I.  Ad Richizam Romanorum imperatricem.--Consolatoria de morte Lotharii imperatoris et Henrici ducis Bavariae ejus generi.   (Anno 1139.)
Dominae RICHIZAE a Deo protectae Romanorum imperatrici, PETRUS DIACONUS, post praesentis vitae metas aeterni regni calculum.
Multoties, imperatrix invicta, impetum coepi consolandi vestram eminentiam, multoties continui. Ut id protinus facerem, plurima invitabant, praecipue autem domini nostri imperatoris Lotharii defuncti fidelitas, tum vestrae augustalis clementiae in nos indignos dilectio, ut lacrymas vestras etsi ex toto sopire non potuissem, interim certe vel abstersissem: ut retardarem autem, sciebam dolori tuo, dum recens saeviret, praepropere occurrendum non esse, ne illum ipsa eadem solatia potius irritarent, exagerarent, accenderent: nam saepe videmus in ipsis quoque morbis immaturam medicinam esse perniciosissimam. Exspectabam itaque dum ipsemet dolor vires suas deponeret, ut mora mitigatus tangi se quodammodo, attrectarique ad remedia sustinenda permitteret. Ante tamen quam cum eo congrediar, adero illi, et aliquanta quibus excitetur in memoriam reducam, et quae jam quasi obducta videntur rescindam et proferam, optimo videlicet ac solemni genere consolandi. Hi itaque fleant gemantque diutius, quorum delicatissimas mentes enervavit longa felicitas, effeminavit luxuria, qui spem suam omnino fixerunt in saeculo; qui, quae sint bona illa perennia, vel ignorant ex toto, vel si sciunt, oblectamentis sopiti mundialibus negligunt. At quorum fere omnes sani per diversas curas transierunt, quorum, juxta Apostolum, conversatio in coelis est, qui et vanitates saeculi, ut coeli gaudia, prudenti ac discreto corde perpendunt, gravissima quoque quaelibet immobili constantia perferunt. Quid pergam referre? numera quot calamitatibus, quot infortuniis ab infantia ipsa jactata sis, cum in eisdem fere, ut sic dicam, innata fueris. Felicis memoriae dominus noster imperator Lotharius, qui te sibi in conjugem elegerat, ad imperiale fastigium promoverat, in quam solam cuncta negotia Romani imperii commiserat, post multas quas cum ipso pertulisti angustias, post orbem Romanum, ut ita dixerim, cum eo peragratum, cum in dies ad imperiale domicilium cum eo accelerares regressum; heu! proh dolor, multorum sociorum dolore gravissimo extulisti. Transeo tot pericula, tot metus, quos sine interstitio incursantes in te cum tanto caesare pertulisti: modo, modo, cum nondum priores luctus integre composueris, lugenti adhuc tibi luctus adjunctus est, et cum quasi solatium tot aerumnarum, quod videlicet solum residuum erat in vivente genero vestro HEINRICO duce Bavariae te habere putares, subito nec opinanti vobis mors ejus immatura relata est: gravissimum plane est omnibus quae vobis post decessum domini nostri imperatoris Lotharii obtigerunt, recens vulnus; nec autem summam rupit, sed pectus, fateor, et viscera ipsa divisit: nec ex intacto corpore tuo hic sanguis effluxit per ipsas cicatrices percussus, sed quemadmodum tirones leviter sauciati, tamen vociferantur, ut veterani quamvis confossi patienter ac sine gemitu curari se patiuntur: non enim, clementissima domina, ita lugendi sunt quique fideles, ait Apostolus, sicut et caeteri qui spem non habent: Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Jesum adducet cum eo. Ergo, clementissima domina, ut consolationem accipiatis, hortamur; ista enim mors, quid est aliud, nisi relictio corporis, depositio sarcinae gravis? Nata es, o imperatrix, moritura es; quo ibis ut non moriaris? Quid facis, ut non moriaris? Ut Dominus Deus tuus consolaretur te, propria voluntate mori dignatus est. Quando vides Christum pro te mortuum, tu mori dedignaris? Ergo moritura es, velis, nolis. Quo evades? quo effugies ut non moriaris? Hodie sit, cras sit, futurum est, dubium non est, credendum est. Quid ergo agis, times, fugis! futurum est. Ergo, mi piissima domina, lamentationes et ululatus ac si muliebres tumultus a te viriliter amove; quando enim dolor iste vester durior est, tanto major vobis virtus advocanda est, et veluti cum noto hoste et saepe jam victo acrius congrediendum; fortem ac sapientem nec secunda evehunt, nec adversa demittunt; facile illa fert qui semper expectat; illi sunt gravia quae sunt repentina; qui laetis rebus non se inflavit, nec mutatis contraxit, adversus utrumque statum invictam animam tenet jam exploratae firmitatis. In ipsa namque felicitate quid contra infelicitatem posset, expertus est: infinito quidem dolore, cum aliquem ex carissimis amiseris affici, inepta indulgentia est; nullo autem inhumana duritia; nam et non sentire dolorem, non est hominis, et non ferre, non est virtutis. Optimum inter utrumque temperamentum est, et sentire desiderium, et reprimere; praesertim cum nec excellentiae vestrae conveniat immensum tristari: maximum solatium est cogitare, id vobis accidisse quod omnes ante passi sunt, omnesque passuri. Gaude itaque habuisse te virum Romanum imperatorem: cogita jucundissimum esse quod habuisti, humanum quod amisisti: quod talem habuisti, in summis bonis pone; non est cogitandum vobis quam diutius habere illum potueris, sed quandiu habueris: non in eo mors vestram satietatem, sed suam sequi voluit legem. Stet tantum animus in procinctu; mors alium alio tempore comprehendet, neminem interibit, nullum certe excipiet. Quisquis ad vitam editur, ad mortem destinatur; sed animus sapientis quod necesse est nunquam timeat, quod incertum semper exspectet.