestram scire volumus, quod in causa fratris illius Henrici, quem reconciliare Corbeiensi Ecclesiae vestra celsitudo conatur, nos depositoribus ipsius neque consilium neque auxilium impendimus, quin potius in curia, quae Corbeiae anno 1144 in festo sancti Bartholomaei apostoli a domino rege Conrado celebrata est, pro praedicto fratre regimen tunc ejusdem monasterii tenente stetimus non solum constanter, sed etiam efficaciter; quoniam a clementia domini regis multa precum instantia obtinuimus, ne adversus eum lite contestata accusatorum actio et ordo judicii procederet. Quando vero in praesentia et jurisdictione felicis memoriae domini Thomae, cardinalis presbyteri apostolicae sedis legati, de Simonia in venditione ecclesiae de Linwert perpetrata convictus Corbeiae in capitulo et confessus fuit; nos earum rerum prorsus ignari eramus in Stabulensi monasterio, quod a Corbeiensi distat itinere sex dierum. Quando etiam duodecimo Kalendas Aprilis a praenominato judice suo apud civitatem Patherburnam, ubi venire se absentaverat, in solemni religiosorum conventu depositus fuit: nos eramus Stabulaus praeparati et succincti causa regiae legationis Romam proficisci, quod et fecimus, mox inde moventes Nono Kal. Aprilis. Depositus itaque ibidem tam ab officio sacerdotali, quam a dignitate abbatiae, atque insuper excommunicatus, si personas vel res monasterii ullo modo vexaret vel disturbaret, non recognovit manum Domini super se, nec acquievit sententiae judicantis, sed in rebellionem et in apertam violentiam conversus, res abbatiae ubicunque locorum potuit, nimis immoderate diripuit, et in proximo Pascha in monasterio Hasunge infulis abbatiae ornatus incessit, et publice divinum officium celebravit. Quasdam integras curtes abbatiae infeodavit, et multos mansos tam impignorando quam praestando alienavit, quibus peractis, regiae praesentiae in curia, quae apud Kuina XVIII Kal. Maii habita est, sese obtulit, opinatus regiam aequitatem posse inflecti, ut per violentiam obtineret abbatiam, quam ordine judiciario perdiderat. Sed quia honor regis judicium diligit, non potuit etiam oblata pecunia distorquere virgam directionis inclyti regnatoris, quin a Caesare firmaretur, quod a Petro processerat. Interea dum sic minis, muneribus, pollicitatione monasterium vexat et invadit, reverendus Pater noster Bernardus Patherburnensis episcopus ad Ecclesiam Corbeiensem vocatus, eumdem Henricum in pulpito sub generali conventu pronuntiavit auctoritate apostolica excommunicatum, et omnes fautores atque adjutores illius: unde etiam plurima hominum pars metu divino territa ab ejus factione dilapsa est. Urgebat interim multis decretis jussio apostolica Corbeiensem Ecclesiam, quatenus mediante Spiritu sancto talem personam in abbatem eligerent, quae ruinas Corbeiensis Ecclesiae tam in spiritualibus quam in temporalibus resarcire idonea esset, sed partibus in sua studia nimium adhuc ferventibus, canonica et concors electio fieri non potuit, usque ad Nonas Maii, quo die nos eramus apud Sutrium civitatem Tusciae in curia domini papae Eugenii III. Tum denique vix tandem unum sapientes elegerunt virum integrae famae et laudatae conversationis, Henricum praepositum ejusdem monasterii, qui a domino rege institutus est VI Non. Augusti. Quo tempore eramus in Stabulensi monasterio, vix recepta non ad plenum valetudine, quoniam febre Romana quinque hebdomadibus apud Viterbium decubueramus, et vi non naturalis caloris cute et omnibus pilis amissis, fauces mortis vix evaseramus. Sedit itaque ordinatus praedecessor noster usque VIII Idus Octobris et viam universae carnis ingressus est. Orbata ergo iterum Corbeiensis Ecclesia suo pastore nos absentes et procul positos unanimi prorsus conniventia in Patrem et pastorem animarum suarum voluntarie adoptavit et elegit, in capitulo Corbeiae XI Kal. Novembris. Stabulaus pervenerunt nostram imbecillitatem ad regimen tantae rei tam per litteras suas quam etiam per epistolam domini regis ac domini Patherburnensis episcopi et aliorum quorumdam principum, nec non praesenti nuntiorum alloquio officiose et suppliciter invitaverunt. Nos tunc eramus in synodo Leodiensis Ecclesiae, quam venerabilis Pater noster Henricus hujus nominis secundus Leodiensis episcopus ex more celebrabat. Unde cum reverteremur, ad monasterium Malmundariense festum Omnium Sanctorum celebraturi diverteramus, atque cum ad vespertinam synaxim jam ingredi essemus parati, venit Stabulensis nuntius significans nobis quod legati regiae curiae nostrum apud Stabulaus praestolarentur adventum; nullo modo inde recessuri, vel alias suae legationis verba exposituri, nisi in ecclesia Stabulensi coram positis ejusdem monasterii fratribus. Nos vero pro reverentia domini nostri regis, continuo ascensis equis, ad Stabulense monasterium transire festinavimus. Ubi jam sero facto, mandata domini nostri regis et principum, nec non Ecclesiae Corbeiensis petitionem tum per scripta, tum per missorum verba suscepimus. Inspectis omnibus et auditis, rem omnem usque in crastinum ad responsa praemeditanda distulimus. Jam, venerande Pater, ad eum locum narrando pervenimus, ubi nec tacere audeamus, propter sanandas ac muniendas conscientias fratrum nostrorum Christi sanguine redemptorum, nec loqui tute valeamus propter irrisiones eorum, qui superbia inflantur, et ambitione flammantur, et propter secreti nostri bonum, quod evacuari formidamus. Sed accipiant homines, ut volunt, et judicent, nos quoniam in innocentia ingressi sumus, verum, teste Deo, referemus. Cum ad matutinam synaxim sono canonica excitati fuimus, talis cogitatio nobis suborta est, ut peracto matutinali officio fideles nostros, tam de fratribus quam etiam de laicis, convocare deberemus, ut de verbo quod acceperamus morosa et diligenti deliberatione tractantes, ex consilio respondere possemus. Quod autem in alterutram partem dubitavimus, nec oblatum nobis honoris locum debita humilitatis fortitudine respuimus, quaedam praeteritarum rerum recordatio suadebat. Siquidem et ante ea nonnullae Ecclesiae nos ad locum regiminis vocaverant, quodam popularis judicii deceptae praeconio; sed nos propriae fragilitatis et ignorantiae conscii, plena et veraci libertate, illud eis propheticum respondebamus: Non sum medicus, non est in domo mea vestimentum, nolite me constituere principem populi. Atque ita formatis absque avaritia moribus, contentique praesentibus, ei monasterio cui ascripti eramus, etsi non bene videndi exemplo vel fideliter administrandi studio deserviebamus. Orta est interim, instigante omnium bonorum aemulo, inter nos et quosdam villicos Stabulensis monasterii, viros utique genere, clientela, et opibus potentes, gravis et in longum agitata dissensio, pro eo quod ipsi villici volebant haereditarie possidere sanctuarium Dei, et ipsa villicationis officia ex successione paterna et avita capientes, dominabantur in rebus, nostraque et praepositorum nostrorum statuta contumaciter rescindentes, et colonos indebitis et assiduis exactionibus opprimebant, et justas pensiones monasterio nequaquam inferebant. Ita miserabili et importuno clamore populi, cujus terra jam fere vastata et desolata erat, nec non inedia monachorum ac ruina ordinis propter alimentorum defectum saepe et nimis exarcebati, coepimus iniquo tempore tyrannis resistere, certi quantum de futuris fieri poterat, quod aut circa salutem nostram periclitaremur, vel ad salutarem effectum causam tam necessariam perducere non possemus. Etenim, quod cum dolore et gemitu dicimus, jura omnia interierunt, leges occubuerunt, morum disciplina exstincta est, consuetudo vetustatis abolita est, regis et principum virtus et potestas obsolevit, licet unicuique quod libet, et quod statuit vim legis obtinet. Cum igitur in ea perturbatione labores infinitos et expensas toleraremus, cum apud Romanam Ecclesiam in urbe, cujus clementia et defensione plurimum praemuniti fuimus, tum in curia serenissimi et inclyti triumphatoris domini nostri regis Romanorum Conradi II cujus potissimumum favore et munificentia illas mirabiles elationes maris per mirabilem in altis dominum mirabiliter enavigavimus, inter peregrinationis et quasi cujusdam exsilii molestias, inter itinerandi et agendi fatigationes, inter periculorum aculeos, quaedam infirmitatis nostrae cogitationes adversus nos murmurabant, et vellicabant amarius aurem cordis nostri dicentes: Merito haec pateris, quoniam Deus tuus, refugium et virtus et adjutor in tribulationibus quae invenerunt te nimis, in semetipso et per semetipsum jam aliquoties tibi refugium obtulit, qui has miserias vel prorsus evitare vel securius tolerare potuisses. Et licet, venerande Pater, jam de praefatis tempestatibus in aliquem quietis portum introissemus, tamen de futuris incerti, et similia vel acerbiora metuentes, in ambiguo, ut dictum est, fuimus, utrum oblatam gratiam recipere vel recusare deberemus, cum antea in animum induxissemus, nec duabus abbatiis simul praeesse, nec ad aliam sive majorem sive ditiorem ullo modo transferri sustinere. In hac itaque ancipiti meditatione, in qua jam exarserat ignis desiderii volentis quae potiora sunt, eligere, processimus ad ecclesiam, aliquid psalmorum lingua proferentes, cum tamen animus ab eorum intellectu salutari longius esset evagatus. Venientes ante altare illud, ubi benedictionem episcopalem in nomen et officium abbatis suscepimus, commovit nos repente quidam familiaris et intimus amor, quem ad patronum ejusdem loci, sanctissimum videlicet confessorem atque pontificem Christi Remaclum, ejusdem coenobii fundatorem habemus, et concussit animae nostrae interiora quodam affectuoso timore, ex eo videlicet quod in mente nostra volvebamus, utrum ipsius monasterium sic relinquere pergeremus. Clamavit itaque anima nostra ad Deum, et ad ipsum clamore vehementi in verbo interiori, in verbo non diffidentis spei absque sono oris corporei: fiat, Domine, voluntas tua, jam de caetero neque deliberationem nostram, neque amicorum nostrorum sequi consilium statuimus, sed tuam voluntatem et te, qui es via, veritas et vita, in hoc praesenti negotio sectari desideramus. Sed qualiter tuam voluntatem cognoscemus, qui praesens es majestate, sed nos in regione longinqua dissimilitudinis porcos pascentes a te recessimus? Temerarium est, ut certam voluntatem tuam super hoc verbo, quam nobis indicare digneris sive per angelum, sive per aliquam subjectam tibi creaturam tuam, sive per visionem, sive per oraculum expetere praesumamus. Per eos itaque in quibus habitas scrutari tuae voluntatis arcanum, impium et praesumptuosum non est; atque ideo fratrum et filiorum nostrorum sententiam sequendam voto tali tibi obligati arbitramur, ut quidquid ipsi dixerint, tenendum sit, quorum animas nobis servandas tradidisti, cum simus ipsi animae nostrae mali custodes. Sic omni dubietate remota, ac ratiocinandi et judicandi cura deposita, mente placida, sedatisque ac compositis cogitationibus, matutinas laudes cum fratribus peregimus. Hora regulari quando fratres capitolium ingressi sunt, nos pariter introivimus, atque post exhortationis verbum, post disciplinam claustralem, jussimus afferri litteras cum sigillis domini regis et principum atque Corbeiensis Ecclesiae. Quibus perlectis, fratres attoniti rerum novitate, nostrae voluntatis et responsionis modum intenti praestolabantur. Ad haec, inquam, fratres mei, ex quo divinae Providentiae, quae disponit omnia suaviter, placuit nos omnium vitae merito et sapientiae doctrina extremos, per unanimis consensus vestri ministerium ad hujus Ecclesiae regimen provehere, mei et animi et corporis potestas mea desiit esse, et totum quod nobis a Deo in utriusque hominis substantia collatum est vestrae ditioni ac potestati quasi quodam jure proprietario cessit et vindicatum est. Nos vestri sumus, nec vos aut monasterium vestrum deserere volumus, unde et vestrum consilium tanquam divinum responsum interrogantes exspectamus. Nulla vero vos formido, nulla vos suspicio terreat, quin, inspirante Deo, quod opportunum videbitur loquamini, quoniam cum Deo nostro tale voti et sponsionis foedus inivimus, ut a vestri consilii verbo recedere nequaquam valeamus. Neque enim si grata nobis esset hujus dignitatis oblatio, si Corbeiensi Ecclesiae praeesse juxta suam electionem appeteremus, hoc sub incerto multitudinis consensu tractaremus, sequentes videlicet nostri desiderii propositum. Nunc vero, Deo adjutore, nostri cordis intentionem ita firmavimus, ut ea nobis consilii portio pergrata sit, quae, donante Spiritu sancto, nobis a vestra fraternitate intimata fuerit. Hoc tantum vestram prudentiam admonere nequaquam dubitamus, ut quantum per Dei providentiam corda hominum moventis, et in eorum cordibus operantis, ad inclinandas eorum voluntates quocunque voluerit, vestrae discretioni licitum est, hoc provideatis, hoc consulatis, hoc suadeatis, quod animabus et corporibus nostris atque monasterio vestro utile et tutum maxime judicabitis. Tanto pondere sibi imposita fratres primum exterriti fuerunt, sedulo petentes, ut fratrum suorum, qui aberant, et ministerialium Ecclesiae praesentiam exspectare valerent cum quibus communicato consilio, quid optimum factu videretur, pariter ordinarent. Nos econtra instantiam legatorum jam regredi desiderantium opponebamus, et praecipue voti nostri ac sponsionis vinculum, quo sic obligati eramus, ut sub eadem hora ab his qui praesentes erant solvi in alterutram partem oporteret. Itaque emissis nobis a capitolio, fratres plurimum anxii ac moerentes causae hujus utrumque latus sollicite pertractantes, diuque ac multum inter utrumque cunctati, legatos tandem admiserunt, totius rei gestae ordinem plenius addiscere cupientes. Bruno praepositus novae Ecclesiae, qui inter missos erat honoratior, loquabatur quaedam grandia, videlicet Corbeiensem Ecclesiam jus liberum electionis habere, quo nunc esset usa et concorditer et absque ulla vel minimi verbi dissensione, futurum ut prius tria millia marcarum argenti expenderet quam ab obtinendo electo suo desisteret. Corbeiae maximas et pacatas divitias esse, fratres religionem tenere, et ut augeatur desiderare ac petere; ministeriales valde locupletes esse, nullum inter eos verbum seu litigium de villicationibus jure obtinendis exstitisse. Omne feodum vel beneficium liberum vel absolutum fore, ubi mares non succederent patribus; servitium regis tam in expeditione quam in curia adeunda et in hospitiis procurandis exuberare, fratrem illum Henricum, de quo nunc agitur, judicium Dei et suae depositionis sententiam patienter sustinere, ipsum quoque desideranter electi adventum exspectare, gaudentem, quod nullus eorum, qui ei adversati fuerant, succederet, Stabulensis monasterii defectum de plenitudine Corbeiensis posse submoveri. Locus quidem invidiae videbatur, Patrem ac provisorem tantis et tam insperatis bonis velle fraudari, cum in facultate Stabulensis Ecclesiae nihil aliud nisi labor et dolor haberetur. Incredibilia tamen haec videbantur, atque ideo nobis ad suum colloquium revocatis, consilium subeundi sarcinam praelationis sub tali moderatione dederunt, si videlicet, quemadmodum acceperant, rerum status apud Corbeienses inveniretur. Multum itaque renitentibus legatis, unum de Stabulensibus monachis, fratrem scilicet Henricum, virum utique excellentis ingenii et prudentiae, ac singulari constantia praeditum, cum litterarum nostrarum attestatione Corbeiam direximus, qui subtili inquisitione diligenter investigaret de toto electionis ordine, et universa rerum Corbeiensis coenobii qualitate. Veniens igitur Corbeiam, susceptus est ab omnibus officiose, et cum gaudio, ex eo tamen dolentibus, quod adventus noster aliquo modo tardabatur: atque cum in communi fratrum coetu admissus esset, nullam invenit in tota electionis actione dissonantiam, sed excluso praecipitis ac temerarii verbi vel actionis vitio, omnium pariter vota concordabant. Observatum est summa cautela, ne intelligeret illum dominum Henricum jam fuisse Romam profectum, ad reparandam causam suam, et ad repetendam abbatiam, quia jam ex legatis pro certo compererant, quod ad res etiam tutas non libenti animo migraremus, nec certamen pro aliqua praelatione obtinenda subire vellemus. Remissus est ad nos frater noster praedictus cum litteris Ecclesiae, quae de omnium desiderio et conniventia circa nostram personam plenius continebant, quae nos ad regimen ipsorum favorabili affectu invitabant. At vero dominus noster rex frequenti jussione nos ad curiam suam vocabat, graviter succensens, quod Ecclesia Corbeiensis, non modicum videlicet regni sui membrum, nostra vel negligentia vel tarditate collaberetur. Venimus itaque ad oppidum Frankenevort, V Idus Decembris, credentes dominum regem ibidem esse, sicut ipse nobis per nuntios et litteras significaverat, et invenimus ibi Corbeienses monachos, clericos et laicos non paucos, qui pro sua electione obtinenda omnium reliquorum mandato et testimonio advenerant. Didicimus tunc quodam casu, cum hoc nollent Corbeienses, domnum illum Henricum adiisse domini papae pro sua restitutione praesentiam. Quanto metu ac dolore affecti fuerimus, nequaquam explicare verbis possumus. Tenebamur obligatione divini praecepti, quod per os fratrum Stabulensium acceperamus, quatenus ad vocationem Corbeiensium coepto itinere procederemus, resistebat nobis ratio nostra, et deterrebat nos non improbabilis conjectura, quod impingere possemus in Romanam Ecclesiam, et graviter sub potenti manu collidi, si causam Corbeiensium retractare dominus papa insisteret. Doluimus et flevimus, et male nobis erat. Ad primum igitur pullorum cantum, cum dormirent Corbeienses, non clam recessimus, sperantes quod in monasterio Laurisamensi dominum nostrum regem, sicut ab ipso per nuntium acceperamus, invenire possemus, et aliquo modo apud ipsum satagere, si forte voluntas Dei esset, ut Corbeiam non perveniremus. Sequebantur nos Corbeienses mane facto indignati ac, disponente Deo, dominum regem antequam ad nos perveniret, in via obvium habuerunt, et totis ingenii viribus apud ipsius mansuetudinem egerunt, ne ipsos spe sua et electione vacuos et sub ancipiti periculo constitutos in se confidentes dimitteret. Consolatus est eos benigne, et plenos bonae promissionis fecit hospitari secum in villa Winheim nominata. Die insecuta nos non solum vocati, sed etiam per fidem et sacramentum adjurati venimus, plus cogente Dei ordinationis articulo, quae in ore servorum suorum sonuerat, quam impellente regiae majestatis et offensae formidine. Consumpta est dies illa in utriusque partis allegationibus, et quaerebamus in domo regia intercessores, qui antea pro multis etiam damnatis saepe interveneramus, et sollicitabamus amicos nostros, quasi de eorum fide dubitantes. Anselmum videlicet Havelbergensem venerabilem episcopum et Arnoldum majoris ecclesiae in Colonia praepositum, regiae curiae cancellarium, quos a juventute nostra summa dilectione sumus amplexi, et diligenti studio cum quotidiano charitatis incremento venerati, atque ut nobis assisterent, et animum principis ab hac intentione revocarent, magna precum instantia rogabamus. Siquidem disputandi et refragandi ausum ultra voti nostri et responsi accepti stabilitatem nobis illud exhibebat, quod fratres nostri sub quodam interpositae conditionis pendulo consilium dederant, ut tunc sequeremur rationem, si nullum vitium sive dolus in actione vel narratione subesset. Quid multis moramur? cum universa, quae dicta sunt nec temporis, nec epistolae brevitas possit comprehendere. Turbati ergo et inopes facti totius consilii, cum maxima lacrymarum et singultuum interruptione defensionem causae nostrae reliquimus, domini regis arbitrio rei summam et terminum committentes, ea tamen prudentiae ratione considerata, ut tunc regia mansuetudo cogeretur a proposito declinare, cum nos et honorem nostrum ac famam suae fidei tradidissemus. Verum ipse in sui promissi stabilitate perseverans, et tanquam de suae voluntatis processu adepto triumphans, vocatis Corbeiensibus, nobisque tacentibus, nos more solemni publice de abbatia Corbeiensi investivit. Induimus ibidem quam dam animi firmioris constantiam, personam prius et rem omnem jacturae subjicere statuentes, quam Corbeiensem Ecclesiam nostro consilio et auxilio contra praedicti Henrici impetus nudare. Dimissi ergo a regia curia pervenimus Corbeiam XV Kal. Januarii, ubi mirabili omnium favore suscepti fuimus. Nuntiatum est nobis Goslariae, Nonas Januarii, quod idem Henricus ab urbe esset reversus, confecto negotio. Nos tamen, Spiritu sancto roborante, processimus ad res Ecclesiae obtinendas, et contra spem humani judicii tam personas, quae illi fidelius adhaeserant, quam possessiones, quas ipse alienaverat, absque majoris difficultatis obstaculo recepimus. Hae vero sunt possessiones, quas liberali manu post depositionem suam donaverat. In Cropenstedem viginti mansus, in Nortlandia curtem integram Loningen, curtem integram Buochoru. In curte Visbich duos mansus. In curte Loten unum mansum, in curte Werletem unum mansum, in curte Mettesdorp unum mansum et alia quaedam, quae universa Deo propitio recuperavimus. Sed rumor, quem acceperamus de illius restitutione, vanus fuit, quoniam usque adeo nihil egit, ut a sede apostolica absque formata epistola redierit, nec litteras commendatitias, nec recepti sacerdotalis officii et absolutionis suae ab excommunicationis vinculo testimonium referret. Quid vero de epistolis a domino papa accipiendis, praecipue ab his, qui ad ipsum venientes negotium habent, sacra canonum auctoritas decernat, vestra melius eruditio novit. Cunctis itaque dissensionibus Corbeiensis Ecclesiae tam intus quam foris per Dei misericordiam sopitis, omnibusque difficultatibus complanatis, missi fuimus a domino rege cum Wormatiensi et Havelbergensi episcopis obviam domino papae Eugenio ingredienti Galliam Comatam, cui occurrimus in oppido Divionis tertio Kal. Aprilis anno Domini 1147, cui cum suggestum esset quod nos Ecclesia Corbeiensis in abbatem elegisset, discretione apostolica et providentiae singularis causa edoctus, nullas Corbeiensi Ecclesiae sive in privilegiis sive in epistolis sub nomine nostro litteras dirigere voluit, nisi prius de tota electionis serie et sinceritate plenius cognovisset; arbitratus etiam personarum translationem de ecclesia ad ecclesiam, vel quod una persona in altera Ecclesia pastoris, in altera visitatoris officium obtineat ad suae moderationis gubernacula pertinere. Fuimus tamen ab ipso liberaliter et honorifice habiti, non solum pro reverentia regiae majestatis, cujus legatione fungebamur, sed etiam pro privatae dilectionis gratia, qua nos jampridem cognitos pie amplexari dignatus fuerat. Tunc etiam injunxit nobis in virtute obedieutiae, et in remissionem peccatorum nostrorum, ut ad debellandos Christiani nominis hostes, ac Dei Ecclesiae vastatores trans Albim super paganos militaremus, cum tamen sciret hoc nequaquam a nobis posse fieri, nisi ex Corbeiensis Ecclesiae expensa et militia. Misit ergo Corbeiensis Ecclesia communi consilio et nostro assensu duos ex fratribus suis, Walterum scilicet monasterii priorem et Reinherum praepositum de Cresburch viros sane probati testimonii et honestae conversationis, sed neque profundi sermonis neque discretionis, armatos quidem non arte, sed veritate; non facundia, sed innocentia. Hi nunquam curiam Romanam prius intraverant, et pervenerunt ad dominum papam apud Sanctum Dionysium in territorio Parisiensi. Decima postmodum die absoluti sunt in civitate Meldis, confirmata prius in celebri conventu nostra in Corbeiensi Ecclesia electione et ordinatione sub die X Kal. Julii. Siquidem reverendus ac pius Pater nostram parvitatem publica laudatione prosequi dignatus est, nosque amplissimis verbis apud ignotos commendavit, mandans legatis, et per ipsos omnibus, ut nos tanquam Patrem et dominum diligerent atque honorarent, atque cum ipsis tanto studio et labore expetiti tantopere placuissemus, ne tunc displicere inciperemus, cum de religione reformanda et possessionibus recolligendis agere tentaremus, sed tam ad ordinis reparationem, quam ad fundorum restaurationem communi consilio et auxilio fulciremur Intellexerat namque vir subtilis ingenii, nos neque in obtinenda neque in conservanda hujus praelationis dignitate cum aliquo ambitionis naevo laborare, sed stetisse pro innocentia et fama nostra, et pro quibusdam rebus nostris, quod ad incrementum coenobii Corbeiensis non modico sumptu inchoaveramus. Nondum reversis legatis, intraveramus cum armata militia et exercitu Christianorum principum terram Leutitiorum, transmisso Albi flumine, et eramus in obsidione castri Dunin sub vexillo Crucifixi, cum ecce jam saepe dictus Henricus parvo quidem armatorum numero, sed multum armato animo Corbeiam accessit, missisque legatis suis, Ecclesiam de fide et juramento suo admonuit, et ut ipsum tanquam proprium dominum reciperent, postulavit. Verum illi verae fidei et jurisjurandi non immemores, monasterium armis et propugnaculis, quae usque hodie exstant, muniunt, et vim vi repellere jure gentium moliuntur. Fecerat et antea simile quid in monasterio de Aldesleve, ubi ab Hillino ejusdem monasterii abbate, qui de Corbeiensi congregatione illic assumptus fuerat, quia multis vir discretus et litteratus putabatur, hospitio post reditum ab urbe receptus, ipso annuente, in stationibus festis cum virga pastorali insignitus processit. Cujus praevaricationis praemium praesumptori consiliario transgressor ipse reddidit, in eo videlicet quod, eodem abbate absente, sedem suam et abbatiam in capitulo invasit, sed a Fritherico ejusdem loci advocato paulo post circumseptus, fuga et pedibus poenam evasit. Praedictus abbas contemptor sane canonum et apostolicae sedis, relicta monasterii et fratrum suorum cura, Jerosolymam profectus est armatam militiam sequens, ubi et in mari submersus est, cujus obitu nuntiato, praefatus Henricus abbatiam sine canonica electione obtinere voluit, atque ut per nos a marchione Adelberto induceretur, efficere laboravit Exstat epistola, in qua persuasioni ejus et quorumdam virorum non obscuri nominis respondimus. Reversi ab expeditione Sclavica in Nativitate beatae Mariae, quam etsi peccatis exigentibus non efficaciter, sed tamen obedienter complevimus, ad quam nos traxerat et Christianae salutis intuitus et specialis monasterii nostri causa, pro recipienda videlicet regione quadam, quae a Teutonicis Ruiana, a Sclavis autem Rana dicitur, quae Corbeiensi monasterio imperiali dono collata est a Lothario Caesare, invenimus Ecclesiam assultu praedicti hominis turbatam, plus dolentes ac metuentes de fraude ac pertinacia eorum, qui consilium et adjutorium illi impenderant, quam de ipsius temeritate. Anno praeterito fuimus Treviri in curia domini papae, unde cum gratia et apostolicae benedictionis roboratione revertentes, accepimus litteras ad Corbeiensem Ecclesiam plenas favoris et bonae spei, in quibus continetur, ut Corbeienses nos tanquam boni et humiles filii diligerent et honorarent, atque ut pastori suo condignam nobis reverentiam, ei obedientiam impendentes, ad recuperandas et retinendas possessiones et bona Corbeiensis Ecclesiae viriliter assisterent. Non profuit tam frequens sua depositio, tam crebra nostra confirmatio, tam perseverans apostolicae auctoritatis jussio, seminatur terra mendaciis, seminatur scandalis, et, ut mos est gentis, prius hominem falsa delatione suffocant, quam ipse sese appeti intelligat. Venimus ad synodum Remensem, quae celebrata est mediante Quadragesima, ubi dominus papa paci et tranquillitati Corbeiensis Ecclesiae providere volens, sententiam, quam venerabilis Pater noster bonae memoriae Thomas, presbyter cardinalis et apostolicae sedis legatus, in Henricum, quondam monasterii ejusdem abbatem, verbo dederat, verbo et scripto confirmavit. Sententia vero praedicti cardinalis et legati, quam apud nos scriptam et imagine ipsius obsignatam habemus, haec fuit: « Nos, inquit, communicato consilio episcopi Patherburnensis et aliorum, qui praesentes aderant, pro inutilitate personae et confessione Simoniae, et inobedientia, et caeteris, eum de abbatia et sacerdotio deposuimus, monachos ab obedientia, et omnes, qui juraverant sibi fidelitatem, a debito juramenti absolventes. Quod si visis aut auditis his litteris in abbatia consistere pertinaciter voluerit, et Ecclesiam in personis vel bonis suis per se, vel per aliquam submissam personam, laedere molitus fuerit, a proxima Dominica palmarum eum excommunicamus. » Viderit de absolutione sua, viderit de restitutione sacerdotalis officii. Haec in eum prolata in judicio et scripta sub sigillo fuerunt. Sed videte qualiter toties tam acerbe admonitus resipuerit. Venit in mense Junio Giseke in domum sororis suae abbatissae, quae nec sacrum virginis velamen per consecrationem episcopi suscepit, nec benedictionem ad abbatiae regimen a pontifice accepit, cum tamen jam antea duas abbatias, videlicet Eskenewege et Kaminata per violentiam occupaverit, praeter illam, quam modo tenet, et habuit consilium cum ministerialibus nostris numero quatuor, qui soli de omnibus laicis ad depositionem ipsius maxime sunt adnisi. Reconciliatus est eis in osculo pacis, utinam propter eum, qui est charitas. Sed inventus est dolus in ore ipsorum, quoniam eorum quidam spe cujusdam temporalis commercii et ipsum vocavit, et ipse illuc venit, cujus rei relatione nec aures vestras sanctissimas decet gravari, nec nostram professionem, nec stylum contaminari. Radicem conveniendi et arborem consilii nos de fructibus plane cognovimus. Recedentes enim ab eodem colloquio, coeperunt paulatim et occulte per extremae conditionis et fortunae personas in vulgus spargere, quod nequaquam essemus ultra redituri, dominum illum, cui reconciliati fuerant, abbatiam sive jure sive injuria recepturum, atque interim maledicta et incredibilia probra de persona et conversatione nostra in populum spargebant. Procedebat eorum audacia, et incipiebant grassari in suos compares, ac projecta nominis nostri ac potestatis reverentia, praedis eos et rapinis incessebant. Induxerunt praeterea intra muros atrii monasterii nostri genus hominum desperatorum, praedones videlicet et latrones, et quosdam proscriptos, de quibus publica querimonia clamabat, quod vias et itinera obsiderent, et latrociniis omnia permiscerent. Commovebant clandestinis consiliis corda quorumdam fratrum in ordine suo dissolutorum, quod malum usque adeo invaluit ut, post reditum nostrum, quem hac necessitate ante praefinitum et opportunum tempus acceleravimus, tres de junioribus fratribus in anniversario die obitus praedecessoris nostri abbatis Henrici pro eo nobiscum orare multoties admoniti detrectarent, eo quod dominum suum deposuisset et in sede ejus sedisset contra canones. Pro qua rebellione et contemptu tanquam inobedientes et temerarii de monasterio communi omnium judicio sunt ejecti. Quae actio aliis singularibus litteris tota conscripta est. Hoc venenum de conflatorio praedicti conventiculi fluxisse non dubitatur. Crevit quotidie simultas, et novicis augmentis in tantum provecta est, ut illi ipsi, de quibus dictum est, nos per submissos latrones trucidare tentaverint IV Kal. Januarii. Quo nequitiae conatu frustrati, effracto stabulo nostro, quatuor equos abduxerunt, tres gladiis confoderunt. Hoc factum in ore omnium, cum maledictione versatur, et nos anxietate ac sollicitudine implevit. Perpendat nunc reverende Pater, ac judicet vestra prudentia de vestra petitione super illius fratris in claustrum nostrum receptione, qui tam mobilis et convertibilis animi est, qui consuevit pravorum magis quam prudentium acquiescere consiliis, hoc est ignem in sinu recondere. Audistis nunc quae mala nobis fecerit, intelligite nunc quae nos ei bona contulimus. Fuerat in obsequio suo juvenis quidam filius fratris sui, nomine Conradus, qui ad nos reversus est nondum deterso sudore itineris Romani. Eum nos non solum clementer, veram etiam familiariter atque in cibo et potu et somno tanquam custodem corporis habuimus, quem etiam honore, possessione, et honesto matrimonio sublimavimus. Puerum quemdam reliquerat Corbeiae filium sororis suae, illo nativitatis ordine genitum, de quo leges et Patrum instituta decernunt, ut in ergastulis monasteriorum sic concepti retrudantur, quem ipse in monasterio collocare nequiverat; sed nos eum intuitu divinae retributionis tonsuratum et vestimentis regulae indutum collegio fratrum aggregavimus. Quidam ex eis, quibus nuper reconciliatus est, cui frequenter legatos dirigit, gravi eum ignominiae cauterio adusserat, quasdam aedes prope monasterium destruendo, et inhabitantes in eis ingressu monasterii arcendo, quam notam nos, humanitatis verecundia suadente, abolere festinavimus. Hunc locum erubescentes atque cunctantes attingimus propter illud Apostoli: Considerans teipsum ne et tu tenteris; et: Qui stat, videat ne cadat. Illud verum, quod licet munus fuerit, non tamen a nobis beneficium reputatur, praetereundum putamus, videlicet quod a nobis fuerit vestitus cunctis duplicibus eadem die, qua a submissis latronibus vitam fere cum caballis amisimus. Propterea detestanda est ambitio quae mentis oculum caecat, quae religionis intuitum tenebrat, quae Dei timorem et hominum reverentiam annullat. O altitudo divini consilii! O profundum justissimum providentiae! O investigabiles viae Dei! Dum honorem conscii fragilitatis rejicimus, consilio divino capimur; cum ad quietem diu desideratam et corpore et animo tendimus, aeternae providentiae judicio labores inextricabiles et anxios incidimus, et in hac via Domini cum amamus, odium recipimus; cum miseremur, affligimur. Accusatores quidam et testes atque cooperatores depositionis hominis illius elisum recolligunt, odia incendunt, armant iras, praesumptionem roborant, non quia eum diligunt, sed quia ipsi inquieti sunt. Quod autem vestra eruditio scripsit, ut jam saepe nominatum fratrem in claustrum professionis suae benigne recipiamus, et paterna consolatione contritionem ejus sublevando foveamus, quamdam juris rationem praetendere videtur; sed imbecillitati nostrae nequaquam justum sive legitimum aut regulare creditur, ut ad tutelam redeat, de qua fuit semel emancipatus. Emancipationem vero intelligimus abbatis promotionem, quia capite diminutus non potest fieri legitime tutor. Sicut ergo a praelatione alicujus dignitatis depositus, jure cogi non potest, ut ibi nolens habitet, ubi praefuit; sic nobis videtur Ecclesiam cogi non posse, ut depositum suum, non dicimus alat, sed in suae habitationis penetralia cum formidine futuri scandali recipiat, nisi forte quis suae depositionis sententiam patienter ferat, et reversus cum adversariis in concordiam in electionis assensu illum arroget, quem postea Patrem et tutorem absque contradictionis obstaculo habere valeat. Ille vir duabus electionibus, quae post depositionem suam canonicae institutionis ordine celebratae sunt; nec interfuit, nec acquievit, sed potius contradixit, et usque hodie clamare non cessat se fuisse circumventum et vi oppressum, cum tamen et confessio ejus, et accusatorum attestatio, et operis istius irrefragabilis evidentia juste damnatum manifeste ostendant. Non est ei tutum, non est ei honestum, non est ei pacificum in domo una inter personas esse, quae agente Dei judicio sua accusatione et testificatione eum deposuerunt, nisi forte in animo ipsius soliditate humilitatis fundato, mundanae altitudinis desiderium penitus excoctum sit. Praeterea excellentiam vestram latere nolumus, quod in litteris, quas dominus papa Eugenius depositionem illius confirmans scripsit, statuisse dignoscitur, ut si idem Henricus pacem monasterii Corbeiensis perturbare praesumpserit, et bis tertioque commonitus non resipuerit, non solum ibi ulterius non habebit praelationis officium, sed ne postmodum ibi inter subditos maneat, prohibuisse. Cum a conventu illo malignantium, qui apud Gyseke, ut supra dictum est, fuit habitus, reverteretur, habuit hospitium prae foribus monasterii in domo cujusdam laici sibi antea familiaris, ubi a quibusdam juvenibus nova cupientibus visitatus fuit et antelucanis horis in ecclesiam vocatus et salutatus fuit. Unde egrediens mane invenit operarios in muro novarum aedium, quas erigere inchoavimus, hortatusque eos ad studium operis promisit a seipso condignam retributionem accepturos ipsum quoque camerarium nostrum, cui hanc sollicitudinem injunxeramus. Verba haec inepti hominis; sed, ut scitis, populus coepit ea exaggerare, et suscipione ac metu omnia implere, ita ut etiam viri, quos majoris opportuit esse consilii, in offensionem sint adducti. Pro qua re admonuimus eum per venerabiles Patres et coabbates nostros, per abbatem videlicet de Reinehusen, per abbatem de Northeim, per abbatem de Sancto Godehardo, per abbatem de Gravenkirch, per abbatem de Flietorp, per praepositum de Richenberch. Sic firmatam credimus sententiam domini papae, ne idem dominus de caetero sit habitator vel dominus Corbeiensis monasterii. Haec, Pater amantissime, vobis scribere dignum judicavimus, prolixiora fortasse, quam vestris occupationibus seu valetudini conveniat, sed eo animo factum est, ut totus rerum ordo vobis plenius innotescat, et nostra parvitas apud vestram discretionem in eo quod petitionem vestram tanta necessitas exaudiri non patitur, placidam excusationem inveniat. Quod vero plurali numero scribimus, non venit ex elatione cordis et pompa verborum, neque ut ex tumida dictione oratio fiat crassior, aut ex producta positione numerosior, sed ex nostra, id est monachorum consuetudine, hoc facimus, qui nihil singulare aut proprium nisi: Mea culpa peccavi. Superfluam fortasse, sed tamen officiosam operam assumimus, videlicet Minervam docere artes, in silvam ferre ligna, mittere aquas in flumina, juvare lumen solis facibus accensis. Non doleatis, charissime Pater, quod hoc non habetis, quod habent cimices et vermiculi quoniam habetis quod multi homines non habent: non, inquam, tristemini, quod non habetis illud, ex quo nemo Deum vidit unquam, quoniam illud habetis, ex quo beati sunt, qui Deum, videbunt. Judicia Dei abyssus multa, et: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus et investigabiles viae ejus! Tyrannis et ecclesiarum subversoribus dat incolumitatem et rerum omnium affluentiam, religiosis et eruditis episcopis subtrahit visionem oculorum, ne gregem suum oculis carnis videant et officium altaris implere valeant. Patitur et Apostolus aliquid, quod non vult, propter quod ter Dominum deprecatur. Sed dicitur ei: Sufficit tibi gratia mea. Et ad revelationum humiliandam superbiam monitor quidam humanae imbecillitatis apponitur, in similitudinem triumphantium, quibus in curru comes retro adhaerebat per singulas acclamationes civium dicens: Hominem te memento. Valete.
[ f. formidine] [ l. 
Dimin]