XXVI. AD EUMDEM.
In quo verbo reges nostri de susceptione domini papae convenerint, vestra sapientia non ignorat. Et noster quidem ad ecclesiasticas personas regni sui legatos destinavit in Angliam, cum litteris quas a domino papa receperat, et scripto illo quod a schismaticis est de Papiensi conventiculo fabricatum, ut scilicet utroque scripto tanquam allegationibus partium utrinque proposito, rectius possint, quasi de judicio formare consilium, et liquidius de contemplatione falsitatis oppositae cognoscere veritatem. Cui sane colloquio, quia corporaliter adesse non potui, per epistolam saltem interesse curavi, ut personae vicem pagina suppleat et vivae vocis instantiam epistola fidelis instauret. Cujus etiam epistolae transcriptum sanctitati vestrae censui destinandum, ut devotionem meam, quamvis parum utilem, officiosam tamen vestra dilectio recognoscat. De caetero, librum Ennodii vobis mitto, alienum quidem, sed, si experientia vestra probaverit, transcriptum cum quanta fieri poterit festinatione remittam. Ego autem librum illum non videram, priusquam mihi vestro fuisset assignatus judicio, visoque miratus sum qua primum ab auctore confidentia editus, aut quo postmodum ab aliis fuerit favore transcriptus. Neque enim mihi dignus videtur, cujus studio vel scripturae tantum tempus debeat sive census impendi, cum et volumen effusum sit, et ad intelligenda quae scripta sunt singula multis et taediosis oporteat iterationibus replicari. Prima siquidem facie difficilis et obscurus incedit, et cum rerum difficultatem stylus lucidior debeat aperire, intelligentiam potius sermo tenebrosus obtundit. Cumque multum habeat laboris inspectio, nihil habet assecutio voluptatis, quia nec absolutione sententia complacet, nec oratio venustate. Summa enim ejus intentio est, aliter omnia dixisse quam caeteri, ideoque totum quod loquitur exquisita quadam intricatione complicat et innodat, ut rectius Innodius quam Ennodius debeat appellari. Porro in metricis producta breviat, suaque nihilominus auctoritate brevianda producit, nullaque vitium falsitatis virtute redimitur, quia ipsum nec cultus orationis nec dignitas materiae recompensat. Unusquisque tamen ad observandas propositae legis tenetur angustias, dicendique libertatem necessitate supprimit quisquis se ad observantias hujusmodi arbitrio propriae voluntatis astringit. Facilem vero duplex culpa veniam non meretur, cum et intellectum retundit obscuritas, et aures metricae corruptio jocunditatis offendit. Credo ego librum hunc apud veteres nec notitiam habuisse, nec gratiam, ideoque nec in manus venisse multorum, sed sepultum diutius veteri quolibet armario latuisse, donec noviter in lucem merito obscuritatis et nova peregrini nominis admiratione processit. Sunt enim quidam, qui eo difficilia majoris aestimant, quia minus intellecta mirantur; ea minoris et tanquam puerilia reputant quae jucunda lucidi sermonis serenitas illustrat. Caeterum obscuritatem tanquam tenebras evitandam Seneca noster, et Tullius, et caeteri quorum scripta comprobantur, ostendunt. Julius quoque Caesar, vir illustris eloquentiae, culpabiles esse denuntiat qui ea volunt loqui vel scribere quae homines mirentur potius quam intelligant, et se tanquam scopulum ita fugere insolens atque infrequens verbum. Legite tamen, ipsumque non de aestimatione mea, sed de vestra potius experientia judicate, ne meritis ejus ignorantia mea praejudicium irrogasse dicatur ipsumque vestri favoris sententia defraudasse. Quod si irrefragabilem quaeritis de prosa ferre sententiam, ipsam secundum versuum merita judicate, quia verum est ipsum pari peritia circa tempora syllabarum et dictionum naturam virtutemque versari. Valete.