EPISTOLA XCIV. AD I. ARCHIDIACONUM.
ARGUMENTUM.-- Queritur apud archidiaconum de insolentia nepotum ejus militum, quod sacrum clericorum ordinem impie proscindant, otium sectentur, et a virtute veterum militum, quorum laudes depingit, longissime, ut et alii sui saeculi, discesserint.
Charissimo domino suo JOAN. archidiac., PETRUS Blesensis, salutem in auctore salutis. Nepotum vestrorum militum fastuosam gloriam tolerare non possum, qui vitae militaris eminentiam jactitantes clericorum sortem multiplici detractione depravant; vitam et opera eorum ducentes in opprobrium et contemptum. Sane in depravatione ordinis nostri non multum eorum excellentia promovetur; qui si essent milites, aut quae militum professio esset, cognoscerent, deferrent clericis; et se a scurrilitate verborum quadam puellari modestia temperarent. Porro ordo militum nunc est, ordinem non tenere. Nam cujus os majore verborum spurcitia polluitur, qui detestabilius jurat, qui minus Deum timet, qui ministros Dei vilificat, qui Ecclesiam non veretur, iste hodie in coetu militum fortior et nominatior reputatur. Tolerabilius mihi esset, si alii, quam nepotes vestri in hanc superbiae et abusionis audaciam prorupissent: maxime cum illi a pueritiae cunabulis solam in vobis modestiam noverint, solam a vobis didicerint honestatem. Verumtamen, cum omnis aetas prona sit ab adolescentia in malum, ex quo suis adhaeserunt commilitonibus, ab eis mores perditos contraxerunt. Nam et rhetoricis argumentum trahitur a convictu: et, Qui tangit picem, inquinabitur ab ea: Uvaque conspecta livorem ducit ab uva. Militaris hodie disciplina, quam Vegetius Renatus ac plerique alii docuerunt, prorsus evanuit, et se in quamdam delinquendi libertatem, et scurrilitatis speciem deformavit. Olim se juramenti vinculo milites obligabant, quod starent pro reipublicae statu, quod in acie non fugerent, et quod vitae propriae utilitatem publicam praehaberent. Sed et hodie tirones enses suos recipiunt de altari, ut profiteantur se filios Ecclesiae, atque ad honorem sacerdotii, ad tuitionem pauperum, ad vindictam malefactorum et patriae liberationem gladium accepisse. Porro res in contrarium versa est; nam ex quo hodie militari cingulo decorantur, statim insurgunt in christos Domini, et desaeviunt in patrimonium Crucifixi. Spoliant et praedantur subjectos Christi pauperes, et miserabiliter, atque immisericorditer affligunt miseros, ut in doloribus alienis illicitos appetitus et extraordinarias impleant voluptates. Refert Lucas quod milites accedentes ad Joannem Baptistam, interrogaverunt eum dicentes: Magister, quid faciemus et nos?--Neminem, inquit, concusseritis, neque calumniam faciatis, sed contenti estote stipendiis vestris. Qui contra inimicos crucis Christi vires suas exercere debuerant, potibus et ebrietatibus pugnant, vacant otio marcent crapula, vitamque degenerem in immunditiis transigentes nomen et officium militiae dehonestant. Nihil damnabilius est in milite quam otium, per quod usus armorum dediscitur, nutritur pusillanimitas, vires fatiscunt, obrepit inertia, et ad immunditiae actus animus occupatur. Ideo P. Nasica cum exercitum in hibernis regeret, licet usu classium non egeret, ne tamen miles corrumperetur sidia, seu crapula, vel per otii libertatem superbiret, naves aedificari instituit. Legitur Trajanus imperator milites suos, quoties vacabant a praeliis, exercuisse in cursu, in saltu, in usu natandi, in studio caesim vel punctim feriendi, mittendique lapides manu vel funda, et missilia jaciendi; eos ad omnes modos erudiens, quibus bellum sustineri debeat, aut inferri. De magno Pompeio refert Sallustius, quod cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis vecte certabat. Verumtamen, ex quo ipse, et senatus, ac populus Romanus otio et quieti vacare coeperunt, qui quandoque in remotissimis nationibus hostiles insultus modico agmine propulsabant, superveniente Caesarea paucitate reliquerunt praesidia fortissimae urbis, et in sola fuga sibi fiduciam posuerunt. Sed et hoc praecipue Caesaris excitabat audaciam, quia res ei erat adversus otiosum militem, ducemque emeritum, et qui longa pace dedicerat ducem. Refert Trogus Pompeius, quod novissimus rex Assyriorum Sardanapalus propter otium et mollitiem vitae a regali solio turpiter est dejectus. Quid Romanos extulit? aut unde habuerunt super omnes populus principatum? nomen eis et gloriam acquisivit armorum usus et exercitatio praeliorum. Vegetii Renati testimonio inutilis est omnino militiae nutritus tenere, et deliciis assuetus; eum autem censet praeliis aptiorem, qui sub divo et sole nutritur, laboris patiens, umbrae negligens, balneorum nescius, aeque ferens frigoris injurias et caloris, rudis in causis, simplex in actibus, cibo moderatiore contentus; qui non erubescit fossam ducere, reparare aggeres, ferre lapides et caementum, lignorumque materiam comportare. Ideo, teste eodem auctore, Romana juventus quondam abluebat in Tiberi sudorem, quem cursu vel exercitio campestri collegerat: nec minus balnea, quam effeminatrices aquas Salmacis abhorrebat. Sed etiam in temporibus Judicum Jerobaal sive Gedeon, ut figuralium mysteria taceantur, Domino mandante, prohibitus est in multitudine delicata atque inexercitata et timida Madianitis occurrere. Cumque clamaret Gedeon, cunctis audientibus: Qui formidolosus est et timidus, revertatur , recesserunt ab eo viginti et duo millia, et tantum decem millia remanserunt. Sed et de illis tanquam ad bellum expeditiores duntaxat elegit, qui in siti sua velut canes lamberent, et festinantius aquam ad os mitterent: illis prorsus abjectis, qui se ad bibendum flexo poplite inclinabant. In trecentis itaque facta est liberatio populi, quos non crediderim inter delicatiores epulas, et exquisita convivia didicisse aquam lambere. Quos ideo praeelegit Dominus, quia necessitati satisfecerunt in humilitate naturae. Hodie in deliciis nutritur, et tota ad carnis delicias se relaxat philosymbola nostra In cute curanda plus aequo operosa juventus. Quod si milites nostros ire in expeditionem quandoque oporteat, summarii eorum non ferro, sed vino, non lanceis, sed caseis, non ensibus, sed utribus, non hastis, sed verubus onerantur. Credas eos ire ad domum convivii, non ad bellum. Clypeos deferunt optime deauratos, praedam potius hostium cupientes, quam certamen ab hostibus, et eos referunt, ut ita loquar, virgines et intactos. Bella tamen et conflictus equestres depingi faciunt in sellis et clypeis, ut se quadam imaginaria visione delectent in pugnis, quas actualiter ingredi, aut videre non audent. Eleganter Scipio Africanus, sicut in libro Stratagematum Julius Frontinus refert, cum scutum cujusdam vidisset auro et gemmis multipliciter ornatum, dixit se non mirari quod tanta diligentia ornasset, in quo plus praesidii, quam in ense haberet Aeneas quidem gemmas a digitis ad ensem, Birro a digitis ad pocula legitur transtulisse. Refert Pericles non picturam, non aurum et lapides, sed scutum divulsum, fractam galeam, hebetem gladium, faciem vulneratam cedere militibus ad ornatum. Porro cum nostri milites ab expeditione sine vulnere et cicatrice, sanis etiam et integris armis per Dei gratiam revertuntur, curritur ad bibendi conflictum. Crateras igitur laeti statuunt, et vina coronant, Atque exhausta canunt praelia Marte gravi. Illic Aeacides, illic tendebat Ulysses, Et pingunt fluido Pergama tota mero. Garriunt igitur, et laxant procaces linguas in detractionem hominum innocentium, desaeviunt in christos Domini, referuntque et conferunt labores suos ad otia sacerdotum. Datur itaque inter eos sententia, et communi lege sancitur, ut decimas auferant, ut Ecclesiae et clero non deferant, ut excommunicationem non timeant, ut non revereantur Deum, ut injuriis afficiant sacerdotes, et quidquid in usus Ecclesiae cessit de largitione avitae aut paternae liberalitatis, evacuent. Verumtamen magnus Dominus, et terribilis nimis, qui humiliat omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, ipse salvos faciet filios pauperum, et humiliabit calumniatorem tollensque virgam peccatorum desuper sortem justorum, arguet pro mansuetis terrae, et obstruet os loquentium iniqua, dejicietque omnem extollentiam superborum. Cum autem dicat Dominus sacerdotibus suis: Qui vos spernit, me spernit; et Qui tangit vos, tangit pupillam oculi mei; si nepotes vestros diligitis et zelatis ad vitam, ne pereant cum Oza, dum ad arcam Domini manum temerariam porrigit; ipsos ad reverentiam Ecclesiae et officialium Christi salutaribus monitis informate. Nam, cum eos receperitis in sortem familiaritatis et participium mensae vestrae, non estis omnino immunis a culpa, si commensales vestros permittitis passim garrire in clericos, et in Ecclesiam protervire. Verum est, quia nepos vester S. in brachio et fortitudine advocati Bethuniae quandoque, forsitan semel, solemnes militiae titulos acquisivit; sed non propter hoc adversus Ecclesiam Dei superbiae ventum debuerat concepisse. Nihil enim est, quod magis laudis imminuat pretium, quam suos assidue jactitare successus, et singulis diebus anni vendere diem unum. Legitur de Mario, quod cum plurima fecisset egregie, una sui jactitatione gloriam famae perdidit; et quia sibi praesumpsit ascribere, quod ex ore alieno captare debuerat, publicae commendationis vota demeruit. Ut ad domestica jactantiae et ostentationis veniamus exempla: rex Ezechias, quem Dominus in umbra horologii, in appositione annorum, et fuga Sennacherib prae universis regibus honoraverat, quia nuntiis Merodach filii Baladan regis Babylonis pigmenta, unguenta quoque, et domum vasorum, cellasque aromatum, et omne quod erat in thesauris suis ad ostentationem et jactantiam demonstravit, juxta verbum Isaiae filii Amos, thesauri ejus ablati, et in Babylonem translati sunt; filiique ejus captivati, et in palatio regis Babylonis facti sunt eunuchi. Triplex quoque optio divinae animadversionis proposita est David, eo quod ad jactantiam Dei populum numeravit. Sed Nabuchodonosor, quia se magnificavit in fortitudine et decore et gloria regni sui, humiliatus in animal brutum comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis. Utinam non intumescant adversus Christum et christos ejus; sed humiliter ac devote recolant qualiter per gratiam Dei, aut potius vestram, de pulvere paupertatis, et de stercore sunt erecti! Nam et Abraham electus et vocatus a Domino, memor tamen suae conditionis: Loquar, inquit, ad Dominum, cum sim pulvis et cinis. In Levitico etiam de sacrificio avium praecipitur, ut plumae et vesicula pulmonis deponantur in pulvere, quatenus is quem Dominus exaltat, humilietur, et inter divinae gratiae magnificentias se pulverem recognoscat. Bene valeatis.