EPISTOLA XLVII. AD HENRICUM III ANGLORUM REGEM. [A. D. 1174.]
ARGUMENTUM.-- Richardus Cantuariensis archiepiscopus Henricum, Henrici II regis Anglorum filium, hortatur ut a bello, quod in parentem suum moverat, absistat; et, ni faciat, excommunicationem minatur.
HENRICO tertio, Dei gratia regi Angliae, et domini regis filio, RICHARDUS Cantuar. Ecclesiae humilis minister, spiritum consilii cum salute. Si quid durum tibi locuturi sumus, illustrissime princeps, sustine patienter; nam ex abundantia cordis, et vehementia doloris os loquitur. Non feras moleste, si rogamus, quae ad pacem sunt, si operam damus, ut convertantur corda filiorum ad patrem. Dolemus, doloremque dissimulare non possumus, quia patrem tuum persequeris, terramque ipsius, quam usque ad sanguinis effusionem tueri debueras, tu ipse das in direptionem et praedam. Et unde hoc tibi, quod Brebantionum factus es ductor, gentique excommunicatae et perditissimae adhaesisti, ut perderes devotissimam tibi gentem? In quo te offendit, in quo gratiam tuam demeruit pater tuus? Nunquam tibi exhibuit se dominum, sive regem, sed quasi procuratorem regni tui, et in rerum tuarum administratione fidelissimum servientem. Tibi, et non sibi vivit. Tuum est, quidquid potest, quidquid scit, quidquid facit, quidquid congregat, quidquid habet. Ubi est filialis affectio? ubi est reverentia patris? ubi est lex naturae? ubi est timor Dei? ubi sunt sacramenta illa, quae patri tuo coram nobis corporaliter praestitisti? Ubi est intercessio illa, qua nos et alios episcopos terrae patri tuo pro te fidejussionis vinculo obligasti? putas ita Deo illudere? Ipse est rex regum, terribilis apud reges terrae, et qui aufert spiritum principum. Dilige et honora, fili charissime, patrem tuum, ut, pro honore exhibito patri, tibi sit longitudo dierum. Honora patrem tuum et matrem tuam, dicit Dominus, ut sis longaevus super terram. Filius qui maledicit patri aut matri, in lege Domini lapidatur. Cum ergo male agere sit longe gravius, quam maledicere, merito poenae subjacet graviori, qui patrem aut matrem contumeliis afficit, et molestat injuriis. Teste Salomone: Gloria patris est filius sapiens; Deo vero abominabilis est qui contumeliam facit patri. Quam grata, quam favorabilis, quam suavis, quam amabilis, quam Deo accepta sit erga parentes affectio filialis; quam vero exsecrabilis et damnata, atque poenalibus exterminanda suppliciis irreverentia in parentes, multis docemur exemplis. Multa legimus, quae te et alios ad paternae reverentiae observantiam efficaciter exhortantur. Philippus inter Romanos principes primus fuit fidei Christianae professor. Philippum filium habuit; qui cum esset, patre vivente et consentiente, in imperialem apicem sublimatus, summae sibi gloriae ascribebat, quod patrem haberet superstitem, cujus imperio non minus humiliter obediebat imperator, quam miles devotus, vivens in omnibus, quae habebat, ad patrem, non ut imperator, sed ut filius. Hermes, Agathoclaei regis filius, cum pater ejus ageret in extremis, et a populo postularetur in regem, respondit, se regni officium non debere praesumere, quandiu pater ejus vivere speraretur; cujus prudentia erat in administratione reipublicae approbata. Decius imperator cum Decium filium suum imperiali diademate proponeret insignire, renuit minor Decius, dicens: Vereor, ne si fiam imperator, dediscam esse filius. Malo tamen non esse imperator, et humilis filius, quam esse imperator, et filius indevotus. Imperet pater meus: meum imperium sit parere humiliter imperanti. Volusianus imperator, Galli imp. filius, licet cum patre suo imperaret, nihil tamen se commune habere cum patre proposuit; nisi quod cum pater ejus occideretur ab hostibus, se pro eo et cum eo permisit occidi. Valerianus imperator, de cujus tyrannide beati martyres Sixtus et Laurentius felici triumphavere martyrio, quia patrem suum quadam die atrociter verberavit, a Sapore rege Persarum captus, apud eum adeo ignominiosa servitute consenuit, quod quoties rex erat ascensurus in equum, Valerianus humi acclinis eum in sellam dorso, non manibus attollebat, vitamque in hac probrosa servitute finivit. De Absalon taceo, quia historia nota est universis. Adramelech et Sarasar, filii Sennacherib, quia persecuti sunt patrem suum, a regno expulsi dati sunt in captivitatem, et in opprobrium, et in mortem. Demetrius, filius Demetrii regis, patrem suum crudelissime persecutus, vagus et profugus super terram vitam miseram exsilio et opprobrio terminavit. Aristobulus, quia matrem suam praegnantem vinculis carceralibus mancipavit, in morte et sanguine fratris sui Antigoni, quem super omnia diligebat, miserabiliter exspiravit. His et aliis innumerabilibus exemplis intelligere potes, fili charissime, quantum sit apud Deum et homines commendabilis exhibita patri reverentia, quantum sit exsecrabilis, et infaustis damnata eventibus injuria parentibus irrogata. Porro mihi videtur degenerare filius, cujus voluntas a paterna voluntate dissentit. Nam ejus caro et sanguis est, et de patris essentia suam essentiam mutuavit. Avelle a sole solis radium, et non lucet; rivum a fonte, et arescit; ramum ab arbore, et siccatur; membrum a corpore, et putrescit. Separa filium a devotione paterna, et jam non est filius, sed frater et collega eorum, quibus dicitur: Vos ex patre diabolo estis. In principio Isaiae legitur: Filios enutrivi et exaltavi: ipsi autem spreverunt me. Ultimum autem verbum ejusdem prophetae est: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. Probitatem tuam, prudentiam, liberalitatem, constantiam, pulchritudinem, atque alias gratiarum dotes, quibus te natura multipliciter illustravit, mundus praedicat universus. Verumtamen, si erga patrem tuum humilitatem et dilectionem in veritate non exhibes, quanto celebrior est laus tua, tanto in majus et communius opprobrium convertetur. Novisti quia pater tuus, homo est, qui sola humilitate sibi exhibita mansuescit. Sis ergo ei subjectus, et ipse suam tibi per omnia subjiciet voluntatem. Exhibe te patri in vera humilitate filium, et ipse tibi se non solum patrem exhibebit, sed famulum. Eris rex regis, et dominus domini tui, qui ad hoc tibi vivit, et sibi moritur, ut post mortem ipsius magnifice vivas, regnumque et solium tuum cum multis laboribus et expensis corroborat et confirmat, ut ipsum futuris temporibus barbarae hostilitatis persecutio non subvertat. Haeres tui patris es, et successor in regno; de haereditaria successione securus et certus, sustine, non festines; quia, teste Salomone: Haereditas, ad quam in principio festinatur, in novissimis benedictione carebit. Nimis damnabiliter te seducit adulatorum suggestio, qui tibi submurmurant et suadent, ut certam in regno tibi vindices portionem; porro isti non tantum honorem tibi, quantum sibi honorum et bonorum distributionem desiderant, et ut in populum miserum suum exerceant dominatum. Nonne consultius tibi esset per prudentiam fidelissimi patris in pace populum conservare, quam per adulatores infidos quietem et pacem commissi tibi populi conturbare? Sane cum multis violentiis et peccatis non posset de regno Francorum summa illa pecuniae extorqueri, quam nunc sine labore et crimine tuo tibi liberalitas paterna largitur. Utinam scires quam dulce, quam jucundum sit habere, et habitos venerari parentes. Haec suavissima jucunditas et frequenter, dum parentes vivunt, ignoratur, et ex sola parentum amissione cognoscitur. Adhuc, amantissime fili, devote et humiliter supplicamus, quatenus facias, et loquaris pacem in plebem tuam: et derelicta societate illius excommunicatae et perditae gentis, quae te in devium malitiae trahit, revertaris ad patrem. Nos autem ita honori et commoditati tuae studebimus providere, quod amplius obtinebis pacis beneficio, quam possis per ignem et gladium extorquere. Quod si nostro et suffraganeorum nostrorum consilio, qui super hoc generaliter tibi scribunt, acquiescere et consentire detrectes, scias nos recepisse a summo pontifice in mandatis, ut te et omnes, qui pacem domini tui turbant, sublato appellationis remedio, excommunicationis vinculo innodemus, nosque mandatum nobis injunctum, licet inviti et dolentes, prompto effectu, et debita reverentia, nisi infra quindecim dies resipueris, plenissime prosequemur.