LIBER SECUNDUS.   53  EPISTOLA PRIMA. EPISTOLA II. EPISTOLA III. EPISTOLA IV. EPISTOLA V.   58  EPISTOLA VI.   59  EPISTOLA VII. EPISTOLA VIII. EPISTOLA IX. EPISTOLA X. EPISTOLA XI. EPISTOLA XII.   69  EPISTOLA XIII EPISTOLA XIV. EPISTOLA XV. EPISTOLA XVI. EPISTOLA XVII. EPISTOLA XVIII.   77  EPISTOLA XIX.   78  EPISTOLA XX. EPISTOLA XXI.   80  EPISTOLA XXII.   81  EPISTOLA XXIII.   82  EPISTOLA XXIV. EPISTOLA XXV. EPISTOLA XXVI.   86  EPISTOLA XXVII. EPISTOLA XXVIII. EPISTOLA XXIX.   92  EPISTOLA XXX. EPISTOLA XXXI.   100  EPISTOLA XXXII.
Dulcissimo Patri suo Ivoni vitae venerabilis episcopo, Goffridus Vindocinensis coenobii humilis abbas, quod patri filius, et domino servus.
Beneficiorum vestrorum recordari minime debeo, sed illa potius in corde fixa tenere, ne qualibet oblivione a memoria mea queant recedere. Recordari utique, ut ipse melius nostis, eorum proprie dicitur, quae interdum oblivioni traduntur. Et ideo beneficiorum vestrorum, ut dixi, recordari non debeo, sed ea in mente semper habere, quia quot vel quanta erga me exstiterint, vix lingua mea dicere posset, si singula conaretur referre. Et quidquid lingua dicat vel taceat, unum certissime scio, quod conscientia vobis ulterius non poterit repugnare. Et lingua quidem ingrata valde existeret, ac justo judicio 54 sempiterno silentio digna, si unquam contra voluntatem vestram aliter foris loqueretur quam intus clamat conscientia. Valete, et ubi vos invenire potero quarta die post festivitatem Omnium Sanctorum, mihi notificare curetis, quia, si aliud sanctitati vestrae obsequium praestare non valeo, eam saltem desidero visitare. Suo charissimo Patri et domino Ivoni vitae laudabilis episcopo, Goffridus Vindocinensis coenobii humilis servus, cum dilectione reverentiam. Pater sancte, cum me a vobis praegravari sentio, nollem quidem, sed quod infirmitas carnis velut anxia sustinet, hoc mentis ratione levius porto. Dum enim sanctitatis vestrae beneficia exhibita mihi saepe mente pertracto, si in aliquo contra me facitis, fateor, murmurare nec possum, nec debeo. Satis congruum, imo laudabile videtur, ut, qui de manu vestra bona suscipere consuevi, mala etiam quandoque sine murmure debeam pati. Quae cum ita sint, scire tamen vellem quid lateat; quae causa existat, cur bonitas vestra nunc mihi quasi crudelis appareat. Nam cum in majorem ecclesiam nostram manum mittere non potestis, nec audetis, in caeteris, quae in episcopatu vestro sunt, nostris ecclesiis divinum officium non quidem satis juste abstulistis, et quia vestra auctoritate hoc injuste actum dignoscitur, auctoritate Romana, quae omni perversae auctoritati est contraria, in ipsis ecclesiis 55 a fratribus nostris privatim et publice cantabitur. Sancta et irretractabili Romanorum pontificum licentia nobis conceditur, ut si interdictum in ecclesiis nostris a quolibet episcopo injuste factum exstiterit, nullatenus a nobis observetur. Si vero nimis audacter, vel praesumptuose nos contra vos super hoc agere dicitis, hinc judex invocetur, et fiat sinceritas apostolicae sedis; cujus aequitatis judicium qui contemnit audire, B. Petrum ne sentiat iratum debet non mediocriter formidare. Ivoni honorando valde episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque servus, debitum purae dilectionis obsequium. Circa fratrem, pro quo rogastis, misericorditer quidem agere volumus; sed quia inordinatam remissionem pietatem esse non credimus, utile sibi, imo necessarium judicamus, ut ad monasterium suum veniens coram fratribus ad poenitentiam compungatur, et sic de sua transgressione veniam consequi mereatur; et cui olim, suggerente diabolo, non displicuit negligenter agere, nunc tandem non displiceat regulariter obedire. Nos itaque pro dilectione vestra ei quidquid deliquit sine satisfactione remitteremus, sed homini veram infelicitatem et falsam beatitudinem nec audemus promittere, nec debemus. Veniat igitur ad monasterium, sicut jam diximus, et se errasse humiliter confiteatur, quatenus per veram humilitatem sui erroris veniam consequatur, 56 et quod deinceps de eo fieri vestrae sanctitati placuerit sine difficultate impetrare potuerit. Ivoni reverendae vitae pontifici, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis abbas, quod bono patri devotus filius. Quoniam omnia cum consilio facienda esse cognovimus, bonum fuit sanctitatem vestram consulere quid nobis agendum sit in ordinis dignitate circa fratres quando revertuntur. De clericis quidem dicimus, qui et religionis habitum abjecerunt, et in ipsa apostasia diu morantes, illicitis se contagionibus commiscuerunt. Quid inde canones dicunt, audivimus simul et vidimus; sed quia regula nostra de talibus parum aut nihil loquitur, quid super hoc regulariter simus acturi, ambigimus. Domino ac venerabili Patri suo Ivoni, verae religionis episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii dictus abbas, quod dilecto patri subjectus filius, et pio domino fidelis servus. Quam pure et sine membro alicujus malitiae, vestrae charitatis benedictio abbatem me, licet indignum, effecerit, quam diligentissime postea, et omnino veraciter in necessitatibus meis vestrae pietatis gratia manum auxilii mihi saepe porrexerit, dum sedula 57 mente conspicio, me ingratum, multumque inutilem servum judicassem, si aut vestra voluntas, aut necessitas mutuae charitatis obsequium exegisset, si non obedissem. Nunc etiam quia nec voluntas exigit, nec necessitas cogit, me ultro offero quodlibet subire servitium. Relatum quidem mihi est quod nunc domini papae mandatum suscepistis, quatenus aut per vos, aut per legatum vestrum Romam usque ad Nativitatem Domini visitetis. Quod si verum est, quia vobis servire desidero, minime displicet. Vellem enim, quod voluntas vestra longo mihi tempore denegavit, nunc saltem necessitas imperaret. Non ideo dico ut vestra magnitudo auxilio egeat meae parvitatis, sed sic me loqui compellit affectus, quem erga vos habeo, surgens de radice purae dilectionis. Ecce vestrae dispositioni me, et mea pariter tota devotione submitto, et si Romam pro vobis ire jusseritis, quod diu optavi, obedire non recuso. Invenietis forsan, qui melius; sed absit ut inveniatur, qui libentius vestram jussionem exsequatur! Coram Deo, cui mentiri nefas est, testis est mihi conscientia mea, quod nec magis fidum, nec magis voluntarium quam me in hoc vestro negotio invenire poteritis famulum. Valete, et quid super hoc volueritis, mihi, si placet, rescribite. Dilectissimo Patri suo Ivoni verae religionis episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii minister indignus, cum dilectione reverentiam. Cum scriptum inveniamus in decretis Romanorum pontificum, familiares ac propinquos, vel de domo prodeuntes, non esse recipiendos in testimonium, utrum in omnibus ecclesiasticis causis, quia ibi nihil excipitur, seu in criminalibus tantum intelligi debeat, ad plenum non videmus. Hinc igitur vobis, quem divina gratia specialiter lumen scientiae mundo praetulit humiliter supplicamus, ut quod inde minus percipimus, scripto vestrae auctoritatis edocti melius agnoscamus. Licet nostrae parvitati utile, imo necessarium esset a magnitudine vestra multa quaerere, hoc idcirco maxime quaerimus, quoniam Andegavensis est decanus cujusdam ecclesiae, qui in unum de confratribus suis vehementer invehitur, dicens quod sibi ille praebendam suam concesserit, et testimonium non habet, nisi eorum qui sunt sui familiares, et de domo sua prodeuntes. Si quod vobis promisimus, differtur, ne gravemini quia dilatum non minuetur. Ivoni laudabilis vitae pontifici, domino suo, adhuc et amico, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, dilectionem et dilectionis servitutem. Litteras clericis et laicis Vindocinensibus, a vobis directas audivi; quas vestras minime credidissem, nisi ibi sigillum vestrum appositum vidissem. Dicebant enim litterae vobis a fidelibus vestris relatum fuisse me contra vos et contra clericos vestros turpia et contumeliosa verba publice protulisse. Ad haec, salva veritate, prorsus respondeo quod de persona vestra nihil unquam inhonestatis vel contumeliae dixi; sed quae potui bona ubique de vobis usque in hodiernum praedicavi. Clericis vero vestris, quoniam ipsi mihi male cantaverunt, bene saltare nec possum, nec potui. Illud equidem plane confiteor quod nulla injuriosa verba illis irrogavi, nisi quia illorum judicio praegravatum me sentiens, Romanam Ecclesiam appellavi, cujus veneranda privilegia videbam ab ipsis despicabiliter refutari, licet sancta Romana Ecclesia talia recipere ab eorum magnitudine non promeruerit, quia quod illi male ligaverant, illa suae pietatis, intuitu relaxavit, et, si ei mala pro bonis reddiderunt, hanc certe eos retributionem Deus non docuit. Qui cum me hominem amari sermonis appellassent, credidissem forsitan illis, si dulcedinem apostolicae 60 veritatis plenius agnovissent. Cujus beneficiis quandiu ingratos videbo, etiam in veritate suspectos habebo. Me subditum Ecclesiae vestrae asseruistis, unde ego nullatenus scandalizor, quia, quamvis inter Romanum pontificem et me peccatorem nulla, cujuscunque dignitatis vel ordinis sit, persona media habeatur, si auctoritas Romanorum pontificum inviolata servatur, omnibus tamen Ecclesiis non solum subditum, verum etiam earum inutilem servum me esse contestor. Professum vero vestrum me vocastis. Satis melius fuisset ut a vobis sacratum dixissetis. Quod et si pro consecratione professionem, et pro professione ab allodiario B. Petri subjectionem vobis vindicastis, consecrationem utique illam gratis minime impendistis. Non enim gratis impenditur, per quod homo homini subjectus efficitur. In professione siquidem illa consilio vestro nimia simplicitate acquievi; ubi, si quid aliter actum est, vos scienter fecistis, ego autem ignoranter peccavi. Sed dominus noster honorabilis memoriae papa Urbanus cum per nos transiret, audivit a fratribus me vobis professionem fecisse. Unde columbam seductam, cor non habentem me dicens, et vehementer increpans, illud veraciter mihi pro crimine imputasset, si ignorantiae meae ac juventuti misericorditer non pepercisset. Quid vero super hoc contra vos protulerit, pro reverentia vestri ordinis melius est inde silere quam loqui. Igitur quod illicite commiseram irritum fecit, et ne deinceps abbas monasterii nostri 61 cuiquam episcopo profiteatur, privilegii sui irretractabili firmitate prohibuit. Cujus auctoritatem secutus dominus Paschalis papa, qui nunc est, illud iterum sua apostolica auctoritate firmavit. In litteris praeterea vestris divulgatum est laicis quod, si ad vos satisfacturus non venirem, auxilium vestrum amplius non haberem, et quicunque malefactores res monasterii nostri diriperent, vos adjutorem suum potius quam nostrum defensorem invenirent. Hoc ex vestra parte litteris non arbitror fuisse insertum, quoniam a Christiana religione omnino discrepat, et Satanae noscitur incitamentum. Illud amici et inimici firmissime credant, quod nulli dabo mercedem istam, ut pro suo auxilio monasterium nostrum, allodium B. Petri, sibi inordinate subjiciam. Unde si necessitatibus meis auxilium vestrum defuerit, confido de bonitate beati Petri, quia mihi ipse non deerit; cui dum fidem servare desidero, nullus ob hoc episcopus mihi auxilium denegare, nec quod illius est, qualibet occasione sibi deberet usurpare. Vindocinensem Ecclesiam sanctae Romanae Ecclesiae nec dedi, nec auferam. Quod si qualibet suggestione tentarem, peccarem in animam meam, nec etiam cum peccato perficere valerem. Romanae itaque Ecclesiae, cui totum me debeo, omni tempore fidem servabo; pro cujus amore ac fidelitate multiplicata gravamina virtute constantiae, et animi integritate sustineo, nec multo majora, si emerserint, pro illa sustinere recuso. Illam in meis pressuris reclamavi, 62 et adhuc reclamare non desino. Nam si modo ignorat quanta pro illa patior, scio, cum agnoverit, petenti auxilium non negabit quae semper misericordiae visceribus affluens oppressis omnibus, et maxime domesticis suis, subvenire consuevit. Domnus Ernaldus, quem decanum vestrum dicitis, si sibi secundum justitiam placuisset, teste flocello de capite suo, potius in nostra, quam in vestra sorte manere debuisset. Valete, et contra sanctam Romanam Ecclesiam, cujus pietatis gratia vos non minus creavit episcopum quam religio vestra, agere nolite. Charissimo Patri suo Ivonis laudabilis vitae episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, reverentiam cum purae dilectionis affectu. De archipresbytero vestro Goffrido Danielis apud bonitatem vestram conquerentes, misimus ad vos duos de fratribus nostris, qui ad aures vestras et clamorem nostrum, ut credimus, detulerunt, et si quid aliter a familia nostra actum exstiterat, vobis rectitudinem obtulerunt. Unde nobis mandastis ut quarto die post festivitatem Omnium Sanctorum, si ad partes nostras interim non descenderetis, ad vos veniremus, habituri et facturi quantum debemus. Optimum quidem hoc vestrum mandatum fuit, et idcirco non minus actionis quam devotionis brachiis amplectendum. 63 Sed quibusdam detenti impedimentis, quae, antequam ad vos misissemus, archidiacono vestro machinante, ut dicitur, orta jam fuerant, illud observare minime valemus, et quod ratio pariter ac voluntas agendum monet et praecipit, agere necessitas sola non patitur. At cum Spiritus sancti gratia nos consolante, a praesenti, qua detinemur, necessitate liberati fuerimus, die qua mandaveritis, ad vos veniemus, et consilio vestro omnia faciemus. Rogamus tamen, humilitate qua possumus, quod si Vindocinum venire debetis, nullis suasionibus Carnotum ire nos fatigetis. Super Nivelone et filio ejus Ursione, eorumque hominibus proclamantes, aures vestrae pietatis saepe pulsavimus, et adhuc pulsare non cessamus, ut si non pro amicitia, saltem pro improbitate nostra justitiam valeamus obtinere quam petimus. Valete, et eorum incitatione, qui me, si possent, contra vos saepius incitassent, servitium et dilectionem nostram diligenter obsecro, perdere nolite. Domino suo et amico Ivoni honorabili Carnotensiam episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, cum dilectione salutem. Mandastis quia inducias, quas a vobis quaesivimus, nec datis, nec dare debuistis; non enim certum diem, ut dicitis, mandavimus vobis. Ad haec salva veritate respondemus 64 quoniam certum diem vobis mandare minime potuimus, quia quando necessitas, qua detinebamur, finem haberet, certi non eramus. Famulos nostros asseritis vos excommunicasse; quod valde miramur, cum in loco nostro, nulli episcopo, nisi soli summo Romano pontifici, excommunicare, seu interdicere liceat, vel quamlibet potestatem, vel dominationem exercere. Nos tamen quaecunque jusseritis, salvo apostolicae sedis privilegio, diligenter faciemus, contra cujus auctoritatem nihil a nobis exigi debet, nec nos obedire debemus. Dignitatis utique excellentiam, quam Christus dominus noster in B. Petro Romanae Ecclesiae contulit nec possumus, nec debemus minuere, nec ad hoc ut eam minuamus, debet quis laborare. De hominibus, quorum nomina nobis scripsistis, quatuor ex ipsis nostros esse dicimus, de quibus quarto die post Theophaniam, quantum debebimus, libenter faciemus, quamvis de vobis multum conqueri possemus, qui non solum de malefactoribus nostris, quod nemo alius episcopus unquam fecisse dignoscitur, nobis justitiam denegastis, verum etiam contra nos vestrae auctoritatis decreto incitastis. Haec vero quae mandamus si displicent vobis, et mole vestrae magnitudinis nos premere, et cujuslibet incitatione, vel propria voluntate gravare vultis, ipsam pro cujus amore multa gravamina vestra diu portavimus, Romanam Ecclesiam appellamus, cum qua et adversitatem sustinere optamus, et sine qua prosperitatem habere recusamus. Unde si necessitatibus 65 nostris auxilium vestrum, quod diu nobis subtraxistis, defuerit, confidimus de bonitate B. Petri, quia nobis ipse non deerit; cui dum fidem volumus servare, nullus ob hoc episcopus nobis ecclesiasticam justitiam denegare, nec in nos saecularium hominum incitare saevitiam, nec, quod sanctae Romanae Ecclesiae est proprium, sub hac occasione sibi deberet usurpare; a cujus fidelitate non fames, non gladius, non nuditas, non tribulatio, non angustia, non persecutio aliqua nos vel defunctos poterit separare . Nam si modo ignorat quanta pro illa patimur, scimus, cum agnoverit, petentibus auxilium non negabit, quae semper misericordiae visceribus affluens, oppressis omnibus et maxime domesticis suis subvenire consuevit. De archipresbytero vestro, et Nivelone ejusque filio Ursione, atque Buatmundo et eorum hominibus, apud vos saepius conquesti sumus et conquerimur, nec justitiam, nec justitiae scintillam aliquam adhuc sentire potuimus. Unde a vobis juratam pacem minus observari conspicimus. Ivoni honorando Carnotensum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, amicos in Deum, et inimicos propter Deum diligere. Licet injuriae et vexationes, et quibus monasterium nostrum, et nos non mediocriter 66 oppressistis, et opprimi fecistis, in auribus populorum frequentissime resonent, charitatis tamen, quam Deus praecipit, funibus alligati, amare cogimur etiam non amantem. Vos autem, qui graviores molestias irrogastis, maxime diligere, ac vobis diligenter servire volumus, si amaritudinis pocula, quae nobis saepius propinastis, melle dilectionis, temperare placuerit. Genus vero dilectionis, quo et nos diligere, et a nobis serviri vultis et diligi, litteris vestris significate, quia pacem et dilectionem vestram vehementer optamus. Et si senserimus quod nos in veritate diligatis, nullum vestrum recusamus servitium, in quo domini papae indignationem non mereamur, nec ordinis nostri incurramus periculum. Ivoni magnae famae pontifici, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, prudenter et simpliciter in omnibus agere. Litterae nostrae, quas in quibusdam mellis dulcedinem redolere, et in quibusdam fellis amaritudinem respergere dixistis, secundum nostram intelligentiam omni amaritudine caruerunt, quia charitatis dulcedine plenae fuerunt. Quod iterum asseruistis Romanam Ecclesiam a Deo nullam injustam accepisse potestatem, ita est plane, et nos nec possumus, nec debemus non annuere, quoniam infructuosum est contra adeo apertam 67 veritatem laborare. Quis enim insanus credere vel cogitare audeat bonum Deum aliquid unquam injuste dedisse, aut ejus sanctam Ecclesiam quidquam ab eo injuste accepisse? Sed si quae sunt solvenda solvendi, et quae liganda ligandi a Domino collatam ei potestatem creditis, sicut nobis scripsistis, mirandum non est, si illa bene solvit quod vos male ligastis. Professio, quam a me adhuc juvene et novitio extorsistis, regularis minime fuit, eamque fecisse, peccatum exstitit, et accepisse irreligiosum. Nam si pro benedictione, quam omnino gratis dare debuistis, usurpastis professionem, et pro professione ab allodario B. Petri exigitis subjectionem, profana fuit illa professio, et ideo non tenenda, quoniam subsequens benedictio, quam exhibuistis, navicularia potius videtur, quam gratis data, quandoquidem pro illa temporalem mercedem cum injuria fidei Christianae exigere non erubescitis. In professione siquidem illa, consilio vestro nimis simpliciter acquievi. Ubi tamen quidquid perperam actum est, vos scienter fecistis, ego autem ignoranter peccavi. Sed quem vestrae impuritatis consilio reatum contraxi, apostolica sinceritas, ignorantiae meae ac juventuti compatiens, misericorditer indulsit, et ne quis successorum nostrorum in puteum similis deceptionis deinceps corruat, virtute suae auctoritatis prohibuit. Si vero contra haec vobis agere placet, illam majorem audientiam, a qua omnis Christianitas dijudicatur, non fugio, sed appello, cujus 68 aequitatis judicium qui contemnit audire; B. Petrum ne sentiat iratum debet timere. Charissimo domino suo et Patri, Ivoni laudabilis vitae pontifici, Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque servus, verae humilitatis obsequium, et purae dilectionis affectum. Formatas et formosas litteras vestras, quas pro facienda nobis justitia archipresbytero vestro Goffrido misistis, vidimus, et si non tantas, quantas debemus, saltem quantas possumus gratias vestrae sanctitati referimus. Ibi enim nihil aliud videri vel intelligi potuit, nisi erga nos vestrae magnae charitatis affectus. Omnes quidem presbyteri castelli Vindocinensis cum archipresbytero vestro litteras viderunt, sed cum illo, imo per illum, nescimus quibus privatis consiliis, litteris obedire contempserunt. Unde, dilectissime Pater, pietatem vestram, quibus valemus precibus, exoramus, quatenus circa ea, quae vobis in veritate scripsimus, sic paterna dilectione sitis sollicitus, ut quam grave sit justis non obtemperare mandatis, agnoscere valeat ille ecclesiasticae justitiae interfector, et sanctae Ecclesiae inimicus. Honorabili domino suo et cordiali amico, voni religiosae vitae pontifici, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, a Deo sanctis repromissam beatitudinem, et a se puram et integram dilectionem. Litteras quidem vestrae sanctitatis cum gaudio et honore suscepimus, sed die, quem nobis in ipsis significastis, ad vos venire nullo modo poterimus, monasterii nostri inevitabili necessitate detenti; quae etiam in monasterio tunc manere nulla occasione nos patitur. Fratribus autem nostris, ut de possessionibus monasterii absque praesentia nostra judicium subeant, suadere non valemus, et quod eorum voluntati contrarium rationabiliter cernitur, eis, ne forte scandalizentur, imperare non audemus. Sed cum necessitas, quae inevitabiliter nos detinet, finem habuerit, ante bonitatis vestrae conspectum, loco et tempore competenti, diligenter nos praesentabimus; de Nivelone, quem nec reverentia ordinis, nec honor sacerdotii, nec adventus Salvatoris a genere novi sceleris retraxit, accepturi et ei facturi quantum debemus. Rogamus interim, dilectissime Pater, humilitate qua possumus, ut de his, quae Nivelo et sui nobis violenter abstulerunt, et adhuc crudeliter detinent, vestra eos cogente justitia, mereamur investiri, quia rebus propriis exspoliati , sicut ipse melius nostis, antequam 70 quae eis ablata sunt, universa potestati eorum restituantur, ad judicium minime debent convocari. Valete. Dilectissimo domino Ivoni venerabili Carnotensium episcopo, et omni sanctae Mariae capitulo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, a Deo salutem, et a se purae dilectionis servitutem. Hanc esse virtutem cognovimus verae justitiae, amicum non debere juvare mendacio, nec inimico in veritate deesse. De depositione domni Goffridi olim Blesensis abbatis, et de promotione domni Mauricii, qui contra nos diu injustas exercuit inimicitias, et parum fructuosas, sibi egit querelas, sicut vidimus et audivimus veritatis testimonium perhibemus. Vidimus itaque domnum Goffridum in praesentia domni Brunonis Romanae Ecclesiae tunc legati abbatiam suam relinquere, et domnum Mauricium in abbatem propria voce eligere, eumque electum, et suis manibus deductum in locum, quem ante ipse tenuerat, collocare. Hoc vidimus, et coram Deo et hominibus testificamur palam ita factum fuisse. Sed si quid aliter actum est in occulto, confitemur nos prorsus ignorare. Fieri enim potuit ut aliud lingua domnus Goffridus pronuntiaret, et aliud occultaret in pectore. Sed quidquid Blesis nobis praesentibus super hac causa factum exstitit, in quantum cognoscere potuimus, domno 71 Mauricio, ut credimus, non obesset, si nihil aliud impediret. Charissimo domino et amico Ivoni, honorabili Carnotensium praesuli, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, delinquentium subditorum culpas ita judicio sancti Spiritus condemnare, ut inculpabilis ante conspectum tremendi Judicis valeat apparere. Optime nostris, Pater optime, clericos vestros, quos humilitas B. Mariae fecit superbos, non jure coeli, nec judicio saeculi, sed solita mentis tempestate gradus domus nostrae destruxisse. Unde paternitati vestrae humiliter supplicamus ut quod a clericis vestris perverse actum dignoscitur, corrigatis, et gradus domus nostrae, quos furiosi spiritus impetu destruxerunt, ab ipsis fieri faciatis. Et cum de re nostra a nobis diu et juste possessa, et injuste ablata, secundum sacros canones investiti fuerimus, si postea de nobis conqueruntur, quod justus judex, quod divina lex faciendum judicaverit, non recusamus. Venerabilis vitae Pater, res monasterii nostri, quae in episcopatu vestro esse noscuntur, et monasterium ipsum B. Petro a fundatoribus suis oblatum, si vobis aboriosum non esset, et pro cura episcopali et pro amore B. Petri, in quantum facultas suppetit, custodire, et ab omnibus adversariis defendere deberetis, praesertim rem illam monasterii, 72 quam pene juxta introitum portarum vestrarum esse conspicitis. Charissimo Patri et domino Ivoni laudabilis vitae pontifici, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, puram cordis dilectionem et purae dilectionis servitutem. Paternitati vestrae, Pater optime, gratias agimus, quod comitem Vindocinensem pro causa nostra ad rationem mitti fecistis; et quia quod inique gesserat, corrigere neglexit, ejus castello, et castelli banleugae divinum officium abstulistis. Ipse vero malis addere pejora minatur; et vobis inobediens, nos et nostra violenter adhuc persequitur. Sed quia ad hoc mandatum suscepimus ut nos affectemus laudes hominum, nec eorum minas timeamus, divina nos protegente clementia, et vestrae auctoritatis suffragante censura, in pressuris constantiores inveniet. Unum tamen utile nobis, imo valde necessarium esset, pro quo vobis, tanquam patri filii, humiliter supplicamus, quatenus genus pietatis, quo pastor Ecclesiae, cum necessitas exigit, impius pro Domino fieri debet ; ita in comitem, et in omnem terram ipsius zelus vestrae rectitudinis propagaret, totum videlicet ejus comitatum a divinis officiis segregans; et ipsum districtioris justitiae vinculis alligans, ut universa plebs, quae nostram injuriam et ejus 73 malitiam non ignorat, et cui illius iniquitas multum displicet, nec major justitia displiceret, hinc occasione accepta proclamaret in eum, et sic quoniam Dei amore ab injusta actione spontaneus non vult desistere, clamore simul et timore hominum desisteret vel invitus. Nam sub quanto ejus malitiae onere gemimus, nostra humilitas non sileret, si referre singula morosum non esset, et audire taediosum, et legati nostri lingua fortassis omnia melius dicet, quam nostra indicare posset epistola. Pauperum corpora sepeliri concessistis; quod nos abnuere nec possumus, nec audemus. Sed salva vestra pace, et reverentia dicimus, si insepulta remanerent pro Ecclesiae justitia, non ideo animae minus haberent de gloria. Et quia a sanctitate vestra pauperibus sepultura conceditur, sub nomine pauperum a sepultura jam nullus excluditur. Valete. Amantissimo domino et Patri Ivoni, venerabilis vitae pontifici, frater Goffridus omnem ulcisci inobedientiam, et sic vitam promereri aeternam. Noverit, charissime Pater, vestra dilectio, in castro Vindocini, dictos illos regulares beati Georgii canonicos, in Ecclesia Beati Petri apertis januis contra interdictum vestrum solemniter festivitatem celebrasse, aliosque ejusdem castelli clericos quemdam burgensem defunctum, et cum defuncto justitiam 74 quasi defunctam sepelientes, publicis processionibus sepulturae tradidisse. De qua ecclesiasticae justitiae sepultura, quae contumaciae studio acta dignoscitur, et de hujusmodi sepulturae vindicta, vestrae sublimitati nostra humilitas aliquid scripsisset, si monachus unus sufficeret de inobedientia clericorum accusare multitudinem, et praesumptuosum non videretur tantae discretionis docere pontificem. Illud tamen perpendat vestra dilectio quod, si tanta justitiae injuria patienter portatur, verendum est ne sancta Ecclesia hac occasione de statu suo plurimum perdat, et suae honestatis et ordinis intolerabilem jacturam patiatur. Unde vestrae paternitati filiali dilectione supplicamus, quatenus ad nos misso vestrae auctoritatis decreto, tam perniciosa praesumptio sine vindicta minime transeat, ut quam grave sit suo episcopo non obedire, vel sic unusquisque transgressor agnoscat. De domno archidiacono, cujus virtutes vel vitia prudentiam vestram ignorare non credimus, vobis vera scribere non audemus, ne nostra veritas ejus odium nobis generaret, et qui male agit pejus ageret. Certe, si inordinata remissio pietas vel misericordia esset, circa delinquentes, sed impoenitentes, plurimum exhiberet; quibus etiam non pulsantibus, ejus misericordiae janua patet. Nam quis ex divitibus contra interdictum vestrum vult sepeliri, et non sepelitur? Pauperibus autem, qui culpam non habent, sepultura negatur. Potentibus 75 aperiuntur Ecclesiae; impotentes per quos quod male actum est, corrigi non potest, ab ecclesiis excluduntur. Sancto Evangelio teste cognovimus, et nullatenus dubitamus, benignum Jesum Dominum nostrum B. Petro quae liganda erant ligandi, et quae solvenda solvendi potestatem tradidisse . Sed aliter quam Dominus dedit, vel B. Petrus ab illo acceperit, indiscrete gloriosus vester archilevita, quasi propheta docens mendacium, solvenda ligat, et solvit liganda. Providete itaque, dilectissime Pater, ne justitia vestra, quae ex parte jam perire coepit, omnino pereat, et quod veraciter vobis mandamus, nobis non noceat. Honorabili domino, et praecordiali amico, domno Ivoni Carnotensi episcopo, frater Goffridus Vindocinensis monasterii servus, quidquid potest haberi salubrius De statu domini papae et Romanae Ecclesiae vobis veraciter annuntio quod dominus papa et Romam et Romanam Ecclesiam cum magna papa possidet et tranquillitate. Romae dominum papam inveni, cum quo inter alia de vobis locutus, bona quae potui et debui de persona vestra dicere, quidquid alii musitassent, illi non tacui. Inde cum redissem et 76 Lugduni a domno primate Lugdunensi, et a tota Ecclesia ejus multum honorifice susceptus, et per quinque dies cum omni comitatu nostro diligenter procuratus fuissem, audivi ab ipso archiepiscopo quae vestrae dilectioni occultare nec possum, nec debeo. Audivi itaque, domnum Senonensem, cum illo fecisse pacem et omnem obedientiam illi, tanquam suo primati, promisisse, nec vos illius pacis aliqua ex parte fuisse participem. Litteras etiam, quas in persona sua fecistis, sua voluntate dixit non fuisse factas, nec domino papae transmissas. Unde sub celeritate domino papae nuntiaret, quod litteras illas suas fuisse nullatenus crederet. Haec autem cum audissem, de vobis, sicut de charissimo domino et amico sollicitus, cum domno primate et clericis suis, qui vobis modis omnibus, quibus poterant, adversabantur, locutus fui, et vitae et personae vestrae honestatem et magnitudinem ostendens, inter vos et ipsos pacem studiosissime quaesivi. Unde vobiscum quo et quando placuerit, volo habere colloquium, quia ista et quaedam alia ad honorem vestrum, et utilitatem, ut aestimo, soli personae vestrae manifestare desidero. Conductum tamen, si vultis, ut ego veniam, mihi quaeratis securum, quia sacrilegos, qui me in adventu domini a curia vestra revertentem ceperunt, adhuc et merito habeo suspectos. Valete et voluntatem vestram super his mihi rescribite. Ivoni Carnotensium praesuli, frater Goffridus, salutem a Domino, et a se debitae dilectionis sevitutem. Sicut consuetudines monachorum B. Benedicti regulae concordantes laudamus, sic eas, quas sanctus Benedictus nec docet, nec praecipit, et quae a ratione penitus discrepare videntur, laudare non possumus. Sunt enim quaedam apud monachos institutiones, quas ratio nullatenus admittit, nec sanctorum quilibet Patrum invenit, sed insipientium consuetudo hominum instituit. Has in monasteriis quidam monachi sibi pro lege vindicant, et cum Christus dixerit: Ego sum veritas , nec dixerit: Ego sum consuetudo, pro sua tamen consuetudine legem veritatis immutant. Et, ut caetera taceamus, in hoc, ut nobis videtur, non mediocriter errant, quod unctionem infirmorum, cum a sancta catholica et apostolica sede sacramentum vocetur, et cum nullum sacramentum iterari debeat, iterandum putant. Unctionis utique sacramentum B. Innocentius papa adeo magnum dicit, quod poenitentibus, quibus caetera sacramenta negantur, nulla ratione putatur posse concedi. Quid tamen super hoc magnitudo vestrae discretionis sentiat, et quid tenendum doceat, scire desideramus, quia quamvis ista et ratione, et auctoritate esse vera non dubitemus, ea tamen vestrae auctoritatis decreto firmari volumus, et rogamus. Ivo Carnotensis Ecclesiae minister, Goffrido Vindocinensi abbati, salutem et dilectionem. Unctionem infirmorum non aestimo repetendam, quia, sicut ipse asseruisti, secundum institutum apostolicae sedis, genus est sacramenti, qui autem sacramenta Christi et Ecclesiae repetit, injuriam ipsis sacramentis ingerit. Unctio enim infirmorum publicae poenitentiae est sacramentum quam non esse repetendam, sicut nec baptismum, testatur Augustinus, testatur Ambrosius. Augustinus in Epistola ad Macedonium: Caute salubriterque provisum est, ut locus illius humillimae poenitentiae semel in Ecclesia concedatur, ne medicina vilis minus utilis esset aegrotis; quae tanto magis salubris est, quanto minus contemptibilis fuerit. Ambrosius in secundo libro de Poenitentia: Sicut est unum baptisma, ita et una poenitentia; quae tamen publice agitur. Nam quotidie nos debet poenitere peccati; sed haec, delictorum leviorum illa graviorum. Goffrido vitae laudabilis episcopo, dulcissimo domino suo, et praecordiali amico, frater Goffridus suus quale et quantum potest, et sapit, obsequium, et purae dilectionis affectum. Apud bonitatem vestram, venerabilis Pater, de Vindocinensi comitissa ego conqueror, et mecum omnis congregatio nostra. 79 Ipsa enim, dum pro necessitate monasterii essem in pago Andegavensi, terram quam monasterium nostrum pacifice tenuerat, nobis bis abstulit, corticem etiam arborum, quam ad usus suos homines nostri collegerant, sicut diu consueverunt, cremari fecit. Praeterea monachi Majoris Monasterii, quos B. Martini humilitas aliquantulum sublimes fecit, decimam, de qua, vobis praesente, eis obtulimus justitiam, nobis auferunt violentia saeculari. Robertus de Monte laudato, non laudandus, praedam nostram rapuit, de cujus redemptione centum accepit solidos, quos male acceptos, Vindocini pejus expendit. Quis istorum erga nos melior fuerit, nec ab homine, nec ab angelo sciri potest, cum unusquisque eorum contra nos pessime egerit. Pro quibus omnibus vestrae dilectioni multum humiliter supplicamus, quatenus ad Vindocinenses clericos misso vestrae auctoritatis decreto, sic unusquisque supradictorum malefactor corrigatur, ut in his quae contra nos male commiserunt, nullus eorum gratuletur. Archipresbytero vestro vestrae bonitatis gratia praecepistis, ut nobis, si necessarium esset, ecclesiastica justitia subveniret. Ipse quidem ad jussionem vestram omnia se facturum pollicetur, sed ex omnibus nihil omnino operatur. Certe circa ea quae saeculi sunt, pronum eum novimus, et multum sollicitum, et alienam aquam satis prudenter conducere novit ad suum molendinum. In his autem, quae ad Ecclesiae justitiam pertinent, eum quidem laudaremus, sed pro eo incurrere mendacium nolumus. Dilectissimo domino suo, domno Goffrido catholicae vitae episcopo, frater Goffridus, dimidium animae suae, et, si non sufficit, totam animam et corpus. Multiplices gratiarum actiones, dulcissime Pater, pro multis beneficiis vestris, vobis referimus, et maxime pro visceribus vestrae charitatis, quae circa nos firma, et inconcussa sentimus. De monachis Majoris, ut dicitur, Monasterii, quos B. Martini humilitas superbos, et ejus paupertas pecuniosos fecit, saepius conquesti, adhuc conquerimur; et de ipsis in praesentia vestra die festivitatis B. Aegidii justitiam accipere desideramus. Carnotum autem venire propter illum leprosum Guillelmi filium, et propter alios Ecclesiae nostrae inimicos non audemus; et pro importuna etiam multitudine laicorum, quam praedictos monachos ibi babituros nullatenus dubitamus. Ad voluntatem tamen vestram ire et redire, ubi vel quando placuerit, vestro conductu non recusamus. Honesta tamen discretio vestra, sic vestro honori, et nostrae utilitati provideat, ne vestrorum amicorum fidelissimus justitiae suae detrimentum patiatur, vel personae opprobrium qualibet occasione incurrat. Valete, et quod vobis placuerit, litteris significate. Charissimo domino suo et dulcissimo amico, Goffrido venerabilis vitae Carnotensi episcopo, frater Goffridus a Deo salutem, et a se purae dilectionis servitutem. Audivit parvitas nostra de vestra magnitudine, quod sine admiratione audire non potuit. Frater unus ex nostris, sicut nobis retulit, olim ad vos venit, querimoniam facturus de Ursione filio Nivelonis, cujus dimidium clamorem vix audire dignatus, quod a fratribus nostris excommunicati vestri suscipiebantur, ei opposuistis. Hoc non a vobis, sed ab alio inventum credimus qui, quasi Susannam criminatus, testimonium protulit falsitatis. Absit enim a sinceritate fratrum nostrorum tanta Christi injuria, et ecclesiasticae justitiae tam detestabilis sepultura! Ipsi enim Dei justitiam sepelire non noverunt; sed ubi mortuam agnoscunt, suis orationibus conantur suscitare. De praedicto Ursione, et de Pagano Nivelonis fratre, honestae vitae Pater, conquerimur, quorum unus, Ursio scilicet, post multa alia mala, quae jam nobis fecit, mille oves et quatuordecim boves nobis abstulit. Paganus vero molendina nostra, quae apud Pisostum habebamus, igne cremavit. De monachis Majoris Monasterii apud bonitatem vestram multoties proclamavimus, et ut clamor noster nobis proficiat, multum suppliciter vos rogamus. Valete Bono domino et praecordiali amico Goffrido honorabilis vitae episcopo, frater Goffridus quidquid a Deo animae fideli datur salubrius. Optime nostis, Pater optime, de comitissa Vindocinensi me apud paternitatem vestram conquestum fuisse. Postulans adhuc rogo, et rogans postulo saepe quaesitam de domina illa justitiam. Mihi vestra bonitate mandastis, quod inter me et illam aut placitandi, aut concordiam faciendi respectum usque ad festivitatem sancti beati accepistis. Dei domini bona gratia, cum omni Christiano pacem Christi et concordiam habeo, et satis desiderarem habere concordiam cum domina illa, sed semper est discors ejus concordia. Ego tamen aut vobis mediatore volo concordiam, aut vobis judice quaeso justitiam. Verbo et scripto, ne causam nostram agerem sine judicio vestro, mihi interdixistis, et merito. Omnino enim injustum est, et sacris canonibus, sicut ipse melius nostis, penitus obviare videtur, ut ecclesiastica causa saeculari et peregrino judicio terminetur, et quod vos et vestros facere decet, aliis, etiam personis ecclesiasticis, concedatur. Hoc si fieri posset, Ecclesia vestra damnum pateretur, et sui juris et honoris perderet plurimum. Ecclesiae etenim vestrae gloriam alteri dare, nec sanctitatis genus est, nec religionis membrum. Hoc etiam bene nostis, dilectissime, quod saeculares 83 homines sua consuetudine sanctae Ecclesiae auctoritatem conantur annullare. Et cum eis in modico occasio cujuslibet consuetudinis contra ecclesiastica jura conceditur, hoc deinceps omni tempore sibi vindicare nituntur. Sic qui hoc facit contra suam Ecclesiam, mundialem suscitat rixam, et cum aliquando aliter facere voluerit, saecularis tempestas non patitur. Dilectionem itaque vestram ad locum nostrum, imo vestrum, venire humilitas nostra multum precatur, ad nos vestrae sanctitatis servos praedicto termino accedere discretio vestra non pigritetur. Quod si vobis tunc non licet, vel displicet, alius terminus inter me et comitissam, loco mihi et sibi securo, a vobis ponatur, ubi aut vestro consilio concordiam faciamus, aut vestro judicio Ecclesia nostra justitiam consequatur. Valete. Dilectissimo domino et Patri Goffrido catholicae vita pontifici, frater Goffridus pro Christo carcerem, exsilium, vel mortem non timere, nec ea quae sunt his contraria, justitiae et veritati qualibet occasions praeponere. Adversitatem siquidem vestram audivimus, quam veraciter facimus nostram totis visceribus, et quia sine vobis prosperitatem habere non gaudemus, et adversitatem 84 sustinere vobiscum optamus, diligenter et humiliter supplicamus vobis, ut si nostrae humilitatis servitio indigetis, nobis litteris significetis, quia privatim et publice, et voluntati et necessitati vestrae nos et nostra offerimus. Non sit vobis anxiosum, dulcissime Pater, in vestra necessitate, nostrae parvitatis, imo magnitudinis servitium suscipere, nec vestrum super hoc, sed sancti Spiritus sensum habeatis per Salomonem dicentis: Si possides amicum, in tentatione posside eum . Amicus enim in necessitate probatur, et medicus. Valete, et si quid unquam de vobis bene promeruimus. nobis in vestra necessitate non parcite. Goffrido honorabilis vitae Patri Carnotensi Ecclesiae a Deo dato pastori, frater Goffridus et perpetuam salutem a Domino, et a se debitae dilectionis servitutem. De monachis Majoris Monasterii saepius conquesti adhuc conquerimur, qui sagittis rapinae et saecularis violentiae in nobis assidue jaculantur. Decimam, quam fratres nostri a primo abbate monasterii sui pacifice tenuerunt, et de qua eis, vobis praesente, obtulimus justitiam, contra interdictum vestrum, cum gladiis et fustibus, quasi etiam Herodianis adductis secum, nobis auferunt, et alteram etiam, quam antea non auferebant, et sic nobis mala quae possunt, faciunt; et quae faciunt, licere putant. Vos eis verbo, et eorum 85 abbati scripto interdixistis, ne ulterius caperent decimam illam, eosque admonuistis, ut venirent in curiam vestram, inde habituri omnem justitiam. Ipsi vero verbi et scripti vestri pariter contemptores, magis ac magis nos infestare conantur, et vestram auctoritatem persequi, et vobis derogare videntur. Unde paternitati vestrae humiliter supplicamus, quatenus ex adverso ascendatis, et murum pro domo Israel inobedientibus opponatis; quod nobis necessarium, et vobis honorificum esse minime dubitatis. Mirari tamen nec possumus, nec debemus, si in nos et in vos quasi in arido hoc faciunt, qui in viride lignum , in pastorem scilicet proprium Turonensem archiepiscopum, sulfureo igne quondam exarserunt, nec male accensum sulphuris ignem postea exstinxerunt. Quos utinam superbi Saulis mors digna, et Mariae sororis Aaron lepra, atque Judae perversi discipuli poena deterrerent, et sic mortua in ipsis superbia, quae mater est et nutrix totius iniquitatis, et maxime cupiditatis, a monasticae fraternitatis infestatione desisterent, nec pontificalem, ut Judas Christum, persequerentur dignitatem, nec pontifici, sicut Maria Moysi, derogarent. Valete. Justitia vestra nota sit omnibus hominibus, et amplius nobis, qui amplius indigemus. Domno Goffrido glorioso Carnotensis Ecclesiae episcopo, frater Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque servus, suae bonae consuetudinis obsequium, et purae dilectionis affectum. Semel et secundo scripsit vobis dominus vester et noster papa Calixtus, praecipiens, ut nobis de his, qui in episcopatu vestro nostra auferrent, justitiam faceretis. Quaesivimus eam de Herveo de Scalis, et de duobus presbyteris, et adhuc habere non possumus. Rogamus iterum ut secundum domini papae praeceptum de praedictis hominibus nobis justitiam faciatis. Parati enim sumus ante vos loco opportuno et tempore competenti venire, quod justum fuerit accepturi, et de fratribus nostris, quibus crimen sacrilegii intenditis, quantum justitia dictaverit, et apostolicae sedis permittit auctoritas, responsuri. In hoc tamen non noctes, secundum consuetudines laicorum sed secundum instituta canonum, inducias postulamus. Nolite judicare personaliter. Domini verba sunt haec: Nemo recte in judicio personam accipit alienam, nisi prius accipiat suam. Certe non plus in concessione ornamentorum sacerdotalium ab apostolica sede abbatibus indulgetur quam illi qui sine vitae meritis et ordinibus sacris episcopus eligitur. Si cuilibet retractare 87 placet quod Romanus pontifex facit, et in eum qui soli coelo innocentiam debet, os ponere praesumit, et illud retractare placeat, quod illum magis intuitu misericordiae, quam censura justitiae respexit. Acephali non sumus quia Christum Salvatorem caput habemus, et post ipsum, Romanum pontificem. Hoc caput habuit monasterium nostrum in initio sui, et habebit, Deo auxiliante, usque in finem saeculi. Professionem, quam objicitis, a sanctae memoriae papa Urbano, praedecessoris vestri tempore, irritam penitus factam in haec verba noveritis: « Urbanus episcopus, servus servorum Dei, venerabili congregationi Vindocinensis monasterii, salutem et apostolicam benedictionem. Relatum nobis est quod Carnotensis episcopus a charissimo filio nostro Gauffrido vestro abbate, in consecratione, quam accepit ab eo, professionem extorserit. Quam quia contra Romanae Ecclesiae auctoritatem factam agnovimus, abbati quidem nos misericorditer hujusmodi noxam indulsisse noveritis, professionem vero ipsam ita annullamus, ut nullas penitus vires obtineat. Insuper etiam, ne abbas monasterii vestri deinceps episcopo professionem faciat, et nostrae auctoritatis privilegio firmatum est, et praesentibus litteris prohibemus. Si quis autem in posterum contra haec venire tentaverit, a sanctae ecclesiae liminibus arceatur, et maneat excommunicatus, donec resipiscat, et Romanae Ecclesiae satisfaciat. » Datum Romae VIII Kalend. Decembris. 88 Hoc ipsum dominus papa Paschalis sua auctoritate firmavit. Quod super quemlibet Vindocinensem monachum nulli episcopo potestatem aliquam exercere liceat, ab ipso eodem felicis memoriae papa Urbano hoc modo prohibetur: « Urbanus episcopus, servus servorum Dei, omnibus sanctae et apostolicae Ecclesiae filiis, salutem et apostolicam benedictionem. In Arvernensi concilio residentibus nobiscum Galliarum episcopis, praeceptum, et Romae postea praesenti decreto firmatum est ut nullus episcoporum vel archiepiscoporum super quemlibet monachum Vindocinensis monasterii potestatem aliquam exercere praesumat. Monasterium enim ipsum, et fratres ejusdem loci ita specialiter sub apostolicae sedis defensione, ac Romana libertate positi sunt ut nulli omnino hominum, nisi Romano pontifici et eorum abbati, in ipsis potestatem aliquam aut dominationem liceat vindicare. Si quis autem ista temerare scienter praesumpserit, excommunicatus maneat, nisi resipuerit, et Romanae Ecclesiae satisfecerit. Datum Romae, II Kalendas Aprilis. » Privilegia sanctae Romanae Ecclesiae, quibus monasterium nostrum munitur, vobis videnda saepe obtulimus. Sed quia sublimitas vestra distulit videre, vel noluit, quaedam ex ipsis vestrae dilectioni transcripta mittimus, ne deinceps quasi ex ignorantia contra apostolicae 89 sedis benignitatem brachia erigatis, quae vos et nos creavit, non nostris meritis, sed sua gratia. Valete in Domino semper. Bono domino et pio Patri Goffrido, laudabilis vitae episcopo, frater Goffridus, quidquid haberi vel mandari potest salubrius. Dum apud Bonam Vallem vos et nos simul essemus, prae amaritudine animi perturbati, praesens dicere nolui quod absens vobis scribo, ne vos merito teneam suspensum, qui me immerito habuistis suspectum. Animus quippe meus juste fuerat perturbatus, quia mala pro bonis, odium utique pro dilectione mea sentiebam mihi retribui, retributionem videlicet, quam Deus nec novit, nec docuit. Quidquid seminatores discordiarum subpungant vel mussitent, praesentes litterae non fabularum relationem, sed puram loquentur veritatem, me videlicet nihil unquam contra vos, vel contra Ecclesiam vestram a domino papa Calixto quaesiisse, vel ipsum fecisse. Privilegium quidem apud Stampas mihi fieri debuit, et scriptum fuit. Sed quia in eo quaedam sunt posita, quae neque Ecclesiae vestrae utilia, neque monasterio nostro necessaria videbantur, in loco, quo scriptum fuerat, remansit non bullatum . Postea vero Parisius factum est privilegium, in quo dignitas et honor monasterii nostri memoratur pariter et firmatur, nec in eo honor Ecclesiae 90 vestrae minuitur, sed augetur. Quod patet omnibus, qui invidum oculum non habent, nec obliquo sidere res bene gestas considerare conantur. Absit hoc a sinceritate animae meae, ut amico vel inimico aliud promptum in lingua exhibeam, et aliud teneam clausum in pectore. Illud veraciter credatis quod in privilegio ipso nulla contra Ecclesiam vestram, vel de Ecclesia vestra facta est mentio. Quod si dominus papa aliquid de suo nobis contulit, nec vobis quod vestrum est abstulit, vos dominum nostrum et praecordialem amicum inde laetari desideramus. Sed si inimici nostri inde lugent et contristantur, nos idcirco quod apostolica auctoritate firmatum est, atque sub anathemate ligatum, nec possumus solvere, nec debemus. Valete, et si bene locutus sum, et bene operatus, testimonium perhibete. Non enim contra memetipsum facere consuevi, nec nostram mordere linguam, cum loqui debui. Bono domino et suo viscerali amico, Goffrido laudabilis vitae episcopo, frater Goffridus puram dilectionem, et purae dilectionis servitutem. Docent nos decreta sanctorum Romanorum pontificum, Leonis videlicet magni, Symmachi, Felicis, Gregorii, Hormisdae, Sixti, Eusebii, nullum suis rebus exspoliatum, vel a propria sede pulsum, in aliquo 91 judicari, vel ad concilium debere vocari, donec omnia quae sibi ablata fuerunt ex integro restituantur; quae tanto tempore possideat, quanto ea amisisse cognoscitur. Si quis dicit non ad judicium causae, sed ad judicium investiturae exspoliatum posse vel debere vocari, claves sanctae Ecclesiae agitare et leges catholicae et apostolicae sedis violare conatur; quibus prohibitum est ne quilibet exspoliatus vocetur ad judicium, sive in aliquo judicetur. Si igitur exspoliatus in aliquo judicari non debet, manifestum est, nec super hoc ullatenus rationabiliter dubitari potest quod non solum judicium causae et investiturae ab exspoliato removetur, verum etiam nulla contra eum judicii vocatio fieri permittitur, quoniam inane esset et vacuum eum ad judicium vocari cui in nullo judicari conceditur. Praeterea novimus, qui praesentes eramus, dominum papam Urbanum, in Arvernensi concilio super hoc diffinitam, et ab omnibus qui aderant episcopis et abbatibus laudatam dedisse sententiam, ut quicunque sine vocatione et judicio exspoliarentur, etiam sine vocatione et judicio investirentur. Valeat dominus meus, et vigeat, et sic sanctarum Scripturarum veritate pascatur ne cibo indigeat alieno, qui saepe famelicum facit, et neminem satiat. Goffrido venerabili episcopo, frater Goffriaus, salutem et benedictionem. Leges Romanorum pontificum exposuistis, quae vestra expositio magis exspoliandi vestitos occasionem praebere noscitur, quam investiendi exspoliatos, dum exspoliatores defendere nititur. Licet ipsa mihi minime placuisset, forsitan tacuissem, nisi aliter exponi et teneri ab apostolica sede vidissem et audissem. Bonae memoriae dominus noster papa Urbanus, non in occulto, sed in generali concilio, adjudicavit eos absque judicio et vocatione debere investiri qui sine judicio et vocatione sunt exspoliati, ne sub occasione vocationis et judicii interveniret dilatio, et per dilationem aut diuturna, aut sempiterna maneret exspoliatio. Leges itaque istas exposuit sedes apostolica, quae illas dedit, et legum datores jure debent esse legum expositores. Hoc utique et in Vetere, et in Novo Testamento reperitur. Nam leges dederunt Christus et Moyses, et exposuerunt. Si qui vero post ipsos legum expositores dicuntur, in hoc tantum sunt recipiendi, ubi nihil perversum, nihil eis sensere contrarium. Eodem spiritu, quo dictante et lex prima per Moysen data est et per Christum secunda, sancta apostolica sedes leges, quas canones appellamus, dedit et ipso inspirante exposuit. Si quis igitur apostolicae sedi, 93 quae leges canonum dedit, in canonum expositione contrarium sentit, non sapit, quicunque est ille, sed desipit, et quia suo spiritu loquitur, non cultor, vel expositor divinae legis, sed insidiator et oppressor indubitanter agnoscitur. Olim Carnotensis Ecclesia boves et oves, vel quaecunque Ecclesiarum praedae si caperentur, reddi aut recredi faciebat, aut statim in rapinarum auctores ultionem ecclesiasticam exercebat. Nunc autem Ecclesia Dei quinquagenaria possessione sine ultione privatur, et vocatur ad judicium, quae sine judicio et vocatione, seu qualibet reclamatione exspoliata dignoscitur. Hoc sanctus Eusebius non docuit, cujus sententia minus sapientis, quam ipse fuit, expositione non indiget; qui exspoliatum ad judicium vocari penitus interdixit. Et beatissimus doctor et martyr Cyprianus dicit rem manifestam non dilatione consilii, vel disceptatione debere differri. Et Damasus papa exspoliatis quae ante possidebant prius ex integro reddi, et postea respondere praecepit. Qui exspoliato, quae ante possidebat primitus reddi, et eum postea respondere admonuit, praeposterum ordinem in Ecclesia fieri non permisit, ut videlicet prius ad judicium vocaretur exspoliatus, et post judicium investiretur. Item ex Africano concilio: Si quis absens exspoliatus est, quidquid et a qualibet persona ablatum fuerit, sine omni dilatione reddatur. Qui omnem dilationem prohibuit, exspoliatum ad judicium vocari non permisit, cum ipsa judicii vocatio 94 sine dilatione fieri non possit. Ego siquidem absens exspoliatus fui; sed me privata causa non absentaverat, sed domini papae obedientia. De exspoliatis, sanctorum Patrum plures sententias protulissem, nisi timerem paginam facere longiorem. Unum tamen propono, quod expono, ecclesiasticum scilicet rigorem immutari posse malignitate odiorum. Valde dura et pertinax est indignatio, quae aut culpabilem humiliter culpam agnoscere, aut inculpabilem se rationabiliter excusare non patitur. Hoc permaxime ab illis fit qui aliorum humilitate superbiunt, et dominatione, non miseratione gloriantur. Charissime Pater et domine, per primae regenerationis, et per monasticae religionis sacramentum veterem exuisse hominem, et induisse novum me profiteor, sed postea veteris vestigia secutus, novum offendisse me non diffiteor. Nam contra vitae merita ordinatus levita, deinceps vero, non quidem sapientiae doctrina, abbas factus, et Romae presbyter consecratus, in sancto et sacro ordine de mea minus quam debui, et de aliorum salute sollicitus fui. Me miserum, me infelicem prorsus confiteor. In hoc tamen miseratio divina me servavit, quod neque Ecclesiarum, neque ecclesiasticorum honorum occultus fui vel publicus emptor. Nulla ratione ab illa arbore volo evelli, imo desiderio desidero ejus radicem colere, et illius qualiscunque ramulus fieri quam a Patre coelesti plantatam cognovero. Si ille timendus est, ille cavendus, quod bene dixistis, qui per pacis imaginem 95 decipit; ille valde diligendus est et honorandus qui per charitatis veritatem dilexit, nec sua tantum ei quem amicum credebat in sua necessitate exhibuit, sed etiam per semetipsum magna humilitate servivit. Qui debita etiam inimico ecclesiasticae aequitatis auxilia memoravit, servitia sibi exhibita cum magnae dilectionis obsequio silere non debuit. Tutius est enim aliorum beneficia publicare quam sua, ne forte in praesenti saeculo recipiat mercedem quam recipere debuerat in futuro. Qui bene vigilavit et vigilat, ut melius vigilet, admoneri debet. Nam qui bonus est, admonendus est ut melior fiat. Qui tamen aliquando bene vigilavit, etiam quando voluit, obdormivit, et qui voluntarie subvenit, iterum quando voluit, subvenire distulit. Ducentas etenim libratas, praeter amissas possessiones et consuetudines rebus nostris violenter impressas, in vestro episcopatu, vestro in tempore, nobis apud vos conquerentibus, monasterium nostrum perdidit: unde postea quod valeret solidos sexaginta, recuperare non potuit. Nec vos idcirco pulsatum aliunde vel coactum existimo, si dominus papa apud reverentiam vestram apostolicae sedis injuriam deposuit, quam silere non debui, nec silebo, et quam ipse per semetipsum juste vindicare potuisset; et adhuc, si necessarium fuerit, Deo auxiliante, vindicabit. Ille, inquam, vehementer est ingratus gratiae 96 Romanae Ecclesiae, si ei obedire dissimulat; pro quo ipsa censuram justitiae quasi ignorare voluit, et eum respexit solo intuitu misericordiae. Nec bene servat Romanum pontificem juratum fidelitatis sacramentum, qui suum ei auferre machinatur alodium. Si legatus apostolicae sedis, sicut scripsistis, ne nobis faceretis justitiam, praecepit, contra constitutionem Dei, et domini papae praeceptionem fecit, et in seipsum suam ipsius sagittam retorsit, dum potestati, pro qua sibi obeditur, obedire prohibuit. Nam cum adversus potestatem, qua sibi praecipere conceditur, praecepit, praecipiendi potestatem amisit. Privilegium enim, quo quisque utitur, meretur amittere, qui sibi concessa abutitur potestate. Ille veraciter sibi concessa potestate abutitur, qui occasione legationis Romani pontificis contra Romanum pontificem agere conatur, sed, dum contra torrentem brachia erigit, frustra fatigatur. Et angelo quidem male contigit, qui Deo aequari voluit; et legato, qui ipso pontifice Romano major videri concupiscit, male continget; qui, dum plus fieri appetit quam apostolicus, apostaticus fiet. Et quoniam, sicut dicitur, in ipso praecessit quaedam elatio reprimenda, ut videlicet de domino papa, charissimo Patre nostro, cum quodam episcopo, quem Romana Ecclesia creavit ex nihilo, perverse loqueretur, ab Ecclesia Dei respuendus esset et detestandus, ut vel sic posset agnoscere quam grave sit in eum qui soli coelo innocentiam debet os ponere. 97 Novit praeterea vestra dilectio quid magistro debeatis, et quid discipulo. Nam secundum Salvatoris testimonium: Non est discipulus supra magistrum , neque apostolus major eo qui misit illum. Si vero pro domini papae obedientia mihi injuria redditur, laetor non mediocriter et delector pro tanto domino injuriari, pro quo non solum quamlibet injuriam sustinere, sed etiam pro ipso crucem portare paratus sum; a cujus sancta obedientia et fidelitate nemo unquam vivum vel mortuum me poterit separare. Cum Nivelone non causam agendam apud Carnotum, sed terminum audientiae de investitura, vestro consilio inductus, non nostra ductus voluntate suscepit, quod totum occasione vestra credidi et credo praeteriisse. Nam dum adhuc apud Bonamvallem essem vobiscum, dixistis, quod Carnotum me minime conducere poteratis, et ideo utile, imo necessarium erat ut terminum mutaretis et locum, sicut fecistis. Per Hugonem etenim decanum vestrum mihi postea mandastis ne termino inter me et Nivelonem statuto Carnotum venirem, quia ibi adesse non possetis. Praeterea per fratres nostros Paganum et Galterium usque ad Rogationes vos ad partes nostras venturum significastis, ubi secure et certo die de investitura tractaremus, et interim Nivelonem, ut nos investiret, rogaretis. Exspectavimus quidem terminum, sed neque vos neque aliquem ex parte vestra vidimus, et adhuc exspoliati, et 98 multiplicis dilationis pondere praegravati, ut investiamur, et domini papae praeceptum observetur, diligenter rogamus. Alioquin cum Naboth Israelita, et plebe Israelitica advocatum de coelo, ut nobis subveniat, imploramus. Dilectissimo Patri et domino Goffrido, honorabilis vitae episcopo, frater Goffridus purae dilectionis affectum pariter et effectum. Nescio cujus suggestione et consilio mihi saepius dixistis in hoc anno, quod Ecclesiae vestrae non tollerem quod habuit, et habere debet in monasterio nostro. Et ego vobis jam dixi, et scripto praesenti adhuc dico, quod Ecclesiae vestrae quidquam tollere nec possum, nec volo; imo illam, et in tempore vestro maxime, diligere et honorare toto corde desidero, si malignitas invidorum permiserit; si non amplius, non tamen minus quam quilibet praedecessorum nostrorum ante me fecerit. Et quidquid Ecclesia vestra in creatione monasterii nostri sibi in ipso reservavit, vel deinceps juste et regulariter habuisse dignoscitur, non contradico, sed concedo et, quandiu vixero, velint nolint angeli discordiarum, diligenter observabo. Injustum est enim et impium, quod justa et pia dispositione bonorum praedecessorum vestrorum et fundatorum monasterii nostri 99 factum et per ipsos irre tractabili apostolicae sedis auctoritate firmatum novimus, violare. Ea quae ab antecessoribus vestris nobis sunt scripta, vobis Andegavis monstrare volui, sed vos non habuistis spatium videndi. Ibi enim praecepta et privilegia jam per tres annos reservantur, propter superfluitates aquarum, quae armaria nostra, quae sunt Vindocini, adeo inundaverunt et aquosa reliquerunt, quod ex parte libri nostri, qui ibi fuerant, perierunt. Et quoniam ad praesens partim corporis infirmitate, partim monasterii necessitate detentus, Vindocinum fortassis venire non potero, rogo suppliciter ut domnum Bernardum, et domnum Rainardum, vel eorum alterum ad nos mittatis, et ego eum a Vindocino usque Andegavim conduci faciam et ad vos reduci qui nostra videat scripta, et ad vos, si placet, reportet transcripta. Vobis iterum, si quaesieritis, quando Vindocinum venerimus, ea libenter monstrabimus. Ibi, Deo auxiliante, videbitis unde reprimi debeat importuna loquacitas aemulorum, qui, suorum ventositate verborum, tempestatem suscitare conantur in tranquilla mente bonorum. Dulcissimo domino et amicorum praecipuo, Goffrido venerabilis vitae episcopo, frater Goffridus dictus abbas, et omnis congregatio Vindocinensis monasterii, quod possunt, quod sapiunt, et seipsos. Bene, imo optime, charissime Pater, de justitia nobis facienda praecepit vestra dilectio; sed quod bene praeceptum est, non est bene servatum. Theobaldus enim de Gravia homines excommunicatos, quos suos esse negabat, secum habet ad mensam et in servitio suo: quod noverunt multi, et fortassis domnus decanus non ignorat. Praeter ista et multa alia damna domnus Joannes filius comitis Vendocinensis et cum eo quidam vavassores milites de Castro Vindocini, quamdam optimam obedientiam nostram adeo depraedati sunt et devastaverunt quod necesse est monachos, qui eam inhabitabant, et cultores ejus discedere, eamque in solitudinem redigi. Hoc novit domnus decanus vester. Locutus est inde cum comite, nostra admonitione. Sed comes nihil penitus fecit quod nobis sit utile. Unde dilectioni vestrae humiliter supplicamus, ut quod contra nos actum est, et quotidie pessime agitur, sic corrigatis, quatenus malefactores nostri, parochiani vestri, et ablata nobis restituant, et quietos deinceps nos esse permittant. Bone et pie 101 domine, tot et tantas pressuras, tribulationes et angustias a Vindocinensibus hominibus nobis illatas, quarum etiam partem praesentibus comite et hominibus ejus, vobis diximus, ultra sustinere ulla ratione non possumus. Inter caetera, quae contra nos eorum intolerabilis rabies egit, homines B. Martini, et Sancti Launomari captos et ligatos, nuper in unam de obedientiis nostris adduxerunt, et ibi eos, quandiu placuit, tormentaverunt. Rapuerunt quae erant in domo, et monachorum claustra carcerem fecerunt captivorum. Hac itaque nimia et inaudita necessitate cogente, dominus papa a nobis requirendus est. Cujus auctoritate et consilio oportebit nos aut mutare locum, aut in loco quae decet monachos quietem habere. Horum alterum necessarium imminet, vel nos ab invicem separari et ad alia monasteria transmigrare.
(Rom. VIII, 35) (genus enim pietatis est, ut
B. Hieronymus dicit, impium fieri pro Domino) (Matth. XVI, 19) (Joan. XIV, 6) (Eccli.
VI, 7) (Luc. XXIII, 31) (Matth. X, 24)