EPISTOLA XCV. AD H. ANGLORUM REGEM.
ARGUMENTUM.-- Quoniam rex Angliae conscius esse non poterat omnium, quae in amplissimis provinciis agerentur, monet eum de variis vicecomitum et aliorum inferiorum praefectorum abusibus, modumque aperit, quo emendari possint.
Charissimo domino suo H. Dei gratia illustrissimo Anglorum regi, duci Northman. et Aquitan. comiti Andegan., suus P. Blesen. Bath. archid., salutem, in regno temporali regni coelestis memoriam et amorem. Loqui vereor, et tacere non expedit: mihi tamen tutius videretur aestuantis animi motum dissimulare silentio: sed imminet animae meae magnum ex mea taciturnitate periculum. Loquar ergo, quia, ut verbo Job utar, si tacuero, os meum condemnabit me. Loquar quod vobis ad honorem et salutem cedere debeat, vestris vero subditis ad quietem. Licet prae cunctis regibus terrae subjectorum mores, vestrique regni statum noveritis: quia tamen humanum transcendit ingenium omnium habere notitiam, quae in tot et tam diffusis provinciis fiunt, audite pauca, quae nec ego sine peccato possum silentio tenere, nec vos sine periculo ignorare. Multa siquidem Dominum quandoque latent, quae subditis innotescunt. Nam testimonio Aquinatis, Dedecus ille domus sciet ultimus. Cum multa fiant in domibus privatorum, quae dominorum notitiae subducantur, non est vestrae negligentiae aut incuriae ascribendum, si in tam spatiosis et diffusis regionibus, quibus Dominus vos praefecit, singulorum excessus non novistis ad plenum. Ipsos enim justitiarios, quos vulgariter errantes, vel itinerantes dicimus, dum errata hominum diligenter explorant, frequenter errare contingit. Excessus namque hominum absconduntur, aut amore, aut timore, aut lege consanguinitatis, aut pietatis officio, aut occultis muneribus redimuntur. Admittitur enim vox redemptae miserationis, et in injuriam senatusconsulti Turpiliani abolitio impetratur. Forestariorum siquidem ac vicecomitum innumeri officiales, dum avaritiae et cupiditati suae satisfacere student, depraedantur pauperes, simplicibus insidiantur, fovent impios, opprimunt innocentes, exsultant in rebus pessimis, laetantur cum male fecerint, peccata populi comedunt, luxuriantur in lacrymis viduarum, et in fame pupillorum, in pauperum nuditate, in afflictione simplicium. Legitur in libro Sapientiae, quia venatio leonis onager in eremo: sic et pauperes, vicecomitum aut nemoralium judicum, et aliorum collateralium sunt esca et potus, ac publica depraedationis occasio. Devorat justum impius, rusticum curialis, exactor innocentem, simplicem fraudulentus. Ministerialium siquidem tanta est multitudo, quanta est locustarum, ut istis recedentibus illi succedant, et quod ex parte fuerat devoratum, alii devorent exitialiter et consumant: impleturque in eis illud propheticum: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit aerugo. Isti sunt merguli, rapina piscium suam urgentes ingluviem, quos beatus Martinus abigens dicebat: Haec forma daemonum est. Isti sunt sanguisugae principum, sitientes assidue, et bibentes sanguinem alienum. De Samuele quidem scriptum est, quia judicabat populum Israel, circuiens Bethel et Galgala, et Masphat, revertebaturque in Ramatha, ubi erat nativitas et habitatio ejus. In quo manifestissime praesumitur, quod nec esculentum, nec poculentum ex sua jurisdictione captabat. Unde loquens ad omnes filios Israel, libera conscientia et secura dicebat: Ego ab adolescentia mea vobiscum conversatus sum. Loquimini de me coram Domino, et coram christo ejus, utrum bovem alicujus tulerim, aut asinum: si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cujusquam munus accepi, et contemnam illud hodie, restituamque vobis. Consimile est, quod beatus Job dicit: Si clamat adversum me terra mea, quasi diceret: Subjectus meus contra me super aliquo gravamine, aut oppressione non clamat. Accusatur hodie simplex et innocens, quod silvam inciderit, quod ferarum captioni consenserit, quod jura coronae tacuerit, quod publicae functionis tributum non solverit, quod hundredo et alimoto defuerit, quod regios ministeriales honorifice non exhibuerit: qui tamen nec habebat, unde sibi et uxori ministraret ac filiis. Et hoc tamen tolerabilius esset, si eis respondere liceret, ac suam allegare inopiam. Porro apud tales verba pauperum leviora sunt vento, et quantumlibet firma juramenta vilescunt, quia juxta verbum ethinci, contemnere fulmina pauper Creditur, atque deos, diis ignoscentibus ipsis. Quantum quisque sua nummorum servat in arca, Tantum habet et fidei. Cum scriptum sit: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Hi qui judicant pauperes vestros, justitiam et prudentiam ignorantes solam esuriunt et sitiunt pecuniam. Majores enim vestri officiales tales duntaxat sibi substituunt, quos exspectatio lucri, vel affinitas, aut natura, aut nutritura commendat. Ideoque sapientia miserabili lamentatione conqueritur: Tenentes, inquit, legem nescierunt me, judices exstiterunt, et ego ignorabam. Potestas equidem judicialis, et aequitatis ministerium non ex carnis dilectione, sed ex sola debet dilectione hominum aut Dei certa dispensatione procedere. Certe cum Moyses dubitaret de filiabus Salphaad judicio Domino ad paternae haereditatis beneficium sunt admissae. Successio siquidem sanguinis haeredem facit, electio judicem. Sane illi constituendi sunt judices populorum, quos vita purior, et eminentior prudentia prae caeteris illustravit: nam reverentia et auctoritate praesidentium vitia temperantur in subditis. Scipionem Africanum tanta morum gravitas, et austerae maturitas pudicitiae commendavit, ut solo suae castitatis exemplo publicum votum continentiae firmaret in populis. Iste, sicut Titus Livius refert, cum a Pyrenaeis montibus usque ad columnas Herculis, et usque ad Oceanum devicto Annibale, et aliis Romanorum hostibus provincias subjugasset, pueros captivos et puellas egregiae pulchritudinis restituit barbaris, nec passus est eas in suum venire conspectum, ne vel oculus ejus aliquid de integritate pudicitiae delibaret. Legitur Fronto tantam gravitatem vitae operibus et facie praetendisse, ut non solummodo actus, sed affectus quoque illicitos in hominibus cohiberet. De seipso Job dicit: Quando procedebam ad portam civitatis, in platea cathedram parabant mihi. Videbant me juvenes, et abscondebantur, senes assurgentes astabant mihi. Principes cessabant loqui, et superponebant digitum ori suo. Indignantur viri nobiles et discreti, quia eorum jurisdictioni subjecti sunt, quos sciunt esse plebeios, et qui nullos prudentiae aut virtutis titulos praeferunt; nisi quod familiaribus vestris parentela vel affinitate, obsequio aut muneribus adhaeserunt. Haec in vestram notitiam, amantissime princeps, facile venire non possunt. Licet enim clamores pauperum benigne et misericorditer exaudire velitis, pauper tamen veretur aperire malitiam exactorum, ne graviora moliantur in eum, et fiant posteriora hominis pejora prioribus. Quod si aliquis compassione et misericordia ductus vobis pauperum pressuras, et tyrannicas ministrorum exactiones revelare attentet, Domini eorum graviter movebuntur, atque in odium illius, qui causam pauperum ad vos detulerit, omnes alios aulicos excitabunt. Licet autem in plerisque curialibus simultates et invidiae praecipue regnent, ubi tamen occasione talium aliquis diffamatur, etiam hostes suos invenit defensores. Cumque in omnibus fere voluptates eorum dissideant, in excusatione tamen ac defensione mutua socialis gratiae vinculum servant, et spiritum unitatis. Hi namque sunt squammae Behemoth, de quibus in Job legitur, quia una uni conjungitur, et spiraculum vitae non incedit per eas. Si in auditorio vestrae celsitudinis, aut in praesentia vestrae justitiae principalis causarum negotia ventilantur, ibi nec aura munerum locum invenit, nec acceptio personarum. Ibi omnia procedunt in judicio et justitia, nec excedunt statuta vestra vel in modico limites aequitatis. Porro si ad Pedaneos et minores judices pauperum negotia devolvantur, justificatur impius pro muneribus, atque in subversionem judicii, et captionem pauperis, et syllabarum aucupationes, et verborum tendiculae proponuntur. Quidam sunt, qui super exhibitione, aut exsecutione justitiae litteras non indulgent, nisi sub certa promissione pecuniae. Sed sciat, quisquis hujusmodi litteras vendidit, quod Dei justitiam, cujus debitor est, et quam gratis exhibere tenetur, venalem exponit. Sanctorum enim Patrum auctoritate, qui unum vendit, sine quo reliquum non provenit, neutrum invenditum derelinquit. Certe acceptior est apud Deum justitia, quam praebenda; ideoque cum in utroque possit Simonia committi, damnabilior tamen est apud eum omnis venalitas in exhibitione justitiae, quam in venditione decimae aut praebendae. Haec vos, justissime princeps, oportet diligenter inquirere, et inquisita corrigere, ne minorum excessus de vestris manibus a Domino requirantur. Frequenter enim culpa populi redundat in principem, quasi de majorum negligentia obveniant errata minorum. Legitur in libro Numerorum quod fornicante populo Israel cum Madianitis, Phinees pugione perfodit Zambri et Madianitidem coeuntes; quievitque ira Domini, factusque est sermo Domini ad Moysen: Tolle, inquit, cunctos principes populi, et suspende eos contra solem in patibulis. Principes non peccaverant, sed populus; principes tamen pro peccato populi puniuntur. Heli pro peccato filiorum suorum punitus est. Sustinete patientur, invictissime princeps, quod vobis ex sincera devotione propono. Zelo enim et sitio salutem vestram ardentissimo charitatis affectu. Non est ludus in oppressionibus pauperum, quae non expiantur muneribus, nec eleemosynis redimuntur. Nam qui offert sacrificium de substantia pauperis, teste Salomone, facit sicut qui victimat filium ante oculos patris, Ne dicas, dicit Sapiens, In multitudine munerum meorum respiciet Deus, et offerente me munera placabitur Altissimus. Certe bonorum nostrorum non indiget Deus. Et qui dat regibus divitias terrae ab eis aurum non postulat, vel argentum, sed ut audiant causam viduae et pupilli, et ut arguant pro mansuetis terrae. Expedit vobis, illustrissime princeps, ista diligenter attendere, talesque ministros publici juris instituere, qui vestro, vestraeque justitiae principalis exemplo Deum timeant, qui non sequantur retributiones, qui personarum gratiam non acceptent, qui de vestrorum familiarium parentela fiduciam impunitatis, et audaciam saeviendi non habeant. Apud antiquos, teste Cicerone, proverbialiter dicebatur: « Exuit personam judicis, quisquis amicum induit. » Aequitas enim, cui judex obsequitur, sinistram odii vel amoris dexteram nescit. Talis debet esse minister juris, ut in ejus manu nullius auctoritate personae titubet aut vacillet libra justitiae. Magni quidem Alexandri causa in castrensi judicio a commilitonibus ejus abjecto terrore damnata est. Nominatissimus eloquentiae doctor Pythagoras in causa, quam habebat erga discipulum suum, sententiam postulabat instanter, ejus tamen petitio audita non est. Nec terror Alexandri, nec auctoritas Pythagorae justitiae lancem ab aequitate potuit declinare. Nihil adeo gloriose lucet in principe, sicut amare et exhibere justitiam sine omni acceptione personae. Zaleucus, cum in urbe Locrensium filius ejus in adulterio deprehensus secundum legem civitatis, quam ipse condiderat, privandus esset utroque oculo; atque ob honorem patris poenam ei debitam populus remitteret universus, ille aliquandiu repugnavit. Tandem prece et instantia populi victus, sibi prius unum, et postea filio alterum eruit oculum, et sic relicto utrique usu videndi, mirabili aequitatis temperamento justitiam in patre, et misericordiam servavit in principe. Quod si ferre vultis manipulos justitiae in conspectu magni et districti Judicis, oportet, quod vestri regni judices districtissime judicetis, ut terror et reverentia regiae majestatis eos ad salutaria excitet, quos gehennale incendium, et poena infinibilis pravis deputata judicibus non deterret. Vale.