EPISTOLA V AD EUMDEM.  De Ebbonis causa, ut pontifex per Ansegisum mandarat, uberrime scribit. Excusat deinde acceleratam Vulfadi promotionem, et pallium pro eo petit, Actardum etiam episcopum legatum suum commendat.  [Apud Labb.  ibid.  ]
Domino et reverentissimo patri NICOLAO, catholicae et apostolicae sedis summo pontifici, et universali papae, CAROLUS, gratia Dei rex et spiritalis filius vester.
Quamvis omnium Deo ministrantium sacerdotum sint exposcenda suffragia, et veneranda fastigia, congruum decentissimumque, pater sanctissime, antistitumque excellentissime, nostra comperit liberalitas vestrae prae caeteris reverentiae pontificatus regia colla submittere, vestrisque saluberrimis monitis aurem cordis ad obtemperandum humillima devotione subdere. Quippe quem luce clarius cernimus, Ecclesiae inter mundi turbulentam voraginem fluctuantem solidissimam anchoram constitutum, paxillumque immobilem, in quo sarcinam dependere nostrorum valeamus peccaminum, Dei gratissima clementia credimus attributum. Tanto namque benevolentiam pietatis vestrae nostra ferventius ardescit humanitas, quanto vos perspicimus unicum ad defensionem crudelium belluarum Ecclesiam Christi infestissime lacerare volentium exstitisse. Igitur quoniam sanctitatis vestrae litteris episcopis regni nostri mandastis, ut de causa Ebbonis vobis scriberent quidquid secundum veritatem comperire possent: nobis vero non litteris, sed per servum vestrum Ansigisum monachum, quando hoc anno infirmato Egilone archiepiscopo secundo Romam ad vestram paternitatem rediit, mandastis ut vobis veritatem rei scriberemus, et scripto nostro signaremus. Ut vero vestrae sanctae paternitati in omnibus pareamus, quae de ipso vidimus et scimus, fideliter vobis significamus. Nam nullus episcoporum jam superest, praeter Rothadum, qui tunc ipsius causae interfuerit. Ac ne quid praeterire patiamur intactum, primo de natalibus ipsius censuimus exsequendum. Ipse igitur Ebbo regii fisci familia oriundo progressus, regia pietate pii ac gloriosi avi nostri Caroli susceptus, palatinis negotiis non mediocriter annutritus, libertate donatus, ad nobilitatem vehementis ingenii, in sacris ordinibus gradatim promotus, genitori nostro Ludovico piissimo Augusto Aquitanicum regnum regenti ab eodem glorioso est ad serviendum deputatus. Quem ipse servitio strenuum, ingenioque agilem comperiens, non post multum temporis bibliothecarium constituit. Post obitum vero divae recordationis avi nostri Caroli excellentissimi imperatoris, genitor noster Ludovicus piissimus Augustus, Deo donante, paternum adeptus imperium, Rhemorum venit ad urbem: ubi praecessor vester sanctae memoriae Stephanus summus pontifex ei obviam venit, atque in imperii honorem eum Deo inspirante consecravit. Eo tempore Vulfarius praefatae urbis venerabilis archiepiscopus valida vexabatur infirmitate, qua et mortuus est. Eo autem defuncto, et ab imperatore, secundum sacrorum canonum institutionem, plebi electione concessa, contigit eos quemdam virum, Gislemarum nomine, ad pontificatus honorem elegisse. Qui dum ante episcopos discutiendus assedisset, oblatus est ei textus evangelicus. Cum autem ipsum aliquatenus legere, nihil tamen intelligere omnes pariter cognovissent, reprobatus ac velut insipiens ab omnibus est dejectus. Tunc vero domno imperatori visum est ut praefatus Ebbo pro scientiae capacitate, meritorumque reverentia, ad jam dictum promoveretur episcopatum. Quod cum plebi atque omnibus sane sapientibus esset relatum, placere sibi omnes unanimiter affirmavere: ac sic secundum canonicam institutionem est archiepiscopus ordinatus. Prima vero vice, quando instigante diabolo Francorum populus imperatorem sibi a Deo ordinatum, et ab apostolica sede coronatum, suo sunt moliti propellere imperio, ipse Ebbo in ipsius fidelitate immobilis perstitit, et, ut rectum erat, usque ad recuperationem perseveravit. Secunda vero, cum hortatu et molimine Lotharii fratris nostri omnis populus a piae recordationis genitore nostro recessit, et eum, uxore ipsius in Italiam, Tardonem scilicet civitatem, abducta, custodia mancipavere, nos quoque, non adhuc decennem, quasi multorum criminum obnoxium, pari custodia Prumia monaterio mancipandum delegavere. Abducto autem imperatore a Lothario Suessionis monasterium S. Medardi, ipse Ebbo, cum aliis pene omnibus episcopis, quibusdam volentibus, quibusdam invitis, jam dictum imperatorem nec confessum, nec ab aliquo convictum, uxore et filio, et omnibus fidelibus, dignitate privatum, ab Ecclesiae communione removerant. Tandem vero clementia miserantis Dei humilitatem pii imperatoris respiciens, tetigit corda quorum voluit, et ut eum custodia educerent, et imperio restituerent, sua inspiravit misericordia. Quem in monasterio beatissimorum martyrum Dionysii, Rustici, et Eleutherii a custodia reducentes archiepiscopi et episcopi, ut dignum erat, se in eum humiliter deliquisse confitentes, veniam ab eo suppliciter postulaverunt. Lotharium vero ab imperiali potestate secedere hortati sunt. Unde ipse et qui cum eo erant, ab illo in alias partes recesserunt. His Ebbo compertis, dum Rhemis moraretur, territus Parisiacam fugit ad urbem ad quemdam reclusum, ut saltem cum eo delitescens, imperatoris iram evaderet: imperator namque hoc audiens, quia non longe erat, strenuos et fideles nuntios dirigens, eum comprehendi et custodia mancipari jussit, ecclesiam vero Rhemensem Fulconi venerabili abbati commendavit. Inde Mettis civitatem est ductus, ubi in ecclesia sancti Stephani ambonem coram omnibus conscendens, professus est non aequum in gloriosum imperatorem dominum suum intulisse judicium. Ibi etiam idem piissimus imperator ab omnibus episcopis, clero et populo, est honorabiliter coronatus, et pristino restitutus imperio. Hinc iterum placito generali convocato, praefatum Ebbonem sibi jussit exhiberi et eum pro illata injuriarum contumelia, ac nonnullis episcopis praesentibus, episcopi siquidem imperatori satisfacere, et pontificalem reverentiam servare cupientes, obtinuerunt apud eumdem imperatorem ut non coram laicis, sed in sacrario ipsius Ebbonis causa disponeretur. Ebbo autem omni temporali privatus subsidio, omnique humano destitutus solatio, tempori consulens, accersito quodam recluso, nomine Framegaudo, misit per eum genitrici nostrae Judith gloriosae imperatrici annulum, quem ab ea quondam acceperat, quem etiam, quotiescunque aliquo tangebatur incommodo, mittere solebat, et ut sui misereretur flebiliter peroravit. Eumdem vero annulum genitrix nostra in ipso nostrae nativitatis articulo, quia archiepiscopus erat, pro sua religione et sanctitate, ut nostri jugiter in suis orationibus memor esset, ei miserat. Tunc ipsa horum reminiscens, ejusque lacrymabilia suspiria agnoscens, pio suasu apud episcopos, qui illuc convenerant, obtinere curavit, quatenus et imperatoris animum satisfaciendo lenirent, et leges divinas transgrediendo non violarent, ne forte vindictam severitatis exercentes in eum qui in eos deliquerat, non viderentur dignam Deo reddere vicissitudinem, qui eos a tanto periculo misericorditer liberaverat. Statuerat enim animo, ut pro reverentia tanti ministerii nullatenus in depositionem cujusquam episcopi praeberet assensum. Et ob hoc apud pium imperatorem obtinuit ne in ejus depositionem amplius impelleret, quod et secundum moderatissimum ejusdem genitricis nostrae gloriosae imperatricis consilium satisfacerent piissimo imperatori, et in eumdem Ebbonem non aliam sententiam intulissent, nisi quam ipse scripto ediderat. Hanc autem authenticam scriptionem a praefato Fulcone venerabili abbate, cui tunc Ecclesia Rhemensis commissa fuerat, Hincmarus venerabilis archiepiscopus accepit, et vobis eam, ut ipse nobis retulit, transmisit. Sed utrum pure ac simpliciter vobis sit directa ignoramus. Hoc tamen verissime novimus, quod nullus episcoporum eam propria manu subterfirmaverit. Nam idem Ebbo, comperta inevitabili sui discriminis causa, protulit tres testes, tanquam suos confessores, Aiulfum videlicet archiepiscopum, Moduinum, et Badaradum episcopos: qui vicem illius obtinentes dicerent, si ita verum est, ut ipse Ebbo eis confitebatur, consilium ei darent ut a pontificali ministerio abstineret. Qui etiam sibi alios tres asciverunt, qui eum illis confitentem viderunt, Nothonem scilicet archiepiscopum, Theudericum et Actardum episcopos. Quibus expletis, reductus est in custodiam. His autem ab episcopis taliter definitis, domnus imperator per Godefridum monasterii sancti Gregorii venerabilem abbatem suae dignitatis litteras praedecessori vestro domno Gregorio venerando papae dirigit, ejus assensum, si fieri posset, in depositione ipsius Ebbonis expostulans. Ipse vero per praefatum abbatem suae auctoritatis litteras ei remisit, sed quid in ipsis insertum fuerit, omnibus episcopis et cunctis regni nostri ordinibus habetur incognitum. Sed sanctitatis vestrae solertia per scrinia dignitatis vestrae investigare poterit quid isdem praedecessor vester senserit inde. Credimus tamen quia, si in abjectionem praedicti Ebbonis domnus imperator ipsum praedecessorem vestrum fautorem habuisset, continuo vacanti Ecclesiae illi alium pontificem subrogasset, quod quidem moderatissimo consilio agere differens efficaci egit sagacitate, ut et sic audacia in hujusmodi viris temerariis deinceps comprimeretur, et Ecclesiae status non labefactaretur. Post obitum vero domni imperatoris, praefatus Ebbo ab illo qui eum custodiebat fratri nostro Lothario ductus est. Quem isdem frater noster venerabiliter et benigne suscipiens, cum episcopis qui cum eo tunc juncti erant, quorum ipse Ebbo usus consilio, dudum libellum suae confessionis, ut imperatori satisfaceret, communi eorum consensu suis gradibus est restitutus. Nobis autem pro imminentibus negotiis in Aquitaniae partes recedentibus, ab universo Rhemensis Ecclesiae clero et populo avidissime expetitus, sicque demum a coepiscopis et suffraganeis suis sedi pristinae est restitutus. Cui tunc omnes qui adfuerunt communicaverunt, omnesque suffraganei, qui eo absente ordinati fuerant, annulos et baculos, et suae confirmationis scripta, more Gallicarum Ecclesiarum ab eo acceperunt. Universis autem, quibus ad eum praestabatur accessus communicantibus, Vulfadum et alios quosdam ipsius Ecclesiae filios ibi ordinavit. Haec de Ebbonis dejectione et restitutione breviter praelibavimus, ut ex his vestrae sagacitatis decernat prudentia, utrum haec ad Vulfadi pertineant depositionem, necne. Si quis autem vestrae sanctitati intimavit quod isdem ad Suessonicam synodum canonice vocatus fuerit, et suae damnationis litteras firmaverit, aut porrexerit, sciatis nullatenus verum esse, quia nec ipsi synodo interfuit. His ita gestis, necessarium duximus, nos humillime et devotissime ante conspectum majestatis vestrae nostri apicibus excusabiles reddere, eo quod ante reversionem Egilis reverendi archiepiscopi, vel rescriptionem vestri praesulatus, praefato Vulfado sedem Bituricensis archiepiscopatus commendavimus, et eum episcopi nulla temeritate, sed magna incumbente necessitate, fisi de magnitudine misericordiae vestrae, ad honorem episcopatus provexerunt. Ideo enim eum in illas Aquitaniae partes ad filium et aequivocum nostrum direximus, et Ecclesiam illam ei commendavimus, quoniam eum in educatione alterius filii nostri, Carlomanni scilicet servi vestri, quem vestrae beatitudini specialiter commendavimus, et aliis utilitatibus nostris experti sumus et ingenio strenuum, et moribus probum, et nobis in omnibus fidelissimum. In qua acceleratione si quid vestrae sanctae serenitatis animo displicuit, a vestra sancta paternitate nobis donari doposcimus. Et quia in eodem regno magna paganorum persecutio grassabatur, quos misericors Dominus per filium nostrum et fideles saepe prostravit, et ea occasione non minor malorum Christianorum infestatio latius effervebat, sicut hic nostrorum apicum gerulus viva voce vobis indicare potest; ipsa urgente necessitate ipsius regni excitati episcopi, ne majora mala supercrescerent, et praesentia sedarentur, et quoniam illius regionis sedes illa principatum obtinet, ut ejus prudentia et vigore, auctoritate etiam sedis freti, facilius mala exorta compescerent, tempori consulentes ejus ordinationem maturaverint. In cujus ordinationis maturatione quia vestra licentia, pro jam dicto imminente periculo, exspectata non est, vestra benignissima sanctitate petimus indulgendum. Praeterea vestram prae omnibus gloriosam et amplexabilem paternitatem suppliciter exoramus ut, si quid in sanctis promissionibus vestris confidere audemus, hinc appareat nos apud vos plurimum posse, ut quidquid in praedictis dimittendum est dimittatis, et praedictum fidelissimum servum vestrum Vulfadum pallio apostolicae auctoritatis exornando decoretis, et decorando confirmetis. Actardum Namneticae quondam sedis venerabilem episcopum, exsilium, vincla, mare, dura pericula passum, sed gratia Dei liberatum, Northmannis nimium Britonibusque vicinum, ac perinde civitas sibi commissa, olim florentissima, nunc exusta et funditus diruta, redacta per decennium cernitur in eremum, fidelem legatum nostrum vestrae sanctissimae paternitati dirigimus, quod litterae nostrae minus habent, pro tempore et per spatium vobis placens verbo tenus significandum. Cui quia nulla manet spes in propria, si annuit et favet vigilantissima vestrae discretionis solertia, voluntate et mente promptissima optamus vacantis sedis constituatur in cathedra, quo possit injuncta sibi et ordinata peragere ministeria, quoque valeat utilitatibus ecclesiasticis, et obsequiis parere nostris. Qui Romae destinavit aliquas facere moras, ut adventantibus Britonibus possit coram positus eos convincens, suae ecclesiarumque vicinarum ab eis perpetrata pandere detrimenta. Unde synodus Suessionica et Tricassina se monuerat legationem sumere, quatenus gens temeraria, fallax et barbara, apostolico mucrone a talibus ausis excessibus coerceatur, et praesumptione praesenti. Huic nostro alumno, vestroque clientulo, solito more oramus pietatis vestrae charitosissima viscera patula fore: quo valeat mens diutino quassata moerore vivis ac salientibus resolidari et recreari fluentis.
[ al., Ansegisum] [ob]