EPISTOLA XIX. PHILIPPI AD RAYNALDUM.  Nobilem doctumque virum et pium ad praelaturam ecclesiasticam sublimatum esse gratulatur.
Inter tot et tanta rerum negotia quibus curam cogeris impertire, vix poterit, ut aestimo, praesens te pagina vacuum invenire: et ob hoc non mirandum si occursu ejus primo festinas protinus prosilire, et occupatus maximis, minima quaevis et vilissima fastidire. Verum nonnunquam vir prudens inter seria levioribus condescendit, inter 89 alta negotia, vel ad breve otium apprehendit: inter arma frementia se sibi subtrahit et furatur, imo se sibi reddens, legit, audit, ruminat, aliquid utile meditatur. Felices res humanae, cum regendae et tractandae viris talibus committuntur, qui fortes et discreti fiducialiter ad omnia praemittuntur, qui saeviente mari duris et asperis non franguntur, et serenato aere non plus justo prosperis innituntur. Qui largiente gratia non solum audacia et gladio, sed prudentia et consilio commendabiliter praemuniti vigilant pro Ecclesia, pugnant pro patria, resistunt et insistunt hostibus expediti, scientes quia sicut Judam Machabaeum reddidit commendabilem manus et audaciae fortitudo , sic fratrem ejus Simonem profundi consilii supereminens altitudo . Denique juxta Salomonem: « Sicut aqua profunda, sic consilium in corde viri . » Cujusmodi viro si disponente Deo committitur rerum cura, si fortius ejus consilio vel consultae fortitudini superadditur praefectura: viget imperium, floret Ecclesia, turba in populum conquiescit, hostes comprimuntur, jacet superbia, frendet infidelitas et tabescit.
Bene a principio divina bonitas ordinavit ejusque providentia suum imperio, suum Ecclesiae beneficium non negavit, cum tibi viro nobili et professionem indidit clericalem, et manu largiore supra morem nobilium, scientiam addidit litteralem. Nonnulli quippe nobiles litterali addicti studio adeo sunt ignavi, ut sub divo plateis, gaudeant carne vel carnalibus in conclavi: nihilque putant durius quam studere diutius et doceri, redduntque se indignos ad culmen ecclesiasticum promoveri. Quod attendens princeps ille cujus dantur manu et imperio dignitates, clerus quoque et populus quorum est eligere sibi clericos in primates: revera non seducti, non inducti sunt ignorantia, non errore, cum te clarum litteris, moribus, gradu provehunt digniore. Ubi raro satis genere meruisti gratiam ampliorem dum praelatus, opus bonum, ut videtur, plus amplecteris quam honorem: ex re nomen habere cupiens super caeteros vigilas et intendis, tuorum paci militans, hostem hostibus te ostendis. In qua militia etsi gladium de vagina manu propria non educis, eos tamen qui educunt, regni hostibus superducis: expensis foves, hortatu promoves, regis consilio, roboras probitate, et ne quisquam te recte mordeat, vivendi praeambulas honestate. Sicut enim tua magnanimitas bellicis hostibus onerosum, sic te conversatio reddit aemulis odiosum, dum livor pessimus nullum turpitudinis in te scrupulum deprehendit, et ob hoc dentem acuens non nisi digna laudibus reprehendit. Recte ergo, ut video, tibi ecclesiastica dignitas est collata, tuo recte consilio summa rerum post principem et a principe commendata: in qua prudens artifex gerendis rebus materiam congruam invenisti, quae te reddit conspicuum, imo tu illam probitate conspicua praevenisti. Neque enim tibi dignitas contulit, sed inventam extulit probitatem, inventa vero probitas dignam efficit dignitatem: et miro satis modo sicut probum te probitas, non sic dignitas facit dignum, quae nonnunquam collata improbo, non venustat sed ostendat indignum. Probitas vero semper venustat et conspicuat dignitatem, et ob hoc dignitas indivisam sibi expetit probitatem, quae si deest expetenti, sordens antea plus sordescit, et dignitatis luce praeambula ejus ignominia pluribus dilucescit. Habet igitur probitas gratiam, carens culmine dignitatis, dignitas vero non nisi poenam subtracto beneficio probitatis: et tamen caeca multorum ambitio sitit et inexplebiliter appetit dignitatem, paucorum vero sana dilectio nititur, nitens adipiscitur probitatem. Unde tua dignatio consideret sollicitius et attendat, ille hujus largitor gratiae quid deliberet, quid intendat: cum manu largiore sua tibi porrigit donativa, magna quippe dum magnos faciunt, sed nondum completiva. Si jure defers principi ejusque veneraris fidelibus obsequiis majestatem, qui communem cum improbis solam tibi non solus contulit dignitatem: attende quid debeas, quem amorem, quam reverentiam, quem affectum ei qui solus tibi mores probos, honestam scientiam, prudentem contulit intellectum. Qui nimirum non solum ista quae nullus hominum inventus est homini tribuisse, sed et ipsam credendus est dignitatem tibi ecclesiasticam contulisse, cujus prae cunctis regibus tanta est superexcellentia vel majestas, ut per eum reges regnent, et ab eo omnis omnium sit potestas . Igitur quidquid boni sortitus es, ab illo noveris te habere, quidquid es et praevales, illi primo et praecipio te debere; et cujus dono et gratia gaudens praesenti gloria et honore, illi teipsum obliga non loro stuppeo, sed affectu fortius et amore. Quis enim prius danti non fiat vel posterius retributor, quis non nisi avarus spiritu, largitoris praemii prosecutor: etsi impar facultate in mensura contra mensuram non potest remetiri, quis non saltem studeat devotus erga illum et benevolus inveniri? Si amator inanis gloriae venditori largius et munificus vult haberi: Largitori supernae gratiae negabis gratus et obnoxius exhiberi? Ille prior tui amans vice reciproca vult amari, sua tibi dans munera, tua postulat sibi dari, imo teipsum quaerens, te, 90 non tua suo beneplacito vult offerri, tua tamen non respuens, sed te vult tuis omnibus anteferri. Nec enim propter tua, te, sed magis tua propter te respicit et acceptat, et cujus est orbis terrae, et plenitudo ejus , de offerendis tauris et arietibus non disceptat: tui tantum cupidus tuorum avaritia non laborat, munus turpe judicans quod amor vel affectus offerentium non decorat. Ut autem te velit et requirat, et teipso quam tuo munere delectetur, non tua id nobilitas, non tua magnanimitas, non denique dignitas promeretur; sed illius bonitate et gratia, quae sua est, misericorditer te praevenit, quae te et eligi et diligi dignum fecit vel faciet, non invenit. Inde est quod cum, exigente negotio, aciem promoves bellatricem, et in gravi discrimine victoriam tibi invenis assistricem: et triumphanti, spolia, laurumque militi das victricem: tu jugo humilitatis, mira virtute animi, das cervicem. Sicut enim dignatus es tuis mihi litteris indicasse, nihil horum quae victoriose gesta sunt, tibi diligis assignasse, sed quod fuga inita stratos plures a paucioribus demonstrati, non tuum, non hominis, sed divini nominis esse opus evidens affirmasti. Bene rei veritatem intellectu lincaeo pervidisti, et eam instar invidentium avaro silentio non pressisti; tenens memoriter quod potens ille David cum victoriae titulis exsultabat, non sibi, sed Domino, dari gloriam postulabat. « Non nobis, ait, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . » Videtur quippe David quod suo non arcu, non gladio, non sagitta, sed robusto Dei brachio erat ei pax victoriae conquisita: et cum de hostibus triumphans non in se, sed in Domino glorietur, humilem suam conscientiam multo victoriosius et fructuosius intuetur. Videns enim terso vultu prospera sibi blandius arridere, dignum ducit Domino eadem mentis constantia velut desuper irridere; et in populo gravi laudans , nequaquam instar paleae rapitur omni vento, sed totum Deo tribuens, humiliter innititur eruditae conscientiae fundamento. Bene igitur sapis, nec tuam scientiam, nec tuam dedecet dignitatem, quod inter vana et mundana fateris ore proprio veritatem, cum fugatis nubibus, solem videns prosperum sublucere, non ascribis hominibus, ne divinis operibus videaris nequiter invidere. Bene, inquam, sapis cum militem videns et populum humano more de victoria gloriari, non apponis pari modo, sed maturitate debita gratulari; et juxta prophetam sic laetaris ut timeas, sic times etiam ut laeteris, ut in die bonorum, malorum nihilominus memoreris . Ideo, cum multitudo forte non tam devotis quam diffusis cordibus rapitur ad laetandum, tu sapiens sane sollicitas devotos humiles ad orandum: et rerum blando risui tanquam baculo arundineo non innisus, precum instantia postulas adjuvari, de earum efficacia non diffusus. Hoc revera volo te facere, imo et proficere studiosius in incoepto, et sic pro Ecclesia vigilare, ut laborem fingas fructuosius in praecepto, ut quia imperialis Excellentia tibi curam imponere voluit militarem, in eo Regi summo obedientiam deferas salutarem. Neque enim rex terrenus, ut nosti longe melius, praejudicat summo Regi, nisi forte cum perversus obviat summae legi, cum vero pro Ecclesia, pro patria sane intelligitur imperare, audire debet subditus mandatum procul dubio salutare. Ob hoc nonnullos plerumque in expeditionem cernimus proficisci, qui non sanguinem fundere, sed pacem victoria cupiunt adipisci, quos non furor malitiae, sed lex obedientiae accingit balteo gladiali, nec gaudent strage hostium, sed fine potius triumphali. Talem et teipsum in susceptis belli actibus decet esse, ea forma, eo intuitu, negotiis saecularibus interesse, ut cum te in facie superborum tam potestas quam necessitas ferum exhibet singularem, intra claustrum mentis compositae, servet timoris et amoris praesentia regularem. Sic et militans Deo juxta Paulum non te saecularibus implicabis, et juxta leges principum sagittam de pharetra, de vagina gladium explicabis; sacerdos et hostia timoris frixorio te probabilem exhibebis, dux vel signifer, hostes imperii ab effectu praesumptivae malitiae prohibebis. Morum modestia, ruminatio Scripturarum, circumspectae maturitas honestatis, altaris diligentia, reverentia Ecclesiae, digna tuae consideratio dignitatis; te clericum, te presbyterum, te re quam nomine nobis episcopum conservabunt, quem regis auctoritas, rerum necessitas, integritas fidei nonnunquam militiae praesentabunt. Ad hanc autem militiam Christi miles audaciam recte sumes, dum non tenebris odio, furoremque vel malitiam non praesumes; sed dispensator providus sic produces in acie loricatos, ut malis hostes pacis filios effici, quam per rura devia projici bestialiter, immolatos. Sic te defensorem Ecclesia et pax suum sentiet amatorem: miles ducem strenuum, et campus Martius bellatorem: sic pater filiis, miles militibus, hostis hostibus apparebis, sic denique modo satis difficili, sed tamen possibili te omnia omnibus exhibebis. Potens autem poteris ad omnia prudenter institutus, poteris, inquam, non tuo solius brachio, sed adjutus: poteris, si fortiter Deo adhaeseris fortiori, si non homini tuum posse, sed ascripseris verius et humilius Creatori. Ut autem efficacius velis et valeas quidquid dico, non te pudeat sumere formam diligentius a mendico, et ut ille sollicitus stipem quaerit necessariam ostiatim, sic transcursu 91 indefesso patres praevios recole seriatim. Moyses dux populi perhibente Scriptura super caeteros mansuetus Dei confabulator , duris bellorum exercitiis assuetus ; aciem bellicosam nunc promovet, ordinat et disponit, nunc orat, et irato Deo pro peccante populo se opponit . Cum perditis filiis Core saeviret in populum egressus a Domino ignis intolerabilis cruciatus ; Aaron primus pontifex, cujus vice fungeris officio praesulatus, stans inter mortuos et viventes, oblato thymiamato Dominum deprecatur, placat iram, sedat incendium; magna parte caesa peccantium, maxima liberatur. Josue non armis praeliantibus, sed clangentibus tubis verbum significantibus et doctrinam, et septeno circuitu praeferente in spiritu morum et operum commendabilem disciplinam: concussit urbem Jericho, muris ultro corruentibus introivit, nulli parcens praeter Raab, et qui ejus monitis obedivit . Gedeon contra Madian grave praelium commissurus , nec in arcu vel gladio spem deprecatoriam habiturus; in trecentis viris, quos praedocuerat ad exemplum sui, buccinis personare, fractisque lagenis intromissas lampades propalare: innumeram hostium turbam miro genere triumphavit, tibique successuro formam victoriae non contemptibilem demonstravit. Ut video in tubis et hydriis, et lampadibus stat pugnantium fortitudo, in quibus si attendas, multa est sacri mysterii pulchritudo, quia in tubis figuratur vox hortatoria, et sonora praedicatio praelatorum, in confractis hydriis, carnis castigatio, et depressio motuum leviorum: in ostensis lampadibus bona opinio, et forma digne lucens, et illuminans oculos subjectorum. De tubis per Isaiam Dominus: « Clama, inquit, ne cesses, exalta ut tuba vocem tuam . » De hydriis Paulus: « Castigo, ait, corpus meum, et servituti subjicio, ne forte cum aliis praedicavero, ipse reprobus efficiar , » de lampadibus ipse Christus: « Luceat, inquit, lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona . » David rex nobilis rebellium suorum potentissimus triumphator, triumphatis compatiens et humilis eorum miserator, ne in Saul christum Domini manum mittant Sarviae filiis interdicit , quo postmodum in bellis mortuo stomachatus montes Gelboe maledicit ; et sic Joab duci militiae, gaudet palmam tribui vel honorem, ut Sauli negare nequeat luctum misericordiae, vel honorem. Postea, cum saeviret intestina seditio totius regionis, et in patrem armasset filius crudeles animos perversae legionis: David sic suorum favet victoriae, ut econtra mortem lugeat Absalonis : sic divinam honorat gratiam, ut vix ferat justae iracundiam ultionis. Hos et horum similes non desistes prudentia memori recensere, quos innuit divina lectio, non malitiam, sed militiam exercere, qui in gravi belli discrimine, nec ignavia degeneri torpendum sub umbra tegminis putaverunt, nec homines occisos projici, sed potius devictos subjici, misericorditer atque viriliter optaverunt. Quidquid agat miles, vel populus, vel quilibet hujus ordinis idiota, cui et divinae legis discretio et scripturae series est ignota: vir prudens et doctus litteris, et sede praeeminens inspectiva; tam domi quam militiae dedignatur mollitie teneri defectiva, sed robusta mente urgens, et malitiam resistentium impugnat durius et persistit, et juxta legem scriptam amare homines, quia homines, non desistit. « Hoc fac et vives » imo facis et facies, et victoria procul dubio non carebis, quia jam tui victor de te quam de alio plus gaudebis, quia quisque sui tantum justitia dictante dominator pluris esse legitur, quam multarum urbium expugnator. Vale.
(I Mach. III) (I Mach.
XIII) (Prov. XX) (Prov. VIII) (Psal.
XXIII) (Psal. CXIII) (Psal. XXXIV) (Eccli. XI) (quod absit!) (II Tim.
II) (Num. XII) (Exod. XIX) (Exod. XVII) (Num. XVI) (Josue VI) (Judic. VII) (Isa. LVIII) (I Cor. IX) (Matth. V) (I Reg. XXIV) (II Reg. I) (II Reg. XVIII) (Luc. X)