EPISTOLA CLXI. IVO,  Dei gratia Carnotensis Ecclesiae minister,  RADULFO  Remensis Ecclesiae praeposito, et  ODOLRICO  bonae spei fratri, salutem.
De viro qui cum muliere, cujus nuptiae interdictae non erant, pactum iniit conjugale, postea vero ad alterius nuptias transiit , hoc sentio, quia sacramentum nuptiarum, quod cum perjurio et pacti conjugalis violatione usurpatum est, aut esse irritum, aut manere ad judicium. Si irritum est, ad prius pactum constat esse redeundum; si autem manet ad judicium, cessare debent opera nuptiarum. Quod si neutrum fecerit, semper juris pervasor erit alieni. Qui enim juramento pactum conjugale firmavit, ex majori parte sacramentum conjugale implevit. Unde et beatam Domini matrem, quae cum sancto Joseph pactum conjugale inierat, angelus conjugem Joseph appellat: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam ; quam nondum traduxerat, nec aliquando carnali commistione cogniturus erat. Super qua re multa Patrum dedimus testimonia in epistola Hildeberto Cenomanensi episcopo missa . Est autem canonica sententia quia « quod contra leges praesumitur, per leges dissolvi meretur, » veluti si quis contra decreta sacerdotii sacramentum sibi usurpet, aut est omnino per leges deponendus, aut a ministerio altaris suspendendus. Quibus auctoritatibus et rationibus liquet quia non debet praeponderare quod illicite et cum injuria proximi praesumptum est, sed id quod legitime et honeste consensu contrahentium prius confoederatum est, quamvis si alterum praeponderaret, cum utrobique crimen sit, periculose tamen secundum Scripturas, illa admittitur compensatio, quae crimen crimine defendit . Nec enim in Scriptura sacra laudatur, quod Lot voluit Sodomitis filias suas prostituere , ut ea compensatione compescerentur a sua turpitudine. Si ergo aliqua compensatio in talibus admittenda est, ea est praeferenda quae justa severitate saluti proximorum consulit, non ea quae simulata indulgentia latiorem viam ad patranda perjuria, ad committenda scelera lubricis pandit. Tutius enim est unius juris alieni pervasoris voluntati non parcere quam multos falsae misericordiae exemplo in discrimen adducere. Praeterea de sacramentis minoribus ad majora nisi ordinabiliter transiri non oportet, quia desponsata alteri, alteri nubere non debet; sicut conjugatus nisi a conjugio solutus, consecrari presbyter, aut monachus ordinari non potest; et in hunc modum plurima. Vale
(epist. 167) (Matth. I) (epist. 148) (S. August. in cap. Quod
ait, dist. 14) (Gen. XIX)