LIBER SEPTIMUS. EPISTOLA PRIMA. ENNODIUS JULIANO. EPISTOLA II. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA III. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA IV. ENNODIUS AGNELLO. EPISTOLA V. ENNODIUS SENARIO. EPISTOLA VI. ENNODIUS FLORO ET DECORATO. EPISTOLA VII. ENNODIUS ELPIDIO DIACONO. EPISTOLA VIII. ENNODIUS EUPREPIAE. EPISTOLA IX. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA X. ENNODIUS FLORO ET DECORATO. EPISTOLA XI. ENNODIUS AGNELLO. EPISTOLA XII. ENNODIUS HORMISDAE DIACONO. EPISTOLA XIII. ENNODIUS BOETIO. EPISTOLA XIV. ENNODIUS ARCHOTAMIAE. EPISTOLA XV. ENNODIUS AGNELLO. EPISTOLA XVI. ENNODIUS AGNELLO. EPISTOLA XVII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XVIII. ENNODIUS AVIENO. EPISTOLA XIX. ENNODIUS SIMPLICIANO. EPISTOLA XX. ENNODIUS MAXIMO. EPISTOLA XXI. ENNODIUS MAXIMO. EPISTOLA XXII. ENNODIUS MAXIMO. EPISTOLA XXIII. ENNODIUS MAXIMO. EPISTOLA XXIV. ENNODIUS STEPHANO. EPISTOLA XXV. ENNODIUS SYMMACHO. EPISTOLA XXVI. ENNODIUS AGNELLO. EPISTOLA XXVII. ENNODIUS PROBO. EPISTOLA XXVIII. ENNODIUS ADEODATO PRESBYTERO. EPISTOLA XXIX. ENNODIUS BEATO. EPITAPHIUM CYNEGIAE. EPISTOLA XXX. ENNODIUS FAUSTO. EPISTOLA XXXI. ENNODIUS PARTHENIO.
Praeceptis magnitudinis vestrae ministerium devotionis exsolvimus; quia fit aequitati proximus, qui justi viri monitis obsecundat. Negotiorum qualitas quae ab amico veritatis agnoscenda committitur, cautione instruit animum cognitoris integri: affectionem infudisset nobis magnitudinis vestrae consideratio, si studia non dedissent. In negotio igitur quod inter Bautonem, regiae domus conductorem, et Epiphanium chartarium vertitur, dum anceps in disceptatione nostra eventus nutaret, et alterna se partes intentione colliderent, asserente Bautone se sexaginta et quatuor solidos publicos, quos de reliqua indictionis illius emisso chirographo fuerat debere confessus, idcirco non posse restituere, quia per manus sublimis viri Projecti quadraginta solidos Epiphanio suffragii nomine contulisset, pro quibus nullum beneficium secutum fuisse doceretur; et replicaret ipse Epiphanius, se si quid accepisset, labore meruisse, nec frustra sibi a Bautone quidquam fuisse collatum, vel prolati testis fidem laudibus incessanter attolleret; statuimus ut sub jurejurando mihi nominatus superius vir nobilis Projectus et sperati genus declararet beneficii, et effectum, si ita esset, assereret non secutum: quod cum fuisset impletum, Epiphanius acceptam pecuniae refunderet quantitatem. Nunc in potestate est culminis vestri decisionem nostram, si placet, auctoritate fulcire.
Quantum ad fascem moeroris adjungit interrupta tribulatio, quando ut acrius urat adversitas, prosperorum mutatione blanditur! Ad cujus unquam onus accessit, quod continuatae sarcinam calamitatis abjecit? Quam bene me ad patientiam absentiae vestrae longus temporum usus aptaverat; dum hoc quod felicitas non habebat, didicerant nec vota praesumere! Ecce iterum de inveteratis doloribus passio novella me lacerat, et obductam cicatricem rescindit ictus acutior. Imploraveram a discedente misericordiam, ut quod de praesenti confabulatione perdebam, litteris pensaretur; nec hanc frugem omnibus desideriis jejunus emerui. Ego consuetudinis meae non negligens inter lacrymas scripta concinno: quibus de afflictione mea credidi nil potius indicandum, illustris viri domni Pamfronii relatione contentus. Nunc, mi domine, obsequia famuli vestri dignanter accipite, et animae in angustiis constitutae remedia consueta praestate. Quibus magnitudinem tuam discedentem precibus imploravi, merito retexerem, nisi memoriae vestrae irrogare contumelias devitarem. Nam qui amantem de his quae recens sunt acta convenerit, fugiendam bonis oblivionem importunus opponit: cum hoc sit peculiare conjunctis, ut sub quadam praescientia mutuo sibi cupita sufficiant; et ad substantiam caritatis efficaci dispensatione, quod votis poscendum est, effectu seniore concilient. Coelestis dispensatio facienda suggerit, si quid amor optat, inquiras. His jungitur quod aestuanti animae, dum iter arriperes, multis in promissionibus subvenisti; dicendo sustentandum me esse paginis, qui propriae lucis privarer absentia. Ecce et pollicitatio fide claudicat, et spe irritatus ardesco. Egit veniens de remedii praesumptione fiducia, ut difficilius dura tolerentur. Sed nunc, mi domine, honorem salutationis accipiens, postquam apud vos, quod male est animo, declaravi, curatio properata succurrat: ut qui salutis vestrae status est vel gratia principalis, exspectatis reseretur alloquiis. Semper famulantes diligentiae paginas nunc in proditione sui dolor exigit, et gaudiorum ministras in vocem reserandae traxit injuriae; nec contenta fuco dissimulationis urbanae secreta pectoris aut taciturnitate vestivit, aut in partem aliam transtulit blandimento. Novi quidem fabricata, sed fugio: et simplicitate contentus, cum amantibus sereni animi fronte congredior. Ubi gentium fuit sub obtestatione Dei inter nos promissa devinctio, ut proficiscentes insalutatum me, velut incognitum linqueretis, nec potestatem remanens sortirer necessaria suggerendi? Credo providistis ut imbecillus oculis totum vobiscum lumen amitteret, nec diem meum sub amici praesentia clausis orbibus intuerer. Haec si per negligentiam contigerunt, aestimationi relinquetis quem apud vos locum obtineam: ferenda sunt acerbius, si intelliguntur accidisse per studium. Nunc vale, mi domine, et animo meo quem in statione consistere suadet innocentia, origo, propositum, potiorem gratiae partem qua vobis sinceritate patuit invitate. Quamvis te dominum meum per intemeratae documenta fidei principalis sibi cura conjungat, et morum claritudo ita publicis rebus misceat, ut amabilis a te saporem quietis excludat, non credo tamen ita religionem amicitiae posthaberi, ut non satisfaciens, Deo adjuvante, regnantis imperiis debita sua refundas affectui. Nostis quid poscat aula, quid gratia: uno eodemque tempore nec rerum deestis domino, nec amori, quando Christianae mentis integritas per has partes divisa solidatur. His ergo sollicitudinem meam credo relevari, quibus venerabilis consuetudo servatur studiis. Tantum est, ut Dei nostri solatiis magnitudo vestra adjuta gratuletur. Domine mi, salutationis obsequia praesentans, spero ut de vestro vel amici vestri domni Fausti statu hilarem me fieri votivo litterarum contingat indicio. Permisi hactenus magnitudinem vestram mobilitatem Ligurum urbanae fuco disputationis incessere, quia et me origo reddebat alienum, et vos ab eorum culpis constantia promissa sejunxerat. Sed cum una sorte ab oculis vestris et mente discessi, praeconis voce contestor, neminem damnare posse quod sequitur, nec salvo pudore sententiam excessibus dictare peccantem. Fas est liberos a reatu detestari; quis aequo animo ferat monitorem quod verbis destruit actibus non vitare? Evangelii sententia est, Qui fecerit et docuerit sic dignum Dei gratia posse judicari. Vobis copiosus sermo est, quotiens error arguitur, et sub conversationis negligentia puritas amplectenda verborum. Perdidistis lacrymarum mearum memoriam, quam discedentibus gemini doloris ictus effudit. Ecce quanti dies sunt, in quibus sub tanta frequentia commeantum nulla neque domini mei, amici vestri, neque vestra, quae de illo rem voti indicent, scripta suscipio. Absolvistis imitatione culpabiles: non quod Liguribus evenerit propositum, quantum vos dicitis, infidelitatis amittere, sed quod eos contigerit invenisse in his quae sunt vitanda consortes. Rogo tamen, servitio salutationis exhibito, ut tandem aliquando, tanquam boni domini precum mearum memores, prosperitatem vestram, vel domni mei, amatoris vestri, reseretis muniis litterarum. Perfecta caritas corporalis absentiae damna non patitur, nec animorum serena conjunctio itinerum sequestratione multatur: quorum animae Christo in caritate sociante conveniunt, nulla possunt separari interjectione terrarum. Hac ego spe vel securitate, de conscientia vestra securus, amantem mei alloquor, tanquam in amplexibus constitutum. Fove, domne Elpidi, quem Deo medio suscepisti. Habeat suas mundus astutias, et urbanitatem fallendi prudentiam damnandus appellet. Tu illi dulcedini quam probavi, nihil admisceas, nisi quod gradibus ad perfectae caritatis nos bona perducat. Domine, ut supra, salutationem plenissimam reddens, quaeso ut prosperitatem vestram vel eorum qui nos diligunt frequentibus mihi indicetis alloquiis. Quam bene animum meum ad patientiam sequestrationis absentiae vestrae usus aptaverat, dum prolixa silentia contemptum dulcedinis rerum suarum necessitate pariebant! rescissa est cicatrix quae ad medicinam pii amoris accesserat. Confiteor, soror venerabilis, ad antiquum me desiderium litterae tuae nimis noto conditae sapore revocarunt. Ecce vide qua arte contendis, cui nec satietatem de praesentia tua, nec oblivionem de silentio pateris subvenire. Scit mentium discussor altissimus, lectione apicum tuorum animam meam intra penetralia sua non potuisse consistere, et ad praesentiam tuam diligentiae evolasse melle compulsam. Habuit Arelatensis habitatio, cum Mediolanensibus muris includerer: et dum ad dulcem sedem libertas mentis excurreret, intra Italiam me corporis captivitas includebat. O si suppeteret sermonis abundantia ad ea quae cupit animus exponenda, aut ad illa ad quae lingua sufficit, non pudor eriperet! Parvus amor est, qui oris testimonio sufficienter aperitur. Confessio est tepidae caritatis, quotiens in ea non cedit eloquium. Quod restat, Deum precor, ut valeas et ad sublevandum moerorem meum quem scriptione tua nimis daedala arte geminasti, bono prosperitatis mutuae reserveris. Pompam quam in litteris fugitis obtinetis; nec aliud est loqui vestrum, nisi declamationum insignia custodire: hoc in vobis natura, hoc peritiae mater indeficiens lectionis cura congessit. Sed miseriis meis evenire nulla consolatio potest, quando ante oculos sunt locata, quae merui, et quantum praelatus indignior exstiterit, tantum in aperto fiunt peccata superati. Quid animum meum, illustrissime hominum, conaris attollere? quid in vita quae plena moeroris est, reservare liceat tribulationibus meis? pro bono dispensationis coelestis finem vel cum vita constitui. Vobis tamen insufficientes refero gratias, qui illam circa me servatis diligentiam, qua potiorem nec dignissimis praestaretis. Domine mi, salutationis reverentiam solvens, spero ut orare pro me minime desistatis, et ad calamitatum solatia ferentia opem scripta mittatis. Compulsoris functus officio, ad redhibitionem promissionis suae vix advocatum coegi, ut quod advocatis debebat exsolveret. Genus durae professionis, ut a vobis dicenda praeveniam, ad verecundiam clericus inclinavi. Quale sit quo molliuntur obstinatissimi, et quid sibi velit qui raptores spoliat, aestimate. Argenti libram quam frater Epiphanius dedit, fratri Gaiano ad vos perferendam tradidi, pactis tamen adhuc apud me quae suscepi constitutis. Restat ut, si tradere debeam, designetis. Domine mi, salutationem plenissimam dicens, rogo ut primum pro me sanctos orare dignemini. Deinde domnis amatoribus nostris obsequia mea sub illa qua me cupere scitis humilitate reddatis. Male est animo meo, quod de facundiae suae dotibus mihi abundantia vestra nihil tribuit; et ita eloquentiae opibus incubat, ut partem ex eis facere, sacrilegium computetur. Turpis est equidem universarum rerum avaritia: contigit tamen, si verba deneges, plus pudenda. Saepe etiam evenit ut frequenter scribentes minus diligant; nunquam tamen accessit ut aliquid caritati reservet, qui in perpetua taciturnitate perdurat. Potest nasci de epistolaribus blandimentis ambiguitas: certa fides est ab eo qui servat silentium non amari. Haec sunt quae in festinatione perlatoris celer scripsi, geminis stimulis incitatus, vel properationis bajuli vel doloris. Ergo taedio animi mei remedia incunctanter adhibete: ut quamvis defuerit hactenus affectioni pabula sua, in statione esse tamen promissa caritas innotescat. Domine mi, salutem plenissimam dicens, quaeso ut exspectationi meae quod sufficit loquendi peritissimo non negetur. Nullus remaneret imperitis locus veniae, si plura loquerentur: sola brevitas commendat indoctos. Supra errorem est prolixa narratio rusticantis: quando ab ignaro extortum fuerit quod diu legatur, sibi rancorem suum debet exactor. Quisquamne hominum in longum vult fastidienda procedere, et nullo sapore condita breves terminos non habere? Romana hoc, frater, et nimium artifici subtilitate flagitasti. Sed nos contra fabricatos munit simplicitas nullis colorata praestigiis. Etenim quamvis me delenifica epistolae tuae oratione produxeris, mei immemorem non fecisti. Scio artare paginam, cujus pretium promulgator intelligo. Noveris me tamen meis partibus non deesse, quamvis vocet in medium et urbanus et clericus. Sed quid produco paginam, cujus superius angustiam pollicebar? Haec mihi cum amante concertatio: talis fructus est litterarum. Domine mi, salutem uberrimam dicens, precor ut Dei nostri tribuente misericordia crebro salutem vestram votivis mihi, dum meam quaeritis, nuntietis affatibus. Si liberum esset imperata differri, concederetur adhuc mihi ornamenta silentii non perire. Nam taciturnitatis munus est, quod non inhumanum loqui me posse credidistis. Videte quantum linguae genium vox pressa contulerit. Sed res est vacui pectoris periclitata remedia non tenere. Agit sermonis cura, ne promulgantis celetur inscitia, quando otii labor gloriam intercipit. Ecce ego ille ante probationem laudatus subdor examini, et ferias meas, ne videar praedicatione dignus, irrumpo. Nam dum humilitas reddit obsequium, impetrata per silentium non habemus. Tu in me, emendatissime hominum, dignaris praedicare virtutes, quem in annis puerilibus, sine aetatis praejudicio, industria fecit antiquum; qui per diligentiam imples omne quod cogitur; cui inter vitae exordia ludus est lectionis assiduitas, et deliciae sudor alienus; in cujus manibus duplicato igne rutilat, qua veteres face fulserunt. Nam quod vix majoribus circa extremitatem vitae contigit, hoc tibi abundat in limine. Vere dedisti pretium loquacitati meae, dum desiderantem colloquia primus aggrederis. Contigit nova res garrulo, ut usque adeo produceretur, donec exigerent scripta responsum. Deo gratias, qui occultis itineribus de propinqui vos necessaria affectione commovit. Ecce geminae causas injuriae jam tenetis: nam postquam agrestis innotui, praesumo me dicere parentem. Domine mi, salutis officium dicens, spero ut circa litterarum munia frequentiam commodetis: in quo opere assiduitatem et amans exhibet et facundus. Ita supra claritatem generis morum luce profecistis, ut quos etiam vobis non nectit propinquitas, actuum vestrorum bona subjiciant. Quis enim non perfectam reverentiam sit paratus impendere animae in Dei cultura sublimi? quia peregrinum se facit a Redemptoris gratia, qui Deo non suscipit obsequentes. Indicium enim est conversationis praecipuae, Christi nostri amare cultores, proximus est emendatissimis, qui diligit jam probatos, testimonium dat bonorum sine dubitatione meritorum, si studeas laudibus prosequi sub debita continuatione perfectos, fit sanctis proximus, qui in illis sine fuco praedicat sanctitatem, quemcunque diligentia hortante praetuleris, dispendium pudoris est, ni sequaris. Quis salva verecundia per spinosa gradiens purgatum iter attollat, et viam salutis aspiciens calles eligat noxiorum? professio caecitatis est, bona ante oculos in exemplum locata respicere, et unde imitatione proficias non tenere. Haec, mi domina, de te non incertis fama nuntiavit indiciis, non loquax vulgus per ignara judicii ora jactavit; cui mos est de humanis actibus, dum scintillas in rogos animat, amplificatas fidelium flammas exstinguere. Hoc nostrorum relatione propinquorum, praecipue tamen domna et serore Euprepia referente, percrebuit; non solum vos dignas esse praeconiis, sed instituisse celebrandum, et venerabili filio cum prosapiae radiis facem conversationis ingerere. Habet, quantum comperi, Lirinensis habitator quod de sancta matre discat, etiam quae urbana domicilia non reliquit. Si mihi credit pietas tua, plus est in acie vicisse saeculum, quam vitasse; resignat timorem fuga certaminis; nec spes est ulla virtutis, quando ante congressionem declinatur adversarius. Conscientia roboris paucis acquiescet ad latebram: hoc est secretum eligere, quod ostendisse formidinem. Haec ego non dominum meum, et familiae nostrae jubar, presbyterum arguens scribo: cui nec ibi credo impugnationes deesse, quas superer; in quo loci visus est declinasse conflictum. Tunc enim universa saeculi blandimenta calcavit, quando aetatis, opum, natalium profectionem ejus retinere catena non valuit. Sed vobis quantum sexus infirmior, tantum debetur potissima de palmae adeptione laudatio. Prope est ut etiam illius tu sis tutela propositi: quae mala viduitatis et orbitatis patiens, de venerabilis filii meritis solatii tui occasione pateris nil perire. Ecce ubi femina, fragilitatis oblita, castelli vice, et virum et juvenem ab hostili impugnatione subducit. Hujus facta dux gloriosa perdures, et usque ad illud in saeculo perseveres, quo illum, si ita res poposcerit, jam maturum mundi istius campus accipiat. Vellem, confiteor, si epistolaris pateretur concinnatio, in longum verba producere, et de actuum vestrorum ornamentis pauca sub loquendi ubertate narrare. Sed haec ad alios scribenda reserventur. Sufficit vos scire, quia quamvis a me nunquam sis visa, cognosceris, et adorandis inserta monumentis radice animi jam teneris. Scriptum est, meministi: Laudent te proximi tui . Vere sola mihi vellem causa existeret Gallias expetendi, ut cum domno meo presbytero, utrique osculantes manus et oculos tuos, beatam te in quavis afflictione temporis redderemus. Domina mihi, propter quod mittuntur epistolae, corpore me valere significans, prosperitatis vestrae statum requiro: deprecans et per Deum conjurans ne unquam mihi orationum vestrarum adjumenta denegetis. Deo gratias, qui circa magnitudinem vestram licet protulerit cupita, non repulit. Etenim ne fides claudicet supplicantis desideria differuntur, quia devenustat secuturae hilaritatis genium velox impetratio. Et vos quidem honores meruisse, non optasse, manifestum est, sed praecedens concinnatio eloquitur vota diligentium. Novit omnipotens, et generis vestri luce permotus, et gratiae quam polliciti estis invitatus fiducia, praecessit in prosperis vestris quidquid vos disciplina aut ratione cohibetis. Sufficiant in floribus stricta colloquia: respondete de prosperitate vestra sollicito, quamvis de amore non dubio. Domine mi, salutationis plenissimae obsequia dependens, litterarum portitorem commendo, quia mihi fide et honestate compertus est, volens universis quid dignationis vestrae habeam non taceri, ut sperantes de communis gratiae messe pascantur. Solet prosperorum indicia dispergere sermonis jucunda festivitas: dum quidquid boni facundis accesserit, germana gaudiorum per populos voce discurrit. Facilius est ignem in pyras animatum lingua comprimere, quam silentium inter optata servare. Humanitatis lex est et naturae imperium, hilaritatem mentis opibus scriptionis effluere. Emanant enim vel si arctentur secunda conclavibus. Sed in magnitudine vestra, sicut aetas cana est, pudoris et scientiae dote maturescens, ita laetitiam frenis moderationis astringitis. Sed nunquid in damnum gratiae disciplina debet excurrere; et hoc minui amicorum diligentiae, quod ad morum ornamenta sociatur? Quamvis monetam Latiaris eloquentiae teneas, non potes tamen invenire quemadmodum jure factum asseras quod exspectanti mihi verba non tribuis. Decet ergo beneficia superna sola amantibus opinione nuntiari, et de solida gratulatione trepidare gaudiis jam potitum? Hac ergo necessitate puerum direxi, qui non reposcat scripta, sed exigat. Nostis quae sit fiducia simpliciter amantum, eorum praecipue quorum spem retinetis gratiae promissione firmatam. Domine mi, salutationem plenissimam dicens, quaeso ut frequentes et non in arctum coactas epistolas destinetis. Videte animi mei securitatem: prolixas posco paginas, qui adhuc nullas accepi. Si vobis de parvitate mea fuisset ulla curatio, tanti temporis silentium non maneret: maxime cum inaequalitas domnae meae, matris vestrae, per varios rumores sine remedio affligat absentem. Scio enim hoc solo sanctam feminam fasce praegravari, quia immodicam pietatem exhibet non merenti. Sed quid produco verba catenis obligata tristitiae? si bonam valetudinem ejus coelestis favor refudit, properato litteris nuntiare. Expecto enim ut tunc mecum prospera concilientur, quando cum illa esse comperero. Didicistis causam moeroris, indifferenter post Deum date remedii. Domine mi, salutationis obsequia praesentans, Domino pro me, supplice vestro, obsequia digna porrigite. Si judex vilium personarum laboret injuriis, nescio utrum possit ab hoc onere alios sublevare, cui ipse succumbit. Gravibus medica manus est adhibenda vulneribus, ne impunitate morbus adolescat. Sublimis virvicarius haec a me, quamvis pro justitiae consideratione deberentur, tamen extorsit alloquia: quid pertulerit, ipse manifestet. Unum scio, quia nisi succurritis, generale futurum malum, cui ipse est disciplinae tutor expositus. Hoc non est alienum a Christianitate, cum defero, quia impium est rerum ordinem sub hac permixtione confundi. Domine mi, salutationis honore praelato, vos vocem supplicis gratanter accipite, ut qui tanti fascem laboris arripuit, convalescat effectu. Divini favoris adjumento adolescentiae tuae rudimenta solidentur. Ipse det successum frugibus, qui contulit ornamenta principiis: ut quod in cano flore praemisisti, in pomorum maturitate non subtrahas. Est propositi nostri prima curatio, ut de incipientis laude solliciti ad Deum vota mittamus; quatenus quod in bonae indolis eruditione praesumptum est, de superna ope maturescat. Ille ingenii segetem perducat ad horrea, qui altricem hominum herbam exegit e cespite; ipse de terreno lacte expressam in triticum formet effigiem, cujus imbre soli facies maritata fecundatur. Tibi autem, erudite puer, habeo gratias, quod quamvis dicendi splendore nituisses, et in illa urbe litterarum scientia astipulante lauderis, mei quoque desideras adjumenta praeconii. Accessit tibi fructus diligentiae meae, et si nulla tribuuntur rusticantis ornamenta testimonii. Libens dicta tua cum facundissimis praedico, cum quibus sententiam meam, ut bonorum ditescam societate, conjungo. Proximum est ut non dividantur meritis, qui in qualibet judicatione consentiunt. Unus est, nec enim procul evagatus ab arce sublimium, qui ad hoc quod illi praenuntiant, non dispari admiratione concordat. Ad epistolae tuae tamen dictionisque mella me refero: cui sic est blanda de praesenti et tenera aetate praefatio, ut non subtrahatur virtus et genius de futura. Constitit concavatis Latiaris elocutio, dum per alveum suum Romanae eloquentiae unda praelabitur. Ad quae se porrigat, vix comprehendit aestimatio, qui maximus apparescat in foribus. In matutina luce meridiano fulgore rutilasti. Tueatur circa te coelestis gratia munus suum, et ut frequentibus amantem epistolarum colas muniis, salus nostra Christus inspiret. Dum prelorum famuli autumni dotem complerent, et teneras uvarum tunicas properata calce disrumperent, ego ad summatem virum parentem fratremque meum et oculos et verba revocavi: justum esse conjiciens, dum vineta uberem tribuunt liquorem, me sobriam alloqui cum jucunda hilaritate personam. Solve ergo Pythagoricam taciturnitatem, et mecum peritiae et facundiae tuae bona partire; sit inter nos felicium vindemiarum vice colloquium; currant dulcia musta sermonum. Habes quae cum diacono sanctissimo de institutis morum nota dicendi ubertate communices. Nam qui ecclesiastica, ut vos, probitate subsistunt, silentii apud illos justa vitatio est. Scribite qua aurea castitas districtione teneatur, per quem callem obscena fugiatur avaritia, quibus modis turpis fallendi declinetur obscuritas. In summa, sine dissimulatione docete quae geritis. Illud praecipue scire cupidum dignanter instruite qua sponsae vel blandimenta saeculi religionis districtione respuantur. Domine, ut supra, salutationis munera praesentans, precor ut gratanter accipias quod inter curarum moles exigit fieri jocorum non respuenda subreptio. Ubi est fides splendentis periclitata conscientiae, quam in annis puerilibus cana reverentia non relinquit, quam per aevi praejudicium observantia honestatis irradiat, quae in tempore juventutis actibus maturescens infantiam ingressa praelabitur? Nunquid aequum fuit amantis paginis tantum mandata restitui, aut per fides est liberae scriptionis et famuli? Nunquid dignum probatis moribus censuistis provocantem ad officia religiosa non subsequi, vel nefas putastis epistolas reddere quas vobis inter excessus contigit non cepisse? Haec igitur est tua disciplina? Non talem te probitas olim manifestata disseminat. Ego tamen loquacitate qua notus sum indurata nitor mutare silentia. Nunquid impar est tibi lingua natalibus? aut non testimonium generis annuntias flore sermonis? nunquid ostrum loquendi deseret pectoris fecunda dictatio? Nihil nisi malitiam designat, qui cum possit, desideranti verba non tribuit. Ecce inter ructationes Lyaeo debitas qualia Silenus alter verba compono. Scribendum sciatis nomen vestrum ad genii mei purpuram, et libellis propriis inserendum: ut etiam si nihil tribues de responso, ego tamen arcem teneam, quod ad doctos viros dirigo sine trepidatione aliqua quod legatur. Domine mi, accipe nostrae salutationis obsequia, reddens debita litterarum. Sic tibi virginitas mansuro constet in aevo: Nec pereat quidquid vita beata dedit. Sic tua non maculent nigrantes membra puellae; Nec propter jaceas Tartaream faciem. Ut cupidum sanctis releves per scripta loquelis; Deque tuis fratri fontibus unda fluat. Fidelius a sublimitate tua vocem suscipiunt aut interrupta montium, aut secreta silvarum. Praebent hominibus naturae institutione et muta responsum; redit ad mortales vicissitudo clamosae solitudinis; non perit quod linguae acceperint vel lustra beneficium: quare istud in magnitudine tua laudis et philosophiae genus est, nihil dicere, et silentii tenere inter declamantium incerta cautionem? Homo, quem nec infecundum natura protulit, nec infabricatum doctrina dereliquit. Sed, credo, me dedignaris affatu; opicis nolens pretiosa dare verba judicio. Quid quod signum est divitis eloquentia viri, nec indoctis sermonum cupita subtrahere? mendicus fluminum cursus est, qui tantum nobilissimorum satiare putatur ardorem; ubertas imbrium et nihil paritura saxa perfundit. Liquid ae rationis ordo est, ut paupertatem resignet qui damna formidat; quidquid non procurrit, exile est. De volucribus tamen munus singula destinavi, quod cepit accipiter. Nam progressi ad Bromium et Bacchi orgia, inter aves bella commisimus: profuit quaestui nostro certamen sociale pennarum. Memento quod solam anatem direximus: scientes quia numero Deus impare gaudet. Dona nostra institutio est: sume, si diligis, pro dogmate quod jocamur. Fac meam frugiferam esse laetitiam. Si tibi perpetuae diligentiam castitatis indixerit, laborabit in laudibus tuis lingua, quae modo exercetur in monitis. Vale, domine, et amanti, ut doctus, si mereor, sequestrata dissimulatione responde. Producit magnitudo tua nuptiarum festa temporibus; dum rem ad quam coactus es, sub diuturnitate prosequeris, subito necessitas tua facta est desiderium. Aliquis negotio illi perenniter incumbat, ad quod descendit invitus? Sic recessisti a custoditae beatitudinis diligentia, quasi prolixis temporibus didicisses qualiter institueretur uxorius. Triginta feliciter dies abierunt, et te civitati adhuc meis oculis longa me macerans exspectatione subducis. Vere quidquid vis facias, si vixero, qui tibi dicenda texui, non tacebo: tamen honore salutationis accepto, gustum de guttulis ut fratrem decet a fratre, directa suscipite. Erubesce tu, quia nec aegrum requiris, nec de nuptialibus deliciis quae possent fastidium relevare transmittis. Exigit a me filii communis Marcelli adhortatio, quem natura vobis, mihi dedit affectus, ut ad scriptionis munia praevius aspirarem, et solatium litterarum per quod vetustas voluit absentiae nil licere, amore victus impenderem. Jam debes mihi duplicem gratiam, et si responsa restitueris, ob hoc quod primus incepi. Ille dilectionis januam pandit, qui in colloquiis praestat exemplum: propositam custodiunt formulam, qui scripta restituunt. Ergo, auctore Deo, nuntiam prosperitatis nostrae epistolam destinamus. Illud ad gaudium vestrum, quo uberius paterna mens exsultet, adjungimus, filium vestrum in studiis liberalibus ingenuitatis testimonium jam tenere, et talem se in hac cura praestare, ut avara suorum vota transcendat. Spes perfectionis est, honesta in adolescente inchoatio, nec ab erudito distat, qui inter exordia boni gloriam occupat instituti. Salutans ergo affectione qua debeo, spero ut reparata opportunitate de bono me faciat vestrae prosperitatis attolli. Lex desideriis scripta vix creditur. Impatiens rigidioris praecepti diligentia, non jugiter dignum facit reprehensione quod libera est. Redditur saepe amabilior de reatu, cum per effrenationem sortitur genium plus placendi: nam delictum suum quodam ipsius praesumptionis melle commendat. Ego a praefatione me tueor, quia ad epistolas primus aspiro. Restat in potestate celsitudinis vestrae, si sustinere eligetis garrulum, non tacere, et de originario Symmachiani fontis lacte me pascere. Vale in Christo nostro, Romanae gentis nobilitas, et me jam ut clientem et famulum pro morum et naturae luce dignare. Pro voto meo produxistis epistolam, dum res nulla fuscatas nube purgatis. Felicissima defensionis sorte adsumus innocentiae, et dextro semper omine per se splendentibus usuram vocis impendimus. Facile ejus lucem qui nitet affirmas: nec deest sermo qui commodetur absolutis. Sic de caballo promisso processistis affatibus, quasi vobis aliquando obscena mentiendi fuisset affectio. Vere per animam meam facilius sacros crederem labi in hanc foveam posse pontifices. Vitia maturos nesciunt, nisi quos primaevos imbuerint. Infitiatio in hominibus nova non germinat: quidquid in moribus nostris est, et sequitur et praecessit. Proinde valete, ostrum Latiaris eloquii, et mihi vicissitudinem amando restituite: illud providentes, ut pro compensatione tarditatis dignus mihi munere vestro equus succurrat. Eligo jacturam pudoris, ne subeam dedecus non amantis, sciens facilius sarciri posse frontis damna quam fidei. Indoctum esse infelicitatis est; virtutes familiae vestrae odisse, res criminis. Potuimus disciplinis liberalibus defuisse non delinquentes; nulli sufficit, unde mores excussit. Ego in amplitudine vestra tot coacervata epistolari sermone bona non venerer? ego non illud generis lumen amplificatum studiis et probitate suspiciam? Videtur mihi non longe ab honestate desciscere, qui colit emendatos; dum creditur quicunque sectari posse quod diligit. Proinde vale per gratiam Dei, et studium meum approbans amantem tui amplifica muniis litterarum. Voto meo obsequitur, quae ministra ad vos scriptionis existit occasio. Nam et praesentiae vice blanditur alloquium, et promittit sibi de paginarum promulgatione quod exhibet: quia emendatissimi homines, sicut derogari virtutibus suis aestimant, aliquos in diligentiae testimonio praevios exstitisse; ita ignominiam reputant, exempla negligere. Vixit inter sanctos viros ista communio, ut per intimi hominis providentiam nil noceret terrena sequestratio. Par est, domine, ut et votum meum sequaris et formam. Ergo salutans principe loco, ut mei memor sis deprecor; ut quod mihi per negligentiam subtrahitur, divinae gratiae per vos suffragio conferatur. Indico ergo non mentiens, nocte tertia a profectione mea, ingratam mihi dominam meam Cynegiam apparuisse in ipso lucis exordio, et multum ab ea me de itineris properatione culpatum, quare etiam nullis versibus sepulcrum ejus esset honoratum. Haec quidem ego non ad imaginem propheticae veritatis accepi; nec nocturnis forte illusionibus operis mei sudore litavi. Sed quia facile suadetur amantibus, debitum opus non laboravit exigere qui monebat. Salva est dominae reverentia. Versus quos direxi, per diem judicii te conjuro ut in pariete supra ad pedes scribi mox facias. Gratum noveris et filio tuo futurum, vult enim merita illius multorum ore celebrari, sed in eo modo quo illos hic invenit. Domnam meam Stephaniam et domnam Sabianam, sed et domnam Fadillam pro me saluta. Si scripti fuerint, mox rescribe. Domno papae dignare dicere ut aliquid per secundia Hoscorum de mea causa ordinet. Quantum in festinatione veredarii potui, scripsi: dominum et fratrem Hormisdam satis pro me saluta, cui dicite ut clavem illam mittat. Non ego epistolam meam intra breves terminos, Spartanae memor concinnationis, includo; nec formam tuam studio coacti sermonis irrideo: abest a me loqui pauca cum modicis. Urbanorum est exiguis producta subtrahere, et sine aliqua necessitate paginas, quales poscit hominum mensura, formare. Quod in me de his quae praefatus sum subtile putaveris, festinatio non semper amica artis et casus exhibuit. Magnum mihi est, si dederunt fortuita quod mireris. Ergo causam scriptionis insinuo, quam tibi praelata salutatione commendo. Digresso mihi urbe procul domnae meae Cynegiae occurrit admonitio, quare sepulcrum ejus non honorassem laude ducti in carmen eloquii. Quod, quamvis reverentia viri ipsius facerem, tractavi, quia quod radiat luce meritorum, styli ubertate celebrandum est. Nam nec Deus officium respuit imperiti, et contentus ipse quod tribuit, a rusticantibus verborum diademata non requirit. His ergo versibus scribendum epitaphium destinavi. De quo quid sentiatur, sic pater tuus vivat, et Roma te, quantum ad illa quae in ipsa reprehenduntur, non suum faciat, ut simpliciter et pure indices; nec auribus meis aut sensui fuco mentitae gratiae blandiaris. Non erubescas, et etiam aliquibus, praecipue tamen dominae, et merito dominae Barbarae paginam meam recensere; quia tecum locatur. Opto tamen ut tantum tabella mea quantum spes tua sapiat, quae in cano flore, et mea et parentum suorum, quamvis sint avara, et vota transgreditur. Dominum Cethegum et dominam Blesillam sororem ejus, pro me saluta. Fidelem, Marcellum, Georgium, Solatium, Simplicianum pro me saluta: quibus dic: Si vobis cordi est disciplina domnae Barbarae, dominum, vel patres, aut fratres ejus, frequentate; quia est casta luxuque carens: qui aliud fecerit, ad me non sperat se esse rediturum. Solida est spes adolescentium, quam magnorum cultura prosequitur: si cessat curatio, ubertas tritici transit in lolium. Parthenium, sororis meae filium, diu circa diligentiam litterarum, quantum patris ipsius reseravit allegatio, culminis vestri metus attraxerat. Sed nunc per absentiam vestram venerandae solutus lege formidinis, molitur obscena: aetas illa peccatis amicior multos reperit ad errata ductores. Implorat fidem propositi mei pater, et incolumem filium loco deflet exstincti. Sic faciunt, quibus de profectu suorum fiducia nulla responderit. Nihil mihi residuum fuit, quod remedii loco precibus victus ingererem; nisi ut eminentiae vestrae conscientiam de excessibus ante dicti juvenis festinus instruerem. Vos medicam manum, vos opem praestate consuetam, ne vitiorum profectus universa in eo quae boni aliquid potuerunt ferre succidat. Commendate amicis quae agantur; insinuate doctori, et quidquid potest subvenire, concedite: quia haec sunt quae, praefatis salutationis obsequiis, consanguineo possim, professionis meae memor, sine dissimulatione praestare. Par quidem fuerat silentio degeneri vicem taciturnitatis opponi, ut per ipsum callem vindicta per quem venerat error exiret. Nunquid aequum est ut in excessibus tuis vox, quid deliqueris, et non mutus dolor ostendat? Crede mihi, manifestatae indignationi vicina curatio est. Te per longum ferire debuit inclusa commotio, si tamen non ex toto ab humanitate discessisti. Quid deliqueram, postquam primoribus litteris veniam fabricata humilitate poposceras? haec est correctionis fida promissio, ut postquam delenifica oratione conceptam iram extorseris, erubescas te minora peccasse? Quantum video, post contestatam verecundiam, solas errorum vitas angustias, nefas aestimas circa parentem et nutritorem tuum non in tantum extolli supercilium quanta debuisti pro tot beneficiis communione submitti. Aut forte putas quod me puerilis ira sollicitet, aut ulla necessitas maturum expugnare possit affectum? nunquid genitori natorum non grata sunt verbera? aut creatores reptantium parvulorum non et mulcentur injuriis? Nihil amarum putant, quibus inter desideria quod votis pro parte adversetur efferbuit. Invenimus inter triticeas segetes spinas et lolium; et dum frugiferam herbam carpimus, infecunda suggeruntur. Nunquid ideo culturae respuenda diligentia est, aut cessandum est a vomeribus, si non in toto satisfecerit terra cultori? Deum precor, ut a te quod detestor excludat: ego tamen nunquam, si credis, deseram monitoris officium. Audivi te, patris tui relatione, circa studia jam remissum, et quasi arcem scientiae adeptus sis, ita nullatenus esse de lectionis instructione sollicitum. Nosti, fili, istius rei summam, nisi assiduitate nimia non teneri. Non profuit in hoc opere laborasse aliquando hominem, qui a laboris intentione destitit: pernicibus alis negligentes fugit scientia; et quidquid mora et sudore partum est, sub celeritate transfertur. Te salutatum et vigilem volo, ut profectus tui messem quotidianae catenis lectionis astringas. Ad me vel nunc, si quid te deceat cogitas, rescribe: quia si credis, nunquam similem dictionum tuarum invenies in qualibet orbis parte fautorem.
(Matth. V, 19) (Prov. XXVII, 2)
[ sic ]