EPISTOLA CXXXI. AD E. PRIOREM DE MONASTERIOLO.
ARGUMENTUM.-- Arguit nepotem monachum, quod neglecto studio sacrarum litterarum et solitudinis, ambiat amicitias principum et mundi.
M. PETRUS Bles. Bath. archid. dilecto et praedilecto nepoti suo E. priori de monasteriolo, salutem in auctore salutis. Si ea quae scribo, austera tibi videntur et dura, tu tamen cum aequanimitate sustineas; nam haec omnia dictat exuberans dilectionis affectio, et ex abundantia cordis os loquitur. Zelo et sitio salutem tuam in visceribus Christi. Unde et hujus series exhortationis tota emanat de medullis animae, et ex adipe charitatis. Diu obmutui, et silui a bonis. Eram enim apud te tanquam vas perditum, quasi mortuus a corde, utpote, qui tuum dedignabaris avunculum scripto vel nuntio salutare. Utinam a corde tuo sis mortuus et vita tua abscondita sit cum Christo in Deo! Super senes intelligis, et sicut Apostolus ad Timotheum scribit, ab infantia sacras litteras nosti, quibus te et alios potes instruere ad salutem. Tu vero abjecto prorsus exercitio militiae litteralis magnatum venaris amicitias, et ut placeas principibus ambitiosis curiarum fluctibus te involvis. Porro litteratus, qui se lectione assidua non exercet, quasi domus deserta est, in qua juxta verbum prophetae, pilosi clamant alter ad alterum, et daemones onocentauris occurrunt. Immundus etiam spiritus domum vacantem invenit, et frequenter ad habitandum in ea septem spiritus nequiores se assumit. Propter hoc ambis honores, auram gratiae popularis adoras, atque magnatum consiliis te officiose immisces: et haec omnia gentes inquirunt. Displicet mihi, si, ut mundo placeas, Deo displicere non times. Qui hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos. Si hominibus, inquit Apostolus, placerem, Christi servus non essem. Non potes placere Deo et mundo. Qui vult amicus esse hujus mundi, inimicus Dei constituitur. Quae enim collatio Spiritus Dei ad spiritum mundi? sicut lucis ad tenebras, sicut Christi ad Belial. Si gloriam, quae ab homine est quaeris, gloriam illius, qui dat gratiam et gloriam, perdis. Verbum Christi est: Gloriam ab invicem quaeritis, et gloriam, quae a solo Deo est, non vultis. Ipse Dominus gloriae dicit: Si quaero gloriam meam, gloria mea nihil est. Sit gloria tua testimonium conscientiae bonae, cui nunquam communicabit, qui curru superbiae vectus per campum elationis excurrit. Vereor autem, ne in errore tuo te foveant sermones adulatoris. Sunt enim qui te palpant dicentes tibi: Euge, euge, et addunt cornua peccatori. Isti sunt, qui in hypocrisi te salutant, habentes osculum in labiis, jaculum in corde, et in occulta dilectione venenum. Sedeciae regi quandoque dictum est: Viri tui pacifici seduxerunt te, et qui te glorificabant, in errorem inducunt. Utinam corripiat te justus in misericordia, et increpet te, tuumque caput peccatoris oleum non impinguet! Dedisti manum monasticae professioni; cursum, quaeso, tuae conversationis attende. Vide, quantum vitae tuae perdideris, et quem fructum habeas, in quibus nunc forsitan erubescis. Verbum Jeremiae est: Bonum est viro cum portaverit jugum Domini ab adolescentia sua; sedebit soliterius, et tacebit, quia levabit se supra se. Vereor, ne sensu contrario et perverso levaveris te supra te, non humiliter sentiens, sed exaltans te, ambulans in magnis et mirabilibus supra te. Nam a primitivis adolescentiae motibus jugum Domini quod acceperas, a tuis cervicibus excussisti, relictaque via, quae ducebat ad civitatem habitationis, secutus es juvenilis devia levitatis. Extraordinariis motibus lasciviae prurientis stimulos addidit indisciplinata vivendi libertas, et impunitas delinquendi, cumque sint proni sensus hominis ab adolescentia in malum, cujusdam consuetudinis violentia et licentior impetus te rapuit, tuumque obscurans et obruens intellectum, ut consentires malitiae, nec sentires; sed quadam assiduitate peccandi velles etiam praecedere quadam aemulatione temeraria malignantes. Ita cor tuum paulatim negligentiae subverterunt. Mens enim paulatim defluit, et animus usu continuato ad deteriora prolabitur. Navis equidem, in sentinam ejus aqua guttatim influente, latenter et repente submergitur. Novimus autem quod in terra tua multi sunt perversores simplicium: unde et a malitia habitantium in ea multiplicem morum scoriam contraxisti. Erat autem tolerabilius non arripuisse propositum poenitentiae, quam post poenitentiam retro ire. Res magni discriminis est ignominiam saeculi sub religionis habitu circumferre, impietatem sub pietatis umbraculo, et Antichristum sub Christi vestibus occultare. Utinam vero gustasses quam suavis est Dominus, et misericordias ejus experientia didicisses! Nam si Veritas, imo, quia Veritas verum dicit, jugum ejus suave est, et onus ejus leve, sed quibus? non servis, sed filiis, his, scilicet, qui aguntur spiritu Dei. Isti sunt, qui spiritu facta carnis mortificant, quorum membra templum sunt Spiritus sancti. Hi empti sunt pretio magno, id est, pretioso sanguine Christi portantes et glorificantes eum in carne sua. Sunt autem qui mortificationem Jesu circumferre decreverant in corpore suo, et quodam torrente malitiae irruentis impulsi, conversi sunt in arcum pravum, facientes membra sua arma iniquitatis peccato, et exsufflato a se spiritu Dei, susceperunt in se spiritum hujus mundi, dicentes anathema Jesu. Quandoque in arbitrio fuit, jugum Domini non recipere; semel autem susceptum non licebat abjicere. Deus ergo nunc exigit oblatum, qui non exegerat offerendum. Voluntas in necessitatem translata est; et vinculo professionis arctaris reddere vota quae distinxerunt labia tua. Desiderio itaque desiderarem te permanere in ea vocatione, qua vocatus es secundum mensuram regulae, qua mensus est tibi Deus. Quod si eam custodire non potes, impotentia te excusat; si potes eam implere, et non vis, superbia te condemnat. Si vero alleges te per abbatem tuum a monasticae legis observantia relaxatum, scias quod licet abbati dispensatio credita sit, ea tamen statuere aut sustinere non permittitur, quae lucrum impediunt charitatis. Nulli praelato, aut subdito voluntatem propriam sequi licet. Nam et monachorum legislator quasi edicto praecipit generali, ut omnes magistram regulam sequantur, et ab hac lege, nec abbas, nec prior excipitur. Ubi est obedientiae cautio, quam emisisti? ubi professio, cui manum dedisti? Ubi est, quod in regula vestra dicitur, ut omni obedientia monachus se majori subjiciat? Verbum apostoli Petri est: Castificantes, inquit, corda vestra in obedientia charitatis, ut scilicet subjectus voto alicui, obediat, et affectio filialis paternam reverentiam semper prae oculis habens, nullis arctata limitibus se currenti desiderio in latitudinem charitatis infundat. Quod si praelatus injungat, quae saluti animae obviant, et praecepto Domini adversentur, consilium in expedito est, ut B. Petri sententia observetur. Deo, inquit, magis obedire oportet, quam hominibus. Et hoc ex verbo Samuelis elicitur: Si peccaverit, inquit, vir in virum, poterit illi propitius esse Deus: si quis autem in Deum peccaverit, quis orabit pro eo. Quidquid ergo tibi praelatus injunxerit, quod animae saluti non obviet, sic illud amplecti debes, ac si Deus ipse praeceperit. Nam etsi etiam impossibilia injungantur, juxta Regulae tenorem, confidens de adjutorio Dei, ex charitate obedias. Ad praelatos loquens Dominus dicit: Qui vos spernit, me spernit: et qui vos audit, me audit. Beatusque Benedictus protestatur Deo impendi obedientiam, quae majoribus exhibetur. Perniciosum est suum qualitercunque scandalizare praelatum. Nam si super scandalo pusillorum terribilem poenam statuit Deus, quid erit de scandalo praelatorum? Sane, in omnibus, quae a praelato jubentur, generaliter damnabilis est contemptus. Et sicut charitas commendat obedientiae meritum, ita rebellio accumulat inobedientiae malum. Species contumaciae est de modo mandati inquirere, haesitare, discernere, aut differre. In contractu enim obedientiae non habet disputatio, aut disceptatio locum. Nam si in discussionem, seu suspicionem ea quae tibi sunt mandata deduxeris, ad lignum scientiae boni et mali manum praevaricationis extendis. Nimis delicata est haec obedientia transiens in deliberativum genus causae. Non est hoc in auditu auris obedire. Non est haec regularis obedientia sine mora, sed astutia tergiversatrix, et aperta superbia. Si autem vitae nequioris est abbas, ei tamen ex charitate obedire oportet. Scriptum est enim: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, nolite facere. Contemptum igitur super omnia cave. Nam etsi Dominus quandoque pro peccatoribus et transgressoribus, testimonio prophetae, rogaverit, ne perirent, licet pro suis crucifixoribus oraverit, licet Ecclesia oret pro schismaticis et Judaeis; nec Deum tamen, nec Ecclesiam pro contemptoribus unquam intercessisse reperies. Super contumacia tamen et contemptu sanctorum Patrum prudentia dispensavit, et contra inobedientiae malum proposita est transgressoribus medicina. Gratias autem ago Deo, quia, sicut ex quorumdam relatione audivi, delicta juventutis tuae, et honoris ambitiosi nundinas, a primo vitae maturioris limine salutasti, longique temporis jacturam fructuoso poenitentiae compendio redemisti. Nunc autem verbum illud Sapientis a tuae sinu memoriae non excidat: Fili, de indulto et propitiato peccato semper sis sollicitus. Sunt enim plerique, qui ad profectum poenitentiae sibi sufficere credunt, quod a sua turpitudine destiterunt, nec recolunt excessus veteres. Quasi spatio temporis evanuerint, et sola oblivione credunt se cum Domino ad plenum de suis iniquitatibus transegisse. In persona hujus poenitentis Job ad Dominum loquens dicit: Signasti quasi in sacculo peccata mea. Et Moyses in Deuteronomio: Nonne haec condita sunt apud te, et signata in thesauris tuis? Non tam facile sine fletu et gemitu, et cordis acerbo dolore sanantur, quae coaluerunt in medullis praecordiorum; nec leviter culpa remittitur, nisi cum quantitate peccati humilitas poenitentiae compensetur. Mihi ergo ad votorum plenitudinem cedit, quod elationis fastus et ambitionis hiatus sub modestiae censura cohibueris. Recolo enim te olim causari et arguere Deum quod nullum de tribu nostra erigebat in cathedram seniorum. Quidquid autem nunc desideres, Deus omnem intellectum meum et tuum in suae obsequium servitutis humiliet et captivet. Tu vero frequenter ex ipsius papae, qui nunc sedet, ac plerorumque cardinalium ejus, qui in diebus meis legatione functi sunt, fratris etiam mei, et abbatis S. Dionysii, aliorumque Magnatum, qui in terra sunt, relatione cognoscere potuisti, quod cum in Sicilia essem Sigillarius, et doctor regis Guillelmi secundi, tunc pueri, atque post reginam et Panormitanum electum, dispositio regni satis ad meum penderet arbitrium, quidam mei aemuli machinantes me a familiaritate regis excludere, procuraverunt, ut Ecclesia Neapolitana me in archiepiscopum eligeret, ac per majores capituli ordinationem meam communi decreto et voto unanimi postularet. Vocatus autem non ivi; rogatus et tractus multipliciter non consensi. Episcopatus quoque Roffensis bis mihi oblatus est, oblatumque renui, et honorem ex onere metiens motus ambitiosos ad sobrios mediocritatis terminos limitavi. Amantissime nepos, utinam modestia vestra nota sit omnibus hominibus! Dominus prope est. Prope est, ut veniat dies tuus. Et, ut utar testimonio Salomonis: Cito et horrende fiet judicium his qui praesunt. Horrendum quippe est incidere in manus Dei viventis, accumulare sibi peccata duplicia, flammas gehennales pro iniquitatibus incurrere alienis. Propterea tutius reputem latere et fumare sub modio, quam ascendere super candelabrum, measque tenebras oculis intrudere aliorum. In divitiis enim mea lux esset obscuritas, et illuminatio mea in deliciis meis. Multorum siquidem turpitudo latuit, donec honoris assumptio palpebras vulgaris famae aperiens in publicam deduxit notitiam, quod status humilior occultabat: nam dignitas indignos ostendit. Adde etiam, quod multorum dominatio, est eorum damnatio. Quot enim paupertas ad coelum promovet, tot cum dignitatibus suis infernus absorbet. Cave igitur ne absorbeat te profundum neque urgeat super te puteus os suum. Dies tuae mortis incertus est; senesque pariter et juvenes mors amara involvit. Quid facies, cum te a charorum tuorum consortio resolutionis humanae conditio separabit? Cum igitur nigrescere et horrescere coeperit nox aeterna, cum extra diem te traxerit importunus et crudelis exactor per irremeabiles semitas tenebrarum, ut te in illud immane et horrendum chaos in regionem mortis aeternae praecipitet; qualiter tibi erit, cum ab ecclesia sanctorum perpetua excommunicatione praecisus, videbis Filium Dei suis militibus donativa gloriae largientem, tibi cedere ad miseriae cumulum alienae plenitudinem voluptatis? O quam lugubre erit videre et perdere Deum, atque ante sui Salvatoris perire conspectum! Ubi tunc erunt animositates et deliciae tuae, de quibus sola remansit recordatio in tui accusationem, et obligatio in tormentum? Tota hominis miseri substantia devorabitur inexstinguibilibus flammis, nec erit suppliciorum modus, vel intermissio, sive finis. Nam ibi finis semper incipiet, mors non morietur, nec defectus deficiet, ut damnati hominis conditio semper in doloris materiam, et mortis aeternae pabulum recidivet. Charissime, haec recole, haec loquere et exhortare, teque fratribus tuis amabilem et imitabilem exhibens, eos ad vitae bravium coram Deo in justitia et sanctitate praecedo. Coxi pulmentum tibi, et qui tecum sunt filiis prophetarum; si vero colocyntidas sapiat exhortatio minus blanda, farinam patientiae et devotionis Elisaeus apponat. Quia vero nulla te salutatione a longo tempore visitavi, in campum orationis se latius effudit affectio, ut litterarum intercurrentium raritatem prolixior epistola recompenset. Bene vale.