EPISTOLA PRIMA [AD . . . . . . . . . .]
. . . . . . . . . . . . . . . . cretio tua, serenissime consul. Detracto igitur huic epistolae solemni illo rhetoricorum ornatu, in hoc tenui simplicis eloquii schemate me gloriae tuae oculis praesumpsi ingerere, praesertim cum talia referantur, quae tuum sicut spero delectabunt auditum. Nam, cum saecularium et maxime divinarum historiarum utriusque legis multam tibi scientiarum Dominus dederit peritiam, certus sum evangelicae historiae veritatem eo devotius te amplexaturum auditam, quo ipsum Evangelium caeteris omnibus Scripturarum scientiis praemineat. Ego tamen recolo, sed dubius an a pectore claritudinis tuae exciderit, me de instituta materia, videlicet super Anna quae dicitur trinuba et super nomine Salomae quod Marcus ponit, cum hoc anno tecum facerem iter, nonnulla quidem, sed breviter et intercise ut inter viandum fieri solet contulisse, et quia sensum meum quem interloquebar tibi satis tunc sedere conjeci, ex tunc sacrarum litterarum tractatores, praecipue illos quibus praepositi veritas amplius clarescere debuit conquisivi legi, et ut res dubia patefieret testimoniorum hinc inde carptis prout praesens epistola edocet defloravi. Et praeterea veniens ad nos dilectus socius noster magister Joannes Saresberiensis, notus tibi ut arbitror, quamdam schedulam ex parte cujusdam fratris magistri Willelmi Londoniensis viri, ut scitis, litterati et, ut creditur, religiosi, qui apud Sanctum Dionysium monachus est, detulit, quae Claudii super Matthaeum praetitulabatur; ubi continebatur Claudium illum juxta Origenis suspicationem opinari illam, quam Matthaeus dicit matrem filiorum Zebedaei, a Marco Salome proprio nomine vocitari, quoniam ob id schedulam dictus frater mihi facta operose expositorum indagatione transmisit, quia sciens illum aliquam in litteris habere virtutem, super nomine Salomae hoc anno sollicitaveram. Cum enim me sedulo interrogante Salomae juxta nostrorum fabulam tertium fuisse Annae virum contenderet, ego qua id Scripturae auctoritate defenderet saepe et saepius sicut mos est sciscitabar. Et, ne inter verborum pugnas ad Hieronymum in epistola contra Heliudium, ut caeteri solent, proclamaret, citius obstruxi viam, rem optime expertam asseverans, quod in tota epistola nulla seu Annae seu alicujus Annae viri etiam mentio habeatur, nec etiam novum Salomae reperiri. Videtur potius in ea epistola Hieronymus non astruere, sed adimere istam de tribus Annae viris assertionem. Ait enim quod Maria quae Jacobi minoris scribitur mater, fuerit uxor Alphaei et soror Mariae matris Domini, quam Mariam Cleophae Joannes evangelista cognominat: A patre, inquit, sive a gentilitate familiae aut quacunque alia causa ei nomen imponens. Pariter et Beda cernens ubi vetulus bos scilicet Hieronymus altius pedem figere metuit, titubando sequens articulato incedit gradu, super evangelistas in explanationibus suis dicens Mariam illam uxorem Alphaei ideo a Joanne Mariam Cleophae cognominatam, quia vel idem Alphaeus etiam Cleophas dictus sit, vel quod ipsa Maria defuncto post natum Jacobum Alphaeo Cleophae nupserit. Ecce quia Beda Hieronymum secutus nil praesumit asserere; alias tamen quam Hieronymus ponens cognominis Cleophae conjecturas. Et altera quidem quam subjicit opinio assertioni de tribus illis Annae viris invenitur multum adversa. Quoniam Cleophas, quem illi asserunt virum Annae et patrem Mariae, juxta hanc quam Beda ponit conjecturam, vir ejusdem Mariae aestimatur. Unde, si vera est contrariorum assertio, non possum admirari quomodo tanti doctores, tanti etiam historiarum indagatores, et qui explanandi studio super evangelistas adeo desudarunt, evangelicam historiam, quam moderni sciunt, veteres ignorarint, quinimo opiniones veritati historiae tam absurde dissonas perpetuis garrularum litterarum mandaverint monumentis: vix possem credere nos animales et carneos super evangelica praesertim historia didicisse, quod praecipuos illos et primos illos doctores Ecclesiae latuisset: qui nec etiam legere sufficimus quanta illi scripserunt. Hos igitur Annae trinubae assertores velut aliquorum apocryphorum deliramenta sectantes omittamus: et diligentius intueamur quod illi praefati doctores Hieronymus et Beda non asserant Mariam Cleophae sic cognominatam a patre, sed ambigui scilicet et stylo verecunde parcentes, verebantur rem incertam infra certae definitionis fines concludere. Miror igitur admodum unde tam inverecundus error acciderit, ut ad rei incertae assertionem librati tanti viri dogmati, Hieronymi dico, calumnia strueretur, et ut Hispanae neniae authenticae fiant ecclesiastici falso provocatur auctoritas. Arbitror tamen quod his diebus erroris maxime invaluerit, occasione magistri mei suavis recordationis Petri Pariensis episcopi, qui, cum in epistola ad Galatas super locum illum: Alium autem apostolorum neminem vidi nisi Jacobum fratrem Domini , vulgatam illam Annulae trinubae edisserat historiam, seorsim in margine nomen Hieronymi minio colore signavit; at si illam Annae historiam Hieronymus in epistola contra Heliudium eisdem verborum filis contexerat, cum tamen illi historiae Hieronymus, sicut jam diximus et experti novimus, nec in uno apice auctoritatem testimonii conferat; nunquid igitur magister Petrus, ut Scripturarum calumniator notatus, in causa erit erroris et culpa? Non fatebor: malo inpraesentiarum lubricam scriptoris manum notare et imperitiam quam tantum doctorem calumniae causari vel erroris. Verum excusatus hinc excusabitur inde, quod super praefatum epistolae ad Galatas locum celebrem illam Annae historiae nullam, ut videtur, Scripturae secutus auctoritatem non tardo et titubante ambigui sermonis gradu, sed constanti et concito absque ullo haesitationis scrupulo prosequatur: adeo etiam ut si apocryphorum deliramenta sectaretur, nec ubi sic relatum sit facile reperiatur, cum nec etiam in apocrypho illo qui de infantia Salvatoris inscribitur, ulla de tribus Annae viris mentio fiat nisi duntaxat Joathim. Verum nec ob id praefato doctori, qui modernis temporibus in ecclesiasticis dogmatibus parem non habuit, audeo inpraesentiarum temeritatis vel ignorantiae impingere notam, nec in quoquam accusare praesumo; ne quis tamen hinc aestimet me adeo in doctorum meorum laude procacem ut ipsorum velim sequi vitia seu penitus ignorantiam tollere vel tueri errantes. Sed scio valde periculosum esse et non facile veniam de servo alterius, nedum de magistro proprio judicare, praesertim cum ille tanta et tam studiose legerit, quae nos epicura animalia Pelusiotae et torpore glires vix perfunctorie transcurrimus, imo quorum multa nec etiam vidimus. Semoveatur igitur nunc ab hac praesenti collatione nostra tanti doctoris auctoritas, qui profecto nec dubito, si adviveret, variis et validis Scripturarum testimoniis valde militiae suae armis scripta sua fortius contra aemulos suos defenderet, qui tamen inpraesentiarum in relatione praefata quem secutus fuerit auctorem ignoratur. Hujus igitur auctoritate remota, quem in praesenti nec penitus excuso, nec ut jam dixi temere accusare praesumo, certa praeponamus incertis, et nomen Salomae quod Marcus ponit mulieris ibi esse nomen non viri, non disputatione lubrica, sed firmis Scripturarum testimoniis defendamus. Accedat primus maximus ille et antiquissimus Scripturarum interpres: Origenem dico, qui sicut historiarum fide celebre est, centum et quinquaginta annis et amplius adhuc ante Ambrosium, Hieronymum, Augustinum et reliquos sacrarum litterarum interpretes, die noctuque in divinarum legum explanationibus desudavit, et primus absque exemplo et solus sine socio quantum litteris illis potuisset edocuit, quem utinam tam Catholicum suscepissemus dogmatisten quam fidum admiramur interpretem. Hic, inquam, accedat primus, qui eo magis veritatem evangelicae historiae et Domini in carne conversantis consortes cognoscere debuit, quo et primis illis nascentis Ecclesiae temporibus vicinior fuit: prius itaque evangelistae verba ponamus: Erant autem inquit Matthaeus, ibi mulieres videntes a longe, quae secutae fuerant Jesum a Galilaea ministrantes ei, inter quas erat Maria Magdalene et Maria Jacobi et Joseph mater et mater filiorum Zebedaei . Ecce verba evangelistae, super quem in commentario suo Origenes inter alia sic edisserit: « Si autem, inquit, oportet opinari et dicere etiam nomen matris filiorum Zebedaei, dico quoniam haec ipsa fuerat Salome pacifica appellata. Opinatus sum autem hoc videns apud Matthaeum et Marcum tres praecipuas mulieres nominatas, de quibus praesens sermo habetur; et duas quidem esse praesens evangelista exponit Mariam Magdalenam et Mariam Jacobi, tertiam autem dicit matrem filiorum Zebedaei; apud Marcum autem tertia illa Salome appellatur. » Et infra: « Et hoc observa, quoniam superius duae istae Mariae et mater filiorum Zebedaei quam aestimamus Salomen, de longe spectabant mirabilia quae in passione fiebant, et corpus ejus suspensum in ligno. » Audivimus Origenem; cui et super eumdem evangelistae locum in explanatione sua super eumdem evangelistam Claudius consonat, post supraposita evangelistae verba ita inquiens: « De his mulieribus magna quam saepe ambiguitas nascitur, sicut in hoc loco, ubi Matthaeus dicit matrem filiorum Zebedaei fuisse cum reliquis duabus. » Marcus Salomen illam fuisse commemorat. Nec igitur mirum, cum utrique eorum, licet tres nominaverint, plures fuisse insinuent, quae fuerant eum secutae a Galilaea et erant aspicientes de longe, inter quas erant istae tres, de quibus Matthaeus dicit, et Marcus similiter nominat, nisi quia pro matre filiorum Zebedaei Salomen ac si alteram ponit. Poterat enim esse ut illa esset quae de his multis a Marco tertia poneretur. Nihil enim interest ad veritatem, quas mulieres idem pariter quas singuli ex his omnibus nominaverint. Suspicatur tamen Origenes eamdem Salomen fuisse matrem filiorum Zebedaei quae mater ita vocatur, et post pauca idem Claudius. Unde liceat opinari et dicere nomen matris filiorum Zebedaei quod ipsa sit quae a Marco Salome vocatur. Quoniam utrasque praecipuas absque dubio inter caeteras uterque evangelista ex nomine designavit, et ideo forte Salome vocatur, quia Salome pacifica interpretatur. Unde, quia reliquae duae magni meriti erant, non immerito suspicor et hanc tertiam ipsam esse matrem filiorum Zebedaei, quae et apud Marcum et ipsa tertia Salome vocatur. Joannes etiam Chrysostomus in homilia quadam de passione Domini super Matthaeum nomen Salome, quod Marcus ponit, proprium fuisse filiorum Zebedaei, caeteris fortius et expressius, non lubrico, sed rotundo sermone asserverat. Cujus huic epistolae non inserui, quia inter scribendum haec Senonis reperire non potui. Item in martyrologio quod in Ecclesia Dei per totum anni circulum legitur, in capitulo cui XI Kal. Novemb. inscribitur, sic habetur: « Apud Adrianopolim Thraciae, natalis sanctorum martyrum Philippi episcopi, Eusebii, Hermetis, » et infra: « item sanctae Salomae quae in Evangelio legitur circa Domini sepulturam sollicita. » Ex his omnibus luce clarius liquet per nomen Salomae, quod Marcus ponit, mulierem illam quae a Matthaeo mater filiorum Zebedaei dicitur a Marco sic tanquam nomine proprio designari. Item aliunde docemur manifeste quod Salome nomen mulieris sit. Unde Hieronymus in libro Hebraicorum nominum dicit quod Salome pacifica interpretatur et in libro antiquitatum Josephi filia Herodis ubique dicitur Salome utpote quae sic suo nomine appelletur. Cum autem, ut jam dixi, apud Sanctum Dionysium essem et praefatum magistrum Willelmum Londoniensem non quidem procaciter, sed sedulo tamen et instanter super jam saepe dicto nomine Salomae convenirem, inter modestas verborum pugnas quidam alius frater magister Willelmus nomine, quondam officio medicus, nunc vero ut speratur sicut habitum monachi et animum gerens, supervenit, qui ut altercationis causam advertit, audientia postulata, aiebat se inter Syros aliquanto tempore conversatum, et ibi esse Ecclesiam in honore trium Mariarum dedicatam quam Syri summa venerantur devotione, adjiciens quod sicut juxta populi terrae traditionem acceperat, una sit Maria Magdalena, secunda Maria Jacobi et Joseph mater, tertia mater filiorum Zebedaei, quae et Maria juxta Syros sit appellata, et tunc ad me verbum specialiter dirigens: « Potuit, inquit, et haec eadem, sicut tu secundum majorum testimonia probabiliter disputas, et Salome appellari. » -- « Esto, dixi, in hac parte contentiosum funem non traho, dummodo constet nomen Salomae a Marco in designatione mulieris poni. » In hoc, inquam, contentiosus non ero. Siquidem didici Scripturae consuetudinem eumdem hominem diversis nominibus appellare, quod tamen in feminis multo rarius obtinet. Verumtamen quod mulier illa evangelica, de qua jam multum sermonem serui, non solum Salome sed et Maria dicta sit, probabilem hinc sumo conjecturam: solent siquidem multae Ecclesiae ab antiquo per singulos anni circulos in diluculo resurrectionis Dominicae ad devotionis augmentum, trium Mariarum Dominum in sepulcro operose et devote cum unguentis quaerentium, non irreligiosas ostentare praestigias, et quae sunt hae tres Mariae, verius, ut arbitror, non intimabitur, quam si una dicatur Maria Magdalena, altera Maria Jacobi et Joseph mater, et tertia Maria quae et Salome, mater filiorum Zebedaei. Verum, ut jam diximus, in hac parte contentiosus non ero; duntaxat Salome nomen mulieris fuisse in Marco obtentum fuerit. Verum ab hac assertione, non dico opinione, poterit nos aliquantisper amovere illud quod de his mulieribus in quadam homilia Paschali legitur, quam vidi Gregorii inscriptam: Maria Magdalene, inquit Marcus evangelista, et Maria Jacobi emerunt aromata, ut venientes ungerent Jesum , etc. Commendat, inquit Gregorius, lectio evangelica sanctarum mulierum devotionem, et infra: Maria Magdalene, inquit, ipsa soror Lazari, quae unxit Dominum unguento . Maria Jacobi mater est Jacobi junioris et Joseph et soror matris Domini. Maria Salome a viro vel avito dicta est. Tradunt enim eam duos viros habuisse, Cleopham scilicet et Salomam, ipsam quoque volunt esse, quae alibi Maria Cleophae appellatur. Ecce verba homiliae quam Gregorii praescriptam legi, cujus tamen procul dubio non est, potius inter apocrypha computatur, quae tamen, sicut intitulatur, si esset Gregorii vel cujusvis ecclesiastici, nec sic pro Annae trinubae assertoribus faceret, sed potius obviat, refert siquidem opinionem secundum quam Cleophas quem isti novae historiae assertores faciunt virum Annae et patrem Mariae, ipsius Mariae conjux aestimatur. Sentio, domine in Christo mihi amantissime, dum propere Scripturas hinc inde pro viribus meis spoliarem ut ipsarum testimoniis quomodovis propositis veritas magis ac magis ornata claresceret, me subito sermonis impetu velut effreni equo evectum, regulares epistolae metas excessisse, adeo ut nec videar epistolae nec multiplicibus occupationibus tuis pepercisse. Sed advertat dominus meus, quia cum sim canis mortuus et pulex unus contra magnos et modernos novae historiae imo inveteratae fabulae assertores novae susceperim disputationis gressum. Unde et necesse fuit singula diligentius prosequi, et non disputationis lubrico, sed evidentibus et irrefragabilibus majorum testimoniis falsitatem convellere. Id autem in calce sermonis adjicio, quod sicut nunc et alias tibi de his, quae me in Scripturis persaepe torquent, persaepe scriberem, nisi vererer me inquietudinem magis praestare quam officium, inter tam magna et multiplicia negotia quae tibi rara hora deesse possunt aut desunt, utpote cui totum debeo modicum id quod sum, siquidem praesentem mei et meorum in exsilio quod adhuc tam juste pressuram magnifica et celebris liberalitas vestra mitigavit. Ad quam sicut celebre est, nemo confugiens confusus abiit, ob id etiam potissimum ascribendum persaepe vix contineo stylum, quod non solum modernos principes, sed et multos et nominatos hujus officii viros in amore litterarum et adepto ipsarum culmine excesseris. Porro, si Pythagoras adviveret, ob amorem istum praecipuum et ob alias si attendimus naturae bene institutae dotes, divae recordationis Constantini magni spiritum in vos descendisse proclamaret. Sed non pergo nunc gratiarum nostrarum ulterius dona prosequi. Sufficit quae universi norunt tetigisse: praesertim ne videar inpraesentiarum non propter propositum, sed potius propter enumerandum gratiarum vestrarum catalogum coeptum instituisse sermonem, id in fine orans, quod si forte nuntii domini regis Anglorum in celsitudinis tuae conspectu opinionem domini Cantuariensis seu parvitatis meae labiis detrahentibus gravare attentaverint, ne adhibeat fidem prudentia tua. Nam, licet demus poenas pro meritis, collocati in obscuris sicut mortui saeculi, in nos tamen quotidie psallunt qui vinum bibunt, et me persertim hominem exsulem et obscurum, quod modo manibus nequeunt, linguis suis ubique consectantur, objicientes mihi quod anno praeterito domino regi Angliae nescio quae Andegavis in superbia et in abusione locutus fuerim, quae tamen illa fuerint, credo me tibi fideliter retulisse. Sed esto; David mansuetudinem deprecabor, et Semei non verebor opprobrium; eo ipso potius peccatorum meorum vulnera curabuntur, et ponens interim ori meo custodiam in necessariam misericordiae vocem erumpam: Miserere mei, Domine, miserere mei, quia repletus sum despectione, factus opprobrium abundantibus et despectio superbis .
(Gal. I) ( sic ) (Matth. XXVII) (Marc. XVI, 1) (Joan.
XI, 2) (nescio
si prudentia tua nunc recolat) (Psal.
CXXII)
[ Deest initium, uno aut pluribus foliis e cod. C.C.C.
Cantabrig. amissis ] [dis] [verba]