LVI. AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM, PRO GILBERTO LONDONIENSI EPISCOPO.
Venerando domino et Patri suo ALEXANDRO, Catholicae Ecclesiae summo pontifici, ARNULFUS, Lexoviensis Ecclesiae humilis minister, salutem cum omni debitae obedientiae et devotionis affectu.
Personam domini Londoniensis apud excellentiam vestram diligentius commendare supervacuum duxi, quia quod publice notum est, nec accusatione solemni, nec multa commendationis instantia certum est indigere. Siquidem plenitudo virtutis ejus et scientiae tot apud nos enituit argumentis, tot subnixa suffragiis tot utilitatibus approbata est, ut quod in multos dignatio divina distribuit, hoc in ipsum majoris affluentiae gratia cumularit. Excedit in eo apud nos omnem comparationis invidiam cum frugalitatis industria, tum praerogativa scientiae, tum religionis integritas, adeo ut neminem ei cujusquam audeat praeferre praesumptio, vel cujusquam praestantioribus meritis merita coaequare. Tractus est tamen jam diu homo sanctus in causam, et sermonibus odii circumdatus, et expugnatus est gratis, et invidiae quaestionibus infestatus. Tractus est, inquam, homo sanctus in causam; si tamen causa dicenda est, ubi nullam potuit contradictio facere quaestionem, ubi nullum litigium, nulla judiciarii ordinis forma processit: ubi sine reo et teste idem actor et judex solitariam formavit de singulari voluntate sententiam. Felicem se iste et omni donatum beatitudine judicaret, si ei judex suus auditorii communis aream impertisset, si citatus venire, si conventus respondere, si denique dubium experiri potuisset sententiae fatalis eventum. Sed in ipsum de alio regno, de transmarinis partibus, de longinquo scilicet velut in occultis sagitta transmissa est, et hostis dum praevideri metuit, gladium protinus capiti nescientis illisit. Solent patres filiorum delictis virgam prius adhibere quam baculum, et si correctio moderata non proficit, severiora postmodum flagella consumunt. Utilius fuerat pepercisse personae, in quam se noverat totam scandalizare provinciam, quia ad bonum pacis non tam poena unius quam multorum gratia profuisset. Videtur de motu animi magis quam de charitate processisse quod factum est, quia totam se protinus ad poenam irrogandam potentia praesidentis effudit, nihil reservans in posterum, in quo vel dispensare prudentia posset, vel misericordia subvenire. Fuerat fortassis primum ab episcopali suspendendus officio, ab altaris ministerio prohibendus, a liminibus sequestrandus ecclesiae, ut contumax novissime gladio feriretur: nec ad perniciem fratris libentius cucurrisse, sed cogi videretur invitus. Neque enim salutem hominis velle credendus est, qui festinat ad sanguinem, sed delinquentes ecclesiastica etiam censura praemunit, ut scilicet liberentur dilecti, quos pretiosi sanguinis redemit effusio, et fugiant a facie arcus, ut in contumaces tantum spicula superbe provocata descendant. Quod si etiam certum sit transitum litteris et legatis ad eum pervium non fuisse, sed omnem viam legitimis edictis saecularis potentiae terrore praeclusam, delictum alienum innocentiae istius praejudicare non debuit, nec ipsi de jure potuit poena quam non merebatur infligi. Verumtamen est delusa potestatis astutia sagacitate perferentium aliquas ad ipsum litteras, et mandata venisse, quibus tota diligentia paruit, omnibus scilicet vel denuntiatis publice, vel effectui debito mancipatis. Porro, si in tanto discrimine rerum consulenda videretur praesidentis auctoritas, nuntiis hujus ad eum omnis negabatur accessus, nullumque paternae charitatis exstabat indicium, ubi ei consilii gratia simul et remedii copia tollebatur. Ad haec nobis, qui rerum veritatem ex magna parte tam experimento quam fideli de proximo relatione cognovimus, licet apud majestatem vestram de pura testimonium conscientia perhibere, virum inter minas alterius potestatis et alterius insidias constitutum, quatenus ad eum pervenire potuit, ecclesiasticis semper praeceptionibus obedisse, nec ab initio discordiae causam, vel postea fomentum aliquod audaciae praestitisse. Ille vero, sicut dictum est, non observata causa, vel ordine virum, cujus laus est in Ecclesia, ad scandalum omnium bonorum in facie confudit Ecclesiae, et animam sanctam amaritudine simul et moerore complevit. Benedictus autem Deus, qui adversus hujusmodi sanctam Romanam Ecclesiam nobis ad solemne refugium et remedium salutare constituit, ut ejus scilicet praesulatu reducatur ad formam, quod cujuslibet insolentia vel imperitia denigravit ad culpam. Siquidem quod actum fuerat vestrae nimirum discretionis auctoritate correctum est, accepto scilicet ab isto juramento, quod in tempore vobis complacito, super his de quibus agebatur, mandatis apostolicis obediret. Stabat ergo vir innocens sub vestri securus exspectatione mandati, sed posterior emissa est severior quidem priore sententia, nulloque mandato, nulloque praemisso cujuslibet vocationis aut conventionis alloquio, in idem vinculum, imo fortius litteris majestatis vestrae retrusus est, eique remedium mansuetudinis vestrae, in quo respirare coeperat, est ablatum. Mirati sunt qui audierunt tantum adversus innocentiam personae, tantum adversus ordinem jurisprudentiae vestrae subripi potuisse, cum ipsum a religione juramenti nullatenus descivisse constaret, nec ipsum postmodum in aliquo judicialis experientia condemnasset. Certum est, et omnibus regni illius incolis manifestum, hominem sanctum in his quae male acta sunt nihil voluntate, nihil consilio, nihil ope deliquisse; eique generale testimonium de pura omnium conscientia perhibetur, ipsum ecclesiasticis semper praeceptionibus fideliter obedisse. Sane verum est tam ipsum quam alios incumbentis potentiae vehementiam timuisse, majorisque periculi necessitate compulsos dissimulasse plerumque, et saepius exhibuisse modestiam quam rigorem, et tanquam seductores motum potestatis consultis aliquando blanditiis delinisse, ut eis veritatem justitiae, quatenus id fieri poterat, puritas conscientiae reservaret. Profecto in articulo diei illius vidimus statum Ecclesiae partium nostrarum sub tanto discrimine constitutum, ut scissurae quantitatem nulla potentia, nullae divitiae, nulla posset ad plenum diligentia resarcire: nec exsors tanti mali ipsa etiam Romana Ecclesia praeterisset, nisi incendium quod excrescebat pontificalis temperantia restinxisset. Super quo quantas possumus de intimo cordium sanctae providentiae vestrae gratiarum referimus actiones, quod paterna nobis clementia pepercistis, et malum a nobis longanimi patientia studuistis avertere, quod nostris credebatur procul dubio cervicibus imminere. Inde est quod post multos metus laboresque diutinos, et naufragium imminens, portus nobis securitatis et tranquillitatis incipit apparere, certaque spe per merita vestra laetos exitus, et jucundos praestolamur eventus. Porro, licet personam pro qua scribimus facile sit in omnibus excusari, testimonia tamen et preces venerabilium personarum benignitati vestrae credidit offerendas, quae nulla unquam audacia vestram attentarent in aliquo fallere sanctitatem. Quod si ad omnimodam fidei firmitatem ulterius procedendum crediderit vestra discretio, paratus est coram legatis vestris aut personis quibus hoc vobis delegare placuerit, omnem a se culpam manifesta veritate depellere, et si res altius discussae fuerint, invenietur in plerisque laudem quoque plurimam sagaci solertia meruisse. Affectabat omni desiderio ad vestram venire praesentiam, idque jam secundo an posset expertus est, sed progressum aliquatenus aetas provectior, personae gravitas, difficultas itineris, et senectuti semper cognata debilitas reduxerunt. Ad haec non solum nostra pro eo, sed totius regni, imo etiam regnorum desideria, pietatis vestrae genibus advolvuntur, ut secundum datum vobis a Deo spiritum, justitiam ejus conservetis illaesam: aut si quid etiam imperfectionis est, oculi vestri videant aequitatem, quia nihil de indulgentiae beneficio consequetur, quod non excedentia personae merita recompensent. Et nos quidem ista ad nullius suggillationem, sed ad hujus proventum scribenda censuimus, quia et huic apostolica poterit gratia providere, et aliis nihilominus de ejusdem discretionis et mansuetudinis copia subvenire.