III. EJUSDEM AD EUMDEM.  De Senati clerici ordinatione, deque carcerali sua detentione, et proclamatione ad sedem apostolicam.
Reverentissimo Rhemorum archiepiscopo HINCMARO, Laudunensis Ecclesiae minimus episcoporum HINCMARUS debitam in Domino devotionem.
Relegi cursim scripta vestrae celsitudinis, quae mihi perferenda destinastis, instante anniversario mei traditionis perpetratae mea in parochia, et loco qui dicitur Silvacus. Mei autem non meae scripsi traditionis, ut removeatur amphibologia ambiguitatis inter tradentem et traditum ex possessivo pronominis. Liquet enim ex primitivo genitivi me traditum fuisse, non traditorem exstitisse. Dispectis autem vestrae magnitudinis apicibus, me solito more morderi perspexi, sed laedi me Deo gratias non sensi. Plenus ergo abhinc vobis non respondere, tantis impetitus jaculis, tantoque notatus naevo, hactenus sustinere paratus et dissimulare conatus, integro quoque fugatus anno, ad instar Abner praeterire volens, serris tritus non permittor. Itaque de causa Haimeradi compresbyteri nostri co regulariter et canonice audito rescribam. De diffinitione autem, quam dicitis super eodem a me factam negotio, ab his qui interfuerunt et vivunt, quosque vestris designatis scriptis, similiter mihi erit, velut non omnium memori, requirendum, et sic respondendum. Inter quos et Hadulfum in synodo Idus Maias Lauduno habenda adesse oportet, et nobis operae pretium est. Miror vero cur illum tandiu remorantem non remittitis, praesertim cum super eo vestrae ut justum erat annui interventioni. Igitur causam quam nescimus diligenter investigantes, et eorum, ut puto, homines, quae per nos non reminiscimur, per alios rescientes certi facti, certitudinem pronuntiabimus, et ut veraces, Deo propitiante, veritatem ore et corde proferemus. Ad quod de clerico vestro Senato mihi ita scribitis ad locum: « Propterea si ipse clericus criminosus non est, et docibilis est, quod etiam in episcopo canones sacri requirunt, quoniam a nobis tibi ordinandus offertur, non debes illum ab ordinatione in Ecclesia ipsa rejicere, cui per tanta tempora eamdem Ecclesiam consensisti. » Quod dicitis me consensisse, nescio unde hoc scitis, quoniam res nota est, nec per casus aut formas saltem verisimiles inflectitur. Et ideo nec me consensisse scitis, nec illud probare potestis, praefigentibus sacris canonibus de omni episcopo sub singulari numero, ut caveat episcopus ne dicat in quemquam quod evidentibus probare non potest documentis. Et item canon: Qui unum crimen probare non poterit, ad aliud admitti non debet. Nam et ipse in subsequentibus scribitis, « quia presbytero vestrae parochiae ad me misso respondi, quia sicut mihi fecistis in vestra parochia de mea Ecclesia, ita et ego vobis faciam de vestra Ecclesia in mea parochia. » Ecce quia non consentiebam. Quod autem illi respondi, assistentibus presbyteris, diaconibus, ac laicis respondi, ne irrita mea aut calumniosa in postmodum reperiretur sententia. Videlicet Sigeberto remandans, qui eum ad me miserat, de loco ac tempore rememorando, quando et ubi per meipsum jam de eadem Ecclesia ei fueram locutus, scilicet juxta pontem in Cadamo. Non enim vel tunc ex ulla motione animi, sed pacifice eum monui non recte egisse quod eum clericum, me nesciente, et sine rationabili apud Haimeradum diffinitione, in eadem constituerit Ecclesia. Qui respondit, non hoc sine ministrorum meorum se consensu fecisse. Me autem persistente, Quorum? exposuit Hadulfum. Tale autem super hoc a me recepit responsum, quod essem locuturus cum Haimerado presbytero, et si ille cedere vellet sine querela, suis annuerem petitionibus; sin autem, quod ratio et auctoritas dictaret exsequerer, quod et feci. Sed obtinere hoc apud eumdem Haimeradum nullatenus praevalui, et eidem Sigeberto id ipsum jam etiam per Lairadum hominem suum remandavi. Haec autem presbytero suo ad me misso computare necessarium non duxi. Sed ut recoleret quas rationes apud eum ex hoc, videlicet istas, habuerim removi. Et quod post hoc in synodo, sicut saepe solebat, idem Haimeradus se reclamaverit ostendi, in qua idem clericus requisitus, sicut nec in aliis, inventus non est. Unde ei denuntiavi, ut antequam ad judicialem hoc perferret negotium sententiam, emendaretur eidem Haimerado pacifice, quod illi derogatum sine ecclesiastico fuerat judicio, et hoc gratiose ferebam, essetque restitutus quibus illegaliter exstiterat spoliatus. Et sic idem Sigibertus, si justam in postmodum se putaret habere querimoniam, loco et tempore congruo et canonico deferret. Sciebam enim illud capitulum, quod quasi contra me, quod agit pro me, ita vestris ad locum inseritis inquientes scriptis. Cum sit constitutum in primo libro Capitulorum synodalium , tempore Augustorum nostrorum a nostris majoribus conservatorum, « ut sine auctoritate vel consensu episcoporum presbyteri in quibuslibet Ecclesiis non constituantur, nec expellantur. » Item in eisdem et istud contineri : « De his qui sine consensu episcopi presbyteros in Ecclesiis suis constituunt, vel de Ecclesiis ejiciunt, et ab episcopo, vel a quolibet misso dominico, admoniti obedire noluerint, ut bannum nostrum rewadiare cogantur, et per fidejussores ad palatium nostrum venire jubeantur: et tunc nos decernamus utrum nobis placeat, ut aut illud bannum persolvant, aut aliam harmiscaram sustineant. » Et ideo Sigibertum praemonui, quod sine meo consensu actum erat, sine detrimento sui corrigeret. Ergo redeamus ad vestra, in quibus post alia additis: « Et si eumdem clericum in eadem Ecclesia vis ordinare, scribe mihi secundum morem, et ego illi libertatem ecclesiasticam dabo. Si autem ipse clericus, cui per tanta tempora ipsam ecclesiam in Follanebraio habere, et in ea laborare consensisti, non placet, et per rationem, aut pro crimine, aut pro indocibilitate illum rejeceris, quem contra regulas sine mea licentia, et sine mea libertate canonica ordinasti, ostende, et alterum inveniemus. » Ad quae primum perquiro cur a tanto tempore de sua irregulari ordinatione non requisistis: de meo autem non consensu jam respondi. Sed mea inscitia, fateor, vestram in hoc miratur sapientiam, dum asseritis quia eum contra regulas ordinavi, quod nondum probastis, eo quod promittitis, si eumdem in eadem ecclesia volo ordinare, ut scribam vobis secundum morem, et vos illi libertatem ecclesiasticam dabitis. Nam difficile est, ut apostolica intonat tuba, ut habeat bonum processum quod habuit malum initium. Verum si illud vobis in me placeret custodire Sapientis: Priusquam interroges, ne vituperes quemquam, ubi nemo excluditur, prius erat modus ordinationis cognoscendus, et sic aut ordinator aut ordinatus jure judicandus, aut utrique canonico percellendi cauterio. Ergo capitulum quod ex Augustorum nostrorum libro , quasi contra me, quod agit pro me, detruncatum posuistis, integrum resumite. De ordinatione servorum. « De servorum ordinatione, qui passim ad gradus ecclesiasticos indiscrete promovebantur, placuit omnibus cum sacris canonibus concordari debere. Et statutum est ut nullus episcoporum deinceps eos ad sacros ordines promovere praesumat, nisi prius a dominis propriis libertatem consecuti fuerint. Et si quilibet servus dominum suum fugiens, aut latitans, aut adhibitis testibus munere conductis, vel corruptis, aut qualibet calliditate vel fraude, ad gradus ecclesiasticos pervenerit, decretum est ut doponatur, et dominus ejus eum recipiat. Si vero avus aut pater, ab alia patria in aliam migrans, in eadem provincia filium genuerit, et ipse filius ibidem educatus, et ad gradus ecclesiasticos promotus fuerit, et utrum servus sit ignoratum fuerit, et postea veniens dominus illius legibus cum acquisierit, sancitum est ut si dominus ejus illi libertatem dare voluerit, in gradu suo permaneat. Si vero eum catena servitutis a castris dominicis extrahere voluerit, gradum amittat, quia juxta sacros ordines vilis persona manens sacerdotii dignitate fungi non potest. De rebus vero illorum vel peculiari, quia a propriis dominis libertate donantur, ut ad gradus ecclesiasticos jure promoveantur, statutum est ut in potestate dominorum consistat, utrum illis concedere an sibi vindicare voluerint. Caeterum si post ordinationem aliquid acquisierint, illud observetur quod in canonibus de consecratis nihil habentibus constitutum est. De ecclesiarum vero servis, communi sententia decretum est ut archiepiscopi per singulas provincias constituti nostram auctoritatem, suffraganei vero illorum exemplar illius penes se habeant, et quandocunque de familia ecclesiae utilis inventus aliquis ordinandus est, in ambone ipsa auctoritas coram populo legatur, et coram sacerdotibus vel fidelibus laicis ante cornu altaris, sicut in nostra auctoritate continetur, remota qualibet calliditate libertatem consequantur, et tum demum ad gradus ecclesiasticos promoveantur. Similiter quoque de his agendum est quos praepositi canonicorum aut monachorum ordinandos expetiverint, eadem forma servanda est. » Hujus autem capituli tenore perspecto, responsum de ordinatione clerici vestri meum, si a me factum est, tempore et loco cum congruo tunc canonico exspectate, et interea de mea irregulari ordinatione judicare desistite, quoniam accusator simul et judex non eritis. Advertite nihilominus in hoc quid ipsi de posterioribus scribitis canonibus, ut nullus servilibus colonariisque conditionibus obligatus juxta statuta sedis apostolicae ad honores ecclesiasticos admittatur, nisi prius aut testamento, aut per tabulas eum legitime constiterit absolutum. Quae si quis episcoporum, ejus qui ordinatur conditionem sciens, transgredi per ordinationem inhibitam fortasse voluerit, anni spatio missas facere non praesumat. De scientia hujus clerici conditionis, et de transgressione per ordinationem inhibitam patet quod decerneretur: quae prius si placet opponenda est, et aut confesso aut convicto inculcandum erit judicium, quod jam licet de me non convicto nec confesso, absque ulla synodo, sine ulla hujusmodi interrogatione, aut requisitione, aut praesenti interpellatione, officium accusatoris simul et judicis, tam de absente quam absenti scripto vobis vindicantes, exercueritis ita pronuntiando: « Quia vero ipsum clericum contra regulas ordinasti, regulae sacrae demonstrant dicentes ; Admittuntur, inquit Leo in epistola ad universos episcopos per universas provincias constitutos, passim ad ordinem sacrum, quibus nulla natalium, nulla morum dignitas suffragatur, et qui a dominis suis libertatem consequi minime potuerunt, ad fastigium sacerdotii, tanquam servilis vilitas hunc honorem capiat provehuntur, et probari Deo posse creditur, qui domino suo necdum probare se potuit. Duplex itaque in hac parte reatus est, quod et sacrum ministerium talis consortii vilitate polluitur, et dominorum, quantum ad illicitae usurpationis temeritatem pertinet, jura solvuntur. Ab his itaque, fratres charissimi, omnes vestrae provinciae abstineant sacerdotes: et non tantum ab his, sed et ab aliis etiam qui originali alicui conditioni obligati sunt, volumus temperari, nisi forte eorum petitio aut voluntas accesserit, qui aliquid sibi in eos vindicant potestatis. Debet enim esse immunis ab aliis, qui divinae militiae fuerit aggregandus, ut a castris Dominicis, quibus nomen ejus ascribitur, nullis necessitatis vinculis abstrahatur. » Et quasi haec in me exponendo, haec sequentia subinfertis: « Et post decretam natalium honestatem, mores ordinandorum describens, hanc conclusionem subjungit : Hoc itaque admonitio nostra denuntiat, quod si quis fratrum contra haec constituta venire tentaverit, et prohibita fuerit ausus admittere, a suo se noverit officio submovendum, nec communionis nostrae futurum esse consortem, qui socius esse noluit disciplinae. » Atque adjungitis: « Sciendum vero est hic non vacare a discretione et rationis specialitate haec pronomen pluralis numeri: Si quis fratrum contra haec constituta venire tentaverit, » et reliqua usque dum prosequimini, « repetamus superiora hujus epistolae. » Scitote nec istud hoc singulare, quod pertinet ad omnes, a beato papa Leone positum, nec ista haec pronominis, quae respiciunt ad unumquemque, quae vel superius de ejusdem statutis papae praeposuistis, aut inferius subjungitis, et sicut vultis exponitis, in hac de qua agitis querela quiddam mihi obviare; quia nec intelligo nec intellexi admittendos ad ordines sacros servituti obnoxios, nisi libertate dominorum suorum donatos, neque inventos aut detectos statuo retinendos, neque ad hos gradus viduarum maritos, aut quibus numerosa fuerint conjugia, ullo pacto acquiesco vel acquievi suscipiendos: neque aliquod turpis lucri fenus, aut suo aut aliquo nomine aliquem clericorum impune duco exercentem; et ideo et illud hoc, et ista haec, cum reliquis quae prohibita sunt exsecror. Sed et, si libet, prius officium accusatoris judiciario ordine assumite, et canonice illud exsequimini, et canonice paratus ero ostendere, qualiter contra me ista non cognosco pertinere: et qualiter ea intelligam et amplectar, paratus ero verbum ex verbo usque ad iota unum, ex fidei subtemine quae ab eodem papa contexta sunt exerere. Scribitis quoque ad locum: « Hos autem Gallicanos canones, quibus saepe in tuis scriptis uteris, et per quos te reclamas, scio quia non abjicies. » Et quia nunc longum ac supervacuum videtur, cum per singula de caeteris omnibus, tunc et de eorum receptione pleniter respondebo. Quod autem de vestro scripsistis clerico ita: « Si autem ideo illum vis ad synodum tuam venire, quoniam Chalcedonenses canones dicunt nullum absolute ordinari debere presbyterum aut diaconum, nec quemlibet in gradu ecclesiastico, » et reliqua. Quae reliqua quia non tetigisti, apponimus: « Nisi specialiter ecclesiae civitatis, aut possessionis, aut martyrii, aut monasterii qui ordinandus est pronuntietur. Qui vero absolute ordinantur, decrevit synodus irritam haberi hujuscemodi manus impositionem, et nusquam posse ministrare ad ordinantis injuriam. » Scio me non aliter unquam ordinasse quemquam, qui taliter non pronuntiaretur. Quod si fecissem, irrita haberetur manus impositio, nec ministrare ordinatus ad meam posset injuriam. Quod concilium post istud capitulum, concinendo hoc depromit secundum : « Clerici qui praeficiuntur ptochiis, vel qui ordinantur in monasteriis, et basilicis martyrum, sub episcoporum qui in unaquaque civitate sunt, secundum sanctorum Patrum traditiones, potestate permaneant, nec per contumaciam ab episcopo suo dissiliant. Qui vero audent pervertere hujusmodi formam quocunque modo, nec proprio subjiciuntur episcopo, si quidem clerici sunt, canonum correptionibus subjacebunt; si vero laici vel monachi fuerint, communione priventur. » Ergo ordinationis modus indagandus est et subditis. Ut item oblitus per illum discas cujus suasione illum contra regulas ordinaveris, quatenus si forte in Synodo episcoporum inde compellatus fueris, habeas quid respondeas: manda mihi, et ego illum, quoniam nostrae Ecclesiae est mancipium nulla libertate donatum, per meos missos tibi in synodum tuam transmittam, ut discas quod beatus Leo ad Anatolium Constantinopolitanum episcopum scribit , quia « sicut in mala suasione delinquitur, ita et in mala consensione peccatur. » Stupeo et in his et in ipsis, quae superius cum beato Gregorio praedicabilibus proposuistis praesentialiter scriptis dicentes: « Praesertim cum neminem pastoris fungentem officio latere debeat, quia in exsequendo divino ministerio, sicut nullius gratia ad indebita provocari, ita et debita nullius odio vel privati studii zelo debeat retardare sive pervertere. » Ecce in mala suasione delictum, et in mala consensione peccatum depromitur. Et sicut vos sensitis quod mihi male suasum est, et a me male consensum, vos pariter consentire videmini, dicentes quae jam praemisi, ut scribam vobis si eum ordinare volo secundum morem, et vos illi libertatem ecclesiasticam dabitis, quem taliter ad gradus ecclesiasticos pervenisse divulgatis. An hic aut odium alicujus bullit, aut gratia alicujus scaturit? Ut capiatur ordinator, forte male est et irregulariter clericus vester ordinatus. Ut vero intentioni ipsius male hunc instituentis alterius in loco non refragetur, libertatem dabitis promovendi. Illudue odium parturit? istudne gratia gignit? Ut autem praelibavi, quondam gratiosa ejusdem Sigiberti allocutione etsi delibutus, tamen clericum hunc irregulariter suscipere quasi gratia ille ctus non praesumpsi. Nunc autem, licet illo mihi insidiante, nullo odio motus, quod ratio et auctoritas dictaverit exsequendum, si suae abhinc, quod hactenus non fecit., voluntati justitia faverit, via justitiae a nobis prosecutionis iter non retardabit. Praefatum autem clericum ideo ita commonitorie ad synodum vocavi, quia ab Haimerado presbytero accusatur. Sed et nunc, quia a vobis de sua ordinatione calumniatur, ut adveniat pervoco, et quod meum est ei propinabo. Si autem missos vestros, aut cum eo, aut post eum ad synodum dirigere disponitis, qui eum servituti obnoxium comprobent, aut si ipse negare non potuerit, suam audiant professionem, non mihi displicet. Ille tamen si intraverit per ostium, retinebit eum ovile ovium; sin autem ascendit ex adverso, ac velut fur aliunde, expelletur ut latro. Quod autem mihi de eodem scribitis ita: « Ipse autem nullam rationem, spoliatus contra rationem et auctoritatem, tibi inde in synodo regulariter reddere debet. » O utinam mihi qualicunque episcopo, carcerali sicut scitis custodiae tradito, et nullo crimine appetito, neque synodale unquam aut usquam diffugienti judicium, hoc ipsum ea conditione conservaretis ut contra rationem, et apostolicae sedis auctoritatem, dolorem super vulnus addentes, et inferentes mihi et parochiae meae, contra apostolicorum omnium decreta, etiam ab apostolica sede vocato, et eam appellanti, praejudicium non exigeretis a me responsum, usque ad synodalem saltem conventum! qui non solum eram spoliatus rebus ac facultatibus cunctis, verum et potestate corporis, decernente beato Felice papa, cum praedecessoribus suis Julio papa, et Lucio, Calixto, Zephyrino, Victore, Aniceto, Hygino, Xysto et Alexandro, ac successoribus Damaso, Gelasio et Adriano: « Si quis episcoporum suis fuerit rebus exspoliatus, aut a sua Ecclesia vi aut timore expulsus, quod omni Christiano nomini est inimicum, oportet et decet episcoporum propositum semper prima fronte certare, ut omnia quae ei ablata sunt, potestati ejus legaliter reddantur, et praesul prius restituatur, et postea non statim, sed diu et per spatiosa tempora suis potestative dispositis, et ad suam necessitatem praeparatis, ad tempus veniat ad causam, et si juste visum fuerit, accusatoribus respondeat suis. » Et in subsequentibus: « Quoties episcopi se a suis comprovincialibus, vel a metropolitano putaverint praegravari, aut eos suspectos habuerint, mox Romanam appellent sedem, ad quam eos absque ulla detentione, aut suarum rerum ablatione, libere ire liceat; et dum praedictam Romanam matrem appellaverint Ecclesiam, aut ab ea se audiri expoposcerint, nullus eos aut excommunicare, aut eorum sedes subripere, aut eorum res auferre, aut aliquam vim eis inferre praesumat, antequam amborum causa Romani pontificis auctoritate finiatur. Quod si aliter a quoquam praesumptum fuerit, nil erit, sed viribus carebit. Nam nec hoc perpere praesumimus, sed et id ipsum in Nicaena synodo constitutum, et antecessores nostros egisse, bene, Athanasi, nosti; quoniam quando tu et Paulus Constantinopolitanus, Asclepius Gazae, et Lucianus Adrianopolites ab Orientalibus episcopis, inconsulto sanctae memoriae Julio praedecessore nostro, damnati estis, et ad eum, quasi ad totius orbis caput, ut semper huic sanctae sedi licitum fuit, confugistis, cognita eorum nequitia et vestra justitia, vos in communionem suscepit, et omnium vestrum curam gerens, propter sedis propriae dignitatem, singulos suis reddens Ecclesiis, Orientalibus scripsit, culpans eos quod non recte tractassent, viros inculpabiles de suis Ecclesiis expellentes, et constituta Nicaeni concilii minime conservantes. E quibus ad certum diem nonnullos sibimet adesse praecepit, ut de talibus certam praesumptionibus redderent rationem, et coram eis ostenderet justum se super eis protulisse decretum. Interminatus est etiam, non talia deinceps fratres esse passuros, et nisi ab hujusmodi praesumptionibus cessarent, a propriis esse gradibus eos recessuros. Tali enim hujus sanctae sedis privilegio tu et fratres tui proprias recepistis Ecclesias cum omnibus sibi pertinentibus. His et aliis quamplurimis documentis manifestum est nullum damnari aut suis exspoliari rebus debere epicopum, qui hanc sanctam sedem interpellaverit, aut sibi defensatricem asciverit, donec judicium de eo nostrae apostolicae auctoritatis, hoc est principis apostolorum Petri agnoscat, quia solummodo Christus Jesus huic sanctae sedi, id est apostolicae, hoc facere commisit. Utpote quoniam solus atque prae omnibus praefatus princeps apostolorum creditus est, atque percipere meruit a Rege regum Christo Deo claves regni coelorum. » Ista felicia cum isto Felici pariter tonant duodecim mundi luminaria, per quae reclamo cum eorum praedecessoribus ac successoribus, nec quidquam habebitur ratum, quidquid ab eorum constitutionibus fuerit diversum. Ergo in isto et isti vana loquuntur cum cunctis praedecessoribus eorum, quia sic uniuscujusque successoris auctoritas habebitur rata, si praedecessoris sui actibus, ut ait Symmachus papa, tribuerit firmitatem. Itaque unde ille vester clericus spoliatus sit nescio, neque unde vestitus esse debeat adhuc ignoro. Si autem aut reclamationis aut expiationis vocem, aut accusationis adversus aliquem habet in mea parochia, utrum ad synodum a parvitate mea habendam debeat venire penitus a vobis poterit discere. Data Kalend. Maii praesentis tertiae indictionis.
(Cap. 90) (Lib. V, cap. 43) (lib. I, cap. 88) (epist. 1) ( Leo, ibidem in fine) (can. 6) (can. 8) (epist.
87) (Felix II,
epist. 1)