EPISTOLA XLII. AD LANFRANCUM.  Quod contra voluntatem consiliumque sui praelati in abbatem assumi consentire nusquam debuerit: cumque non intraverit per obedientiam nullatenus sit ab ipso benedicendus .
Frater ANSELMUS, quamvis indignus, tamen abbas monasterii Beccensis, fratri LANFRANCO, monacho ejusdem coenobii, declinare a malo et facere bonum.
Ego frater Anselmus in Deum dilector tuus, fidelis consiliarius tuus, divina dispositione et tua electione abbas tuus, tibi, frater Lanfrance, in nomine Domini nostri Jesu Christi moneo, consulo et praecipio ut plusquam bis aut ter intente perlegas hanc fidelem epistolam meam, et inter cor tuum assistens coram districto judice, in cujus conspectu semper es, pertractes verba et consilium meum. Quod si aliquo modo factum fuerit ut alius illam, te non habente. aut legere nolente, legat, adjuro eum per omnipotentem Deum ut non subtrahat animae tuae salubre consilium; sed hanc praemissam meam jussionem tibi, aut audienti aut legenti aperiat, et ipsam epistolam totam tibi legendam exhibeat: quod si facere noluerit, peccatum tuum ab illo requirat Deus, ita ut nulla sit excusatio in die revelationis justi judicii Dei. Antequam donum abbatiae acciperes, dicebam tibi et aliis secrete et publice, corde et ore, me nolle ut acciperes; non approbare, non consulere nunquam me esse praecepturum: et si sine jussione mea acciperes, nunquam te benedictionem abbatis ab ullo episcopo meo assensu esse accepturum. Et tamen nescio quo superno judicio celabatur mihi quid sensurus eram, cum idem donum acciperes. Sed postquam factum est subito se ingessit cordi meo grave pondus rei, et aperuit se terribile judicium Dei: Audivi et conturbatus est venter meus, consideravi et expavi . Contritum est cor meum in medio mei, contremuerunt omnia ossa mea . Sensi rem detestabilem esse coram Deo, et coram omnibus illuminatis ab eo. Unde quod tristis dico, tu primum, et per te totus noster ordo, et maxime dolens et rubescens ego Pater tuus, et mater tua Ecclesia nostra, facti sumus opprobium vicinis nostris, subsannatio et irrisio his qui in circuitu nostro sunt : et omnibus audientibus factus est exemplum dedecorandi et destruendi Ecclesiam Dei, cujus rei te fecisti principium et principem nostris temporibus in hac patria. Sustine me sic graviter loquentem, fili, quia non me impellit furor ex odio, sed cogit me dolor ex amore. Desiderat enim tristis frater subvenire pereunti fratri suo; festinat tremens pastor eruere de faucibus leonis ovem tremendi domini sui. Prosequitur dolens pater ut revocet in infernum properantem dolendum filium suum. Redi ergo, redi ad cor; tuum discute factum, et concute mentem tuam; reprobasti consilium aeternum, et tenuisti consilium reprobum. Nam Dominus reprobat 358 consilia principum, consilium autem Domini manet in aeternum . Non enim te fecit abbatem Christus veritas, sed tua cupiditas, et eorum qui non percipiunt quae Dei sunt temeritas. Memento quia qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro: fur non venit nisi ut furetur, et mactet, et perdat : fili mi, non intrasti per ostium, quia non instrasti per Christum. Non intrasti per Christum, quia non per veritatem. Non per veritatem, quia non per rectitudinem. Non enim intrat monachus in abbatiam per rectitudinem, qui non intrat per regularem electionem et per obedientiam. Non te excuses. Dices mihi: Non intravi per obedientiam, quia non prohibuisti. Sufficit ad removendam rectitudinem, quia non per obedientiam introisti. Verum est quia non dixi, prohibeo, aut praecipio ne facias. Videbam enim intelligenti sufficere quia incessanter dicebam: Non vult, non approbat cor meum, non consulit, non praecipit, nec praecipiet os meum. Si acceperis sine mea jussione abbatiam, nunquam habebis ab archiepiscopo benedictionem. Non enim debet monachus exspectare oris imperium, si novit voluntatem abbatis sui, aut consilium. Si ergo non instrasti per ostium, grave mihi est dicere; sed tu considera et intellige, quem te nominet veritas, ad quid te venisse testetur.
(Habac. III, 16) (Jer. XXIII, 9) (Psal. LXXVIII, 4) (Psal. XXXII, 10) (Joan. X, 1)