229  LIBER QUINTUS. EPISTOLA PRIMA. EPISTOLA II. EPISTOLA III. EPISTOLA IV. EPISTOLA V.   233  EPISTOLA VI. EPISTOLA VII. EPISTOLA VIII. EPISTOLA IX. EPISTOLA X. EPISTOLA XI. EPISTOLA XII.   244  EPISTOLA XIII. EPISTOLA XIV. EPISTOLA XV. EPISTOLA XVI.   252  EPISTOLA XVII. EPISTOLA XVIII.   254  EPISTOLA XIX. EPISTOLA XX. EPISTOLA XXI.   258  EPISTOLA XXII. EPISTOLA XXIII.   260  EPISTOLA XXIV.   262  EPISTOLA XXV.   263  EPISTOLA XXVI.   264  EPISTOLA XXVII.   266  EPISTOLA XXVIII. MONITUM IN EPISTOLAM SEQUENTEM. GOFFRIDI EPISTOLA AD CLUNIACENSES.  Ad ineundam suffragiorum societatem.
Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, Gualterio vitae laudabilis thesaurario, Goffrido de Alogia, suis praecordialibus amicis, cum dilectione salutem.
Infirmitatem siquidem vestram audivi; quam, sicut animus meus veraciter novit, meam feci compassionis affectu. Dilectum mihi valde misi vobis medicum; satis libentius, si necessarius essem, misissem meipsum. Hunc si adhuc habere placet, quod vobis placere cognosco, mihi non displicet. Si iterum remittere vultis, bonum est mihi, et necessarium habeo, si sine damno corporis vestri remittere potestis. In Domino semper 230 valeatis, et quia in quantum humilitas mea sufficit vos diligo, nullatenus dubitetis. Goffridus Vindocinensis monasterii servus, Gualterio honorabilis vitae, thesaurario, se et omnia sua. Cum de subversione adversariorum Ecclesiae Dei nuper Turonis in domo vestra loqueremur, et nos ibi mutuae dilectionis vinculis sub testibus alligaremus, inter alia quae sumus locuti, ut cum domino Radulfo archiepiscopo concordiam facerem me admonuistis, quoniam utilis erat, et multum necessarius in causa quam scitis. Quod iterum atque iterum considerans, invenio esse salubre consilium, ut pravis hominibus semper utamur in bonum, exemplo videlicet Salvatoris, qui Judam apostatam habuit nostrae salutis instrumentum. Ars etiam optima, et altus est sensus, si per unum nequam nequam alter fuerit condemnatus. Hinc igitur volo ut cum eo prudentia vestra sapienter loquatur, et quid super hoc actum exstiterit, mihi celeriter notificare non pigritetur. Gualterio Turonorum archiepiscopo designato, frater Goffridus se et suum posse. Mentis quidem desiderio desidero vobis obedire; sed quod mentis firmitas vehementer optat, carnis infirmitas vehementer 231 formidat urbem Romam, referentibus peregrinis inde noviter venientibus, ita audivi perturbatam quod dominus papa ibi non est, et Sutrium Petro Leonis ablatum est. Dominus siquidem papa apud Beneventanam urbem moratur; sed revertendi Romam non habet facultatem. Si vero persona quaelibet ad eum transiens invenitur, non ei aufertur cappa, sed de vita statim et membris agitur. Unde oportet me consilium vestrum adhuc audire, et si pro certo vitae periculo vos exponere vultis antequam legati vestri revertantur, quod laudare non possum nec debeo, mihi notificate. Ego autem sine vobis movere non audeo, vobiscum tamen, sed pro vestra utilitate, si sanus fuero, paratus sum et in carcerem et in mortem ire. Vale, et quod in aure vobis dico, nulli praedicate. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, suis in Christo dilectis, Stephano decano, Huberto cantori, Guarnerio archidiacono, purae dilectionis obsequium. Quia me indignum et peccatorem vocastis ad episcopi vestri electionem, multas vobis refero gratias. Ego quidem vestrae vocationi satis libenter acquievissem, nisi sub hac occasione, quod dicere nolo, subire timuissem. Et quoniam, ut postulastis, me praesentem nunc habere minime potestis, absens 232 laudo quod secundum Deum feceritis. Goffridus Vindocinensis monasterii minister indignus, Stephano decano, Huberto cantori, Guarnerio archidiacono, salutem. Subdolum illum, quem multa falsitas facit etiam in veritate suspectum, nunc veraciter a desiderio suo frustratum cognoscimus. Unde omnipotenti Deo, cujus misericordiae dono hoc actum esse dignoscitur, gratias referre unanimiter debemus. Et quia ejusdem Dei et Domini nostri Jesu Christi operante clementia causam nostram omnino in prospero statu consistere cernimus, summopere cavendum est ne prosperitatem, quam ipse nobis misericorditer tribuit, in errorem vertamus. Saepe enim quidam in adversitate positi Deo servire et eum quaerere desiderant, sed cum jam prosperitatem adepti fuerint, ei quem quasi prius dilexerant, obedire recusant. Et ideo sicut in adversitate, bonitate ejus suffragante, fracti non fuimus, in prosperitate nullatenus extollamur, ne nos quos adversitas nocere non potuit terrendo, gravius noceat prosperitas seductoris blandiendo. In Domino semper valeatis, et de adjutorio nostro minime diffidatis. Goffridus Vindocinensis monasterii minister indignus, venerabili praecentori Huberto diligere quod Deus diligit, et odio habere quod odit. Amicus vester sum ego, non qualiscunque, sed qui animum suum a dilectione, qua vos diligere coepit, nullo tempore poterit revocare. Vos tamen, ut mihi videtur, me minus solito diligitis, et quod vos diligo, parum vel nihil penitus curatis. Si utrumque aut unum horum verum est, vellem quidem neutrum, non ideo vos pigrius diligam, qui per germanam charitatem amare compellor etiam non amantem. Si causam habuissetis, qua me minus diligere juste possetis, culpam certe minime excusassem; sed Dei gratia quod ex me actum foret perperam, non invenistis. Hoc tantum objicitis, quod inter me et domnum Redonensem episcopum pacem reformatam videtis. Ex hoc nulli, qui Deum diligit, scandalum nascitur, et vobis gaudendum esset, si cor vestrum quoquomodo pateretur. Nam si odium declinare culpa merito nuncupatur, diabolus, qui sectatur illud assidue, immerito deputatus ad poenam praedicatur. Sed non ita est, optime cantor, nullum Christianum decet, multo minus igitur sacerdotem, fraternum odium exercere, nec proprias vindicare injurias, sed toto animo condonare. Condonandae quippe injuriae non essent, si remittenda nobis peccata deessent; sed quia tales sumus, 234 quibus debetur, et qui debemus necesse valde est ut dimittamus hominibus quae debent nobis, si ea, quae a nobis debentur, dimitti desideramus. Nunc forsitan dicitis vobis non displicere, quod nos prius discordantes, reconciliatos tandem conspicitis; at quia sine vestro consilio hoc egerim, mihi quasi pro crimine imputatis. Quaerendum siquidem est consilium, et maxime in dubiis rebus; in re autem tam manifesta opus fuisse consilio non videmus. O vitae venerabilis cantor! si quantum te diligo veraciter scires, crederes utique nostro consilio, et quemdam tibi valde contrarium humorem accepta potione purgares, sicque futuram vitares passionem. Si nondum nosti istum humorem, nec istius humoris passionem; vade, consule medicos, et quis sit iste humor agnoveris, nec de ejus passione amplius poteris dubitare. Medicos dico, non qui reparant salutem corporis ad horam, sed qui, si bene intelligantur, vitam conferunt sempiternam. Medici isti sunt libri divini, quibus si firmiter creditur, contrarius humor statim agnoscitur; jam passio ipsa timetur, medicamentum etiam, quo humor sanari, ac passio vitari valeat, invenitur. Licet in homine quasi contrarius humor peccando nascatur, certum est, nihil hoc certius, quod nimis abundanter illi dominatur; qui Simonem Magum a B. Petro olim exstinctum contra sanctam Ecclesiam iterum suscitat vel suscitatum exstinguere qualibet occasione dissimulat. Hic ex contrario humore subito sentiet 235 passionem, quia nisi ante finem vitae poenitendo resipuerit, pro perpetrata iniquitate sine fine patietur dolorem. Vale, et quid dixerim sapienter adverte. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, charissimo suo Huberto vitae laudabilis archidiacono, a Deo aeternae benedictionis effectum, et a se germanae affectum dilectionis. Felix amicitia vestra circa me diu utiliter egit, nec defectum habuit, nec est passa fastidium. Illa me quaesivit, imo acquisivit, quaesitum invenit, invento, licet immerito, se contulit. Semel coepit, nunquam desiit; quidquid utilitatis vel honoris valuit et valet mihi conferre, nec differt nec distulit. Si quis haec mea verba adulatorie, sive ironice dicta intelligit, non ei sophistica garrulitate resistitur, sed pura veritate pravum intellectum habere convincitur. Quid enim amplius amicus facere potuit, qui se suaque omnia et mihi obtulit saepe, et saepius dedit? Coram Deo, cui mentiri nihil est aliud quam damnari, firmiter assero, si talem se omnibus exhibet, coelo dignus est potius quam mundo; in mundo tamen multum necessarius habetur, quia multis vivendi forma proponitur. Hic loquens silentium tenet, honesto silentio etiam loquitur. 236 Verba oris ejus aequitate plena sunt, et tranquillitate. Honesto silentio loquitur, quia videlicet dum rationabiliter silet, qualiter caeteri se habere debeant serena silentii voce aperte monstratur. Prudenter ea quae sunt mundi possidere novit, et simpliciter quae Dei sunt quaerere non desistit. Quoties hominum mores vult sermone componere, de se protinus invenire potest quid dicat, et unde melius instruere valeat. Hujus namque vitam doctrinam merito dicere possumus et disciplinam. Vivat dilectus meus, cui etsi absens corpore loquor, hunc tamen praesentem retineo mente, et fixum habeo in corde. Goffridus Vindocinensis monasterii amicorum servus, dilectissimo suo Huberto, nondum dissolvi, et semper esse cum Christo. Fratres nostri, beneficia quae eis fecistis et quotidie facitis cognoscentes, nobis humiliter supplicarunt, ut quod ipsi verbis nequeunt, saltem litteris ex eorum parte vestrae charitati grates non pigritaremur referre. Sed si millies mille membra haberemus, et omnium juncturae membrorum in singulas verterentur linguas, beneficia quae nobis impenditis non possemus loqui, nec aliquo modo condignam gratiarum actionem rependere vestrae dilectioni. Quod tamen per nos minime valemus, Deum, qui omnia potest, ut sua ineffabili 237 pietate vobis recompensare dignetur, cordis affectibus imploramus. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, Huberto honestae vitae archidiacono, amico suo praecordialissimo, inimicos propter Deum diligere, et nullas eorum insidias formidare. Abel justitiam, dilectissime, si vultis obtinere, non sit vobis contrarium Cain malitiam sustinere. Alter Joseph fieri non potestis, nisi persecutiones a falsis fratribus vobis illatas expertus fueritis. Quod in praesentia domni episcopi causam, quam mihi significastis, sine consilio nostro coepistis tractare, laudare non valeo; et quia vobis parco, nolo vituperare. Solent tamen infirmae et vitiatae causae, amicorum juvamine et consilio relevari, et eis, quae sanae et firmae videntur, ne aemulorum dolositate infirmari, vel qualibet ex parte vitiari possent, provideri. Vos autem de altitudine sensus vestri, et suffragiis eorum, qui me aetate et scientia praecellunt, adeo praesumpsistis, quod in tanto negotio, consilio nostrae parvitatis, quae specialiter vestra est, opus non habuistis. Saepe tamen contingit minores majoribus succurrere; et quod a sapientibus et prudentibus Dominus abscondit, consuevit parvulis revelare . Advocate me parvulum vestrum in omni vestra necessitate, cujus sinceritatis oculi providebunt, ne quis vestrae 238 simplicitati statera fraudulenta appendere valeat; et qui se Neptunus et Aethiops, de quo mihi scripsistis, vel in suam foveam mersus, non poterit occultare. Valete semper in Domino, et vestri negotii diem non impero quidem notificari mihi, sed opto. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, amico suo praecordiali Huberto honorabili archidiacono, mundum praecipitem non sequi, nec ejus amara dulcedine velle repleri. Praecipitem hunc, dilectissime, qui sequitur, non potest non praecipitari, et qui ejus repletur dulcedine, non potest non amaricari. Vere graviter et multum graviter praecipitatur, qui mundum per devia sequens, illius amore deceptus, viae, quam per semetipsam veritas docuit, caemento charitatis non jungitur. Ille etiam vehementer amaricatur, cui dum praesens saeculum prosperitatis dulcedine blanditur, in amaritudinem vertitur vitis alienae, et quia verae viti Christo inseri noluit, ut palmes fieret, ab ipso, ut sarmentum fiat, praeciditur. Viam, quam specialiter ac singulariter tenendam vita docuit aeterna, utinam sicut ignorare non possumus, ita non accipere non possemus, et tenere vellemus! Via utique illa haec est, non solum quae sua sunt Christi pauperibus erogare, sed pro Christo etiam seipsum abnegare. Pauperibus 239 quod suum est dare, virtus est perfectionis. Licet enim omnia nostra pauperibus conferamus, nobis prodesse non poterit, si nos Deo auferimus, cujus sumus. Quando Deus ex limo terrae hominem fecit, ad hoc factus est, ut divitias sine fine mansuras cum illo possideret in coelo, non ut divitias subito perituras pauperibus donaret in saeculo. Postea vero cum falsam beatitudinem appetens, et veram miseriam inveniens, de altitudine verae beatitudinis homo confractus cecidit, Deus qui eum creaverat, ejus miseriae compassus, collegit fracturas, et igne charitatis conflavit, et quod omnino confractum fuerat, integrum fecit. In qua suae inaestimabilis dilectionis operatione pius Dominus, non quod homo habebat, sed quod homo erat, non quidem sua necessitate, sed hominis utilitate, quaesivit. Seipsum pro homine dedit Deus, pro homine factus homo, et cum de plaga lateris, imo potius de vena suae dulcissimae charitatis pro homine in cruce funderet sanguinem proprium, tali commercio hominem comparavit, non hominis censum. Reddat igitur homo, nec reddere differat Deo seipsum, credat se ejus pretioso sanguine emptum misericorditer et redemptum, nec se illi praeferat qui eum redemit, sed id potius tribuat quod ille maxime quaerit. Injustum est enim ut homo se Deo auferat, quem tanto pretio acquisivit; 240 sed Creatoris sui et Redemptoris diligenter tenens consilium, sua omnia pro ejus amore relinquat, et seipsum, quia licet omnia reliquerit, ad conquirendam salutem aeternam sibi non proderit, nisi mundo renuntians Christum sequatur, sicut sequendum se docuit. Christum sequi simul et mundum est impossibile. Unde si nobis non creditur, illi saltem credatur, qui non mentitur, qui in Evangelio dicit; Quia nemo potest duobus dominis servire , Deo videlicet et mundo. Liberalitates eleemosynarum pauperibus factas absit ut vituperemus! sed divitibus hujus saeculi hoc daremus consilium, si nobis acquiescere vellent, ut ventres pauperum horrea facerent, ne pauperes fame, nec ipsi tenacitate perirent. Certe pauperes pascere probabile est; sed valde probabilius se pro Deo pauperem facere. Multi enim et pauperes paverunt, reliquerunt omnia, sed quia se servaverunt, sibi damnati inventi sunt; at nemo unquam se pro Deo pauperem fecit, et Deum habere nequivit. Unde Salvator in Evangelio, cum Petrus se et alios discipulos omnia reliquisse, et illum secutos esse dixisset, non ad hoc quia omnia reliquerant, sed ad hoc quia eum secuti fuerant, respondit, et inde illis praemium aeternae retributionis promisit. Quod utique Dominus non fecisset, si homo pro sola rerum dimissione Deum habere potuisset. Ille tamen pro se relinquere omnia non reprobavit; sed illud, ubi certam hominis salutem sciebat, approbavit. Et nos itaque pro Deo relinquere omnia, et pauperes recreare, 241 quia bonum est, non reprobamus; sed quod melius est, Veritate docente, approbamus et omnes et maxime amicos nostros, ut viam indubitatae salutis teneant, germana charitate rogamus, et rogando monemus. Haec autem deprecatio nostra vel exhortatio si contemnitur, merito culpari non possumus, sed eos plangere, et de ipsis non mediocriter dolere debemus, qui de tanto contemptu existunt culpabiles, et minus capaces rationis esse videntur, quam pecudes. Pecudes enim pascua meliora libenter appetunt, et ad illa pastorem suum diligenter sequuntur, et si ad alia minus bona forte ducantur, quibus valent motibus contradicunt. Cum igitur homo, quem formans Dominus non solum rationalem fecit, verum etiam ei sigillum suae imaginis et similitudinis impressit, videat animalia, quae creator omnium creaturarum irrationabilia creavit, propriae saluti providere, et melioris utilitatis causa, pastori suo corde et corpore obedire, vitare minus bona, ut meliora valeant invenire: si Dei et Domini sui consilio, vel praecepto duci non patitur, saltem pecudis exemplo ad meliora provocetur: relinquat transitoria, cum quibus pro certo et ipse transierit, quatenus aeterna invenire mereatur. Satis tamen est melius hominem rationalem rationalis sapientiae Dei duci consilio, quam insensati et irrationalis animalis provocari exemplo. Ducatur itaque consilio Dei, seipsum pro ejus amore pauperem faciens; qui non idcirco reconciliationis opibus nos 242 ditavit, quia pauperes pavit, quamvis bonum esset; sed quia se pro nobis pauperem fecit. Si enim Dominus in mundo dives fieri voluisset, militia utique sua ne Judaeis traderetur, sicut ipse in Evangelio dicit, pro illo decertasset, nec pro nobis crucifigi potuisset, nec mori. Et quia humana miseria aliunde non invenisset suffragium, miserorum caruisset fine supplicium. Si ita est, imo quia veraciter ita esse creditur, post suspensionem Salvatoris, post poculum fellis, post plagam lateris, post perceptam gratiam baptismatis, qui a Creatore suo discordasse peccando se meminit, utile est atque necessarium, ut peccator homo voluntaria paupertate Domino reconcilietur, quia justus Dominus peccatorem hominem sibi reconciliasse agnoscitur, unde et pauperi paradisi janua patet, et ab illa dives excluditur. Goffridus indignus Vindocinensis monasterii servus Guarnerio archidiacono, quod verus amicus amico. Si pro rebus nostris adversus Adelardum de Castro Gunterii censura justitiae vos erexistis, grates vobis referre et possum et debeo. Sed quia vos aliter fecisse, fama referente audieram, mirabar dolendo, et mirando dolebam. Nunc autem, sicut mandastis, in tyrannum illum pro rebus nostris, quas injuste 243 tulit, et adhuc violenter detinet, plenam justitiam exercetis, nec unquam exercere distulistis. Unde si ita est, et vos mihi magis charum, et me vobis magis obnoxium reddidistis. Quod si perseveranter hoc egeritis, scitote quia non ingrato amico servitium vestrum exhibuisse sentietis. Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque servus, Guarnerio suo charissimo nutritori et praecordiali amico, salutem et dilectionem. Pervenit ad aures nostras quod Hugo Chaorcinus, apud Credonem monachi habitum susceperit: unde gratulari oportet quia qui jamdudum in anima mortuus fuerat, Deo suscitante revixit. Sed quia quod in eo actum est blasphematis, rogamus vos, quatenus ab hujusmodi blasphemia bonitas vestra, quae me diligenter nutrivit, pro amore nostro penitus desistat, ne qui longo tempore perversus exstitit, sub hac occasione pejor fiat. Sic enim necesse est, vulneratae animae medicamentum temperetur, ne nimia medicamenti austeritate amplius vulneretur. Goffridus Vindocinensis monasterii servus servorum, Guarnerio archidiacono, salutem. Cum in litteris, quas archipresbytero tuo misisti, raptorem me significares, si te potius raptorem animarum, et alienae pecuniae importunum exactorem assereres, et sic te, quem pastorem fateris, lupum crederes, optime fecisses. Decuerat enim te, frater non optime, prius ejicere trabem de oculo tuo, ut posses festucam in meo agnoscere, et excutere pulverem quo gravatur ab eo, ut pure considerares maculam in membro alieno. Cum luteas manus habeas, cur niteris sordes tergere alienas? Raptorem me vocasti, quod utique bene fuissem, si te avaritia oneratum, et cupiditate foedatum, de lacu tantae miseriae, et de luto faecis rapere potuissem . Dixisti me agere contra synodale decretum, cui prorsus obedire desidero, si constat apostolica discretione sancitum. Decretum etenim sive concilium nullum ratum legitur, quod non fuerit apostolica auctoritate firmatum; multo minus igitur, quod ejusdem auctoritatis privilegiis videtur esse contrarium. Monasterium siquidem nostrum, patrimonium B. Petri et ejus allodium, sub protectione sedis apostolicae specialiter permanere, et omnia quae olim habuisse dignoscitur, quatenus absque distractione, vel qualibet diminutione possideat, apostolicae sinceritatis privilegia 245 mansuro in perpetuum decreto corroborant, et eum qui inde quidquam subtraxerit, perpetuo anathemate damnant. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, charissimo nutritori suo Guarnerio archidiacono, mundo deceptori non credere, nec ei labenti diutius inhaerere. Religiose vivere honorificum est; peccata et crimina, quae diaboli sunt opera, fugere et exsecrari, utile, imo necessarium est; Deum toto corde diligere, gloriosum. Religiose itaque vivit qui peccata et crimina sua perfecto odio habet, et Deum toto corde diligere valet, qui mundum et ea quae sunt mundi despiciens, extremi judicii diem ante suae mentis oculos revocat, assidue orans et dicens cum Propheta: Ne perdas cum impiis, Deus, animam meam, et cum viris sanguinum vitam meam . Et illud: Esto mihi in Deum protectorem, et in domum refugii, ut salvum me facias . Prius quidem deserendus est mundus, et sic orandus Deus, ne mundialis inhabitatio vocem orantis impediat. Nam qui Deum ore precatur, et cor ejus quae mundi sunt cogitat, hujus orationem non approbat Deus, sed improbat, sicut ipse de quibusdam, qui quasi bene loquebantur, et corde terram sapiebant, asserit, dicens: Populus iste labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me . Certe hi 246 quorum corda implicantur saeculari negotio, longe fiunt a Deo, et pereunt; unde Psalmista: Qui elongant se a te, peribunt, perdidisti omnem qui fornicatur abs te . A Deo procul dubio fornicatur, qui ab illo recedens, mundum fugientem sequitur, quem tamen nunquam consequitur. Sed qui, ut diximus, extremum illud et formidandum valde judicium ante animae suae faciem ponit, quidque ibi sit futurum oculo purae intentionis considerat, nil sibi aliud restat faciendum, nisi ut deposita omni alia sollicitudine, et pondus tanti examinis incitatus, totis visceribus contremiscat, et ut justum, ac vehementer districtum judicem in illa hora propitium sibi valeat invenire, quidquid hic temporaliter delectare potest, pro ejus amore contemnat. Quis, inquam, de die illo perfecte cogitare poterit, et praesentem mundum diligere, cujus tunc amatores in horrendum gehennae puteum intolerabili fetore et igne inexstinguibili, vermeque immortali , et caeteris indicibilibus tormentis plenum praecipitati, sine remedio, ac spe remedii cruciabuntur? Haec qui ante non credit, quam videat cum jam videre coeperit, quae utiliter credere et vitare potuisset, aeternaliter patietur. Reminiscamur, dilectissime, dum licet, extremae et tremendae horae illius, et in memoriae nostrae oculis ponamus illum diem, in quo quidem poenitentia futura est, sed sera, perpetui gemitus erunt, sed infructuosi; indeficientes lacrymae, sed steriles; planctus et fletus assiduus, sed inanis; nec jam tunc a 247 peccatoribus datur hostia quaelibet pro peccatis. Recogitemus etiam quanta erit tunc retributio illorum, qui propinquorum dulces affectus, et charas parentum facies, quasi odissent, fugientes, praesens saeculum cum suis delectationibus reliquerunt, et ut Deum pure et sine impedimento diligerent, divitias aut omnino noluerunt habere, aut habitas contempserunt. Illo, inquam, die receptis corporibus, de beata immortalitate et inenarrabili gloria jam securi, ante Judicem saeculorum, o quam feliciter apparebunt, sedesque duodecim obtinentes, sicut sancto Evangelio teste didicimus, cum illo judicabunt! Quid admirationis, quidve exaltationis tunc esse poterit, cum unusquisque eorum donum divinae gratiae subsequentibus meritis, in angelorum statum promovebitur, et cum terreno quondam corpore super excelsa regni coelestis elevatus, tanquam dilectus filius, praeclara Dei haereditate ditabitur? Inde loqui multa mihi inesset voluntas, sed tantae gloriae, tantae laetitiae, tantaequae beatitudinis negat immensitas, quae etiam sanctorum doctorum linguas superat et sensum. Non est humanae facultatis ad plenum disserere quantum sit praemium quod praeparavit Deus his qui diligunt eum in veritate. Diligamus eum, charissime, non verbo tantum, nec lingua, sed opere et veritate; sequamurque, sicut se docet sequendum, qui nec fallit nec fallitur, pro ejus amore mundum relinquentes, qui magis decipit dum blanditur. 248 Consuetudinem illam perversam atque damnabilem, quam impugnante diabolo in saeculi conversatione quasi monstruosum partum concepimus, vel quadam nobis illata violentia, ut mortem animae fugiamus, et revertamur ad illum, qui nos ad imaginem et ad similitudinem suam diligenter creavit; a quo saepius peccando discessimus, et tamen adhuc misericorditer vocat, ut nos multo pulvere peccatorum, et criminum foedatos mundet et pulchros faciat. Redeamus, dilectissime, ad misericordissimum Creatorem nostrum, dum tempus habemus, et illum animae nostrae brachiis semper amplectentes, illius dilectionem mundo, et fallacibus ejus divitiis anteponamus, nulla occasione corvum illum inobedientem imitantes, qui aviditate fetentis cadaveris, Noe sancti patriarchae contempsit imperium. Acquiescamus itaque Domini ac Salvatoris nostri consilio, et ut ipse praecipit, qui neminem decipit, mundo renuntiemus, cujus falsam beatitudinem sequitur vera miseria, cujus voluptas brevis est, et voluptatis poena perpetua. Eligamus potius pauperem vitam cum Lazaro humili et despecto quam divitias cum glorioso divite et superbo. Pauperem Lazarum sinus Abrahae suscepit glorificandum cum sanctis; superbum divitem tartarus horrens absorbuit cruciandum cum impiis. Hic paupertate beatam sortem meruit; ille divitiis perpetuam mortem. Hunc sua paupertas fecit excelsum; illum suae divitiae fecere dejectum. 249 Dives factus omnino indigens sepultus est in inferno , et sine fine damnatus; Lazarus, in sinu Abrahae collocatus , et paradisi divitias obtinens cum Deo laetatur. Vae divitiis, quae non solum pereunt, sed suum etiam perire faciunt amatorem! Felix et secura paupertas, quae ditat et sublevat se patienter portantem. Non jam nobis spes divitiarum incerta qualibet occasione blandiatur; sed voluntariam sectemur pauperiem, quatenus divitiarum suarum nos faciat esse participes, qui ideo pauper fieri voluit in terra ut nos sua paupertate ditaret in coelo Jesus Christus Dominus noster, cui est cum Patre et Spiritu sancto honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. Goffridus Vindocinensis monasterii dispensator immeritus, G. venerabili decano, suo utili amico et veraci, feliciter vivere et esse beatum. Quam pure, quam firmiter nos dilexeritis ipse toties effectus probavit quoties voluntas, aut necessitas nostra vos in sua causa advocavit. Mens mea confitetur quod lingua loquitur, et neutra ingrata efficitur. Mens igitur mea grata est confessione, lingua locutione; Deus abnuat ut ingratus efficiar actione? Et quia, sicut praelocuti sumus, dilectio vestra nobis servire parata nunc usque exstitit, in nostra multa anxietate suam optimam consuetudinem non amittat; quam vester amicus fidelis non merito quidem, sed 250 gratia optando reposcit. Habemus enim negotium contra consanguinem nostrum Mauritium de Credone in crastino Ramispalmarum, cui ut assitis, multipliciter rogamus. Si qualibet occasione defueritis, vehementer dolemus, quippe quoniam amicum talem perdidimus quem in nostra charitate nulli secundum possidebamus. Si primum possedimus in charitate, primum possidere eum debuimus in tentatione, sicut scriptum est: Si possides amicum, in tentatione posside eum . Vale. Goffridus Vindocinensis monasterii servus, Guillelmo olim suo magistro, « Non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . Omnes qui in fide non ficta vivere cernimur, ut fidei nostrae veritas instruatur, non ut destruatur, in omnibus locis unanimiter laborare debemus. Igitur de proposita nobis quaestione, quae magna ex parte, imo prorsus, secundum suam intelligentiam fidei catholicae obviare videtur, plenam sectandae fidei reddimus rationem, ita quemadmodum olim intellexisti aut adhuc forsitan intelligis, intelligi non debere. Credens enim, nisi fallimur, proposuisti, quod solummodo quatuor peccata confessione indigebant, caetera autem a Domino sine confessione sanabantur. Quod te invenisse asseris in expositione Bedae de Evangelio, ubi decem leprosi sanati a Domino memorantur. Sed hoc ita intelligendum minime 251 censemus, et juxta fidem Christianam sic intelligere nec possumus, nec debemus. Determinanda est enim ista sententia sapienter, ut intelligi possit utiliter, et fidei nostrae integritas conservetur. Illa utique quatuor peccata, error videlicet gentilis, schisma fraternum, haeretica pravitas, et Judaica perfidia, in quantum praevalent, universalis Ecclesiae castitatem commaculant. Unde necesse est ut quicunque istis peccatis vel uno ex ipsis polluuntur, non jam soli sacerdoti, sicut in caeteris agitur, sed universae Ecclesiae confiteantur; et sic ad ejus unitatem redeant cujus fidem antea impugnabant. Justum est enim ut qui alios diabolica praesumptione infidelitatem docent, eos etiam publica satisfactione in fide confirment, et quibus ante fuerunt occasio et exemplum publicae perditionis, forma et exemplum fiant publicae reconciliationis. Caetera vero vitia, sicut dicis, per semetipsum Dominus sanat et corrigit. Licet enim omnia quaecunque sanantur, Dominus sanet et corrigat, quaedam tamen per semetipsum sanare atque corrigere perhibetur, ea videlicet, quae sibi privata in confessione revelantur, ut sanentur. Sibi dico, quia illi qui in ejus loco esse dignoscitur. Certum est, nihil hoc certius omnia peccata vel crimina confessione indigere et poenitentia; et quamvis quaedam ex ipsis per publicam poenitentiam puniri videantur, nulla tamen alia publica confessione opus habent, nisi ea quae communem Ecclesiae fidem violare conantur. Clarissimo duci Northmannorum, et praecellentissimo regi Anglorum Hainrico, charissimo domino et praecordiali amico, frater Goffridus Vindocinensis abba, in praesenti prospere semper et feliciter vivere, et in futuro manere cum rege Anglorum. Vestrae magnitudini, dulcissime Pater et domine, significavi iter nostrum; et quia vobis sensi esse contrarium, itineris statim mutavi propositum. Vester itaque servus, testis est mihi Deus, in vestra fidelitate remaneo, in qua, quandiu vixero, indesinenter permanebo. Quod quando et quomodo excellentiae vestrae placuerit, secundum meum posse operibus comprobabo. Valeat dominus meus rex, et vigeat: quem omnipotens Deus ab omni adversitate defendat, et tribuat ei quod bene desiderat. Guillelmo Aquitanorum duci clarissimo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilectionem Dei et de inimicis victoriam. Sicut quidquid est secundum Dei timorem et B. Benedicti Regulam vos decet a nobis quaerere, et nos super hoc libenter obedire: sic quidquid est Deo et sanctae Regulae contrarium nec dignitatem vestram exigere decet, et nos super hoc vobis obedire non oportet. 253 Parum enim et vos, et alii benefactores nostri, in servitio, quod Deo quotidie, licet indigni, in missis, et orationibus et pauperum recreationibus exhibemus, confidere potestis, postquam a nobis Regulam, secundum quam professi sumus, videritis violari, a quibus omnino debet observari. Rogastis itaque ut Rainaldum Quartaldum in obedientiam de qua eum amovimus remitteremus, quia et vobis utilis erat et nobis valde necessarius. Quod vobis utilis erat, quia dicitis, credimus; sed quia nobis necessarius esset, si vellet, nullatenus dubitamus. Et quanto magis se vobis esse utilem et nobis esse necessarium agnoscebat, tanto securius turpitudinem corporis sui et animae suae perditionem exercebat; et ideo profectus temporales pretiosiores quam animam fratris nostri facere non debuimus, de qua sine dubio in die judicii rationem reddituri sumus. Nunc autem pro quibus culpis eum ad salutem animae et corporis sui nobiscum habeamus, nec vestrum est inquirere, nec nostrum vobis amplius aperire. Sed cum ad praesens ad partes vestras venerimus, quidquid secundum Deum et ordinem nostrum a nobis petieritis, libenter faciemus. Valete, et de cura animarum nobis commissarum vos intromittere nolite. Mallemus enim quidquid est temporale amittere quam cujuslibet fratris nostri animam consentiremus perire. Guillelmo omnium militum magistro, et nobilissimo duci Aquitanorum, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, in praesenti de inimicis victoriam, et in futuro gloriam sempiternam. Meminisse debet, optime princeps, vestra prudentia, nos domino abbati de sancto Joanne, de querelis, quas adversus illum habebamus, pro amore vestro terminum dedisse, non de terra nostra, quam violenter invaserat, ullas inducias concessisse. Unde ad episcopum Santonensem, cujus judicio se illam cepisse asserebat, perreximus, et ibi per os ejusdem episcopi nullum inde factum fuisse judicium veraciter cognovimus. Et ideo quod ab illo injuste praesumptum fuerat, canonico episcopi et clericorum ejus judicio irritum factum est et vacuum. Vos autem, dux vitae laudabilis, quem corporis pulchritudine super alios Deus honoravit in mundo, ut ipse, speciosus forma prae filiis hominum , pulchrum et magnum vos faciat in coelo, monasterium nostrum, quod in jure suo, sumptu suo parentes vestri honorifice construxerunt, exhonorari vel rebus suis minui nullatenus permittatis. Hoc si feceritis, verendum vobis est ne a sanctis angelis parentibus vestris sit nuntiatum; et eorum animas tristes reddatis, qui eos potius laetificare debuistis. 255 Si olim in aliquo nos laesistis, Dominum Deum quibus valemus precibus exoramus, ut illud vobis perdonet dono suae pietatis, et de omnibus, quae illicite commisistis, cor poenitens vobis tribuat, et erga omnes, et erga nos maxime purae charitatis viscera vos habere concedat. Ad vos venire, vir venerande per orbem, voluntas nostra minime distulisset, si renum infirmitas cum dolore lateris non obstitisset. Et quia me necessitas detinet, non voluntas, humilis amici, imo servi vestri, excusationem diligenter recipere dignetur vestra sublimitas. Vale. Glorioso ac venerabili Aquitanorum duci Guillelmo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, Deum timere, et cum timore diligere. De honore et utilitate vestra plurimum sollicitus, optime princeps, mando vobis ut, si Romam mittere debetis, sicut olim mecum estis locutus, nullo modo differatis ulterius. Paratus sum enim de hoc vobis consilium et auxilium, quod melius potero, dare, et, pro regni vestri augmentatione, cum uno vel duobus de clericis vestris tantum laborem subire. Quod facere nec possum nec debeo, nec vos exigere debetis sine digna remuneratione. Hanc ad praesens remunerationem quaero, ut consuetudines, seu exactiones, quas terris nostris praepositi vestri violenter impresserunt, quas tamen terras religiosi principes praedecessores vestri, 256 et monasterii nostri fundatores, absque consuetudine vel qualibet exactione, donaverunt, Deo et loco nostro relinquatis, et, ne deinceps repetantur, me bene securum faciatis. Si vobis hoc placet, quod omnino placere debet, in praedicto negotio non recuso obedire, licet fieri non possit sine rerum nostrarum magnis expensis, et, quod est amplius, absque corporis nostri labore maximo et anxietate. Valete, et quidquid super hoc vobis placuerit per litteras vestras multum familiariter mihi notificate. Clarissimo Aquitanorum duci et incomparabili militi Guillelmo charissimo domino et praecordiali amico, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, diligere quod Deus diligit, et odio habere quod odit. Dux vitae laudabilis, ut ad vos venirem mihi mandastis; sed diem et locum, quo vos invenire potuissem, non significastis. Quapropter misi statim ad partes vestras quemdam monachum qui me ad vos, quo ipse jubetis, diceret venturum. Qui per duodecim dies ibi vos exspectans, cum invenire non posset, inde ad me reversus, mihi nuntiavit vos ad Clarummontem profectum. Mitto iterum vobis istum fratrem, per quem mihi mandetis si magnitudini vestrae meae parvitati ad praesens loqui placuerit, et ubi, et quando placebit. Ad vos, charissime domine, saepius venissem 257 et de utilitate vestra vobiscum locutus fuissem, si gratiam et dilectionem apud vos potuissem invenire quam apud praedecessores vestros nostri veraciter dicuntur invenisse. Sed fortassis hoc apud Deum peccando mereri potui; sed, Deus scit, nunquam apud vos nisi serviendo et diligendo promerui. Desiderio tamen vobiscum loqui desidero, apud vos querimoniam facturus de praepositis vestris, Guillelmo videlicet et Haimerico fratre ejus, qui res, quas pretium redemptionis animarum suarum venerabiles antecessores vestri, loci nostri fundatores, eidem loco contulerunt, pene penitus destruxerunt. Res ipsas opulentas et divites de larga manu praedecessorum vestrorum, qui vos, ut credimus, ad aethereas mansiones praedecesserunt, rectores monasterii nostri, qui fuerunt ante me, susceperunt, et tota vita sua sine labore tenuerunt. Ego autem qui multum pro rebus istis et laboravi et expendi, eas inveni pauperes, et praedictorum mala gratia praepositorum de die in diem invenio pauperiores. Unde, optime princeps, si mihi non creditur, saltem rerum distractioni et locorum paupertati, quae nec mentiri nec occultari potest, credatur. Vale, dux multum dignus laude humana, et utinam amplius divina.! Goffridus Vindocinensis monasterii humilis abbas, charissimae dominae suae Mathildi Pictaviensi comitissae, Deum timere, et cum timore diligere. Quod postquam dominus comes, maritus vester, Hierusalem perrexit, vos non vidimus, ne miremini humiliter rogamus, quoniam hoc potius necessitate quam voluntate dimisimus. Ad praesens igitur, Deo volente, ad vos veniemus, et de bonis Ecclesiae nostrae vestrae nobilitati libenter serviemus. Unum tamen vobis celare nec possumus nec debemus, quod et animae vestrae periculosum esse, et charissimo domino et amico nostro, marito vestro, contrarium, si per vos, quod absit! factum est, non mediocriter formidamus. Est itaque in partibus vestris quidam, Rainaldus videlicet Quartaldus, qui tonsura et habitu esse videtur monachus, sed ab operibus et vita monachi valde est alienus. Iste enim, penitus contempta professione sua et B. Benedicti Regula, in vobis, ut idem ipse asserit, confisus, sanctae obedientiae et monasterii sui refugit praecepta, et pro lege regulari utitur voluntate propria, animae suae nullatenus curans detrimenta. Unde vos sicut charissimam sanctae Ecclesiae filiam obtestamur, et pro timore Dei et amore mariti vestri, ut ipse Deus eum ad vos sanum et incolumem cum omni victoria reverti faciat, 259 suppliciter rogamus, ne, per vestram fiduciam, animam suam perdat ille, qui jam propria iniquitate a Deo cognoscitur separatus. Hunc siquidem cum omnibus sibi consentientibus a domino papa et a nobis excommunicatum vestra excellentia indubitanter agnoverit, si unquam ulterius nobis et monasterio suo inobediens esse praesumpserit. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilectae in Christo filiae Ermengardi Britannorum comitissae, nec mundum sequi, nec ejus flore, quia cito marcescit, velle delectari. Est utique quem sequi, cujus pulchritudine debemus potius delectari, Jesus Christus videlicet Dominus noster, qui adeo nos dilexit quod pro nobis corpus et animam suscepit; et ne perpetua morte damnaremur, inaestimabili charitate in mortem se tradidit. Ejus, inquam, beneficia, si diligenter considerare voluisses, o creatura, pro qua auctor vitae mortuus est, adulantium linguae non te a Creatore tuo separassent, nec unde semel recesseras, iterum sociassent mundo, in quo nihil praeter id quod est funestum reperies. Praesentem namque mundum sic vera miseria, et falsa beatitudo comitatur ut vix aut nunquam Deum habere valeat, quicunque illum amplectitur. Vale, et quae dicta sunt, sapienter considera. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilectae in Christo filiae Ermengardi vitae laudabilis comitissae, sic in hoc saeculo misericorditer agere ut in futuro misericordem Dominum videre valeat et habere. Pervenit ad me de te, regia proles, quod mihi non displicet, et nemini debet displicere, quia Deo placet. In terreno regimine, ut audivi, exercens jura justitiae, et patriae faciens pacem, multis proficis, pauperes pascis esurientes, sitientibus porrigis potum, nudos vestis, et nobilitatem generis morum nobilitate superans, Deo potius militare quam saecularibus negotiis implicari videris. Haec sancta justitiae et pietatis opera in te cum gaudio laudare et possum et debeo. Sed est aliud, quod sicut pro tua reverentia non praesumo reprobare, approbare non audeo. Nam dum charitate tua leniente pene omnis moestus ad te veniens lacrymam tergat, et vix aliquem a tua praesentia recedere liceat tristem, insuper etiam multarum ecclesiarum januas saepissime aperiat tuae devotionis oblatio. mirum valde nec est pia admiratione mirandum, cur ecclesiam, in qua tuus venerabilis pater. sibi elegit sepulturam, et quae pro illo a te amplius debuit honorari, filiali dilectione honorare non studeas, et naturae jura conservans, te ejus fuisse 261 filiam, sicut veraciter fuisti, debitis beneficiis non ostendas. Olim, et in veteri lege et in nova, religiosi et omni laude et memoria digni principes exstiterunt qui loca, ubi patrum suorum corpora sepulta sciebant, semper charius diligentes, ut ea vario ornamentorum genere decorarent et multimodis possessionibus dilatarent, tota intentione studebant. Nos, quos ille vir piae recordationis nec carne genuit, nec magnas divitias, nec aliquam nobis possessionem reliquit, ecclesiam, in qua sepultus est, pro illo diligimus magis et honoramus, et numerum monachorum qui in ea sacrificia pretiosa, pretia scilicet animae suae, Deo quotidie offerant, augmentantes, de rebus abbatiae nostrae maximam partem, unde ibi vivere valeant, eis contulimus. Has pro patre tuo, qui defunctus est saeculo, utinam Deo vivat! tibi specialiter litteras scripsimus, quia nisi tu sola patris tui animae haeres exstiteris, qui ejus haeres existat alium de sua carne genitum ad praesens invenire non poterit. Cum vero memor paternae salutis aliis tuae charitatis expanderis sinum, contra locum, in quo tuus pater egregius princeps corpore jacet, nulla occasione deinceps contineas clausum. Vale: et parce mihi, si male locutus sum; si bene, acquiesce. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis abbas, Adelardo de Castrogunterii, timorem Domini pariter et amorem. Multa mala nobis fecisti, et Deum in nobis, cujus, licet indigni, servi sumus, ad iracundiam non mediocriter provocasti. Nos autem diu te satis patienter portavimus, quem de tantis malis acturum quandoque poenitentiam sperabamus. Sed quia praeteritis malis nova quaedam pejora prioribus addere non timuisti, rogamus te, sicut charissimum nostrum, ut quod contra nos illicite commisisti, emendare festines, et praedam quietam dimittas quam cepisti. Quod si consilio nostro acquiescere nolueris, verendum tibi est ne tota terra tua tali interdicto feriatur quod solvi deinceps non possit sine apostolicae sedis licentia, cujus allodium Vindocinense coenobium esse dignoscitur. Insuper etiam in eodem monasterio, et in omnibus ecclesiis quae ad praedictum locum pertinent, per singulos dies ante sacratissimum corpus et sanguinem Domini nostri Jesu Christi de te clamorem faciemus, quatenus ipse qui omnia potest violentiam tuam, quam vi humana refrenare nec possumus, nec debemus, suae dexterae virtute corrigere et refrenare in praesenti dignetur, ne anima tua in futuro, propter hoc, aeternum incendium patiatur. Vale. Goffridus Vindocinensis monasterii abbas, Goffrido de Meduana, salutem. In praesenti vita sapiens ut mala ageres diu fuisti; bene autem agere vix potuisti, quia noluisti. Quaedam tamen bona fecisti, sed ad comparationem malorum tuorum pauca sunt aut penitus nulla. Unde te quasi jam in ultima hora positum admonendo consulo, et consulendo admoneo, ut mala opera quae longo tempore perpetrasti, saltem in fine emendare festines, ne cum morte corporis etiam in anima moriaris. Residuum vitae tuae, quod modicum est, certissime scias, conserva vivendo Deo, Creatori et Redemptori tuo, quia quidquid huc usque vixisti, totum aut pene totum vixisti saeculo. Praeveni igitur peccata tua, ne ipsa te praeveniant. A quibus si sorte sinistra, quod absit! praeventus fueris, credo veraciter quoniam poena tua fine carebit. Peccata quippe sua quisque praevenit, quando mala quae fecit, et adhuc facere potest, poenitendo deserit. Sed tunc a peccatis praevenitur, cum jam mala agere urgente mortis necessitate non sinitur. Vale, et consilio nostro acquiesce. Goffridus Vindocinensis monasterii amicorum servus, Rainaldo dulcissimo consanguineo suo et amico praecordiali, sic possidere temporalia ut non amittat aeterna. Pietatis divinae pia flagella, quae hoc in anno super vos venerunt, mentem vestram valde terrere debuissent, et ab his quae contra Deum egistis velocius revocare. Ad hoc enim, ut credimus, vobis a Deo misericorditer collata fuerunt, ut qui in incolumitate corporis voluntate Deum quaerere differebatis, necessitate saltem timore ac de illicitis operibus vestris satisfacere festinaretis. Hoc etiam nobis promisistis, quando novissime locuti vobiscum fuimus, quod vitae vestrae emendationem Dei et nostro consilio sumeretis. Opera, quae deinceps fecistis vel facitis, ignoramus; sed si piissimo Redemptori nostro contraria existunt, non parvum dolorem ob hoc sustinemus. Utinam, charissime, assidue cogitaveris, quanta in die judicii tristitia, quanta tribulatio, quanta miseria, quantus super omnes dolores dolor erit homini, qui Deum videbit, nec habebit, et ante Redemptoris sui conspectum peribit. Hoc autem nemo unquam ad plenum cogitare potuit, qui magis saeculo quam Deo militare decrevit. Nunc forsitan cogitatio vestra vobis dicit, aut qui vobis adulantur dicunt: Si dominus 265 noster efficeretur monachus, vel moreretur, jam tota terra sua dissiparetur. Scitote quia animae vestrae minime consulunt, qui sic loquuntur. Terram enim, et quidquid temporaliter possidetis, oportet vos ad praesens, velitis nolitis, relinquere. Sed animae vestrae valde erit contrarium, si hoc necessitate feceritis, non voluntate. Certe, dilectissime, Deus, qui permisit vos honorem Credonensem habere, ipse, si voluisset, honorem illum conferre potuisset Orhandi monoculae, quam, dum puer essem, in curia vestra recolo me vidisse. Et quanto plura vobis dedisse Deum agnoscitis, tanto magis ei obnoxius estis. Valde miser est, nec veraciter credit in Deum, quem mundus ante deserit quam ipse deserat mundum. Mundum enim, antequam ipse nos deserat, deserimus, cum illi sponte renuntiantes, quidquid ex eo sordis vel criminis contraximus, ob vitae perennis amorem odimus. Sed tunc quasi prior mundus nos deserit, cum in sordibus nostris prostratos extrema dies invenit. Et tunc miseranda hominis conditio gemit, quod Deo servire noluit, quando jam reparare non potest quod nequiter vixit. Goffridus Vindocinensis monasterii servus, dilectissimo domino suo et praecordiali amico Radulfo, sic transire per bona temporalia ut consequatur aeterna. Scimus quoniam monasterium nostrum, quod in honore et nomine sanctae Trinitatis constitutum est pariter et sacratum, toto corde diligitis. Et nos ipsam beatam Trinitatem, Patrem et Filium et Spiritum sanctum, pro cujus amore hoc facitis, toto mentis affectu imploramus, quatenus corpus et animam vestram in praesenti ab omni impedimento custodiat, et in futuro vitam vobis conferat sempiternam, atque animam patris vestri, de quo plurimum vos sollicitum esse cognoscimus, sua ineffabili pietate, et gloriosa B. Mariae semper Virginis intercessione, ab omni vinculo peccatorum et criminum suorum absolvat, et ipsum suum et omnium Deum ac Dominum videre et habere valeat, qui est remissio peccatorum, et suorum merces et retributio servorum. Rogastis fratrem, qui noviter venit ad ordinem, veste religionis mutata remitti parentibus suis, ut vel sic damnum possent recuperare terrenum. Pro amore vestro remitti quidem potest; vestis autem religionis sine offensione et nota infamiae mutari non potest. Si quis objicit, quod episcopi et abbates Romam saepe ierunt veste mutata, scire 267 debet, quia illud cogebat quae Domino papae debetur obedientia. Pro temporis necessitate novum dedit Dominus papa obedientiae praeceptum; in hac vestra postulatione novum, ut ita dixerim, audio cupiditatis peccatum. Iterum si dicitis eum nondum fecisse professionem, nondum monachi habuisse benedictionem, firmiter credite et veraciter agnoscite, nec professione, nec benedictione perfectum monachum sive Christianum posse fieri sine cordis devotione. Et ubi est cordis devotio, ibi sancta benedictio deesse non potest, et vera professio. Igitur si consuetudinaria professio, quae fit visibiliter, et benedictio illum, sicut dicitis, non tenet ligatum, proposita devotio religionis, in qua adhuc perseverat, mundo amplius non patitur esse solutum, praesertim cum illam professionem sua voluntate jam fecisset, et suscepisset benedictionem, si per nos eis dilatum non exstitisset. Goffridum confraternitatem et suffragiorum societatem iniisse cum Cluniacensibus, testatur epistola ipsius Goffridi a Joanne Mabillonio viro clarissimo tom. III Analectorum edita, quam hoc loco apponimus, ne illud Goffridi scriptum desideret nova haec ipsius Operum editio. Ego frater Goffridus, Vindocinencis monasterii qualiscunque abbas, veniens ante praesentiam domni Hugonis, venerandi Cluniacensis abbatis, petii ab illo dari mihi societatem et loci confraternitatem sui totiusque gregis a Deo sibi commissi: ut, qui de propria perfectione minus praesumebam, eorum suffragiis aeternam valerem acquirere vitam. Quod ille clementer suscipiens, et libentissime complens, decrevit generali praecepto ut, quandiu vixero, si in ejus absentia venero Cluniacum, capitulo et mensae, totique ordini vice illius praesim: et cum hac luce migravero, ita per omnia in ipso loco pro requie animae meae agatur in orationibus et eleemosynis, sicut pro uno abbate illorum professo vel monacho, cum adjectione tricenarii missarum · brevium quoque missione ac regulae adnotatione.
(Luc. X, 21) (Matth. VI, 24) (Psal. XXXIX, 3) (Psal. XXV,
9) (Psal. XXX, 3) (Isai. XXIX, 13) (Psal. LXXII, 27) (Marc. II, 42, 43) (Matth. XIX, 28.) (Luc. XVI, 22) (ibid) (Eccli. VI, 7) (Rom. XII, 3) (Psal. XLIV, 3)