EPISTOLA XXVII. AD EUMDEM.
Venerabili patri et domino in Christo charissimo ALEXANDRO Dei gratia summo pontifici THOMAS Cantuariensis Ecclesiae humilis minister salutem et omnimodam cum summa devotione obedientiam.
Quam justis et quam honestis conditionibus cum domino nostro rege Anglorum pacem fecerimus, ad vestram notitiam tam ex nostra, quam multorum intermeantium relatione credimus pervenisse; et qualiter idem dominus noster resilierit a pactis et promissionibus suis. Quod tamen non tam illi credimus imputandum quam sacerdotibus Baal et falsorum filiis prophetarum, qui totius discordiae incentores ab initio exstiterunt. Sed horum omnium primicerii sunt Eboracensis ille et episcopus Londoniensis, qui quondam, cum essetis Senonis, a vobis redeuntes, domino rege nondum adito vel audito, nos in curia clementiae vestrae pedibus assistentes possessionibus nostris spoliare non timuerunt, cum illis indubitanter constaret nos duarum appellationum causas apud vos exercere, utpote qui appellati eramus ab archiepiscopo Eboracensi et tam illum quam coepiscopos nostros appellaveramus ab iis itidem appellati. Cum ergo hi Balaamitarum signiferi, nos cum domino rege pacem fecisse audissent, associatis sibi Saresberiensi et aliis complicibus suis, circuierunt mare et aridam, ut initam pacis rescinderent unitatem, per se et per alios domino regi et suis suadentes concordiam regno inutilem et inhonestam esse, nisi donationes Ecclesiarum nostrarum, quas rex fecerat, stabiles manerent et nos cogeremur regni consuetudines, super quibus inter nos est orta contentio firmiter observare. Adeoque profecerunt in perversitatibus suis, ut eorum instinctu dominus rex omnes reditus nostros et nostrorum post pacem in festo beatae Mariae Magdalenae factam usque ad festum beati Martini abstulerit, tunc demum nobis reddens domos vacuas et horrea demolita. Clerici tamen sui, scilicet Gaufredus Ridel archidiaconus noster et Nigellus de Saccavilla duas ecclesias nostras, quas de manu laica acceperunt, adhuc detinent occupatas: et ipse plures Ecclesiae nostrae possessiones, quas se in pacis reformatione promiserat redditurum, nobis et Ecclesiae nostrae reddere contradicit. Et licet aliter, quam ipsum deceret, contra pacta sua, ut pluribus notum est, versaretur, nos tamen enormia damna Ecclesiae et irreparabilia videntes, et praecaventes graviora, nostro et dominorum cardinalium praeeunte consilio, ad Ecclesiam nostram laceratam et conculcatam redire decrevimus, ut si eam non possemus erigere et reformare, saltem cum ipsa pereuntes, confidentius pro ipsa praesentes spiritum redderemus. Quod cum illi nuntii nostri certius didicissent, ambiguum est, quid veriti consilium iniverunt cum officialibus regis, et sceleratissimo illo filio perditionis Randulpho de Brec, qui in Ecclesiam Dei publicae potestatis abutens viribus jam per septem annos licentius debacchatus est. Decreverunt ergo, ut armata manus portus maris, ad quos nos venturos suspicabantur, militum et satellitum custodia et diligentia observaret, ne terram possemus intrare, quin omnem supellectilem nostram curiosius perscrutarentur, et omnes litteras, quas impetravimus a majestate vestra, nobis auferrent. Sed nutu divino contigit, ut machinamenta eorum nobis per amicos innotescerent, quae impudentia eorum ex nimia praesumptione non patiebatur esse abscondita. Nam satellites, quos praediximus, armati littora circuibant, gressus suos dirigentes, prout eis jam dicti Eboracensis, et Londoniensis, et Saresberiensis episcopi dictabant. Elegerant enim ad exsecutionem hujus malitiae, quos nobis noverant maxime esse infestos: scilicet Randulphum de Broc, Raginaldum de Warenne, Gervasium Cantiae vicecomitem, qui palam minabantur se, si forte praesumeremus applicare, nobis caput amputaturos. Saepe dicti vero episcopi Cantuariam venerant, ut si satellites publicae potestatis non insanirent satis, eos amplius instigarent. Itaque consiliis eorum diligentius exploratis, una die antequam mare ingrederemur, praemissae sunt litterae vestrae; sed et illae, quibus Eboracensis suspendebatur, et Londoniensis et Saresberiensis revocabantur in sententiam anathematis, eis traditae sunt. Die sequenti navem ascendimus et in Angliam pervenimus navigatione felici, adducto nobiscum ex mandato domini regis Joanne decano Saresberiensi, qui armatos, quos praediximus, vidit, non sine dolore et rubore accelerantes ad navigium nostrum, ut adventantibus vim inferrent. Praefatus ergo decanus timens, ne si quid nobis aut nostris mali inferretur, in domini regis redundaret infamiam, obviam processit armatis, denuntians eis ex parte domini regis, ne nos aut nostros laederent, quia hoc esset ipsum regem, cum quo pacem feceramus, nota proditionis inurere, persuasitque eis, ut ad nos accederent inarmati. Illi tamen, quia Simonem Senonensem archidiaconum nobiscum adduxeramus, qui amicos, quos habet in Anglia decreverat visitare, exegerunt ab eo juramentum fidelitatis, quo se regibus nostris contra omnes homines obligaret, nec vos excipientes, nec alium. Sed nos non permisimus, ut talis obligatio praestaretur, veriti ne clerus regni ad simile juramentum cogeretur auctoritate exempli, si domestici nostri obligationes hujusmodi praestitissent. Quod utique in dispendium sedis apostolicae, ut auctoritas ejus evacuetur aut minuatur, in regno moliuntur saepe dictus Eboracensis et Londoniensis et Saresberiensis, et complices sui. Officiales vero qui juramentum exegerant, pauciores erant, quam ut nos possent contra voluntatem nostram in eo loco ad aliquid cogere, eo quod populus reditui nostro gaudens, si vires pararentur, fortior erat. Inde ad Ecclesiam nostram venientes, cum magna devotione a clero et populo recepti sumus, licet intrusi adhuc violenter incubent ecclesiis nostris, in quibus in omni peste et vexatione Ecclesiae praecipui sunt Gaufredus Ridel, archidiaconus noster, et Nigellus de Saccavilla clericus ejus; quorum alter, scilicet Gaufredus, occupat ecclesiam de Otteford, alter, videlicet Nigellus de Saccavilla, ecclesiam de Herges, quas cum fructibus perceptis nobis et clericis nostris quorum sunt, ex mandato vestro reddere debuerant. Praecepistis enim domino Rothomagensi et episcopo Nivernensi, ut eos absolverent accepto secundum morem Ecclesiae sacramento, et praeciperent auctoritate vestra nobis ecclesias cum fructibus resignari. Postquam vero ad Ecclesiam nostram venimus, incontinenti nos adierunt officiales regis, denuntiantes ex parte ipsius, sicut eos dominus Eboracensis, et Londoniensis, et Saresberiensis episcopi informaverant, ut suspensos episcopos et excommunicatos absolveremus, quia quod contra eos factum fuerat, in injuriam regis redundabat, et in eversionem consuetudinum regni, promittentes episcopos provinciae nostrae post absolutionem venturos esse ad nos, et juri se salvo honore regni libenter parituros. Nos autem respondimus non esse judicis inferioris, ut superioris sententiam solvat, et quod nulli hominum licet infirmare, quod apostolica sedes decreverit. Quia tamen illi instantius perurgebant, et minabantur dominum regem, nisi eis acquiesceremus, mira et stupenda facturum, diximus eis, quod si Londoniensis et Saresberiensis episcopi jurarent coram nobis in forma Ecclesiae, se vestro mandato parituros, nos pro pace Ecclesiae et reverentia domini regis cum consilio ipsius, et domini Wintoniensis, et aliorum fratrum nostrorum, subjiceremus periculo, et faceremus quidquid salva reverentia vestra, et eos tanquam fratres in Christo charissimos diligeremus, et in omni mansuetudine et humilitate tractaremus. Quod cum episcopis ab intermeantibus referretur, respondit Eboracensis, quaerens seditionis consortes, et schismatis incentores, juramenta hujusmodi, nisi de voluntate regis non debere praestari, praesertim ab episcopis, quia erat contra dignitatem principis et consuetudines regni. Ei vero ex parte nostra responsum est, quod iidem episcopi antea a nobis excommunicati fuerant, et non nisi praestito juramento, cum nos multis solicitationibus interpellassent, absolvi meruerant. Et si nostra sententia sine juramento episcoporum solvi non debuit, multo minus vestra, quae longe fortior est, et incomparabili nobis et mortalibus cunctis auctoritate subnixa. Ad quam responsionem, sicut nobis retulere qui praesentes aderant, episcopi adeo moti sunt, ut decreverint venire ad nos, et secundum morem Ecclesiae recipere absolutionem, non ducentes tutum, ut pro conservandis regni consuetudinibus Ecclesiae se opponerent, et impugnarent apostolicas sanctiones. Sed homo pacis inimicus et Ecclesiae turbator Eboracensis dissuasit, consulens ut potius adirent dominum regem, qui eis semper patrocinatus est, et nuntios mitterent ad novum regem, qui persuaderent ei, quod eum deponere volumus, cum nos, Deo teste, si ipse Ecclesiae profuturus est, mallemus eum non modo unum regnum possidere, sed amplissima et plura regna terrarum. Hujus vero legationis signifer est archidiaconus noster, nam Eboracensis et duo praefati episcopi citius transfretarunt, ut quod Deus, avertat, circumveniant dominum regem, et adversus Ecclesiam exacerbent iram ejus. Fecerunt autem evocari senas personas vacantium ecclesiarum, ut consilio eorum contra canones coram rege, in alieno regno, fratribus suis absentibus, celebrent electionem episcoporum provinciae nostrae. Quod si sic electos noluerimus consecrare, videntur sibi habere causam seminandi discordiam inter nos et dominum regem. Nihil enim est, quod magis timeant, quam pacem Ecclesiae, ne forte videantur opera eorum, et corrigantur excessus. Caetera plura supplebit nuntius, quae ne taedium pareret, schedulae non censuimus inserenda. Vos, si placet, preces nostras clementer audite. Valeat in aeternum sanctitas vestra, charissime Pater.