EPISTOLA LXXIX. AD JUSTINUM AUGUSTUM.  Divinitatis et incarnationis mysterium exponitur.
Hormisda Justino Augusto.
Inter ea quae ad unitatem Ecclesiae pertinentia , propter quam Deus clementiae vestrae elegit imperium, in litteras contulistis: haec quoque, venerabilis imperator, cura fidei, cui multipliciter vos studere declaratis, adjecit, ut aliquorum preces perferendae ad humilitatis notitiam jungerentur, quibus vel quid quaestionis oriretur agnoscerem; vel ad submovendum propositae consultationis ambiguum responsum a me religiosae scientiae conveniens redderetur. Legi omnia sollicitudine qua decebat; et licet ad responsi plenitudinem sufficere potuisset, si illa tantum quae a veteribus sunt diffinita rescriberem, tamen ut religiosi propositi vestri remunerarem affectum, non subtrahendum credidi mei quoque sermonis obsequium. Quid enim est quod emergentibus Nestorii et Eutychetis venenis paterna omisit instructio? Pene omnes impietates cum inventoribus tam nefandorum dogmatum convenientia in unum synodica decreta presserunt: nec ulterius remansit locus ullus tam diris perfidiae seminibus amputatis, aut Christum Dominum nostrum credere sine carnis fuisse veritate, aut eumdem non Deum et hominem de materni uteri intemerata fecunditate prodiisse, cum alter eorum dispensationem, qua salvati sumus negando, quantum in se est, irritam faceret; alter opinione contraria, sed impietate consimili, in eodem Domino nostro Jesu Christo potestatem divinam a vera humanitate secluderet; neque ille recordatus quia palpandam carnem suam Christus ostendit, nec ille Evangelii memor Verbum carnem factum esse dicentis , cui vox Domini indeficienter insonare debuerat, qua dixit et docuit: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit Filius hominis qui est in coelo . Saepe haec et multis praecedentium sunt comprehensa sententiis; sed nec clementia vestra licet jam dicta sint, fastidiose poterit repetita cognoscere: nec nobis pudor est ea quae sunt a decessoribus nostris praedicta revolvere. Neque enim possibile est ut sit diversitas praedicationis, ubi una est forma veritatis; nec ab re judicabitur alienum, si cum his, cum quibus conveniemus fide, congruamus et dogmate. Revolvantur piis mansuetudinis vestrae auribus decreta synodica, et beati papae Leonis convenientia sacrae fidei constituta; eadem invenietis in illis quae recensueritis in nostris. Quid ergo est post illum fontem fidelium statutorum ? quid amplius quamlibet curiosus scrutator inquirat, aut opere aut institutione perfectius ? nisi forte mavult quisquam dubitare quam credere, certare quam nosse, sequi dubia quam servare decreta. Nam si Trinitas Deus, hoc est Pater et Filius et Spiritus sanctus, Deus autem unus specialiter legislatore dicente: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Deus unus est , qui aliter habet, necesse est aut divinitatem in multa dividens , aut specialiter passionem ipsi essentiae Trinitatis impingat, et hoc est, aut plures deos more profano gentilitatis inducere, aut sensibilem poenam ad eam naturam quae aliena est ab omni passione transferre. Unum est, sancta Trinitas non multiplicatur numero, non crescit augmento; nec potest aut intelligentia comprehendi, aut hoc quod Deus est discretione sejungi. Quis ergo illi secreto aeternae impenetrabilisque substantiae, quod nulla vel invisibilium naturarum potuit investigare natura, profanam divisionem tentet ingerere, et divini arcana mysterii revocare ad calculum moris humani? Adoremus Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, indistinctam distincte , incomprehensibilem et inenarrabilem substantiam Trinitatis, ubi etsi admittit numerum ratio personarum, unitas tamen non admittit esseutiae separationem, ita tamen ut servemus divinae propria naturae, servemus propria unicuique personae, nec personis divinitatis singularitas denegetur, nec ad essentiam hoc quod est proprium nominum transferatur. Magnum est sanctae et incomprehensibile mysterium Trinitatis, Deus Pater, Deus Filius, Deus Spiritus sanctus, Trinitas indivisa: et tamen notum est quia proprium est Patris ut generaret Filium, proprium Filii Dei ut ex Patre Patri nasceretur aequalis, proprium Spiritus sancti ut de Patre et Filio procederet sub una substantia Deitatis. Proprium quoque Filii Dei, ut juxta id quod scriptum est: In novissimis temporibus Verbum caro fieret, et habitaret in nobis : ita intra viscera sanctae Mariae Virginis genitricis Dei unitis utriusque sine aliqua confusione naturis, ut qui ante tempora erat Filius Dei, fieret filius hominis; et nasceretur ex tempore hominis more, matris vulvam natus non aperiens, et virginitatem matris deitatis virtute non solvens. Dignum plane Deo nascente mysterium, ut servaret partum sine corruptione, qui conceptum fecit esse sine semine, servans quod ex Patre erat, et repraesentans quod ex matre suscepit. Nam jacens in praesepio videbatur in coelo, involutus pannis adorabatur a magis, inter animalia editus ab angelis nuntiabatur, vix egressus infantiam, et annuntians mysticam sine instituente doctrinam, inter rudimenta annorum puerilium edens coelestia signa virtutum. Idem enim Deus et homo, non sub quartae introductione personae: sed ipse Dei Filius Deus et homo, id est virtus et infirmitas, humilitas et majestas, redimens et venditus, in cruce positus et coeli regna largitus; ita nostrae infirmitatis particeps, ut posset interimi, ita ingenitae potentiae dominus, ne posset morte consumi: sepultus est juxta id quod homo voluit nasci, et juxta id quod Patri erat similis resurrexit, patiens vulnerum, et salvator aegrorum, unus defunctorum, et vivificator obeuntium; ad inferna descendens et a Patris gremio non recedens: unde et animam, quam pro communi conditione posuit, pro singulari virtute et admirabili patientia mox resumpsit. Haec ita esse, nec ullam dubitationem oportere recipere, idem Dominus noster Jesus Christus ne inter corporis passiones Deus non esse crederetur, aut ne Deus tantum, et non homo inter opera mirabilium stupenda virtutum, proposito nos duorum apostolorum informavit exemplo, Deum esse Christum Dominum nostrum Petri fide; hominem Thomae dubitatione declarans. Quid enim intererat, ut quem se homines dicerent, discipulos suos vellet inquirere, nisi ut respondente Petro: Tu es Christus Filius Dei vivi , notum faceret hoc non de carne et sanguine proditum, sed a Patre Deo inspirante revelatum, et per testimonium laudatae responsionis fides patefactae fieret veritatis? Quid intererat, ut apparente post resurrectionem Domino, Thomas tamen aut deesset caeteris aut solus ambigeret, nisi ut mundus crederet, quod ambigens discipulus exploraret , ut dum unius manibus se pateretur tangi, ad universitatem fidelium quid esset, possit agnosci? Non ergo ad improbandum discipulum interposita est dubitatio, sed quaesita posteritatis instructio. Anne ad aliud spectat , quod se idem Dominus Cleophae cum alio discipulo, cum ad Emmaus tendentes de se loquerentur, inseruit; et quanquam de resurrectione Domini per mulieres, quae primae ad monumentum convenerant, agnovissent; tamen ut per eorum dubitationem daret credendi futuris saeculis firmitatem, incipiens a Moyse et omnibus prophetis, oportuisse pati Christum, et ita intrare in gloriam suam, interpretatus Scripturas ostendit, et per passionem humanam naturam, et divinam in eo esse per gloriam, multipliciter haec sanctarum Scripturarum testificatus exemplis? Haec apud religiosam conscientiam tuam, venerabilis imperator, tanquam ignota dicuntur. Fides enim ipsa, quae a te constanter asseritur, tibi reddit hoc muneris, ut sensibus tuis et affectum sui miserat, et scientiam, per quam diligentius asseratur, infundat. Et tantum interest dispensationis mihi creditae, ut ego quoque vel apud scientes nota non taceam; ut succedente sibi per vices temporum catholicorum praedicatione sensuum quod indeficienter asseritur sine fide credatur. Latius haec quae ad deitatem humanitatemque Domini nostri Jesu Christi pertinent, et in eo unitas duas sine confusione naturas potui secundum veterum definita disserere, si esset adversum eos qui his dissentiunt disputandum: sed cum in manibus omnium sint et synodica constituta et beati papae Leonis dogmata, perstrinxisse potius pauca quam evolvere credidi convenientius universa. Nunc vero agnoscere satis est, et cavere proprietatem, et essentiam cogitandam, ut sciatur quid personae, quid nos oporteat deferre substantiae: quae qui indecenter ignorant, aut callida impietate dissimulant; dum omittunt quid sit proprium filii, trinae tendunt insidias unitati . Sed si quae praedicta sunt, validis teneantur fixa radicibus, nec a paterna traditione receditur, et constanter quaestionibus obviatur. Data VII calendas Aprilis, Valerio viro clarissimo consule .
(pertinent) (ab auctoribus) (Joan. I) (Joan. III) (praedicata) (inveneritis) (statutum) (si tamen fidei termnum servat) (non opus aut adjectione plenius aut
institutione perfectius) (Deut. VI) (dividat) (quod absit a fidelium mentibus) (neque ulla visibilium, vel) (arcani ministerium) (indivisam) (Dionys. indistincta. HARD.) (Joan. I) (in) (ut ab infidelibus
dicitur) (Matth. XVI) (explorasset) (ab universitate) (posset) (aliud exspectat) (indigenter) ( al. in Trinitate. HARD.) (divinitati) (anno Domini 521)