EPISTOLA CXXX. AD EUMDEM.
THOMAS Dei gratia Cantuariensis Ecclesiae humilis minister GILBERTO eadem gratia episcopo Londoniensi, quod semel hoc iterum, sic transire per bona temporalia, ut non amittat aeterna.
Mirandum et vehementer stupendum, virum prudentem, sacris litteris eruditum, praesertim religionem habitu praeferentem, adeo manifeste, ne dicam irreverenter, et timore Dei postposito, aversari veritatem, justitiae resistere, et ad omne fas nefasque confundendum, statum sanctae Ecclesiae, quam ipse fundavit Altissimus, velle evertere. Veritas est quae dicit: Portae inferi non praevalebunt adversus eam. Non sani igitur capitis esse dignoscitur qui intentat ei ruinam: homini similis montem magnum fune circumligatum tentanti dejicere. Sed nunquid ira vel odio defervui, ut exacerbatus jaculari compellar hujusmodi verba in fratrem meum, et collegam, et coepiscopum meum? Absit. Sed de litteris tuis, quas mihi per archidiaconum tuum destinandas accepi, talia collegi. Neque enim de spinis uvas, aut ficus de tribulis colligere potui. Ut clareat, an ita sit, proponamus eas, et continentiam earum in lucem proferamus. Finis collatus principio similitudinem scorpionis conformat: illud blandiens ad nos ingreditur, ille pungens nos acerbe, silentium nobis imponere machinatur. Quid enim aliud est primo recognoscere debitam nobis subjectionem, et subjectioni cohaerentem obedientiam promittere, deinde ne obedire debeas, ad appellationem convolare? Nunquid apud me sunt, Est et non, dicit Apostolus. Sed neque apud apostoli deberent esse discipulum. Necessario acceperunt discipuli a Domino potestatem calcandi super serpentes et scorpiones. Habitat enim Ezechiel et hodie cum scorpionibus. Et illud vide quo sensu dixeris: Ad appellationis remedium confugimus. Christi sequelam te dicis: in hoc dicto secus inveniris. Omnium enim malorum nostrorum efficax, imo efficacissimum remedium commendavit nobis Christus obedientiam, non solum verbo, sed evidentissimo exemplo factus obediens Patri suo usque ad mortem. Et tu qua fronte appellas remedium obedientiae impedimentum? Quod non remedium, sed detrimentum rectius habet nominari. Sed et qua fiducia hoc praesumis? Sperasne te habiturum defensorem ad non obediendum illum, qui vindicandi in omnem inobedientiam et officium accepit et praeceptum? Male est hoc sperare de eo, et in ipsum graviter offendere. Poterant te retardare ab hujusmodi praesumptione, quas jam passus es, prima et secunda repulsio. Viva quippe vox tua primum, et deinde litterae tuae ad persuadendum compositae expertae sunt quam firmiter stet, quam sit vicarius Petri, quem non precibus, non donis, nec comminationibus, vel promissis movere potuisti. Sed tertio attentandus est, ut Domini sui exemplo tertia attentatione triumphum reportet. Porro ut nihil deesset gravaminis, defixisti terminum tuae appellationi anni fere spatium. Nec misertus es nostri exsilii, vel laboris sanctae Ecclesiae, sponsae Christi, quam ipse sibi suo sanguine acquisivit. Et ut haec omittam, non omittenda tamen, providere debueras, cui te favere dicis, domino nostro regi, qui, quandiu sic aget in nos, vel in Ecclesiam Christi, nec ad bella procedere, vel in pace degere sine animae suae periculo poterit. Ad reliqua transeamus. Quaedam commemoras turbata esse in discessu et ex discessu nostro. Timeant turbationis hujus auctores et consiliarii, ne et ipsi turbentur. Magnis me laudibus extollis quasi de bono principio meae peregrinationis. Et quidem sapientis est famam non negligere, et discreti est nulli magis de se quam sibi credere. De injuriis insimulor, quasi illatis domino nostro regi. Sed quia nullam designas ex nomine, nec ego scio cui respondere debeam. Quia igitur superficie tenus accusor, superficie tenus in hac parte me excuso. Hoc tamen interim accipe responsum: Quia nullius mihi conscius sum, nec propterea justificatus sum. De comminatorio minaris, quod nos in eum commisimus. Quis pater videt filium aberrare, et tacet? Quis virga non percutit, ne gladium incurrat? Desperat pater de filio, quem comminatione non corripit vel flagello. Absit autem ut tecum sentiamus dominum nostrum regem, impatientem correptionis, ad exterminationem apostasiae lapsurum. Non enim Patris coelestis plantatio eradicabitur. Navem concutit saevissima tempestas. Clavum teneo, et ad somnum me vocas. Congeris et statuis ante oculos nostros beneficia nobis a domino nostro rege collata, et de exili me commemoras ad summa provectum. Ut autem his aliquantisper respondeam, in insipientia mea tamen, de quam exili putas! Si tempus, quo me in ministerio suo praestituit, respicias, archidiaconatus Cantuariae, praepositura Beverlaci, plurimae ecclesiae, praebendae nonnullae, alia etiam non pauca, quae nominis mei erant possessio tunc temporis, adeo tenuem, ut dicis, quantum ad ea quae mundi sunt, contradicunt me fuisse. Quod si ad generis mei radicem et progenitores meos intenderis, cives quidem fuerunt Londonienses, in medio concivium suorum habitantes sine querela, nec omnino infimi. Sed ut aliquando, mundi tenebris semotis, judicemur a lumine veritatis, quid gloriosius, nasci de mediocribus vel etiam infimis, an de mundi magnatibus et honoratis, cum dicat Apostolus: Inhonestiora membra corporis nostri abundantiori circumdamus honore? Stemmata quid faciunt? ait gentilis poeta. Quid habet dicere Christianus, episcopus, litteratus et religiosus? Sed fortassis de exiguitatis meae memoria notam confusionis mihi objicere voluisti. Confundere vero patrem, quantum cedat in reatum, ipse videris ex praecepto, quod de honorando patre accepisti. Pro gratia vero regis nobis commendanda, commemoratione beneficiorum ejus non multum fuit laborandum. Testem enim Deum invoco, nihil sub sole me gratiae ipsius et saluti praeponere: tantum salva sint quae Dei sunt et sanctae Ecclesiae. Non enim aliter poterit feliciter regnare vel secure. Esto, quia ita est, multo sunt plura, et etiam ampliora, quam tua explicet oratio, beneficia ejus erga me. Debuine pro his omnibus, vel etiam si centumplicarentur, Ecclesiae Dei libertatem exponere? Quanto minus pro famae meae, quae saepius a vero deviarat, conservatione. Si minus in aliis egi, in hoc nec tibi nec alii parco, nec angelo, si descenderit de coelo, sed statim, ut audiero talia commonentem, audiet ex me: Vade retro, Satana, non sapis quae Dei sunt. Absit a me ista dementia. Avertat a me Deus dementiam istam, ut aliquatenus persuadear aliquibus tergiversationibus inire commercium de Christi corpore, unde ego Judae venditori, et Dominus meus Judaeis assimiletur emptoribus Christi. De promotione vero mea, quam scribis factam matre domini regis dissuadente, regno reclamante, Ecclesia, quoad licuit, suspirante, hoc tibi respondeo: quod regni reclamationem non audivimus, sed potius acclamationem. Dissuasio vero genitricis domini nostri, si qua fuit, usque ad publicum non prodiit. Potuit autem fieri aliquas ecclesiasticas personas ad eamdem promotionem, ut solet, aspirantes suspirasse, cum se sentirent ab ea, quam conceperant, spe decidere: qui et hodie fortassis, in ultionem sui casus, praesentis dissensionis auctores sunt et consiliarii. Sed vae illi, per quem scandalum venit. Praetaxatis vero obstaculis, et aliis, si qua fuerunt, divina praevaluit dispensatio, ut est hodie cernere. Exigor itaque ab ea, quae ipse est, justitia nulli omnino eum postponere, qui me statuit in gradu isto sua miseratione. Illud etiam quod ad justificandum dominum regem videris proposuisse, judicavi non praetereundum leviter, vel absque discussione. Et utinam a justitia non dissentiret, et nostra adversus eum minus justa appareret querela! Dicis ipsum ad satisfaciendum semper fuisse paratum. Hoc te confidenter dicere, hoc te asseris praedicare. Sustine igitur paulisper, et ad interrogata responde. Illud quod dicis « paratum ad satisfaciendum, quo sensu intelligis? Illos, quorum se Deus dicit patrem et judicem, orphanos, pupillos, viduas, innocentes, et omnino quae nos movet controversiae ignaros, vides proscribi, et taces, clericos exterminari, et non reclamas; alios bonis suis spoliari et contumeliis affici, et non contradicis; servientes meos in vincula conjici et teneri, et obmutescis; matris tuae Cantuariensis Ecclesiae bona diripi, et non resistis; me patrem tuum gladios cervici meae jam jam imminentes vix evasisse, et non doles. Sed quod deterius est, cum persecutoribus meis, et in me Dei et Ecclesiae ipsius, et hoc non in occulto, stare non erubescis. Estne hoc satisfacere, perpetrata mala non corrigere, et malis deteriora de die in diem adjicere? Sed fortassis illud in contrarium intelligis, ut satisfacere sit voluntati impiorum deservire, secundum illud: Inebriabo sagittas meas sanguine. Sed dicis mihi: Pater mi, de quibus me calumniaris, absolvo me paucis. Tunicae meae timeo. Verum est, fili mi, et nimis verum quod respondes. Et ideo gladium non habes. Quod enim scribis ipsum paratum stare judicio regni sui, quasi condigna satisfactio sit haec; quis est in terra, vel etiam in coelo, qui de divina dispositione praesumat judicare? Humana judicantur, divina penitus inconcussa relinquuntur. Quanto melius, frater mi, illi salubrius, tibi securius intimares ei, et persuadere modis omnibus elaborares voluntatem Dei de conservanda pace Ecclesiae suae, de non appetendis his, quae concessa non sunt ejus administrationi, de honorandis sacerdotibus Dei: nec qui sint attendat, sed cujus servi sint. In Saresberiensem episcopum, et Joannem de Oxeneford, non decanum, ut dicis, sed decanatus invasorem, me praejudicio abusum calumniaris. Sed meminisse debuisti quaedam manifesta praecedere ad judicium. Et motum te dicis. Quidni? Luccalegon trepidat, paries cum proximus ardet. Et utinam bene movearis ab eo, in quo non bene fecisti! Sciat ergo et intelligat, te intimante, dominus meus, quia qui dominatur in regno hominum, sed et angelorum, duas sub se potestates ordinavit: principes et sacerdotes. Unam terrenam, alteram spiritualem; unam ministrantem, alteram praeeminentem; unam cui potentiam concessit, alteram cui reverentiam exhiberi voluit. Qui vero his vel illis de suo jure subtrahit, Dei ordinationi resistit. Non indignetur itaque dominus noster deferre illis, quibus summus omnium deferre non dedignatur, deos appellans eos saepius in sacris litteris. Sic enim dicit: Ego dixi: Dii estis, etc. Et: Constitui te Deum Pharaonis. Et: Diis non detrahes, id est sacerdotibus. Et de eo qui juraturus erat, loquens per Moysen, ait: Applica illum ad deos, id est ad sacerdotes. Nec praesumat dominus noster judices suos velle judicare. Terrenis enim potestatibus non sunt commissae claves regni coelorum, sed sacerdotio. Inde scriptum est: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Paulus etiam dicit: Nonne angelos judicabimus? Quanto magis homines? Illud etiam, te suggerente, commemoretur domino nostro, dignum memoria et imitatione, quod in ecclesiastica Historia legitur de Constantino imperatore, cui, cum oblatae fuissent scripto actiones contra episcopos, accusationis quidem libellos accepit, et accusatores convocans, in eorum conspectu eosdem incendit, dicens: Vos dii estis a vero Deo constituti, ite et inter vos causas vestras disponite. Quia dignum non est, ut nos homines judicemus deos. O magnum imperatorem! O discrete regnantem in terra! Quae aliena sunt non usurpantem, et regnum aeternum in coelo promerentem. Studeat itaque dominus rex tantum, tam discretum, tam felicem imitari principem, cujus et memoria laudabilis frequentatur in terris, et vita perpetua ac gloriosa habetur in coelis. Alioquin timeat, quod in Deuteronomio Dominus minatus est dicens: Homo quicunque fecerit in superbia ut non exaudiat sacerdotem aut judicem, morietur. Ad hoc enim vocatus est, et in hoc ipsum temporalis regni pax et magnificentia, de qua nos commones, ministratur ei de coelo. Alioquin non salvatur rex per multam virtutem suam, nec si subdantur ei regna, et inclinentur nationes. Sed haec hactenus. Quoscunque autem praetaxatarum habuisti conscriptores litterarum, quod tibi responsum est, noverint sibi esse responsum. De caetero, fratres, vos commonefacio, rogo et obsecro, ut vos non separent schismata, nec obnubilent simultates, sed sit vobis in Domino cor unum et anima una. Et audiamus illum qui dicit: Pro justitia agonizare pro anima tua, et usque ad mortem certa pro justitia. Et Deus expugnabit pro te inimicos tuos. Non obliviscamur illum districtum judicem, ante cujus tribunal constitutos sola nos veritas judicabit, amoto timore et fiducia omnis terrenae potestatis. Valeat in Domino sanctitas vestra.