XLIX.  Ecclesiam Turonensem tam Dolensis quam caeterorum Britanniae citerioris episcoporum metropolim confirmat, petente Engelbaldo episcopo.   (Laterani, Mart. 3.) [MARTEN.  Thes. Anecd.,  III, 894.]
ANASTASIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri ENGELBALDO Turonensi archiepiscopo, ejusque successoribus canonice substituendis, in perpetuum.
Justitiae et rationis ordo suadet, ut qui sua desiderat a successoribus mandata servari, decessorum suorum voluntatem et statuta custodiat. Praedecessor siquidem noster felicis memoriae papa Innocentius controversiam, quae de praelatione Turonensis ecclesiae et subjectione Dolensis inter earum pastores jam diu agitata est, bonae memoriae Gaufrido, quondam Carnotensi episcopo, tunc apostolicae sedis legato, cognoscendam terminandamque commisit. Quae cum in ejus praesentia in pluribus locis Galliae tractata esset, et necdum fine debito terminata, Dolensis archiepiscopus ad ejusdem praedecessoris nostri praesentiam venit, conquerens in dilatione ipsius causae se multoties gravatum esse, et multas ob hoc expensas sustinuisse. Propter quod suppliciter postulavit, ut idem praedecessor noster eamdem causam ad suam praesentiam revocaret, et debitum finem imponeret. Cujus petitioni acquiescens, apostolicis litteris antecessori tuo Hugoni praecipiendo mandavit, ut apostolico se conspectui praesentaret, ecclesiae suae justitiam super hoc ostendere praeparatus. Quo interim divino judicio viam universae carnis ingresso, tam ipse archiepiscopus quam Dolensis pro ejusdem controversiae decisione, praedecessoris nostri beatae recordationis papae Lucii se conspectui praesentarunt. Cum autem de ecclesiae suae justitia rationes, scripta et argumenta plurima produxisset, productum est tandem in medium praedecessoris nostri bonae memoriae papae Urbani privilegium, in quo manifeste continebatur, quod idem papa post multas hujus rei in sua et legatorum etiam sedis apostolicae praesentia, discussiones et retractationes, scriptis Romanorum pontificum Nicolai videlicet, Joannis et Leonis quoque IX et Gregorii VII diligenter inspectis, et omnibus hinc inde diligenti examinatione pertractatis, ex communi fratrum suorum episcoporum, et multorum Romanae Ecclesiae clericorum consilio decrevit, et scripti sui munimine roboravit, ut tam Dolensis quam caeteri deinceps Britannorum episcopi Turonensem ecclesiam suam esse metropolim recognoscerent, et debitam ei semper reverentiam exhiberent, nec ullo ulterius tempore post Rollandi obitum, qui tunc Dolensi ecclesiae praesidebat, ad pallei usum Dolensis episcopus aspiraret. Ad haec vero Dolensis nihil quod ratione subnixum esset respondit, nec partem suam alicujus Romani pontificis auctoritate tueri potuit. Auditis itaque utriusque partis allegationibus, et scriptis Romanorum pontificum ex parte Turonensis ecclesiae studiose inspectis, praefatus praedecessor noster papa Lucius, communicato consilio in consessu fratrum suorum episcoporum, presbyterorum, et diaconorum cardinalium, et multorum aliorum nobilium, Romanorum civium, eamdem sententiam auctoritate apostolica confirmavit, et tam archiepiscopum quam Turonensem ecclesiam de ipsorum episcoporum obedientia propria manu per baculum investivit. Praecipiens juxta ejusdem sententiae tenorem, ut tam Dolensis quam universi deinceps Britanniae citerioris episcopi Turonensi ecclesiae, tanquam metropoli propriae, subjaceant et debitam obedientiam ac reverentiam humiliter exhibeant; nullusque de caetero Dolensis episcopus ad pallei usum aspirare praesumat; sed sicut jam dictum est, Turonensem ecclesiam propriam metropolim recognoscat, et reverenter ei obediat. Idipsum sanctae memoriae papa Eugenius scripti sui pagina confirmavit. Nos igitur qui licet indigni in sede justitiae, disponente Domino, constituti, a via veritatis deviare nec volumus, nec debemus, eorumdem praedecessorum nostrorum vestigiis inhaerentes, eamdem sententiam sedis apostolicae auctoritate nobis a Deo concessa confirmamus, praesentis scripti munimine roboramus. Si qua igitur, etc. S. PETRUS S. PAULUS. ANASTASIUS PAPA IV. Locus monogrammatis. CUSTODI ME, DOMINE, UT PUPILLAM OCULI. Ego ANASTASIUS catholicae Ecclesiae episcopus. Ego Hicmarus Tusculanus episcopus. Ego Hugo Ostiensis episcopus. Ego Gregorius presbyter cardinalis tituli Calixti. Ego Guido presbyter cardinalis tituli S. Chrysogoni. Ego Ubaldus presbyter cardinalis tituli S. Praxedis. Ego Manfredus presbyter cardinalis tituli S. Savinae. Ego Aribert presbyter cardinalis tituli S. Anastasiae. Ego Bernardus presbyter cardinalis tituli S. Clementis. Ego Guido presbyter cardinalis tituli Pastoris. Ego Jordanus presbyter cardinalis tituli SS. Susannae et Felicitatis. Ego Octavianus presbyter cardinalis tituli S. Ceciliae. Ego Astaldus presbyter cardinalis tituli S. Priscae. Ego Joannes presbyter cardinalis SS. Joannis et Pauli, tituli Pammachii. Ego Cencius presbyter cardinalis tituli S. Laurentii in Lucina. Ego Odo diaconus cardinalis S. Georgii ad Velum Aureum. Ego Rodulfus diaconus cardinalis S. Luciae in Septa solis. Ego Gregorius diaconus cardinalis S. Angeli. Ego Guido diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu. Ego Joannes diaconus cardinalis SS. Sergii et Bacchi. Ego Odo diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano. Datum Laterani per manum Rollandi, S. Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, V Nonas Martii, indictione II, Incarnationis Dominicae anno 1153, pontificatus vero domni Anastasii IV papae, anno primo.