EPISTOLA CCLXXV. WIBALDI ABBATIS AD STEPHANUM METENSEM EPISCOPUM.  De rebellione monachorum Hasteriensium et de contentis in praecedenti epistola conqueritur.   (Anno 1151.)
Reverendo Patri suo et domino STEPHANO sanctae Metensis Ecclesiae venerabili episcopo, frater WIBALDUS.
Recordatur discretio vestra quod ante paucos dies sinceritati vestrae scripsimus, pro negotio dilecti Patris nostri T. Walciodorensis abbatis, videlicet de rebellatione monachorum Hasteriensium, qui ordinis monastici et disciplinae regularis immemores, non solum inobedientes, sed etiam aperte rebelles eidem abbati suo exstiterunt, donec clamor contumaciae ad aures domini Leodiensis episcopi perlatus est, et judicio tam archidiaconorum quam abbatum ac totius cleri ab officiis divinis suspensi sunt, quousque a pertinacia sua resipiscerent, et tum ipsi episcopo, tum abbati suo, quem contempserant, condigne et regulariter satisfacerent. Siquidem in Hasteriensi monasterio erant duo circumcelliones Jul. videlicet et M. quos vagantes et peregrinos et egentes pane abbas pro summa misericordia susceperat, in tempore hospitalitatis ipsorum probaturus, si conversatione digni existerent, quos speciali fraternitatis vinculo fratrum collegio deberet aggregare. Verum ipsi non solum enormiter vivebant, sed etiam inter monachos Walciodorenses et Hasterienses atque ipsum abbatem scandala et discordias accurato studio serebant; ita ut projecto interdum sacro et regulari habitu, armis accincti, possessiones Walciodorenses invaderent, et terminos ipsorum absque ulla juris assertione convellerent, quod cum abbas corrigere diu dissimulasset, et orientia mala falce justitiae resecare distulisset, tandem nostro et coabbatum suorum consilio admonitus, capitulum intravit Hasteriensium, et fretus auctoritate sacrosanctae Regulae beati Patris nostri Benedicti dixit honeste advenis et hospitibus litium seminatoribus ut recederent. Quod illis facere detrectantibus, et convitia in abbatem impudenter jacientibus, praecepit aliis ne eos in consortio suo retinerent, et quandiu duo illi inter monasterii aedes habitarent, ab officiis divinis omnes prorsus abstinerent. Caeterum ipsi conversi sunt in arcum pravum, et in utroque obedire contempserunt, tam illos, qui jussi fuerant egredi, detinendo, quam illis praesentibus et cum illis divina officia temere exercendo. Quae, ut supra diximus, violenta non sine divini nominis contemptu praesumptio ad Leodiensem Ecclesiam perlata est, et canonico judicio debita animadversione est punita. Hanc causam cum excellentiae vestrae per litteras et nuntium insinuavissemus, et supptices preces pro statu matris nostrae Walciodorensis Ecclesiae vestrae magnitudini effudissemus, placuit celsitudini vestrae nostrae parvitati rescribere ut monachos Hasterienses voluntate ac vice vestra compelleremus, debitam reverentiam Walciodorensi coenobio et abbati suo exhibere. Caeterum nos, qui parati et accincti sumus in legatione domini nostri regis proficisci, tam molestis negotiis implicari nequaquam potuimus. Sed iidem Hasterienses ad vos profecti, litteras ad abbatem suum retulerunt vestro nomine titulatas, et sigillo vestro signatas, quas ab eruditione vestra conscriptas et datas credere nequaquam potuimus, propter multarum rerum a ratione et auctoritate et usu dissonantiam. Nam paginae ipsius limen contra auctoritatem et usum positum est, cum illae litterae abbati Hasteriensi dirigantur, quod vocabulum nec auctoritas roborat, nec usus confirmat. Siquidem Walciodorense coenobium a principio fundationis suae ab annis videlicet CLXXXI nomen et potestatem abbatiae obtinuit, sic instituente loci ejusdem constructore nobilissimo comite E. et sanctissimo Metensis Ecclesiae episcopo Deoderico, sic etiam confirmante et per privilegii paginam asserente, imperatore Ottone hujus nominis primo, qui decreverunt Walciodorum esse abbatiam, et tradiderunt ibidem in augmentum praestationis Deo serventium Hasteriam cum omnibus appendiciis suis, quam venerabilis Albero Metensis episcopus praedecessor utique praedicti Deoderici ex proprio haereditatis jure Ecclesiae Metensi et sancto Stephano protomartyri tradiderat, quod privilegia regum et imperatorum, nec non Romanorum pontificum Walciodorensi coenobio collata, et liber vitae sancti D. plenius loquuntur. Hoc etiam usus usque ad nos absque ullius interruptionis impedimento servavit, nec inventus est qui Hasteriensem nominaret abbatem, cum Hasteria cella sit, et praepositura Walciodorensis Ecclesiae. Ratio etiam non admittit, ut tot vocabulis praelatio nostra tituletur, quot villas sub nobis esse contigerit. Incongruum enim esset, si quis vos non a civitate et sede vestra Metensem episcopum, sed potius a monasterio aliquo seu oppido aut vico vos Gorziensem episcopum aut Vicensem appellaret. Hoc etiam nec canones recipiunt, nec leges admittunt, ut rebus suis spoliatus ad judicium vocetur, quoniam non est privilegium, quo possit spoliari jam nudatus. Quod propterea dicimus, quia idem abbas in proxima synodo vestra ad praesentiam vestram jussus est venire Hasteriensibus monachis de controversia jam sopita iterum responsurus. Praeterea cum hoc eodem anno tam abbatem quam monachos pro monachorum delatione in jus vocaveritis, et omnem controversiam hinc et inde diligenter cognoveritis, et tam judicio quam consilio Ecclesiae vestrae abbatem a monachorum accusatione praesertim falsa absolveritis, non est credibile, quod contra juris canonici rationem litem decisam refricari velitis. Et saeculi leges dicunt, rebus jam judicatis standum esse. Et quoniam apostolicae dignitatis culmen tam ordine quam professione tenetis, non estis juxta Apostolum levitate usus, ut sit apud vos est et non, ut videlicet causam bene a vobis cognitam et praejudicatam nobisque ad terminandum commissam, rursus ante tribunal vestrum in judicium revocetis. Nam quod saepedicti monachi conqueruntur, quod bona Hasteriensis Ecclesiae per abbatis negligentiam contra licitum distrahuntur, ut apud propitium judicem loquamur, vera fere dixerunt, cum de thesauris ejusdem Ecclesiae, tum in eundo ad vos, tum in revertendo ad dominum Leodiensem, calicem sex marcarum et crucem argenteam, ignorante abbate, expendisse asserantur, et multa praeterea, quibus per inquietudinem suam et superflua litigia Ecclesiam minoraverunt, nequaquam adhuc cessaturi, nisi animositas eorum fortiori disciplinae jugo reprimatur. Quamobrem sanctitatis vestrae genibus advoluti, obnixe precamur, ut misereamini jam deficientis inter has contentiones abbatis, parcite seni, parcite inopi, qui inter tyrannidem advocatorum et rerum omnium egestatem laborem vix tolerare sufficiet. Misimus ad vestram discretionem nostrum tam sanguine quam obedientia et charitate germanum, quem tanquam nos ipsos in omnibus et honorabitis et exaudietis.