LIBER TERTIUS. EPISTOLA PRIMA. SENATORI EPISCOPO ENNODIUS. EPISTOLA II. EUGENETI ENNODIUS. EPISTOLA III. DOMNO SUO FAUSTO ENNODIUS. EPISTOLA IV. ENNODIUS ABBATI STEPHANO. EPISTOLA V. ENNODIUS MAXIMO. EPISTOLA VI. ENNODIUS LAURENTIO. EPISTOLA VII. ENNODIUS ADEODATO PRESBYTERO. EPISTOLA VIII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA IX. ENNODIUS MARCELLIANO. EPISTOLA X. ENNODIUS LUMINOSO. EPISTOLA XI. ENNODIUS SENARIO. EPISTOLA XII. ENNODIUS ABBATI STEPHANO. EPISTOLA XIII. ENNODIUS APOLLINARI. EPISTOLA XIV. ENNODIUS PROMOTO. EPISTOLA XV. ENNODIUS EUPREPIAE. EPISTOLA XVI. ENNODIUS LACONIO. EPISTOLA XVII. ENNODIUS STEPHANO EPISCOPO. EPISTOLA XVIII. ENNODIUS EULALIO EPISCOPO. EPISTOLA XIX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XX. FAUSTO ENNODIUS. EPISTOLA XXI. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXII. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXIII. ENNODIUS MARCELLIANO. EPISTOLA XXIV. ENNODIUS MASCATORI. EPISTOLA XXV. ENNODIUS EUGENETI. EPISTOLA XXVI. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XXVII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XXVIII. ENNODIUS EUPREPIAE. EPISTOLA XXIX. ENNODIUS EUGENETI. EPISTOLA XXX. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XXXI. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XXXII. ENNODIUS PASSIVO. EPISTOLA XXXIII. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXXIV. ENNODIUS SENARIO.
Prima res est sancto conveniens sine dubitatione proposito, sponte pro justitia facere, quidquid alii solent moniti exhibere: sed honestati proxima vel secunda, rectis suggestionibus non gravari. In qua parte et si principem locum non possidet qui monetur, habet tamen Dei gratiam, quod veritatis insinuationibus non repugnat. Causam ergo praefationis insinuo, ne et ego utilitatem meam differre videar prolixitate sermonum. Dudum per me suppliciter postulavi, ut de mancipiis quae de casa mea a vestris solicitata constabat, unum mihi quod remanserat, redderetur. Dedistis precibus meis sancta promissione responsum, ut etiam si vobis puer ipse jure competeret, vos tamen gratiam commodis anteferre. Regresso me de Ravenna pro peccatis meis effectum sacerdotalis diffinitio habere non potuit. Ascribo meritis meis, quod cujus ore damnatur mendacium, statuta violavit. Ecce iterum me ad conscientiam vestram refero: ecce, quod filium decet, exhibeo, ut per sublimem et magnificum virum domnum Victorem ad humilitatem conferam, quidquid mihi poterat legum saecularium auctoritate praestari. Videte si reus sum, qui elegi virum antistitum moribus congruentem: qui vel contra aequitatem repugnantium indomita posset corda mollire. Effectum mihi negotii jam promisi, qui legati meritum comprobavi. Providete, si religionem deceat, si a pontifice dignum sit, illum qui potest cautibus imperare, contemni. Duo sunt quae mecum faciunt, negotii sinceritas, et genus supplicantis: quidquid contra hoc obstiterit, bonorum sententiam mox meretur.
Quamvis commercia litterarum magis sunt laetitiae quam moeroris; nec secretum pectoris aut amicitiae diligentiam bene in lucem digerat clauda recenti confusione elocutio; videro tamen, utrum dispendium caritati inferat sermo rarior; monstrat tamen, si nullus prorogetur, infantiam: testem divinitas gratiae linguae dedit officium. Sed dicas, mi domine, haec aliena esse ab eo quem noverim maximis doloribus occupatum: pressum pectus angoribus, ad amoris verba non erigi: nec quidquam delenificum lamenta sentire: res quae mentem premit, repudiat quod oblectat auditum: qui major animae fuit portio frater in superis, hanc transtulit ad sepulcra: quid exigendum ab illo sit, cujus dimidium salutis busta clauserunt? in summis afflictionibus quaeri non posse vocem, gemitibus subjugatam: lacrymarum tempore dicatur importuna narratio. Respondebo, quod par quoque meum pectus acerbi casus moeror intraverit: nec dividi me posse ab ejus tristitia, quem mihi pro voluntatum similitudine nonnunquam laeta junxerunt. Ostendo tamen saepe gravioris mali in luctibus indicem fuisse sermonem, et intercepta taciturnitatis remedia proditore colloquio. Dicam, qui lamentationi suae paginas denegat, in una aetate vult perire quod deflet: non meretur recordatio fratris et docti, ut nobiscum quid de ipso senserimus, occumbat: a feriato ore in planctibus parcus est animus: amati commemoratio quae mandatur tabellis, viscera carorum aculeis violenter irrumpit: nunquam patitur obitum veterascere relatio funeris digesta per litteras. Hoc studio magnitudinem tuam flens consolator appello, ut vicarii sermonis beneficio, et promissus sub invocatione Dei inter nos nutriatur affectus, et persona facundiae quae meritis suis occasum non patitur, nostra quoque confabulatione reviviscat. Cum scribendi occasio, et domestica et amica suppeditet, quare a paginis temperem, tanquam indigus perlatoris: maxime cum sedulitas litterarum responsa mihi soleat saepe praestare? Huic se studio comitem dedit honorabilis viri, veneratoris vestri fratris Constantii postulatio, qui industriam suam qua apud vos Domnus, ut efficacem decet, innotuit, meis desiderat beneficiis subjugare. Transcribit enim ad aliena jura sudorem suum, qui debere vult commendatitiis quod meretur. Dedi tamen manus precibus, et pro ejus desiderio sub occasione exhibendae humilitatis scripta prorogavi, Deum rogans, ut sub omni celeritate nuntius me vestrae valetudinis et prosperitatis attollat. Nominatum tamen pro mei consideratione magnitudo vestra gemino, si indignus precator non sum, favore comitetur. Litterarum vestrarum quam dulce negotium est, quod mihi spiritale munus exhibuit! quam votiva perlatorum necessitas, quae remedii sui studio desideriis medetur alienis! Confiteor, nisi repugnaret proposito, inimica pene ad turbandam aliquorum securitatem vota conciperem. Ecce praestant adversa, quod secunda non tribuunt. Sanctorum litteras tranquillis rebus unde peccator acciperem, quas nunquam meritorum meorum nitor exegit? Ecce quantum mihi contulerunt suffragium, qui a vobis obtinuisse se confitentur. Divinam aestimo providentiam illa tribuere: multum jam credo, quod de malae conversationis fasce deposui. Proximus est innocentiae, qui sanctorum meretur colloquia. Quare dum me saecularis licentia immunda possedit, nunquam tanti viri apices merui: post etiam per longa intervalla, nunquam hujusmodi bona suscepi. Deus magne, quam dignitatem servientibus tibi tribuis, ut quos respicere coeperis, etiam amicis tuis reddas acceptos! Vere semper vos singulari cultura suspexi: semper venerandis moribus gravata peccatis colla submisi. Ecce jam quasi aequalis appellor: erexit me diu custodita subjectio. Fove me ergo orationibus tuis: ostendis enim paginis, fragile a vobis non exhiberi patrocinium. Nam et isti suscepti sunt, qui mihi bona de quibus gestio, contulerunt. Ad rem redeo. Perditus ille clericus expavit causam dicere apud episcopum, postquam defendi a me vidit eos quibus meum deputastis obsequium. Suggero, si jubetis, et unus de ipsis Ravennam ambulet cum vestris ad filium vestrum domnum Faustum commendatitiis, ne in praejudicio ipsorum venalis judicium qui Mediolani exuberat, sententia depromatur. Grandes hiatus paterer litterarum vestrarum elevatus alloquio, si non mei conscius imperitiam pudore comprimerem, et judicii lancem tenerem, etiam cum laudor immeritus. Vos dignatio censurae fecit immemores: me propositum intra verecundum degere penetrale compellit: vos scripta mea tanquam amantes attollitis: me necesse est illos metuere, qui rancido despicientes cuncta neglectu, etiam edecimata condemnat. Ago tamen gratias quod apud domnum Patricium talem me judicare scribitis, qualem vestro testimonio reddidistis. Insinuationi ergo amor debetur iste, non paginae, quam scaber stylus sine eloquentiae dote signavit. Salutationem tamen magnitudini vestrae dignam referens, Deo gratias ago, quod votivis vos auctos successibus reduxit ad propria, quos mens mea pro connexi ne caritatis nunquam sentit absentes. Dandae sunt manus amoris imperio: vinctum me tenet affectio: cui verba concessi, ut quod ad salve debitum pertinet non tacerem. Domestici perlatoris occasio mihi perire non potuit, nisi ad diligentiae testimonium scripta transmitterem. Salutans ergo reverentia debita, precor ut vicario me relevetis affatu; quia promitto mihi litterarum prorogatione responsum. Quis vestrae affectionis immemor, nisi qui est inhumanus, existat? quis totius religionis personae apud Deum nolit habere suffragium? Ego maxime, qui et gravibus peccatorum sarcinis premor, et vestram gratiam obtinui: quae res mihi absolutionem integram pollicetur. Salutans ergo veneranter et debite, spero, ut pro me per omnia sanctorum loca vota facias: quae consecutus, Dei beneficia sine mora dissolvam; quia compertum mihi est, quod mereris audiri. Si offensa praestat, ut magnitudinis tuae scripta geminentur, quam vellem saepe illa sereni pectoris tui tranquilla turbari? et nisi adversaretur proposito, causas indignationis ingererem: quando quod amor non meretur obtinui per culpas. Ego tamen errore vacare me nuntio in ea causa in qua, dum accusatis negligentiam, praemium contulistis. Puerum turbatus direxi, per quem nihil aliud, quam quod opus esset ostendi. Libero pectore lingua vacat officiis: mens confusa gratiam salutationis abjurat. Ecce Deo in utroque gratias, quia nec ego reus sum, et vos me reum esse credidistis. Beneficium mihi commotio vestra contulit, quod vix dedisset affectio. Ego quid tibi debeam, explicare non possum: pauper est caritas in cujus narratione sermo non deficit. Domine mi, salutem debitam dicens, Deum rogo, ut quolibet animo gesseris, semper scribas. Scio magnitudinem tuam grandibus Dei beneficiis abundare, et promissam circa amicos servare constantiam. Nescit animus vester incerta polliceri, amorem sine aliqua immutatione custodiens: et ideo securum me post Deum vestris trado et commendo manibus, et Dei beneficia in quibuscunque negotiis per vos mihi evenire non ambigo. Domine, ut supra, salutationis honorificentiam solvens, rogo, ut frequenti me epistolarum vestrarum relevetis alloquio: quia summum mihi a Deo munus conceditur, si de vestra meruero sospitate gaudere: quia fides et integritas omnibus qui Deum timent, facit acceptos. Posset amicitiarum religio, et adultae inter nos planta gratiae nulla discretarum sentire damna regionum, si quod negatur aspectui, pensaretur alloquiis: et pigro corporum onere divisi, per illam quam e coelo sumpsimus partem, animis jungeremur. Index merae affectionis voto pectorum lingua signaret, si ad desiderii copiam militaret oris officium, et penetrale mentis resignatum teneretur in litteris. Tunc nullo caritas neglectu veterasceret: tunc diligenti mutuae devinctionis usu polita fulgeret, nec scabro memoria vestri torpore laederetur. Sed quid faciam quod mihi meritorum meorum nebulae serenitatem bene amantis obducunt, et oblivionem mei peccata mea conciliant? Facessat a proposito meo, imitari quod factum doleo, et per silentium sumere de vestra taciturnitate vindictam. Geminis ergo stimulis verba concessi. Negare non potui commercium epistolare, quod et causa poposcit et gratia. Scitis optime quae a vobis, et per me, et ore proprio sanctus pater vester domnus episcopus postulavit, ut expensa quae pro necessitatibus domni papae Ravennae facta est, redhibitione pensaretur. Certis enim potentibus quorum nomina tutum non est scripto signari, novit Dominus, quia plus quam quadringentos auri solidos erogavit. Hos me fidem dicente concessit: frons mea apud ipsum libera esse non potest, donec per vos, sicut confido, pollicitatio compleatur. Idcirco direxi praesentium perlatorem, hominem religionis et fidei, ut ab hac me quam praefatus sum, conventione et injuria sublevetis. Unde salutationis honorem tota humilitate persolvens, rogo, per illum contestans qui communia circa sanctum papam vota respexit, ut ordinetis qualiter ab hujusmodi inquietudine relever. Tamen, si verecundum esse non creditis, indicate, et de propria facultate restituo, quidquid me spondente a sancto episcopo constat expensum: quia litteras sancti papae habeo, quibus jussit, quidquid opus esset fieri, cum mea debere securitate compleri. Si mereor laborare, vestrae erit provisionis expendere. Si diligentiae memoria circa personam meam animus vester non exueretur, si reverti eum ad judicium sublimitas tua non cogeret post favorem, frequentia scripta prorogares. Sed quid faciam, quia non validis radicibus nititur amor indebitus, et cito ad examen reducitur, quidquid gratiae aura subripuit? Me solum novi prius debuisse diligi quam probari: hunc tantum fructum de caritate possedi quem incognitus provisione subtraxi. Sed vos convenerat non cito ab eo cui imposuistis amici nomen, abscedere; ne non semper ad meam culpam redeat, quod promissa mihi non tenetur affectio. Solet enim esse ignara districtionis devincti conscientia, et opus est ut perpetuo teneat quidquid semel fidum pectus acceperit. Salutem ergo debitam dicens, spero, ut despicientes rancida potentum fastidia, honorem vestrum, et quam Deus tribuit possibilitatem, humilitatis fascibus sublimetis. Cujus rei fidem interpres animorum lingua confirmet, et testimonium fidele mentibus deferat caritas monstrata per litteras. Geminantur Dei dona sperantibus, et duplici exuberat superna gratia beneficio. Largis meatibus coelestium munerum unda procurrit: transeunt haurientis ambitum, quae a Christo veniunt fluenta donorum. Sola vena est quae maciem nescit et defectus abjurat, tantum cursibus suis suggerens, quantum meretur pectus sitientis accipere. Cui advertite quid occultus sapor infundat, quando ardorem lympha conciliat, et siccitatem labiis aestuante animo irriguitas vivi fluminis gignit. Talis est vestrarum ratio litterarum: quae quantam afferunt desideriis satietatem, tanta pariunt et augmenta: quarum profunditas et bibitur et optatur: et ita puro ditant gurgite, ut occulto ab eis viscera suffundantur incendio. In quibus cognatas video flammas, et pocula, et diversitatem naturae in peregrinam coisse concordiam. Domine mi, longum terris, Deo nostro tribuente, vitae beatissimae exemplum praesta, et per religionis sanctae philosophiam non in hac vita tantum sperandum esse, contemptu saeculi praesentis ostende. Quantum cura mea, quae affectui vestro per necessitudinem militat, in dies suggerit, nulla commeantium essent damna contemptus, nisi ad unicum illud solamen absentium quod in litteris invenit providentia superna, concurrerent. Sed quid faciam, quando tanta est venientium confusio, ut nescias qui potissimum deligendus sit, cui reddenda sanctae conscientiae vestrae possent scripta committi? Trahunt enim in occasionem compendii sui viliores, quidquid nos praestamus affectui; et grave est, ut serviat cupiditati quod exigit vis amoris. Idcirco animum usque ad domestici perlatoris opportunitatem ab scriptione suspendi: ne diligentiae ratio sparsa per immeritos perlatores aliena importunitate ranciscat, et ad me culpa redeat quae a me non sumpsit exordium. Necessitatem ergo procurati silentii breviter explicans, ad usum me paginalem converto, per quod magnitudinis vestrae mihi praesentiam secretis animorum itineribus exspectata per paginas verba concedunt. Vale ergo, mi domine, et illa quam debes generi, serenitate frequentibus amantem fove colloquiis: quia nullum est tam venerabile munus sollicito, quam si saepe vos agnoscam vestram nuntiare, meam quaerere sospitatem. Frequentia et necessitudini et amori exhiberet colloquia pectus obnoxium, nisi desideriis remedia subduceret discretarum consideratio sine medela terrarum. Quidquid enim caritate junctum est quidquid sanguinis catena sociatur, hoc distractum vix respirat per intervalla regionum. Quae enim possit habere subsidia, cui frequens denegatur copia et paginalis alloquii! muta inter absentes diligentia quo teste pandatur? Aut enim opportunitas commeantium exspectata subtrahitur, aut inveniuntur tales, quibus non possint reddenda caris scripta committi. Vix tamen usque ad domesticum perlatorem diu anxia vota suspendi: per quem honorem salutati exhibens, optata vobis patefaciam meae prosperitatis indicia, et litterarum mihi spondeam promulgatione responsum, quibus, si in portu est sanitas vestra, amplectendis reseretur affatibus. Rarum est ut necessitati amor fultus necessitudine colla submittat: vix contingit ut serviat qui imperator est: semper et suo jure dominatus affectus. Quo unquam regium diligentia nomen impeditur obstaculo? cui libera caritas mancipatur obsequio? Excusationem de aliquo timore non adhibet, nisi qui animum devinctionis abjecit. Mens quae pietate militat, etsi sint dura principum jussa, non metuit. Nulla sunt tam barbara jussa populorum, quae non reddi filio debita materna patiantur: quidquid in orbe genitum est, ab humanitate non discrepat: quidquid in mundana luce gignitur, fructus uteri requirit et seminis: sola nobis cum cunctis animalibus causa et sollicitudo communis est. Cujus aestimabitur esse mens illa feritatis, quae erga curam sobolis posterior ab irrationabilibus invenitur? Germanitatem tuam respicit praefata concinnatio. Tu unici oblita pignoris, et miserationem orbati, bet felicitatem ejus cui mater superest, abstulisti. Vere fateor sub libertate propositi, modo maxime quando ei a te et colloquia denegantur, pace Deo propitio inter regionum nostrarum dominos omni radice solidata, tigridem te immanitate superasse. Quando inveniri potuit, aut quod plus amare possis a filio, aut propter filium quod timere? facultatum cura debuit posthaberi: quia nunquam bene haereditas quaesita est haerede contempto. Ecce dico, ni Deus per sollicitudinem meam servi sui malivolis obstitisset, omnis generis tui fuerat planta succisa. Leaenae catulos tutis silvarum aut eremi commendant penetralibus, ne partus earum praeda sit hominum. Dicas forsitan, quod haec exprobratio graviter me ferre impactam de adolescente sarcinam monstret. Novit Deus hoc solum me acerbe perpeti, quod et praesentia tua careo, et totius te per silentium immemorem affectionis esse cognosco. Beneficio tamen Dei paterna puero nostro non derogatur instantia. Imbuendus liberalibus disciplinis limen nobilitatis ingressus est. Ipsam quoque ad te dictionem qua commendatus est, destinavi: in qua non eloquentiam, sed vota cognoscas. Vale ergo, mi domina, et si fieri potest, nostris te cum Dei ordinatione redde conspectibus. Diu est quod animus meus illa qua solebat relevari, exspectatione torquetur. In longum traxistis silentia, nulla necessitate compulsi. Non fui hujus imitator negligentiae, ut mea ego scripta prorogarem: sed ad dies conticui, superventuri spe illusus alloquii. Nunc tamen vicit deliberationem meam jam matura amplitudinis vestrae taciturnitas. Debet evelli silentium, quod duriter in quadam radice convaluit. Geminis ergo prospiciunt scripta nostra compendiis: et perlatorem Benenatum hominem propter fugaces suos venientem commendo, et desideriorum bona non differo. Ergo vale, mi domine, et pro voto tuo circa me geri prospera cognoscens, paribus me attolle sermonibus: quatinus et perlator de beneficio gaudeat, et ego sublever de responso. Postquam meritis vestris dignitas vestra restituta est, et honor quem exigit vita, collatus, nulla beatitudinis vestrae pro peccatis meis scripta suscepi. Aliena est a proposito vel a moribus vestris circa supplices, quae in me servatur oblivio. Temeritatem meam pontificalis non accuset auctoritas: vix est, ut diligentia quid juris possit habere respiciat. Nunquam se metitur, quem stimulat caritatis imperium. Additur quod perlatori praesentium obvias manus adhibere non potui, nisi ut Benenatum, hominem Gallias pro certis negotiis expetentem, ad coronae vestrae notitiam mei perducerem sermonis officio: quem tota humilitate commendans, rogo ut per eum vicariis relevari procurer alloquiis. Domine mi, salutationis servitutem tota devotione persolvens spero principe loco, ut precum vestrarum serenitas meae quoque mentionem non omittat facere, cum divinitati supplicat sine intermissione, personae. Ad quantum me fastigium perduxerit donum spiritalis alloquii, angustia testaretur, si sermone valeret ambiri. Ad quod enarrandum idonea non est mentis exilitas, nec sufficit oris egestas. Vos enim mei memores exstitisse quid aliud computabo, quam peccata superari? Memoria vestri omne quod actuum obscenitas potuit ministrare, jam depulit, et per sudum respicere supernum munus indulsit. Domine mi, salutationis obsequia decenter impertiens, Deum rogo, ut circa parvitatem meam illa anima in qua omne quod Deus mandat, exuberat, dignationem pollicitam sine aliqua procuret imminutione servare. Quam rem ex arbitrio mihi contingere, frequentium declarate testimonio litterarum. Deo gratias, qui juxta desideria, ne aliquando ab scriptione temperem, negotiosa facit esse colloquia: potest enim et utilitati prodesse, quod exigit jus amoris. Proinde, domine, indicia meae valetudinis faciens, fugacem puerum vestrum, Germanum vocabulo, qui ante triennium lapsus est, me suspicor invenisse; de quo indiculum destinavi: qui si vere vester est, mature sequenda cognoscam. Multiplicibus veneratoris vestri affinis mei, Juliani negotium Marcellini laborat insidiis: qui ad querelam tantummodo paratus, de judicii integritate diffidit: vitat quae optat examina. Nam postquam nescio quod praeceptum ad Gevicam exhibuisse perhibetur, praedictus supplex vester ad Mediolanensis fori audientiam mox concurrit, et per triginta aut quadraginta dies praesentiam suam publico, sicut oportebat, ingessit judicis. Contestatus est ipsum Gevicam, qui ordinatus asserebatur impulsor: ut susceptum suum ad judicia destinaret, admonuit. Domnum quoque Trasemundum, sicut ex litteris ipsius poteritis agnoscere, fecit scire. Sed nihil apud eum profuit, cui solae latebrae in causa misera possunt esse remedio. Pro quo rogo, quanquam apud vos precibus opus non est, ubicunque veritas innotescit, quia omnia hujus rei instrumenta transmisit, ut ordinatione vestra ab hujusmodi molestiis efficiatur alienus. Domine, salutationis obsequia deferens spero, ut a praedicto inquietudinem removeri, qua soletis cura faciatis, et meam sollicitudinem de prosperitatis vestrae statu litteris sublevetis. Paucis asserendus est, quem et notitia senior, et opinionis bonae lingua commendat: non indiget prolixitate sermonum, qui suis apud magnitudinem vestram dotibus adjuvatur. Sublimem virum Vitalem loquitur praefata concinnatio, quem os vestrum fecit sacri consortio gaudere collegii. Ergo extraneis munietur epistolis, qui orationis vestrae beneficio curiam non peregrinus ingreditur? et cui reserastis libertatis penetralia, illi pectoris arcana claudentur? Ego autem gaudeo scriptione multiplici: qui etsi parum tribuam perlatori, nulla proprii desiderii damna sustineo. Domine, salutationem restituens, quam debeo, precor, ut et circa praefatum gratia se culminis vestri propius manifestet, et mihi prospiciat restitutione alloquii. Illudit mihi spes, quae exigit frequentiam litterarum. Hac enim fretus, inefficacibus animum pasco colloquiis. Diu est, quod sine intermissione scripta prorogans, silentium quod expugnatum esse credidi, confirmatur. Sed quid faciam, quando vix ad consilium reducitur pio amore pectus obsessum? putat remedia et quae comperit nihil juvisse. Salutati ergo obsequium reverentia exhibens consueta, commendo praesentium perlatorem ipsum Constantinum, cui suffragium honestas et pudor est: cui quamvis plura per affectum debeam, majora tamen coactus solvo per judicium. Apud amantes et honore pollentes beneficiorum affectus in promptu est: nec illa preces, cui praestandi mos est, tarditate depretiat. Virgilius sublimis vir, tam sanguine quam honestate praecipuus, imponi sibi ab illustri viro sacrarum comite Ravennam excurrendi necessitatem plurimum deflet: cujus si hoc haberent desideria, obvias manus aetas afferret. Qui apud vos me precatore utitur, ut ab eo hujusmodi sarcina fiat aliena: relationibus frequenter, quid egerit instructam praedicti suggerit potestatem. Domine, honorem salutandi exhibens precor, ut consideratione mei in testimonium diligentiae postulatis detur effectus. Novo me genio infucata pectoris vestri ornavit diligentia: eliciti utor styli testimonio, qui doctis supra inscitiam garrulitate displiceo. Coactus sermo pretium quod non habet ex eloquentia, ab impacta necessitate subripui. Nunquam fuit digna ultione contumelia, quam jussus exhibuit. Nemo obedientem juste condemnat: sibi debet illatas injurias de eloquio rusticante, qui provocat imperitum. Supercilium est, celsioribus non parere: majus, si quae noveris descendisse ab obsequente, despicias. Improbi desiderii putatur assertio, non amare quod exigit. Astipulatur judicio suo, qui censuram de obtemperante suspendit. Male pertinax districtio est, quae meritum in parente considerat. Pudorem ab statione non expulit, qui quod loquitur debet imperio. Itaque in nobis quod sordet eloquentia, commendatur obsequiis. Vos videritis quale sit quod jussistis offerri: ego vos sine frontis meae dispendio meruisse aestimo quod desiderastis accipere. Taceo inter ista quae principe fuerant loco narranda; ecclesiasticam humilitatem, quod placere poterat, abjurasse; orationum pompam, qui orationem diligit, non secutum: propositi consideratione et illud me fugere quod ducit ad gloriam: quasi vitium declinare quidquid attollit: culpam putare, quod erigit aut sublimat: perdere justae laudationis meritum favoris affectu. Excusationem veritatis coloratam peniculo non praetendam: dum replico, quod illud, quidquid studiorum dederat cura liberalium, jam reliqui: quod alveo quondam copiosi fluminis vix arentis gutta fundatur eloquii. Taceo, quod linguam quam usus mobilem fecerat, alter usus hebetavit: esse pro facundia silentium, abjectionem a nobis diligi pro cothurno. Ad illud redeo: quia mihi non licuit intra verecundum penetrale delitescere, nec debilitatem ingenii tegere taciturnitatis indumento; hoc ad defensionem integram, quod praetuli, computabo. Sed amore provocatus epistolares terminos inconsiderata loquacitate transcendi. Vale, mi domine: cui honorem exhibens salutantis, probabo quid de epistola mea sentias, aut taciturnitate aut scriptione multiplici. In statione apud vos non esse gratiam potest, qui fide claudus est, aestimare: volo tamen ad diligentiae testimonium prorogari frequentiam litterarum: ne animus de amantis prosperitate sollicitus, dum salus in valetudine est, suspicionibus ventiletur. Ecce habes, mi domine, unde serenitatem pectoris mei ex desiderii proditione cognoscas. Adesto partibus tuis, et sicut me impetrati muneris praerogativa sublimat, ita vos exhibiti gratia sermonis attollat. Ergo salutem debendam restituens, precor ut quid promoveat in me desiderium tuum, sub cujuscunque significationis nube dilucides. Vale. Adest magnitudo tua partibus suis, et asseruit splendorem sanguinis testimonio puritatis. Caritatem nesciunt pia corda deserere; religiosam diligentiam mens generosa custodit. Gemina ergo luce fulgentia scripta suscepi, dum quod pectus sanctum reperit, dextera serena signavit. Deum precor, ut piam in vobis indolem, si Romam diligit, sub perennitate conservet; et hujusmodi circa me studia sub ea qua promisistis cura multiplicet. Nescio utrum magnitudini vestrae grata sint crebra colloquia: ego tamen semper quod exspecto ab amantibus, exhibebo. Patior aliis aliud esse propositum: mihi meo vivendum est more, ut amoris plenitudo reseretur clave sermonis. Ego in affectione cariosam subrepere taciturnitatem usu fugiente non perfero. Nunc si culmini tuo par cura est, monstretur assiduitate colloquii: patescat frequentia litterarum. Sin aliis hactenus praeoccupatus studiis, in meam modo concesseris diligentia imperante sententiam; quantum de tuo jure submiseris, tantum de meis obsequiis possidebis. Ergo vale, mi domine, et munusculum suscipe, non vilitate sui, sed taxatum pretio destinantis. Quamvis caritatis vestrae paginam solemnibus tantum muniis accepissem obsecutam, nec affectui, nec necessitudini congruentem: res tamen postulavit, me vicariis per styli similitudinem peregrinante diligentia respondere colloquiis: ne subtracti sermonis officium non vestram mihi innotuisse astutiam, sed nostram revelaret infantiam. Nolo, soror Euprepia, quidquam de provinciarum malis, vel sicut dixisti, hominum immissione causeris. Quocunque abscesseris, quantum res docet, mentem male credulam non omittis: vitia nostra regionum mutatione non fugimus. Circa propinquos tibi fuit tale propositum, ut nec benefacta ipsorum justa interpretatione pensares; nec excessus debita tantum reprehensione corriperes. Sed quid opus est doloris epistolam fieri longiorem? ingenium vestrum nulla eloquii poterit mutare affluentia. Quod restat, vale, mi domina, et prout expedit, ordinem vitae animique compone. Me tamen Lupicino noveris, non quod tibi debeo, sed quod animae meae conveniat, impensurum; quia sola est, quae majorem a Deo retributionem meretur, affectio, cum nullis hominum dotibus provocata concreditur. Quotiens sensuum pignoribus verba famulantur, quasi in quodam speculo, ita in paginis sermo sibi amicam pingit effigiem, cum qua viva voce colloquitur, et dulci simulacro desideriis obsequente gratulatur. Nulla quidem conceptum foederati pectoris eloquitur oris affluentia: et cum sint faciliora verba beneficiis, nec existat quod crescere nequeat ambitione dicendi; ego in explicanda circa vos diligentia arentem testor infantiam. Unanimitatem tamen vestram taciturnitatis incesso, quod gemina scriptione donatus nihil de vicaria relatione cogitasti. Ecce iterum paginas mitto, sciens tribuere, quod exspecto. Vale, mi domine, et amantem tui alloquere nitore quo clarus es, fove integritate qua praevales. Miror favis magnitudinis tuae injucunda copulari, et serenitatem conscientiae verborum austeritate maculatam, dum scribis imperare me potius paginas, quam diligentia exactrice promereri: putans ullum genus dominandi esse sublimius, quam illud, quod amori nos subjicit. Nulla sunt, domne Aviene, culmina a jugo caritatis immunia: quidquid in orbe libertatis est, tali non subtrahitur servituti. Ecce ego loco huminis ignotus honoribus, vestris fascibus sic jubebo, parili contentus ordine subjacere. Nunc vale, et quantum tribui tibi senseris, tantum mihi, sicut fidelis restitutor, affectionis impende. Quamvis epistolarum qualitas pro ingeniis componatur, et saepe solemnitati militet, nonnunquam affectionis testetur indicia: quas aliquando dictat sinceritas: plerumque fuci similis concinnatio; quae candorem imaginata diligentiae, urbanitate qua tegitur innotescit, dum fabricatis nudata tegminibus intra velamen aperitur. Ego tamen in paginis speculum puto esse conscientiae, per quas amicitiam discernere absentia vix praesumit. Clarum est tamen, quid in illis simplex, quid artifex sermo deferat. Scindit nubes eloquii mens dictationis interpres: cito ad intellectum pervenit falcibus suis verborum calle reserato. Ergo his valde delector officiis quibus panditur sinceritas, nec occasio se interserit secura fallendi. Gaudeo tamen mihi vel causas scribendi, vel perlatores accidere: ut sub hac frequentia meo voto satisfaciam, et pudorem vestrum onerem, nisi a vobis suscepta reddantur. Salve, domine, et in sententiam meam affectu imperante concede. Vale. Si ad exsequendam sufficeret sermo caritatem, si totum infantia explanaret affectum; cui magis quam vobis paginarum frequentiam praestaremus? et nisi arctaret meritum pectoris, nulli dignius militaret sermonis officium. Alii affectum quem mente nesciunt, ore testantur, et pingunt illecebrosis epistolarum momenta commerciis, quando feriatis penetralibus amor totus in lingua est, nec aliud ad interiora perducitur, nisi quantum in scriptione confertur. At meus erga vos animus, eloquii pressus macie, amictiae ubertate conticuit. Metuo enim, ne gratiae terminum ponat mendica confabulatio: ne idem modus putetur esse sermonis et foederis. Melius est plus aestimationi per silentium dimittere, quam monstrare, diligentiae damna per litteras. Ecce rarioris colloquii causas asserui, credens apud vos a sinceritate debita facundiam posthaberi. Quod superest, salvete, mi domine, et divinis usi beneficiis, procedente vita in longum, coelestia mandata complete. Invenit enim apud vos, cum a cumulo coeperit benignitas, incrementum. Vale. Proposito obsequuntur paginae, quibus commendatio praestatur afflictis. In his enim clara est religionis integritas, quae nullo potentioribus fuco blanditae asserunt lacrymas submissorum. Sed hinc alias: cum perlatorem videritis, votum dictantis agnoscetis. Utinam illo apud magnitudinem vestram supplicationis eventu alleganda conciliet, quo a me litteras impetravit. Mulierem religiosam, pauperem, de bono negotio praesumentem sermo praefatus insinuat: aestimate si fragilitati, si justitiae oportuit verba subduci: si convenit me vel officio deesse, vel moribus. Ecce ego reverentiam salutis impendens, quid partibus meis deberem contestatus sum: vobis quid remanserit, attendite: quia sicut personam meam pro supra dictae voluntate petitio, ita vestram affectus aspiciet. Vale. Nihil est equidem quod non a veritate in altum ambitioso tollatur eloquio. Sed ego ad diligentiam circa vos patior meam sermonis infantiam. Nunquam par fuit lingua caritati: semper subjacuit oris officium bonae conscientiae. Ob hoc utor securitate monitoris. Non credidi, tanto tempore amplitudinem tuam mei immemorem sic futuram, ut etiam solemnibus colloquiis abstineres: ut illae quae solent affectionem imaginata fronte simulare, negarentur inter personas catenis foederis obligatas. Haec si valerem narrare, poteram sustinere. Ecce iterum scribo, et quae verbis assero, sequenda testor exemplis. Vos videritis quale sit posthac desideria honesta negligere: ego dolori patientiam usu institutus adhibeo. Vale.
(quod dictu nefas est)