EPISTOLA LXXVI. AD M. PETRUM BLESENSEM.
ARGUMENTUM.-- Serio et erudite monet socium suum, qui totam pene aetatem in juris civilis, poeticarumque fabularum studio consumpserat, et adhuc pangendis canendisque amatoriis versibus, vacabat, tandem se ad Theologiae studium applicet, et curandae animae saluti impensius incumbat.
Charissimo socio suo magistro PETRO Blesensi, P. Blesensis Bathoniensis archidiac., salutem in auctore salutis. Saepe scriptis, saepe viva voce te monui et rogavi, quatenus a ludicris et scurrilibus abstineres, et, ut verbo Apostoli utar, non subterfugi, quominus tibi annuntiarem consilium Domini. Et quia locum apud te praemissa correctio non invenit, juxta consilium Pauli, mihi eadem scribere non est pigrum. Testimonio sane cujusdam sapientis, nunquam nimis dicitur quod nunquam satis discitur. Etsi variae occupationes liberam mihi scribendi invide aut facultatem, zelo tamen charitatis accensus, paginam repentae correctionis arripiam. Zelus Phinees coeuntes occidit. Moyses zelo ductus idololatras, Samuel regem Amalech, Elias quinquagenarios Judaeum sacrificantem Matathias, Petrus Ananiam et Sapphiram interfecit. Zelus Domini de templo vendentes et ementes ejecit. Zelus, inquit, domus tuae comedit me. Vae mihi, quia tacui, quia tanto tempore obmutui, et silui a bonis. Vereor ne sanguis fratris clamet ad Dominum de terra contra me. Fratrem voco, quem mecum filium Christi fecit divinae regenerationis adoptio. Verbum prophetae est: Maledictus est, qui prohibet gladium suum a sanguine, id est verbum exhortationis a mortificatione peccati. Gladius enim sub lingua corripientis; mel vero et lac sub lingua meretricia blandientis. Non parco tibi, ut mihi et tibi parcat Deus. Rex Achab pepercerat regi Benadab, sicut in tertio regum libro legis, et locutus est ei Dominus per Michaeam, dicens: Quia dimisisti virum dignum morte de manu tua, erit anima tua pro anima illius. Quia Saul pepercit regi Amalech, ab eo translatum est regnum ejus. Doleo, quia me loqui oportet debito et solito duriora; unde et verba mea dolore sunt plena. Te quidem in summos eminentiae titulos scientia scholaris extulerat, cumque debuisses aliis esse virtutum forma et speculum honestatis, per scurriles nugas et fabulosa commenta gentilium factus es multis laqueus in ruinam. Quid tibi ad vanitates et insanias falsas? quid tibi ad deorum gentilium fabulosos amores, qui debueras esse organum veritatis? O bone Jesu, o vera veritas, quomodo diminutae sunt veritates a filiis hominum? Domine, principium verborum tuorum veritas; in circuitu tuo veritas; et omnia mandata tua veritas. Et quae insania est de Hercule et Jove canere fabulosa; et a Deo, qui est via, veritas et vita, recedere? Narraverunt, inquit, mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua. Lex enim tua, Domine, lex immaculata, convertens animas; ideo animas convertens, quia eas supplantari non permittit. Scriptum est enim de justo: Lex Dei in corde ipsius, et non supplantantur gressus ejus. Posuerunt, inquit, peccatores laqueum mihi, et de mandatis tuis non erravi. Quomodo non errasti? quia haereditate acquisivi testimonia tua, ut non peccem tibi. Me exspectaverunt, inquit, peccatores; ut perderent me, sed non praevaluerunt, quia testimonia tua intellexi. In fabulis paganorum, in philosophorum studiis, tandem in jure civili dies tuos usque in senium expendisti, et contra omnium te diligentium voluntatem sacram Theologiae paginam damnabiliter horruisti. Audi prophetam: Respexisti ad majus, et ecce factum est minus; intulisti laborem tuum, et dixisti: Ecce de labore meo, et ego exsufflavi illud, dicit Dominus exercituum. Jam canis respersus es, et adhuc puerilibus te impendis. Sapientia clamitat in plateis, usquequo parvuli diligitis infantiam, et stulti, ea quae sibi noxia sunt, amplectuntur? Vereor ne te verbum illud sapientis respiciat: comederunt alieni robur ejus, et nescivit; sed et cani effusi sunt in eo, et ignoravit; qui de Domino sentire in bonitate debueras, et in Scripturis vitalibus degustare gloriam magnificentiae suavitatis ejus, amatoria scribis, et adinventionibus profanis et in te, et in aliis passiones desiderii suscitans, indignationem provocas Creatoris. Turpitudinem tuam publicas, ut et sanguis sanguinem tangat, et qui in sordibus est, plus sordescat. Peccatum suum, dicit propheta, sicut Sodomae praedicaverunt. Sed ex adverso clamat sermo propheticus, ne ascendatis in Bethaven, aut in Galgala, id est ne vestram ignominiam publice praedicetis. Insani capitis est, amores illicitos canere, et se corruptorem virginum jactitare. Audi quid dicat Job: Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne quidem cogitarem de virgine. Verbum sapientis est: turpia ne dixeris; paulatim enim pudor per verba dilabitur. Turpitudo etiam, inquit Apostolus, nec nominetur in vobis. Ipse vero de scurrilibus et curiosis hominibus loquens, in secunda ad Thessalonicenses: Denuntiamus, inquit, vobis, fratres, et per Jesum Filium Dei praecipimus, ut non communicetis eis. Quae utilitas tibi, quaeso, est, verba proferre in ventum, talentumque scientiae tibi commissum a Domino figmentis impendere fabulosis? talentum suum repetet cum usuris. Homo austerus est. Metit, ubi non seminavit. Thesaurum siquidem, quem habes, in vase fictili hactenus quasi sub eventu aleae posuisti. Vide, si tangit te sermo ille Domini per prophetam: Argentum tuum versum est in scoriam; et ibidem: Dedi eis aurum et argentum meum, ipsi vero de auro et argento meo operati sunt Baal. Quid tibi ad Jovem, et ad Herculem? contra legis prohibitionem nemus idololatriae juxta altare Domini plantare praesumis. Heu, heu, princeps hujus mundi ejectus fuerat foras, et nos eum reducimus syrenum cantibus, et rhythmorum deliramentis. Te introducente venerunt gentes in haereditatem Domini. Ingressae sunt gentes, id est gentilium mores in sanctuarium Dei, de quibus praeceperat, ne intrarent in ecclesiam suam. Ego quidem nugis et cantibus venereis, quandoque operam dedi, sed per gratiam ejus, qui me segregavit ab utero matris meae, rejeci haec omnia a primo limine juventutis. Dracones Pharaonis devoravit in me draco Moysi, dum suavitatis theologicae lepor evacuavit scientiam vanitatis. Ipsa est aqua Jerichontina, cujus sterilitatem Elisaeus salis appositione sanavit; et egressus ad fontes ait: Non erit in eis ultra mors, neque sterilitas. Sapientia, quae desursum est, teste Jacobo, primum quidem pudica est, deinde pacifica. Repudiatis ergo adulterinis amplexibus mundanae scientiae, tu qui major es mundo, studium scientiae salutaris amplectere, eamque studeas virginem castam exhibere Christo. Hanc sibi in sponsam et amicam eligeret Sapiens, qui dicebat: Hanc exquisivi a juventute mea: hanc mihi assumpsi in sponsam, et amator factus sum formae illius. Sane praecepit Dominus in lege Moysi populo Israel, ne quis de genere Chanaan sibi ducat uxorem; praeterea dicebat mater Jacob: Taedet me vivere propter filias Heth. Si acceperit filius meus uxorem de stirpe Chanaan, nolo vivere. Ego, etsi non materna, fraterna saltem dico affectione, quia taedet animam meam vitae meae, nisi tempestivius ab ista destiteris vanitate. Porro omnia, quae scribis, mirabili artificio, et exquisitissima sententiarum verborumque venustate componis. Sed damnat Apostolus ea, quae sunt rationem quidem habentia sapientiae secundum doctrinas hominum, sed non aedificant ad salutem. Illud nobile ingenium fratris mei magistri Willelmi, quandoque in scribendis comoediis et tragoediis quadam occupatione servili degenerans salutaribus monitis ab illa peremptoria vanitate retraxi; qui in brevi praeeminens in exercitio doctrinae coelestis fructuosa praedicationis instantia perditi jacturam temporis plenissime restauravit. Recedant itaque vetera de ore tuo, quia Deus scientiarum Dominus est, et ipsi praeparantur cogitationes. Ipse novit cogitationes tuas, quoniam vanae sunt. Illi, quorum janitor esse contendis, cum cognovissent Deum, non sicut Dominum glorificaverunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Porro sapientia Dei justificata est a filiis suis reprobantibus sapientiam hujus mundi. Filii autem hujus saeculi prudentiores sunt filiis lucis in generatione sua, reputantes stultitiam prudentiam praedicationis, per quam Deus disposuit salvos facere credentes. Sapientiam hujus mundi, quae inimica est Deo, et mors animarum, cum sapientia Dei simul habere non poteris. Duabus viis ingredi, aut duobus dominis servire non potes; pallium quidem breve est, duos operire non potest. Usquequo igitur claudicas in duas partes? Unum precor ut, sicut exhibuisti cor et linguam tuam servire immunditiae, et iniquitati ad iniquitatem, ita et nunc eadem membra exhibeas servire justitiae in sanctificationem. Hora tibi jam sexta est; quare stas tota die otiosus, cum ad operandum Dominus te invitet? Verbum Sapientis est: Quidquid potest manus tua, instanter operare, quia neque ratio, neque scientia, neque consilium apud inferos, quo tu properas. Erit in proximo Sabbatum, quando non erit tibi licitum colligere gomor, aut alias operari. In studio et labore perdito, subtiliter quidem, sed inutiliter te exerces. Utinam Dei obsequio impendisses, quod in capturam humani favoris et gratiae laborasti! Paulus se nihil scire arbitratus praeter Jesum Christum, et hunc crucifixum, dicebat; sive mente excedimus, Deo; sive sobrii sumus, vobis. Omne studium suum Deo attribuit; in ejus obsequium omnem intellectum suum captivare non desiit. Et tu quidem, venerande magister, prae omnibus coaetaneis tuis saeculari scientia hactenus floruisti; sed hodie et in proverbium populi et in opprobrium tuum versus est sermo prophetae, qui dicit: Ante messem totus effloruit, et inutiles grossos immatura perfectio germinabit. Sane non solum arbor, quae malos fructus facit, sed illa quoque quae bonos fructus non facit sententiam excisionis exspectat; tibi ergo tanquam inutili arbori imminent securis et ignis. Sed si te transplantaveris super aquas refectionis, id est studium sacrae lectionis, florebis in atriis domus Domini, fructumque facies, desiderabilem et manentem. Beatus vir, dicit quidam, qui in lege Domini meditatur die ac nocte, fructum suum dabit in tempore suo. Fructus autem spirituales, teste Apostolo, sunt: charitas, pax, patientia, longanimitas, etc. Et quem nunc habes fructum in his, in quibus nunc erubesceres et doleres, si theologicae suavitatis delicias degustares? Exi, quaeso, de foeditate porcorum, ut pascaris in deliciis domus Dei; mensa enim sacrae Scripturae contra omnes spirituales nequitias tibi parata est. Ideo mensa tabernaculi ad aquilonem posita memoratur. Propterea scriptum est: Parasti in conspectu meo mensam adversus eos, qui tribulant me. Porro illa tuarum clausula litterarum graviter me turbavit, in qua sermonem evangelicum vocas durum, insipidum, infantilem. Singulis tribus sub paucitate verborum respondeo. Non est durus sermo Domini, sed tu durus es, terrenus homo, carnalis, animalis. Terrenus, et carnalis caeci sunt. Animalis homo, judicio Apostoli, non percipit ea, quae sunt spiritus Dei, quia stultitia est ei, et non potest intelligere. Cum Dominus loqueretur de sacramento corporis et sanguinis sui, quidam retro abierunt apostatantes, et dicentes: Durus est hic sermo. Dum sermonem Domini durum vocas, istorum apostasiae deformiter te conformes. Adamas et hyacinthus, et caeterae gemmae, lapides quidem duri sunt, sed nihilominus pretiosi. Non Domini sermo, sed tu potius durus es, qui terram aeneam et coelum ferreum, juxta prophetae verbum, id est duritiem rationis et intelligentiae Dominus iratus immisisse videtur. In eo autem, quod verbum Evangelii insipidum vocas, multum distas ab eo, qui dicit: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super me ori meo. Desiderabilia sunt super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mel et favum. Infantilia vero et simplicia verba veritatis non inficior; nam semper amica est veritati simplicitas. Hic est vomer aratorius Samgar, in quo sexcentos Philisthaeos occidit. Hae sunt salivae defluentes per barbam David. Quod enim stultius est Deo, sapientius est hominibus. Verbum autem Apostoli est: Si vis esse sapiens in hoc saeculo fias stultus, ut sis sapiens. Nam per stultitiam praedicationis operatus est Dominus salutem in medio terrae. Renovare igitur spiritu mentis tuae, ut, sicut portasti imaginem terreni hominis, portes imaginem coelestis. Omitte penitus cantus inutiles, et aniles fabulas, et naenias pueriles. Illud mihi maxime vertitur in stuporem; unde tibi materia cantandi possit erumpere, quem inter anxietates innumeras video constitutum. Sagittae Domini in te sunt, quarum indignatio ebibit spiritum tuum ; quomodo ergo potes vacare jocosis, cujus spiritum totum occupat vis doloris? Tempus ridendi, et tempus plangendi. A corde tuo non debuerat excidisse plaga illa tam crudelis, et recens mors Joannis primogeniti fratris tui. Majoris tamen doloris memoriam renovat mors Gerardi; qui, licet fuerit minoris aetatis, majores tamen in visceribus tuis vindicarat affectus. Nepotem tuum Nicolaum gloriosae indolis agentem primitias transeo, quem de manibus tuis repente mors amara praeripuit. Claudo sub silentio fratris tui Ammonis carcerales angustias, quas summo desiderio affectaret mortis terminare compendio. Quomodo in tantis luctibus cantandi materiam invenisti? Musica in luctu, importuna narratio. Hoc unum precor ut, omissis inanibus cantilenis, scribas quae theologicam sapiant gravitatem; quae ad honestatem fructificent et aedificent ad salutem.