EPISTOLA XXXVIII. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11.
227 Commendat insignem Apri a foro ac tribunali ad Christum transitum: admonet ne miretur, sed potius gaudeat se propterea despectui et odio esse mundo; cum jam inde ab initio Christus in suis talia patiatur. Concludit quo studio humanis rebus servitum est, serviendum divinis. Processit deinceps ad omnem virtutem Aper, et presbyter factus est: memoriam inter sanctos meruit XVII kalend. Octobris.
Sancto et merito venerabili ac dilectissimo fratri APRO, PAULINUS. Laetatus sum in iis quae scripsisti mihi, et secundum fidem tuam, quam corde conceptam ore testatus es, si me gratia Domini participem tanti spiritus faciat, spero quia in domum Domini ibimus; et quae communi spe fideque percepimus, pariter intuentes in facie veritatis, consona exsultatione cantabimus hymnum Deo nostro: dicturi Domino: Credebamus quia cinis et terra essemus, si in hoc tempore ita confirmentur pedes nostri in atriis Hierusalem, ut terra et cinis esse actu et opere desinamus; ita ut in spiritu humilitatis terram esse nos meminerimus, et esse fateamur Domino, ut per ipsum, quod damnatione peccati sumus, de reconciliatione gratiae non esse mereamur. Beatus es, frater, et bene tibi erit, quia non carne et sanguine, sed Spiritu coelestis Patris revelante, didicisti quod te inconcussa fide tenere et libera voce profiteri sanctissimo ad me epistolae tuae fine firmasti, Christum Jesum crucifixum Dei Filium Deum, cui flectitur omne genu terrestrium, coelestium et infernorum; et quem ad dexteram virtutis, et in gloria esse Dei Patris, omnis lingua confitetur. Hunc tu Dominum et Deum nostrum, quia non aestimabitur alius ad eum, toto arcanae pietatis mysterio amplexus, Dominum et Deum Dei Filium ante secula, factum ex semine David in hoc seculo; et nunc ex resurrectione mortuorum in spem aeternitatis humanae viventem in secula, ut est, credis; et ut credis, praedicas: et rudem esse te atque infantem Deo dices? Vere quidem ex parte credo parvulum esse te factum, sed malitia; sensu autem te esse perfectum de professione fidei tuae disco; quia veritatis agnitio, quam apprehendisti in sermone breviato, sapientiae plenitudo est: et ideo ipse 228 Magister gentium, vas electionis et vas Dei qui in se Christum loqui, et se Spiritum Dei habere profitetur, non in sublimitate sermonis, neque in legis scientia gloriatur, sed omnem gloriam, qua vel Judaeorum vel philosophorum sapientia inflatur, abjecisse se et aestimasse ut stercora protestatur, ut Christum lucrifaciat, et illius scientiae damno hujus imperitiae lucrum consequatur, ut dicat: Ego autem nihil novi, nisi Christum Jesum, et hunc crucifixum ; In quo quoniam omnis sapientiae et scientiae plenitudo atque perfectio comprehenditur, ut insultans huic mundo, et litteras ejus totamque sapientiam vanitate spiritu celsiore despiciens, ait: Ubi scriba, ubi sapiens, ubi conquisitor hujus seculi; nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi? Causamque hujus erroris ostendit quo ita percuti sapientia hujus seculi meruit, ut stultitia Deo sit; quia illi per arrogantiam sapientiae tamquam suae, cum nemo quidquam habeat nisi acceperit, stultitia videretur sapientia Dei. Bene igitur secundum justitiam Dei, stultitiae ac sapientiae versa vice, eo stulti esse damnantur, qui sibi non de Dei munere, sed de suo quasi proprio bono sapientes videntur. Quo magis gratulor unanimitati tuae quod illam reprobatam Deo sapientiam respuisti, et cum parvulis Christi, quam cum sapientibus mundi habere consortium maluisti. Inde jam et hanc gratiam mereris a Domino, ut te, sicut indicare, dignatus es pie glorians, oderint omnes: quod non fieret, nisi verus imitator Christi esse coepisses. Non enim odisset hic mundus, nisi quod jam a se alienum, et sibi videret adversum. Gaude et exsulta: jam et in rudimentis tuis virtus perfectionis operatur. Perspicuum est quam fortiter credideris in Christo, cui jam donatum est pro Christo pati. Vide quid dicat ipse Dominus, et intellige quam beatus sis. Nolite mirari, inquit, si vos mundus odit, quia me prius odio habuit. Si enim ex mundo essetis, amaret utique mundus quod suum esset. Et iterum: Non est major servus domino suo. Si patremfamilias Beelzebub dixerunt, quanto magis domesticos ejus? Vide nunc, si licet ut servi pro Domino recusemus pati, quae pro nobis servis suis Dominus ante sustinuit. O beata injuria, displicere cum Christo! magis nobis timendus est amor talium, quibus sine Christo placetur. Nonne qui oderant te, inquit, oderam illos? et addidit, Perfecto odio oderam illos. Quod nobis cum horum societate commercium sit, cum quorum sorte discretio est? 229 Merito gloriaris, venerandissime frater, et in exsultatione dicis hinc te ipsum tibi credere quod Christianus sis, quia te odisse coeperint qui diligebant, et despicere qui timebant; et ipse tibi conscius es, quia si tu ipse tanti apud te esses; aeque ut solebant et diligerent te, et venerarentur. Gaude igitur et exsulta, ecce enim merces tua copiosa in coelis. Non enim te, sed illum qui in te esse coepit, oderunt; cujus opus est in te et humilitas quam contemnunt, et castitas quam detestantur, in quo te bono prophetarum esse apostolorumque participem laetus agnosce et in propheta, cum dicit: Detrahebant mihi quia subsecutus sum justitiam; et in Apostolo dicente: Facti sumus omnium peripsema; et iterum eodem contestante: Quia positi sumus in hoc mundo spectaculum omnibus angelis et hominibus. Ab initio seculorum Christus in omnibus suis patitur. Ipse est enim initium et finis, qui in lege velatur, in Evangelio revelatur, mirabilis semper et patiens, et triumphans in sanctis suis Dominus; in Abel occisus a fratre, in Noe irrisus a filio, in Abraham peregrinatus, in Isaac oblatus, in Jacob famulatus, in Joseph venditus, in Moyse expositus et fugatus, in prophetis lapidatus et sectus, in apostolis terra marique jactatus, et multis ac variis beatorum martyrum crucibus frequenter occisus. Idem igitur etiam nunc infirmitates nostras et aegritudinem portans; quia ipse est homo semper pro nobis in plaga positus, et sciens ferre infirmitatem, quam nos sine ipso nec possumus ferre, nec novimus. Ipse, inquam, nunc quoque pro nobis et in nobis sustinens mundum, ut perferendo destruat, et virtutem in infirmitate perficiat. Ipse et in te patitur opprobria, et ipsum in te odit hic mundus. Sed gratias ipsi, quia vincit cum judicatur; et, ut scriptum tenes, triumphat in nobis per speciem servitutis Dominus, servis suis gratiam libertatis acquirens, idque agens hoc pietatis suae mysterio, quo formam servi induit, et pro nobis humiliare se dignatus est usque ad mortem crucis, ut humilitate visibili invisibilem illam nobis in coelestibus sublimitatem intus operetur. Vide enim ab initio unde ceciderimus, et intelliges quod divinae sapientiae pietatisque consilio reformemur ad vitam. In Adam quippe superbia ruimus, atque ideo humiliamur in Christo, ut peccatum sceleris antiqui contrariae virtutis obsequio diluamus; et qui superbiendo offendimus, serviendo placemus. Exsultemus itaque et gloriemur in ipso, qui nos et pugnam et victoriam suam fecit, dicens: Constantes estote, quia ego vici mundum. 230 Et in Regnorum libro similiter audio prophetam dicentem regi Josaphat, cum ingenti mole belli, et magna hostium multitudine terreretur. Haec dicit Dominus: Ne timeatis neque expavescatis a facie multitudinis hujus, quia non vobis est haec pugna, sed Domino. Moyses quoque similiter ante jam dixerat: Vos tacebitis, et Dominus pugnabit pro vobis. Igitur qui confidunt in virtute aut sapientia sua, quique in abundantia divitiarum suarum gloriantur, exacuant ut volunt adversum nos arma dentium, et verborum sagittas, venena thesauri mali vipereis vomant linguis; habent pro nobis respondentem sibi Dominum. Tacui, numquid semper tacebo? Nos aures nostras spinis, ut scriptum est, sepiamus, id est, Dei verbo et fide verbi; quae vitae nostrae segetem firmissima innocentiae atque patientiae sepe defendunt, et diabolo dolis suis aditus in praecordia nostra captanti, quasi furibus spinae resistunt; et viscera inimicorum regis; id est, amatores hostium Christi, hos videlicet Christianorum obtrectatores, vitae nostrae atque constantiae contemplatione compungunt. Nos igitur taceamus istis, loquentes ad Dominum silentio humilitatis et voce patientiae; et tunc ipse qui invictus est, pugnabit pro nobis, et vincet in nobis. Tunc princeps harum tenebrarum mittetur foras; qui utique non ab hoc mundo, sed ab homine foras mittitur, cum a nobis fide introeunte discluditur, et dat locum Christo, cujus habitatio peccatum foras mittit, et pulsi serpentis exsilium est. In hujusmodi autem passione quid facere debeamus propheta nos docet, dicens: Ego autem cum mihi molesti essent, induebam me cilicium, et humiliabam in jejunio animam meam, videlicet ut obtrectatores nostros ea ipsa qua commoventur humilitatis specie destruamus; tantoque magis confundantur coram Domino in antiquae adhuc superbiae crimino permanentes, quanto magis nos ipsi gloriamur, in quo confunduntur in nobis. Inconfusibilem enim operarium sicut hilarem datorem diligit Deus. Proinde stabiles in fide veritatis, et operatione justitiae, talium vel odia vel convicia vivendo melius quam loquendo arguimus; quia rejiciet sermones tuos post se qui odit disciplinam; et qui insipientem arguit, ut tenes scriptum, sumit sibi contumeliam. Sibi habeant litteras suas oratores, sibi sapientiam suam philosophi, sibi divitias suas divites , sibi regna sua reges: nobis gloria, et possessio, et regnum Christus est, nobis sapientia in stultitia praedicationis , nobis virtus in infirmitate carnis, nobis gloria 231 in crucis scandalo, quo mihi mundus occiditur, et ego mundo; ut vivam Deo, non autem jam ego, sed in me Christus; cui consepulti sumus , in quo nunc abscondimur hujus mundi oculis, ut confusioni ejusdem cum ipso revelemur; quando horum quae nunc nobis objicit memor, dicet: Hi sunt, quorum vitam aestimabamus insaniam, quomodo reputati sunt inter filios Dei? Sinc illos interim, frater dilectissime, fruantur gloria et vita sua, potiantur fructibus suis; quoniam sicut olera herbarum cito decident, et dies eorum sicut umbra praetereunt; quorum spes intra hujus aevi spatia concluditur, quia nec fidem veri habent, nec voluntatem fidei, qui praesentibus tantum rebus intenti, praestant avaritiae et libidini ne credant Deo, quia cupiditatis utriusque finem facit timor Domini, qui confirmatur fide Christi, per quam discimus agnoscere veritatem vel in contemtu temporalium, vel in appetitu aeternorum bonorum. A quo alieni, quia et veritas Christus est, in hac necesse est errorum infelicium caecitate permaneant, ut in fragili soliditatem, et in solido inanitatem putent; vera pro vanis rideant, et pro veris vana mirentur. Qui si vellent intelligere ut bene agerent, et oculos suos, quos statuerunt declinare in terram, ad salutem justitiae levarent, seque vel paululum humo tollerent, facile his ipsis, quibus ut inanibus et stultis detrahunt, hominum conversionibus illuminarentur. Dominus enim, ut scriptum est, solvit compeditos, et Dominus illuminat caecos. Et iterum: Lex Domini irreprehensibilis, convertens animas, testimonium Domini fidele: sapientiam praestans parvulis. Opus enim Dei est mutare hominem, quia solus potest instaurare quod fecit. Quod toto jam dudum orbe terrarum sapientia Dei Christus operatur, ubique se gentium Verbi voluntate circumferens, et per electas animas semet immittens; ut, sicut per Prophetam dixit, in omni gente primatum habeat. Et quia jam quotidie magis appropinquat recognitionis dies, omnisque nos hora judicio applicat, satagit et properat bonus Dominus praeripere nos ab ira ventura, et de complexu hujus, ut scriptum est, nocentis et vipereae generationis abducere. Hinc in omni loco plura quotidie mirabilia solito signa crebrescunt, ut omnem, quantum in ipso est, hominem salvum faciat. Ostendit in raris, quod omnibus, si velint, prosit. Sufficit enim universorum institutioni 232 forma paucorum, quae in utrumque proponitur, ut credentibus exemplo sit, indurantibus testimonio. Quare si quid humani sapiunt ii, qui inficiantur animo quem figura praeferunt hominem, admirentur in te, et laudent Deum, et hanc beatissimam immutationem mentis ac vitae tuae non existiment errorem stultitiae tuae, sed sapientiae Dei esse virtutem intelligant. Quanto enim prudentiorem te ceteris et doctiorem fuisse memmerunt, tanto evidentior iis esse debet operatio potentiae Dei, quia prudentem a sententiae suae cursu vel statu non potest flectere, nisi summa ipsa Sapientia, quod est in Christo Deus, virtutum virtus, et mens mentium, Dominus majestatis, brachium excelsum, in quo dispersi superbi, ut scriptum est, a mente cordis ipsorum, depositi potentes de sede, et exaltati humiles. Quo brachio, id est, Christo, esurientes implentur bonis, et inanes dimittuntur divites. Quod et in te cernimus agi. Respice enim in temetipsum, et haec utraque, quae dejicit aut extollit Deus, in te eodem invenies. Destructus es a superbo, assumtus in humilem: depositus ab iniqua potentiae sede, ut in pacis atque justitiae solio locareris: inanitus es a divite, ut diteris in paupere: et ab illa supervacuae distentionis saturitate vacuatus es, ut veris piae paupertatis bonis implearis esuriens justitiam. Ubi nunc tu ille es ali quando terribilis, vel pro tribunalibus advocatus, vel in tribunalibus judex? ubi tua illa cervix, tunc verius, ut nunc de te mentitus es, tauri pinguis, quomodo facta est docilis ac tenuis in jugo Christi ex quo conversus ingemuisti, et beneplacitum est in te Deo sicut super vitulum novellum? Deposita cervice tauri fractus es in mansuetudinem bovis illius qui agnovit possessorem suum. Beati oculi eorum qui haec in te Dei mirabilia conspiciunt, etsi illi miserrimi qui videntes non vident. Quis daret mihi pennas sicut columbae, et volarem ad te, et in conspectu tuo colloquioque requiescerem, in voce exsultationis et confessionis epularer. Videns te non te, et videns ex leone vitulum, videns in Apro Christum: nunc versa ferocitatis aut virtutis vice aprum seculo, agnum Deo. Non enim jam de silva, sed de segete aper es, quia bonis disciplinarum fructibus opimaris, et in fruge virtutum tibi pastus est; duplicis Testamenti dentibus ad rumpenda retia Nebroth venatoris armaris; totaque illa 233 quae pro seculo superbus gerebas, nunc adversum seculum humilis arma convertis. Nunc vere sapiens, vere disertus, et vere potens, qui mundo huic stultus et mutus es, ut autori linguae et mentis tuae facundus et sapiens de suis muneribus Deo servias. Nunc instructior jure divino advocatus pro te postules, et justior judex te ipsum judices; et in te, aut de te ipse sententiam feras, ut magis merearis absolvi; teque non solum venia, sed et gloria dignum facias, cum tibi per accusationem tui ades, teque damnando sanctificas: intelligens non quod hominibus, sed quod Deo placeat, sanctum et innocens esse; et ideo rarus, ut scribis, urbium frequentator, familiare secretum taciti ruris adamasti, non otium negotio praeferens, neque te ecclesiasticae utilitati subtrahens, sed jam pene forensibus turbis aemulos ecclesiarum tumultus et concilia inquieta declinans. Arbitror autem idipsum majoribus ecclesiae utilitatibus praeparari, quod salubri consilio instructioni sanctae vacas, et intentus studiis spiritalibus, quibus solitudo amica est, formas in te quotidie confirmasque Christum, quo et servus utilior, et magister doctior digniorem te ea, in qua nutu Dei positus es, sede perficias, opere pariter et verbo potens; ut lingua et mente tibi concors, veram te apostolicae disciplinae formulam praebeas praecepti Dominici actor et doctor . Ita demum constabit non humano suffragio, sed divino te esse judicio sacerdotem. Quod jam probari et fide et vita tua credens, peto et impense rogo, ut nos semper orationibus tuis implices; et quoties fuerit occasio, litteris revisere studeas. Quod quidem a te munus non tam officii capiendi cupidus, quam animi reficiendi studens exigo; ut et solatium caritatis et gaudium simul capiam, cum te mei memorem in negotiis sanctis, ac tui diligentem profectu scientiae spiritalis, et intellectu ardentis in Deum cordis legens videro. Non jam te de sermone virtutis, id est, praedicatione Christi, sed de virtute ipsius sermonis expendens, id est, ut credere te Christum Jesum crucifixum Dominum et Deum loquendo pariter et vivendo confirmes. Quia eodem affectu gestare debemus imaginem coelestis hominis, quo gessimus ante terreni. Alioquin quod nostrum est quis dabit nobis, si non fuerimus tam fideles in nostro, quam fuimus in alieno? In hoc enim facti sumus, ut boni simus, et nostro serviamus Autori; contra cujus praecepta viventes 234 vitio voluntatis nostrae, non solum contra vitam, sed et contra naturam nostram faciemus; et ideo comparavimur jumentis, quibus non est intellectus. Attamen Dei bonitas ita nobiscum paciscitur, ut praeteritae nobis impietatis gratiam faciens, contenta sit vel tales nos esse sibi servos pro nobis, quales adversum nos diabolo fuerimus, dicente Apostolo, ut sicut exhibuimus membra nostra servire iniquitati, sic eadem exhibeamus servire justitiae; videlicet, ut eadem affectione delectemur in Domino, qua delectati sumus in peccato. Sic ambiamus Dei regnum, quomodo ambivimus seculi dignitatem; et denique tam diligenter curemus bona coelestia, quam terrena curavimus.
(V. epist. 5, n. 7.) (V. ep. 23, n.
41) (Virgil.) (id est judicii. V. ep. 19, n. 3) (An induratis) (V. ep. 9, n. 4) (V. not. 180)