EPISTOLA IV. FAUSTI RHEGIENSIS GALLIARUM EPISCOPI, AD BENEDICTUM PAULINUM.
Admiranda mihi semper tuarum pagina litterarum nunc abundantius gemina eloquii et fidei luce praefulsit, dum super statu animae cogitans, timore sollicito judicia futura suspirat. Ait quodam loco sermo divinus: Recte interroganti sapientia reputabitur. Quaedam enim scientiae portio est, scire quod nescis, et ea quae ignoranter non intelligis, prudenter inquirere. Primo loco inquirendum putasti; si incumbentibus extremae necessitatis angustiis momentanea poenitentia capitalis inimica persuasione mentitur, qui maculas longa aetate contractas subitis etiam inutilibus abolendas gemitibus arbitratur: quo tempore confessio esse potest, satisfactio esse non potest. Nam quia Deus non irridetur; ipse se decepit qui mortem multis temporibus vicit, et ad quaerendam viam jam semivivus assurgit, ut tunc officiosus appareat, quando dominicae servituti omnia corporis et animae subtrahuntur officia. Circa exsequendam interioris hominis sanitatem, non solum accipiendi voluntas, sed agendi exspectatur utilitas. Ita enim legimus; Si peccator poenitentiam egit pro peccatis suis , in sua, inquit, justitia quam operatus est vivit. Advertis quod hujusmodi medicina, sicut ore poscenda, ita opere consummanda est? Insultare Deo videtur qui illo tempore ad medicum noluit venire quo potuit; et illo, tunc incipit velle, quo non potest. Opus itaque est, ut quam in peccando fuit abrupta et vegeta ad malum mentis intentio; tanta sit in vulnerum curatione devotio. Secundo quaesisti loco, utrum sola proficiat ad salutem unicae scientia Trinitatis. In rebus divinis non solum credendi ratio requiritur, sed placendi. Fides ergo nuda meritis, inanis et vacua est, sicut Apostolus dicit: Quid prodest si fidem quis se dicat habere, opera autem non habeat? Nunquid potest servare eum? Sequitur enim: Fides si non habeat opera, mortua est in semetipsa. Sed dicit quis, Tu fidem habes et ego opera habeo; ostende mihi fidem tuam sine operibus, et ego ostendam tibi ex operibus fidem meam! Secundum haec, sufficere per se solam credulitatem non probatur. Nam dum scire et credere etiam diabolus invenitur; sicut idem Apostolus dicit: Tu credis quod unus est Deus, benefacis, nam et daemones credunt et contremiscunt: vis autem scire, o homo inanis, quod fides sine operibus mortua est? Abraham pater noster nonne ex operibus justificatus est? Et ne spem nostram in sola fidei parte ponamus, ita conclusit: Sicut corpus sine spiritu mortuum est, ita et fides sine operibus mortua est, sine quibus inanem esse hominem dixit. Multum similium testimoniorum, studio brevitatis omittam. Apostolus Paulus, de cujus pectore quasi de templo suo Dominus loquebatur, nunquid solam fidem sibi judicavit ad superanda mundi mala posse competere, ita dicens? Corpus meum castigo et in servitutem redigo, ne forte cum aliis praedicavero, ipse reprobus efficiar. Ecce per vitia corporis reprobus fieri pertimescit; jam probatus, per mortifera carnalium contagia passionum, vas contumeliae fieri metuit, qui jam vas electionis effectus est! Videamus si vitae suae prodigum fides sola defendat; et baptizatus jam perire non possit. Agnosce quomodo mala carnalia, alienum a Deo faciant obscenarum mancipium voluptatum. Ad Galatas ait Apostolus: Manifesta sunt opera carnis; quae sunt, fornicatio, immunditia, luxuria, homicidium, ebrietates, comessationes, et his similia; qui talia faciunt, regnum Dei non consequentur. Item ad Ephesios: Omnis fornicator, aut immundus, aut avarus non habebit haereditatem in regno Christi et Dei. Sine dubio exclusus a regno, inferno et morti est mancipandus; multos autem baptizatos, salva fide diversis generibus in aeternum perire manifestum est. Arguit sermo divinus non transgressores fidei, non baptismi violatores, sed eos qui misericordes esse neglexerint, dicens judicari sine misericordia eum qui non fecit misericordiam. Et iterum: Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi et non dedistis mihi bibere; hospes eram, et non collegistis me; nudus, et non operuistis me. Si hic sinistri gregis numerus donum baptismatis ignorasset, infidelitatem eis et impietatem primitus objecisset; sed, baptizatos licet, ab operibus tamen bonis vacuos, morti deputat et flammis perennibus derelinquit, et severitatem sententiae ita concludit: Discedite, inquit, maledicti, a me in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus; et rursum: Triticum congregavit in horreum suum, paleas autem combussit igne inexstinguibili. Similiter ibunt in vitam aeternam, illi vero in supplicium aeternum. Inter haec videat quisque ne mendacem arguat Deum de pollicitatione praemii, qui dubitat de aeternitate supplicii. Non ita est; nam qui novit punire peccata. Tria itaque haec capitalia; sacrilegium, adulterium, homicidium; nisi hic perfectae poenitentiae fuerint expiata remediis, perennibus illi concremabuntur incendiis. Hos itaque immisericordes, a fide et baptismo non legis declinasse, sed perpetuam mortem divina cognoscis auctoritate meruisse. Et hoc etiam animum tuum provida in futurum cura sollicitat; utrum animae exutae corpore, sentiendi et intelligendi vigorem affectumque non exuant. Interrogemus divitem illum ex Evangelio non in terris aureis, ut poetarum deliramenta asserunt, oberrantem; sed in inferni carcere, ex illorum numero qui inclusi poenam exspectant, inter flammas conscientiae ante diem judicii constitutum, pro fratrum, qui adhuc in hoc mundo erant, emendatione sollicitum, colloqui cum Abraham, per interjectum chaos vastissimum sedulam obsecrationem miscentem, et vivaci germanorum recordatione pulsatum, ita pro viventibus supplicasse: Rogo te, inquam, pater Abraham, ut mittas Lazarum in domum patris mei; habeo enim quinque fratres, ut testificetur illis, ne et ipsi veniant in hunc locum tormentorum, et si qui ex mortuis ierit ad eos, poenitentiam agent . Ecce in inferni angustia damnatus, nullum jam de se remedium habens, tamen antiquum in fratres servat affectum; et dum damnatus pro peccatoribus rogat, magnam inter paradisi nemora respirantibus justis, pro carorum suorum commodis curam esse demonstrat. Quod autem requiris: quid mali post finem aut detur aut adimatur iniquis, de quibus legimus, Desiderium peccatorum peribit. Terrenorum cupiditate bonorum et ambitione submota, solum reddendae rationis pondus, et metus intolerandi examinis; nec auferentur sensus, sed cogitationem alterius saeculi magis expediti alacrisque reddent. Quod autem de ipsa anima, utrum corporea an incorporea sit postulas edoceri. Itaque quod temporibus non includitur nec locorum terminis coercetur hoc tantum incorporeum esse cognosce. Sicut unus doctor eximius diserte cuidam sciscitanti ubi esset Deus, respondit ita: Deus non alicubi est, quod alicubi est, continetur loco, quod continetur loco corpus est. Quae cum ita sint, omnis caro corpus, non omne corpus est caro. Et quia non solum anima, sed etiam angelorum invisibilis coelestisque substantia, sicut localibus spatiis continetur, ita auctore suo corporea esse et comprehensibilis approbatur. Quid est enim nisi corporeum, quod de supernis sedibus perturbatum loco cessit? quid est quod sensit ruinam? quid est quod aeternae flammae obnoxium praeparatur ad poenam? Sed et ipse beatus Lazarus post linguas famulantium canum susceptus manibus angelorum, de quo legimus, Factum est ut moreretur mendicus et portaretur ab angelis in sinum Abrahae: corpoream esse docuit animam suam, dum in sinum Abrahae angelicis infertur obsequiis. De anima autem sua sanctus propheta pronuntiat, educ de carcere animam meam, id est, de hospitii corporalis angustiis. Ideo factura ejus, quae vel peccatorum jaculis vulneratur, vel usque ad divinae imaginis decus per qualitates mutata provehetur, absque dubio, et Deo et angelis a quibus comprehendi et transferri potest, corporea esse evidenter ostendetur. Requirendum est autem inter ista quid illud sit quod cum uterque homo adhuc in paradisi regione diabolo persuadente deliquerit, sola caro per conditionem mortis mulctam transgressionis exceperit, et circa unius poenam, remanserit culpa communis. Sciendum ergo est quod ideo mors ad animam non pervenerit, quia in ea Dominus imaginem suam et similitudinem collocavit. Nam sicut Deus immortalis, misericors, justus et patiens est, ita harum dona virtutum in faciem nostram interiorem infudit: ut quanto quisque magis justus et magis misericors exstitisset, tanto magis divinae participationis munere praeditus in interiore homine appareret habitare Christum per fidem. Interrogas etiam cur animae cum carne sua, aliquid pro corporali errore commune sit, sicut originale peccatum, pro unitate corporalis hospitii, utrumque complectitur par, modo uterque in peccatorum societate constringatur. Ita enim in criminum participatione una causa est, sicut in virtutum remuneratione par gloria est. Nunquam enim exterior in baratrum luxuriae caderet, nisi ei consensum praeberet interior. Nos ipsos interrogemus, et inter nos poterimus agnoscere, quod mens dominica exercet imperium, et caro subjecta famulatum; haec exhibet ministerium, illa consilium: obedientia a servitute cessaret, nisi voluntas a jubente procederet. Similem necesse est conditionem in damnatione cognoscant, qui contra simul in retributione gaudebunt. Dicis adhuc, quae est immortalis, quomodo pro mortalibus vitiis torqueatur. Mortalia quidem mala sunt, sed immortalis erit cruciatus malorum, et delictorum cruciatus, vitiis deficientibus, permanebunt. Meliorem materiam ita inferior traditura judicio est, sicut conflari aurum plumbi compellit admixtio. Homo ergo pro mortalibus malis moriturus est Deo, et victurus interino: haec erit illius mors, ut mori ei in dolore non liceat. Extendis in hoc quoque sollicitudinem tuam, utrum anima et spiritus idem sint, aut quomodo segregentur? Duas tantum in homine, animae et corporis noverimus esse substantias; spiritus autem nunc naturalis probatur, nunc accedens invenitur, aliquando virtute intelligitur appetitus et spiritalis affectus. Hoc genere, unus atque idem homo nunc carnalis, nunc etiam et spiritalis est. Carnales sunt de quibus ait Dominus: Non permanebit spiritus meus in hominibus istis, quia caro sunt ; et Apostolus: Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt . Carnalis est qui ventri et gutturi, et edendi et bibendi nimietate deservit, et vitae bonum in gulae ingluvie et voracitate constituit, quando manducandi et bibendi nimietate vitam computat, quando ei ventris dominatur ingluvies. At vero animalis efficitur, quando adhuc purum Deum cogitans, secundum animam saeculari prudentia ad aliquarum rerum scientiam permovetur, quando investigandis rerum latentium causis, aut philosophiae de lectatur studiis; unde et Apostolus dicit: Animalis homo non percipit quae sunt spiritus Dei . Spiritualis esse incipit quando honesta et spiritualia concupiscit, quando ad divini timoris cultum, vigore cordis ascendit, quando ad se spiritum per munditiem corporis et per custodiam castitatis invitat, ut de ea illud Apostoli dici possit, Vos estis templum Dei et spiritus Dei habitat in vobis . Quae homini non insita per naturam, sed ita sunt adjuncta per gratiam ut separari possint desidia intercedente per culpam, Unde idem Apostolus dicit: Qui autem templum Dei violaverit, disperdet eum Deus . Ecce per fidem non solum baptizatus, sed et Dei templum esse videtur, et tamen per diversa flagitia, Dei severitate disperdetur. Hoc loco perditionis vocabulum, aeternum perditae animae noverimus esse interitum. In baptizatorum numero absque dubitatione censentur, et membra Christi esse dicuntur, et vide quomodo perditis comparantur, quomodo a generositate filiorum, flagitio operante degenerant, dicente Apostolo: Tollam ergo membra Christi, et faciam membra meretricis ? Et illi quoque manifestissime dona secundae nativitatis acceperant, qui etiam charismatum diversitate pollebant, de quibus Dominus in Evangelio dicit: Multi dicent mihi in illa die, Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo daemonia ejecimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus? Et tunc dicet illis, quia non novi vos, discedite a me, qui operamini iniquitatem . Quis abdicatos non intelligat a salute, qui a conspectu Patris jubentur abscedere? in sortem eos sua mors indubitanter accipiet, quos vita quae Christus est ignorabit. Baptizatos perditioni tradi pro iniquitatibus suis dubitas; cum baptisma ipsum per multa scelera perire cognoscas? Quod autem, sicut pagina continet, sermo tuus de propheta mutuatus ignem animae simplicis aestimavit, de sola hoc divinitatis substantia dicere convenit, cui nihil appositum, nihil a superiore collatum, nihil constat adjunctum. Justus pariter et justitia vivens et vita, sapiens atque sapientia est virtus et origo virtutum. In principalibus enim bonis suis, hoc est ipse quod possidet. Homo vero duplex intelligi potest, qui vivens et justus et sapiens dici potest: vita autem et justitia dici non potest, quia ita his induitur, ut aliquoties exuatur. Quod homini datum est, Deo insitum est. Homo deauratus est, Deus aurum est, in quo hoc est potentia et gloria quod natura. Nam quod subtiliter indicasti, si omnia haec quae dominus Marinus interminatur, excipiunt peccatores, quid magis impii mereantur ignoro! Habent sub perennibus malis, et supplicia gradus suos, et gravibus obnoxius peccatis, infinitis , impius vero, inauditis cruciatibus torquetur. Tunc autem baptismi gratiam habetis, nec posset morte aliquem vindicare, nisi in aliquibus ejus integritas et dignitas non periret. Grave crimen est, quod haereticus accipere noluit, non minus illud grave, quod Christianus accipit et perdit: Nam et ille qui fiducia baptismi, nuptiale convivium, sacri concilii temerator irruperat, nitore puritatis amisso; de illustri justorum conventu expellitur, et in exteriores tenebras perturbatur. Nam credendus est niveum sanctae generationis possidere candorem, qui inter incestos, veneficos et cruentos, vel praecipitio aut suspendio vitam praecidens, in partem transiit impiorum. Legimus inexstinguibiles flammas factis capitalibus praeparatas, hominem vero in malis suis viventem, solo baptismate salvatum esse non legimus. Periculosa sibi, quod coelesti Scriptura non legitur, inimica securitas pollicetur, multo periculosior illa non credere quae veritas comminatur. Aliqua beatissimus vir Marinus cum interminatione disseruit; sed sicut illud quod promisit Dominus diligentibus se, etiam testimonio Apostoli pro rei magnitudine in cor hominis non ascendit, ita futurorum immensitas cruciatuum angustias humanae mentis excedet, quae mala momentanea poenitentiae umbra non removet, quae fidem sine operibus non repellet, quibus terminum saeculorum labentium cursus in flammis inexstinguibilibus statuere non valebit, inter quos inexhaustos vapores tarde se anima corporea et sentiet et videbit. Et ideo, justis, castis et piis operibus diem ultimum praecurramus: et hic timendo ea quae illic timere nihil proderit, nos declinemus. Hic finem infinitis contentionibus imponamus, et intoleranda incendia nunc salubriter cogitando, ex ipsis ignibus aeterna nobis refrigeria comparemus.
Certus autem sum de fide vestra, quod falerati composito nitore sermonis acceptiora vobis erunt salutifera sincerae testimonia veritatis. Filium meum Eminentium, dulce decus nostrum, paterno sospitamus affectu. Dominus noster admirandam mihi magnificentiam suam praesentibus repleat bonis et dignum reddat aeternis.
(inquit) (egerit, memoravit, non solum dixit, acceperit) (ut dicis) (quod est idolorum servitus) (inquam) (Luc. XVI) (quod soli Deo competit) (id est, in remotum beatumque secretum) (id est anima
et corpus) (Gen. III) (Rom. VIII, 8) (I Cor. II, 14) (II Cor. XVI) (I Cor. III, 17) (I Cor. XVIII) (Matth. VII, 22) (verbi gratia) (licet tamen
utcunque tolerandis) (ut dicitis)