EPISTOLA CCCCLXXIX. EJUSDEM AD EUMDEM.
Venerabili et charissimo fratri suo, magistro G. Dei gratia Londoniensi episcopo, excelso in verbo gloriae, frater H. humilis Cluniacensis abbas, salutem et sincerum amorem.
Cum religio, sapientia et eloquentia, qua persona vestra ornata est, Ecclesiae Dei honor sit, illi tamen specialis est gloria, quae in Christo vos genuit, et uberibus suis lactavit. Felix, inquam, Cluniacensis Ecclesia, quae meruit talem habere filium, qui esset flos doctorum, religionis speculum, et praesentis saeculi decus. In quo natura, gratia Dei praeveniente et subsequente, omnia laudanda sic perfecit, ut vix aliqua reprehendenda reliquerit. De quo dubium est utrum malit virtutibus ornari quam emundari vitiis. In quo scientia multarum artium vitiorum fuit interitus, non cumulus. Qui mundanum philosophum, vero Christo philosopho sic mutavit, ut istius veritatem retineret, illius astutiam non abjiceret. Qui magistrum scholarum sic dimisit, ut discipulatum idiotarum Christi devotus addisceret. Quem non necessitas, sed sola charitas traxit ad Christum; non miseria, sed solius perfectionis intentio alienavit a mundo. Cui multiplex scientia humilitatem accumulavit, humilitas constantiam adjecit. Qui tantum honesta diligere, otiosa odire, turpia timere, ut in voluntate habuerit, ostendit. Cui fuit injuria pro honestate, injuriis non affici, labor in requie esse pro justitia, requies in labore vivere pro veritate. Qui factus monachus, de clerico praeter ordinem nil sibi retinuit; abbas constitutus, opera monachi non deseruit; elevatus in magnum pontificem, idem qui antea permansit. Quot gradus accesserunt, tot virtutes successerunt. Per multiplicem curam impositam, virtutes sibi auxit, non minuit. Monachum reservavit in opere, in sollicitudine nil perdidit de abbate, in observantia mandatorum Dei episcopum honoravit et extulit. A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Novit haec Gallicana Ecclesia tota, et fere Latina, et laudant Cluniacensem Ecclesiam in hujusmodi filio. Scit hoc Cluniacensis et propter hoc, plurimum in Domino exsultat. Audistis, charissime, quod in partem Octaviani declinaveramus, et conturbata sunt viscera vestra. Sed non turbetur cor vestrum, quoniam nunquam ei adhaesimus. Nec ad preces, nec ad promissa terrores et blandimenta imperatoris, vel ad modicum acquievimus. Concilio ejus quod celebravit Papiae, nec propter amorem imperialem interesse voluimus. In confinio regni et imperii sumus, Alemannia, Hungaria, Rossia, Lotharingia, Burgundia, trans Ararim provincia, Italia ex maxima parte, Lugdunensis provincia, cum imperatore obediunt domino O. Minatur imperator, se nobis ablaturum omnia quae habemus in imperio ejus, nisi consentiamus ei. Comes Matiscon' , qui juravit in verba imperatoris, et in cujus sumus potestate, extentum tenet gladium suum super cervices nostras. Lugdunensis cum suffraganeis suis suum parat jaculari anathema in caput nostrum. Domini cardinales qui sunt in regno maledictionem suam, non benedictionem, nobis promittunt. Reges Franciae et Angliae minantur se exterminaturos omnia nostra in regnis eorum posita, nisi domino papae A. obediamus. Ex duabus integralibus partibus constat corpus Cluniacensis Ecclesiae. Altera est in imperio, altera in regnis. Quamlibet amittamus, vae nobis, angustiae nobis undique quemadmodum et Susannae. Credimus divino miraculo liberari, quemadmodum et ipsa. Omnipotens dextera non est impotens ad salvandum nos. Si decrevit liberare nos, continuo salvabimur. Adhuc in medio sumus, et regia via incedere deliberavimus. Vos igitur, qui pater noster estis per aetatem, frater per amorem, filius per gratiam, ne obliviscamini nostri, qui in omni charitate vobis conjuncti sumus. Ne obliviscamini matris vestrae, quae, etsi jam in Christo vos parturivit, adhuc tamen in visceribus suis portat, vobis congaudens, vobis condolens, vestra omnia prospera et adversa sua reputans. Alia quaedam dicenda, quae epistola non loquitur, praesentium lator noster et vester monachus, vice nostra vobis loquetur pro ipso et pro Ecclesia de Lentona, cujus, ut audivimus, specialis estis defensor et adjutor in causis, dilectionem vestram affectuose rogamus, quatenus in ejus dilectionem et protectionem, sicut coepistis, dignanter invigiletis causa Dei et Ecclesiae Cluniacensis.