EPISTOLA PRIMA. AD CHLODOSVINDAM REGINAM LONGOBARDORUM. I. II.  III. IV. IV.
Dominae clementissimae in Christo filiae Chlodosvindae reginae Nicetius peccator.
Cum legatos vestros per Francorum reges, germanos tuos, ire conspicimus, de prosperitate vestra solliciti sumus. Sed illa inde audimus, quod quam semper sonare etiam et sonare confitemur, quam magna, quam alta, quam laudabilis, quam utilis, quam humana vel munifica; quomodo de pauperibus sollicita, quomodo de regione astuta, quomodo in cuncto populo pia conversatione splendida. Ille hoc concedat qui tibi spiritum sapientiae et intellectus jam dedit. Gaudemus ex hoc: gaudere nos Christus faciat de Alboino rege quem habes, et de felicitate sua triumphare. Stupentes sumus, cum gentes illum tremunt, cum reges venerationem impendunt, cum potestates sine cessatione laudant, cum etiam ipse imperator suis ipsum praeponit, quod animae remedium non festinus requirit. Scriptum legimus: Quaerite primum regnum Dei, et omnia apponentur . Qui sic, quemadmodum ille, fulget fama, miror quod de regno Dei et animae suae salute nihil investigare studet; sed illos recipit, illis acquiescit, qui potius animam in gehennam perdunt, quam ad viam salutis adducant. Duos Deos esse praedicant, alium in deitate Patrem, alterum in deitate, sed pro creatura, Filium; cum Scriptura dicat: Ego sum salvator, et non est alius praeter me . Te domina Chlodosvinda, per tremendum Dei judicium conjuro, ut hanc epistolam et bene legas, et bene illi et frequenter exponere studeas, et ut ipsum interroges: Quis est Salvator? Patrem dicunt esse Salvatorem, an Filium? Quomodo duos esse, cum unus est, et alius non est, denuntiant? Si dicent Filium, ergo Pater Salvator non est; et si dixerint Patrem, ergo Filius Salvator non est: quia salvare qui Salvator non est nullum potest. Si dixerint: Duo sunt Salvatores, istud scriptum nusquam invenient, nisi, Ego et Pater unum sumus ; hoc est, Pater in Filio et cum Filio, et Filius in Patre et cum Patre. Deus prae magnitudine videri ab oculo humano non potest, qui tantum grandis, tantum fulgens, tantum etiam igneus est. Legimus: In circuitu coeli et terrae tabernaculum ejus ; quod etiam prae ista magnitudine et splendore ab homine videri non potest. Expressit de se, quem semper habuit apud se; qui latibulum sibi de carne fecit; et ideo Scriptura dicit: Posuit tenebras latibulum suum . Ideoque in Evangelio ait Verbum Dei, quod Joannes dicit, quia In principio erat , Verbum caro factum est ; et quod de Maria erat, sic illud ad se junxit, ut esset unum. Et per Scripturam dicit: Ex Sion species decoris ejus : hoc est, homo in Deo transibit. In Evangeliis ipse dixit: Ego ex Patre exivi, et veni in hunc mundum . In quadragesimo septimo psalmo dixit: Distribuite gradus ejus . Ejus dixit, non eorum: quoniam unus esse, sed nec solus, apertissime scitur: Ut enarretis in progenie altera: nam in die resurrectionis nec enarrare, nec apparere poterit, qui Trinitatem in unitate non crediderit. Et pro eo omnis militia angelorum per singulos dies clamat: Sanctus, sanctus, sanctus, Dominus Deus sabaoth . Non tres Sancti, sed ter Sanctum dixit Dominum Deum sabaoth. Sanctus Pater, Sanctus Filius, Sanctus Spiritus. Unus Sanctus, sicut unus Dominus. Unde et Joannes evangelista dixit: Ipse est qui est, et qui erat, et qui venturus est Salvator . Si per nomina ivero, gradus esse videntur. Cum Patrem audis, nomine major esse videtur; et ideo dixit: Pater major me est ; sed nomine tantum. In deitate autem, evidentissime per Christum et per apostolos ejus unus esse agnoscitur. Quia ipse cum a discipulo interrogaretur: Domine, ostende nobis Patrem; et ille: Me vides, et de Patre interrogas ? Vides, quia in Trinitate invocatur, et in una deitate esse invenitur. Cum Patrem audis, sine Filio esse non credas: cum audis Filium, cum Patre esse non dubites: nec dubites tres in personis; nam unus in deitate esse agnoscitur. Et ideo ad discipulos suos dixit: Ite, baptizate in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . In nomine dixit, non in nominibus; quia unam deitatem dixit, non tres. Spiritus autem sanctus separari non potest; quia unde esse scitur gratia Dei, inde donum esse cognoscitur. Ab ipso spirant bona omnia, sicut Apostolus dixit: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Sed solus Altissimus in omni terra Salvator. Jesu Nave ipsum conspexit, et ideo dixit: Noster es, an adversariorum ? Ille autem respondens ait: Ego sum qui sum, et alius praeter me non est . Abraham, qui dicitur amicus Dei , et probatur, tres vidit, et unum credidit . Cum tres adorat, Trinitatem, sicut dixi, commemorat: cum unum in domum intrare deprecatur, unam potestatem esse denuntiat. Nam Moysi quotiens atque quotiens dixit, Ego sum qui sum, et alius praeter me non est? Quid nos ire per singula necesse est? Ad duodecim discipulos quos habuit, veniamus; quia ipsi Gothi hodie ipsis venerationem impendunt, et reliquias eorum furtim tollunt: sed nihil ibi habent, quia fidem eorum annulare praesumunt. Quid est quod in basilicis eorum corpora ipsorum hodie venerantur, non ingrediuntur? Quid est quod nihil ibidem praesumere audent, nisi furtive, ut canes a foris animas decipiunt? Cum illos suos fideles rex Alboinus sibi demittat, et ad domini Petri, et Pauli, Joannis vel reliquorum sanctorum limina perducat, ut ibidem missas facere, si audent, deliberent; sed non audent, quia domini Petri discipuli non apparent, et contrarii Christi esse probantur: quin quod per crucem ipse redemit, destruere infelices inveniuntur. Qua causa venena eorum talis rex et talis aetas percipit? Hic si jubet ad dominum Martinum per festivitatem suam quam undecima die facit November, ipsos mittat; et ibi, si audent, aliquid praesumant, ubi caecos hodie illuminari conspicimus, ubi surdos auditum et mutos sanitatem recipere. Nam quid dicam de leprosis aut de aliis quamplurimis, qui quantacunque debilitate percussi sunt, ibidem per singulos annos alii et alii sanantur? Fortasse dicunt, confingunt vel caecos, qui caeci a nativitate esse videntur. Quid dicam, cum inde illuminatos conspicimus et ad propria, Deo miserante, reverti videmus? Nam quid dicam adhuc de domino Germano, Hilario, vel Lupo episcopis: ubi tanta mirabilia hodie apparent, quantum nec dicere verbis valeo: ubi tribulantes, id est, daemonia habentes, in aera suspensi torquentur, et dominos quos dixi, esse confitentur? Nunquid in ecclesiis eorum sic faciunt? Non faciunt, quia Deum et dominos sanctos ibi habitare non sentiunt. Daemon daemonem non exorcizat. Nam ubi sancti habitant, daemon vagari non dimittitur: ideo fit, ut locus ubi Deus est, ostendatur. Quid de domino Remigio et domino Medardo episcopis, quos tu, credo, vidisti? Non possumus tanta exponere, quanta mirabilia per illos Deum videmus facere. Audisti ab avia tua bonae memoriae Rodhilde, qualiter in Franciam venerit, quomodo dominum Chlodoveum ad legem catholicam adduxerit; et cum esset homo astutissimus, noluit acquiescere antequam vera agnosceret. Cum ista quae supra dixi, probata cognovit, humilis ad domini Martini limina cecidit, et baptizari se sine mora permisit. Qui baptizatus quanta in haereticos Alaricum vel Gundobaldum reges fecerit, audisti; qualia bona ipse vel filii ejus in saeculo possederunt, non ignoratis. Talis ornatus, talis vir, qualis Alboinus rex esse dicitur, talis fama, quem mundus sic praeponit, quare non convertitur, aut quare tardus ad requirendam viam salutis apparet? Deus bone, qui es sanctorum gloria et omnium salus, tu te in illum mitte. Et tu domina Chlodosvinda, cum verbum facis, solatium tribue, ut omnes de tali stella, de tali gemma sic gaudeamus, qualiter Deo placere possimus. Saluto tantum, quantum valeo: deprecor ut otiosa non sis: incessanter clama, incessanter canta. Audisti dictum: Salvabitur vir infidelis per mulierem fidelem. . Nam scias, prima salus, prima remissio est, qui converti fecerit peccatorem ab errore suo. Vigila, vigila, quia Deum propitium habes. Rogo ut sic agas, ut et gentem Longobardorum fortem super inimicos facias, et nos de salute tua vel viri tui gaudere concedas
(Matth. VI, 33) (Isa. 
XLV, 14) (Joan. X, 30) (Psal. XVII, 12) (Ibid.) (Joan. I,
1) (Ibid., 14) (Psal. XLIX, 2) (I Joan. XVI, 28) (Psal. XLVII, 14) (Isa. VI, 3) (Apoc. I, 8) (Joan. XIV, 28) (Joan. XIV, 8, 9) (Matth. XXVIII, 19) (Rom. IX, 36) (Psal. LXXXII, 19) (Jos. V, 13) (Exod. III, 14) (II Paral. XX, 7;
Isa. XLI, 8; Jac. II, 23) (Gen. XVIII, 2, 3) (I Cor. VII, 14)