XVIII. BULLA GREGORII PAPAE V PRO ARNULPHO IN EPISCOPUM AUSONENSEM ELIGENDO.  (Anno 998.) [Apud Mansi,  Conc.  tom. XIX, col. 227.]
GREGORIUS episcopus, servus servorum Dei.
Divina nobis saluberrima praecepta et sanctorum canonum instituta veneranda nos admonent considerationis intuitu, imo et apostolici moderaminis annisu, utilitatum commoditatem atque firmitatis proficere integritatem, quatenus procurandarum utilitatum subsidia, ut divino cultui dedicata existunt, inconcusse permaneant, atque in laudibus Dei diutissime persolvendis valeant proficere. Hoc procul dubio commissa sollicitudo nos provocat pia consideratione sanare, ut ex hoc divina placata clementia, in sydereis arcibus nobis ascribatur remuneratio. Ideoque omnibus sanctae Dei Ecclesiae fidelibus tam praesentibus quam et futuris notum esse volumus qualiter peracta fuit synodus septimo Idus Maias in basilica beati Petri apostolorum principis, ante aram sive altare ejus, cum omni Romanae Ecclesiae episcopis et ultramontanis necnon diaconibus utriusque gradus sanctae nostrae apostolicae sedis, cunctaeque sedis Romanae urbis, inter quos etiam adfuit domnus gloriosissimus et serenissimus Otto tertius imperator Augustus cum ultramontanis Longobardorumque ducibus, comitibus, seu militiae copia nimis. Et residentes illic ad pedes praefati Augusti Ermengaudo comite filium Borrelli Aquitaniorum sive Gothorum nobilissimo marchione cum optimatibus sive clericis suis, Arnulpho episcopo, et Guaduldo advocato episcopo, in eodem conventu vel synodo inter se altercantibus de episcopio Ausonensi; Guadaldo se reclamante, ante apostolicam et imperialem praesentiam, quod praedictus Arnulphus per vim et injuste tolleret ei praedictum Ausonensem episcopatum, una cum Raymundo ipsius provinciae marchione, Arnulpho episcopo respondente quod ei non abstulisset per vim nec injuste praedictum episcopatum, sed juste et legaliter se obtinere, et a proprio metropolitano Narbonensi, cujus dioecesis fore debet, esse consecratum, et Guadaldum vivente Fruiano pontifice Ausonensi ab alio metropolitano Oddone Galliae provinciae archiepiscopo fraudulenter et absque lege ordinatum, et a Joanne papa antecessore nostro et a coetu episcoporum Romanae Ecclesiae sive aliis compluribus condemnatum et anathematizatum; reclamante se praedicto episcopo Fruiano, quem Guadaldus interfici fecerat cum fratre et consanguineo suo et aliis pluribus. Haec talia illis dicentibus, diligenti animo, cum summo studio, letaniis, psalmis et orationibus intercedentibus, et fidem catholicam relegentes, tractare coepimus qualiter fida relatione ad regularem tramitem perduceremus et secundum canonicam et apostolicam auctoritatem eos discuteremus. Tunc nos demum secundum canonicam et apostolicam auctoritatem ferula excommunicationis et bandi nostri constrinximus praelibatum Ermengaudum comitem cum clericis et optimatibus suis ut quidquid exinde veraciter sentirent, nobis pro amore Dei et apostolorum principis Petri renuntiare satagerent. At illi professi sunt uno animo unaque voce ea quae ab Arnulpho episcopo audieramus vera et recta omnia esse, et Guadaldum vivente Fruiano episcopo episcopatum sibimet usurpasse et ab alio metropolitano injuste subintroductum, et postea praedictum Fruianum a praefato Guadaldo innocenter occisum. Deinceps nosmet coetusque episcoporum diligenter praefatum Guadaldum inquirendo discussimus, si vera essent quae ipsi contra eum objecerant. At ille, quia negare non potuit, se proprio ore professus est praefatum episcopatum vivente Fruiano pontifice sibimet subripuisse, et ab alio metropolitano, non a dioecesano Narbonensi, ordinatum, et seditionem se incitasse, qua ipse praelibatus pontifex Fruianus a suis fuit interemptus. Tunc nos deinceps haec audientes, et ejus verbis magis quam aliorum testimoniis credentes, coepimus perquirere sanctos canones, et recitando invenimus capitula a sancto Nicaeno concilio constituta, non debere usurpare alicui episcopatum episcopo vivente, nec ab alio metropolitano nisi dioecesano ordinari, etiamsi talem clerus et plebs eligerent, sed hujus rei factorem secundum suam professionem, et canonicam et apostolicam auctoritatem debere deponi. Nos denique obedientes praeceptis canonum, judicantibus episcopis Romanis, Longobardis, et ultramontanis, consentiente et judicante domno Ottone imperatore Augusto, jussimus a Benedicto archidiacono nostro et Rotberto oblationario ipsum Guadaldum deponi. Qui statim nostris jussibus obedientes, ut mos est Romanorum, de dextera illius annulum evellentes, et virgam pastoralem super caput ipsius frangentes, et casulam atque dalmaticam scindentes, et ab ordine pontificatus eum degradantes, in terram sedere fecerunt. Post haec omnia peracta, domno imperatore jubente, et episcopis Romanis, Longobardis, atque ultramontanis judicantibus, consentiente et acclamante Ermengaudo comite cum clericis et optimatibus qui de regione illa ibi aderant, una cum senatu et militia Romana Longobardorum et ultramontanorum, privilegio nostrae auctoritatis confirmando et corroborando Arnulphum praenominatum episcopum in ordine pontificali Ecclesiae Ausonensis statuimus atque sublimavimus, annulumque et virgam pastoralem ei dedimus, ligandi solvendique potestatem vice apostolorum et nostra ei concessimus, et episcopatum praefatum una cum praecepto domni Augusti cum omnibus suis pertinentiis quae ad sedem ipsam pertinent, vel pertinentiis quae ad sedem ipsam pertinere debent, illi stabilivimus, ita ut nullus homo vel judicialis potestas in praefato episcopatu vel sede aliquid contra hunc Arnulphum episcopum sive successores suos temerario ausu contra ecclesiam sancti Petri seu sanctae Mariae in vico Ausonensi sitas disrumpere, invadere, subripere, vel dehonestare aut dilaniare, aut aliquid per vim auferre, contendere, vel extorquere praesumat: id est, nec parochias, neque fiscos, nec praedia, aut castella, neque monetam, neque telonea, neque pascuaria, neque omnia, quidquid dici vel nominari potest, seu etiam abbatis quae ad jus Ecclesiae pertinent. Si quis autem contra hoc nostri privilegii robur vel contra jus supradictarum ecclesiarum, sive praecepta episcopii, vel contra canonicos ibidem Deo famulantes, ad irrumpendum venerit, aut in aliquo molestiam fecerit, aut legerit nisi resipuerit, anathematis vinculo ex auctoritate beati Petri, et aliorum apostolorum, atque ex parte nostra sciat se esse excommunicatum, et cum Juda traditore catenis igneis nodatum. Scriptum per manus Petri notarii et scriniarii santae Romanae Ecclesiae in mense Maio, indictione XI. Benedictus sanctae Romanae Ecclesiae archidiaconus, qui deposuit Guadaldum. Joannes diaconus sanctae Romanae Ecclesiae, qui Homo vocor. Ego Notkerus sanctae Leodicensis Ecclesiae episcopus subscripsi. Benedictus diaconus, Joannes diaconus sanctae Ecclesiae Romanae. Petrus abbas, qui in synodo, quod hoc privilegium narrat, resedi et subscripsi. Ego Otto Dei gratia Romanorum imperator Augustus subscripsi. Anno pontificatus domni Gregorii summi pontificis et universalis quinti papae in sacratissima sede beati Petri apostoli tertio, imperante domno tertio Ottone a Deo coronato magno et pacifico imperatore anno secundo, in mense Madio, et indictione XI. Joannes praefectus, et comes palatii, atque dativus judex.
(seu res)