EPISTOLA CCCLXVIII. NUNTII SUI AD EUMDEM.
Venerabili domino suo, suus ille, in iis quae Dei sunt, semper proficere.
In fine litterarum, quas vobis nudiustertius misi, si tamen vos eas recepistis, contentum est, quod rex, quibusdam irarum igniculis inter ipsum et dominum papam accensis, vestro imo Dei instinctu venerit ad curiam, ipsisque seorsim colloquentibus, quidquid rancoris conceptum fuerat, per gratiam Dei exstinctum est. Discordia etiam, quae inter Henricum Pisanum, et Joannem Neapolitanum, et Willelmum de Papia, quisque enim istorum eodem spiritu vexabatur, pullulaverat, specie tenus sopita est, rege mediante. Quidam etiam alii, prius discordes, per eum concordes facti sunt, ita ut eo inde discedente multi dicerent: Homo iste venit pacem mittere, non gladium. Die autem tertia post ejus discessum ego et frater Franco, verbo nobis secretissime commisso, ad eum missi sumus. Cumque Parisios venissemus, magistrum Rogeri Eboracensis nuntium invenimus, qui jam rumoribus repleverat civitatem, quod scilicet rex Angliae apud Vigorniam de equo ceciderat, et quod graviter in dextro brachio laesus fuerat. De duro etiam responso, quod rex ibi per proprios ipsius nuntios ante Gualensibus fecerat, et aliis multis, quae aliquis nostrum, qui tanquam exsules facti sumus, nullatenus praesumeret. Veniens Sylvanectum ad regem inveni quemdam apud eum servientem, qui ei duos canes nomine vestro praesentaverat. Ipse, tanquam vir discretus, et de amico sollicitus, timebat ne alicujus aemulorum vestrorum malitia factum esset, ut per litteras ab eo impetratas, vel per aliqua intersigna occasio malignandi posset haberi, ideoque ipsum tanquam exploratorem, donec ego ad eum venissem apud se detinebat. Ego quidem, licet eum ad plenum non cognoscerem, quia tamen multa ab eo audiebam de modo vestra inter signa mihi satis nota, et ne si aliquid mali, quod in mente regis erat, ei inferretur, verbum ad aures inimicas transiret, datis ei a rege viginti solidis ipsum abire permisi. Misit rex vobis litteras, suas dilectione magna et consolatione plenas, quas etiam latori praesentium propter quaedam, quae in eis continentur, non sum ausus committere, sed eas apud me retinui. Expletis itaque domini papae negotiis, pro quibus missus eram, reversus quam festine potui ad curiam, sine omni difficultate a domino papa obtinui, quod nullus nuntius instinctu illius aemuli vestri ab eo obtineret, quod aliquo modo vobis posset obesse, et quod ipse honori et utilitati vestrae pro posse suo in omnibus provideret, pro quo ego vice vestra pedem ejus deosculatus sum. Petitiones ejus secreto factae fuerunt hujusmodi. Prima, quod dominus papa cogeret electum episcopum sancti Andreae de Scotia venire Eboracum pro consecratione sua: et si non veniret, quod archiepiscopo liceret eum suspendere; sed non potuit obtineri. Alia, quod absolute duceret in irritum, quidquid praedecessores Willelmus et Henricus, et omnes alii distraxerunt vel alienaverunt de fundo Eboracensis Ecclesiae. Quod quidem hoc modo obtentum est, quod ei liceat legitime revocare, quidquid injuste, et sine assensu Romani pontificis vel privilegio distractum a praedecessoribus suis. Tertia, quod ipse non compellatur ad ordinandum vel beneficium ecclesiasticum conferendum aliquibus, qui fuerint geniti vel nati ab aliquibus, in sacris ordinibus constitutis. Et hoc obtentum est. Quarta, quod ei liceat redimere a laicis advocationes ecclesiarum. Quod necdum potuit obtineri. Aliae fuerunt, de quibus nullam feci mentionem: nullius enim momenti erant. Nos autem verebamur, ne aliquid magis sublateret: Latet enim anguis in herba. Dissimulabat namque nuntiis se in brevi recessurum, cum tamen non ita esse apud hospites ejus deprehendissem. De servitio ejus scribere vobis aliquid certum non potui. Cum enim jam per quindecim dies moram fecisset in curia, dominus papa nihil adhuc receperat, nec aliquis cardinalium, nisi forte Neapolitanus, quem fere solum habebat propitium: qui usque ad mortem dolere videbatur, quoniam ei ad nutum non succedebat. Utrum vero ipse servitium attulerit, incertum erat. Ego tamen, cum a rege rediissem per Parisios, exploravi ab bospite ejus de statu ipsius, et accepi quod cum tres haberet equos, ibat oneratus. Quod quidem sive sit, sive non sit, nobis parum curandum est. Nos enim per gratiam Dei juxta portum sumus, et de faucibus leonis eripuit nos Dominus. Eisdem diebus Willelmus de Papia, semel in palatio trahens me in partem, quaesivit utrum de vobis aliquid audissem. Cumque ipsi respondissem: Non, cum multa et consueta solemnitate dixit: Non amplius turbidam faciem geras, sed laetitiam natali diei debitam agas. Quia dominus archiepiscopus cum rege confoederatus est, et pacem ejus obtinuit. Quod quidem a quo habuisset, per eum non potui cognoscere. Postmodum vero die secunda subdecanus Bajocensis, et quidam ejus canonicus secreto mihi retulerunt, quod apud Lexovias hospitati cum episcopo Lexoviensi, litteris et viva voce mandavit episcopus per eos Willelmo Papiensi, et Joanni Neapolitano, quod ipsi pro certo scirent pacem factam esse inter vos et dominum regem. Hoc utique quid sibi vellet significare, quod eis sic mandatum est, et ab eo qui in eadem damnatione cum eis fuerat, incertum erat. Cumque hoc domino papae, Hyacintho, et aliis amicis nostris per me innotesceret, mirum omnibus videbatur. Omnes tamen de pace vestra tanquam de sua laetabantur. Dicebatur autem a quibusdam nuntium illum majora his velle quaerere, sed quia super hoc nullum apparebat argumentum, et dominus papa nos omnino esse securos praeceperat, ea vobis scribere supersedi. Porro si aliquid aliud emerserit, quam citius poterimus, sublimitatem vestram non latebit. Verbum illud de filio Osberti archidiaconi jam omnium aures replevit: et abhorrent universi. Nos autem Deo et vobis gratias referimus, quod quicunque a vobis veniunt, consonant. Et quae nos in aure de honestate vestra, ipsi praedicant super tecta. Cancellarius imperatoris veniens Viennam, archiepiscopos quamplures convocavit, primoque milites ad opus imperatoris ab eis quaesivit. Postmodum de receptione Guidonis Cremensis, quem imperator receperat, instantissime singulos convenit. Ibique spe et desiderio suo privatus est. Quidam autem eorum ipsum Guidonem coram eo excommunicare parati fuerunt. Ipse vero, cum non posset juxta votum suum proficere, indixit comiti Henrico colloquium suum se velle cum eo habiturum. Comes autem, cum haec vobis scriberem, transierat Parisiis, ut regem super hoc consuleret. Sed quid facturus esset, nos adhuc ignorabamus. Plura vobis scripsissem de statu Ecclesiae, de Lombardorum reelevatione contra imperatorem, de sacramento quod a Romanis generaliter factum est papae Alexandro, et aliis, nisi quia paginae prolixitas prohibebat. Timebam etiam aures, tot et tantis occupatas nogotiis, offendere. Conservet vos Deus nobis et amicis vestris incolumen. Equitaturae defectus, quem patior, poterit vobis esse damnosus. Nisi enim archidiaconus Saresberiensis, qui de omnibus negotiis ad vos spectantibus pro posse suo sollicitus est, mihi subvenisset, quibusdam, quae satis utiliter sum prosecutur, de necessitate supersedissem. Domus meae, et rerum mearum, si placet, reminiscamini. Duritia enim rusticorum tanta est, quod nisi auctoritas vestra intervenerit, ipsi in nullo mihi parcent. Unde expedit mihi, ut ipsis et ministris vestris super hoc litteras vestras dirigatis.
(sciebat enim me in brevi venturum)