VIII. ITEM EPISTOLA SPERAINDEI ALVARO DIRECTA. 1. 2. 3.
Inlustrissimo mihi domino ac venerabili seu omni affectione Christi in charitate amplectendo inclyto ALVARO SPERAINDEO.
Dum a tribulationibus validissimus essem nimium occupatus, et mens mea extuaret vel animus, ac jaculis aemulorum inretitus, telisque confossus sederem a vulneribus taediorum sauciatus, et fluctuaret ut navis inter maris gurgites spiritus ab amaritudine circumseptus; subito gerulus vester ad me ingressus litterarum mihi detulit munus. Ipsam vero scriptam concite perlegi, et eloquia serenitatis vestrae illico agnovi, continuo ut luce clariora resplenderunt jam pene mortuo, et mox interior ille suscitatus est homo. Coepi quis essem obstupefactus intueri, aut quis esset per quem talis ut eram mererer suscitari, vel pro tam difficilioribus ex sacris Scripturis quaestionibus sciscitari; dum nunc in tempore non ad hoc nonnulli, sed in locutionibus vulgalibus malunt immorari, non attendentes ad illum Domini dictum: Omne, inquit, verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii . Aut in suorum sodalium detractionibus volunt linguam extendi, non reminiscentes illud sacrum Evangelium: Festucam, inquit, in oculo fratris tui vides, et trabem in corde tuo non consideras . Ea vero quae nociva sunt, et inimici ob detrimentum fratris ingerunt, nonnulli illico credunt, et Psalmistae eloquium non recolunt: Verba inimici iniquitas et dolus . Ipsa vero inimicorum figmenta mox ipsi ventilant auditores, et aliis ea iterum in detractione fratris exponunt insultantes, verbaque sancti Apostoli post tergum rejicientes: Qui detrahit, inquit, fratri, et judicat fratrem, detrahit legem, et judicat legem . A talibus enim casibus nos solerte convenit abstrahere, ne vocem Domini per Jeremiam prophetam nobis intonet clare: Attendi et obscultavi, dicit Dominus: nemo quod bonum est loquitur, nullus est qui agat poenitentiam super peccato suo . Unde nostrum omnibus momentis contemplantes delictum, et praestolantes universis prioris vitae nostrae terminum, compassione piissima pro fratris lapsu flebilem debemus exhibere gemitum, et illud implere ac proferre apostolicum: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Non ergo facile est credendum, dum quis cum verbis maledicis auribus insonuerit nostris, nisi ante utiliter discussis et fideliter agnitis, exemplum habentes in his quae Dominus locutus est verbis: Clamor Sodomorum et Gomorrhae multiplicatum est, et peccatum eorum aggravatum est nimis. Descendam igitur, et videbo clamorem qui venit ad me, opere compleverint: an non est ita, ut sciam . Omnipotens Dominus, omniaque sciens, cur ante probationem quasi dubitat, nisi et gravitatis nobis exemplum proponat, ne mala hominem ante praesumamus credere quam probare. Et ideo ait: Descendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad me, opere compleverint: an non est ita, ut sciam. Sed haec cuncta quae per contritionem cordis locutus sum, omittam: et ad ea quae vestra excellentia poscit revertam. Quis enim in tam ineffabile rei negotium quodpiam quid fari audeat, cum beatus Hieronymus dicat: Inenarrabilia sunt Dominicae incarnationis mysteria, et navitatis ejus sacramentum. Et ideo non quantum ipsa nativitas est intimare curamus, sed quantum per sermonem exprimere valemus. Verum quantum ipsa nativitas est, non solum explicare non possumus, sed nec ipsi sancti evangelistae plene dicere potuerunt. Et si sancti evangelistae, qui sancto utique Spiritu afflati, dicere plene nequiverunt, ex ipso quod sub pleno in libris Evangeliorum adnotaverunt, melius est reticere quam asserere, et recte ut dicta sunt credere, quam perscrutando litteris aliquid commendare, secundum sententiam doctoris quae posita est vere. Credimus, inquit, Patrem cum Prole ejus, ortumque Spiritum almum, in personis trinum, deitatis credimus unum. Qualiter intactus processit Virginis partus, aut qualiter pati voluit natus, hoc tractare nulli liceat, sed credere tantum. Etsi prohibetur hoc tractari, quis calamo scribere ergo, vel lingua hoc quidpiam audeat fari? Et quia contra haec capitula, quae adnotata sunt in epistola vestra, testimonia ex Evangeliorum et apostolorum libris exquiris, pro eorum machinationibus dissipandis, et dubiis utique validissime confirmandis; eminentius tamen id agere vestra valet benignitas, quam nulla unquam tribulatio vel mundialis fatigavit adversitas. Ideo intellectui ac sensui vestro summa permanet integritas; quia jam me pene multis modis contrivit saeculi hujus acervitas. Sed quia ad hoc opus vos valde sufficitis, ut reor non ab aliud expetitis, nisi ut credulitatis meae textum agnoscere valeatis. Ego vero humiliter ea proferam quae credo, atque simpliciter enarrem in quaestionibus sciscitatis quae sentio. Quidquid enim absque norma veritatis paternitas ibidem praesenserit domni nostri, vestri genitoris, mox illud emendet velocitas scriptoris: et me iterum clam instruat, ut olim fecit alios, gratia vestri honoris: et celet inscium atque ignarum vestra solertia cordis, ita ut errorem nemo sentiat foris: quia ad emendandum, vel demendum, atque addendum, celsitudini vestrae est destinatum. Ecce ut ab excellentia vestra exstitit imperatum, ut valui persolvi clientulus famulatum. Sed oppositiones illae, quae sunt in epistola vestra taxatae: eas sub nomine assertoris exarando inducam, et textu vestro sanctarum Scripturarum testimonia producam, et cum doctorum dicta, ut qui vero conectam quae respondendo conscribam. Finit.
(Matth. XII, 36) (Matth. VII, 3) (Ps. XXXV, 4) (Jac. IV, 11) (Jer. VIII, 6) (II Cor. XI, 29.) (Gen. XVIII, 20)