EPISTOLA XVII. 1. 2.  3. 4.
Queritur de Severo, quod ad S. Felicem, sicut pollicitus fuerat, non venerit: et admonet ut martyrem quanto benignior est, tanto magis laedere vereatur; itaque eum hortatur ut quamprimum veniat.
PAULINUS SEVERO. Et invitando te et exspectando defessi sumus, neque nobis aut vota jam aut verba supersunt, quae toties precibus ac litteris frustra effusis adjiciamus. Quod unum amicitiae communis, spe praesentiae invicem nostrae amputata, reliquisti, verba verbis rependimus; et his saltem solatiis, quae fructum non habent, refoveri optamus: quamquam in his quoque parcus esse coeperis, jam occasionibus nos requirens, toto prope nos biennio suspensos quotidiana conspectus tui exspectatione cruciasti. Nam et illam aestatem, quae puerorum nostrorum ad te reditum consecuta est, ita clausimus, donec hiems intercluderet, ut omnem diem ad adventum nobis tuum illucescere putaremus: sed quoniam nec indices tuae dilationis advenerant, ea reputatione 95 nos consolabamur, ut te neminem idcirco misisse, quia ipse vel sero adfuturus esses, confirmaremus. Interea et hac aestate labente, spe tamen ea nos vel opinione palpante, Romam ad venerabilem soleinntatis apostolicae diem profecti sumus, concursum nobis illic tuum debita quidem, sed tamen festiva meditatione promittentes; cum decocta praesumtae spei gratia, quod ipse non aderas, non tamen omnino nulla compotimur, sumentes litteras tuas per hominem carissimi nobis viri, fratris nostri Sabini: quem quidem primo minime monachali caliga et veste mirati, cum praeterea facie non minus quam armilausa ruberet, parum spiritalibus buccis, tunc demum esse non nostrum scivimus, cum per ipsum tabellarii dominum litteras a nobis reposcentem, necessitudine vos proxima copulatos esse comperimus. Unde et illum ante amicum cumulato nunc amore complectimur. Rescribendi tamen ex Urbe facultas non fuit, quam vix decem dies vidimus non videntes, et ipsum temporis ante meridiem in votis nostris, quorum cura veneramus, per apostolorum et martyrum sacras memorias consumentes. Deinde ut ad hospitium redissemus, innumeris frequentationibus occupati, quorum partim amicitia, partim religio contrahebat, vix ut vespera solveret coetus, nosque laxaret; necessario distulimus officium inopia vacationis. Deinde regressis domum, aliam moram accidua carnaliter aegritudo obtulit, nec paucis diebus haud leviter nos examinavit. Sed, qui vita nostra et resurrectio est, visitavit in bono humilitatem nostram: et cum castigans castigasset nos, morti non tradidit. Multa enim flagella peccatoris, sed sperantes in Dominum misericordia circumdabit. Atque ideo verberati sumus ut peccatores, liberati ut sperantes in misericordia ejus, qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Haec igitur jam in virtute et misericordia Domini revalescentes, per carissimum in Domino fratrem Amachium, domini et patris nostri Delphini subdiaconum, quia ipsius occasio praesto erat, scripsimus: simul, quia se notissimum tibi esse asserebat, opportunissimum credidimus cui litteras ad te nostras crederemus. Salutamus te tantum quantum diligimus in Domino, et adhuc desideramus: nam revellere de animis nostris spem istam necdum possumus, qua praesumimus te videndum amplectendumque nobis, dono Domini, in sede ac sinu domni mei, communis patroni Felicis: cui vota tua toties contestatus sum, et promissa recitavi, quoties a te mihi cauta reminisceris. 96 Si fefellimus martyrem veritatis, non opiner me solum statuendum hujus culpae reum, qui spopondi quod credidi: tu, quaeso, mi frater unanime et dilectissime, dum tempus est, videas ne tanto confessori, tam potentis gratiae apud Christum sancto, isse videaris inficias. Causari infirmitatem magis quam pigritiam, vel exceptionem personarum qui possis, nescio, cum intra annum eadem opera ad nos potueris pervenire ac recurrere, qua Gallicanas peregrinationes tot annis frequentas, et iteratis saepe intra unam aestatem excursibus Turonos et remotiora visitas. Non invideo, praedico magis devotionem tuam in Domino, quam in servis suis admiraris et honoras. Juste fateor et merito Martinum frequentari; sed dico, injuste pernicioseque Felicem ab eodem, qui illum honoret, promissis inanibus ludi, vel secura promissi jam ut aboliti dissimulatione contemni. Qua fide speras Christi gratiam in honore Martini, eadem Christi offensam time in offensione Felicis: et tibi forsitan mens fortior, et anima robustior, aut potens conscientia perfectae in Christo dilectionis tantam ministret fiduciam, ut magnorum fidei et operationis tuae meritorum compensatione delictum hoc, quo Dominum meum Felicem, quod absit, laeseris, diluendum putes; quam tam de ipsius etiam tibi bonitate, quam de ipso, cujus spiritus est, Deo Christo largissimam habet, veniam tibi polliceris; et fideliter facis. Verum ego vel tam timidum me vitio infirmitatis meae, vel tam nimium amoris tui fateor, ut pro te etiam tuta timeam: et dum in omni sancto abundare tibi gratiam Christi cupio, nolim te in eo potissimum, in quo Dei caritas est insignis et eminens, lapidem offensionis incurrere. Scio quidem, secundum divitias bonitatis Dei, et in Domino meo Felice viscera pietatis affluere: sed tu, quaeso, hoc cum magis diligas et timeas, quo melior est et indulgentior. Magnam tibi talis formido mercedem pariet, ut hinc sollicitior sis, unde potes esse securior: id est, ut tanto magis carissimum Dei metuas offendere, quanto promtius dignatur ignoscere: quia majore impietate laeditur, qui nescit offendi; et gravius vindicatur a Domino, qui non expetit vindicari. Conjice, quaeso te, causam istam mutuae affectu fidei, et vide si debeas aut validus excusare, aut infirmus diffidere. Dominus enim noster proximus ubique nobis est, qui dicit: In omni loco, dum adhuc loqueris, ecce adsum; et ait: Omnia possibilia credenti.
(V. not. 67) (Ex Virgilio)