CCXXIV.  Transactionem de subjectione Vallis-magnae monasterio Bonarum-vallium factam confirmat.   (Laterani, April. 6.) [  Gall. christ.,  VI, Instr., 325.]
ADRIANUS episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio PETRO abbati monasterii de Bona-valle, salutem et apost. bened.
Controversiae quae inter ecclesiasticas personas emergunt, et ad nostram praesentiam deferuntur, mediante justitia terminari, et postquam decisae fuerint, ne a posterorum memoria dilabantur, litterarum sunt committendae Cadunensis autem ecclesia pro ea devotione quam circa monasterium Cisterciense habebat, duas ecclesias quae ad suum jus pertinebant, Ardurellensem videlicet et ecclesiam Vallis-magnae, eidem monasterio contulit, ut secundum institutionem ipsius vitam et habitum reformarent. Abbas vero Cisterciensis utramque ecclesiam monasterio de Bona-valle concessit. Sicque factum est ut, cum utramque ecclesiam de fratribus Bonae-vallensis monasterii Guigo antecessor tuus, qui nunc Ameliensis est episcopus, ordinasset, abbas praedictae Cadunensis ecclesiae cum in judicium traxit, donationem ipsam neque de suo, neque de sui capituli assensu factam fuisse instantius asseverans: unde et ad hoc deventum est quod de utriusque partis assensu talis inter vos compositio atque transactio intercessit, ut videlicet praedictus Cadunensis abbas Ardurellensem ecclesiam quiete et sine molestia obtineret, ecclesia vero de Magna-valle Bonae-vallensi monasterio libere remaneret. Hanc autem transactionem Ardurellensis abbas et ejusdem loci capitulum de mandato Cadunensis abbatis voluntate propria concesserunt, et se confirmaturos litterarum munimine promiserunt: pollicentes etiam quod ab Albiensi episcopo, de cujus parochia sunt, idipsum facerent confirmare. Caeterum aliquo tempore post transacto cum praefatus Ardurellensis abbas transactionem ipsam vellet infringere, et te super hoc traheret in judicium, quoniam ad praestandum de calumnia juramentum cogere te volebat, tu in hoc te sentiens praegravari, eum ad sedem apostolicam appellasti. Cum igitur tam ipse, quam Ermengaldus abbas Vallis-magnae a te pro eodem negotio destinatus, in nostra essent praesentia constituti, et ipse abbas Magnae-vallis ea quae superius dicta sunt in nostro auditorio allegasset, memoratus vero Ardurellensis abbas se et capitulum suum ex coactione non voluntarie huic transactioni assensum praebuisse instantius affirmaret, nos tamen hinc inde, auditis rationibus et diligenter inspectis, communicato fratrum nostrorum consilio, transactionem ipsam ratam ac firmam perpetuis temporibus decrevimus permanere: adjicientes ut omnes res mobiles quae in praesentiarum apparent, et quas abbas et fratres Ardurellensis monasterii in praesentia fratris nostri P. Lutevensis episcopi se eidem ecclesiae contulisse legitimis testibus poterunt demonstrare, tu eis infra quatuor menses post factam probationem cum integritate debeas restituere Ut autem haec omnia perpetuis temporibus inviolabiliter observentur, adversae parti perpetuum silentium imponentes, auctoritate apostolica ea duximus roboranda et praesentis scripti patrocinio munienda, statuentes ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae confirmationis infringere, vel ei aliquatenus contraire. Si quis hoc attentare praesumpserit, secundo tertiove commonitus, nisi praesumptionem suam congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reumque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini nostri Jesu Christi alienus fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem ista servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Datum Laterani, VIII Idus Aprilis.
(apicibus.)