EPISTOLA X.
Gerhohî praepositi Reichersperg. ad abbatem Windbergensem epistola.--Nuntiat ei quid in collatione, cum Eberhardo ep. Babenbergensi super sententia sua instituta, se actum et dictum fuerit.
Amico amicus, amicitiam fidelissimam. Vulgare proverbium est: « In necessitate amicus probatur. » Item: « Non est personae, sed prosperitatis amicus, quem fortuna tenet mitis, acerba fugat. » Ut igitur amicitia inter nos hactenus habita, nunc in imminenti necessitate firma probetur et vera, in ipsius amicitiae verae vera charitate rogo vos tanquam amicus amicum, ut si forte dominus Babenbergensis episcopus fecit, aut facit mentionem collationis, inter nos habitae, cum essemus in domo sua, ut etiam de hac non sitis ignarus, scitote, quod in prima mea defensione, qua fidem catholicam nitebar defendere, nemo mihi adfuit, sed qui juxta me erant mihi consentiendo, steterunt a longe per silentium, et vim faciebant qui quaerebant animam meam. Quibus tamen neque ad horam cessi, sed auctoritates multas illis ingerendo neque victor, neque victus ab illo conflictu discessi cantando, quae tunc imminebat, Sextam meam, cujus initium: Defecit. Dominus episcopus velut jocando arripuit contra me, quasi ego defecissem in ipso conflictu. Sed ego e contrario in ipsa psalmodia mea glorians defecisse animam meam non a salutari, sed in salutari meo, cum caetera, ut hora tunc urgebat, silenter cecinissem, quia festinabatur ad mensam, illud manifeste cantans auribus adversariorum ingessi: Narraverunt mihi iniqui fabulationes, sed non ut lex tua . Pro fabulis quippe habui et habeo, quod homo in Deum assumptus, cui datum est nomen quod est super omne nomen , ita ut in nomine ejus flectatur omne genu coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis lingua confiteatur, quia Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris , negatur esse in gloria sibi data danti coaequalis. Cum, ut subtiliores et majores taceam expositores mihi consentientes, hoc ipsum plano sermone affirmat Venerabilis presbyter Beda in homilia super Evangelium: Facta sunt encoenia . Illic namque illud exponens: Pater quod dedit mihi, majus est omnibus , idipsum quod affirmo, affirmat, videlicet homini datam gloriae totius cum Patre suo aequalitatem, licet minor sit confitendus Patre increato secundum creatam et paulo minus ab angelis minoratam humanitatem. Legite, si placet, et idipsum in homilia capitulum. Legite quoque Hilarium nostrae assertioni per omnia consonum, in quo etiam invenietis manifestam solutionem dicti, quod mihi opposuistis de his, quae habet Pater vel in se, vel sub se. Quae omnia sibi asserit Filius a Patre suo data. Quod cum dicerem et ego prius dictum a Christo, ubi dicit: Omnia, mihi tradita sunt a Patre meo . Item: Omnia, quae habet Pater, mea sunt , vos dixistis, prout memini, Patrem nihil habere in se, quod Filio suo dederit, cum simplex natura Patris non habeat aliquid in se nisi se. Utrumque autem, scilicet, Quod est, et quod habet Pater in se, non sub se, idem sanctus Hilarius docens in octavo libro De sancta Trinitate dicit inter caetera: « Deus immensae virtutis vivens potestas, quae nusquam non adsit, nec desit usquam, se omne per sua edocet, et sua non aliud quam se esse significat, ut ubi sua insint, ipse inesse intelligatur. Non autem corporali modo cum alicubi insit, non et ubique esse credatur, cum per sua in omnibus esse non desinat. Non autem aliud sunt, quam quod ipse est quae sua sunt. » Item in eodem: « Non humano modo ex compositis est Deus, ut in eo aliud sit quod ab eo habetur, et aliud ipse sit qui habeat, sed totum quod est vita est, natura scilicet perfecta, et absoluta, et infinita, et non ex disparibus constituta, sed vivens ipsa per totum. » Claret in his dictis, aliisque Patrum documentis licenter de Patre dici: Et quod est, et quod habet; cum et ipse Filius dicat: Sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Unde miror vos contradixisse mihi dicenti, quod Omnia, quae habet Pater in se et sub se, dedit Filio. De quibus loquens Ambrosius in Lucam exponens illud: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo , dicit inter caetera: « Si omnia dedit, aeternitatem, majestatemque transfudit. » Idem in eodem, « Quod, inquit, evidentius divinae generationis indicium, quam quod de generatione Christi dicturus ipsum Patrem praemisit loquentem: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui? Cum dicit: In quo complacui, non aliena in Filio sed sua laudat. » Haec dicente sancto Ambrosio nostra illi consonat assertio, qua Christum, videlicet hominem, divinitus tam ab homine genitrice, quam a Deo genitore genitum praedicamus omnibus divitiis Paternae majestatis, etiam secundum quod homo est, esse divitem, non sicut dives est aliquis vassallus, omnibus divitiis domini sui ditatus, sed sicut dives est haeres, qui cum sit Dominus omnium paternarum divitiarum, tamen sub tutoribus et actoribus est usque ad praefinitum tempus a Patre . Proinde in praenotato conflictu graviter me offendit, quod homo in Deum sic assumptus, ut sit Deus, vassallo fuit assimilatus a domino episcopo. Cujus tandem consiliis potius quam disputationibus inclinatus consulente idipsum domino archiepiscopo, laudavi, ut scripta mea diligenti consideratione pertractarem, et recapitularem beati Augustini exemplo, qui librum Retractationis composuit, in a se dicta quaedam dilucidavit, quaedam temperavit, quaedam excusavit. Quem et ego promisi me imitaturum non tamen, ut quidam falsiloqui dicunt, recognoscendo in scriptis meis aliquid haeretico sensu dictum, etiamsi ab haereticis novis Nestorianis et Photinianis valeat in pravum sensum detorqueri, sicut ab eisdem verba quaedam sancti Evangelii detorquentur in pravum sensum perversorum dogmatum, de quibus modo non est dicendum per singula. Perstringimus tamen ex his aliqua in opusculo, quod hortatu praedictorum dominorum meorum episcoporum coepi, et nondum consummavi. Hoc autem, cum Deo favente consummavero, et non solum pontificali sed et apostolica censura examinatum ipsis quoque inimicis legendum proposuero, credo placebit bonis, etiamsi displiceat malis. Beda: « Pater meus, quod dedit mihi, majus omnibus est. Majus autem omnibus quod Mediatori Dei et hominum homini Jesu Chisto Pater dedit, hoc est, ut sit unigenitus ejus Filius gignenti nec natura dissimilis, vel virtute inferior, vel tempore posterior. Quam videlicet aequalitatem ipse Dominus in divinitate habuit, priusquam mundus fieret a Patre, ipse humanitate ex tempore incarnationis accepit. »
(Psal. XI) (Philipp. II) (ibid.) (Joan. X) (ibid. VI) (Matth. XI) (ibid.) (Joan V) (Matth. XI) (Gal. IV)