EPISTOLA XX. PHILIPPI AD RICHERUM.  Studium litterarum commendat.
Facis quod tuum est. Proprium est amantium, id quod amant expetere: et eorum, neque visu oculus, neque auris auditu satiatur, praesertim cum amori sana conscientia copulatur. Amant quippe nonnulli et requirunt quod amant, sed non recte requirunt, quia neque recte amant. Qui vero recte amant recte quoque requirunt quod amant, et rectus amor sequitur, et digne consequitur finem rectum, non tamen deficiens, sed magis proficiens ad perfectum.
Amas ut sensi litteras, imo sacras litteras, quarum lectio juxta Paulum instruit ad salutem, quarum dilectio de virtute provehit in virtutem, quarum, lector et dilector non caret fructu, vel praemio diligendi, sed requirens invenit, si tamen rectam pervenit ad viam requirendi. Verum, cum easdem litteras de fonte arido, de vena paupere postulas tibi fundi, non satis considerare te errare, non mediocriter me confundi, quia, cum a me exigis ad quod nullatenus invalesco, et tu nesciens falleris, et ego insufficiens erubesco. In hoc tamen non falleris, quod non poetarum exigis fabulas et figmenta, non sophistarum laqueos, non decipientium argumenta: non denique aliud quo exsultet vanitas, turbetur veritas et vacillet, sed quod tuam foveat, et, ut ais, animam refocillet. Hoc munus quovis munere tibi charius, imo pretiosius 92 attestaris, hoc a me posse mitti, ut tuae litterae perhibent, arbitraris: non attendens quod in silvam ligna ferri otiosum, ne dicam frivolum judicatur, et in agro meo nec ipsa ligna fortia, sed arundo fragilis generatur; habes quam incolis Cariath Sepher civitatem, ut legitur litterarum, habes divinos codices, apothecas uberes Scripturarum: habes cellam vinariam, domum illam aromatum, porticum Salomonis, habes quod ad refocillandum animam expedire perhibet divinae series lectionis. Legis autem et intelligis quod utile est doctrinae, moribus, sanctitati, apponis et diligere, et intellectum jungere charitati: et quod praedicat lectio, et capit intellectus legentis, amplexatur dilectio et affectus interior diligentis. Quia ergo perceptio praesentium ad obtinenda pro certo supercoelestia te perducet, quare mea nullius momenti verba vel monita exigas, non elucet, nisi forte quia amor intemperans nihil sibi judicat satis esse, quandiu sibi videt differri quidpiam, vel deesse. Unde recte polulus, qui se putat vacuum et inanem, gemit juxta Jeremiam, et laborans inedia quaerit panem: et quod mundus magnum putat et pretiosum quilibet animalis, dat ut sibi conferatur cibus et refectio spiritalis. Tamen quidquid accipiat, nondum hic ejus anima satiatur, nondum amor coelestium optata plenitudine gloriatur: et cum nullis praesentibus possit ejus fames vel mendicitas satiari, ea tamen et precatur et laetatur ad refocillandam animam sibi dari. « Omnis, inquit, populus gemens et quaerens panem; dederunt pretiosa quaeque pro cibo, ad refocillandam animam . » Nonnulli vero carnalium cum spiritales quosque viderint sic attritos, spiritalia mendicantes, ad lucra transitoria praepeditos, contemptis visibilibus amore invisibilium irretitos, spernunt eos et irrident, et abjiciunt veluti purgamenta, et eisdem plerumque inferunt, aut verbis, aut verberibus detrimenta. Unde in Threnis subditur: « Vide, Domine, et considera, quoniam facta sum vilis . » Quam ad se diligendum inspirat animam et convertit, ab eadem suos Deus miserans oculos non avertit, sed amantem introspicit et attente considerat vilem foris, amorem digne pensans, vilitatem recompensans spei beneficio melioris. Quos enim contemptus praesentium in oculis insipientium viles fecit, hos nimirum spes collata salvos faciet, imo fecit, quia, dum advenas et peregrinos etsi habere, non tamen tenere potuit praesens vita, jam sanctorum cives fecit spes, rei certitudine praemunita. Quodpropter, recte in tuis te litteris nonnunquam, ut attendi, nominas peregrinum, quia quisquis recte sapit, novit se dum hic vivitur, inquilinum: et non solum Parisius ubi aliquando litterarum gratia conversaris, sed ubicunque terrarum vel locorum es viator transitorius, hospitaris. Hospes vero noctis unius, quia illic diutius manere non intendit, non stabilem domum fundat, sed tabernaculum sibi tendit: mane facto solvens illud, alias pergit ire, nec ejus pes quiescit, nisi cum tandem ad optatam conceditur patriam pervenire. Hoc sapis, hoc recolis, hoc revera intelligo te sentire, hoc non semel sed iterum in tuis gaudeo litteris invenire: nec verbo, sive lingua tantum, sed vita et moribus hoc ostendis, dum non retro ad ultima, sed in ante ad optima dono gratiae te extendis. Ad hoc sonat et intonat omnis tuba vel buccina litteralis, ad hoc libri Gentilium et divinorum pagina spiritalis: ad hoc denique nobis datur omnis lectio vel Scriptura, in qua, si pie legeris, vel factor intelligitur vel factura. Est autem lege summa sancitum, et omni firmius insitum creaturae, ut genitum constet nihil, sed mutabilis sit naturae: et quidquid rerum tam corporalium quam spiritualium, vel simul, vel post invicem esse coepit, ut constet, incommutabile naturaliter non accepit. Quod si quis vel humanus vel angelicus spiritus stare nunc immutabiliter invenitur, non conditionis merito, sed gratia ejus qui condidit, hoc sortitur: et quod negat omnibus creatis ex nihilo lex naturae, praepotens gratia Creatoris confert, cui, quando voluerit, creaturae. Ad hoc autem a prudentibus ista rerum naturalis mutabilitas debet sciri, ut summo nisu caveant errore vel amore talium irretiri, ut nullo modo quisquam praesumat talibus inhaerere, quae et ipsa a seipsis non valent statu stabili permanere. Transeundum est igitur, et more peregrino proficisci et proficere non cessabis, omnemque creaturam instar tabernaculi tibi non sufficere judicabis: nec desistes progredi donec perveneris et inveneris magnum quiddam omni supereminens creaturae, eum videlicet qui mutabilia cuncta creans, solus immutabilis est naturae. Ille solus essentia, et essentiali excellentia naturaliter elucescit, mutationis motum, vicissitudinis umbram nescit, ab aeterno vere Deus magnus, praepotens, immortalis, non cujusvis majoris gratia, sed naturae privilegio specialis. Hunc praedicat, hunc attollit, non solum doctorum praedicatio vel Scriptura, sed omnium rerum creatio, mutabilitas, et natura, quae omnia cum judicio evidenti mutabilitatis insitae creata se ostendant, Creatorem increatum et immutabilem astruunt et commendant. Cum igitur in omni Scriptura intelligere poterit prudens lector, in omni creatura admirari providus intellector, creata quaeque digne considerans, quaeret semper faciem Creatoris, 93 nihil infra, nihil supra satiabit animum dilectoris. Infra quidem nihil est quod sufficere debeat, aut praeponi, supra illum nihil est, quem constat omnibus aeternitatis excellentia superponi: eum primum, eum novissimum sane sapiens percipit intellectus, summe bonum vere potissimum amor recte intelligentium et affectus. De quo cum bene studentium, ut ais, aemulator affectuosius nova quaeris, non in me, sed in ipso invenire quod postulas promereris, quia, sicut mali quaerent et non invenient , sic se bonis offerens invenitur, et qui petit accipit, et pulsanti ejus sanctuarium aperitur , et recte, quamvis bene studeas aemulatorem te bene studentium profiteris, in quo et non lates sub modio, et praesumptionis vitio non teneris: memor illius aethnici qui se non sophum ut priores, sed philosophum appellavit, nec sapientem publice, sed amatorem sapientiae praedicavit. Nosse autem debent, qui scholas incolunt, quia nondum satis eorum quispiam bene studet, si ad pulsandum praedictum sanctuarium, sollicitudine congrua non desudet: si non ad hoc legat, intelligat et diligat hunc laborem, ut profectu congruo, sequi et assequi velit et valeat Creatorem . Denique sicut aversus a sanctuario ignorans ignoratur, sic sapientia animalis stulta, vel stultitia judicatur ; et licet videatur quivis perditus multa scire, non sapit, sed desipit, dum non curat Domini sanctuarium introire. Pete ergo, quaere, pulsa, ingredere Sponsi cubiculum, in quo pax justitiam osculatur, anima verbo Dei nuptiali foedere copulatur: quo, cum perveneris, et apud te dixeris: « Bonum est nos hic esse , » valefacto non solum vitiis, sed et mundi negotiis, gaudebis angelis interesse. Quaeso autem, ut, cum bene tibi erit, mei vel ad modicum recorderis, ut assistens divino vultui, pro me affectuosius depreceris; et cum tibi divina bonitas infuderit munus gratiae largioris, sic intendas gaudio, ut et me participio dones copiae ditioris. Nimirum illa charitas, quae juxta Paulum , in nostris per spiritum cordibus se diffundit, in eo plus abundat, qui ex illa in proximum plus refundit; et cum pleraque caetera non possint et dari pariter, et a dantibus integra retineri, haec impensa pluribus, miro modo invenitur apud eos, qui impenderint plus, haberi. Opto ut haec charitas tuam scientiam aedificet, et salutarem evehat ad profectum, ut evacuato quod ex parte est, tandem felicius transeas ad perfectum. Vale.
(I Tim. IV) (Thren. I) (ibid.) (Joan. VII) (Matth. VII) (I Cor.

XIV) (I Cor. III) (Matth. XVII) (Rom. V)