EPISTOLA XLVII. AD EUMDEM.
THOMAS Cantuariensis archiepiscopus Ostiensi episcopo HUMBALDO, postea papae.
Saepe quidem cogimur in vestrae sanctitatis auribus aerumnas nostrae miseriae deplorare; quia illae supra numerum et modum multiplicatae sunt. Et praeter vos nullus est, vel admodum rarus, qui nos consoletur in tanta tribulatione, aut spem solatii repromittat. Taceantur ad praesens, quae sustinuimus funcra propinquorum, sacerdotum Christi caedes et vincula, feralis edicti atrocitas, quo saevitia Herodiana sine miseratione conditionis, ordinis, aetatis, et sexus exterminavit et proscripsit omnes, qui ex quacunque causa venerant in suspicionem, quod ad nos essent habituri charitatem, aut servaturi Deo et Ecclesiae ejus fidem. Et ut diuturnitate cruciatus circa cruoris invidiam Herodis vinceretur immanitas, vagientium cunas relegavit, a matrum seu nutricum sinibus avulsit parvulos lactentes et sugentes ubera. Nam quo magis protrahitur, acerbior est vis doloris, et quantalibet poena in momentum contracta mansuescit. Sufficere debuerat persecutori nostro, quod hactenus impune torsit Ecclesiam, quod nos et nostros sic afflixit exsilio et proscriptione quinquennii, exspectantes ut eum patientia nostra ad poenitentiam provocaret. Antiquae, si placet, revolvantur historiae, veterum tyrannorum recenseantur gesta, nascentis Ecclesiae percurrantur annales, nec facile occurret in omnibus persecutoribus ejus, qui sic unum hominem fuerit persecutus, ut tantam innocentium stragem tot exquisitis artibus studuerit adimplere. Cum ergo ipsorum testimonio tam evidens sit propositum ejus, qui licet, ut dictum est, tanta aviditate sitiat sanguinem nostrum, avidius tamen appetit Ecclesiae perimere libertatem, et auctoritatem apostolicae sedis a finibus suis exterminare; mirabile est in oculis omnium sapientium timentium Dominum, qua ratione eum tandiu Romana Ecclesia sustinuerit, qua patientia audierit tot injusta et enormia postulantem, cum illa divinitus instituta sit eradicare et disperdere omnem potestatem et altitudinem extollentem se in injuriam et contumeliam Christi. Parcere subjectis, et debellare superbos, fuit gentilium eminentia Romanorum: et certe Christi doctrina superbos humiliat, et exaltat humiles. Ecce, inquit, constitui te super gentes et regna, ut evellas, et destruas, et disperdas, et dissipes, et aedifices, et plantes. Nunquid apud Petri successores, Christi vicarios, debet esse acceptio personarum? Haec utique non est apud Deum, qui unicuique tam principi quam plebeio respondet ad meritum. Quaenam gloria est apud Deum, vel apud homines, pauperioribus jura decernere, et potentiores a maximis flagitiis et multis nulla juris auctoritate coercere? Certe vera justitia potentes potenter punit, et in his qui praesunt, gravissimum exercet judicium. Quis unquam Romano pontifice sciente et vidente tanta licentia abusus est Ecclesiarum bonis, quanta nunc abutitur rex Anglorum? Ecce jam quinquennio possedit episcopatum nostrum, et omnium nostrorum bona: item Lincolniensem, Bathoniensem, Herefordensem, Eliensem episcopatus redegit in usus proprios. Landavensis Ecclesiae possessiones fere omnes distribuit militibus suis. Bangorensem, quae jam fere decennio episcopum non habuit, non patitur ordinari. Quid de abbatiis dicetur, quas detinet? Nam illarum numerus incertus est. Et hoc quidem se licenter facere gloriatur jure consuetudinum, quas Ecclesia Romana, ut omnium vestrum pace dictum sit, ab initio publice debuerat condemnasse cum auctoribus et observatoribus suis, tanquam Deo inimicas et contrarias perpetuae legi. Si eis, Pater, voluissemus dedisse locum, nihil prorsus dispendii nobis provenisset aut nostris. Et adhuc si cedere voluerimus, ad omnem familiaritatem et gratiam regis, et totius regni dominium expeditissima patet via. Sed absit! ut propriae utilitatis commercio publicam prodamus Ecclesiae libertatem, sedis apostolicae privilegium convellamus ab Ecclesia, et pro temporalium compendio subeamus dispendium aeternorum. Et quia nolumus Ecclesiam dejicere, dejectionem nostram rex quaerit a vobis. Quia legem Dei transfere nolumus, ut ei succedat iniquitas tyrannorum, quaerit ut nos citra necessitatem, praeter utilitatem, contra auctoritatem ad aliam Ecclesiam transferamur. Quia vero vocantem ad iniquitatis consortium sequi nolumus, petit nos evocari a vobis, ut in transitu possit nostri sanguinis cum iniquitatis suae consortibus qualecunque exercere commercium. Quid enim aliud sibi vult, quod Mediolanenses, Cremonenses, et Parmenses in exterminium nostrum mercede corruptos sollicitat? Quid Papiensibus aut aliis Italiae civitatibus nocuimus unquam, ut nostrum exsilium procurarent? In quo laesimus sapientes Bononiae, qui nec sollicitati precibus et promissis, perniciei nostrae, quam causam audierant, voluerunt dare consensum? Certe nos Robertum de Bassevilla non proscripseramus, et tamen sollicitationibus inductus est, ut nostram apud vos perpetuaret proscriptionem. Dolo tamen postea cognito, poenitentia ductus rogavit, ne ipsius injusta petitio audiretur. Ricardus Syracusanus electus, corruptus accepta spe Lincolniensis episcopatus, persecutores nostros juvit opibus, armavit consilio, viribus roboravit. Nam et ipsi regi Siculo, intra cujus fines modo consistitis, ut eum caperent in perniciem Ecclesiae et nostram, filiam regis Angliae copulandam in matrimonium promisserunt. Nonne frangentes panem, et familiam leoninam, et gentem latronum et alios Romanos potentissimos, quasi castra conductitia adduxerunt, ut non tam flecterent, quam frangerent Ecclesiam Romanam? Sed et pacem imperatoris et Saxonum repromittunt. Et quod omnes Romanos data pecunia inducent, ut faciant fidelitatem domino papae, dummodo in nostra dejectione regis Angliae satisfaciat voluntati. Patet quam securum transitum, quam jucundum commeatum nobis diligentia hominis praeparabat. Profecto non satis curabat, unde satisfieret creditoribus nostris, unde sociis, si quis tamen inveniri posset, ad procinctum itineris necessaria ministrarentur, unde sumptus itineris procederent, et solatia proscriptae multitudinis, quae post quinquenne exsilium egens et afflicta erat in tantis calamitatibus deserenda. Eadem sane diligentia procurantium haec, quoniam regis nomen in hanc suspicionem deducendum esse non credimus, poterant hospitum utensilia toxicari, et difficile est vitam servare incolumem, cui insidiatur is, qui jus habet in familiam totam. Et ne in hac parte schedula protrahatur et verba, quoad vita comes fuerit, nos pro nulla unquam vocatione tot et tantis periculis ingeremus. Nam si quis ex quacunque causa mortem non detrectat, vitam facilius poterit ferro vel laqueo terminare. Nuper autem misit idem rex nuntios suos, episcopum videlicet Sagiensem, et Gaufredum Cantuariensem archidiaconum, ad Christianissimum regem sollicitans eum precibus et promissis, ut nos ejiceret de terra sua. Sed vir Deo plenus respondit se hoc jus haereditarium ab antecessoribus contraxisse, et semper fuisse consuetudinis regni Francorum, ut omnes pro justitia exsulantes benigne recipiat, et eis debitae humanitatis solatia impendat. Et dixit se nunquam tam laudabilem haereditatem, et Deo gratam ex causa qualibet deserturum. Adjecit etiam, quod nos receperat de manu domini papae, quem solum in terris habet dominum, et ideo nec pro imperatore nec pro rege, nec pro aliqua mundi potestate dimissurum, quin foveat nos et causam nostram, quandiu necesse fuerit quoniam Deus nobiscum est, et pro tuenda lege ipsius tot injurias et damna sustinemus. Hoc responso confusos dimisit, et nobis, quod ei Deus retribuat, solito benignior et liberalior est, licet benignus et liberalis semper exstiterit. Dicit autem se probaturum in causa nostra sinceritatem et vigorem Ecclesiae Romanae, et veritatem domini papae, cujus fidem et constantiam in eo commendat plurimum, quod regem Angliae in petitionibus injustis ab eo, gaudet esse repulsum. Si tamen vera sunt, quae audivit a rumigerulis, et dominus papa perseveraverit in eo quod ei promisit nobis. Sunt in parte adversa, qui nos ablatorum restitutionem petere dissuadeant, et si forte de pace agendum fuerit, omnia perfunctorie pertransire, non attendentes quam periculosum esset exemplo, cum lucro succensa cupiditas hinc animari possit, ut pro libitu releget et proscribat episcopos, et tandem in gratiam Ecclesiae redeat, si quacunque jactura illius qualemcunque fecerit pacem. Nam hujusmodi dissimulatio cupidas incendit potestates, et perversis hominibus praestat audaciam delinquendi. Meliusque nobis esset non fuisse natos, quam in Ecclesiam induxisse pestem tam perniciosi exempli: praesertim cum illi facile sit damna rerum immunitatibus, privilegiis, et possessionibus incultis, et aliis beneficiis nostro praeeunte consilio ex parte maxima compensare. Neque hoc, si dominus papa nobis astiterit, difficile est extorqueri. Quia licet praetendat minas, totus terrore concutitur, ex quo contumaces episcopos, et alios malitiae suae complices, et satellites iniquitatis, Satanae tradi vidit in interitum carnis. Nam si isti contriti fuerint, citius et facilius perdomabitur, et fulgura ejus in pluviam convertentur. Expertis credite, qui novimus hominis mores, qui portavimus pondus diei et aestus, nec adhuc pro Domino et Ecclesiae libertate formidamus congressum, credite, inquam, quia ejus ingenii homo est, ut non possit nisi suppliciis emendari. Et quia totius malitiae ejus incentor episcopus Londoniensis, qui nuper in tantam prosiliit impudentiam, ut dixerit se Cantuariensi Ecclesiae, cui professionem fecit, nullam, ex quo translatus est, debere obedientiam; gloriatur etiam, quod cathedram archiepiscopalem ad Ecclesiam Londoniensem transferri faciet: necesse est tantae iniquitatis caput conteri, ut Anglicana Ecclesia convalescat. Opposuerunt se illi nuper scissuram Ecclesiae molienti fratres et coepiscopi nostri, ad quos subvertendos de cismarinis partibus regis officiales attraxit, ut per eos affligantur, qui cum ipso recipere characterem bestiae non acquieverint. Placeat itaque dignationi vestrae, quam in Cantuariensis Ecclesiae patronatum dominus suscitavit, haec ad mentem domini papae reducere, et pro more vestro confirmare in subventione Ecclesiae fratres vestros, et impetrare, ut per nostrarum tolerantiam passionum acquirat apostolica sedes Anglicanae Ecclesiae libertatem. Nam mori praeelegimus in exsilii acerbitate pro Domino, quam videre Ecclesiam exsecrandis tyrannorum traditionibus profanari, et divinae legis evacuari vigorem. Date veniam, quia verba protrahere protracta cogit necessitas, et nonnulla pars solatii est in aure dulcissimi Patris et piissimi domini proprias effundere calamitates. Siquidem: Dulce loqui miseris, veteresque reducere questus. Et ut haec saepius ad memoriam reducatis, vestris provoluti pedibus affectuosius imploramus. Valeat semper sanctitas vestra, nostri memor ante Deum. Haec sunt nomina excommunicatorum, qui incorrigibiles et contumaces inventi, denuntiati sunt secunda denuntiatione: Gaufredus Cantuariensis archidiaconus, Robertus vicarius ejus, Ricardus de Ivelcestre, Ricardus de Luci, Willelmus Giffard, Adam de Cheringis.