EPISTOLA VI. EJUSDEM FAUSTI RHEGIENSIS GALLIARUM EPISCOPI CONTRA NESTORII AD G. DIACONUM.
Domino sancto et in Christo devinctissimo fratri Grato diacono Faustus.
Honoratus officio tuo, honoratus judicio, provocatus affectu; loquar tecum in humilitate sincera, in libertate benevola, in caritate non ficta, in verbo veritatis. Et licet mihi tacendi causam indicere potueris, dum benigno ac nimis credulo animo tantum poenae mihi quantum tibi peritiae et eruditionis indulges, tamen per interrogandi sollicitudinem, imposuisti mihi respondendi necessitatem, qua cum absente, non sine trepidatione, mihi aestimo colloquendum: quia de rebus tam profundis, et meas ac tuas vires excedentibus, non minus periculi est respondere quam incondito stylo ingentia sacramenta committere: et ideo carum meum, in his quae nimis temere protulit, tacendo magis castigare debuissem. In tantae autem rei consultatione, in qua longe viam regiam reliquisti, aliquos expertae scientiae viros, eruditione atque aetate seniores, quibus credere facilius possis, interrogare debueras, secundum illud propheticum: Interroga patrem tuum, et indicabit tibi; seniores tuos, et dicent tibi . Deinde in his quae agimus vel quae dicimus, atque ad extremum scriptis mandare praesumimus, fructum profectumque operis exspectare debemus. In hac autem scripturula quam ad me dirigere dignatus es, non eloquentia, non scientia, non ratio, non aedificatio aliqua ordinati aut compuncti sermonis apparet; sed testimonia confusissime pro memoriae facilitate congesta temeritatem incauti cordis accusant. Novit Dominus quia stupefactus prae studio tuae salutis haec colloquor: sic et te interrogasse, et me respondisse, ad bonum commune proficiat. In scriptis sancti pontificis Augustini, etiamsi quid putatur apud doctissimos viros esse suspectum, ex his quae damnanda judicasti, nihil noveris reprehensum; sed fidei sensum, maxime de duabus substantiis vel naturis Dei et hominis Domini ac Redemptoris nostri, scito apud catholicam, non solum Patrum auctoritate susceptum, sed etiam apostolicis oraculis consecratum. Proinde verbum hoc quod more prophetico ad te factum dicis; ut certum est, non Dei spiritu, et apud Deum et apud homines valde damnabile est, nisi prior ipse damnaveris. Ergo ut aliis praetermissis hunc duplicem errorem et de haeresi natum et in pericula haeresis pertrahentem, brevi sermone constringam, cum sanctae sinceritati tuae, multorum necessaria esset praesentia magistrorum: primo loco ignoranter et satis periculose, non dicam, scribitur; sed, cogitatur, suscipi non debere ut homo mater Dei sit: quod de Nestorianae haeresis impietate descendit; qui profano ausu disputare non timuit beatam Mariam tantum matrem fuisse hominis, non etiam Dei; et ideo, pro hoc, catholicae per omnem mundum Ecclesiae districtione damnatus est. Non debet suscipi, ut homo mater Dei sit! sed ubi est illud propheticum vel evangelicum: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, nobiscum Deus ? Et iterum in Evangelio: quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Ubi etiam illud est quod suscepta per omnes insulas et Ecclesias, Patrum signat auctoritas contra Nestorium loquens: Maledictus, inquit, qui Filium Dei Deum verum de Maria non nuper natum pro nostra salute non confitetur? Secutum est ut diceres Dei et hominis unam esse naturam, hoc modo; unam Dei esse substantiam. Recte dixeras si de sola Trinitate dixisses, ubi una atque eadem est, sub trium personarum distinctione, natura. Caeterum cum ad hominis assumpti incarnationem venitur: sicut hominis et Dei unam confitemur esse personam: ita duplicem scimus esse substantiam. Qui autem unius naturae asserit Deum redemptorem; aut hominem in Divinitate, aut Deum negavit in corpore; cum redemptio nostra non ex alterutro, sed ex utroque perfecta sit. Hoc autem loco unum sine alio erroris periculo nostrae fidei solius nostri esse naturam. Ergo in substantia majestatis suae, divinitas crucifixa est! Si unam Dei solius naturam dicis; in substantia sua, majestas mortua vel sepulta est! Quae omnia Deus non in se, sed in natura suscepti hominis excepit. Nihil enim Deus sensit cum patientis sensu, sed sensit cum patientis effectu; nihil sensit pro diversitate substantiae, sed sensit pro unitate personae. Unitate conjunxit, et consequenter adjecit; nos unum eumdemque verum hominem et verum Deum intelligimus: et iteravit, nos verum Deum et verum hominem nullo modo ambigimus confitendum. Accipe etiam in hymno S. antistitis et confessoris Ambrosii, quem in natali dominico catholica per omnes Italiae et Galliae regiones persultat Ecclesia: Procede de thalamo tuo geminae gigas substantiae. Refuge ergo inter haec, sancte frater, alterutrae partis errorem: si tantum Dei naturam dixeris, imposuisti Deo conditionem passionis et mortis; si vero tantum hominis naturam dixeris, subtraxisti Deo gloriam redemptionis, subtraxisti auctori potentiam Reparatoris. Audi quomodo sacra eloquia per unam personam explicant utramque substantiam. Juxta divinam naturam loquitur: Ego et Pater unum sumus ; secundum humanam naturam confitetur quia Pater major me est; juxta coelestem naturam pronuntiat: Omnia quae Pater habet mea sunt; juxta terrenae naturae infirmitatem dicit: Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet. Quasi homo indicabat, Tristis est anima mea usque ad mortem; quasi Deus contestabatur, Potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam . Secundum carnis naturam in cruce pendebat, secundum divinitatis substantiam paradisum et regnum coeleste donabat. Hoc Ariani obscurato corde, penitus non videntes, quia praesumptio et elatio suffundit mentis intuitum, ad Deum, quae erant hominis retulerunt, credentes quod minor loqueretur divinitas, ubi sola hominis demonstrabatur infirmitas. Nullam ponentes inter coelestia et terrena rationem, dum naturas in Deo et homine duas recipere nolunt, Dei substantiam diviserunt; et dum ad sola hominis verba respiciunt, Deum qui gloriae plenitudo est, intellectus lumine perdiderunt. Ac sic, qui Deum Filium hominis credendum denegat, Nestorii impietate maculatur: qui duas substantias in Redemptore non credit, Arii laqueo deceptus involvitur. Nos vero, mi frater carissime, in Christum Deum, ita perfecta et inseparabili distinctione credamus, ut Dei et hominis simplicem personam et duplicem noverimus esse substantiam. Sicut anima et corpus hominem facit, ita divinitas et humanitas unus est Christus. Tu autem quod gemino errore praeventus scribendum putasti, sub duarum naturarum conventu suscipi non debere, ut Deus, pater hominis sit, ut homo, mater Dei sit: nos, unam Dei hominisque personam fiducialiter et salubriter asserentes in eo qui erat in principio, et qui sub redemptionis nostrae tempore factus est in similitudinem carnis peccati, id est, in veritate hominis, et similitudine peccatoris: nos ita Deum patrem hominis sub personae unitate testamur, sicut sub ejusdem unitatis amplexu, Matrem Dei hominem confitemur, juxta symboli auctoritatem , quia dicimus: Credo et in Filium Dei Jesum Christum, qui conceptus est de Spiritu sancto, natus ex Maria Virgine. Qui si talis error est, in Domino Salvatore unam et simplicem credidisse substantiam, qualis error est, duplicem asseruisse personam? Nam si in societate carnis assumptae, formam famuli Deus induit, duae substantiae non fuerunt. Ergo in homine Deus non fuit, et separata a Deo persona hominis fuit; ac si sub tali sensu videbis subito quartam nescio unde accrevisse personam; et in hunc intellectum pravitatis consequentia praecipitaberis, ut jam non Trinitatem necesse sit confiteri. Audi potius quemadmodum S. Esaias, distincto ordine conjunctoque discrimine, Domini nostri ac Redemptoris nativitatem disponat: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis . Accipe Filium Dei in extrema parte saeculorum, ex innupta matre, natura ignorante et fide maritante progenitum, superveniente in virginem sancto Spiritu, hominem Deo mirabiliter impletum, et Deum in hominem misericorditer commutatum; nec exinanisse gloriae magnitudinem, sed per susceptam servi conditionem, Domini ostendisse pietatem. Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis! Natus est nobis qui sibi erat. Datus ergo ex Divinitate, natus ex Virgine, natus qui sentiret occasum, datus qui nesciret exordium. Natus qui et matre esset junior; datus et quo nec pater esset antiquior: natus qui moreretur; datus per quem vita renasceretur. Illic dominatur, hic humiliatur; sibi regnat, et mihi militat. Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis: et factus est principatus super humerum ejus. Manifestum hominem demonstrat humerus; latentem Deum loquitur principatus. Agnosce duplicem sub personae unitate substantiam. De nostro est quod apprehendit, de suo est quod donavit, de nostro habuit unde caderet, de suo unde consurgeret. De nostro habuit unde pro nobis solveret; de suo unde penitus in nullo debitor appareret. De nostro unde crucifigeretur, de suo unde glorificaretur. De nostro dedit peccati hostiam, de suo, indulgentiae tribuit gratiam. De nostro itaque humiliatio, de suo esse probatur ascensio. De nostro obtulit sacrificium, de suo contulit praemium. Duarum ergo naturarum capax, homo infirmitatibus agnoscitur, Deus virtutibus approbatur. Piget sermonem tam manifestae rei assertione producere. Scio quod haec ipsa breviter strictimque commemorata, temere committo vel meis epistolis vel sensibus tuis. Sed dum te ad interrogationis salubritatem sollicita humilitate submittis, multum mihi de erroris hujus remedio polliceris. Revoca, quaeso, ab hoc discrimine pedem tuum, priusquam in profundum irrevocabile elationis torrente rapiaris: et rectum animi sensum qui multae elationis pondus non sustinet, nec novit thesaurum scientiae dispensare, magis laboris occupatione castiga. Tempera immoderatum abstinentiae rigorem, qui etiam menti generat infirmitatem; quem puto inde nasci, unde scribendi praesumptionem. Regredere ad viam regiam, nutricem elationis refuge sollicitudinem; et quia legimus: Manducare mel multum, non est bonum , ita cave nimiam lectionem, ut cordi parum capaci, tanquam sumpti immoderatius vini periculosam noveris ebrietatem. Nunquam cogitationibus tuis credas, sed magis imitanda legas quam legenda conscribas; et in mente tua loquaris ad Dominum, In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi . Et si evadere pericula non de foris ingruentia, sed intus concepta desideras, nihil tibi utilius scias quam ut sub alio quocunque probatissimo abbate vitam tuam munias, ac voluntates tuas senioris legibus tradas. Et ut adversarii insidias possis superare, te scripturulam ipsam retinendam, imo supprimendam putavi: ne ultra in alterius alicujus catholici, qui te minus diligeret, manum et conscientiam veniret. Ex hoc autem poteris agnoscere sana esse intima cordis tui, si adhuc quasi liber me cultorem tuum humiliter et amabiliter commonentem sollicite et libenter audieris. Ante interrogationem incauta videbitur fuisse persuasio, post responsionem inexcusabilis apparebit intentio. Quod si inter haec aliquid mihi, qui austeris magis quam dulcibus sanari animam tuam cupio, credideris imputandum, memento osculis male blandientis praeponi vulnera caritatis.
(Deut. XXXII, 7) (quantum absens possum) (non qualis ego sum) (inquit) (Esai. VII, 14) (Matth. I, 23) (Joan. X,
30) (Joan. X, 18) (inquam) (ut alia praetermittam) (inquit) (Isai. IX, 6) (Prov. II, 5) (magis enim inflat parum fundatum sensum
scientia, quam aedificat) (Psal. XVIII)