EPISTOLA XI.  Item exemplar epistolae ejusdem papae ad domnum Pippinum regem per Wulfardum et socios ejus directae; in qua continentur uberrimae laudes, et de missis apostolicis, vel Graecorum in Francia morantibus, seu de Georgio et Petro.
Domno excellentissimo filio, et nostro spiritali compatri Pippino Francorum regi et patricio Romanorum Paulus papa.
Votiva cordis nostri desideria, et intimi pectoris affectum, ut vestrae excellentiae beneficiorum suffragia sanctae Dei Ecclesiae vota proferentes, optabilem nimisque amabilem salutem praecelsae Christianitati vestrae, atque excellentissimae, et nostrae benignissimae filiae, et commatri, optimae reginae, simulque amantissimis ac praeclaris vestris nostrisque in Christo amabilibus filiis Carlo et Carlomanno excellentissimis regibus Francorum et patriciis Romanorum, nec non et omnibus reverentissimis fratribus nostris ac dilectissimis nobis episcopis, presbyteris, etiam religiosis abbatibus, simulque et cunctis optimatibus, judicibus, ducibus videlicet et comitibus, nec non et universo a Christo protecti Francorum regni populo, vobis subjacentibus, destinamus perennem salutem. Persistentes etiam una nobiscum et in osculo charitatis vos amplectentes, universi sanctissimi fratres nostri episcopi, presbyteri etiam, et cunctus sanctae et spiritalis matris vestrae Romanae Ecclesiae clericorum ordo, et procerum, optimatum, et universi Romani magni vel minoris congregatio, sedulis interventionibus pro vita et incolumitatis vestrae laetitia, coelitusque vobis concedendis victoriis, divinam nobiscum deprecantes clementiam. Et vere debitum vobis est, excellentissime fili, nosterque post Deum defensor ac liberator, solitae honorificentiae affectum persolvere, et impensius salutationis verba promere, et ea quae ad regni vestri immensam exsultationis laudem, et animae vestrae salutem respiciunt, amplissime prolatari. Igitur regressis nostris missis, quos ad vestrae regalis clementiae vestigia destinatos habuimus, Petro scilicet notario regionario sanctae nostrae Ecclesiae et Joanne mansionario confessionis basilicae fautoris vestri beati Petri, conjungentibus etiam et vestris missis Wulhardo nempe ejusque sociis, protulerunt nobis honorandas nimisque desiderandas syllabas praecellentiae vestrae. Quas cum in conventu fratrum consacerdotumque meorum, et cleri atque cuncti laicorum ordinis coetu legissemus, nostri ac vestri missi, ea sibique a vobis injuncta, de vestra immutabilis mentis constantia, et puri atis integritate, quam pro spe sanctae Dei Ecclesiae, et fidei orthodoxae habere videmini, retulissent, illico nimio gaudio repleti, elevatis ad aethera oculis, extensisque palmis immensas omnipotenti Deo nostro et vestrae excellentiae tulimus grates, angelicam illam pro vestris meritis divinae ejus potentiae canentes laudem: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Neque enim bone rex aliter mentes fidelium credere poterant, quam quod in earum ex operibus cernentes comperimus a vobis peractum, qui pro intuitu humanas suasiones et inanes promissiones respuentes, nihil amori et certamini, quod erga beatum Petrum geritis, praeponere maluistis. Sed omnia terrena lucra velut lutum quod pedibus conculcatur reputantes, ei vos placere ejusque mandatis totis nisibus obtemperare vestrae imminet curae. Et idcirco, ecce bone rex, praecelse fili, et spiritalis compater, thesaurizasti tibi thesauros infinitos in sidereis arcibus, ubi aerugo non praevalet, nec tinea ea quae justis tribuenda sunt consumi possunt, dum ita mirabiliter praecelsae excellentiae vestrae opera rutilant, quis de vobis quoquomodo ambigere possit, dum ea quae beato Petro polliciti, et ob veniam vestrorum concedere studuistis delictorum, illibato ejus jure perenniter permanendam conservare satagitis, et vestris a vobis et a Deo conservandis magnis exhortationibus committitis. Et ideo nobis nimis, vel cuncto populo nostro confidendum est, in hujusmodi pro proposito immutabilis constantia mentis, vos vestrasque soboles, et universum regnum Francorum firmiter esse permansuros, quoniam juxta, ut nobis excellentia vestra innotuit, scimus, cui credimus, et certi sumus. De nostra itaque puritate et dilectione, quam erga vos, et cunctum a Deo protectum regnum Francorum habere dignoscimur, credimus jam vos plenissime esse satisfactos. Pro quo ampliori certificatione Deum coeli testem proferentes, in ea nos charitatis dilectione, quam cum sanctae recordationis domno et germano nostro beatissimo Stephano papa, et per eum cum omnibus successoribus pontificibus vos vestraeque soboles, et cuncta vestra proles, atque universim regnum Francorum usque in finem saeculi conservare spopondistis, et nos etiam atque nostros successores pontifices confitemur esse permansuros pro exaltatione sanctae Dei Ecclesiae et fidei orthodoxae defensione. Nulla nos rerum qualitas ab eadem charitatis confirmatione potens poterit separare. Direxit itaque nobis excellentiae vestrae Christianitas, significans de missis nostris, vestrisque, atque Graecorum, qui a regia urbe reversi sunt, eos apud vos esse detentos, interim quod aggregatis vestris sacerdotibus atque optimatibus, conjicere seu perpetrare valeatis, quid de his quae vobis directa sunt respondendum sit. Et quidem hac de re aliter confidendum non est a vobis responderi, nisi quae ad exaltationem sacrosanctae spiritalis matris vestrae Romanae Ecclesiae. Caput omnium Ecclesiarum Dei atque orthodoxae fidei pertinere noscuntur; et quia quod semel beato Petro, et pro aeternae vitae retributione obtulistis, nulla vos deberet ratione ab ejus jure et potestate separare. Scimus enim quod nulla apud vos suasionis fabulatio praevalet, dum divina verba et apostolica documenta firmiter in vestro corde retinetis annexa. Et ecce sicut nobis per vestras litteras et nostras, vestrosque missos maximam confidendi materiam intulistis, praestolamur laetabunda hac de re nuntia a vobis suscipi; et solite de vestro benigno mentis proposito gratulari. Et hoc praecelsa Christianitas vestra per easdem suas a nobis petiit syllabas Georgium episcopum et Petrum presbyterum in vestro permanere servitio, nos debere concedere. Et quidem praecellentissima vestra benignitas agnoscat nos jamdudum de hoc vestrae obtemperasse voluntati. Per Andream quippe religiosissimum missum vestrum, sicuti poposcistis, in exaratis destinatis apostolicis syllabis, eos vobis dignoscimur concessisse. Intimantes ut sive retinendos, sive etiam absolvendos esse vestra fuisset voluntas, ita de eis peragere deberetis. Unde etiam et nunc in vestro voluntatis arbitrio relaxamus, aut qualiter vobis de eis placuerit tam retinendos quam absolvendos faciatis, dum semel a nobis vobis concessi sunt. Sed utinam ipsi placabiles in vestro possint esse servitio? Pro quo dirigite nobis quid de episcopatu praedicti Georgii, et de Ecclesia quae praenominato Petro commissa est, peragere debeamus, ne amplius illis admonitis in nimiam neglectus incuriam deveniant. Interea duos vestros missos, id est Wulfardum, et ejus socium secundum vestram praeceptionem pro utilitatibus sanctae nostrae Ecclesiae, spiritalis matris vestrae, in his partibus retinuimus. Illud praeterea excellentia vestra innotuit, Desiderio vos Langobardorum regi direxisse, ut Saxulum puerum nostrum, qui a nobis fugam arripuerat, reddere deberet. Sed agnoscat Christianitas vestra, quod etiam vos creditum habere puto conjunxisse hoc praeterito aut tum in tempore eumdem Desiderium Langobardorum regem ad apostolorum limina, causa orationis, eumdemque nostrum puerum secum deferens, nobis contradidit. Cum eodem quippe rege, pro justitiis inter partes perficiendis, loquente, constitit, ut vestris ejusque missis per diversas civitates progredientibus, ipsae praeparatae fuissent justitiae. Et ecce Deo propitio, de partibus Beneventanis atque Tuscanensibus et fecimus et ad invicem nostras recepimus. Nam de ducatu Spoletino, nostris vel Langobardorum missis illic adhuc existentibus, ex parte justitias fecimus ac recepimus. Sed et reliquas, quae remanserunt, modis omnibus plenissime inter partes facere student. In embolim vero direxit nobis a Deo protecta excellentia vestra, praefatum vos Desiderium admonuisse reges Neapolitanos, ac Cajetanos constringere ob restituenda patrimonia protectori vestro beato Petro, illic Neapoli sita, et largiri electis solite ad suscipiendam episcopalem consecrationem, ad hanc apostolicam properandi sedem. Quapropter maximas de hoc et de omnibus excellentiae vestrae referimus grates. His praemissis, omnipotens Dominus Deus nos sua vos continua protectione circumtegat, et ab omnibus adversitatibus eripiat et vestris vestigiis omnes barbaras subjiciat nationes: concedens vobis et praesens regnum feliciter per multorum annorum curricula una cum amantissima conjuge et praecelsis filiis perfrui, et vitam aeternam cum sanctis tribuat possidendam. Deus te incolumem custodiat, excellentissime fili.