EPISTOLA XXVII. AD COMITISSAM CARNOTENSEM.  Ad rerum mundanarum contemptum, et Dei amorem eam accendit.
Nobili comitissae Carnotensi, dilectissimae suae in Christo, frater ADAM pauperum Perseniae servitor indignus, salutem in Domino.
Postquam, charissima, discessi a te, corpore quidem, qui non discedere corde potui, recordatus sum saepius tuae liberalis benevolentiae, quae, parum licet cognitum, cum tanto tamen gaudio me suscepit. Tenaciter inhaesit animo illa tuae devotionis alacritas, quae pia quadam violentia tecum remorari etiam per biduum me coegit. Veniunt in mentem dulcia verba amicitiae novellae, colloquia quibus conferebamus pariter, de peceati odio, de contemptu mundi, de virtutum studiis, de sermonibus Scripturarum, de sanctorum exemplis, de coelestis vitae gaudiis appetendis. Haec sunt quae per totum fere biduum illud contulimus, et ex his de te spem incoepi habere et concipere; quod utinam mea desideria non fraudentur. Hac igitur aemulatione succensus, decrevi dilectioni tuae scribere aliquid, quo te ad appetitum illius rei admoneam, quae sola quod salus sit operatur. Est certe in Jesu sola salus et summa, quam facile obtinet verus vanitatis humanae contemptus. Fallax quippe gratia, et vana est saeculi pulchritudo, umbra est levis et fugax, nocturnoque somnio similis figura vanitatis transitoriae, quae sola potest illudere dormienti: verum vigilans animus hujusmodi phantasias non patitur; quippe quem instituit ratio, fides illuminat, sollicitat timor, movet charitas, spes extendit, gloriae coelestis pulsat ambitio, pia pauperum compassio crucifigit. Sic dirigitur mentis aspectus in Jesum, et intenta in verum lumen intelligentiae acies, dum a se excutit somnum fallaciae, insaniae non admittit. Somnus sane, et somnia vanitates, et insaniae falsae penes te abundant copiosius, scilicet luxus opum, pretiosarum vestium pompa, fastus honoris, superfluitas vestium et sumptuum, ciborum accurata exquisitio. Tantarum devoratio deliciarum, tanta epulorum frequentia, alti sanguinis tanta nobilitas, tanta obsequentium multiplicitas, tanta rerum prosperitas, tantis morum rerumque dispendiis conquisita laudis humanae vanissima vanitas, quae omnia semper fere voluptuosae carnis illecebris famulantur. Nolo, obsecro, irasci vera dicenti amico, quia, etsi veritas odium parit, non id tamen agit inter eos qui sanctae charitatis vinculis astringuntur. In odium vitiorum sanctus amor semper ignescit, et loquitur, et in illos invehitur magis, quos magis diligere comprobatur. Amicorum parcere vitiis adulatio est, non dilectio; nec tam amicitiam quam inimicitiam sapit, non redarguere quos amamus. Felicem plane te dixerim, amabilisque Jesus desideratissima visione dignissimam; si pro amore illius ab oculis cordis pulveres supranominatos abegeris, ut videas clarius, quam charius valeas adamare; pulcher est enim et desiderabilis aspectu: speciosus forma prae filiis hominum; qui cum sit « Splendor gloriae, et omnis pecie elegantior , » nihil minus habet in plenitudine bonitatis quam in perfectione splendoris, tam bonus quam pulcher, tam speciosus quam pretiosus, tam patiens quam sapiens, tam humilis quam sublimis. In ipsum respice, in ipsum intende, ad ipsum extendere, tende ad ipsum, et quidquid ad ipsum non pertinet, corde et animo deserere ne cuncteris. Amoto luxu, resecatis superfluis, parcimoniae metas ingredere, sobriumque immerge spiritum divinae torrentibus veritatis. Verum hanc ebrietatem non hauriunt, nisi quos sanctae mediocritatis amor insobriat, nec Mediatoris meretur gloriam, cui mediocritatis moderantia non medetur. Medicinalis parcimoniae studio et elapsae vitae damnum restituitur, et quod de vita remanet ne pereat providetur. Mediocritas autem non recedit a medio, etiam modum non deserit, dumque Moderatori saeculorum inhiat, Mediatorique Dei et hominum Christo inhaeret, omne quod ultra citraque superfluit exsecratur. Non hic longi vestium tractus matronarum pedes impediunt, nec pulveris concitati turbinibus offendunt intuitus oculorum. Ubi, inquam, regnat mediocritas, non de pupillorum praediis augentur praedia, nec partitae onerantur mutatoriis, quibus corpora vasa stercorum adornentur. Non patitur mediocritas ut de exactionibus viduarum equorum stramenta imphaleret ambitiosior apparatus: non patitur de spoliis pauperum ingurgitari ventris ingluviem, nec gulae irritamenta ex cibo conquirere lautiori. Non, inquam, patitur sancta mediocritas illa dari histrionibus, unde pasci, aut tegi debuit indigentia miserorum. Certe si purpurato diviti placuisset mediocritas, nec ad januam ejus Lazarum cruciasset esuries, nec ipsum divitem cruciatus inferi suscepisset. Epulabatur quotidie splendide, induebatur purpura et bysso: et quamvis Scriptura sacra haec eum de rapina vel usura fecisse non dixerit, incurrisse tamen eum aeternae periculum damnationis ostendit. Nota quod Scripturae veritas divitem illum de nullo prorsus crimine arguit, nisi quia in deliciis agens, misericordiam pauperi non impendit. Quid, si in deliciis ageret, easdemque delicias illicite conquisisset? Certe in deliciis vivere, grande peccatum Apostolus reputat, ubi de institutione viduarum ad Timotheum, sic ait: Vidua quae in deliciis vivit, vivens mortua est . Non erat mirum haec dicere, si de acquisitis illicite deliciis viduam causaretur. Non erat mirum haec dicere, si vivens in deliciis vidua, nil pauperibus largiretur. Nunc autem simpliciter dixit, quod vivens in deliciis, mortua sit, licet eam, aut rapinae in subditos, aut tenacitatis in pauperes non causetur. Suspectas proinde debes habere delicias, illudque solerter attendere, unde scilicet veniant, aut quo vadant. Veniunt plerumque certe de injustis subditorum exactionibus, de gravaminibus pauperum, de pupillorum lacrymis, de spoliationibus viduarum; et unde laetantur qui diripiunt, inde lugent inconsolabiliter qui amittunt. Illud autem satis evidens est, quo vadunt quae sic direpta sunt, quia nulla ex eis utilitas alia quaeritur, nisi quia summa diligentia ex eis carnis cito moriturae sterquilinium inquinatur. Toto igitur studio circa cultum et curam animae vigilandum est, cui auctor vitae et immortalitatem in conditione contulit, et imaginem suam gratuita bonitate impressit, et gloriae coelestis indeficientes delicias ex nimia dilectione promisit. Caeterum ne de forma vivendi alia esset dubitatio, per seipsum venit, per seipsum vitae praecepta contradicit, in seipso conversandi exempla praebuit; et quod impossibilitati nostrae erat difficile, facto facile fecit suae actionis exemplo. Debemus itaque suscipere et implere praecepta, mirari et imitari exempla, diligere et desiderare promissa. Praecepta omne quod vanum est omni animae interdicunt. Exempla crucis gloriam praedicant et proponunt; promissa, ne in crucifixione deficias, de beatae spei consolatione sustollunt. Spes autem tota et consolatio nobis est in partu nostrae Virginis, in flore fragrantiae singularis. O sempiterni veris fructiferum florem, omni gratia pretiosum, omni plenum gloria, omni elegantia speciosum! Quam inaestimabilis illi est in odore suavitas! quam incomparabilis amoenitas in decore! quam magna in sapore dulcedinis multitudo! Utinam, anima mea, odor iste sit tibi semper in naribus! utinam sapor hic a cordis faucibus non recedat! Per te inaestimabili certe tantae suavitatis fragrantia quidquid saeculum redolet fetidum reputatur. Prae hujus saporis dulcedine judicatur amarissimum quidquid carni dulcescere consuevit. Quam oblectat tam mirificae amoenitatis jucunditas, non potest vel saltem respicere vanitatem. O virgam de radice Jesse! O Virginem omni laude dignissimam, quae dum, absque sui defloratione, hunc florem protulit angelorum, corda et hominum suavitate mirifica satiavit! Haec nobis est inter saeculi fluctus, inter maris procellosi naufragia, praesidium singulare. Ipsa est naufragis portus, desolatis solatium, moestis consolatio, reparatio perditis, languentibus medicina. Virga est, qua magistra unctio utitur veritatis, sectatoribus correctionis tribuens disciplinam, sanctus nimirum Spiritus officinam disciplinae plenissime habitans, et eam flexibilem per misericordiam et per rectitudinem justitiae fecit porrectam Est enim haec virga flexibilis, porrecta, gracilis, recta, levis, fructifera, fertilis, odorifera et suavis: flexibilis per misericordiam, porrecta per excellentiam, gracilis per humilitatem, recta per aequitatem, levis per peccati immunitatem, fructifera per fecunditatem, fertilis per virtutum plenitudinem, odorifera per opinionem, suavis per amorem. In istam respice, amplectere istam, istam lauda et dilige, quia cui Maria advocata esse voluerit, contra omnes inimicitias praevalebit. Lauda Virginem voce, et vide ne voci vita aliquatenus obloquatur. Cum sit tota laudabilis, nil in te cesset a laudibus, quia nil esse arbitror laudabilius, quam se laudibus ejus totam impendere, quae Conditoris honor et gloria, laus est et laetitia angelorum. Sed jam in Mariae laudibus finem suum sortiatur epistola: quam forsitan tibi facit sui ipsius prolixitas onerosam. Si quid in ea durum vel difficile intellectui tuo occurrerit, habes penes te G. venerabilem capellanum, qui tibi possit et sciat singulas difficultates explanare. Laico sermone tibi scripsisse debueram, nisi quia te comperi Latini sermonis aliquantulam intelligentiam percepisse. Utinam te illam ex nomine meo salutare non pigeat, quam ad consilii nostri mysterium tertiam, me tamen prius commonente te, vocasti! Tam tenaciter illa pro sui devotione et honestate meis inhaesit visceribus, ut suavem ejus memoriam nulla mihi oblivio valeat invidere, cum eam ex parte mea salutaveris, id etiam ipsam ex nomine meo commoneas, ut tam integra dilectione Sponso virginum Christo inhaereat, ne virginitatis ipsius lilium, quo adhuc vernare creditur, aliqua sacculi marcessere corruptione patiatur. Vale.
(Psal. XLIV) (I Tim. V)