EPISTOLA CCCCLXII. JOANNIS PICTAVIENSIS AD THOMAM CANTUARIENSEM.
Reverendissimo domino et patri, beatissimo THOMAE, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, suus JOANNES, eadem gratia Pictaviensis Ecclesiae humilis sacerdos, salutem et sanctae perseverantiae virtutem.
Vix mihi, domine, vel unum diem in itineris procinctum indulsi post litterarum vestrarum susceptionem, imo et omnis mihi etiam unius horae morula odiosa erat post illarum perlectionem litterarum, quae nihil continebant nisi solam obtestationem, ut tam necessario negotio, absque cujus impetratione non erit, sicut proponitis, absque scrupulo conscientia vestra, meum praestarem obsequium. Fateor, domine, excussisse mihi lacrymas litterulas illas quarum tam sedula, et sub tali imprecatione obsecratio nescio quam circa fidem amici dubitationem importare videbatur. Malo tamen, ut salva pace domini mei loquar, vos juxta nominis nostri proprietatem parum credulum, quam me minus devotum inveniri. Et, quamvis, sicut praecepistis, in hujus itineris arreptione Pictaviensium meorum contempserim loquacitatem, volui tamen, salva gerendi negotii fide, ipsorum declinare nugacitatem. Inde fuit quod palam proposui me episcopo Ebroicensi, Ricardo de Humet constabulario, Willelmo filio Hamonis, caeterisque regis officialibus Turonis occursurum, qui eisdem diebus ibi convenire debebant, ut super pace comitum Arvernensium tractarent. Consilii siquidem illorum fidem explorare necesse habebam propter novorum mandatorum inauditam duritiam, quae mihi luscus noster, cujus et mentis oculum penitus excaecavit Deus, et cum illo Simon de Turnebu conestabularius Toarcensis, ex parte regis apportaverant. Illi enim, paucis diebus post natalem Apostolorum, Pictavium venerant, et solum me in partem traxerant, tanquam secreta habentes ad me mandata; adhibito tamen secum Henrico Panetario, quasi legationis sibi injunctae fideliter peractae, si necesse foret, teste futuro. Cumque plurimum insisterent, ut vel unum mecum adhibere possem, sive abbatem, quia plerosque ibi mecum habebam, sive quamcunque Ecclesiae meae personam, sive saltem canonicum, id mihi concessum non est, eo quod mandata ad me tantum, non etiam ad illos perferenda accepissent. Inhibuerunt itaque mihi sub districta interminatione, ne aliquid ad regis dignitatem pertinens mihi usurparem. Cui mandato cum me libenter pariturum respondissem, ad specialia tandem descenderunt, prohibentes ne ad querelas viduarum, vel orphanorum, vel clericorum, aliquem parochianorum meorum in causam trahere praesumerem super quacunque possessione immobili, donec ministeriales regis, vel dominorum, ad quorum feudum res controversiae pertineret, in facienda justitia eis defecissent. Deinde, ne super accusatione fenoris quemquam audirem. Praeterea, ne in aliquem baronem, ipsis inconsultis, imo donec ipsi illum mihi, in quibus deberent, ad justitiam offerrent, anathematis sententiam promulgarem. Haec enim fere erant, in quibus contra regiam agere dicebar dignitatem. Et praecipue clericos circa, quorum patrimonia ad ipsos quocunque titulo devoluta a sordidorum et personalium munerum praestatione irreverenter defendere dicebar. Poena quoque his omnibus subjecta est, si haec de caetero mihi usurparem. Quamvis enim circa personam meam, ut aiebant, duriora illis injuncta fuissent, mihi tamen etiam cum periculo suo parcentes, indictam sibi ad alios poenam extenderent, ita scilicet ut si quis ad citationem meam veniret, praedictis privilegiatis personis responsurus, omnia illius bona confiscarentur, ipso, eo quod coram nobis respondisset, publico carceri deputando. In accusatione vero feneratorum eidem quoque poenae subjicerentur, tam accusator qui nos adiisset, quam accusatus qui coram nobis respondisset. Quod si vel in istos, eo quod coram nobis respondere nollent, vel in alios quoslibet a rege possidentes principaliter, ipsis inconsultis, excommunicationis sententiam dictarem, scirent exinde excommunicati illi regi non displiciturum, si vel in personam meam manum extenderent, vel in bona mea grassarentur, vel in personas vel in bona clericorum meorum, qui sententias ex mandato meo promulgarent, aut promulgatas observarent. Ad haec ego illis et reverenter et humiliter respondi, oportere me omnia haec, licet solus audissem, ad Ecclesiae meae referre conscientiam, cujus erant libertates illae, quibus hactenus usus eram, et nunc uti prohibebar. Quibus omnibus si ipsis inconsultis renuntiassem, nihil actum esset, nisi quod in capitis mei periculum redundare posset. Verum, cum communicato cum ecclesia nostra verbo me nihilominus in libertatis nostrae prosecutione perseveraturum cognovissent, primo coram plerisque baronibus Pictaviensium, deinde coram nostris civibus sua publice promulgaverunt edicta. Hinc mihi, sicut supradixi, Turonis proficiscendi, et caeterorum ministerialium regis consilium explorandi occasionem accepi. Adjeci etiam, quod si forte apud eos certi mihi consilii certa forma non appareret, illud Senonis secretario domini papae explorare non esset utile. Sub hujus consultationis obtentu cum Turonis pervenissem inveni supra nominatos regis officiales, jam firmato consilio quod in Arverniam proficiscerentur, ipso die ad castrum, quod Luchiae nominatur, profectos esse. Quos ego continuato diplomate usque ad idem castrum prosecutus, ibidem Willelmum filium Hamonis et Hugonem de Cleers reperi. Caeteri jam ab ante auroram ad castrum Radulphi iter arripuerant. Apud quos cum nihil consilii fere, quod ad negotium Ecclesiae meae attinebat, invenissem, gaudio tamen gavisus sum, quod opportunitatem accepi conveniendi ipsum Hugonem de Cleers super litteris, quas ei mittebatis. Cumque praesensissem, quod G. clericus ejus ibidem praesens non esset, adjeci me in mandatis accepisse a vobis, quod ego, si ille abesset, et in litteris legendis, et in eisdem, postquam lectae essent, communicandis, et etiam in rescribendo vobis, si quid rescribere vellet, absentis locum supplerem. Et, quoniam spatium illi ad ea, quae rescribere volebat, non suppetebat, impetravit a me, ut litteras, quas G. suo mittebatis, ipse in manu sua fideliter reciperet, et illas, quas ipsi praelegeram, sub fidei suae pollicitatione donec ad eas rescripsisset conservaret, nullius oculo nisi saepedicti G. illas inspecturo. Et is quantum mihi videtur, compatitur injuriis quae Ecclesiae Dei irrogantur, et si non usquequaque forsitan contemplatione divina, respectu tamen, ut existimo, affectionis domini sui, cui, quantum animadvertere possum, timet, ne forte in his, quae agit, a Deo, quem offendere videtur, percutiatur. Ego vero dominum Ebroicensem, et illos qui cum eo praeibant, litteris tantum prosecutus, in coepto itinere institi, et ab eodem castro, id est a Luchiis, praesentium latorem ad vos remisi. Praemisi autem cursorem, per quem abbatem Pontiniacensem, ut mihi in curia occurrat, invito, qui Claraevallensi, et de Fossanova, ordinis sui abbatibus, in negotio vestro nobiscum cooperetur, si illos forte in curia invenerimus. Quibus, prout Deus permiserit, expletis, nuntium ad vos dirigere curabimus, per quem omnia ad vos vel ad nos pertinentia, quae cognitione vestra digna existimabimus, vobis significare studebimus. De caetero, paternitati vestrae supplico pro clerico vestro, amico meo, Turstano de Burins, ut gratia vestra ad me vel semel videndum venire permittat, quem, si obsequio vestro necessarius est, vobis continuo remittemus. Bene valete.