EPISTOLA XXIV. AD MAGISTRUM PHIDEBALON.  Contra judices et jurisperitos saeculi.
Dilecto suo in Christo magistro PHIDEBALON, frater ADAM pauperum Perseniae servitor indignus, immaculatam legem Domini opere et veritate Justiniani legibus anteferre.
Licet bonam voluntatem tuam erga nos, fili charissime, palam sit ex litteris tuis agnoscere, evidentius tamen et efficacius de testimonio operis comprobatur integritas voluntatis. Familiaritatis certe meae seminarium, cujus per affectum, Deo monumentum praestante, copiosa seges exuberat, non a me fateor sumpsit initium; sed a te potius, qui gratuito tuae liberalitatis praeventu, te mihi prius incognito, et postmodum saepius semper in merito ad obsequii diligentiam alacriter obtulisti. Beneficia nimirum, quae accipientium merita praevolant, gratiora non immerito displicato merito judicantur: et certe quae de gratuito affectu prodeunt, fecundiori effectu dignum est compensari. Beneficia sane illa intelligo, quibus te mihi promptum et alacrem exhibuisti in salutationibus, affabilem in colloquiis, in negotiis familiarem, in dandis consiliis officiosum, devotum in exhibitione reverentiae, humanum in obsequiis, si quando in hospitio tuo sim receptus. Haec omnia sicut ex abundantia cordis emanasse non ambigo, sic non debeo per vitium ingratitudinis annullare. Ex his sollicitudini tuae datur patenter intelligi, me non posse non amare, quia meus es, et utinam te nulla mihi ratione praeripiant aut locorum distantia, aut diversitas studiorum? Difficile enim fieri solet, ut diu integer inter eos nexus amoris permaneat, quos disjungit institutio, intentio dividit, locus separat, disparat actio, propositum dissimile variat, studii dissidentia cohaerere non sinit. Tu siquidem pro amicitia saeculi inimicitias coelestes non metiris, tenens lutum, coeno inhians, incumbens carnalibus, mobilibus et transitoriis immota mente stabilique desiderio cohaesisti. Aliud mihi plane propositum intentioque longe dissimilis, qui, aspirante Deo, visibilia cuncta fastidiens, de felici et sola exspectatione gaudeo futurorum. Ibi verae scientiae infulget claritas, quam nulla dubietatis aut ignorantiae caligo confundit. Ibi plenae dulcedo sapientiae, quam nulla falsitas aut amaritudo desipere facit. Ibi jucunda sempiterni veris temperies exhaustam plenitudinem laetitiae securioris infundit. Ad hoc ducit, hoc tribuit divinae legis peritia, quae convertit animas, non subvertit. Juris hujus scientiam colonia Cisterciensis me docuit, ubi doctor et dator justitiae Christus de coelestis juris peritia suos instituit sectatores. Verum tu quia de terra es, aliter sapis, hujusque magnam sapientiam adhuc tibi non sapere mundanae sapientiae requisitio protestatur. Sed forte jactantiam reputas, et praesumptionis meae arguis, quia me praeter morem laudare videar, et te non verear increpare. Charitas, fateor, sic loqui imperat; et si vis veniam impetrare quam postulas, dabis et ipse veniam sic loquenti. Verus siquidem amor tam assentationis expers quam formidinis, sicut palpare non novit, sic nec parcere; sed tanto vehementius quanto confidentius invehitur in amicum. Igitur quisquis sis, quomodocunque te habeas, ego te pro parte mea non cessabo diligere, pro posse meo id satagens, ut sit amoris mei Christus in causa. O si tu in flammam meam oleum mitteres, et de tuis profectibus meae dilectionis augmenta penderent! o si virtuti animi dares operam, et mundanae vanitati valefaciens, postponeres contemnenda! o si tibi esset ratio, quae fidei radiis illustrata, omne quod facit injuriam juri, per judicii rectitudinem reprobaret, quia distortum est istud, et a regula juris et aequi resiliens homines hominum fieri judices, et pene universos videri contra justitiam conspirasse! Auctorem suum judicem saeculorum suo jure spoliant, et ausu temerario cujus judicium non possunt effugere, nituntur justitiam exturbare. Inde est quod corpus immunditiae, mentem superbiae jurisdictioni subjiciunt, et sub vitiorum tyrannide serviunt miserabiles, qui sub rege virtutum poterant regnare felices. Vides jam quia exsulat castitas, humilitas peregre abiit, recessit justitia, abfugit fides, refriguit charitas; et, iniquitatis ubique superabundante diluvio, intra domesticos coeli parietes veritas se recepit. Plangenda namque tempora nostra, delendique sunt generationis hujus homines, cui, cum fere omnes peritiam juris, vel quaerant, vel habeant, juris tamen observantiam parvipendunt. Judex saeculorum ubique injuriam patitur, nec de jurisperitis invenies aliquem, qui se in coelesti jam exhibeat advocatum. Omnes si dederint, etiam in injustis causis multos advocatos inveniunt: solus Christus, licet sit dator omnium, cum sit causa ejus justissima, habere aliquem non meretur. Ubique sponsa ejus opprimitur, blasphematur ipse ab omnibus, pauperes, orphani, viduae, praeda divitum facti sunt, nec illis, aut juris nostri peritia, aut legum subvenit disciplina, de inflante scientia soli inservitur quaestui, solumque ventosa loquacitas requirit commodum pecuniae vel honoris. Videmus ad jurisperitos dignitates et bona transire Ecclesiae, et mirum in modum, cum eos sequi Crucifixum pudeat, usurpare Crucifixi patrimonium non verentur. Exsecranda prorsus abusio, ut quanto in jure peritiores exstiterint, tanto inveniantur ad juris injuriam promptiores. Verborum cavillationibus potentes sunt, et docti ad subversionem judicii, aut impium justificare pro muneribus, aut de injustitia convincere innocentem. Utinam tu, charissime, ob juris observantiam, quaeras juris scientiam, ut cum de ademptione juris juste vixeris, in coelestis juris regulas offendere confundaris. Hoc erit oleum fluminis mei, ingerere de correctioris vitae profectibus, amori meo facere gaudium, qui propositum habeo de sola animarum salute laetari. Utinam tibi de appetenda animi virtute sit studium, quod facile contemptum mundi parere consuevit! Virtus quippe sic instituit sui possessoris animum, ut honores onera reputet, indignetur dignitatibus, mediocritatem suadeat, quae sanctae cognata est paupertatis. Circa hoc maxime viget virtutis moderatio, ut carnem compellat renuntiare voluptatibus, spirituique humiliter ancillari. Utinam status meus, pauperumque qui mecum militant studiis versetur vitalibus, ut et tu gaudeas, cum audieris, qui hujus rei notitiam inquirebas. Collaetamur quotidie, fili, fatigati pressuris ingentibus, et, sicut habet se mundana varietas, multo discrimini subjacemus. Transfretare quidem cupimus, sed in incertitudinis hujus pelago quotidiana tempestas exoritur, et nisi misericors Jesus manum piae ereptionis extenderit, vix ad portum poterimus enatare. Ecce ista est scientia permaxima; jamque dixi superius visibilia ista nobis esse contemptui, quia sunt periculo et labori. Confidimus tamen, quia qui dedit, etiam proposito militiae perseverantiam non negabit. Orationum nostrarum petisti suffragia, sed et rescriptum nostrum devote et humiliter postulasti: petitio tua in utroque effectum obtinuit, nisi quod litterae meae forsitan ad te gratiam non habebunt. Prolixus enim et durus sum quod utrumque lectorem solet offendere, nisi me apud amicum zelus charitatis excuset. Vale.