EPISTOLA XXXIX. EPISTOLA HERBERTI EXSULANTIS POST SANCTI THOMAE MARTYRIUM AD DUOS CARDINALES ALBERTUM ET THEODWINUM AD CURANDAM TANTAE ECCLESIAE PLAGAM MISSOS, QUO TEMPORE REX ANGLORUM IN HIBERNIAM PROFECTUS EST, SE UT DICEBATUR ABSENTANS.
Id in primis scribo quod nocte et die in cavernula mea latitans abundantius oro et desidero, videlicet ut de exspectatione vestra tam diutina multam et diutinam sentiat Ecclesia commoditatem. Quod tamen, sicut videtur, nequaquam ille desiderat qui ad mundi extima a facie Ecclesiae fugisse dicitur, vestram sanctam sicut adhuc indicio est, volens sic frustrare intentionem et Ecclesiae laborantis protelare pressuram. Nescio tamen an faciem Dei ita fugiens manus Dei omnino evaserit qui ibidem dicitur variis et crebris angustiis subjacare, etc. . . . .
Sunt per vicos et plateas garrientes quod uterini vestri vobiscum fraudulenter incedant et multa super dorsum vestrum fabricet, quibus causam Ecclesiae quam fovendam suscepistis, tam contentiose quam invidiose omnino quaerunt exstinguere, ut ita negotium inter manus vestras pereat, etc. . . . . Unde et, sicut aiunt, ut in his regionibus amplius vos odibiles et in legationis vestrae partibus magis contemptibiles redderent, Aquilonaris ille Satanas sui consilii viribus solutus est ex quo certe omnium inimicorum Ecclesiae cornua non parum sunt exaltata, et illi praesertim unicorni nostro omnis nec dubito poenitentiae excidit timor. Quis enim teneri in vinculis metuat vel vinciri cum ille ita a vinculis sit solutus? Hoc certe opus est, unde sancti regis nostri cor, sicut ipse mihi secreto testatus est, omnino sicut dicit Romano pontifici periit. Hoc est unde obstupescunt sacerdotes, consternantur principes et dissolutae sunt omnium manus. Et hoc certe est unde apud nos et minus estis amabiles, et in legationis vestrae partibus minus terribiles credo. Qualiter tamen et per quos id actum sit existimo sancti Patres prudentiam vestram me multo verius nosse. Unum autem scio, quod ego latere vos nolo. Quidam proxime a curia rediens mihi olim familiaris vir testimonii boni et in litteris etiam potens, inter caetera mihi retulit se a famosissimo illo sacrilego parricida Willelmo videlicet de Tracy, sicut dicitur poenitentiae causa in hoc anno ad dominum papam profecto, secretissima legationis verba accepisse duntaxat domino regi Angliae intimata. Ego vero horum sollicitus indagator cum multa hinc inde, sicut mos est, arcana scrutantium volverem et revolverem, demum a detestando illo regi significatum conjeci ne aliquo modo contra honorem suum seu etiam animum vestris obsecundet mandatis, significans dominum papam et cardinales omnes domino regi multum et supra quam credi possit propitios, adjiciens inter signum quod in oppido quodam Normanniae quod Argentium dicitur, in domo regia pileum super caput suum rex posuerit. Subjecit etiam his qui mecum loquebatur mandatum hoc de aliquibus fratrum nostrorum processisse, qui sicut jam multi buccinant Ecclesiae negotium ut supra tetigimus nollent in manibus vestris prosperari. Adhuc sacrilegus ille insignis super mandato illo flagitio regem quantum poterat excusare nitebatur. Unde a multis de industria missus et subornatus ad curiam venisse aestimatur. Videte igitur Patres sancti et discreti, videte quomodo caute ambuletis, intelligentes tempus pessimum esse, quia omnis frater fratrem supplantans supplantabitur, et omnis amicus fraudulenter incedet. A minimo enim usque ad maximum omnes avaritiae student, et a propheta usque ad sacerdotem cuncti faciunt dolum. Unde et sanant contritionem Ecclesiae ad ignominiam vivificantes animas quae non vivunt et mortificantes quae non moriuntur. Ego vero in obscuris sicut mortuus saeculi collocatus et ea quae desunt passionum domini mei Christi martyris in me ipso adimplens, in calce sermonis oro et opto vos spiritu consilii et scientiae abundare in omnibus, et cum acceperitis tempus pressurae meae memores fore. Volo autem prudentiam vestram scire quod proxime audivi auditum a domino, cujus mandato arctatus sum, ne regredi valeam etsi velim, quod et dilecto socio meo Gunthario nuper reverso ut vestrae id indicet sanctitati injunctum est.