EPISTOLA XVI. AD EUMDEM.
Longanimitatis vestrae divitias, imo et divinae copiam bonitatis contempsit hactenus rex Angliae, ignorans aut dissimulans, quod eum patientia vestra studuit ad poenitentiam revocare. Ad preces et commonitiones obsurduit, gloriatus ad ignominiam sedis apostolicae, et in contumeliam beati nominis vestri, quod ei privilegium indulsistis, quo quandiu voluerit, tutus erit adversum nos, et Ecclesiam Cantuariensem, licet illam et nos atrocius persequatur, et ut facilius rem falsam et incredibilem persuadeat universis, rescripta litterarum, quas ei contra nos, et utinam non contra vos, indulsistis, per Alemanniam, Franciam, Angliam, et diversas provincias adjacentes ventilari facit. Sic vestram remunerat benevolentiam, has mansuetudini rependit gratias, ut fiant semper novissima ejus atrociora prioribus. Sed auctore Deo, quod utinam ab initio credidissetis, nunc in conspectu omnium declarata est justitia nostra, et causa exsilii et proscriptionis, et quo tota ipsius vergat intentio. Nuper enim in secundo colloquio, audientibus Christianissimo rege et cunctis qui hinc inde aderant, confessus est post comminatorias vestras, quas saepius refutaverit, vix tandem recepit, quod nihil aliud a nobis quaerit, nisi observantiam consuetudinum suarum, quas sicut vidistis, et adhuc potestis intueri, divinae legi constat et sacris canonibus penitus adversari. Ad instantiam vero Christianissimi regis, et religiosorum quos miseratis, adhibitis multis intercessoribus, ut taceret consuetudines, mutavit quidem verbum, sed non mutavit propositum. Exegit enim, ut profiteamur in verbo veritatis simpliciter et absolute nos facturos, quod fecerunt antecessores nostri, et hac sola via, ut dicebat, poterimus habere Ecclesiam nostram et pacem in regno, sed nondum tamen gratiam ejus. Quod quidem ideo adjicit, quia nos auctoritate rescripti vestri putat officii debiti potestate esse privatos, donec velit nos in suam gratiam revocare. Cum vero nobis religiosi viri, Simon prior de Monte-Dei, et frater Bernardus hanc ejus petitionem proposuissent, respondimus non esse plene in conscientia nostra, quid fecerint antecessores nostri, licet aliquos eorum ex scriptis authenticis pro causa simili noverimus exsulasse, et tandem obtinuisse, ut sicut reges, quae sibi crediderant competere, jura vendicabant, ita quae Dei erant, Deo redderentur. Nos autem paratos esse ad omne obsequium ejus, etiam ultra quam fecerint antecessores, salvo ordine nostro. Caeterum novas, et praeter formam Ecclesiae, quae a nullo antecessorum nostrorum praestitae sunt, inire obligationes, nobis esse illicitum: tum quia perniciosum esset exemplo, tum quia vos ipse, quando in urbe Senonensi nos ab illarum Deo et Ecclesiae odibilium consuetudinum observantia et obligatione per vim et metum extorta absolvistis, specialiter, increpatione gravi praemissa, et quae auctore Deo ab animo nostro nunquam excidet inhibuistis, ne nunquam ulterius nos alicui in causa simili obligemus nisi salvo honore Dei et ordine nostro. Adjecistis etiam, si placet reminisci, quod nec pro capite, nisi salvo honore Dei et ordine suo, se debeat episcopus obligare. Promisimus itaque viris religiosis, quod si rex mandatum vestrum impleret, restituendo nobis gratiam suam et pacem, et Ecclesiam cum his quae nobis et nostris abstulit, ei et liberis suis, salvo honore Dei et ordine nostro, totis viribus studebimus inservire; sed sine auctotoritate vestra nobis illicitum esse diximus mutare formam ecclesiasticam, quam occidentalis tota tenet Ecclesia, et quae etiam in reprobis illis consuetudinibus quae sunt nostri causa exsilii, patenter expressa est. Ibi siquidem continetur, quod electi debent ante consecrationem regi jurare, quod ei fideles erunt, circa vitam, membra, et honorem terrenum, salvo ordine suo. Utquid ergo nos soli in captiosa obligatione quae a nobis exigitur, honorem Dei et indemnitatem ordinis cogimur reticere? Quis enim Christianus unquam hoc a Christiano exegit? Religiosorum instantiam responsionum varietate delusit: et modo aiens, modo negans, dimisit querulos, quod eis opera perierat et impensa. Simulavit tamen episcopos Angliae se evocaturum, ut eos consulat. Sed in veritate nuntiorum, quos ad vos destinavit, praestolatur adventum. Nam ut ab eis, quibus oportet haberi fidem, vere didicimus, gloriati sunt, quod sicut fecerunt alia vice, promissis aut minis, quod rex desiderat, contra nos a vobis impetrabunt. Incredibile tamen est, quod apostolica sedes compellat aliquem reticere honorem Dei, aut prohibeat salvandi ordinis facere mentionem. Et profecto si nuntios ejus confusos, ut justum est, remiseritis, liberabitis Ecclesiam Dei, et sedis apostolicae famam. Agatis ergo, si placet, viriliter, quia si terrere volueritis impium, indubitanter credimus quod Ecclesiae pacem, et pereuntem animam Deo reddetis. Experti estis quid apud eum mansuetudo profecerit. Nunc alia aggredimini via et procul dubio in rigore justitiae citissime triumphabitis. Exigite quod nobis ablatum est usque ab novissimum quadrantem, ne tantae rapinae impunitas apud coaetaneos et posteros divulgata tam illi, quam successoribus praestet audaciam similiter delinquendi. Nam si cognoverimus poenitentem, ut viam satisfaciendi velit ingredi, vestro praeeunte consilio, juris poterimus temperare rigorem prout Ecclesiae Dei, nostris et futuris temporibus viderimus expedire. Alioquin perseverans in crimine, et tantum in Ecclesia faciens scandalum, quo jure absolvetur? Deo siquidem vinculis impoenitentiae ligatus est, et Lazaro deterius et acrius compeditus. Nam si res ablata reddi potest, et non redditur, non agitur poenitentia, sed fingitur. Unum est quod plurimum affectat, et in quo, propitiante Deo, mentitur iniquitas sibi, quia si luctum, quod Deus avertat, Ecclesiae Catholicae videret, incunctanter Ecclesiam Anglicanam, sed et omnem, quae in ejus potestate est, subjiceret legibus suis. Hoc autem vobis certum sit, quod ea quae a nobis exigit, servare non possumus, et apostolicae sedi fidem et debitam obedientiam. Haec enim sibi invicem adversantur. Hoc etiam rogamus attentius, ne malefactores et excommunicatos nostros, si forte ad vos venerint aut miserint, in praejudicium nostrum faciatis absolvi, quia si alia vice non esset factum, Ecclesia jam pace debita frueretur. Sane si nos compulerit, quod Deo propitiante nec pro temporali vita facturus est, ad hanc obligationem, non enim excidit a memoria nostra quid vobis et Ecclesiae Romanae in receptione pallii juraverimus, non modo episcopos, sed et clerum universum similiter obligabit tanto fretus exemplo. Et quidem facile est, ut impunitam ejus audaciam alii principes imitentur. Quod autem a nobis exigit, nec a militibus, nec a rusticis exigitur in terra nostra.