XCIX.  Pacem a Petro S. Caeciliae presbytero et Sofredo S. Mariae in Via Lata diacono cardinalibus conciliatam inter Pisanos et Januenses, confirmat.   (Laterani, Dec. 12.) [TRONCI,  Mem. di Pisa,  152.]
CLEMENS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis consulibus et populo Pisanae dioecesis, in perpetuum.
Inutiliter inter discordantes compositiones siccae sententiae proferentur, si ad memoriam posterorum non redigerentur in scriptum, et ad recidivae contentionis scrupulum certandum eis omnes disceptandi aditus clauderetur. Eapropter, dilecti in Domino filii, paci vestrae et tranquillitati in posterum providere volentes, compositionem quae inter vos et dilectos filios nostros consules, et populum Januensem et civitates vestras per dilectos filios Petrum tit. S. Caeciliae presbyterum, et Sofredum S. Mariae in Via Lata diaconum, cardinales apostolicae sedis legatos, est provide confirmata, sicut in eorum authentico continetur, et ipsa est a partibus sine pravitate recepta, et juramento firmata, devotioni vestrae duximus confirmandam, auctoritate apostolica statuentes ut futuris temporibus inviolalabiliter observetur. Quam etiam juxta praedictorum cardinalium scriptum authenticum, praesenti paginae duximus inserendam de verbo ad verbum, cujus tenor talis est, videlicet: « Petrus Dei gratia tit. S. Caeciliae presbyter, et Sofredus Sanctae Mariae in Via Lata diaconus cardinalis apostolicae sedis legati, universis Dei fidelibus in pace et dilectione colen. pacis et dilectionis amorem. « Inter caetera, quae summo pontifici, utpote Patri et pastori universalis Ecclesiae, imminent ex officio pastoralis sollicitudinis exsequenda, curam ad hoc tenetur gerere specialem, ut materia seditionis, et scandali, prorsus tollatur de medio, et tranquillitas inter Dei fideles per Christi gratiam et ejus sollicitudinem conformetur. Hac igitur consideratione inducti, et specialiter habentes ad subventionem terrae sanctae respectum, felicis recordationis PP. Gregorius primo, et subsequenter eidem substitutus venerabilis Pater universalis Ecclesiae Clemens per se, et sibi subditos instantissime laborarunt, ut inter Pisanos, et Januenses, quos iniqua, et periculosa guerrarum seditio diutius non absque suo et aliorum discrimine fatigaverat, per bonum pacis ad plenum possent, auxiliante Domino, reformari. Instanter proinde commoniti consules Pisanorum juraverunt, prout praedicto domino papae Clementi placuit, super omnibus controversiis quae inter Januenses et Pisanos vertebantur, stare mandatis ejus, quaecunque per se ipsum, vel per certos nuntios, aut litteras suas eis imponeret. Et nobiles prudentesque viri Nicolanus et Picchius, nuntii Januensium consulum, continuo hoc idem in animam ipsorum consulum juraverunt. Quo facto gratanter pacis osculum ad invicem sibi dederunt. Dominus papa autem de communi consilio suorum fratrum incontinenti praecepit ipsis Januensibus, ut mille de civibus suis, quos Pisani eligerent, ut unum hominem in animam totius populi eodem modo facerent pacem juramento firmare. Similiter etiam praecepit ipsis Pisanis, ut mille de civibus suis, quos Januenses eligerent, ut unum hominem in animam totius populi eodem modo facerent juramento firmare, quod per Dei gratiam feliciter adimpletum est. Super hoc ergo solitam et paternam gerens sollicitudinem summus pontifex ad imponendum finem supradictis litibus et controversiis, nos, licet insufficientes et immeritos, de communi fratrum consilio specialiter destinavit, certam in nonnullis articulis formam definiendi praefigens. « De speciali itaque apostolicae sedis mandato, mercandi, imo foenerandi detestabile genus, quod donnicalia consuevistis nomine palliare in Sardinia penitus irritamus, vobis et Januensibus praecipientes sub debito juramenti, ne praeteritis hujusmodi contractibus aliquid addatis, vel ulterius de novo taliter praesumatis inire: licentiam tamen habetis ea absque omni dolo et fraude colligere, quae vobis et tali mercatione debentur. Praecipimus etiam vobis Pisanis, ne quovis ingenio aliquod impedimentum praestetis, quominus Januenses universa pignora et possessiones quas in Sardinia habent, vel habere debent, et praecipue pignora Bartolum q. regis Arboreae quiete et pacifice teneant, quousque ipsis de sorte plenaria fuerit satisfactum. Hoc ipsum vobis Januensibus de pignoribus, et possessionibus Pisanorum sub districtu simili praecipimus observandum. Vobis quoque Pisanis districte sub debito juramenti praecipimus, ne aliquod per vos vel per alios praestetis impedimentum, quominus universi judices Sardiniae, et decem de magnatibus et potentioribus in unoquoque judicatu, et interposito juramento, promittant omnimodam securitatem Januensibus, et universis de eorum districtu in terra, et aqua, et ubicunque habent posse, et facultatem, et ut de suis hominibus, quoties Januenses contra ipsos querimoniam deposuerint, faciant eis justitiae plenitudinem exhiberi, nec impedimento sitis, quominus praedicta juramenta securitatis in terra, et in mari firma et illibata serventur. Vobis etiam tam Januensibus quam Pisanis in commune praecipimus sub debito juramenti, ut liberam vobis adinvicem promittatis habere facultatem, atque licentiam per pelagus quocunque volueritis navigandi, et ad portum quemcunque volueritis applicandi, et exinde mercimonia transvehendi. Praeterea vobis Pisanis sub debito juramenti praecipimus, ne Januenses prohibeatis ad civitatem et alia loca de districtu, et fortia vestra libere accedere, et apud vos, sicut amicos, negotiari; salvis decretis ab utraque civitate absque malitia factis. De caeteris autem capitulis id statuentes praecipimus observandum, ut si qua partium se in aliquo senserit praegravatam, et voluerit justitiam postulare, illa pars contra quam fuerit querela deposita, de plano, sine omni dolo et absque ulla malitiosa dilatione, et quolibet maligno subterfugio, coram judicibus sive arbitris ab utraque parte electis, ei parti quae conquesta fuerit, exhibeat justitiae complementum: sententias quoque quas praedicti judices, sive arbitri, duxerint promulgandas, praecipimus utrique parti, ut consules suos faciant intra quadraginta dies a tempore latae sententiae numerandos fideliter, et sine fraude exsecutioni mandare. Et ut hoc, quod statuimus debitum sortiatur effectum, praecipimus ut Januenses de civitate Pisana, et Pisani de civitate Januense ab hodie intra menses duos, vel plures, si voluerint, judices sive arbitros eligant, qui interposito juramento promittant se, quod praediximus de justitia facienda, fideliter adimplere. Ut autem, quod in fine ponitur, melius memoriae commendetur, et tam hoc quam supradicta omnia firmius observentur sub debito juramenti vobis Januensibus et Pisanis districte praecipimus, ut firmam et perpetuam inter vos de caetero pacem teneatis, et ubique tam in terra quam in mari inconcusse servetis, et in nullo in personis, vel rebus studiose vos praesumatis offendere. Haec autem juramenta pacis per majores consules civitatis singulis annis, et per trecentos idoneos viros, quos Pisani de civitate Januense, et alios trecentos, quos Januenses de civitate Pisana duxerint eligendos, qui tamen pacem istam specialiter non viratim habuerint, et per unum publicum hominem in animam totius populi, praesente et acclamante populo de sexto in sextum annum praecipimus innovari. Statuimus quoque ut consules sive rectores, qui pro tempore fuerint in alterutra civitate, praedicta innovationis juramenta exigant, recipiant et faciant sine dolo et fraude praestari. Si vero, quod Deus avertat! contra pacem supra firmatam pro commune alterutrius civitatis contra alteram offendendo fuerit foris factum, pace in suo robore permanente, per archiepiscopos utriusque civitatis et duos viros jurisperitos, quos ipsi archiepiscopi elegerint, sine dolo et fraude, et malitiosa dilatione in integrum emendetur offensa. Illi autem jurisperiti, quos archiepiscopi secum elegerint, statuimus, ut juvent, quod bona fide cum ipsis archiepiscopis ad reformationem pacis laborabunt; et statuimus atque praecipimus ut consules civitatum, juxta quod archiepiscopi ordinaverint, fideliter et bona fide studeant observare, adimplere et exsecutioni mandare. « Statuimus etiam ut consules illorum mercatorum, qui ad diversas provincias destinantur, jurent quod de querimoniis, quae ad eos deferrentur, bona fide justitiam facient, et executioni mandabunt, et ad pacem inviolabiliter observandam absque omni fraude studium adhibebunt, et operam efficacem. « Haec omnia supradicta ex parte domini papae et auctoritate. Qua de mandato ejus fungimur, in hac parte vobis consulibus Pisanis et Januensibus, et per vos universitati civitatum vestrarum, quarum vicem de mandato ipsarum geritis, in hac parte mandamus atque praecipimus ut ad bonum et purum intellectum perpetuo et inviolabiliter observetis. Ut autem haec definitio, et statutum nostrum perpetuam firmitatem et irrevocabile robur obtineat praesenti scripto et sigillorum nostrorum munimine vobis tradimus insignitum. « Data et recitata est haec sententia in Lucana civitate, in curia domini episcopi Lucensis, praesentibus eodem domino Guillelmo episcopo Lucense, et Alcherio Vecchii Lucense potestate, et Donato de Ricottis, et Locterio Bernardi ejus consiliariis, et Bonfilio ejusdem Lucanae civitatis publico cancellario, et Forteguerra, et Rolando Guarmignani, et Jacobo de Cervasiis jurisperitis, et Salamoncello, et Ildebrandino filio Malpilii, et Borcaino Alteminello de Alteminellis, Batroso, Guidone Uberti de Fralmo, et Ildebrando de Goltellis egregiis Lucensibus consulibus, et Gargosso de Alica, et aliis pluribus nobilibus Lucanae civitatis concivibus et multis aliis Lucani populi, et praesentibus Pisanis consulibus, videlicet Ugone Alde vicecomite, Ildebrando Bambone, et Vitale Gattabianca, et Lamberto olim Rainerii Pandulphi, et Philippo olim Vernagalli et Pipino olim Henrici Friderici; et praesentibus viris sapientibus civitatis Pisanae scilicet, Bulgherino vicecomite olim Ugonis, et Uguccione olim Lamberti Bononis, et Gaetano Burgundi, et Bulso olim Petri Albitonis, et Gulielmo filio Gerardi Seretti, et Ugone olim Bernardi Marignani judice, et notario; praesentibus quoque Nicola Ebriaco Januense consule, et Nuecelone viro utique sapiente, et Guglielmo Caligopalli publico Januense cancellario. Anno autem Incarnationis Dominicae 1188, indictione VI, Nonas Julii. » Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam nostrae constitutionis, et praedictorum fratrum nostrorum sententiae paginam infringere, vel ei ausu temerario contraire. Si qua igitur in futurum ecclesiastica, saecularisve persona hanc nostrae constitutionis paginam sciens contra eam temere venire praesumpserit, secundo tertiove commonita, nisi reatum suum congrua satisfactione correxerit, potestatis honorisque sui careat dignitate, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei ac Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine divinae subjaceat ultioni. Cunctis autem praedictam compositionem et pacem servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen. Amen. Amen.Ego Hiacynthus Sanctae Mariae in Cosmedin diac. Ego Clemens catholicae Ecclesiae episcopus. Ego Joannes tituli S. Marci presbyter cardinalis subscripsi. Ego Laborans presbyter cardinalis Sanctae Mariae trans Tyberim tituli S. Calixti subscr. Ego Pandulphus presbyter cardinalis basilicae XII Apostolorum, subscr. Ego Albinus tituli S. Crucis in Jerusalem presbyter cardinalis subscr. Ego Alexander presb. card. tit. Sanctae Susannae subscr. Ego Gregorius Sanctae Mariae in Aquiro diaconus card. subscr. Ego Gratianus SS. Cosmae et Damiani diac. card. subscr. Ego Octavianus SS. Sergii et Bacchi diac. card. subscr. Ego Gregorius S. Mariae in Porticu diac. card. subscr. Ego Joannes Felix S. Eustachii diac. card. juxta templum Agrippae subscr. Ego Joannes Sancti Theodori diaconus cardinalis subscr. Ego Bernardus Sanctae Mariae Novae diac. card. subscr. card. subscr. Datum Laterani, per manum Moysi Sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconi, vicem agentis cancellarii, II Idus Decembris, anno 1188, pontificatus vero Clementis papae III anno primo.