EPISTOLA XI. PHILIPPI AD BERNARDUM.  Miratur, crescentibus novis reformationibus religiosorum, non crescere mutuam inter eos charitatem.
Sicut plerosque facit claros eminentia meritorum, dum eorum bona opinio perducitur ad notitiam plurimorum, sic nonnullos quibus non suppetit optabilis virtutum claritudo, nihilominus reddit notos famae reprehensibilis turpitudo. Cui simile quiddam apud quemdam ethnicum recolo me legisse, qui diversis juvenibus diversa hujusmodi meminit accidisse: Tam mala, Thersiten prohibebat fama latere Quam pulchra Nereus conspiciendus erat.
Cum autem me apud vos non commendet Nerei florida pulchritudo, notum quidem efficit Thersitis horrida turpitudo, et cujus corpoream faciem non novistis, sinistro agente susurrio, turpem famam vel infamiam cognovistis. De qua cognitione mea non magnopere parvitas hilarescit, imo, ut vobis fatear, non mediocriter erubescit, quia non sic ambiebam mei notitiam vos habere, ut vestris in oculis vellem sordidus apparere. Neque enim impudentem illum decreveram imitari, qui, cum insatiabiliter affectaret famam suam largius dilatari, nec aliquid posset dignum, aliquid praecipuum operari, invento consilio templum civitatis succendit, et quaerentibus civibus quis, quare hujus incendii praesumpserit auctor esse, prosiliens in medium: « Ego, ait, qui volui notus esse. » Cum ergo nullatenus affectarem hujusce titulum pravitatis, mihi tamen impressus est, contra propositum voluntatis, dum impius 48 amicus, ne dicam, inimicus homo, qui me vobis absentem et incognitum nominavit, aversa manu, zizania super triticum seminavit . Qui quomodo id fecerit, quis sapiens, non admirans vehementius obstupescat, si tamen et liquido rei veritas innotescat, et si diligentius consideret quam veram, quam sinceram, et fratri frater, et filio pater exhibere debeant charitatem, maxime qui religiosam profitentur voce et habitu sanctitatem? Plerumque autem nullus invenitur ad nocendum, cuivis misero gravius imminere, quam qui ad subveniendum debuerat proximus apparere: praesertim, si qui nocere desiderat, ditior, si potentior habeatur, ut qui sibi credat populum habere mereatur. Hoc nimirum tempore, imo hac tempestate potest quis rarum admodum invenire, qui juxta decretum Moysi, parvum ut magnum diligat exaudire, qui vel tacens eligat a judicio continere vel ad faciendum illud, dignam diligentiam adhibere. « Parvum, inquit Moyses, ut magnum audietis, quia Domini judicium est . Caeterum cum apud Vallem-Claram quidam ex fratribus vestris nostram vobis diceret veritatem, et persona potentior suam ex opposito voluntatem, eui potius aurem credulam vestra paternitas inclinavit, satis rei exitus indicavit. Illo quippe tacente, qui quandoque tacere pariter vestra reverentia non elegit, vel sermone pacifico calumniatorem a proposito non abegit; dum auditas ejus calumnias in veritatem et misericordiam non redegit, sed premi et opprimi suo consilio, suo judicio me coegit. Suo, inquam, nam sicut longe melius nostis, hominis et non Domini esse judicium comperitur, ubi praelata potentis voluntate veritas pauperis non auditur, cum summus ille judex nullius accipiat granditatem, sed solam vultus ejus videat aequitatem. Nec dubito quin vestrum illud judicium protulerit praecipitatio potius putativa quam malitia praesumptiva, quia nihil invidiae, nihil malitiae vestrae ascribo sanctitati: cujus simplex aestimatio non prudens obstinatio meae nocuit parvitati. Verumtamen ne incauta aestimatione, justus ille praeceps in aliquem et noxius haberetur, et tam prolatae sententiae quam suae reus ignorantiae teneretur: « Causam, ait, quam nesciebam diligenter investigabam . » Sed hoc mea miseria, hoc mea meruit injustitia sustinere, quae cum deficiente gratia, noluit a prohibitis abstinere; summum illum judicem ad tantam potuit iracundiam commovere, ut nollet a me misero tam graves molestias amovere. Etsi enim in vos vel in eos qui mihi graves fuerunt, nihil me recolam deliquisse, scio tamen in conspectu interni judicis, me tam multipliciter offendisse, ut juste permiserit et meam graviter opprimi parvitatem, et in meam miseriam vestram decipi sanctitatem. Verum, sicut dicere voluistis, ut sub manu caderem opprimente, sic vellem, mutato diceretis proposito, ut liberet Deus pauperem a potente, pauperem, inquam, cui non est adjutor , pauperem, ad quem vulnerandum tam graviter potentium desaevit multitudo, ut vix spiret vel respiret relicti seminecis lassitudo. Si autem cui nocere voluistis, non vultis eidem et auxilium impertire, dignamini saltem, quaeso, ejus ignorantiam erudire, quia non solum inflictorum gravamine vulnerum contabesco, sed et gravi modo imperitiae nihilominus elanguesco. Potest quidem huic morbo duplici, vestra, nisi fallor, mederi magnitudo, et arentem inopiam vestra dives tergere plenitudo, et nimirum vestra non laesura, sed conveniens usura videretur, si pro damno simplici duplex beneficium redderetur. Quod utrumque tamen si non est possibilitatis vestrae, vel potius voluntatis, volo saltem, ut dictum est, eorum alterum mihi misericorditer impendatis, ut videlicet si non confertis sumptuosam inflictis vulneribus medicinam, convertatis vel lenem calamum ad doctrinam. Ante triennium quamdam vobis epistolam allegavi, in qua, ut recolo, vos summopere postulavi, ut quod mihi clausum erat, dignaretur vestra sanctitas aperire, sed, ut mihi post dictum est, in manus vestras non meruit eadem epistola pervenire. Ejusdem vero putei adhuc tanta mihi videtur altitudo, ut ad eam pertingere hauritorii mei non possit hebetudo, cum volenti haurire mira difficultatis nebula se offundat, et secretum requisitum profundiori subterfugio se abscondat. Cujusmodi profunditatem non dubito vos plenius, vos limpidius attigisse, cui datum est in cellam vinariam et Domini sanctuarium introisse, cui Leo de tribu Juda et solvere septem signacula et librum voluit aperire , vestroque ministerio turbis discumbentium alimoniam impertire. Movet me quod nostris temporibus et religionem video dilatari, et dilectionem fraternam plurimum coarctari: quod plures et ad bene vivendum laudabiliter incandescunt, et tamen a diligendo invicem refrigescunt. Nullis retro diebus religio tantis varietatibus est amicta, non tot vivendi generibus, non tam multis, ut ita dicam, ordinibus est distincta, cum pulso cinere carbones desolatorios, status ille igneus multiplicius reaccendat, et in diversos caminos flamma vehemens avidius se extendat. Unde tam clericorum quam monachorum, et nova monasteria feraci germine coalescunt, 49 et antiqua, resumpto vigore pristino, reflorescunt, et cum non uno habitu, non eisdem videamus eos institutionibus coerceri, tamen constat eos ad religionis ardua promoveri. Cum vero, tam in eisdem quam in diversis monasteriis, vincti et juncti amore divino tendant spretis praesentibus ad futura, adeo tamen adversus invicem recalcitrant in junctura, ut tenentes mandatum quo ad diligendum Deum jubentur laudabiliter proficisci, secundum et simile inveniantur reprehensibiliter oblivisci. Tanta quidem pestis, tanta inter eos inquietatio jam versatur, ut et ordo de ordine, et homo de homine non mediocriter conqueratur, et cum alter alteri gravis admodum habeatur, raro cuiquam amor debitus vel reverentia deferatur. Plures autem qui non parvam videntur dare operam sanctitati, voluntati majorum potius quam pauperum defernnt veritati, tenentes quod Antipater Caesari legitur respondisse, dicens non homini, sed nomini Romano amicum se fuisse. Quibus vero modis clericus monacho, monachus clerico, vel etiam clerico clericus, monacho monachus molestus sit, quia in illa epistola diffusius dixisse me recolo, in praesenti supersedeo recensere, praesertim ne vestram reverentiam verbis inveniar prolixioribus detincre. Per illum igitur vos deprecor, qui suam vobis scientiam, suam contulit sanctitatem ut super hoc dignemini meam instruere parvitatem. Quomodo scilicet religiosis adest, et in appetitu coelestium tanta consensio, et ab invicem tanta dissensio, quomodo ad tenendum religionis fastigium sic festinant, et a dilectione mutua sic declinant, quomodo in amorem divinum rectis possint gressibus ambulare, et in fraternum tam reprehensibiliter claudicare? Et « utinam essem vir non habens spiritum, et mendacium potius loquerer . » Neque hoc loquor, ut majorum derogem sanctitati, sed ut motus meos vestrae indicem majestati, ut eosdem cognitos, vestra scientia, vestra benevolentia dignetur abolere, nisi forte quia scitis in vermibus paupertatis et sterquilinio me sordere, vermescenti et sordenti dedignamini respondere. Vale.
(Matth. XIII) (Deut. I) (Psal.
71) (Job XXIX) (Psal. LXXI) (Apoc. V) (Mich. II)
[salvos faciet
filios pauperum et humiliabit calumniatorem ,]