EPISTOLA II.  Item exemplar epistolae Pauli sanctae recordationis Romani antistitis per Andream et Gundricum missae, in qua continentur gratiarum actiones et postulationes, volendo adjutorium obtinere contra Longobardos.
Domno excellentissimo filio et nostro spiritali compatri Pippino regi Francorum et patricio Romanorum, Paulus papa cum maximo honorificentiae conatu et dilectionis affectu.
Quas praeclara excellentia vestra misit litteras, afferentibus Andrea et Gunderico solertissimis viris Christianitatis vestrae missis, acceptantes suscepimus litteras, quibus solita gratulatione, laetitia relegentes et mente, et corde, oppido sumus laetati, dum per eas optata nobis desideria, affectio et laetitia multum de vestra prosperitate nobis compertum est, Deo omnipotenti immensas referentes gratias, qui nos juxta, ut crebro optamus, de vestra immensa sospitate laetos reddere annuit. Nihil enim nobis dulcius, nihil suavius, in hac vita, exstitit quam vestrae incolumitatis gaudia assidue prosperis relationibus addiscere, dum nimirum prosperitatis vestrae laetitia sanctae Dei Ecclesiae exsultatio et omnium orthodoxorum exstitit uberrima defensio, et eis denique a vobis directis syllabis, nos certos in omnibus reddidistis vos paratos adesse in adjutorium et defensionem sanctae Dei Ecclesiae, in quibus necessitas ingruerit, atque in ea vos fide et dilectione firmiter esse permansuros cum beato Petro apostolorum principe atque beatissimae recordationis domno et germano meo Stephano sanctissimo papa, solliciti estis, omnia adimpleri et inviolabiliter conservari affirmantes, quae eidem Dei apostolo polliciti, et ob veniam delictorum vestrorum confessi estis. Quod quidem nos, dum cor excellentiae vestrae in manu Dei est, et divina benedictione sanctae unctionis gratia, per apostolum ejus, et regni coelorum clavigerum, beatum Petrum in regem, excellentissime atque praecellentissime rex, esse dignoscitur unctus, magna nobis id est confidendi spes, quod in ea ipsa charitate et dilectione atque promissione, quam coelestis regni janitori spondere studuistis, vos firmiter esse permansurum, dum et procul dubio, et per litteras, et vestros sedulo destinatos missos nobis confidendi materia conferetis. Unde et nos firmiter in vestra charitate, et dilectione, cunctis diebus vitae nostrae erimus permansuri, et nullus nos poterit, per quamlibet temporum interruptionem, a vestro amore et charitate atque dilectione, quem. medio nostrum adnexa est, separare. Pro quo obnixis deprecationibus quaeso, et coram terribili futuro judicio excellentiam vestram conjurans deprecor, ut juxta quod ex vestro mellifluo ore prolata, et beato Petro promissa sunt, firma constantia permanere jubeatis, respuentes inimicorum sanctae Dei Ecclesiae et fidei orthodoxae impugnationum impias suasiones et inanes promissiones, et Deo magis, et beato Petro, semper placere procurate, qui vobis praesentis regni gubernacula tribuit; quatenus et temporalis regiae potestatis vel culmen largiri dignatus est, coelestia quoque vobis regna perenniter tribuat possidenda, et in immensas de hostibus apostolorum principis suffragiis largiri dignetur victorias. De eo vero quod innotuit excellentia vestra vobis a Desiderio Longobardorum rege esse insinuatum, nullam malitiam vel invasionem a Longobardis in nostris partibus fuisse illatas, omnino credat nobis benivola excellentia vestra, non veridice in hoc vobis direxistis. Etenim, benignissime fili, et spiritalis noster compater, Christianissime rex, dum tantae ab eisdem Longobardis devastationes in nostris finibus ac civitatibus factae fuissent, et a nobis ex hoc admonitus fuisset, comminationis suae ad nos direxit litteras, quas, necessitate coacti, infra nostras apostolicas litteras hoc praeterito anno vestrae excellentiae direximus intuendas. Hostiliter quippe in civitate Synodaliensi per gentes, ferro et igne, quae extra eamdem civitatem consistebant devastaverunt, et plurimam exinde auferentes praedam, aliquantos ibidem interfecerunt homines. Similiter et in partes Campaniae, id est Castro nostro, quod vocatur Valentis, hostiliter irruentes, talia, sicut paganae gentes, egerunt de quibus usque hactenus nequaquam justitiam ab eis recipere valuimus. Et ideo excellentiae vestrae direximus, ut vestrum annuissetis dirigere missum, quatenus ejus praesentia inter partes justitiae pervenissent, ut non ex hoc aliqua a nostra vel Longobardorum parte ad easdem perveniendum justitias dilatio perveniret. Unde pro vestra amplissima satisfactione approbationem fecimus, in praesentia praedictorum vestrorum fidelium missorum cum jam dictis Longorbadorum regiis missis, et satisfacti sunt vestri missi de tantis iniquitatibus, et cognoverunt vestram veritatem et eorum mendacium. Et ob hoc non possumus tantas ab eis nobis illatas malitias tacere, sed necesse nobis vestro regali culmini, utpote post Deum hujus provinciae liberatori, cuncta innotescere, quo per eos omnis istius provinciae a vobis redemptae populus ad suam pertingere valeat justitiam. Interea, praecellentissime ac benignissime rex, Christianissime fili, et spiritalis compater, suscepimus et mensam illam quam olim sanctae recordationis domino et germano nostro beatissimo Stephano papae, et per eum beato Petro apostolo, obtulistis, quam et cum hymnis et canticis spiritalibus, litaniae laudes solemniter Deo referentes, infra aulam ipsius principis apostolorum introduximus, quamque vestri missi in sacram confessionem, super corpus scilicet ejusdem coelorum regni janitoris, ex vestri persona obtulerunt, quam et chrismate unctionis sanctificantes, et sacram oblationem super eam imponentes, sacrificium laudis Deo omnipotenti paterna animae vestrae remuneratione et regni vestri stabilitate offeruimus, decernentes apostolica censura, sub anathematis interpositione, nulli unquam licere eam ab ecclesia beati Petri alienare. Et ecce memoriale vestrum in eadem apostolica aula fulgens permaneat in aeternum, cujus remunerationem vos credite a justo retributore Domino Deo et beato apostolorum principe Petro in coelestibus regnis adepturum. De regio itaque et Petro quod innotuistis, omnino agnovimus, sed hoc in vestrae voluntatis arbitrio relaxamus, ut qualiter vobis placuerit, ita ex eis agatis, sive illis apud vos eos detinendo, sive etiam ad nos absolvendo, quoniam omnino quae vobis placita sunt, et nobis omnino congrua, et prospera esse videntur. Praefati denique missi vestri omnia quae a vobis injuncta exstiterunt liquidius nobis retulerunt. De quibus ad singula responsum reddimus, eosque de cunctis informatos, ad vos enarrandum absolvimus, perficientes et causam praedicti Andreae, ut ejus fuit voluntas, et vestra exstitit praeceptio. Omnipotens autem Dominus, qui dives est in misericordiis, suae extensionis brachio vos continua defensione protegat, et omnes adversarios ac rebelles vestris regalibus subjiciat vestigiis, tribuens longaeviter ac salubriter una cum excellentissima filia et spiritali nostra commatre benignissima regina, et amantissimis natis Carolo et Carolomanno, excellentissimis regibus, et patriciis Romanorum, atque Gisla nobilissima, regni gubernacula possidenda, et aeterna praemiorum gaudia cum sanctis et electis perfruenda. Incolumem excellentiam vestram gratia superna custodiat.