EPISTOLA LXVI. AD WALTERUM ARCHIEPISC. PANORMITANUM.  (A. D. 1077.)
ARGUMENTUM.-- Gratulatur Panorm. archiepiscopo, quod ex humili loco ad tantam dignitatem sit evectus. Henrici secundi regis Anglorum staturam, moresque breviter describit, et caedis S. Thomae Cantuariensis archiepiscopi et martyris minime auctorem fuisse demonstrat.
Quondam socio, nunc domino, et amico in Christo charissimo WALTERIO Dei gratia Panormitano archiepiscopo, P. Blesen., salutem et continuos ad vota successus. Benedictus Dominus Deus Israel, qui visitavit et fecit misericordiam suam vobiscum, de pulvere egenum vos erigens, ut sedeatis cum principibus, et solium gloriae teneatis. Terribilis est Dominus in judiciis suis, et in suis miserationibus magnus est, et laudabilis nimis: nam miserationes ejus super omnia opera ejus. Miserationum itaque, quas magnificavit in vobis, jugem habeatis firmamque memoriam, nec illud Judaicum opprobrium notetur in vobis: Non fuerunt, inquit, memores beneficiorum ejus et mirabilium quae ostendit eis. Nihil est, quod adeo provocet indignationem Altissimi, sicut ingratitudo: ipsa est malorum provocatio, beneficiorum exinanitio, exterminatio meritorum. Ob reverentiam illius, qui de contemptibili paupertate vos extulit, plenioris exhibeatis humanitatis officium pauperibus cisalpinis, illos enim qui eunt, aut redeunt a terra, in qua steterunt pedes Domini, potestis affligere multipliciter, potestis et, sicut decessores vestri, necessitates eorum humanioris gratiae solatio relevare. Illud noveritis, quod pater orphanorum et pauperum ipse est, qui exaltat humiles, et potentes humiliat: ipse pro suis pauperibus peregrinantibus vos exerit, ut apud vos auxilium consuetae benignitatis inveniant. Ideoque timendum est vobis, ne clamor et querela eorum ad aures illius ascendat, qui est terribilis apud reges terrae, qui judicat causam pauperum, et arguit pro mansuetis terrae. De zona aurea, et lumbari serico, et samito, et aliis xeniis, quae per latorem praesentium de vestra largitione suscepi non quantas volo, sed quantas valeo refero vobis grates. Ex hoc enim patet antiqua liberalitatis vestrae integritas, quam nec intervalla temporum, nec locorum spatia, nec honoris assumptio, nec caetera amicitiae destructiva subvertere potuerunt. Quod autem a me cum omni instantia postulastis, ut formam et mores domini regis Angliae vobis sub certa descriptione transmittam, meas quidem facultates excedit, ad hoc enim satis insufficiens videretur Mantuani vena ingenii. Ego tamen, quod scio, vobis sine invidia et detractione communico. De David legitur ad commendationem decoris ejus, quoniam rufus erat; vos autem dominum regem subrufum hactenus exstitisse noveritis, nisi quod colorem hunc venerabilis senectus, et superveniens canities aliquantulum alteravit. Statura ejus mediocris est, ut nec inter parvos magnus appareat, nec inter majores minimus videatur. Caput ejus sphaericum est, tanquam sapientiae magnae sedes, et alti consilii speciale sacrarium. Ea vero est capitis quantitas, ut collo et toti corpori proportionali moderatione respondeat. Oculi ejus orbiculati sunt, dum pacati est animi, columbini et simplices; sed in ira et turbatione cordis quasi scintillantes ignem et in impetu fulminantes. Caesaries ejus damna calvitii non veretur, superveniente tamen artifici capillorum tonsura. Leonina facies quasi in quadrangulum se dilatat. Eminentia naris ad totius corporis venustatem naturali est moderatione propensa, arcuati pedes, equestres tibiae, thorax extensior, lacerti pugiles virum fortem, agilem et audacem denuntiant; in quodam tamen articulo pedis ejus pars unguis innascitur carni, atque in contumeliam totius pedis vehementer increscit. Manus ejus quadam grossitie sua hominis incuriam protestantur; earum enim cultum prorsus negligit; nec unquam nisi aves deferat, utitur chirothecis. Singulis diebus in missis, in consiliis et aliis publicis actionibus regni semper a mane usque ad vesperam stat in pedes. Et, licet tibias habeat frequenti percussione calcitrantium equorum enormiter vulneratas et lividas, nisi tamen equitet vel comedat, nunquam sedet. Una die, si opus fuerit, quatuor aut quinque diaetas excurrit et sic inimicorum machinamenta praeveniens, artes eorum frequenter inopinata subitatione deludit, Ocreis sine plica, pileis sine fastu, et vestibus utitur expeditis. Vehemens amator nemorum; dum cessat a praeliis, in avibus et canibus se exercet. Caro siquidem ejus se mole pinguedinis enormiter onerasset, nisi quod ventris insolentiam jejuniis et exercitio domat: atque in ascendendo equum, et in excurrendo levitatem adolescentiae servans potentissimos ad laborem singulis fere diebus itinerando fatigat. Non enim, sicut alii reges, in palatio suo jacet, sed per provincias currens explorat facta omnium illos, potissime judicans, quos constituit judices aliorum. Nemo est argutior in consiliis, in eloquio torrentior, securior in periculis, in prosperis timidior, constantior in adversis. Quem semel dilexit, vix dediligit; quem vero semel exosum habuit, vix in gratiam familiaritatis admittit. Semper in manibus ejus sunt, arcus, enses, venabula et sagittae; nisi sit in consiliis aut in libris. Quoties enim potest a curis et sollicitudinibus respirare, secreta se occupat lectione, aut in cuneo clericorum aliquem nodum quaestionis laborat evolvere. Nam cum rex vester bene litteras noverit, rex noster longe litteratior est. Ego enim in litterali scientia facultates utriusque cognovi. Scitis, quod dominus rex Siciliae per annum discipulus meus fuit, et qui a vobis versificatoriae atque litteratoriae artis primitias habuerat, per industriam et sollicitudinem meam beneficium scientiae plenioris obtinuit. Quam cito autem egressus sum regnum, ipse libris abjectis ad otium se contulit palatinum. Verumtamen apud dominum regem Anglorum quotidiana ejus schola est litteratissimorum conversatio jugis et discussio quaestionum. Nullus rege nostro est honestior in loquendo, in comedendo urbanior, moderatior in bibendo; nullus magnificentior in donis, nullus munificentior in eleemosynis: ideoque quasi unguentum effusum est nomen ejus, et eleemosynas illius enarrat omnis ecclesia sanctorum. Rex noster pacificus, victoriosus in bellis, gloriosus in pace: super omnia desiderabilia hujus mundi zelatur et procurat pacem populi sui. Ad pacem populi pertinet quidquid cogitat, quidquid loquitur, quidquid agit; ut quiescat populus suus, labores anxios et enormes incessanter assumit. Ad pacem populi sui spectat quod concilia vocat, quod firmat foedera, quod amicitias jungit, quod superbos humiliat, quod praelia minatur, quod principibus terrores immittit. Ad pacem quoque populi spectat immensitas illa pecuniarum, quam donat, quam recipit, quam congregat, quam dispergit. In muris, in propugnaculis, in munitionibus, in fossatis, in clausuris ferarum et piscium, et in palatiorum aedificiis nullus subtilior, nullusque magnificentior invenitur. Pater ejus potentissimus et nobilissimus comes fines suos amplissime dilatavit; sed iste paternis facultatibus superaddens in fortitudine manus suae ducatum Northmanniae, ducatum Aquitaniae, ducatum Britanniae, regnum Angliae, regnum Scotiae, regnum Hiberniae, regnum Walliae, paternae magnificentiae titulos inaestimabiliter ampliavit. Nullus mansuetior est afflictis, nullus affabilior pauperibus, nullus importabilior est superbis; quadam enim divinitatis imagine semper studuit opprimere fastuosos, oppressos erigere, et adversus superbiae tumorem continuas persecutiones et exitiales molestias suscitare. Cum autem juxta regni consuetudinem in electionibus faciendis potissimas et potentissimas habeat partes, habuit tamen semper manus ab omni venalitate innoxias et immunes. Has et alias tam animi quam corporis sui dotes, quibus ipsum natura egregie prae caeteris insignivit, tango summotenus, non describo; meam enim profiteor insufficientiam crederemque sub tanta sudare materia Tullium, aut Maronem. Illud sane tantillum, quod de forma et moribus ejus ad instantiam vestram breviter delibavi, mihi temeritati a pluribus adscribetur; videbor enim, aut onus importabile suscepisse, aut plurimum de magnificentia tanti viri per invidentiam rescidisse. Ego tamen vestrae serviens charitati, quod possum, facio, et quod scio sine invidia et detractione vestrae postulationi promptissima voluntate communico, atque inter caeteros magnificos viros, qui de laudibus domini mei scribunt, ego cum paupere vidua minutum devotionis in gazophylacium mitto. Quod autem de morte beati martyris Thomae quaeritis, in verbo Domini et in ordine diaconi vobis dico, me nullo modo habere in conscientia, Ipsum hujus rei culpabilem exstitisse; hujusque fidem plenissimam vobis facient dominus Theodinus Portuensis episcopus, et dominus Albertus cancellarius, qui propter hoc in partibus nostris legatione fungentes exploraverunt, et innocentiam viri cognoverunt: atque sub umbra illius hoc a quibusdam attentatum fuisse, totamque hanc iniquitatem a sanctuario processisse. Accepta siquidem ab eis canonica purgatione illius, illi de mandato summi pontificis publice sententiaverunt, eum ab hoc crimine coram Deo et hominibus esse innoxium, et in quosdam magnates, quorum malitiam in hac parte manifeste convicerant, notam infamiae retorserunt. Illud quoque noveritis, dominum regem, gloriosum martyrem in omnibus angustiis suis patronum habere praecipuum. Eadem siquidem die, qua primo tumulum martyris visitavit; regem Scotiae persecutorem, et impugnatorem fortissimum captum vinculis carceralibus mancipavit. Continuatoque deinceps favore successuum ope martyris de universis hostibus gloriosissime triumphavit. Sciatis igitur certissime quod charitatem illam, qua se olim rex et martyr mutuo dilexerunt, neque mors, neque gladius abolevit: Fortis, enim est dilectio ut mors; et cum omnia transeant, charitas nunquam excidit. Haec est porta speciosa, quae in subversione Hierusalem integra et intacta permansit; cumque omnia evacuentur in morte, dilectio in morte non moritur, cujus fortitudini mors succumbit. Regnum quidem Angliae, quod adversus regem Stephanum armis strenuissimum sudoribus obtinuerat bellicis, licet adolescentulus et contemptus, filii ejus consilio et auxilio regum et principum circumjacentium gravi seditione turbaverant. Ipse autem destitutus suis, et ab extraneis impugnatus, illo succurrente, in cujus virtute unus fugat decem millia, praevaluit universis, deditque in manus ejus hostes suos Dominus, ad alligandos reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Ille ergo, qui convertit corda filiorum ad patrem, ipse in filiis nostri regis suscitat ac mittat filiales et devotos affectus; ipse sedem patris in tempora longa stabiliat, et faciat pacem. Scio enim quod si bella iterum suscitaverint in parentem, succidet eos Dominus. Nam Dei judicio et lege fatali sancitum est, ut quicunque de consanguinitate illius bellis ipsum impugnare praesumpserint, non dimidiet dies suos. Hoc autem in libro experientiae jam de multis legimus, et fide oculata cognovimus.