EPISTOLA PRIMA. AD ARCHIDIACONOS LEODIENSES  (Anno 1030.)   De agendi ratione erga excommunicatos.
GERARDUS, gratia Dei, licet immeritus, episcopus, sanctae Leodiensis Ecclesiae archidiaconis, illud supplere moribus inoffensis, quod exivit praerogativa nominis.
Quoniam quidem semper de charitatis vestrae actibus fraterna affectione sollicitor, salvo charitatis proposito vos monere cupio, ne aliquam irrationabilem novitatem usurpare velitis, per quam ab ecclesiasticae et apostolicae institutionis consuetudine discrepare videamini, in eo specialiter quod prophetica et evangelica auctoritate, necnon apostolica et sanctorum patrum traditione firmiter et irrefragabiliter confirmatum est; videlicet ne eos qui, ab ipsis cunabulis totum vitae suae spatium in pravis actibus consummantes, et adversum sanctam Dei Ecclesiam vesano furore intumescentes, nequaquam a suae malitiae proposito mansuescere potuerunt, sed nec ulla rerum conversione, etiam in ipso suae vitae exitu, ullam poenitudinis correctionem praetendentes, indurati et excommunicati, cum ipsa pravae voluntatis intentione finem vitae acceperunt, et justo judicio a sanctae matris gremio exclusi, et fidelibus debito privati sunt sepulcro, eos, inquam, absolutionis gratia donandos, et inter fideles indivisa communitate sepeliendos judicetis. Quod quidem non temere a vobis fieri confido, si unde consecrationem honoris accipitis, inde legem totius vestrae observantiae sumere velitis, et beati Petri apostoli sedes, quae vobis sacerdotalis mater est dignitatis, ecclesiasticae vobis sit magistra rationis. Ad quam vos promovere pro exiguitatis meae sollicitudine, praesentis occasione temporis, si quidem sustinetis, moneor, praemissis paucis quidem, sed non vitandis sententiis, ex propheticis evangelicis decretis. Nam quid apertius contra hujusmodi aut quid efficacius occurrere poterit, quam illud quod per Ezechielem prophetam Dominus increpando denuntiat: « Si averterit justus, inquiens, se a justitia sua, et fecerit iniquitatem, secundum abominationes quas operari solet impius, nunquid vivet? omnes justitiae ejus quas fecerat non recordabuntur; in praevaricatione sua, qua praevaricatus est, et in peccato quo peccavit, in ipsis morietur. » Et paulo post: « In injustitia sua, inquit, quam operatus est, morietur . » Unde vobis aestimandum propono, si illi praeteritae justitiae, quae fortasse aliquae fuerant, nihil proficiunt ad evacuandam sequentium malorum maculam, quanto minus, imo nihil, huic illae, quae nullae quidem fuerant in omni vita, cui certe nullum tempus praeteriit a malitiae studiis alienum! Sed ipse Dominus prophetarum, et Mediator Dei et hominum, a beato Petro interrogatus de peccante fratre, modum correctionis sub hoc fine conclusit ut, si per se solum moneri non posset, unum aut duos adhibendos putaret, quibus minime proficientibus, continuo Ecclesiae commonendum deputaret; quam si minus audiret, fore sicut ethnicum et publicanum. Cui sententiae continuo subjunxit: « Amen dico vobis, quaecunque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo; » Et iterum: « Dico vobis quia, si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quamcunque petierint, fiet illis a Patre meo . » Quod igitur ex sententia Veritatis in coelo ligatum est per eos qui, auctore Deo, principatum superni judicii sortiuntur, ut vice Dei ligandi auctoritatem accipiant; quis tam praecipitatae mentis atque exorbitatae intelligentiae est, ut ligationis hujus censuram irritam, non dicam facere, sed confiteri praesumat. Verum, quia saepe accidere solet ut erga quemlibet proximum odio aut gratia moveatur pastor, inde recte per prophetam dicitur: « Mortificabant animas quae non moriuntur, et vivificabant animas quae non vivunt . » Unde beatus Gregorius in homiliis suis : « Non morientem, inquit, mortificat, qui justum damnat, et non victurum vivificare nititur, qui reum supplicio absolvere conatur. » Causae ergo pensandae sunt, et tunc ligandi atque solvendi potestas exercenda. Videndum itaque quae culpa, aut quae sit poenitentia subsecuta post culpam, ut quos omnipotens Deus per compunctionis gratiam visitat, illos pastoris sententia absolvat. Tunc enim vera est absolutio praesidentis, cum interni arbitrium sequitur judicis. Quod bene quatriduani mortui resuscitatio illa significat, quae videlicet monstrat quia prius mortuum Dominus vocavit et vivificavit, dicens: « Lazare, veni foras: » et postmodum qui vivens egressus fuerat, a discipulis est solutus. Illum porro discipuli viventem solvunt, quem magister resuscitaverat mortuum. Si enim discipuli Lazarum mortuum solverent, Factorem magis ostenderent quam virtutem. Ex qua consideratione intuendum est quod illos nos debemus per pastoralem auctoritatem solvere, quos Auctorem nostrum cognoscimus per resuscitantem gratiam vivificare. Quo contra considerandum est nostro non posse arbitrio solvi, quos internus arbiter nullo spiritu satisfactionis animavit. Quid autem ipse dilectus Domini Joannes de talibus dicat audiamus, ipse inquam, qui ait: « Omnis qui odit fratrem suum homicida est . Haec est, inquit, fiducia quam habemus ad Deum, quia, quodcunque petierimus secundum voluntatem ejus, audit nos. Scimus etiam quia petitiones habemus quas postulamus ab eo. Qui scit peccare fratrem suum peccatum non ad mortem, petit, et dabit ei vitam peccanti non ad mortem. » Et continuo subjungit: « Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis . » Ac si aperte dicat: quia orare quidem pro peccato non ad mortem, voluntatis ejus est qui non vult mortem peccatoris. Et hoc consequenter approbat, cum dicit: « quia audit nos. » Quod autem contra intulit: « Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis, » profecto vult intelligi quia pro hujusmodi orare, divino est potius judicio repugnare, sicut ait beatus Augustinus: « Pro aperte impiis orare, quid aliud est quam Deum ad iracundiam provocare? » Nam et ipse per prophetam Dominus dicit: « Unumquemque in viis suis judicabo . » Et alibi: « Qualem te invenero, talem te judicabo. » Et beatus Gregorius in Dialogo suo dicit quia qualis hinc quisque egreditur, talis in judicio praesentatur: licet, paulo post, quasdam leviores pas, ut est otiosus sermo immoderatus risus, posse relaxari dicat. Et Scriptura dicit: « Lignum si ceciderit ad austrum, aut ad aquilonem, in quocunque loco ceciderit, ibi erit . » Quale igitur sit pro hujusmodi orare, Psalmista per spiritum terribiliter insonuit, dicens: « Oratio ejus fiat in peccatum . » Et Dominus sub specie plebis Judaicae, pro talibus prophetam ab oratione compescit, dicens: « Ne assumas laudem pro eis et orationem . » Caeterum quid Apostolus in prima Epistola ad Corinthios scribat, sane notum vobis esse non dubium est: « Scripsi, inquit, vobis in Epistola, ne commisceamini fornicariis; non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut rapacibus; alioquin debueratis de hoc mundo exisse. » Deinde subinfert: « Si is qui frater nominatur, est fornicator aut rapax, cum hujusmodi nec cibum sumere . » Qua in re pensandum est, si Apostolus tam districta animadversione horum consortia devitanda moneat, quanam nostri arbitrii spe illum communioni fidelium restituendum aestimemus, qui, usque ad ipsum vitae exitum, nullo unquam malitiae genere caruit, qui nunquam a seditionibus, ab effusione sanguinis, ab incendiis, nunquam a sacrilegiis, nunquam etiam manus a rapinis continuit; quin potius in ipso vitae extremo, pleno ventre rapinis, spiritum vacuum justitiae alimentis emisit, qui manifesto Dei judicio percussus, nec confessionis venialem gratiam meruit, nec viaticum salutis percepit; quem nos quidem, culpis exigentibus, frequenti monitione ad satisfactionem vocatum, sed obstinatius repugnantem, apostolicae auctoritatis virga percusseramus; unde nec in extremo mortis positus, veniae mentionem aut signum ostendit? Unde, ne diutius vos moremur, animadvertat charitas vestra quid de iisdem excommunicatis et ita defunctis Leo papa in decretalibus suis dicat : « Horum, inquit, judicio Dei causa reservanda est, in cujus manu fuit ut talium obitus usque ad communionis remedium differretur. Nos autem quibus viventibus non communicavimus, mortuis communicare non possumus. » Sed fortasse cuilibet subripi potest ut absolutionis mercedem et sepulturae aut pecunia aut praediis in usibus ecclesiae contraditis quaerendam arbitretur, asserens ex hujusmodi rebus palatia stare, ecclesias instaurari. Sed hanc ejus sententiam qualiter Ambrosius Autbertus refellat, paucis audite. « His, inquit, qui talia dicunt nos veraciter respondemus quia inde magis palatia ruunt, ecclesiae subvertuntur, unde secundum vestram sententiam stare videntur. Inde gens super gentem venit, inde regnum in regnum consurgit; inde clades, inde fames, inde excidia, inde oriuntur discrimina; et unde terrenus dominus placatur, inde Dominus coelestis ad iracundiam provocatur. » Verum quoniam non latet notitiam vestram, quosdam sub obtentu aequi et recti, praetendere tale aliquid factum a modernis senioribus; idcirco vos, fratres mei, et inter vos domnum Joannem charissimum nostrum singulariter convenio, ne hanc malae consuetudinis normam tanquam ab auctoribus sibi servandam ascribat. Non enim auctores dicendi sunt qui non ea quae a Domino et sanctis patribus tradita sancta Ecclesia retinet, sed, libitu suo, quaecunque voluntati occurrunt, servanda instituunt. Consideret potius quid Dominus Scribis et Pharisaeis jurgantibus, quod discipuli ejus transgrederentur praecepta seniorum, responderit: « Quare, inquiens, et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? » Et paulo post: « Sine causa, inquit, colunt me, docentes doctrinas et praecepta hominum . » Sed si fortasse objicitis, vestrum parochianum fuisse, et ea gratia liberam absolvendi potestatem vobis vindicatis; de hoc in Meldensi concilio quid sancitum sit in medium proferatur, quod est hujusmodi. « De his qui infra parochiam beneficium aut haereditatem habent, et alterius episcopi parochiani sunt, et dum de loco ad locum iter faciunt, rapinas et depraedationes peragunt, placuit nobis ut excommunicentur, nec ante ex parochia exeant, quam quae perpetrarunt digne emendent; quorum excommunicatio seniori eorum, et proprio episcopo significanda est, ne eos recipiant antequam illuc redeant ubi rapinam fecerunt, et omnia pleniter emendent. » Verum de hoc satis ad praesens dictum. Jam vos fraternae charitatis amore hortamur et petimus ut, quia huc usque a vobis et a loco isto bonus usus et cuncta quae ad generalem ecclesiasticae dignitatis observantiam pertinent, servata sunt, quod residuum temporis est, summa curetis vigilantia ne antiquae religionis nobilitas aliqua adinventionis novitate imposturetur ; sed ne seniori vestro, fratri autem et gratia Dei coepiscopo nostro, aliquid praeter aequum et bonum, quod fortasse ille adhuc minus providit, suaderi delectet, quod nos quidem jure incusamusa vobis non adeo curatum, pro Erleboldo scilicet, quem, ut ipsi nos tis, nos, a seniore vestro et fratre nostro commoniti, excommunicavimus, ob incestum quod cum sanctimoniale commiserat, atque pro aliis malis quae in nostro episcopio multa perpetraverat, quem nunc frater noster absolutum ad communionem sine nostro consilio et monitu suscepit. Sed parochiani nostri, quos pro ecclesiis quas incenderant, et rapinis quas exercuerant, a communione sequestraveramus, de nostra parochia in vestram, id est in Niviellam, nobis reclamantibus, sublati, ad sepulturam admissi sunt. Vestri etiam, de quibus apud vos planctum habuimus, pro incendiis quoque et aliis culpis similiter a nobis excommunicati, tamen, nec satisfactione purgati, nec absolutione donati, in eodem loco adhuc jacent sepulti .
(Ezech.
XVIII) (Matth. XVIII) (Ezech. XIII) (hom. 26, in Evang.) (I Joan. III) (I Joan. V) (Ezech. XXXIII) (lib. IV, c. 39) (Eccle. XI) (Psal. CVIII) (Jer. VII) (I Cor. V) (epist. 92, c. 6, ad
Rustic.) (Matth. XV)