CXLI.  Parthenonis S. Cosmae Talliacotiensis tutelam suscipit, ac possessiones juraque confirmat   (Laterani, Jun. 4.) [GATTULA,  Supplem. Hist. Cassin.,  tom. II, p. 803.]
CLEMENS episcopus, servus servorum Dei, delictis in Christo filiabus AUDOISAE, abbatissae monasterii S. Cosmae de Talliacotio, ejusque sororibus, tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis, in perpetuum.
Quoties a nobis petitur quod religioni et honestati convenire dignoscitur, animo nos decet libenti concedere et petentium desideriis congruum suffragium impertiri. Eapropter, dilectae in Domino filiae, vestris justis postulationibus clementer annuimus, et praefatum monasterium, in quo divino mancipatae estis obsequio, ad exemplar fel. rec. Alexandri papae praedecessoris nostri, sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et praesentis scripti privilegio communimus, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona eadem ecclesia in praesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum, concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, praestante Domino, poterit adipisci, firma vobis et his quae post vos successerint et illibata permaneant; in quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: Ecclesiam S. Viti cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam S. Joannis de Camerate cum pertinentiis suis, jus quod habetis in ecclesia S. Andreae, quae est in Clereto; medietatem oblationum quae in ecclesiis castris de Talliacotio in solemnitatibus Paschae et Natalis Domini, et medietatem de oblationibus mortuorum; sepulturam majorum hominum praefati castri, sepulturam Podii Bufarae cum medietate oblationum mortuorum, decimas molendinorum, quae sunt in valle Sanctorum Cosmae et Damiani; et in alveo suo triginta modios sementariotios terrae, vineas, terras, silvas, domos, casularia, quae in praedicto castro habetis; duo molendina, viginti duos pedes terrarum, de quibus homines vestri monasterii sunt infeodati, ecclesiam S. Mariae de Sorbo cum omnibus pertinentiis suis, ecclesiam S. Ceciliae cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Aegidii cum pertinentibus suis, ecclesiam S. Nicolai cum pertinentiis suis, ecclesiam S. Petri cum pertinentiis suis, extra praefatum castrum, ecclesiam S. Joannis de Camerata in colle de Palanga, quidquid habetis in ecclesia S. Andreae. Praeterea refutationem coram praedicto praedecessore nostro promissam, quam nobilis vir Bartholomaeus de Talliacotio de pravis consuetudinibus, quas a vestro monasterio exigebat coram personis pluribus fecit, ratam et firmam habentes auctoritate apostolica prohibemus, ne consuetudines ipsas idem Bartholomaeus, vel haeredes ejus aliquo tempore in monasterium exercere praesumant. Statuimus etiam ut nullus Marsorum episcopus in eamdem ecclesiam, vel ejus moniales et clericos aliquid juridictionis exerceat. Nulli etiam episcopo, vel legato, qui a latere nostro, vel successoris nostri specialiter directus non fuerit, liceat suae legationis obtentu vos vel succedentes vobis ecclesiam, aut homines vestros aut servientes, in ecclesia vestra manentes, ulla interdicti, vel excommunicationis sententia praegravare, et nulli etiam fas sit praeter Romanum pontificem, vel legatum ab ejus latere missum absque speciali mandato nostro moniales domus vestrae vel clericos excommunicationis, vel interdicti vinculo innodare, et nulli episcoporum, vel alicui personae ecclesiis vestris, maxime ecclesiae S. Mariae de Sorbo, quae proprii juris vestri existit, liceat novas et indebitas exactiones imponere, vel in eis procurationes, aut tallias sive demandas contra antiquam et rationabilem consuetudinem exercere, sicut est ibidem hactenus observatum. Praeterea decimas, ad ecclesias vestras spectantes, de manibus laicorum redimendi et quibuscunque rationabilibus modis poteritis acquirendi vobis licentiam indulgemus, prohibentes ut nullus easdem decimas absque consensu vestro de laica manu recipiat, Statuimus insuper ut infra fines parochiarum vestrarum ecclesiam, vel capellam, seu altare contra altare sine assensu dioecesani episcopi et vestro nullus aedificet vel erigat, salvis tamen privilegiis Romanorum pontificum. Praeterea nulli sororum vestrarum, vel clericorum liceat, post factam in eodem loco professionem, aliqua levitate, sine abbatissae suae licentia de claustro discedere, discedentem vero absque communium litterarum cautione nullus audeat retinere. Licet autem abbatissae, quae pro tempore fuerit, in eam de sororibus suis, quae vobis ignorantibus aut invitis, ab ecclesia vestra discesserit, et secundo tertiove commonita ad monasterium redire contempserit, regularem sententiam promulgare. Ecclesia S. Petri, in Castro quod dicitur Falliacozzo sita, et ejusdem capellani, in eadem libertate permaneat quam tempore antiquo habuit, et nunc habere noscitur. In eadem etiam libertate capellam S. Aegidii ibidem sitam volumus permanere; medietatem molendini Joannis Froctae, quam domina Aduisa abbatissa emit a domino Philippo de S. Donato, et medietatem silvae capitis aquae, et silvam collis de Coci. Cum autem generale interdictum terrae fuerit, liceat vobis in monasterio vestro, clausis januis, exclusis excommunicatis, et interdictis, non pulsatis campanis, submissa voce, divina officia celebrare. Satuimus insuper ut abbatissis, quae pro tempore fuerint, non liceat terras, ecclesias, seu possessiones alias, vel bona ecclesiae vestrae, sine communi consensu capituli vestri, vel majoris et sanioris partis, imminuere, vel aliquid in beneficium seu precariam personaliter, vel in perpetuum de caetero dare, aut modo aliquo alienare. Interdicimus etiam ne ulla monialis vestra, vel clericus, seu conversus sine licentia capituli vel etiam ipsa abbatissa pro aliquo fidejubeat; quod si fecerit, nec ecclesia vestra, nec aliquis locus vester ex illa fidejussione obligetur. Chrisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium, seu basilicarum, ordinationes clericorum qui ad sacros ordines fuerint promovendi, absque omni contradictione et appellatione, a quocunque malueritis suscipietis episcopo, sive ad ecclesiam vestram a vobis vocato, sive in sua propria, sive in alterius ecclesia licite celebrante, siquidem catholicus fuerit, et gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerit, sicut est hactenus observatum. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fatigare, sed illibata omnia et integra conserventur eorum, pro quorum gubernatione et sustentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis apostolicae auctoritate et Cassinensis monasterii debita justitia et reverentia. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, nisi praesumptionem suam digna satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco sua jura servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen.Ego Joannes presbyter cardinalis tit. Sancti Marci Ego Clemens catholicae Ecclesiae episcopus subscripsi. Ego Albinus Albanensis episc. subscripsi. Ego Octavianus Ostiensis et Velletrensis episc. subscripsi. subscripsi. Ego Pandulphus presbyt. card. basilicae Duodecim Apostolorum subscripsi. Ego Petrus presb. card. tit. Sanctae Mariae subscripsi. Ego Petrus tit. S. Laurentii in Damaso presb. card. subscripsi. Ego Petrus presb. card. S. Petri ad Vincula tit. Eudoxiae subscripsi. Ego Jordanus S. Pudentianae tit. Pastorum presb. card. subscripsi. Ego Joannes tit. S. Clementis card. Tuscanus episc. subscripsi. Ego Joannes Felix presb. card. tit. S. Susannae subscripsi. Ego Jacobus diac. card. S. Mariae in Cosmedin subscripsi. Ego Gregorius S. Mariae in Porticu diac. card. subscripsi. Ego Joannes S. Theodori diaconus cardinalis subcripsi. Ego Gregorius S. Mariae in Aquiro diac. card. subscripsi. Datum Laterani per manum Moysi Romanae Ecclesiae subdiaconi vicem gerentis cancellarii, II Nonas Junii, indictione VIII, anno Dominicae Incarnationis 1190, pontificatus domini nostri Clementis papae III anno tertio.