EPISTOLA XVI. AD EPISCOPUM QUEMDAM JAM GRANDAEVUM.
ARGUMENTUM.-- Episcopum multis negotiis et occupationibus distractum serio hortatur, ut tranquilliorem vivendi rationem causa suae et aliorum salutis procurandae ineat; et cogitet satis non esse, si culpae nullius gravioris conscius sit, nisi bona multa opera innoxiae vitae adjungat.
Veniens et inveniens vos tot negotiis implicitum, tot circumvallatum turbis hominum, tot occupationibus ad tam diversa distractum, condolui vobis, et concussa sunt viscera mea pio compassionis affectu. Quis enim sustineat patienter, ut tam nobilis anima spiritualibus doctrinis imbuta sub quodam velamine libertatis in opus servile degeneret? Animam siquidem, quae tot labyrinthis intricata est, necesse est frequentius ancillari; non enim solummodo habitatio terrena hanc deprimit, sed et ipsa ad terrenorum inquietudinem se diffundit, ut cum Jeremia dicat: Effusa sunt in terram viscera mea. Et cum Ezechiele: Terra erat usque ad fenestras, et fenestrae clausae, sic coelum mutatur in terram, aurum in scoriam, spiritus in carnem. Carnalis homo deprimit spiritualem, et draconem Moysi dracones Pharaonis absorbent. Loquar ergo, quia si tacuero, os meum condemnabit me. Rogabo ut dominum, monebo ut patrem; et si animam ejus ad notitiam suae conditionis alias revocare non possum, utar cantico amoris, et dicam: O pulchra, si te ignoras, egredere post gregem sodalium tuorum. Nemo enim se novit, donec dies suos recogitet, eundo recordatione post gregem et multitudinem commissorum. Loquar itaque, et de sollicitudine vestra importabili aliquid imminuam, aut eam omnino exstinguam, et aliquid eruditionis, et aedificationis infundam. Sunt enim in candelabro tabernaculi, infusoria, exstinctoria et emunctoria. Ero autem trangressor Dominicae legis, si sustineam, quod nemus juxta altare Domini crescat, quod circa ecclesiae rectorem sollicitudinum multitudo silvescat. Majus est omni thesauro, quod in discrimine ponitur certo. Impretiabile et super omnem aestimationem est, quod quasi sub jactu aleae aeternae perditioni exponitur. Abigendae omnino sunt scenicae istae meretriculae, sirenes usque in exitium dulces, muscae exterminantes suavitatem unguenti, mures ebullientes de terra, ut corrodant extales eorum qui ponunt arcam Domini, id est administrationem ecclesiasticam, juxta Dagon; qui temporalia non minus quam spiritualia, et forte diligentius administrant. Propheta dicit de hujusmodi: Sicut araneam tabescere fecisti animam meam. Aranea siquidem de suis visceribus telam texit, et texendo tabescit, ut muscam vilissimam capiat. Quid aliud facit homo, qui se eviscerat in expensis, et in curis, ut muscam, sive mustum odoriferae opinionis, et favorem linguae meretricantis acquirat? in hujusmodi homines mittit Dominus spiritum vertiginis, et errare facit eos in invio, et non in via. Sic filii Israel quadraginta annos expenderunt in itinere trium dierum circa montem Seir, nec terram promissionis intraverunt. Isti sunt lunatici, qui offeruntur Domino ad curandum, modo cadentes in aquam sollicitudinum, modo in ignem cupiditatis, aut odii, aut iracundiae, aut alicujus extraordinariae voluptatis. Vix possum credere, ut in tanta turbatione animae possit quis invenire orando rorem devotionis, aut fluenta gratiae. Est enim tempestas valida, et mirabiles sunt elationes maris in corde. Hi sunt, quibus promisit Dominus coelum ferreum, ut coelestis pluviae vel gratiae sint extorres; et terram aeneam, ut circa terrena interius obdurati fructum vitae non faciant. Absit, absit, amantissime Pater, ut adversus innocentiam tuam aliquid sinistre conjiciam vel praesumam! Charitas tamen, qua mediante gesto te in visceribus meis, timere me facit, utinam et tu timeas! Beatus enim homo qui semper est pavidus. Circumspecti hominis est, omne opus suum habere suspectum. Verebar omnia opera mea, dicit Job. Cum omnia bene fecerimus, debemus dicere, quod servi inutiles sumus. Breves dies hominis sunt: nescio quid statuerit super nos terribilis in consiliis super filios hominum, nescimus, quid ventura pariat dies. Verbum Prophetae est: Ecce mensurabiles posuisti dies meos: in imagine enim pertransit homo. Dies mei transierunt, dicit Job, et per viam, qua ingredior, non revertar Singula de nobis anni praedantur euntes. Qui non est hodie, cras minus aptus erit. Non dicam, vitae, sed jam tuae mortis pars magna praeteriit. Clepsydra non tantum ultimum stillicidium exhaurit, sed totum quod prius effluxit: nec mors est in ultimo vitae tuae, sed in toto, quod de vita praecessit. Noe, ut se suosque salvaret, centum annis in arcae fabrica laboravit; nos vero quantum laboravimus, quorum singuli dies momentanei sunt, transitorii et finales? Plurimum timendum est, ne fuga nostra fiat in hieme vel in Sabbato, quando operari non licet. Ideo sexta die colligendus est gomor, quia in hac sexta aetate operandum est, ut in illa septima quiescamus, quando dicetur, ut requiescant a laboribus suis. Forte in corde tuo cum Apostolo dicis: Nihil mihi conscius sum; et cum beato Job: Non reprehendit me cor meum in vita mea. Sed, benignissime Pater, munda conscientia sine opere non sufficit ad salutem. Propheta dicit: Diverte a malo, et fac bonum. Utrumque sine altero imperfectum est. Dominus in Evangelio, servum non solum male operantem, sed a bono opere torpentem damnat. Non enim solummodo arbor, quae malos fructus facit, sed et quae bonos fructus non facit, excidetur, et in ignem mittetur. Hujusmodi ignis horrorem semper habeas in corde, dilectissime Pater, ut te premant et molant assidue metus aeternae mortis, et desiderium interminabilis vitae. Istae sunt molae, quibus molitur anima Christiana: quarum una sine altera, juxta praeceptum Domini, in obligationem pignoris transire non debet: omnes siquidem peccavimus. Vide, Pater, quantum pro teipso satisfeceris, ut scias quid desit tibi. Ut de tua taceam anima, vide quot animas de ore leonis, et de faucibus inferni ejeceris: quantum lucri de talento tibi commisso, opere, verbo et exemplo retuleris, qualiter sex opera misericordiae, quae Dominus proponet in judicio, jugiter impleveris; quam sollicite carnem tuam purgaveris jejuniis et disciplinis; quam fortiter pro domo Domini ex adverso ascenderis. Ad omnia haec factus es ex tua professione obnoxius, et haec omnia, Pater, a te exactissime requirentur. Temeritati et praesumptioni forsitan ascribetur, quod vos moneo, sed charitas me compellit. Scio quod in die tremendi judicii reddituri sumus rationem, etiam de sermonibus otiosis. Nullos ibi excessus praeceptio regia, vel hominum temporalis utilitas poterit excusare. Sed erit, qui dicat: Quia quidquid deliquimus, confessionis beneficio poterit aboleri; porro nemo de vitae diuturnitate securus est; testimonio Scripturae: Cum dixerint: Pax et securitas, tunc repentinus superveniet interitus. Mors enim subita et incerta remedium poenitentiae frequenter anticipat; morbi etiam, qui saepissime graves et invalescentes sunt, angustia sensuali spiritum devotionis exstinguunt. Certissimum est autem, quod non punit homo puniet Deus. Horrendum vero est incidere in manus Dei viventis. Quis enim habitare poterit cum igne devorante, aut quis stabit cum ardoribus sempiternis? Haec me movent, ut te moneam, Pater, quatenus ex hoc nunc quantumcunque poteris a turbatione saecularium sabbatizes. Miserere animae tuae placens Deo. Si te ipsum non habes, nihil habes. Sola pax Dei, quae exsuperat omnem sensum, faciat, ut ab omni sensualitate et saecularitate sis liber; haec occupationum turba mors animae est. Ideo dicit Salomon: Fili, in paucis sint actus tui. Et ecce plus quam Salomon, non ad pauca, sed ad unum duntaxat docet esse sollicitum: Porro, inquit, unum est necessarium, Deum scilicet diligere: quod sine animi sinceritate haberi non potest. Non est qui faciat bonum, donec veniat ad hoc unum. Scriptum est: Unam petii a Domino, et hanc requiram. In uno siquidem cubito consummata est arca. Mandatum enim charitatis consummatio est summae pacis. Ideo dicit Propheta: Omnis consummationis vidi finem, latum mandatum tuum nimis. Sane, quia ex abundanti cordis os loquitur; vereor ne filialis affectio et zelus, quem de salute vestra concepi, epistolam praesentem protrahat in immensum: ideo, ne multiloquio aures delicatas offendam, epistolam in verbo doctoris gentium claudo: Gratia sit vobis et pax a Domino Jesu Christo.