EPISTOLA XVII. AD JOANNEM ROTHOMAGENSEM ARCHIEPISCOPUM.
Falsum esse ostendit quod ejus facta carpere dicebatur; Robertum autem Pultrellum, qui sine ipsius licentia discesserat, ideo a se cum honore susceptum quia commendatitias ejus litteras attulerat. De fide ab archidiaconis petenda quid respondeat et de suo cum rege colloquio.
Venerabili sanctae Rothomagensis Ecclesiae archiepiscopo JOANNI, indignus antistes LANFRANCUS, servitium cum orationibus. Litteris quas omnibus Christianae legis amatoribus amanda paternitas vestra transmisit, quo tempore porrectae sunt, congruum dare responsum mihi non licuit, nam et impeditum me invenerunt; nec, si liceret, posset ea tempestate nuntius inveniri qui ferret. Nunc mihi data opportunitate differre, ultra non debeo. Retulistis vobis a multis fuisse relatum quod ego quaedam vestra facta carpo, et maxime quod instituta sanctorum Patrum de servanda clericorum castitate male vos intellexisse redarguo, adjuncto quod ecclesiasticae disciplinae moderamina non bene vos tenere affirmo. Meminisse debet beatitudo vestra, praesentes verbis, absentes litteris nos saepe alterutrum monuisse esse multos detestabili invidia plenos, qui semper velint nos invicem dissidere, quatenus hac occasione suas nequitias valeant liberius exercere: quorum officii refert nova semper, et inaudita fingere, leviter, et injuriose prolata deterius exponere, bene et consulte dicta, quantum in ipsis est, in contrariam partem convertere. Ego tamen, teste conscientia, nullius eorum conscius sum; nec aliquid de laudabili vita vestra vel dixisse vel dicenti assensum praebuisse me memini, quod in praesentia vestra, si res ita exposceret, non posset cum pacis vestrae securitate proferri; imo vestro venerabiliumque Patrum exemplo provocatus, per totam terram Anglicam pastorali auctoritate prohibui ne cujuslibet ordinis quisquam canonicus uxorem accipiat, nec . . . antea, si presbyter, aut diaconus est, nisi praebenda carere velit, habere ulterius liceat. De Roberto, quem Pultrellum vocastis, quemque sine vestra licentia mare transisse perhibuistis, certissime id sciatis, quia litteras vestro sigillo, quod mihi bene notum est, signatas detulit; in quibus, si verae fuerunt, summopere me rogastis quatenus eum cum honore susciperem, apud abbatem Balduinum, in quantum possum, pro infirmitate sui corporis adjuvarem; de meis etiam rebus, sicut mihi opportunum esset, opem impenderem. Quae omnia exsecutus sum; nam pro amore vestro honeste eum suscepi, tribus septimanis mecum habui, abbati Balduino precibus et promissionibus commendavi. Revertenti unde redire posset denarios officiosa charitate impendi, et miror valde, si falsas litteras porrexit, quonam modo tanti viri sigillum ad persuadendam falsitatem suam habere potuerit. De fide ab archidiaconis petita et data interrogantibus episcopis Bajocensi et Constantiensi, hoc tantum respondi, me nec legisse tale aliquid nec vidisse; vos tamen prudentem virum esse, et strenue scire quid agatis, quid omittatis, quid agendum, quid omittendum censeatis. De negotiis vestris cum domino nostro rege, prout decuit et oportuit, noviter sum locutus; et puto, per misericordiam Dei, quia mordentibus vitam vestram aures excellentiae suae non est ultra facile praebiturus. Omnipotens Dominus vitam vestram ad honorem sanctae Ecclesiae suae incontaminatam custodiat.
[ al., incuriose]