160  LIBER QUARTUS. EPISTOLA PRIMA. EPISTOLA II. EPISTOLA III. EPISTOLA IV. EPISTOLA V. EPISTOLA VI.   168  EPISTOLA VII.   170  EPISTOLA VIII. EPISTOLA IX. EPISTOLA X. EPISTOLA XI. EPISTOLA XII. EPISTOLA XIII. EPISTOLA XIV.   182  EPISTOLA XV. EPISTOLA XVI. EPISTOLA XVII. EPISTOLA XVIII. EPISTOLA XIX. EPISTOLA XX. EPISTOLA XXI. EPISTOLA XXII. EPISTOLA XXIII. EPISTOLA XXIV. EPISTOLA XXV. EPISTOLA XXVI. EPISTOLA XXVII. EPISTOLA XXVIII. EPISTOLA XXIX.   205  EPISTOLA XXX.   206  EPISTOLA XXXI. EPISTOLA XXXII. EPISTOLA XXXIII. EPISTOLA XXXIV. EPISTOLA XXXV. EPISTOLA XXXVI.   211  EPISTOLA XXXVII. EPISTOLA XXXVIII. EPISTOLA XXXIX. EPISTOLA XL.   214  EPISTOLA XLI. EPISTOLA XLII. EPISTOLA XLIII. EPISTOLA XLIV. EPISTOLA XLV. EPISTOLA XLVI. EPISTOLA XLVII.   222  EPISTOLA XLVIII.   226  EPISTOLA XLIX.   227  EPISTOLA L.
Dilectissimo domino ac beatissimo Patri suo Hugoni omnium abbatum excellentissimo, Goffridus filiorum suorum minimus, quod patri filius, et domino servus.
Quid salutis, quidve honoris, nullis meis praecedentibus vel subsequentibus meritis, pura dilectio vestra mihi contulerit, dum saepe mente considero, quae pro tantis beneficiis digne rependere valeam invenire non possum. Quod tamen charius habeo, offero meipsum, quippe cujus totum bonitate vestra hausistis animum. Sed quem bonitas vestra sapienter hausit, quem diligenter sibi subdidit, domnus Henricus abbas impugnare 161 non desinit. Antequam haberet abbatiam, et postea, bona quae potui de illo dicere, dixi; ad honorem monasterii Cluniacensis nomen ejus praedicavi. Illorum etiam Inimicitias, quibus praeest, incurrere pro eo non metui. Ipse vero mihi confratri suo mala pro bonis retribuit, retributione videlicet quam Deus non novit. Nescio qua mentis tempestate agitatur, et in me servum vestrae sanctitatis sine causa invehitur. Terram, quam monasterium nostrum tempore venerabilium antecessorum suorum per triginta annos et eo amplius pacifice et apostolica auctoritate sibi firmatam noscitur possedisse, terris suis quia vicina est, sibi satis immoderate nititur copulare. Hinc occasione accepta, omnia machinamenta, quibus potest nocere in me exercet, cui si non pro fraternitate, saltem pro vestra paternitate parcere debuisset. Velut alter Saul, me quasi David fugientem persequitur; nulla erga me fraternitatis compassione movetur. Ego ei resistere nec possum, nec debeo, quoniam mansuetudinem vestram offendere metuo. Et quia me erigere contra eum nullatenus praesumo, vestra pia severitas, humiliter quaeso, se contra eum erigat, et sibi mandare dignetur, ne me vestro amore potius quam mole suae magnitudinis premat. Si autem de me queritur, querimoniae suae praesentia vestra judex existat. Vos semper appellari, et adhuc appello. Sapientiae vestrae judicium subire desidero. Ambo filii vestri sumus; ille quidem oris professione, sed 162 ego, Deus scit qui corda novit, cordis devotione. Non debemus igitur invicem dissentire, sed honorem et utilitatem Cluniacensis monasterii quaerere concorditer, vobis multiplicare amicos, inimicos mitigare; si necessitas exigit, eis pariter obviare. Magnae discretionis Pater, ne aliter agat, compescite domnum illum abbatem, quem dicunt homines ex longo tempore fuisse discordiae amatorem, seminatorem jurgiorum, pacis perturbatorem. Non auferat fratribus nostris vestram charitatem; non eos sine utilitate provocet ad iram; non tribuat eis contra locum Cluniacensem, quem secundum paradisum vocare audeo, proclamandi occasionem. Et quae olim amputata sunt vestrae dilectionis dulcedine, pullulare non faciat sua amaritudine. Non separet a Cluniaco, beatitudinis videlicet loco monasterium nostrum; non inter vos et fratres nostros suscitet scandalum. De me, quia scandalizari debeam, minime loquor; nam et si omnes scandalizati fuerint, ego nunquam scandalizabor . Valeat dulcissimus dominus meus et Pater meus. Dilectissimo Patri domno Pontio, honorabilis vitae abbati, frater Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, sanctae Romanae sedis allodiarius, puram dilectionem, et purae dilectionis servitutem. Quemdam monachum nostrum, Petrum Goscelini nomine, ad vos venisse audivimus, 163 sed qua intentione venerit, ignoramus. Quod si vos, vel locum vestrum visitandi gratia fecit, licet cum licentia nostra fieri debuisset, pro reverentia vestra, vituperare non audemus. Sed si ea intentione actum est ut locum in quo secundae regenerationis habitum suscepit, relinquat, laudare non possumus, cum hoc S. Benedicti Regula omnino contradicat, et sanctorum Romanorum pontificum auctoritas, qua patrimonium B. Petri, monasterium videlicet nostrum, munitur, sub anathemate interdicat. Unde sicut charissimum dominum et patrem humiliter vos rogamus, quatenus ad nos secundum humilem petitionem nostram frater ille noster remittatur, ne primam sui monachatus fidem irritam fecisse videatur, et vinculum charitatis, quo venerabilis praedecessor vester, vir piae recordationis, domnus Hugo sibi et monasterio Cluniacensi nos diligenter alligavit, sub hac occasione, quod absit! rumpatur. Illud vobis veraciter dicimus, ut si quid praedictus frater contra nos egit, si tamen ad nos venerit, pro amore vestro, et pro anima gloriosi viri domni Hugonis, qui nos, cum nec servi ejus fieri digni fuissemus, suos charitate filios fecit, illi totum et toto corde dimittimus. Si vero ad nos minime veniens obedire contempserit, et prima professione, quam apud nos fecit, violata, alio in loco profiteri praesumpserit nec prima ejus professio Deo grata erit, nec secunda quia nec prima promissae stabilitatis exspectavit fructum, et secunda, 164 quae primam sui monachatus oblationem ecclesiae nostrae abstulit, habebit sacrilegium. Quod si alicujus privilegii auctoritate monachum de noto et regulari monasterio sine licentia sui abbatis vobis retinere conceditur, hujus auctoritas privilegii contra sancti Benedicti Regulam nititur et aliud quam privilegium, quod Christus Dominus B. Petro donavit, continere videtur. Hoc enim privilegium fuit a Deo Petro collatum, ut quae erant solvenda solveret, et quae liganda ligaret, non ut hominibus fidem mentiendi, vel se perjurandi occasionem praeberet. Et quoniam quem S. Benedictus damnationis vinculis alligat, nec B. Petrus solvit, nos solvere non debemus, licet multum inviti et coacti faciamus, in virtute sanctae Regulae, et auctoritate sanctorum canonum, illum ita, donec resipiscat, excommunicamus, ut nec communionem sacram vivus percipiat, nec mortuus sepulturam. Unum praeterea vobis mandamus, quod simplicitatem vestram ignorare non credimus, quia unumquemque pastorem decet oves proprias conservare, non rapere alienas. Quod si alienas rapuerit, lupi consuetudinem habet, non pastoris. Si quis iterum auctoritate privilegii se talia posse confitetur, eadem auctoritate quod non seminavit colligere, aliorum villas, castella, et civitates obtinere, patribus suis subtrahere filios, suas hominibus uxores auferre. Quid plura? omnem alienam substantiam suam facere se posse confiteatur. Privilegium utique pravitatis 165 plurimum habet, et nihil penitus divinae legis; cujus auctoritas suos in primis observatores reos facit, et proximos opprimit innocentes. Et quicunque privilegio, contra privilegium quod Christus contulit Petro, facere conatur, quasi propheta docens mendacium comprobatur. Cujus vocem, falsam beatitudinem et veram miseriam protestantem, dum animae sequuntur Christianae, periclitantur. Dilectissimo domino suo Hainrico, vitae venerabilis viro, Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque servus, eamdem quam sibi optat salutem. Quae mutuae charitatis affectu nuper a nobis sunt constituta, multis modis postea impedire voluit inimicus. Ab ipso quippe, ut aestimo, fratribus nostris suggestum est ut contra ea recalcitrare deberent, nec pacis dilectionisque a nobis constitutae vinculo paterentur astringi. At benignus Deus, qui malignum etiam in superioribus Aegypti ligatum tenet, ita loris suae potentiae illum colligavit, ut quidquid discordiae ac dissensionis fratribus prius suggesserat, habere vires non potuit. Unde praesentibus litteris dilectionem vestram admoneo, ut usque ad proximam festivitatem B. Mariae quacunque die volueritis in capitulum nostrum veniatis, de confirmatione pacis et concordiae, sicut a nobis et a vobis constat esse statutum, nihil 166 penitus haesitantes. Non enim tales sumus qui aliud promptum in lingua, et aliud clausum in pectore habeamus. Domno Hainrico venerabili Angeriacensi abbati, domino et amico, frater Goffridus a Deo purae veritatis effectum, et a se verae dilectionis affectum. Locutionem, quam de causa Dei habuimus ad invicem, labialem ex vestra parte fuisse arbitror, non praecordialem. Unde vos minus vigilanti verbo usum doleo, et gladiatorium spiritum habere intelligo. Ego tamen, Deo volente, quod dixi, incipiam, et quod incoeptum fuerit, ipso largiente perficiam. Valete; et si qua sunt in vobis catholicae pietatis viscera, mihi et in veritate rescribite. Dilectissimo Patri et domino Hainrico honorabilis vitae abbati, frater Goffridus cum dilectione salutem. Fere duorum mensium jam praeteriit spatium, ex quo vobis usque Pictavim nostrum transmisi sigillum, sicut locutus fueram vobiscum. Et quia ibi inveniri minime potuistis quod tunc libenter fecissem, usque ad Quadragesimam facere non possum. Facultas utique faciendi quod vobiscum facere disposueram, mihi subtracta est, non immutata 167 voluntas. Pecunia etenim mihi non suppetit; guerrae imminent et asperitas temporis interdicit. Valete; et quod fratres nostri queruntur, quod apud abbatiam vestram minus regularis humanitas eis impenditur, agnoscite; et quod aliter factum est, si placet, corrigite. De susceptione hospitum vobis scripsissem sed docere Minervam novi superfluum. Joanni vitae venerabilis abbati Goffridus abbatum omnium minimus, in omnibus misericorditer agere. Huic fratri, qui necessitate simul ac voluntate ad vos, sicut ad spiritualem patrem suum revertitur, necesse est ut magna misericordia suffragetur. Multum quidem peccavit; quod ejus lingua satis convenienter loquitur. Unde si vestrae pietati placet, magis dignus venia, quam cum eo et ipsi postulamus esse videtur. Valeat igitur apud bonitatem vestram hujus poenitentis humilis et vera, ut credimus, confessio. Valeat etiam nostra pro eo devota et charitativa supplicatio. Super omnia autem haec, consideretur a vobis pii patris revertentis filii pia susceptio, qui in longinqua regione partem substantiae, quam acceperat, dissipavit luxuriose vivendo . Dilecto in Christo Patri Guillelmo honorabilis vitae abbati, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, hospitalitatem, per quam multi placuerunt, nullatenus oblivisci. Quoniam utilitati proximi tanquam nostrae providere, ipsa evangelica praeceptione monemur, quod honori et bonae opinioni monasterii nostri contrarium esse cognoscimus, vobis celare nec possumus nec debemus. Cum nuper Santonicum iremus, sicut prius vobis nos illuc ituros dixeramus, metuenda repente tonitrui et coruscationis tempestas exoritur; qua vehementer territi, et reverberationibus grandinis, et pluviae inundationibus non mediocriter fatigati, ad obedientiam vestram de Pinu, quam obviam habuimus, hospitandi gratia divertere dignum duximus. Ubi valde indignum obedientia reperimus monachum Garinum cellarium domus, inhumanum videlicet hominem et avaritiae servum. Qui quando primum primam domus portam intravimus, grunnire coepit, et nos torvo vultu, et obliquo oculorum lumine inspicere; postea vero indisciplinata verba proferre non distulit, Deum non metuens, nullam nobis, nullam ordini reverentiam exhibens; vocibus quas in eo deformis formabat tenacitas, nos subsannando dominos vocans, daemoniacus 169 monachus ille clamabat; Quo intratis? Prior abest; nihil faciemus vobis; non habemus etiam spatium, in quo duodecim equi vestri valeant collocari. Et locus stabulorum sufficienter capere poterat, et adhuc potest equos viginti. Qui cum haec et alia multa expulsoria verba ab eo diu similitudine tantum patientiae supportassemus, licet in corde nostro aliud versaretur, impatientiae tamen flammam ratione supprimente, diximus sibi: Frater, noli contristari; vides quia pluvia nos urget; jam sol occidit; necessitas admonet hospitari; panem et vinum, piscem et caseum nobiscum portamus; ememus libenter caetera quae non habemus. Sic tandem coepit atrocitatem vultus paulatim deponere; aliquantulum levare supercilia, et quos prius quasi clausos tenuerat oculos, monstrare, deinde nobis dignatus est loqui; nobiscum etiam, sed multum rogatus voluit refici. Panem et vinum, quae nos habere sciebat, et quae longius ferre equos gravabat, nobis obtulit; fenum et annonam, quibus abundabat, et nos prorsus indigebamus, penitus denegavit. Valete et discipulum Satanae, qui charitate conditum ordinem sua amaritudine insapidum reddit, ne amplius noceat, loris monasticae severitatis alligate. Venerabilibus dominis et fratribus Guillelmo S. Florentii abbati, et Bernardo abbati S. Sergii Goffridus Vindocinensis monasterii servorum servus, Deum et quae Dei sunt perfecto corde diligere, et quae contra illum fiunt in mundo perfecto odio habere. Si verae charitatis vinculo in invicem alligati sumus, et si fervore Spiritus sancti accensi contra tortuosum et subdolum illum, quem nostis, ne animae nostrae cum populo Dei pereant, pugnare decrevimus, ejusdem Spiritus sancti igne magis ac magis igniri de die in diem debemus. Scimus quidem quoniam non omnibus bene inchoantibus aeternae beatitudinis praemium repromittitur; sed illis solummodo, qui perseveraverint, habere conceditur. Parum enim vel nihil penitus esse monstratur, bene aliquid inchoasse, quod imperfectum dimittitur. Hoc etiam apud saeculares magna irrisione, dignum videtur, cum aliquis eorum quidquam incoepit, quod ad finem minime perducit. Si ita est, imo quia ita est in negotio saeculi, liquet profecto quales esse debeamus in negotio Dei. Nam si illi, qui mundum et ea quae mundi sunt, diligunt, de opere suo si imperfectum relinquatur, sic erusbescunt: quanto magis nos, qui Deum, et quae Dei sunt, ante omnia et super omnia diligere debemus, erubescere possumus, si ejus opus, quod incoepimus, imperfectum relinquamus? 171 Dilectissimi, si nunc in Dei opere tepidi, vel negligentes existimus, et quasi sub specie simplicitatis adversariis Ecclesiae suae resistere dissimulamus, verendum nobis est ne in die magni et formidandi valde judicii illum contrarium sentiamus, et illo increpante cognoscamus nos stulta simplicitate fuisse deceptos. Tunc forsitan in contumeliam nostram, quod absit, vulnerum suorum cicatrices denudabit, dicens: O falsa simplicitate decepti, haec pro vobis ipse pertuli; et quam vicem mihi rependistis, qui semper homines laudari ac venerari occultando veritatem praesumpsistis? Haec omnia, ne contra nos in judicio suo Dominus proferat, non mediocriter formidare debemus, quae jam ex parte per ejus ministros annuntiata esse cognovimus. Ex testimonio enim Scripturae divinae didicimus quod si propter personam hominis veritatem reticemus, ipsum, qui est veritas, Christum negamus. Quod etiam prae nimia simplicitate quidam damnari merentur, in Propheta aperte monstratur, ubi sicut oves in inferno positi memorantur . Oves ibi, non propter veram innocentiam, sed propter inhonestam simplicitatem, qua malis resistere nolunt, vel nesciunt, homines appellat; quos sine fine perituros esse denuntiat. Et ideo rejecto simplicitatis velamine, palam loquatur veritatem, cum Propheta dicentes: Quis consurget nobis adversus malignantes, aut quis stabit nobiscum adversus operantes iniquitatem? Illud Apostoli subjungentes. Si Deus pro nobis, quis contra nos? Nos 172 tales sumus, imo tales esse debemus, qui laudes hominum non affectemus, neque eorum vituperationes expavescamus, quoniam qui hujusmodi sunt, juxta apostolum, servi Christi esse non possunt. Unde et Propheta: Qui hominibus placent, confusi sunt . Si forte quaerimus, quid pro Deo agere, vel pro ejus nomine pati debeamus, quid ipse egerit, quidve pro nobis pertulerit consideremus, et sic quid pro illo sumus acturi plenius agnoscamus. Omnia quidem, quae pro nobis Dominus in mundo egit, et pertulit referre non possumus sed illud firmiter credamus, et credendo asseramus, quia quidquid fecit et pertulit, totum nostrae salutis mysterium fuit. Factus est homo de Virgine matre, cum Deus esset; opprobria, irrisiones, convicia, tribulationes, flagella, percussiones, infidelium sputa sustinuit: cruci clavis affigi, spinis coronari, felle cibari, aceto potari, lancea vulnerari voluit; et gustans mortem ad horam aeternae mortis vincula solvit. Quid, fratres, aliud haec agendo nos docuit, nisi ambulare vias; quas prior ipse ambulavit? Ambulemus igitur vias ejus, et sequamur eum, sicut frequendum se docuit; quem qui modo sequi noluerit, illum procul dubio sequetur, cujus poena fine carebit. Sed quomodo Deum ac Dominum nostrum sequimur, quomodo ejus vias ambulamus, videntes abominationem stantem in loco sancto, si tacemus? In loco sancto abominatio stare videtur, cum in sancta Ecclesia abominabilis quisque, nemine contradicente, 173 aliis dominatur. Qui hoc videt et tacet, maledictus a Domino esse perhibetur, dicente propheta: Maledictus qui prohibet gladium suum a sanguine , id est vocem suam a peccati increpatione. Si illi qui quodlibet malum non increpant, maledici a Domino merentur, quanto graviorem maledictionem incurrunt, qui abominationem tacendo augmentant, per quam sine dubio plures foedantur? Abominationem quippe satis augmentat, qui, in quantum praevalet, eam non amputat. Ortum est certe moderno tempore novum genus abominationis; jam incipit regnare filius perditionis; et quod olim quasi in occulto faciebat, nunc palam operatur mysterium iniquitatis. Quem contra qui legitime certaverit, vere coronabitur: et velut alter Henoch vel Elias effectus, licet martyrium ob hoc non consequatur, martyrum tamen immortalitate glorificabitur. Et ut adversus praedictum nequam fortiores animos habeamus, quid Moyses, cum quosdam, de populo Israel proclives ad peccandum considerat, dicat audiamus: Si quis est Domini, jungatur mihi, occidat vir fratrem et amicum et proximum suum . Fratrem quippe, et amicum, et proximum suum interficit, qui, cum punienda invenit, neque eis quos per cognationem diligit, parcit. Si ergo ille Dei dicitur, qui contra delinquentes zelo divini amoris excitatur, profecto se Dei esse denegat, qui eorum pravas actiones increpare recusat. Hinc itaque facile advertitur quid ambitioso illi a Christi fidelibus debeatur, cujus nomen prae 174 indignatione suppressimus. Nam quo proprio nomine dignus habeatur prorsus nescimus. Illum utique ultra modum malitiosum esse, a puero fama referente didicimus, et ex parte per nos cognovimus. Et quia hunc ad augmentum iniquitatum suarum contra sanctam Ecclesiam arte Simonis Magi niti audivimus, utile valde est, imo necessarium, quatenus auctoritate Simonis Petri ei in faciem resistamus. Cui si pro officii loco vehementer non restiterimus; cum ipso Simone Mago, qui hoc genus iniquitatis primus invenit, nos habituros portionem, quod Deus abnuat, nullatenus dubitemus. Nam quid prodest nobis orare? quid prodest aliquando jejunare? quid etiam pauperes recreare? vel quaelibet alia bonitatis opera exercere, si Simoniacam haeresim a finibus nostris dissimulamus repellere? Quae, ut B. Gregorius dicit, ante omnes alias in sancta Ecclesia subdola fraude irrepsit, et quasi prima et maxima Ecclesiae castitatem foeda nimium pollutione contaminare praesumpsit. Igitur in Deum, et propter Deum rogamus vos et obtestamur, si habere partem in Christo vultis, una nobiscum summopere laboretis, ut tam saeva pestis, quae per saepe dictum haereticae pravitatis ministrum in partibus nostris diabolica suggestione emersit, non quidem gladio ferri, sed gladio Spiritus sancti penitus computetur, ne nobis tacentibus in Spiritum sanctum peccetur, quod neque hic, neque in futuro saeculo remittetur . 175 Valete in Domino semper; iterum dico: Valete. Et contumax ille, de quo agitur, sentiat nos Dei virtute plus posse quam possit ipse Simonis Magi impia arte. Guillelmo sancti Florentii abbati, et Guillelmo archidiacono fideli suo, Goffridus Vindocinensis monasterii indignus servus, prospera mundi despicere, et nulla ejus adversa formidare. Rogamus vos, et per veritatem, quae Christus est, obtestamur, ne in causa Dei, quam contra Rainaldum inspirante Spiritu sancto assumpsistis, aliquo modo deficiatis. Quod si feceritis, Christum, qui est veritas, plane abnegastis, et Ecclesiam suam, quae omnino casta debet esse et libera, saecularitatis concubinam et ancillam cum periculo animarum vestrarum constituistis. Praeterea etiam omnibus amicis vestris, quod evenire non credimus, mendaces facti estis, et eorum inimicitias merito incurristis. Non est vobis timendum, quia multos post Deum bonos adjutores habetis. Inter quos me et abbatem S. Sergii veraciter reputare potestis, qui mallemus vivi excoriari, quam huic tantae consentiremus abominationi. Valete; et substantiam temporalem nullatenus ob hoc timeatis amittere. Non enim diabolus tanta poterit auferre quanta vobis potens est Deus restaurare. Nihil tamen pro hac causa amittetis, et de manu Dei mercedem 176 recipietis, si pro ejus fide et nomine constanter egeritis. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilecto in Christo Patri Archembaldo S. Albini abbati, fratres sibi commissos diligere, et eorum vitia odio habere. Ex testimonio divinae auctoritatis didicimus quoniam de profectu proximi, sicut de nostro, debemus gratulari, et de ejus defectu, tanquam de proprio, tribulari. Unde de quodam fratre vestro, Joscelino nomine, vehementer tribulamur; in quo non solum laesam esse charitatem cognovimus, sed defunctam. In diebus istis, cum monasterii nostri necessitate cogente, juxta Maironem, ubi obediens sibi, et non Deo ille commoratur, transitum fecissemus, misimus ad eum, ut in domum B. Albini et vestram nos hospites susciperet, deprecantes. Verba, quae his, qui a nobis missi fuerant, responderit, mala quidem et omnino indisciplinata fuerunt; sed facta satis pejora. Omnia quae ille conversus aversus in nos protulerit, vobis scribere noluimus, quia longum esset, et in nullo veritatem laedere volumus, quae vix in longiloquio illaesa servatur. Illud firmissime tenemur quia dixit quod nullatenus nos susciperet; et postea non bene devotus complevit. Haec vestrae dilectioni de servo avaritiae conscribentes, non nostram, 177 sed charitatis injuriam vindicari deposcimus. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilecto in Christo confratri Archembaldo S. Albini abbati, peccata delinquentium non dissimulare, sed mox ut oriri coeperint radicitus amputare. De vestro Joscelino conquerentes vobis scripsimus, et ut de illo manifestam justitiam Deo et ordini vestro faceretis, diu auscultavimus, et adhuc auscultamus; et nihil a vobis actum super hoc audire potuimus. Unde manifestum est quia aut aures nostrae surdae sunt, et audire non possunt, aut manus vestrae contractae, et ad exercenda jura justitiae nullatenus eas potestis aperire. Sed nos Dei gratia aures non habemus surdas. Cavete igitur, ne manus habeatis contractas. Quod si forte contractae vel aridae nunc usque fuerunt, non jam olivae, sed oleo justitiae ungantur, ut sanentur, et ad reprimendum Joscelinum pestifera inflatum superbia citius aperiantur. Et quoniam cor ejus repletum novimus iniquitate, et vestrum credimus plenum charitate, toto dilectionis affectu vos rogamus, ut adeo vigeat contra illum vestra aequitas, ne amplius sancto ordini illius dominari possit iniquitas. Si vero bonitati vestrae suggesserit, quia causam contra vos habemus, nolite sibi 178 parcere propter hoc, sed quanta sint viscera charitatis considerate. Charitas enim, sicut bene nostis, solummodo amicum non diligit, verum etiam esurienti et sitienti inimico cibum et potum pariter cum hilaritate tribuit. Nos tamen inimici vestri non sumus, sed omnia quae in vobis Deus diligit, et nos diligimus, et vobis et vestris, si placet, germana charitate servire volumus. Nam quidquid de querelis nostris, quae concipiunt laborem et dolorem parturiunt, faciamus, charitatem, quod est vinculum perfectionis, erga vos semper integram, Deo donante, servabimus. Haec est, inquam, illa bona, imo optima virtus, sine qua habere caeteras virtutes est damnabile, et cum qua non habere eas, veniale. Valete, et quid de his, quae vobis scripsimus, facturus sitis, nobis rescribite. Frater Goffridus Hamelino abbati S. Albini, diligere quod Deus diligit, et odio habere quod odit. Et formicam plaustrum trahere dedecet, et doctorem Ecclesiae manu tenere mendacium, sed oportet illum veritatem semper attendere, non relationem verborum. Si Albericus se nobis condonatum diffitetur, et si Paganus filius ejus in Ecclesia nostra sub titulo monasterii vestri se factum monachum profitetur, negat uterque veritatem, dum falso loquitur. 179 Quod Paganus vobis suggerit, etiam si verum esset, sicut veraciter falsum dignoscitur, discuti tamen prius debuisset, antequam illum, reclamantibus monachis nostris, prudentia vestra suscepisset. Injustum est enim, et canonum regulis prorsus contrarium, sine judicio exspoliare vestitum. Quod illum non esse fugitivum dixistis, mihi non mediocriter displicet hoc ab ore vestro fuisse prolatum, quod sobrietatis armarium olim credideram, et veritatis sigillum. Ille utique de loco nostro, in quo monachus noster factus fuerat, aufugit, et stola secundae regenerationis rejecta occulte fugiens, claustrum B. Clementis infregit. Unde non solum fugitivus agnoscitur, verum etiam vera propositione sacrilegus esse probatur. Si de illo nobis offertis justitiam, quod justum est facite, nos de illo prius investite. Nam vos ignorare non credimus quod nec ad comprovincialem, nec ad generalem synodum, multo minus igitur ad quamlibet causam vocari debet exspoliatus. Praeterea noveritis, nec genus verae religionis esse, nec signum purae dilectionis, pro Pagani familiaritate Philippicam retractare in amicum, nec pro illo, si vestrae magnitudini placuisset, contentio, quae inter monasterium nostrum et vestrum esse solebat, et quae pene vel penitus pro dilectione vestra fuerat exstincta, rediviva fieri debuisset. Nos vero quod contra Paganum fecimus, adhuc facimus; nec extractum de vagina canonicae justitiae 180 gladium, nisi praecedente satisfactione, ab illo retrahemus. Quod si prius aliter actum intelligit, nos tamen juste et rationabiliter factum esse, sanctorum canonum auctoritate monstrabimus. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, domno Gualterio vitae laudabilis abbati, salutem cum dilectionis obsequio. In Regula B. Benedicti, secundum quam professi sumus, prohibitum dignoscitur et quod est amplius, auctoritate sancti Evangelii, ne alter alteri faciat, quod sibi fieri non optat . Unde tota mentis intentione cavendum est, ut quod nobis fieri non optamus, nulla occasione aliis faciamus, ne fidei nostrae professionis scissuram facientes, evangelicae etiam traditionis contemptores a Deo judicemur. Haec idcirco, venerabilis Pater, proposuimus, quoniam hominem quemdam, Garinum scilicet Galandi, qui sub confessionis actione et suae fidei promissione se suaque omnia nobis devoverat, subita pressum infirmitate monachastis, et res suas, imo nostras, quia Ecclesiae nostrae prius fideliter oblatas accepistis. Quod quam sit religioni Christianae contrarium, si scienter actum est, quod absit, nos minime latet, et vos certum habetis. Requirimus igitur a dilectione vestra hunc hominem, et universas res hujus hominis cum homine 181 ipso nobis reddere non differatis, ne forte actio dilationis vobis ascribatur argumentum cupiditatis, et sic per vos fraterna charitas vulneretur, quod est vinculum perfectionis . Valete. Bernerio honorabilis vitae abbati, Goffridus, abbatum omnium minimus, a Deo salutem, et a se germanae dilectionis devotionem. Servitio vestrae bonitatis, quod mihi licet immerito, saepe obtulistis, nunc opus habeo, et quem charitas debitorem fecit promittendo, non pigeat debitum solvere promissa reddendo. Andegavis si quidem ecclesiasticum negotium in crastino Ascensionis acturi sumus, ad quod prudentiae vestrae consilium et auxilium diligenter invitamus, et ne in praesenti necessitate nobis desit, humiliter deprecamur. Quod si deprecationem nostram qualibet occasione exaudire dissimulatis, amicus utique dici potestis, sed qui non permanet in tempore necessitatis. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus charissimo domino et praecordialissimo amico, Bernerio Bonaevallis abbati, viro vere religioso, beatam Trinitatem puro semper corde diligere, et ejus proximae festivitati nulla occasione deesse. Ad celebrandam nobiscum, quam diximus, sanctae et individuae Trinitatis festivitatem, et tantae solemnitatis devotio vos venire compellit, et ut sepositis curis omnibus nullatenus differatis venire, quem erga vos habemus purae dilectionis affectus suppliciter exposcit. Debitum quippe religionis est, et germanae charitatis augmentum, festa sanctorum Dei, et maxime suam ipsius festivitatem devotione celebrare, et diligentis se proximi justum desiderium totis visceribus adimplere. Valete, et in his quae humiliter rogamus, non sit vobis taediosum Deo et nobis obedire. Goffridus Vindocinensis monasterii inutilis servus, viro aeterna memoria digno, Bernerio abbati Bonaevallis, in valle spiritualis frumenti abundare, et hymnum Deo dicere sempiternum. Sancti Spiritus, ut arbitror, igne succensus et ab increpatione Simoniacae impietatis 183 spiritum, quo agitaris, reprimere non valens, multos in te adversarios incitasti, inter alios maxime unum cujus nomen dicere superfluum puto, quia nec vulgo manet incognitum. Et si illud, natura negante, surdi non audiunt, nec muti loquuntur, eis tamen ab aliis nutibus et signis est indicatum. Tibi, religiose abba, a multis dicitur quod Simonem Magum nostris temporibus in Ecclesia suscitatum frustra exstinguere verbis conaris, quia in hominibus qui corrigat non invenitur. Tu vero desiderio repletus prophetico, tibi suaderi nullatenus potest, quin semper inquiras, qui tecum assurgat contra regnantem in sancta Ecclesia abominationem, cum ipso Propheta fideliter clamare non cessans: Quis consurget mihi adversus malignantes, aut quis stabit mecum adversus operantes iniquitatem? Clama itaque tu organum Dei, tuba Spiritus sancti. Ne sileas, egregie praeco veritatis, nec vocem retrahas a correctione haereticae pravitatis; et si eos qui sanctae Ecclesiae castitatem foeda nimium pollutione commaculant, de templo ejicere, sicut Salvator fecit, non vales verberibus, saltem verbis nulla desinas occasione. Noli, vir sancte, noli credere illis, qui te loqui asserunt sine utilitate, quoniam eos, contra quos loqueris, revocare non potes a scelere. Qui talia dicunt, tecum pariter Joannem sanctum domini praecursorem redarguunt. Ille enim quamvis Herodem ab incestu revocare non posset, veritatem tamen non siluit, dicens quod 184 ei uxorem fratris sui habere nulla ratione liceret . Unde si vir sanctus decollari meruit, et coronari, Herodes impius, cum eis qui sibi consenserunt, promeruit aeternaliter cruciari. Satis est igitur melius cum Joanne redarguere quam reticendo veritatem consentire Herodi. Nulli certe Christiano Christi Dei et Domini sui legem silere licet, nec propter personam veritatem occultare. Nam qui propter personam veritatem occultat, Christum, qui est veritas, videtur abnegare. Vale, et agnoscant impii Simoniaci, te veritatis virtute plus posse quam possint ipsi Magi Simonis perversitate. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, venerabili abbati Bernerio, viro vere religioso, dimidium animae suae, et si non sufficit animam totam. Pater in Christo charissime, esse vestrum desiderio scire desiderans, quoniam praesens corpore non possum, praesentibus litteris dilectam Deo et charam hominibus dilectionem vestram interrogare praesumpsi, qualiter congregatio vestra se erga vos habeat; vos enim erga illam optime habere non dubito. De viribus corporis iterum quaero; nam de virtutibus animae vestrae quaerere superfluum aestimavi, quia illam de die in diem proficere credo certa fide, cum divina 185 cooperante gratia, vestrae bonitatis longaeva consuetudo in hac credulitate sensus meos omnino firmet et muniat. De esse vestro quaerens, mirandum non est si valde sollicitor, nam in prosperitate vestra laetor vehementer et delector, in vestra adversitate non mediocriter afficior et contristor, licet in adversitate, quae justum hominem probat, esset potius laetandum, si vis amoris, quo vos semper amavi, virtutem rationis admitteret. Haec autem ratio, quamvis ad ostium meae mentis saepius pulset, ei pulsanti non aperitur; nam funibus vestrae dilectionis alligata, intrare non sinitur. Vestram igitur prosperitatem diligere possum, vestram adversitatem desiderare ulla ratione non possum, sed illam meam faciens compassionis affectu, vobiscum usque ad mortem humeris charitatis portare paratus sum. Valete. Honorabili Patri et suo praecordiali amico Bernerio, viro sapientiae doctrina, et vitae meritis decorato, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, se totum cum posse suo. Quod vobis, venerande Pater, dixi simpliciter, sicut audivi, monachi vestri intellexerunt nequiter. Et ego mando vobis, quia illud libenter corrigam, nec unde vestri insidiatores, quos filios credebam, vos valeant molestare, ulterius dicam. Simplicibus et bonae 186 voluntatis hominibus me loqui putabam, sed praesentibus illis religiosae simplicitatis inimicis ponam ori meo custodiam. Quorum impuritas, velit nolit, quandiu vixero, certis indiciis poterit approbare quam pura charitate vos diligo. Cum quo, si necessitas exigit, et adversitatem sustinere laetor, et sine quo prosperitatem habere non delector. Bernerio vitae laudabilis abbati, frater Goffridus, salutem et dilectionem. Noveritis, quod tamen vobis in aure dico, Deo volente, me ad praesens Romam iturum: sed nec mulam habeo, nec mulum; et quia vos habere credo quod ego non habeo, humiliter supplico ut animal utrumque mihi praestetis, aut unum, vel, si placet, neutrum. Non tamen ideo de amicitia minus, quia vos propter vestra non diligo, sed propter vosmetipsum. Amico suo charissimo, Bernardo abbati S. Launomari, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis abbas, salutem. Fratrem hunc, quem vobis notum, et ex parte familiarem agnovimus, cum litteris nostris ad vos mittere curavimus, ut eum 187 ad salutem animae suae in congregatione vestra recipiatis, si tamen recipere vultis. Diu enim, ut ipse bene nostis, nobiscum fuit, sed mores suos juxta desiderium nostrum corrigere noluit. Unde merito aut ejus malitiosa vita blasphemari potest, aut ignorantia, vel incuria nostra, quod Deus abnuat, accusari. Venerabili fratri et coabbati, Odoni suo praecordiali amico, frater Goffridus, salutem et dilectionem. Fama discurrente sinistra ad nostrum usque pervenit auditum, quod Hierusalem redeundi habetis animum. Hierusalem semel vidisse vobis sufficere debet, quam si nunquam vidissetis, neque propter hoc contra vos orta esset calumnia diaboli, neque vobis necessaria indulgentia Dei. Fides utique monasticae professionis eundo Hierusalem observari minime potest; sed violari. Hierusalem etenim ire, sicut indictum est laicis, sic interdictum est monachis ab apostolica sede. Quod novi ego ipse, sicut ille, cujus aures erant ad os domini Urbani papae, cum et eundo Hierusalem peregrinari praeciperet laicis, et ipsam peregrinationem monachis prohiberet. Ubi sanctus Benedictus de peregrinis monachis mentionem facit, de illis loquitur qui eo tempore mundo quidem renuntiabant, sese in Domini servitutem profitentes, nullam 188 tamen sua professione alicubi firmantes stabilitatem. Eos vero, qui certo in loco profitentur, ubi professi sunt, et bajulare crucem Domini, et Dominum sequi necesse est, non peregrinam quaerere sepulturam. Non igitur sub occasione Hierosolymitani itineris deviemus ab itinere nostrae professionis, ne, dum falsam beatitudinem quaerimus, veram et corporis et animae inveniamus miseriam. Carnalis amore fratris vestri, qui in Hierusalem est, aut fortasse jam mortuus est, aut quousque illuc perveniatis mori potest, mens vestra ad illicita minime trahatur et spiritualium filiorum, et fratrum, quos sub pollicitatione fidei vestrae regendos suscepistis, et de quibus etiam Domino redditurus estis rationem, cura deseratur. Non est enim opus fidelis et bonae mulieris, proprios partus porcis exponere, et quos semel vigilans peperit, dormiendo opprimere. Hac arte Satanae multi, qui in regeneratione prima diabolo, et in secunda diabolo simul et saeculo renuntiaverunt, terramque promissionis praevio Spiritu sancto jam ingressi fuerant, corde in Aegyptum sunt reversi, et manna fastidientes, ollas carnium, et caetera, quae divinae legi erant contraria, petierunt. Habuerunt itaque escas; sed in escis illis retia, quibus capti, et hamum, quo sunt strangulati, invenerunt. Hi comparabiles sunt corvo infideli nuntio, qui cupiditate cadaveris Noe sancti patriarchae contempsit imperium. Prius quidem, ut columba, acceperunt ramum olivae, 189 cum quo ad arcam redirent, et in arca manerent, sed de fenestris arcae, ad quas fide baptismatis et monastica professione jam volaverant, non redituri evolaverunt. De quorum numero quemlibet hominem, multo minus igitur Dominici gregis pastorem et custodem esse non opto, ne forte contingat, quod Deus abnuat, illum ex pastore lupum fieri, et ex custode latronem. Valete, et quae bono animo scripsimus, vobis placeat retinere. Frater Goffridus, dilecto confratri Amblardo Lemovicensi abbati, sic fratres tibi commissos diligere, ne a te eorum diligantur errores. Perlectis litteris tuis, quibus de monacho tuo conquestus es, agnovimus quod immemor ecclesiastici vigoris, et honoris, et officii ac ministerii sui oblitus, linguae aculeis te exacerbare praesumpserit. Lingua quidem secundum Jacobum, inquietum malum est, modicumque membrum, sed magnam silvam incendit, quia animae et corporis substantiam perdit. Lingua ignis est, et in ea universitas iniquitatis consistit . Lingua gladius est, quo Conditor et Redemptor noster a Judaeis interfectus noscitur, nec illis tantum qui Christum gladio ferri, quantum illis qui eum gladio verbi peremerunt, mors Christi deputatur. Christus ipse in cruce jam positus pro illis potius oravit, qui eum gladio ferri pupugerunt, 190 non pro illis, qui eum gladio verbi occiderunt. Si igitur linguae perversitas non restringitur, non multum prodest, si caetera mala corrigantur. Habes circa hujusmodi delinquentes, et in Veteri et in Novo Testamento, divina consilia et praecepta, cum Dominus Deus in Deuteronomio dicat: Et homo quicunque fecerit in superbia ut non exaudiat sacerdotem aut judicem, quicunque fuerit homo ille morietur, et omnis populus cum audierit, timebit, et non aget impie, ne moriatur . Et ut sciamus hanc Dei vocem cum vera et summa majestate ejus processisse, ad honorandos et vindicandos sacerdotes, qui in ejus loco stant, aut de ejus loco cadunt cum adversus Aaron sacerdotem tres de ministris Core, Dathan et Abiron ausi sunt superbire, hiatu terrae absorpti ac devorati poenas statim sacrilegae audaciae persolverunt. Nec illi soli, sed et caeteri ducenti quinquaginta, qui eorum comites ad audaciam fuerunt, prorumpente a Domino igne consumpti sunt . Unde vera propositione probatur, quod non solum qui contra praepositos Ecclesiae superbiunt, sed etiam qui consentiunt eis, a Deo damnantur. In libro quoque regnorum, cum Samuel sacerdos a populo contemneretur, exclamavit Dominus, et dixit: Non te spreverunt, sed me . Et ut hoc ulcisceretur, excitavit Saulem regem, qui superbum populum calcaret et premeret, et per diversa poenarum genera affligeret, ut contemptus sacerdos ultione divina vindicaretur. David sanctus, cum oram chlamidis Saulis regis pessimi, 191 et jam in Dei dispositione depositi, occulte abscidisset, quod factum parvissimam contra doctorem musitationem significat; magna cordis contritione se arrexit, quia in peccatore praeposito Dei potestatem, quam venerari debuisset, et auctoritatem agnovit, quae nec major justis pastoribus a Deo conceditur, nec minor injustis. Sed et Salomon in Spiritu sancto constitutus docet quae sit sacerdotalis auctoritas et potestas, dicens: Ex tota anima tua time Deum, et sacerdotes ejus sanctifica . Et iterum: Honora Deum tuum ex tota anima tua, et honorifica sacerdotes ejus . Quorum praeceptorum memor, B. Paulus, cum sacerdoti, nesciens eum sacerdotem esse, malediceret, et ei diceretur: Sic insilis in sacerdotem maledicendo? statim culpam agnovit: et quia noxam ex ignorantia contraxerit, asseruit dicens: Nesciebam, fratres, quia pontifex esset. Scriptum est enim: Principem populi tui non maledices . Et alibi dicit: Non est potestas nisi a Deo. Et qui resistit potestati, divinae ordinationi resistit; et qui resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt . Dominus etiam noster ipse Jesus Christus, rex et judex et magister noster, usque ad passionis diem servavit honorem sacerdotibus, quamvis illi nec timorem Dei, nec agnitionem Christi servassent; nam cum leprosum mundasset, dixit illi: Vade et ostende te sacerdoti . Ea humilitate qua nos quoque humiles esse docuit, sacerdotem appellabat quem sciebat esse sacrilegum. Item sub ictu passionis cum alapam accepisset, et ei diceretur; sic respondes pontifici? Nihil contumeliose 192 locutus est in personam pontificis, sed magis innocentiam suam servavit, dicens: Si male locutus sum, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? Quae omnia ab eo ideo facta sunt humiliter atque patienter ut nos suae humilitatis ac patientiae haberemus et sequeremur exemplum. Docet doctores Ecclesiae legitime et plene honorari, etiamsi aliter agant quam debeant, dum circa falsos doctores Deus ipse talis existit. Praeterea sanctos apostolos Scribarum et Pharisaeorum, perversorum atque sacrilegorum doctorum, potestati substituit, quatenus apostolorum et probaretur humilitas, et meritum augeretur, et per hoc plebs Christiana disceret portare jugum veri sacerdotis, etiam sub falso sacerdote. Meminisse monachi debent, quoniam abbates Deus instituit; abbates autem monachos constituerunt. Quod si nos aliquid audere contra Deum possumus, qui abbates facit; possunt et contra nos audere monachi, a quibus fiunt. Qualescunque sunt Ecclesiae doctores, de ipsis tamen Dominus dicit: Qui vos audit, me audit, et qui vos spernit, me spernit ; et: Qui tangit vos, tangit pupillam oculi mei . Tangere hoc in loco non verberum quamlibet actionem significat, sed quae fit in praelatos a subditis, praeloquente praelato eis diabolo, linguae vel cordis detractionem. Maria utique soror Aaron prophetissa, dum Moysi detraxit, quamvis ipse aliquanto aliter fecerit, illico stigmate leprae perfusa est, et de castris Domini foras projecta . Ozas etiam Levites, cum arcam Domini recalcitrantibus 193 bobus cerneret inclinatam, eam volens erigere, statim ab angelo Domini percussus interiit . Per arcam praepositus Ecclesiae signatur, quem reprehendere minore ordini nulla ratione permittitur. Utile est et necessarium, ut B. Eusebius dicit, ut rectores a subditis timeantur, et ab ipsis corrigantur ut humana formidine peccare metuant, qui divina judicia non formidant. Deteriores quippe sunt, ut idem ipse asserit, qui detractionibus doctorum vitam moresque, quamvis videantur reprehensibiles, insequuntur, his qui substantias aliorum praediaque diripiunt. Et ideo juste infames sunt, et ab Ecclesia extorres fiunt. Nam sic odit Deus eos qui linguarum gladiis, seu quolibet alio modo adversus Patres armantur, ut Patrum invasores, et in omni mundo notantur infamia. Quos enim Deus suo reservavit judicio, humano examine condemnari nec debent, nec possunt. Et B. Gelasius papa: « Oves quae pastori suo commissae sunt, eum reprehendere, nisi a catholica fide exorbitaverit, nec debent, nec ullatenus accusare possunt, quia facta pastorum oris eorum gladio ferienda non sunt, quamvis recte reprehendenda videantur. Et B. Gregorius in Moralibus scribit, dicens: « Magistrorum vita, etiam si jure reprehenditur oportet tamen ut a subditis sufferantur pariter et timeantur. » Subtilis ergo via tenenda est a subditis rectitudinis, et humilitatis, ut reprehensibilia magistrorum facta nec placeant, nec tamen eorum mentes a servanda 194 magistrorum reverentia recedant. Quod bene Noe debriato exprimitur, cujus nudata verecundiora boni filii aversi veniendo texerunt . Quid est quod filii verecundiam patris superjecto dorsis pallio aversi venientes operiunt, nisi quod bonis subditis sic praepositorum suorum mala displicent ut tamen haec ab aliis occultent? Si vero subditi a rectorum suorum reprehensione temperare se negligunt, usque ad reprehensionem ipsius conditoris excedunt, cujus superna dispositione praelati sunt. Nam si opera hominum injusta videntur, potestas, quae a Deo est, nunquam erit nisi justa; quam injusti homines multoties propter subjectorum merita habere permittuntur. Non est toleranda a praepositis superba loquacitas vel praesumptio subjectorum. Haec sunt enim sicut venerabilis doctor et martyr Cyprianus, scribit, haereticorum ortus, atque conatus schismaticorum male cogitantium, ut sic superbi superbis placeant ut praepositum superbo tumore contemnant. Sic de Ecclesia receditur, sic altare profanum extra Ecclesiam collocatur, sic contra pacem Christi et ordinationem, atque unitatem Dei rebellatur . . . . Oportet ergo monachum, de quo mihi scripsisti, ne et ipse daemonium fiat, agere audaciae suae poenitentiam, et honorem Dei in sacerdote etiam aliter agente agnoscere, et tota cordis et corporis supplicatione suo praeposito satisfacere. Quod si superbus exstiterit, exerce in eum honoris tui potestatem, ut tanquam homicida, 195 ab omni ordine depositus, vel sic agnoscat ecclesiasticae censurae rigorem; nam si Deus superbis angelis non pepercit, superbis hominibus parcendum dedocuit. Homicidarum vero tria genera esse Clemens sanctus, discipulus B. Petri et successor ejus, in consilio residens asseruit, et poenam eorum parilem fore nos docuit. Sicut enim interfectores fratrum, ita et detractores eorum, eosque odientes, homicidas appellavit, quia et qui occidit, et qui odit fratrem suum, et qui detrahit, homicida est, quoniam detractio, etiam si cum veritate misceatur, ex odio surgit. Optare tamen debes magis injurias odientium pietate et patientia vincere quam concessa tibi licentia et auctoritate vindicare. Vale, et quae tibi scripsimus, si bona sunt, tene. Goffridus Vindocinensis monasterii abbas G. venerabili priori de Charitate, cum dilectione salutem. Praesentium latorem vestrae bonitati transmittimus, quatenus eum in congregatione vestra ad salutem animae suae, si vultis, recipiatis. Hoc tamen vobis laudare nec audemus, nec vituperare volumus, Diu etenim nobiscum fuit, et pravos mores suos semper emendare contempsit. Sed bonum, quod apud nos diutius facere 196 distulit, apud vos forsitan facere curabit. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis abbas, dilectis in Christo filiis Hamelino et caeteris omnibus, prospera mundi despicere, et nulla ejus adversa formidare. Gaudeo plane propter constantiam vestram, quam Deo acceptam esse non dubito, et coram bonis hominibus cognovi approbatam. Si molestum habetis, quod in ecclesia voces cantando non exaltatis, dico vobis quia oris vocem Deus non attendit, sed cordis. Quare non est opus sonantibus verbis cum oramus; sed ubi sacrificamus, ibi et orare debemus. Ubi vero sacrificandum sit, Psalmista manifestat dum dicit: Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humilitatum Deus non spernit . Si quis forte huic sententiae obviare tentaverit, asserens in ecclesia super altare esse sacrificandum, sicuti fit, verum est utique quod dicit . . . Sed scire debet, quia in Ecclesia altare ibi nihil aliud significat, quam cor in homine. Quae ergo, fratres, dicitis in cordibus vestris, in cubilibus vestris compungimini. Sacrificate sacrificium, ut diximus, sperantes in Domino cujus misericordia adjuti visibilem et invisibilem superabitis inimicum. Certe, fratres, vos non pugnatis eo quod alicui sua auferre vel subripere velitis, sed ne sponsa Dei Ecclesia, quae 197 casta omnino debet esse et libera, saecularitatis concubina fiat, et ancilla. Hoc si fieri posset, quod absit, non tam domus Dei quam spelunca latronum, et sentina vitiorum dici deberet. Est etiam alia causa vestrae magnae securitatis, quod non feriendo, sed patiendo resistitis; et non tam pro vobis quam pro successoribus vestris hoc facitis. Unde patet quod ipsius Domini nostri Jesu Christ exemplum tenetis, qui et pro aliis pertulit , et patiendo hostem superavit. Et sicut Dominum Jesum, caput nostrum, vicisse diabolum veraciter credimus, ita et nos omnes adversarios nostros superare valebimus, si illius membra fuerimus. Charissimi, mirari nolite quod ad vos venire differo, quia sexum illum mihi suspectum invenio, quem nec amicis bene fisum agnosco. Sexus iste nostrum primum venenavit parentem, suum quoque maritum et patrem, jugulavit Joannem Baptistam, inimicis suis fortissimum tradidit Samsonem, quodam etiam modo interfecit Salvatorem, quia nisi ejus culpa exigeret, Salvator noster pro nobis mori necessarium non haberet. Heu quantos jam perdidit! quos adhuc potest perdere non desistit! Ut breviter dicam, omnibus qui perierunt, qui pereunt, seu qui usque in finem saeculi perituri sunt, sexus iste duplicem contulit mortem. Nisi enim peccasset, et peccando primum hominem peccare fecisset, homo non moreretur in corpore, nec ejus anima in aeternum periret. Vae sexui, cui nec timor inest, nec verecundia, 198 nec bonitas, nec amicitia, qui magis timeri potest cum amatur, quam cum odio habetur. In his verbis epistola nostra concluditur. Dominus Jesus Christus sit abbas et Pater vester; bona ejus genitrix Maria, vestra mater. Ipsi Deo et Domino nostro, qui pro peccatis nostris in cruce positus, B. Joanni suam sanctissimam commendavit matrem, vestram, commendo fraternitatem, ut sua pietate vobis donare dignetur veram charitatem, veram obedientiam, puram cordis et corporis castitatem, et inter prospera humiles, et inter adversa securos vos faciat, et ad gaudia sine fine mansura perducat. Goffridus Vindocinensis coenobii servorum servus, dilectis in Christo fratribus, aeternam benedictionem. Quod vos diu est non visitavi, scitote hoc non meae voluntatis fuisse, sed penitus necessitatis. Infirmitas enim, quae dum apud vos essem me cepit, ut a vobis recessi, quatuor tantum diebus me dimisit; sed postea graviter invasit. Unde ab amicis nostris accepto consilio potionem sumpsi, qua dum corpus purgare debui, pene me corporis vita purgavi. Sed Dei gratia de infirmitate illa convalui, et ad vos quam citius potero, revertar, quos prae cunctis hominibus semper diligo et dilexi. Dilectis in Christo discipulis, Ingelbaldo, et omnibus aliis, Goffridus eorum indignus Pater, salutem a Deo et benedictionem. Calumniae, quae in partibus patriae Andegavensis olim contra nos ortae fuerunt, divina opitulante gratia, ad honorem nostrum et utilitatem sunt sedatae. Novitium quemdam honestae vitae, et optime litteratum suscepi; quem saeculi pannis exutum regulari veste habeo vestitum. Domnus prior noster infirmus tenetur, sed de beata illa anima quid dicerem, quae si, vocante Domino, a saeculo migraret, nunquam, ut aestimo, gehennam sentiret? Sed me infelicem! me miserum! quem nulla peccatorum meorum recordatio momordit, dum carnis sanitas blandiretur, nunc saltem inopinata infirmitas, quae me subito pressit, circa mea mala reddere deberet sollicitum. Cum sanguinis immoderantiam metuens parum me minui fecissem, minutionis die tertia, discors humorum fluxus ordinem naturae transgrediens per diem et noctem de corpore meo emanavit. Quem dum bona Dei pietas restrinxisset, febris mihi cognita pridem me vacuum pariter et fatigatum statim arripuit. Hinc igitur non jam ut subditos, non jam ut discipulos, sed sicut dominos et amicos charissimos, ex intimo cordis affectu vos deprecor, quatenus quidquid in vos deliqui, 200 propter charitatem, quae Christus est, corde, ore mihi dimittatis, et infirmitati animae meae succurrere, quia valde necesse est, non differatis. Caro quidem, unde gloriari oportet, affligitur; animae vero succurrendum est orando; de qua lugendum vehementer, si periclitatur. Frater Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque minister et humilis servus, dilectis filiis et fratribus, Hugoni priori, et caeteris omnibus, perpetuam benedictionem a Domino et a se puram et integram dilectionem. Quoniam oculus animae nostrae vobis vigilat diligenter, ut mihi vicem mutuae dilectionis reddatis, quaeso humiliter. Vigilate itaque orantes pro me, licet indigno, vestro tamen pastore, qui vos intra sinum memoriae nostrae semper contineo, et de mamilla proprii pectoris lac paternae dulcedinis, absens quidem corpore, sed praesens dilectione, vobis tribuo, potum simul animarum vestrarum et escam. Tali potu et esca fidelium discipulorum mentes satiantur, dulcedine scilicet sui pastoris et amore. Ego certe vestrae anxietati, quam pro nostra absentia vos habere non dubito, valde compatiens, pane tribulationis mens nostra frequenter cibatur, et potatur aqua angustiae. Est mihi tamen consolatio maxima, chara videlicet dilectio vestra, et malorum hominum patienter 201 portata persecutio. Vere vera dilectio vestra me consolatur, quae pro purificatione animae nostrae Deum die ac nocte precatur. Pravorum autem hominum etiam maledictio vehementer optanda est, et eorum benedictio non mediocriter formidanda. Nam maledictio illorum creat beatitudinem, et eorum benedictio acquirit damnationem. Unde si mihi non creditur, Christo saltem credatur, qui non mentitur, qui discipulis suis loquitur, dicens: Vae cum benedixerint vobis homines ; et: Cum vos maledixerint beati estis . Non horariam, sed assiduam fidelibus, non infidelibus, Christus in hoc mundo promisit pressuram. Unde vera ratione et Christi auctoritate probatur quod quicunque pressuram odit quam Christus promisit, non fidelis filii sortitur haereditatem, sed infidelis servi carcerem promeretur. Nec promittentem diligit Christum, qui Christi promittentis odit promissum. Nos autem, fratres, et promittentem Christum et ejus promissum toto corde, tota anima, tota virtute diligamus, et pressurae, quam suis promisit, si sui esse volumus, nos ultro offeramus, quia parum est, vel nihil penitus quamlibet pressuram pro tanto domino sustinere, cum ipsum Dominum pressurae praemium agnoscamus. Omnis itaque pressura, tribulatio, et angustia desiderio desideranda est, ubi Christus est in causa. Christus utique semper est in causa Ecclesiae suae, in qua nulli deest homini sive justo, sive peccatori. In hac causa justum quidem 202 probat, ut adhuc justificetur; hac examinat peccatorem, ut justus efficiatur. Pro hac causa ipsemet etiam carnem suscepit, et decertavit usque ad mortem; nec feriendo, sed patiendo superavit. Nos igitur amplius non affectemus laudes hominum, ut quaslibet eorum pressuras timeamus, sed Christum in sua causa esse nobiscum firmissime credamus, et pro ipso, qui nos redemit sanguine proprio, etiamsi opus fuerit, usque ad sanguinem decertemus. Nam pene aut penitus irremissibile nobis ab ipso peccatum imputabitur, si sanguinem nostrum pretiosiorem habeamus quam suum, Valete; et in causa Dei cum ipso constantes estote. Goffridus Vindocinensis monasterii abbas, charissimo fratri Roberto, salutem. Abstinentia, quam facis, scilicet quod tribus diebus tantummodo in hebdomada reficis, satis laudabilis esset, si quo modo videretur regularis. Regula namque, quam te observaturum coram Deo et sanctis ejus promisisti, praecipit quod, si quis fratrum aliquid Deo offerre voluerit, illud prius abbati suo ostendat, ut ejus voluntate et consilio fiat; si autem aliter fecerit, praesumptioni deputabitur, et non mercedi. Tu vero sine voluntate nostra hanc abstinentiam arripuisti. Unde timeo ne vanitati potius deputetur quam saluti. 203 Te igitur, frater, admoneo, ut quod voluntate propria praesumpsisti, voluntate nostra et consilio deseras, et cum Domino dicas: Non veni facere voluntatem meam . Iterum si te jejunare delectat, laudo, ut jejunando comedas, et comedendo abstineas. Ille enim jejunando comedit, et comedendo abstinet, qui sic quotidie comedit, quod ventri nullatenus satisfaciat. Uno siquidem die omnino abstinere, et altero ad plenum reficere, non satis videtur probabile. Die enim quo homo nihil cibi accipit multoties murmurat; altero vero cum multum desideratum cibum habuerit, vix modum in comedendo servat, et cum jam repletus fuerit, ineptam laetitiam gerit. Et idcirco utile valde, imo necessarium animae et corpori esse cognoscimus, ut et caro quotidie cibis sustentetur, et tamen a vitiis refrenetur. Nam qui sic vivit, duobus modis sibi proficit, quandoquidem et ab elatione alienus existit, et caetera bona operari non renuit. Ad conquirendam itaque salutem aeternam abstinentia corporalis sola non sufficit, nisi et animae quoque jejunium per abstinentiam vitiorum fuerit sociatum. Et ideo, dilectissime, ita corpus exerce jejuniis, ut purges mentem a vitiis. Hoc est autem spirituale jejunium, per quod sine dubio societas acquiritur civium supernorum, et ille laudabiliter hoc jejunium servat, quem detractio nulla exasperat, quem nec furor nec immoderata ira exagitat, quem superbia gratia Dei 204 non spoliat, quem maledictis lingua non maculat, quem rancor seu murmur non cruciat. Vale; et super hoc obedire non negligas. Goffridus Vindocinensis monasterii servus, suo multum dilecto fratri et filio Rainaldo, Deum timere et cum timore diligere. Infirmitas vestra, quam nostram facimus compassionis affectu, non magis sibi subveniri exigit quam nostra optat dilectio. At quia animo cupienti nil satis festinatur, forsan venit vobis in mentem quod salus vestra aut non curetur a nobis, aut oblivioni tradatur. Sed non ita est, quia omnia, quae mandastis vobis esse necessaria, quaesivimus; quaesita jam quaedam invenimus; quaedam adhuc invenire nequivimus. Medicus vero, in quo spes sospitatis vestrae tota suspenditur, ad nos venit, Turonum rediturus, ibi confecturus medicinam omnino vobis profuturam, ut asserit, et sic ad vos nobiscum venturus. Interim mittit vobis electuarium utile valde vestrae infirmitati, imo necessarium, quod quotidie jejunus accipiatis, et post coenam antequam dormiatis. Frater Goffridus, fratribus et filiis, R. priori et aliis omnibus, omnia quae corpori sunt necessaria, et utilia animae, a Deo Patre et Domino Jesu Christo, et Spiritu vobis multiplicentur, ut bona voluntate Domino serviatis, et gaudeatis in ipso. Cum tranquillitate, et multa pace, et omni amicitia desiderio desidero venire ad vos; sed quae sunt necessitatis vestrae et utilitatis me impediunt: unde Deo auxiliante expediar, et quam citius potero vos videbo. A quibus licet absens corpore videar, me vobis firma fide credatis corde semper et dilectione praesentem; vos enim estis sensus mei, mea cogitatio; vos viscera mea, vobis utrumque dedi, corpus utique meum, et animam meam; pro vobis utrumque, ut fidelius possum, expendo quotidie. Per vos utrumque commendo Domino Deo vivens, et etiam moriens commendabo. De caetero, fratres, quae bona sunt et sancta, quae bonae famae, quae sanae doctrinae et disciplinae cogitate et facite, quoniam vobis a Deo optime retribuetur, et a me pro viribus meis, qualicunque vestro pastore. Valete, et quae vobis in membranis scripsi, in cordibus vestris transcribite, ne me poeniteat, ingratis, quod absit! tam bona scripsisse. Frater Goffridus fratribus et filiis, R. priori, et caeteris omnibus, Deum timere, observare mandata, ejus. Mandavi et mando quod pro vestra necessitate et utilitate feci moram; sed ad praesens praevio Spiritu sancto veniam ad vos, quos purae dilectionis affectu dilexi, et diligam. Si tales invenero, quales vos invenire desidero, talem me inveneritis, qualem invenire desideratis. Servate innocentiam, humilitatem habetote, diligite patientiam. Ista sunt enim quae discipulorum obedientiam laudabilem faciunt, et tranquillam mentem magistrorum. Haec absens scribo, ut mihi detis occasionem vobis quod melius potero faciendi cum praesens fuero. Si fratres, qui aliter quam debuissent fecerunt, se digna emendatione correxerunt, mihi multum placet, et omnipotenti Deo multiplices grates et gratias ago. Natura nostra etiam ad culparum vindictam invita trahitur, et velox est ad indulgentiam. Consilium quidem stabile unicuique rectori animae inesse debet, sed in eo qui peccavit et poenitet, non sit difficilis mutare sententiam. Utinam qui peccavit, tam cito poenitentia duceretur quam cito mutaretur in ipso nostra sententia. In aedificationem me missum intelligo, non in destructionem. Neminem vestrum vexare quaero 207, sed vobis omnibus opto quietem. Sed ille, inquam, insanus est, et malignum spiritum habet qui eum ad iram provocare satagit, a quo post Dominum omnia sperare licet, et sine quo nihil ei possit esse quod prosit. Valete. Goffridus abbas non suis meritis, sed Dei gratia, dilectis filiis R. priori, et omnibus aliis salutem et dilectionem. Quod vobiscum in Pascha non fui, nostri corporis infirmitas causa exstitit. Gibbus enim mihi crevit in dorso, unde me secari oportuit. Et quamvis inter manus et lacrymosas voces dilectarum Deo sanctimonialium de Fonte Ebraldi, rasorio scribente in nostra carne suas litteras, corpus nostrum infirmitate pariter et vulnere non mediocriter fatigatum teneretur, nec infirmitas, nec secantis crudelitas, nec statim impositi salis asperitas, ut vos vel ad momentum obliviscerer, facere potuit, sed spiritus purae dilectionis, quo vos semper dilexi, et diligo, et diligam, mansit vobiscum. Dei tandem adjuvante clementia aliquantulum de infirmitate convalui, et partim aqua, partimque equo portatus Andegavim veni. Valete in Domino omni tempore, ipsum Deum, et Dominum nostrum rogantes, ut me, et in infirmitate patientem, et in prosperitate 208 humilem faciat, et me, et vos in sui dilectione custodiat. Goffridus abbas non suis meritis, sed Dei gratia, dilectis filiis R. priori, et omnibus aliis illam a Deo quam dedit suis sanctis discipulis benedictionem. Pro vestris piis precibus et lacrymis, quas pro me, licet indigno pastore vestro, filiali devotione Domino Deo obtulistis, multiplices gratiarum refero actiones. Pius et patiens Dominus, cujus patientia me diu peccantem sustinuit, pietate sua, vestris intercedentibus meritis, meae infirmitatis et vulneris specialis medicus fuit. Unde nullatenus valeo desperare sospitatem. Ego quidem quam citius potero ad vos veniam, quos desiderio videre desidero, et in quibus post Deum totius animae meae posui intentionem. Valete. Goffridus Vindocinensis monasterii servorum servus, dilectis in Christo filiis, Goffrido de Surgeriis, Jordano de Podio rebelli, Rainaldo Cartaldo, Herveo de Olona, salutem. Mandamus vobis, et mandando praecipimus, quatenus in proxima sanctae Trinitatis festivitate ad nos venire, et monasterium vestrum, prout dignum est, visitare non differatis 209, quod etiam non invitati facere deberetis. Hoc autem si quis vestrum contempserit, nisi gravi corporis infirmitate detentus, donec de inobedientia satisfaciat, a sanctae ecclesiae liminibus alienus existat. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilectis in Christo filiis, Jordano, Rainaldo Cartaldo, salutem et benedictionem. Si jussionibus nostris aliquando vos gravamus, non ideo contra nos murmurare debetis, vel, quod absit! nos odio habere, quoniam vobis multa imperamus necessitate monasterii potius quam voluntate. Obedientia tamen hanc sibi specialiter potestatem vindicat, ut non tam ejus cui praecipitur quam ejus qui praecipit voluntas fiat. Unde Dominus in Evangelio obedientiae formam tribuens, dicit: Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui me misit . Expedit itaque vobis, secundum Domini sententiam, alterius obedire voluntati, non vestram sequi. Sed quae, vel quanta vobis ob hoc in futuro merces repromittitur, si bene consideratis, suave leveque vobis erit quidquid in praesenti pro Domino sustinueritis. Repromittitur siquidem vobis vita sine senio, satietas continua sine fastidio, societas angelorum, et quod super omne bonum est, facie ad faciem assidue videre Deum. Et quia de obedientia charitati vestrae loqui coepimus, sub ipsius obedientiae nomine 210, et in remissionem omnium peccatorum vestrorum mandamus vobis, quatenus pisces nostros, cibaria videlicet fratrum vestrorum, usque Andegavim adducatis. Valete, si obedientes fueritis. Goffridus, qui gratia Dei est id quod est, dilectis in Christo fratribus, Hamelino priori, Briccio cellarario, salutem. Volo vos non ignorare, sed firmiter credere, me cum magno comitatu pro causa, quam scitis, Andegavim venturum vigilia Ascensionis, si detentus non fuero, quod Deus abnuat! corporis infirmitate. Hoc vobis curavi praedicere, quos ad expensas faciendas paratos desiderio desidero invenire. Si vero verbis aut clamore cordis objicitis paupertatem vestram ad haec minime posse sufficere, hic nulla necessitas cogit me respondere, sed imperat veritas vos non debere sic loqui, nec sic cogitare, qui divite Christo non debetis pauperiem formidare, et quibus quod habemus, nullatenus potest deficere. Mallemus quidem quidquid Credonis possidere cernimur honorabiliter expendere quam rebus ecclesiae Dei injustas ac pravas consuetudines homo incompositus et fatuus absque reclamatione violenter posset imprimere. Valete, et cui servitis, de sancti Clementis magna clementia confidite, de victoria nihil penitus haesitantes. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilecto fratri Hamelino, sic obedire, ut obedientiae fructum possit recipere. Infirmitati tuae, qua, ut mandasti, ingravescente ad nos venire non potuisti, sed domum redire potuisti, quanto possumus, et debemus cordis affectu compatimur. Illam tamen infirmitatem vehementer miramur, quae tibi impedimento fuit, ne ad nos venires, et impedimento esse non potuit, ne redires. Certe si non potuisses venire, sicut potuisti redire, mittere debuisses per quem constitutionem Dei et nostram complesses. Firmissime crede, et nullatenus dubites, fili in Christo charissime, quod monachus qui verbis obedientiam sapit, et obedientiae opus non facit, verbis quidem monachus videtur, sed opere monachus esse negatur. Unde ejus verba verbera potius quam gratiam promerentur. Vale, et formosa verba obedientiae prosequere obedientiae formoso opere. Goffridus Vindocinensis monasterii servus, dilecto fratri Andreae, salutis monita oblivioni non tradere. De te nobis relatum scias quod generalem refectorii panem et vinum respuisti, et ut 212 alium panem, vinumque aliud tibi quaereret, cellarario praecepisti. Si per invidiam et non ex veritate dictum est, dicentem non dubites poenam acquisisse sibi. Si vero a te actum est, sapienter corrige quod fecisti. Oportet enim te, frater, sic in omnibus temperari, ne quasi libera utens potestate quidquam facias, unde merito fratribus, quos tuae dilectioni commisimus, scandalum valeat vel murmur generari. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilecto in Christo filio Andreae, prudenter et simpliciter in omnibus ministrare. Circa fratres, quos tuae fidei commisimus, sic te decet esse sollicitum, ut dum animas eorum salvare desideras, curam corporum exhibere non negligas. Non enim bene in homine animam diligit, qui corpori in sua necessitate refugit subvenire. Utrumque Deus condidit, et ut utrumque repararet, utrumque suscepit; carne quidem mortuus est, et animae vitam, quam peccato suo perdiderat, iterum dedit. Non ex carnis corruptione, sicut quidam putant, animae mors processit; nec diabolus prius carnem nostram infecit quam animam. Unde qui recte credit, intelligit quod corruptibilis caro non animam peccatricem, sed anima peccatrix carnem corruptibilem fecit. In quibus fraternitati tuae non dicimus, ut ea facias, vel consentias 213 quae inordinate concupiscit voluptas, sed quae juste fieri cogit necessitas. Vale. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, venerabili fratri suo Andreae. « Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me , » memoriter retinere. Ad te, dilectissime, dilectum filium nostrum Herbertum misimus, quem in rebus saeculi providum esse cognoscimus, et ut ea quae foris agenda sunt, sapienter et tuo consilio agat, praecipimus, hoc sibi specialiter injungentes, quatenus te toto corde diligat, et tibi tanquam priori suo diligenter obediat. Tu vero te talem circa ipsum et caeteros tuae dilectioni commissos fratres cura pastorali exhibe, ne quid minus perfectionis in eis Pastor aeternus valeat invenire. Quod si circa animas tuae fidei creditas, juxta admonitionem nostram, te sollicitum exhibueris, firmissime crede, et nullatenus dubites, quoniam de minori substantia merito causari non poteris. Deus enim per me indignum famulum suum tuam supplebit inopiam, et pro grege bene servato mercedem ab ipso recipies sempiternam. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, Guillelmo, et aliis fratribus apud Castellum manentibus, salutem. Frater Guillelme, diximus tibi ut ad nos quam citius posses venires, et Bernardum tecum adduceres. Tu autem quae tibi diximus non fecisti, sed litteras, quales tibi placuit, nobis misisti, in quibus Bernardum, non posse venire significasti. Ad haec tibi respondemus quia, si venire non potest, deferri potest. Praecipimus igitur tibi auctoritate sanctae Regulae, ut infra quatuor dies, visis his litteris, ad nos venias, et Bernardum, si equitare non potest, afferri facias. Si vero aliter feceris, et te perpetuae infamiae nota damnamus, et Bernardum ita excommunicamus ut nec communionem percipiat vivus, nec sepulturam defunctus. Goffridus Vindocinensis monasterii servus, Guillelmo priori de Castello et fratribus qui cum eo sunt, observare regulam, et gulae irritamenta declinare. Pervenit ad aures nostras de vobis irreligiosa et inordinata prorsus opinio. Dictum est enim quod contra Regulam, quam coram Deo et sanctis ejus vos observaturos promisistis, carnes solemniter et generaliter 215 manducatis. Unde si ita est, imo quoniam ita esse credimus, vestrae intemperantiae vehementer condolemus, et ne ulterius fiat, Regulae vobis auctoritate prohibemus. Carnis comestio, sicut monachis pro corporis infirmitate conceditur, ita eis in carnis voluptate negatur, infirmi etiam si a carne penitus abstinerent, non propter hoc Regulam violarent. Carnibus namque vesci in Regula non est praeceptum monachis infirmis, sed permissum. Sed quia paucorum vel nullorum istam virtutem esse cognoscimus, ut videlicet a carne omnino abstineant, cum alicui carnem comedendam tribuimus, rationabilis est consideranda necessitas, non carne carnis nutrienda cupiditas. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilecto in Christo filio Guillelmo, et fratribus cum eo apud Castellum manentibus, obedire Deo magis quam hominibus. Nuntiatum est nobis quia tantam saecularium hominum, et quod periculosius est, mulierum frequentiam vobiscum esse patimini quod vix aut nunquam quae Dei sunt loqui potestis vel meditari. Et ubi inordinate saecularis est assiduitas, diu deesse non creditur grandis iniquitas, maxime in loco, in quo sexus femineus habitare permittitur, per quem etiam religiosae personae suspectae habentur. Sexus tamen ille, ubi bonus, nullus melior, sed ubi malus, nullus est pejor. Bonitatem vestram, 216 dilectissimi fratres, praesentibus litteris admonemus, et admonendo rogamus, ut si quid minus caute nunc usque egistis, nullomodo corrigere differatis, ne forte ordini vestro, quod absit! acquiratis infamiam, et sic, justitia dictante, nos contra vos provocetis ad iracundiam. Valete, et quae mandamus diligenter observate. Goffridus Vindocinensis monasterii minister indignus, dilecto in Christo fratri Bernerio priori Credonensi, Deum diligere et cum dilectione timere. Suae professionis fidem non bene custodit, qui B. Benedicti Regulae, quam se coram Deo et sanctis ejus jurejurando tenendam promisit, non obedit. Sancta etenim Regula nos edocente didicimus quod sua peccata et aliena quibus inficitur, abbati suo non occultare, sed revelare debeat monachus. Tu vero peccatum praepositi tui, quod consentiendo tuum fecisti, non occultum, sed publicum, quia cum publicis mulieribus publice factum, nobis occultasti. Unde evidentissime patet quod te peccando et nos contemnendo laesisti. Praesentibus igitur litteris tibi praecipimus ut camerulam illam in qua sordidator ille et sordidus pravam exercuit actionem omnino et festinanter destruas, et extraneum a claustro, et a curte B. Clementis facias eum. Quod quandiu distuleris facere, 217 tandiu te ab introitu sanctae ecclesiae esse volumus alienum. Vale. Frater Goffridus, Bernerio priori, benedictionem a Deo, et a se dilectionem. Infirmitatem tuam, frater in Christo charissime, audivimus, quam fecimus nostram compassionis visceribus. Et quia te consilio, et auxilio pariter indigere non ignoramus, dilectum nostrum fratrem et filium Gilbertum tibi transmittimus, qui pro te curam totius domus B. Clementis adimpleat, et tuis praeceptis in nullo contradicat. Tu vero sic tua moderare praecepta ut quod ipse fecerit, cum timore Dei faciat et amore. Vale. Goffridus Vindocinensis monasterii servus dilectis fratribus, I. priori et caeteris omnibus, benedictionem a Domino Deo, et a se dilectionem. Mandastis nobis, quod dictum vobis fuerat, quod Herbertus presbyter de Saviniaco quamdam maritatam tenebat, cujus maritum nocte graviter vulneravit, eo quod propriae uxori adulterini amoris habenas non laxabat. Si vera sunt haec, quae de presbytero fama sparsit, valde nequam est presbyter qui talia fecit. Nos tamen non decet, et secundum canones nulli licet, in incerta re certam sententiam dare. Licet enim vera sint, non sunt tamen credenda, nisi prius canonico ordine 218 fuerint comprobata, nec rebus suis presbyter exspoliari, vel ab Ecclesia projici debet, donec aut convincatur reus, aut liberetur innoxius. Nec ista a nobis, sed ab episcopo suo sunt examinanda. Scripsistis nobis quod presbyter pro veritate, quam populus de eo dicit, populum odit. Et ego scribo vobis utrumque verum esse, quia et veritas saepe odium, et odium saepe mendacium parit. Potuit itaque et presbyter pro veritate odisse populum, et populus pro odio adversus presbyterum incurrisse mendacium. Ducendus est, fratres, populus, non sequendus, nec recipiendus in accusatione clericorum. Et verum est proverbium illud: Praecedere debet qui ducit asellum. Populus est asellus, quem vos praecedere et ducere debetis, non sequi eum. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, suo in Christo multum dilecto fratri Roberto, servare modum discretionis, et terminis quos Patres posuerunt esse contentum. Novit, charissime, et bene novit tua dilectio, aliquid aliter agere esse humanae imperfectionis, et quod aliter actum est nolle corrigere diabolicae praesumptionis. In nullo agere, praeter id quod est agendum, est angelica perfectio, quam habere minime potest, quandiu hic sumus, nostra conditio 219. Dum igitur non habemus perfectionem angeli, nullatenus habeamus praesumptionem diaboli. Haec idcirco, venerabilis frater, proposuimus, quia te talia egisse, et adhuc agere fama discurrente sinistra audivimus, quae si vera sunt, ut nulla excusatione illa defendas, sed cum omni festinatione corrigas, tuam simplicitatem germanae charitatis visceribus commonemus. Audivimus enim quoniam circa sexum femineum, quem regendum coepisti, duobus modis altero alteri prorsus contrario te ita sollicitum reddis, quod modo in utroque modum discretionis penitus excedis. Feminarum quasdam, ut dicitur, nimis familiariter tecum habitare permittis, quibus privata verba saepius loqueris, et cum ipsis etiam, et inter ipsas noctu frequenter cubare non erubescis. Hinc tibi videris, ut asseris, Domini Salvatoris digne bajulare crucem, cum exstinguere conaris male accensum carnis ardorem. Hoc si modo agis, vel aliquando egisti, novum et inauditum, sed infructuosum genus martyrii invenisti. Certe nec utile fieri potest, nec aliquo modo fructuosum, quod contra rationem noscitur esse praesumptum. Tu autem contra rationem non mediocriter praesumpsisti, si qualibet occasione cubasti cum mulieribus, quas mundo furatus lucrari Domino debueras. Praesertim cum prohibitum sit a Salomone, in ipso, et per ipsum Spiritu sancto intonante: Cum muliere, inquit, non accumbas, nec sis assiduus cum ea, nec 220 illam conspicias, ne forte scandalizeris in pulchritudine illius, et pereas . Et item: Mulier pretiosas animas capit; cujus colloquium velut ignis cor hominis accendit . Nunquam, frater, de tua religione tantum confidas, ut credas te non posse labi, si caute non ambulas. Labilis est mundus, plenus limo, diu in eo stare firmus homo non potuit; subito lapsus est; vix aut nunquam surrexit. Tu quidem in mundo quasi montem excelsum ascendisti, ac per hoc in te linguas et oculos hominum convertisti. Ergo stans in monte, vide ne corruas, nec per martyrium martyribus sanctis penitus ignotum, religiosae vitae principio notam infamiae derelinquas. Nulla etiam tua actione mundo, qui pene totus te sequitur, suscites scandalum. Nam fieret tibi damnatio gravior ruina plurimorum. Mulierum quibusdam, sicut fama sparsit, et nos ante diximus, saepe privatim loqueris, et earum accubitu novo quodam martyrii genere cruciaris. Illis siquidem te semper sermone jucundum ostendis, et alacrem actione, omneque genus humanitatis exhibes, nulla servata parcitate. Aliis vero, si quando cum ipsis loqueris, semper locutione nimis durus appares, nimis districtus correctione, illas etiam fame et siti, ac nuditate crucias, omni relicta pietate. Quod si ita est, in utroque vehementer offendis, et modum totius discretionis transgrederis. Nam et erga illas nimium remissibiliter, et contra istas nimium poenaliter agis. Duram valde provinciam regere coepisti, et quae suum rectorem saepissime 221 traxit ad mortem: A muliere enim initium factum est peccati, et per illam moriuntur homines universi . Unde tibi ita prudenter ac simpliciter agendum est ut te et matrem pietatis gratia, et patrem circa mulieres exhibeat disciplina, et quae minus non habebunt perfectionis, minus non habeant tuae dilectionis. Non una a te plus diligi debet quam alia, nisi quae melior fuerit inventa. Juxta modum meriti vel culpae, extende modum correctionis vel gratiae. Illud tamen praecipue in mente tua fixum teneatur, quod in Evangelio Dominus dicit: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur . Fragilis est multum et delicatus sexus femineus, et idcirco necesse est ut pietatis dulcedine potius quam nimia severitate regatur, ne forte abundantiori tristitia absorbeatur , et qui eum regere debet, sic a Satana circumveniatur. A Satana rector circumvenitur, si per nimiam tristitiam regendum perire contingat, qui potuit liberari per indulgentiam. Cum de pietate tuam hic hortamur bonitatem, tibi auferre nolumus justitiae actionem, te justum esse pariter desideramus et pium. Sit igitur tibi pietas respuens inordinatam remissionem; sit ibi justitia piam semper habens compassionem. Vale, et nos tuarum sanctarum precum, suppliciter precamur, participes effice. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, servo et ancillae Dei, Herveo et Evae inclusis, bona initia fine meliori terminare. Admonendo nos docent, et docendo admonent, quibus feliciter obedire proposuistis, sacra eloquia, ut id usque in finem operemur, unde sine fine gaudere mereamur. Ultra enim omnem infelicitatem est, pro temporali vita doloribus ac laboribus plena, quae utique brevis est, et ejus brevitas incerta, vitam perdere, quae nec oculo cerni, nec tacita mentis cogitatione potest comprehendi; quam revera consequi est facilius quam enarrari. Ibi namque vivitur sine termino, sine dolore et senio, absque timore et periculo, ubi refectio sine fastidio, quae nullo cibi vel potus indiget adjutorio. In illa siquidem beatitudine refici, nihil est aliud quam contemplatione divinae majestatis satiari. Hanc sancti angeli considerant, et considerantes eam semper considerare desiderant. Huic beatae visioni perfecti quique non deerunt, qui in mundo pro Christi nomine se et sua pariter contempserunt. Ad illam igitur, charissimi, dum tempus habemus, sanctis operibus accedere festinemus; quam qui semel viderit, nullo inimico insidiante ultra amittere poterit. Et certe festinare debemus dum 223 vocat, certi de tanta mercede, qui incerti sumus de die. Vigilantes nos inveniat extrema necessitas, quae saepe praevenit dormientes. Tarde etenim nos male egisse poenitebit, et cum die ultimo superveniente se unusquisque separari a suo corpore viderit, cum sibi in fine oculos claudenti nigrescere et horrescere nox perpetua coeperit. Tunc, verum est, malitia nostra cessabit, mundi vanitas velut umbra deficiet, carnalis delectatio quasi fumus evanescet, pro quibus opprobria sola et crimina remanebunt, et tormenta sine fine mansura. O quam infelix erit anima illa, cui mox egressa de corpore insultare et insistere coeperint infernalium dirae facies ministrorum! cum rebus humanis vale ultimum dicens, mortem ante se habens, et vitam post se relinquens, in illud horrendum, et vix oculis attingendum pertrahetur profundum. Heu! quantum perdidit gaudium tantum exceptura supplicium. Quid tunc animi habebit, cum corpus suum recipiet ad aeternae damnationis augmentum? Illo die praesentabitur ante Regem saeculorum, eorum quae gessit in corpore rationem redditura. Sed quia nulla ad comparationem malorum bona ostentare poterit, ab ipsa sanctae Ecclesiae radice praecidetur, et nunquam effugiendis gehennae ignibus tradetur perpetuo crucianda. O quam triste, quam lugubre erit a dulci intuitu sanctorum separari, et quam terribile immundorum spirituum agminibus sociari! quibus qui sociabitur, 224 beatum se diceret, si, ut quodlibet brutum animal, in anima et in corpore mori valeret. Sed quia mors illa finem non habet, sic ibi semper moritur homo, ut semper resurgat, sed ad hoc resurgit ut pereat, nec tamen pereundo omnino esse desinat; sed semper moriens mortis exitum nunquam inveniat. In hoc autem damnati hominis miseria prorsus augebitur, quod Deum videbit, nec habebit, et ante sui Redemptoris conspectum peribit. Vae illis, qui haec in posterum toleranda timere nunc recusant; quae si modo timerent, nunquam talia tolerarent. Timere dico non timore quolibet, sed illo, quem vera fides adducit, qui ex charitate non ficta procedit. Charitas enim timorem parit, et timorem repellit. Parit timorem, ut Scriptura dicit: Beatus homo qui semper est pavidus . Timorem repellit, ut ait apostolus: Qui perfectus est in charitate, non timet : Quorum unus filialis esse dignoscitur, alter servilis. Iste filialis videlicet cum dilectione et desiderio, sed ille cum fastidio exhibetur et odio. Inter haec forsitan aliquis dicit: Cur homini tot et tanta minaris de Deo? Nunquam perdet ipse quem sua gratia creavit, quem creatum et propria culpa perditum ineffabili dilectione, dato se pretio, a diabolo liberavit. Hunc quasi non desperantem prospicio, sed ultra quam debet sperantem, nisi ante finem vitae sic sperare desierit, periturum non dubito. In quantum enim mihi videtur, et ipsa exigit ratio, tanto graviora apud Deum sunt nostra delicta quanto 225 majora erga nos se ostendunt ejus beneficia. Verendum est etiam ne vocem illam gloriosae resurrectionis pretiosa crucis vestigia protestantem, in judicio suo ad vasa iniquitatis prolaturus sit atque dicturus: Infer digitum tuum huc, et vide manus meas; et affer manum tuam, et mitte in latus meum , et agnosce quae pro te et a te, impietas humana, pertulerim. Hoc contra illos dictum sit, qui sibi nimis blandiuntur de promissionibus misericordiae, et contemnunt vires justitiae. Non est Deus talis qui in uno verum dicat, et in alio mentiatur. Sed sicut certum est quod promittit, ita certum est et quod ipse minatur. Et ideo, dilectissimi, Deum ac Dominum nostrum Jesum Christum pium et justum pariter credendo confitentes, et confitendo credentes, cum Psalmista dicamus: Universae viae Domini, misericordia et veritas . Universae viae Domini sunt duo adventus Filii ejus. Qui in primo praerogavit misericordiam; in secundo vero praerogaturus est justitiam. Et ne tunc justitia dictante pereamus, nunc confugiamus ad ipsum, qui magis praesto est dare veniam quam peccator converti ad poenitentiam; satis promptior ad ignoscendum quam quilibet homo ad peccandum. Haec ideo dixi ut qui converti voluerint, spem habeant, et spem habentes penitus resipiscant. Quod ejus pietas praestare dignetur, qui ita dispensavit utramque vitam ut in praesenti saeculo labores ac dolores cito finem haberent; in futuro vero honorum et praemiorum gaudia sine fine manerent. Goffridus Vindocinensis monasterii indignus servus, Herveo incluso amico suo, sancti propositi perseverantiam. H. secretarius B. Mariae, si monachus vult fieri, sicut nobis mandastis, non est respuendus. Vigilate itaque ut citius convertatur, et mundum deserat, cui forsitan illicite famulatur. Alterum vero, qui noverit presbyter factus est, de quo iterum significastis, si vobis bonae vitae esse videtur, nobis mittere curetis; et quoscunque honestae vitae clericos inveneritis, nobis transmittere non differatis. Plus itaque in hominibus diligimus honestam paupertatem, quam superbas eorum divitias, quas si habuerint, respuendae non sunt; habent enim et illae locum suum, nihil tamen pro faciendis monachis quaerimus, sed si quid oblatum fuerit, quia illud Regula suscipi jubet, suscipimus. Ordo siquidem noster exigit ut tales simus, qui non lucris temporalibus sed lucrandis animabus operam demus. Goffridus Vindocinensis monasterii inutilis servus, dilecto suo Herveo incluso, inter parietes lapidum sic includi, ne lapideis detrahentium verbis aliqua ex parte possit violari. Nobis, fili in Christo charissime, significasti, quoniam unus de fratribus nostris dixerit, quod de Britonibus, quos monasterio nostro monachandos misisti, congregationem nostram dedecorasti, sed nomen fratris ista dicentis qua nescimus occasione tacuisti. Nos contra garrulosa verba illius infidelis fratris veraciter protestamur, quod congregatio nostra per te et per eos, quos nobis misisti, non dedecoratur, sed convenienter ornatur. Illum tamen, qui quod bonum est, esse malum asserit, manifestum vellemus habere, ut veritas ejus falsitatem manifeste posset arguere. Certe, optime frater, qui adeo nequiter loquitur, solummodo te immerito non accusat, sed nos potius criminatur. Nullum enim per violentiam nobis sociasti, quia libenter suscepimus quos mundo auferre potuisti. In qua nostra et tua actione, si aliquid aliter actum est, nos quidem amplius et tu minus peccasti. Haec autem peccata sic impoenitenti corde simul portemus, ut Deo donante nulla alia habeamus. 228 Et si quid tu et nos fecerimus charitate, mirari non debes, si illi displicet, cujus cor plenum est iniquitate. Semper etenim dissentient a filiis Hierusalem filii Babyloniae. Illud etiam religio tua indubitanter agnoscat, quod nemo Abel justitiam valet obtinere, quem Cain malitia non impugnat. Vale, et quae dicta sunt, saepius ad mentem revoca.
(Matth. XXVI, 33) (Luc XV) (Psal., XLVIII,
15) (Psal. XCIII, 16.) (Rom. VIII, 31.) (Psal. LII, 6) (Jer. LVIII, 10) (Exod. XXXII, 26, 27) (Matth. XII, 32) (Luc. VI, 31) (Col. III, 14) (Psal. XCIII, 6.) (Matth. XIV,
4) (Jac. XI, 5-8) (Deut. XVII, 12, 13) (Num. XVI, 1) (I Reg.
VIII, 7) (Eccli.
VII, 32) (ibid. 33) (Act. XXIII, 4) (ibid., 5) (Rom. XIII, 1, 2) (Matth. VIII,
4; Luc. XVII, 14) (Joan. XVIII,
23.) (Luc. X, 16) (Zach. II, 8) (Num. XII.) (II Reg. VI, 6, 7) (Gen.
IX, 23) (Psal.
L, 19) (Psal. IV, 5, 6) (Matth.
V, 11) (Luc.
VI, 26) (Joan. VI,
38) (Joan. VI, 38) (Joan.,
VI, 38) (Eccli.
IX, 3-5) (ibid.,
11, 12) (Eccli. XXV, 33) (Matth. V, 7) (II
Cor. II, 7) (Prov. XXVIII, 14) (I Joan. IV, 18) (Joan. XX, 27) (Psal. XXIV, 20)
[ f. mortem] [ f. a se]