XXXVII. AD EUMDEM.
Domino et Patri suo charissimo THOMAE, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, ERNULFUS fidelium ejus minimus, in spiritu fortitudinis scientiae consilio regi.
In otio laborioso constitutus, nullum aptius credidi mihi remedium fore quam vobis, Pater, aliqua scriptitando tanquam praesenti loqui, qui tamen jugi meditatione, dilectione singulari praesens, totum mei cordis hospitiolum merito vindicastis. Placeat igitur serenitati vestrae a seriis ad nostras naenias ad horam converti, et his pro me scriptis paululum temporis indulgere, qui pro vobis innumera aliis legenda conscripsi. Sed nec aestimet quisquam haec de curiositatis superfluo vane procedere, quae et sollicitudo filialis de statu Patris optans instrui dictat, et propriae necessitatis causa suggerit, non minimum suo patrono saltem exposita reportatura solatium. Laboriosum, inquam, mihi est otium, quod et gravioribus animum molestiis pulsat, quo minor rebus gerendis materia subest, et rarior negotiandi me excitat occasio, ut cum propheta merito dicam: Ecce in pace ista amaritudo mea amarissima . In ipso etenim, ut ita dicam, actionum silentio familiari quadam inquietudine tumultus suboritur cogitationum, longe multiplicius occupans, infestius distrahens, altius evertens, praesertim cum mihi ipsi contrarius positus sim, et velut in partes divisus, illud in me sapientis experiar, quia nulla pugna gravior quam illa in qua idem qui vincit vincitur. Hinc me praeteritae felicitatis urit memoria. Summum enim infelicitatis genus est fuisse felicem. Hinc praesentis adversitatis non tam premit augustia quam rubor confundit, ob quam et fratres mei elongaverunt se a me, et noti mei, quasi alieni, recesserunt a me. Quodque gravius est, facti sumus opprobrium vicinis nostris, judicantibus ad oculum, subsannatio et illusio his qui in circuitu nostro sunt . Noverat hoc, qui dixit: Non habet infelix paupertas durius in se, Quam quod ridiculos homines facit. . Ad exaggerandam demum tantae confusionis ignominiam opponitur eorum non solum impunitas, verum et gloria, qui hujus turbationis vel actores exstiterunt vel incentores insultantium nobis, et quasi dicentium: « Hi sunt, qui suam justitiam statuere volentes, justitiae regis noluerunt esse subjecti . Propterea dati sunt in captivitatem, et possessiones eorum in manus inimici. » Ob quos mundanae protervitatis motus sub aequitatis normam redigendos, cum veterum auctoritas exquisitissimis assertionibus multimodo labore desudaverit, dementiae arguendus esset, si quis eorum rationibus vel auderet refragari, imo vel approbare detractaret. Verumtamen cum ad ipsum passionis dolorem recurritur, sensus praeponderat auditui, sensualitas praejudicat rationi, et sic aut incurritur taedium vitae, ut signipotens ille prophetarum eximius clamet: Obsecro, Domine, tolle animam meam . Aut boni propositi via forte deseritur, ut et David, vir secundum cor Domini, dicat: Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei, quia zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns . Quod si in his et aliis viridibus lignis, utpote secus aquarum decursum plantatis , abundanti videlicet Spiritus sancti gratia debriatis, hujus confusionis vices aliquantulae turbationis causam cernimus exstitisse, Jesu bone! in nobis aridis, vel, ut verius dicam, putridis quid fiet, quibus illa fontis aeterni vena tot saxorum obstruitur oppositione quot peccatorum ponderibus aggravamur? Nam, etsi magnam ex Scripturae sacrae lectione, velut David in cithara psallens, Christi in nobis consolationem operetur, cum tamen ab ea vel vacare necessario cogimur, vel torpere negligenter, quasi cithara reticet, et spiritus nequam, quem carnalem sensum non incongrue dicimus, suum Saul, id est concupiscentiam nostram, superbiae caeterisque vitiis deditum rursus exagitat, nec exstirpari facile est ad plenum, quod tam crebris assultibus repullulat redivivum. In hac sane justissimi Creatoris area, multa confuse miror, et conqueror accidere, in qua libertas servire videtur, fortitudo succumbere, servitus dominari, et postremo vilissima pedissequarum, nec minimae virtutum respectu digna, fortunam dico, ipsi reginae justitiae potenter imperat, vim infert, injurias irrogat, tormenta multiplicat, proprium ejus, quod est unicuique suum reddere, quantum in ipsa est, evacuat, et quodcunque sibi libitum est, in eam confidit, et arrogat impune licitum, dum solvendos ligat, ligandos solvit, nocentes exaltat, innocentes premit. Suum quippe innocentiae esse quis abnuat triumphalis praemium coronae? Quid hac, Deus bone, confusione prodigiosius? Quid hoc prodigio mirabilius est? Quid hoc mirabili vel efficacius ad movendum, vel innocentius ad subvertendum? Unde non immerito illa sapientis lacrymosa conquestio: « Heu gravem sortem, quoties iniquo additur saevo gladius veneno. » Et Salomon: Cum impii sumpserint principatum, gemet populus . Ac ne forte in affluenti, tritaque materia prolixa nimis evagetur oratio, redeundum est ad cor. Et ne sermo sobrietatem excedat, aut mens a scrupulosa quaestionum crepidine in praecipitium devolvatur erroris, utrobique cavendum, ne forte in Creatorem velle refundere videamur, quod ex nostra in nobis minus est infirmitate, sub cujus oculis nullus motus temerarius, nullus eventus fortuitus, quoniam in sapientia cuncta disponit ab aeterno provisa . Quae profecto rerum dispositio non ideo minus ordinata, quia causa ejus nobis incognita, imo eo majori prosequenda fidei pietate, quo ab humanae rationis cognitione remotior. Judicia Dei abyssus multa , quae solus ille novit, qui abyssos intuetur, et sedet super cherubin. Tandem a generalitate ad id quod me specialiter contingit, descendendum est, et de ea sorte, quae me caeterosque nostros pariter involvit, conquerendum. Sed frustra, quia nec casus noster sublevantem invenit, nec querela consolantem ex omnibus charis nostris, fortior in me de die in diem tribulationum tempestas insurgit, et aliquid calamitati meae superaddidit hodierna, quod non habuit hesterna, et de crastina vereor, ne et ipsa fiat hodierna deterior. Dominus Rothomagensis aggravavit manum suam super me, quia vos in persecutores nostros justa animadversione vestram aggravastis. Illud tantillum beneficii, quod anno praeterito mihi gratis promiserat, in praesenti negat. Gratis dico pro tempore, licet mihi debitum pro ratione. Temporalis principis, quam timet, praetendit offensam, qui potius aeterni Judicis cuncta cernentis attendere debuisset sententiam: Deo potius obediendum quam hominibus . Et illud: Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus . Et fortasse in his omnibus nulla posset ratione dolor mitigari, neque enim dedit mihi Deus cor lapideum, ut percussus non sentiam, attritus non doleam, nisi et inprimis me digna factis recipere, et peccata mea multa graviora meruisse cognoscerem, et ad vos, Pater sanctissime, respectum haberem, qui voluntarie sustinetis, quod ego coactus sum in merito, quod ego meritus. De cujus plenitudine totum mihi defluxerat, quod in praesenti videbar habere. Ad cujus potentiae gloriam nec ipsi potentes poterant, nec ipsi sapientes noverant aspirare. Sane Pater, quia universa haec tanquam nihil habentes in Christo possedistis, qui corde eorum affluentiae nullatenus apposito, ea pro Christo ingruente necessitate fortiter abjecistis. Etenim iterum: Joseph in manu mulieris impudicae pallium reliquit , adolescens rejecta sindone nudus profugit a persecutoribus Christi , dum vos praeelegistis, abjectis, ut dictum est, rerum temporalium sarcinulis, quasi quibusdam ad iter vestrum impedimentis, nudus et expeditus crucem vestram tollere, Christum sequi, in domo Dei abjectus esse, quam cum saeculo gloriari, et in tabernaculis peccatorum habitare. Ita ut illud propheticum et evangelicum in auribus meis proclamare non tam ore quam opere videamini: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino spem meam . Et quid prodest homini, si mundum universum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur? Hic est serpens aeneus, ad quem tentationibus velut serpentibus vulneratus, respectum habeo. Haec est petra, ad quam curarum aculeis obsitus velut spinosus erinaceus spero refugium. Petra enim refugium erinaceis. Alioquin vivus absorptus inter mortuos, desperatos scilicet, qui Deum non laudant, habitassem. Deputatus essem cum his qui in inferno sunt. Respiciens fui ad adjutorium hominum, et non est. Vere maledictus homo, qui confidit in homine, et qui ponit carnem brachium suum . Superest igitur, ut in eum solum respiciamus, cui soli derelictus est pauper, qui solus laborem considerat et dolorem . De caetero unum est, Pater, ut salva pace vestra loquar, quod omni tribulatione gravius sustineo, impatientius porto, vehementius doleo, quod, cum saepissime nuntios vestros discurrentes videam, nec litteras visitationis, nec saltem verba salutationis per ipsos ex parte vestra recipiam. Status vester adeo mihi est absconditus, ac si nunquam a vobis visus, vel, quod Deus avertat, vobis essem invisus, nec de vobis mihi scire datur aliquid, quod non publicaverit fama, ut tunc demum mihi novum adveniat, cum apud alios fuerit antiquatum. Mementote, Pater, quia ego sum, qui vobiscum pondus diei et aestus sustinui . Novit Deus, quod totis viribus in conscientia pura vobis aufui: utinam tam discrete quam devote, tam feliciter quam fideliter! Alii, fere quotquot vobiscum sunt, in labores meos introierunt, laetantur praesentia vestra, reficiuntur verbo, eriguntur exemplo, nec invideo. Non rogo temporale subsidium, quia sufficit mihi paupertas mea. Non quaero, nisi ut invocetur tantummodo nomen vestrum super me et gratiae vestrae securus vivam, quae hac tempestate mihi super aurum et lapidem pretiosum multum desiderabilior et dulcior super mel et favum. Liceat mihi saltem per internuntium audire, quod aliis videre datur, ut vel afflicto Domino meo condoleam, vel consolationis et spei, si qua est, particeps existam: Sicut et aerumnae, sic et laboris . Me saepius ad vos ire volentem revocat, Deus scit, non tam itineris difficultas, quam ne his, apud quos utcunque sustentamini, oneri sim, cum magis vobis expediat paucis esse contentum, quam tumultu circumstrepentium inquietari. Agite ergo, Pater, agite constanter, quia non inchoanti, sed perficienti corona debetur. Juxta illud: « Finis, non pugna coronat. » A sacrificio vestro cum Abraham aves abigens usque in vesperum, ne laborem vestrum volatilis gloria tollat, ne quando dicat inimicus vester: Praevalui adversus eum . Omnia opera vestra referatis ad Deum, ut benedictionem mereamini, quia beatus qui tenebit et allidet parvulos suos ad petram , id est ad Christum opera sua referet, et in ipso probabit, qui est lapis offensionis et petra scandali . Ne credatis omni spiritui, sed prius probate utrum ex Deo sint. Sermo jactantiae, actus praeceps, procul sint a vobis. Cum summa gravitate, et in consilio omnia faciatis, ut modestia vestra nota sit omnibus hominibus. Et sic in eo vincetis, qui ait: Confidite, ego vici mundum . Quod ipse vobis concedat, qui omnia potest, cujus causam agitis, Jesus Christus Dominus noster, charissime Pater et domine. Bene valete.
(utinam tam efficaciter quam diligenter!) (Isa.
XXXVIII) (Psal. LXXVIII) (JUVEN., sat. 3, vers. 152) (Rom. X) (Num.
XI) (Psal. LXXII) (Psal. I) (Prov. XXVIII) (Sap. I) (Psal. XXXV) (Act. V) (Rom. XII) (Gen. XXXIX) (Marc. XIV) (Psal. LXXII) (Matth. XVI.) (Jer. XVII) (Psal. IX) (Matth. XX) (II Cor. XI) (Psal. XII) (Psal. CXXXVI) (I Petr.
II) (Joan. XVI)