EPISTOLA XLIII.  Ad Rualenum abbatem Sancti Anastasii querimonia de absentia, recommendativa.
Suo RUALENO, suus ille, quod suus.
Forsitan quaeris vel quereris, quod cum nomen tuum praescripserim, non subscripserim abbatem; abbatem tanquam beati Petri manibus exaltatum. Dicant hoc, qui dicunt tibi, euge, euge; qui personata vocabula masticantes de oleo peccatoris plurimum vendere non verentur; non sic ego, non sic. Cedit quippe fastus, cum accedit affectus; et personalis reverentia deperit, cum coeperit familiaris amicitia perorare: licet enim custos hominum te locaverit et vocaverit ad urbem: quam, juxta philosophum, novimus fuisse domicilium legum, gymnasium litterarum, curiam dignitatum, verticem mundi, patriam libertatis; ego tamen non agnosco nisi Rualenum meum; meum, inquam, meum, et specialiter meum in visceribus Jesu Christi. Illum mihi oculus mentis repraesentat, quem vidi diligentem omnes, dilectum ab omnibus, in solius paupertatis divitias et cordis et corporis defixisse conspectus. Quam verum est, Domine Jesu, quod illo tuo sancto ore sanxistii: Nolite arbitrari quod veni pacem mittere in terra, non veni pacem mittere sed gladium ; quam durus esset hic gladius, si non esset tuus qui meliorem partem mei Romanis arcibus imposuit, deteriorem reliquit in valle lacrymarum, in loco quem posuit ut esset nomen suum ibi. Elongasti a me amicum, et proximum; amicum simillima voluntate, proximum una professione. Itane, domine Pater, placitum est ante te, ut quos adinvicem convinxeras, dispergas ab invicem super faciem terrae; sed quo progredior? Nunquid et ego cum Deo cupio disputare? Absit, non enim contradico sermonibus sancti, quia etsi doleo, non murmuro tamen; non justificabitur in conspectu tuo, Domine, omnis vivens, nec respondere poterit unum pro mille . Tuus erat Rualenus; tu de tuo, opus tuum fecisti, quoniam omnia serviunt tibi. Ego tamen vulneratus sum, meam animam gladius pertransivit; in me haec omnia mala reciderunt; sublatus est mihi homo unanimis secundum cor meum, dulcis ad gratiam, suavis ad mores, cui nihil alienum, nisi quod virtuti incongruum erat. Quam ardentissima charitate ipse in me, et ego in eum irruimus? Vix ille facundiae Romanae splendor implere posset, de quo scriptum est: Quae studio informaverat, affectu urgebat, arte exsequebatur: totum pectus in linguam facillima transferens facultate: obligaverat me Rualeno beneficiis indulgentiarum suarum, et tantus tantillum tanta dignatione praevenerat, ut me tibi subriperet in multitudine dulcedinis suae. In alto tamen erat, sed altum non noverat, nil Deo charius, nil rarius apud homines esse non dubitans, et cum omnes omnium necessitudinum nomina in eo invenissent; ego tamen suspiciebam eum ut dominum, diligebam ut amicum, reverebar ut patrem, ut familiarissimum complectebar. Doleo igitur sed et dolebo, nec me consolabitur illa verisimilis, sed non vera sententia: Nemo sibi de absentia blandiatur: praesentiores sunt, qui se animis quam oculis intuentur; et plus corde quam corpore. Quamvis enim plenior cognitio sit in spiritu, conspectus tamen et conversatio habent aliquid vivae voluptatis, quam isti allegorice diligentes exhibere non possunt. Propterea, dilecte mi, memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabo, quando praesentiam habere non possum; et illa tuorum singularium morum proprietas, amici pectus tam aeternaliter quam spiritualiter possidebit; et, nisi me retineret communis Pater, in cujus meritis superbiora saecula, et ora prophetarum, quae legebamus, aspeximus, novit ille desiderium meum, in quem desiderant angeli prospicere . « Quare tamen tristis es, anima mea, et quare conturbas me? Spera in Deo quoniam adhuc confitebor illi ; » si non in terra, saltem in coelo, in illa civitate, cujus rex veritas, cujus lex charitas, cujus modus aeternitas; ubi semper erimus, ubi bene erimus, ubi simul erimus, sine metu, sine fastidio, sine defectu; interim quidquid sum, quidquid facere possum, tuum est: Et tuus, o Rualene, quod optes, Explorare labor: mihi jussa capessere fas est. Tantum ne dedigneris praecipere. Et quia nemo majore fiducia utitur, quam qui ex affectu diligit: nunc te quasi portionem animae meae convenio, habens apud te familiarem et dolentem querelam, quamvis enim nunquam sis tacitus mihi, qui scio, quod tuo pectori nunquam defui: contra tamen tuas litteras non accepi, in quibus cum amico misceres sermonem; in quibus imago tuae praesentiae refulgeret. Quomodo largus eris in factis, qui tam parcus conduras in verbis? nec haec dico quasi tua quaeram, qui te solum quaero, quia et mundum, et quae in mundo sunt, si non transire, tamen transire vehementer inspicio. Male enim de te judicat, nec de me melius, qui tuam absentiam muneribus compensandam aut me putat muneribus redimendum. Sed frenandus est stylus, ne ultra limitem epistolarem evagetur oratio, cum noverim quantum compendiosa gaudeas brevitate. Unum in calce litterarum et supplico sicut patri, et consulo sicut amico, quatenus onus magis impositum, quam susceptum habeas, faciasque de necessitate virtutem. Absit enim ut te alteret exterorum locus: cum illud, per quod homini bene est, in homine sit, non in loco, non patriam, sed locum mutasti, cum verissimum sit, quia stultus ubique exsulat et sapiens ubicunque sit, peregrinatur. Si ergo diligis episcopum, pasce oves ejus; « quia diligis me, inquit, pasce oves meus . » Semper autem puta te non dominum monachorum, sed unum ex illis, bonorum servum, malorum metum, magistrum insipientium, nutricem infirmorum, omnium formam. Mitto tibi cultellum eburneum opere argentario et manubriolum illud Hiberniticum, quod non minus pretiosum est gratia quam natura, extra enim naturaliter habet propulsare venenum, et lignum, de quo abscissum est plantavit quidam sanctus manibus suis, et arbor illa sicut accepimus pro summis reliquiis custoditur, difficillime extorsi illud de manibus illius, quem tu non ignoras. Vale et ora pro me, ut videant te oculi mei antequam moriar. Airadum tuum, imo et meum, et ore tuo, et nostro spiritu salutare dignare.
(Matth. X; Luc. XII) (Job IX) (I Pet. I) (Psal. XLII) (Joan XXI)