LIBER PRIMUS. EPISTOLA PRIMA. EPISTOLA II. EPISTOLA III. EPISTOLA IV. EPISTOLA V. EPISTOLA VI.   11  EPISTOLA VII. EPISTOLA VIII. EPISTOLA IX.   24  EPISTOLA X. EPISTOLA XI. EPISTOLA XII. EPISTOLA XIII.   30  EPISTOLA XIV. EPISTOLA XV. EPISTOLA XVI. EPISTOLA XVII. EPISTOLA XVIII.   37  EPISTOLA XIX. EPISTOLA XX. EPISTOLA XXI.   43  EPISTOLA XXII. EPISTOLA XXIII. EPISTOLA XXIV. EPISTOLA XXV. EPISTOLA XXVI. EPISTOLA XXVII. EPISTOLA XXVIII.   50  EPISTOLA XXIX.   51  EPISTOLA XXX. EPISTOLA XXXI.
Domino charissimo ac venerabili papae Urbano, Goffridus suus, reverentiam cum purae dilectionis obsequio.
1 Sanctitatem vestram visitare cupiens Romam venire disposueram; sed quae adhuc valde me cruciat febris quartana, detinuit invitum. Et quia velle adjacet mihi, si quando Deus posse donaverit, venire usque ad vos non pigritabor, beata visione vestra satiari non mediocriter optans. Interim, Pater dulcissime, apud pietatem vestram obtineat servus vester litteris vestris benedici pariter et salutari. Santonensi episcopo, humiliter quaeso, praecipiatis, ne Eblonem, qui vobis semper inobediens exstitit, aliqua occasione 2 absolvat, nisi prius nobis satisfecerit de invasione terrae nostrae, et de redditibus, quos per quatuor annos injuste habuit. Praesentium litterarum portitorem virum religiosum, amatorem justitiae et veritatis, et, ut videtur, per omnia zelum Dei habentem, bonitas vestra nullatenus dubitet. Hic est enim qui in partibus nostris, quasi primus et maximus, cum Prophe a clamare non cessat: Quis consurget mihi adversus malignantes, aut quis stabit mecum adversus operantes iniquitatem? Pater benigne, nuper canones relegens, quamdam sententiam inveni, quae Paschali papae inscribitur, ubi neophytum factum episcopum haereticum vocat; et sicut Simoniacum, ita et neophytum a sancta Ecclesia debere separari docet et praecipit. Haec autem sententia utrum inter canonicas recipi debeat, satis non video. Sed quod minus inde percipio, paternitate vestra edocente scire desidero. Valeat majestas vestra. Dilectissimo domino ac venerabili papae Paschali, Goffridus per omnia suus, cum dilectione debitam servitutem. Ad vos venire, optime Pater, paraveram: quod quanto desiderio explere cupiebam, si etiam lingua mea sileret, testis est mihi paratus ipse quem feceram. Sed dum prompta voluntas veniendi adfuit, inopinata necessitas non defuit, quae meae voluntati penitus 3 obstitit. Sunt enim in partibus nostris quidam satis nobiles genere, sed multum ignobiles actione, mihi quidem carne propinqui, at moribus et vita longinqui. Hi de rebus monasterii, cujus, licet indignus, curam gerere videor, perversas quasdam exactiones sive consuetudines extorquere laborant, quas praedecessores eorum longe ante per violentiam rebus ipsis impresserant. Quos cum per ecclesiasticam censuram a sua impietate revoc re minime potuissem, coepi laborare, si quo modo flecti potuissent per principis potestatem: cujus videlicet antecessores monasterium fundaverunt, et beato Petro in patrimonium et alodium proprium, cum rebus ab ipsum pertinentibus obtulerunt. In his itaque valde suspensus detineor; sed mox ut veritas, pro qua laboro, per gratiam suam ab hac suspensione me liberatum habuerit, sanctitatem vestram, prout dignum est, visitare non pigritabor. Interim tamen, piissime Pater, apud paternitatem vestram obtineat servus vester litterarum vestrarum visione salutari pariter et laetari: quarum auctoritate tyrannorum inhumanitatem, imo bestialem saevitiam refrenemus, quam vix aut nunquam aliter refrenare poterimus. Dilectissino ac venerabili Patri suo Paschali papae, Goffridus Vindocinensis coenobii minister indignus, debitam cum dilectione obedientiam. Alodium beati Petri, Vindocinense videlicet monasterium, cujus gubernandis rebus humilitas nostra 4 praeesse dignoscitur, in hoc mundo, quasi in maris medio, gravi nimis tempestate perurgetur. Non quidem jam, ut assolet, saeculari violentia devastatur; sed laesionibus pariter et injuria pontificum, qui Ecclesiae defensores esse debuerant, assidue molestatur. Ipsi namque nobis mala faciunt, et quae ab aliis illata fuerint satis libenter consentiunt. In Cenomanensi itaque episcopatu Vindocinensis comitissa, ob scelera sua de comitatu ejecta, Ecclesiam quamdam nobis aufert, et alia multa. Episcopus videt, et inultam rapinam patitur: saepe quaesita justitiae jura non exercet. Ipse etiam quemdam monachum nostrum fugitivum, caementarium quidem, non tamen habentem charitatis caementum, quo vivo lapidi Christo jungatur, nobis reclamantibus, ob utilitatem suae artis secum detinet. Ibi ipso sciente, contra propositum monachi, carnibus vescitur, et omnino regulae sanctae contrarius, perniciem animae suae cum corporis turpitudine operatur. In episcopatu Andegavensi quamdam ecclesiam in una parochiarum nostrarum, nobis contradicentibus, scimus esse plantatam: non quam Pater coelestis plantavit, sed quam ibi laicus quidam temeraria potentia impressit. Cujus actionis episcopum sentimus assertorem, quem tantae injuriae vindicem habere debuimus et correctorem. Episcopus vero Santonensis, quod monasterium nostrum per triginta et eo amplius annos absque omni reclamatione possederat, 5 nobis absentibus, imo nescientibus, quibusdam aemulis nostris ut acciperent licentiam dedit; nos denique vestrae sanctae paternitatis audientiam appellantes audivit. Sed apud vos, Pater, prosit, quod apud illum penitus obfuit. Quoniam vos diu est, amantissime domine, non visitavimus, suppliciter et obnixe precamur ne ob hoc servis suis misericors vestra sublimitas indignetur. Non enim alia de causa distulimus, nisi quia eos, si non omnes, ex ipsis aliquos, quibus injuste premimur, in vestro justo examine praesentes habere desideramus. Unde vestrae sanctitati toto corde, tota anima, tota virtute supplicamus, quatenus viscera apostolicae pietatis, quae oppressis omnibus succurrere consuevit, juxta desiderium nostrum sentiamus, ut vel sic saevire desinat tempestas quam patimur, et, quod decet monachos, optata quiete perfruamur. Beatissimo papae Paschali, charissimo domino suo et Patri, omnis congregatio Vindocinensis monasterii, eorumque indignus Pater Goffridus, debitam cum filiali timore subjectionem et obedientiam. Injuriis et persecutionibus, quas Carnotensis episcopus nobis suscitavit, et suscitari fecit, valde fatigati, ad sinum matris nostrae sanctae Romanae Ecclesiae, mamillam justitiae sitientes confugimus; pro cujus amore ac fidelitate multimodas episcopi infestationes 6 diu portavimus. Ad Romanam itaque confugimus Ecclesiam: cujus sub alas maternitatis dum congregari et foveri, prout justum est, desideramus, nos disgregare et tribulationum funibus alligatos inde abstrahere molitur praedictus episcopus; et contemptis sanctae catholicae et apostolicae sedis privilegiis, quos ab initio nostrae creationis mater omnium ecclesiarum Romana Ecclesia proprios et speciales filios habuit atque lacte suae dilectionis nutrivit, quia sibi vindicare non valet, exsecrandis vexationibus conatur exstinguere. Unde, optimae et honestissimae vitae Pater, vestram pietatem humiliter imploramus, quatenus educto de vagina beati Petri gladio, episcopus et qui sibi in injuriis nostris obtemperaverunt sic corrigantur ut caeteri timeant, et a nostra persecutione retrahant manus, et sub praesidio apostolicae virtutis, quae monachos decet, quietem habere valeamus. Mementote, dilectissime Pater, venerabilium praedecessorum vestrorum qui vos ad aethereas mansiones praecesserunt: quorum sancta astutia, licet in multis divisa minor esset in singulis, in causis tamen monasterii nostri, patrimonii scilicet beati Petri, se totam, prout videbatur, colligebat. Illi quidem, sicut eorum honorabiles epistolae quas tanquam reliquias reservamus, veraciter testificantur; benefactoribus nostris multiplices gratias referebant, et eos qui nos impugnabant, severissima invectione arguebant. Illis temporibus pacem 7 habuimus et quietem; et militare Deo licuit, non implicari mundiali negotio. Nam, si quis nos molestare cogitabat, ibi moriebatur ubi orta erat iniqua cogitatio. Nunc autem tribulationibus atterimur, fatigamur injuriis, vexationibus, et maxime Carnotensis episcopi, laboramus. At, de vestra bonitate, clementissime Pater, et aequitatis integritate omnino confidentes, ab his omnibus liberari nos credimus. Gravamina, quibus a memorato episcopo premimur, et sub quanto illius onere gemimus, propter nimiam morositatem tacuimus, et domni abbatis lingua melius omnia loquetur, quam indicare possit epistola. Gloriosae ac venerabilis vitae Patri et domino Paschali sanctae et catholicae Romanae Ecclesiae pontifici, frater Goffridus peccator dictus abbas Vindocinensis, quod patri filius et domino servus. Litteras sanctitatis vestrae cum gaudio et reverentia qua debuimus suscepimus, eisque debitam obedientiam, prout dignum erat, exhibere voluimus; et quidquid a beatitudine vestra nobis in litteris praeceptum fuerat, completum utique fuisset, si inobedientia Archembaldi dicti abbatis Sancti Albini et quorumdam monachorum sibi faventium non obstitisset. Sanctum quidem et justum vestrum mandatum fuerat; sed qui 8 justitiam et sanctitatem minus diligunt, ex omnibus quae praecepistis nihil omnino fecerunt. Hinc igitur vestrae discretioni incumbit quod inobedienter actum est corrigere; ut vel sic universi cognoscant quam grave sit apostolica praecepta contemnere. Utile est enim, imo necessarium, ne haec tanta praesumptio monachorum inulta remaneat, forte de monachis sumpta occasione in gradu altiori pestis inobedientiae caput erigere praesumat. Hoc in anno, dilectissime Pater, ad vos venire desiderio desideravi; sed infirmitate et multiplici monasterii nostri necessitate detentus venire non potui. Sed, Deo volente, quam citius potero ad vos veniam beatam faciem vestram visurus; et B. Priscae ecclesiam, vel de ecclesia justitiam, si bonitati vestrae non displicet, quod minime displicere debet, recepturus. Beatissimo papae Paschali, charissimo domino et Patri, frater Goffridus, S. Romanae sedis humilis servus, debitam cum dilectione obedientiam. Domnum Paganum beati Albini electum, quem mihi minimo servorum vestrorum vestrae auctoritatis decreto commendastis, scitote veraciter multa gravamina passum. Prius quidem electio sua sine judicio et audientia ei ablata est. Postea per invidiam in locum, quem per electionem fratrum suorum obtinuerat, Archembaldus subrogatus 9 est. Qui, me praesente, in capitulo suo inter manus Andegavensis episcopi cum regula S. Benedicti abbatiam penitus ante dimiserat; quia, sicut ipsimet et omnis congregatio cum eo publice confitebatur, prae animi et corporis infirmitate tantum onus ferre non poterat. Paganus vero cum se nec auditum, nec vocatum quasi damnatum conspiceret, ne per hanc, quam immerito patiebatur, repulsam, infamia postmodum notaretur, me audiente, domnum episcopum Andegavensem et domnum Engolismensem legatum vestrum convenit: justitiam et audientiam ab eis quaesivit; sed, sicut utraque quaesita est, utraque ab utroque negata fuit. Salomon tamen rex, et evangelicus judex nec sic egerunt, nec sic agere judices Ecclesiae docuerunt. Quorum unus meretrices litigantes audire minime contempsit; sed earum causas diligenter discutiens prudenter terminavit. Alter vero in adulterio deprehensam et apud se accusatam sapienter et misericorditer liberavit. His quae supra diximus, et aliis gravaminibus praedictus frater vehementer oppressus, sanctam apostolicam sedem, quae matris pietate oppressis omnibus subvenire consuevit, appellavit; et ad eam, sicut ad matrem filius, consilium et auxilium petiturus confugit. Sed nec sua electio, nec sanctae sedis appellatio, quae quondam prodesse solebat, adhuc sibi prodesse potuit. Et quia matris injuriam silere non convenit filio, sanctae matris Romanae Ecclesiae injuriam, cujus filius ego 10 sum, licet indignus, occultare nec possum, nec debeo. Archembaldus et monachi qui sustinent partes ejus, omnia quae de Pagano eis praecepit Romana Ecclesia ita contempserunt, quod ex omnibus omnino nihil fecerunt. Huic tamen universali omnium Christianorum matri obedire est utile, et honorificum, et non obedire criminosum. Haec obedientibus dilectionem servare semper studuit, et inobedientibus reddere ultionem. Unde praecordialissime Pater, paternae pietatis viscera qualiscunque filius vester humiliter precatur; quatenus in matre nostra Romana Ecclesia sic et justitiae status vigeat et dilectionis affectus, ne pauper innocens opprimatur, nec superbus dives qualibet occasione glorietur. Quod si violentia Teutonici regis aliquid aequitatis minus a vobis extorsit, et timor mortis filiorum vestrorum ad hoc carnem vestram, non animam, inclinavit; quanto minus justitiae in hoc actu dignoscitur, tanto in causis aliis amplius peragatur. Pater in Christo charissime, non vos ultra modum afficiat, si qua fuit sinistra operatio; non perturbet oculum mentis vestrae regis exactio: sed, quanto fortius potestis, jura justitiae in rebus aliis teneatis nunc ex deliberatione, ut, quod regi fecit vestra humanitas, fecisse credatur pro vita filiorum paterna compassione. Beatissimo papae Paschali, charissimo domino et Patri, frater Goffridus, apostolicae sedis servorum minimus, eam, quae secundum Deum est, obedientiam. Optime nostis, Pater optime, navim Petri Petrum simul et Judam habuisse, et sicut, beatus Ambrosius dicit: « Quandiu in ea Judas fuit, semper passa est tempestatem; sed, illo filio perditionis foras expulso, tranquillitatem habuit et quietem. » Judae siquidem perversitas exigebat ut navi, quae utrumque, Petrum scilicet et ipsum vehebat, suscitaret tempestatem; sed fides et pietas B. Petri apud Dominum obtinebat, ne collisionem incurreret vel submersionem. Et quia nostris temporibus alter Judas, parturiente diabolo, contra sanctam Ecclesiam natus agnoscitur, qui catholicam iidem, libertatem et beatam ejus castitatem modis omnibus detestanda praesumptione sibi auferre conatur: valde necesse est ut nunc etiam fides B. Petri in sua speciali sede, quae nunquam errare consuevit, tantum vigeat; quatenus in primis suae sanctae Romanae Ecclesiae et a collisione provideat, et eam a submersione defendat, ne forte, quod absit! Satana triumphante, erroris fluctibus intolerabiliter oppressa succumbat; et sic credentium omnium multitudo Scyllam et Charybdim cum illo patiatur et pereat, et B. Petrus sub undis latere credatur, qui olim super undas 12 ambulabat. Firmiter credimus, nec erramus, Dominum nostrum duobus discipulis, Petro videlicet et Paulo, Ecclesiae dedisse principatum. Petrum fidei catholicae principem fecit; Paulum doctrinae. Quorum unum elegit adhuc in terra corporaliter manens; alium vero in coelo jam residens. In terra quidem Petrum elegit, ut Ecclesiam suam ejus fidei robore firmaret; Paulum postea de coelo, quatenus ejus sancta doctrina fide firmatam Ecclesiam exornaret. Isti gloriosi triumphatores operibus veritati fidem servantes non sanguini, maluerunt alter obedienter subire patibulum crucis, alter ensem suscipere diligenter submissa cervice; unde amplius lactis exivit quam sanguinis; quam Ecclesiae sibi commissae virtutem fidei et libertatem, quam bonus eorum magister et Dominus fuso sanguine sui sacratissimi corporis comparaverat, paterentur auferri. Isti sanctae memoriae et venerabilis vitae martyres suo capiti Christo fideliter inhaerentes, quam veraciter ejus membra fuerunt, mori potius pro illo quam contra illum vivere eligentes, factis amplius quam verbis clamaverunt. Quorum victorioso sanguine laureata sancta Romana Ecclesia olim superatis hostibus triumphavit; quae in suis doctoribus et mori pro Christo semper optavit, et sibi vivere recusavit. Hi sancti viri in aethereis mansionibus cum suo Domino jam exsultant, ubi pro morte temporali beatam immortalitatem adepti, suos sed non degeneres successores exspectant. Quod si alicui eorum 13 victoria non adfuit passionis, non illud timor negavit; nec tam passio defuit quam dies certaminis. Talibus patronis terra laetatur, coelum exsultat: et, quia felix eorum vita mortem meruit gloriosam, hinc sancta eorum solemnia plebs Christiana celebrando frequentat, et per supplicabiles ipsorum preces se tota devotione suo Creatori commendat. Horum itaque solemnia celebrare est utile et religiosum; se piis eorum precibus commendare utile pariter et necessarium. A quorum sorte beata qui in eorum sede residens et aliter agens se privavit, factum suum ipse dissolvat, et velut alter Petrus lacrymando corrigat quod fecit. Si metu mortis titubavit ad horam carnis infirmitas, in corrigendis carnis operibus mentis integritas perseveret, et emendare non erubescat, causans de carne, velit nolit, moritura, quod acquisita immortalitate vitare potuisset. Si vero timore mortis filiorum suorum potius quam suae, ea fecisse vel facientibus assensum dedisse convincitur, quae Christus per semetipsum correxit, et B. Petrus abominatus est, atque sacri canones penitus exsecrantur, nullo velamine tegi potest vulnus tam manifestum; quia pater sic filiis propitiare non potuit, sed salutem impedire filiorum. Mortem siquidem, quae fructum facit meliorem differre subito morituris, et in aeternum victuris vitam a Deo paratam auferre, nulla nos docent exempla sanctorum. Nam, si Paulus ad horam vitavit mortem, in aliquo fidem non laesit, neque deseruit 14 veritatem; et se morti magis reservasse creditur, quam subtraxisse, ut fructum deinceps faceret potiorem. Unde nec justitiae nec misericordiae fuisse consilium veraciter agnoscitur, sed Satanae incitamentum, eos subtraxisse morti, quae diu deesse non potest mortalibus, qui cum utilitate totius Ecclesiae vitae statim sociari potuissent aeternae. O quam venerabilis, et quam pretiosa esset in conspectu Domini mors, imo vita illorum, quibus si pati pro fide datum fuisset desuper, vel in terra permissum, sancta Ecclesia haeretica pravitate superata, suo sponso, qui pro ea mortuus est et resurrexit, usque in finem saeculi fideles filios procreasset, nec frangi, nec flecti deinceps fides catholica potuisset! Si objicitur, quod inviti forsitan paterentur, et idcirco eorum passio crederetur infructuosa, quod spontanea minime videretur; et iterum : Poena martyrem non facit, sed causa, causa utique idonea et multum idonea erat, quia causa fidei, qua melior non poterat inveniri. Pro hac etiam, si aliter non possent, contra suam voluntatem mori debuissent; quia nec sic martyrii palma fraudari potuissent. Innocentes etenim sancti, qui nec voce nec voluntate martyrium quaesiisse leguntur, quoniam pro Domino pertulerunt, corona martyrii non privantur. Hos sancta Ecclesia non solum martyres esse, verum etiam martyrum flores confitetur. Unde firmiter credendum est et nullatenus dubitandum quod supplicium mortis pro fide Christi homini collatum, etiam si pro carnis 15 infirmitate noluerit, et tamen non negaverit, martyris vindicat nomen et praemium. Si autem adeo fuissent degeneres filii, quod a porta paradisi, cui non Teutonici regis impietate, sed qui bene malis uti consuevit, Domini pietate jam propinquaverant, retro pedem dare negando voluissent: constantia patris et ratio spiritui propitiare potius debuerat quam carni, eosque in fide sancta exhortatione firmare: si necessitas incumberet, primus pro veritate succumbere; et sicut B. Sixtus beatum Laurentium ad vitam praevenit aeternam, ita et ipse eos praevenire, ne illorum imperfectione universalis Ecclesia chartam fidei castitatis ac libertatis perderet, quam Salvator ore suo dictatam et sigillatam in cruce manibus propriis Christianis omnibus tradidit in pignus et tenorem dilectionis. Et, quoniam culpa haec inexcusabilis nullatenus dubitatur, et excusando augeri potest, non minui; relicto errore scienter commisso sine dilatione corrigatur, ne mater nostra spiritualis, quae quasi novissimum spiritum trahit, omnino moriatur; fide, castitate ac libertate vivit, ac viget Ecclesia: quae si non habet, languet et separatur a vita. Nam fide fundatur, ornatur castitate, libertate tegitur. Sed, cum laicam investituram, quae secundum traditiones sanctorum Patrum haeresis comprobatur, non contradicit, sed praecipit; cum corrumpitur ipsa muneribus, cum saeculari potestati subjicitur, fides, castitas et libertas ei simul aufertur; et quae vitam non habet, nec immerito 16 mortua creditur. Hujus mortis auctorem vel novissimum Ecclesiae membrum credere, etiam si pastor videatur, errare est. Huic errori quicunque inhaeserit, merebitur ab ipsa vitae radice praecidi. Super his autem si quis aliter senserit, non est catholicus, manifestetur, et veritatis argumento probabitur esse haereticus. Tolerandus quidem est pastor, ut canones dicunt, pro reprobis moribus; si vero exorbitaverit a fide, jam non est pastor, sed adversarius, a quolibet peccatore tantum catholico detestandus. Licet enim, secundum sanctorum decreta Romanorum pontificum, etiam meretrici communem Ecclesiae fidem, quam suam credit et confitetur, defendere. Multo igitur amplius atque perfectius religiosum catholicum decet haereticam pravitatem impugnare; nec Christianae legis veritatem, qui Christianus est, in tali negotio debet occultare. Sunt quidam episcopi, quos nec clerus, nec populus elegit, sed eos tantum laica persona investivit, qui contra catholicorum statuta Patrum, et maxime contra veridicam B. Gregorii septimi papae vocem, qui pro defensione hujus fidei mortuus est in exsilio, investituram palliantes, eam negarent haeresim esse verbis ad seducendum compositis, si possent. Quorum stateris dolosis, viris fidei non appenditur: hos enim custodit Dei spiritus, quo reguntur. Fratres isti, utinam si fieri posset, fratres catholici, qui non a suo consecratore, sed contra claves Ecclesiae a laicis investituram susceperunt 17 vel suscipiunt, dum quemlibet auctorem hujus criminis moliuntur defendere, sub illius defensione se, sed quasi productis verendis natibusque nudatis operiunt. Nam, cum castitatem sponsae Dei sepelire, et nimium sordida pollutione sepultos suscitare fallaciter conantur, se faciunt amplius manifestos, sed, quia haereticus haeretici testimonio in eo haeresis genere quo conveniunt, minime damnatur, mirum non est si tam nefanda loquuntur. In eum autem qui talia credit et profitetur, de pharetra veritatis David rex et propheta hoc modo jaculatur: Non est Deus in conspectu ejus; inquinatae sunt viae illius in omni tempore ; et illud: Verba oris ejus iniquitas et dolus : noluit intelligere ut quae sunt fidei sequeretur. Qui talis est praeesse, non prodesse, et quae sua sunt tantum quaerere, non quae Jesu Christi desiderat, et per quaelibet devia oves praecipitentur nullatenus curat. De quibus lac et lana sibi non sufficit; sed illarum devorat carnes et ossa corrodit. Se tamen aestimat pastorem ovium, cum sit potius lupus earum. Et merito lupus non pastor ovium creditur, qui eas non pascit, sed de ipsis pascitur. Haec a nobis idcirco dicuntur, quia, dum a satana propheta corruptus agnoscitur, qui non solum verbo, sicut Balaam, sed etiam scripto in Christiani populi necem consilium pariter et assensum dedisse convincitur; valde necesse est, ut cui residet, asina loquatur et prophetae corripiat insipientiam, qui sacra divinae legis praecepta transgressus est, sacrilegi regis secutus 18 insaniam. Et, quoniam Luciferum nostris temporibus e coelo lapsum indubitanter agnoscimus, non ei qualibet occasione illius impietatem dissimulantes inhaeramus, ne in puteum desperationis cum eo, quod Deus abnuat, corruamus. Si minus dixi quam debui, ignorantiae deputetur; si amplius, quia de odio iniquitatis et aequitatis amore processit, ignoscatur. Dilectissimo Patri et domino Paschali papae venerabili, frater Goffridus, sanctae Romanae Ecclesiae servorum minimus, debitam cum dilectione obedientiam. Placuit sanctitati vestrae, Pater charissime, abbatem B. Albini vocare, et ut in praesentia vestra usque ad festivitatem omnium Sanctorum mihi justitiam exsequeretur, decreto vestrae auctoritatis admonere. Quid ipse olim contra sedem apostolicam fecerit, beatitudo vestra melius novit. Nunc autem vobis inobediens esse non audet; quoniam si ad istam vocationem vestram non veniret, comes Andegavensis possessionem, quam monachi B. Albini per subreptionem abstulerunt, monasterio nostro restitueret. Ego vero ad praedictum terminum inevitabili monasterii nostri necessitate detentus, sicut praedicto abbati ante dixi, venire non potero. Sed, si Deus vitam et prosperitatem mihi concesserit, usque ad festivitatem sancti Clementis beatam faciem vestram visitabo, de abbate, et 19 de monachis B. Albini justitiam accepturus; et quia venerabilis memoriae dominum papam Urbanum deceperunt, multis auctoritatibus sanctorum Romanorum pontificum probaturus. Ipse postea dominus papa, visis privilegiis nostris, se fuisse deceptum asseruit, et auctoritate privilegii sui, quod contra nos fecerat ita retractavit, quod Ecclesiam de qua querela manet, et quidquid praedecessores sui monasterio nostro firmaverant, sine exceptione firmavit. Unde, dilectissime Pater, discretam paternitatem vestram, non adoptivus, sed proprius et specialis filius vester precatur humiliter, ne prosit illis quae de justitia diffidunt, si adventum praevenerint nostrum. Monasterium S. Albini Romanae Ecclesiae nunquam servivit vel serviet, nisi pro sua tantum necessitate. Monasterium vero nostrum ita B. Petri est proprium, quod ad ipsis fundatoribus suis alodium ei datum exstitit, et patrimonium. Ab ipso nostrae congregationis initio praedecessores nostri sanctae Romanae Ecclesiae optime servierunt: et, si gloriari oportet, imo quia gloriari oportet in Domino, nemo illorum melius quam ego. Unde, salva veritate, profiteor quod, postquam monasterium regendum suscepi, tredecim millia solidorum nostrae monetae in Romanae Ecclesiae servitium expendi, sola videlicet dilectione, non mea qualibet necessitate. Haec autem dico, Deus scit, non fallaciter exprobando; sed dilectionem nostram erga Romanam Ecclesiam veraciter approbando: ut, qui Romanam Ecclesiam diligunt, et 20 me diligant, et mecum contra meos adversarios elypeum defensionis opponant. Inter caetera, quae mea humilitas Romanae Ecclesiae in sua necessitate fecit servitia, unum, quia celeberrimum fuit, nec possum, nec debeo silere: quo audito, qui catholicam fidem diligit, me nunquam poterit non amare. Primo anno, quo, Deo volente vel permittente, nomen abbatis suscepi; audivi piae recordationis dominum papam Urbanum in domo Joannis Fricapanem latitare, et contra Guitbertistam haeresim viriliter laborare. Licet locus noster pauper esset, Romam tamen veni, illius persecutionum et laborum volens particeps fieri, et suam pro posse meo desiderans supplere inopiam: quod et Dei gratia feci. Mala quae in itinere et in civitate passus sum, nostrorum per omnia, ne agnoscerer, factus famulus famulorum longum est enarrare. Quasi alter Nicodemus ad dominum papam in domum praedicti Joannis nocte veni: ubi eum pene omnibus temporalibus bonis nudatum, et alieno aere nimis oppressum inveni. Ibi per Quadragesimam mansi cum illo; et, si fas est profiteri veritatem, ejus onera in quantum potui, charitatis humeris supportavi. Quindecim vero diebus ante Pascha, Ferruchius, quem Lateranensis palatii custodem Guitbertus fecerat, per internuntios locutus est cum domino papa, quaerens ab eo pecuniam et ipse redderet illi turrim et domum illam. Unde Dominus papa cum episcopis et cardinalibus, qui secum erant, locutus, ab 21 ipsis pecuniam quaesivit; sed modicum quid apud ipsos, quoniam persecutione et paupertate simul premebantur, invenire potuit. Quem ego, cum non solum tristem, verum etiam prae nimia angustia lacrymantem conspexissem, coepi et ipse flere, et flens accessi ad eum dicens, ut secure cum Ferrachio iniret pactum. Ibi aurum et argentum, nummos, mulas et equos expendi; et sic Lateranense habuimus, et intravimus palatium. Ubi ego primus osculatus sum domini papae pedem, in sede videlicet apostolica, in qua longe ante catholicus non sederat papa. Beatissimo papae Paschali, frater Goffridus, quod charissimo patri humilis filius, et bono domino fidelis servus. Litteras vestras, dilectissime Pater, triginta quinque diebus ante concilium vidi: in quibus audivi quod noluissem, et quod audire peccando non merui. Pervenit enim ad aures vestras nescio cujus relatione, me persecutoribus Ecclesiae, et comiti Pictaviensium participare; quod Deus scit, nunquam feci; nec paternitatem vestram optassem de me rem hujusmodi credidisse. Haec namque seminavit inimicus homo, et fallaciae spiritus erat in eo. Monasterium siquidem nostrum, quidquid melius habet, et unde pene penitus vivimus, in terra comitis Pictaviensis noscitur habere. 22 Et ideo mutare non possum, quin aliquando cum eo loquar; sed testem in animam meam invoco Spiritum sanctum; hoc necessitate fit monasterii nostri, non mea voluntate. Occasione quondam accepta, quia praedecessor noster non potuit ad eum venire vel noluit, quamdam nobis abstulit obedientiam, quam me postea viginti quinque millia solidorum redimere oportuit. In quibus tamen me ab excommunicato debeo abstinere, si ei communicavi; vel quandiu fuerit excommunicatus, communicavero, nunquam mihi a Deo illius peccati fiat remissio. Haec et si quaelibet alia vobis de me dicta sunt amara, credite firmiter ea fallaciter et invidiose fuisse inventa. Unde, si justum est, competens terminus ponatur; et qui me sagittant in occulto, notificentur contra quos scilicet canonice me praeparare debeam, et de quibus forsitan aliquid dicam, et sine misericordia judicemur. Veritatem, dulcissime Pater, attendite, non verborum relationem. Aemulantur enim me quidam, scilicet diaboli aemulatione. Quorum falsis detractionibus compellor palam profiteri veritatem, quam satis tacere voluissem. Nullus itaque veraciter dicet aemulorum, quod in tota Francia monasterium sit ordinatum melius quam nostrorum. Quod nostro tempore per Dei gratiam amplius crevit, quam prius devotio fundatorum ei contulerit: licet nunquam Ecclesiam, nunquam alterius Ecclesiae decimam, vel quamlibet possessionem ecclesiasticam eo modo acquisierim, quo faciunt quidam. Tempore 23 praedecessorum nostrorum Romana Ecclesia vel debitum censum, duodecim scilicet solidos, per annum vix inde habere potuit. Quod non propter jactantiam, sed propter gratiarum actionem dico, in servitio Romanae Ecclesiae amplius quam duodecim millia solidorum nostra paupertas expendit. In spatio triginta quinque dierum, reverendissime domine, me praeparare et ad vos venire non potui, corporis etiam pressus infirmitate. Iter nostrum quam citius potero, praeparabo, et, si Deus mihi vitam et sanitatem donaverit, vos, sicut charissimum patrem, ad praesens videbo, vobis diligenter serviturus, et B. Priscae misericorditer recepturus ecclesiam, vel de ecclesia, si placet, justitiam. Dignum satis et justum esset, si discretioni vestrae videretur, ut quod sanctorum praedecessorum vestrorum, Alexandri secundi videlicet et Gregorii septimi auctoritate nobis donatum est, et sub eorum anathemate firmatum, et postea pro fidelitate Romanae Ecclesiae a Guitberto haeretico ablatum exstitit, a Romana Ecclesia nobis redderetur, quae mala pro bonis reddere non consuevit. Haec est enim retributio quam Deus non docuit, nec B. Petrus agnovit. De Guitberto quidem me optime vindicavi; quia post beatae memoriae papam Urbanum, et praecipuum sanctae Romanae Ecclesiae filium, Petrum Leonis, ei abstulit Lateranense palatium. Valeat dominus papa et vigeat; et qui eum odit, vel decipit, convincatur, ne pereat. Dilectissimo domino suo universali papae Calixto, frater Goffridus suus quidquid est, quidquid potest, quidquid sapit et habet. In primis, dulcissime Pater, pro universis beneficiis vestris multiplices grates et gratias agit benignae paternitati vestrae humilis servus vester. Mihi quidem servo suo praecepit vestra dilectio, ut infra vel circa abbatiam nostram exspectarem, donec viderem nuntium vestrum, ad vos venire paratus, quia de charo chariorem, et de familiari familiariorem me facere disponebat vestra sancta et sincera intentio. Charissime domine, obedientiae vestrae servavi mandatum: exspectavi et adhuc exspecto promissum. Quod si oblivione vel aliqua necessitate exstitit prolongatum, eo tamen fraudari qualibet occasione non potero. Sunt etenim tria maxime, quae de gratuitae bonitatis vestrae promissis me desperare nulla ratione permittant: nobilitas scilicet generis, veritas apostolicae dignitatis amica, et antiquae vinculum dilectionis. Jubeat igitur bonus dominus meus me venire ad se, quod suo servo, licet indigno, promisit, et scripsit facturus. Ego autem, si ipse jusserit, quando et quomodo jusserit, sum ad eum venire paratus. Haec humilitas mea suo praecordialissimo domino scripsit, et si quid 25 minus scriptum est, cum praesens fuerit, non tacebit. Valeat benignissimus dominus noster semper, et vigeat; et omnis ejus inimicus aut convertatur, aut pereat. Dulcissimo patri suo, et charissimo domino universali papae Calixto frater Goffridus, quod patri filius, quod domino servus. Loquar ad dominum meum, quamvis non sim omnino utilis servus, sed tamen fidelis. Loquar ad patrem meum, quem toto corde, tota anima, tota virtute dilexi; et probatio meae dilectionis fuit quondam exhibitio operis. Nihil aliud dicam, nisi quod divina Scriptura loqui me docuit. Apud Noe pium et justum patriarcham, nec Japhet patris amator perdere, nec Cham patris derogator percipere patris benedictionem promeruit: maxime Cham ille, qui non solum patris pudenda detexit, verum etiam quae in patre non erant pudenda finxit, et publicavit. Unde nullatenus dubito, imo fiducialiter credo, quod nec censura justitiae, nec jura naturae, nec vinculum antiquae dilectionis, nec veritas apostolicae dignitatis amica, me diutius fraudari patientur promissa mihi patris benedictione. Scit enim pius Pater, quid mihi, licet indigno filio, promiserit; quid mihi postea litteris apostolicae veritatis significaverit. Faciat 26 igitur Pater bonus; ne facies filii, qui Patrem semper dilexit, de non completa Patris promissione erubescat ne ille qui iniquo odio semper habebit utrumque, de contumelia Patri irrogata se ejus gratiam adeptum glorietur, et de filii repulsa adgaudeat. Ascendat in mentem piissimi Patris et domini, et in memoria fixum teneat, quantum illum, antequam novissem, dilexi; quam devote ei, antequam charam ejus faciem vidissem, servivi. Ego sum, ego sum ille, qui Armannum monachum missum ab eo ad dominum papam Urbanum honorifice pro ejus amore suscepi; et qui apud dominum papam, qui me quasi unicum filium diligebat, pro causis ipsius diligenter peroravi, et totum ejus complevi negotium, testis est mihi conscientia sicut melius potui. Valeat Pater meus semper et vigeat; et omnis ejus inimicus aut convertatur, aut pereat. Dilectissimo Patri et domino universali papae Calixto, frater Goffridus suus quidquid est, quidquid potest, quidquid sapit et habet. Mihi, dulcissime Pater, praecepit vestra dilectio, ut ad vos venirem, quia de charo chariorem et de familiari familiariorem me facere, personam scilicet nostram honorare, et Ecclesiae nostrae conferre utilitatem disponebat vestra sancta et sincera intentio. Veniam certe, Deo auxiliante, ad dominum meum ei servire paratus, et recepturus ab eo quod 27 verbo et scripto mihi promisit, nec ero ingratus. Interim humiliter rogo pium Patrem et dominum, quatenus misso ad Carnotensem episcopum suae auctoritatis decreto, excommunicationem confirmet, quam episcopus ipse litteris apostolicae sedis coactus reddidit in Nivelonem et Archembaldum, qui plurima damna et multiplices injurias monasterio Vindocinensi, alodio B. Petri et ejus patrimonio fecerunt, et adhuc facere non desistunt. Praedicto etiam episcopo apostolica sinceritas penitus interdicat, ne quidquam a nobis contra Romanae Ecclesiae privilegia exigere praesumat. Dictum est mihi quod Hugo praepositus Carnotensis Ecclesiae ad vos venit, qui, sicut dicitur, sacrilego et excommunicato Niveloni communicat, et eum in rapina possessionum nostrarum manutenere conatur. Si unquam bene aliquid promeruit de celsitudine vestra humilis servus vester, pium erga me sentiat ille vestrae dilectionis affectum, nec verborum ejus relationem suscipiatis; sed nostram potius exspectare veritatem, quia me ad praesens, praevio Spiritu sancto, praesentem habebitis. Si quid minus dixit humilitas nostra, praesentium latoris lingua supplebit. Hoc intersigno praesentes litteras meas esse Pater meus agnoscat, quod Armanno monacho Romae pro ejus amore bene servivi; et cum apud Turonum nocte nudatus esset a furibus, non dimidiam vestem, ut sanctus Martinus, sed grisiam pelliciam atque varias pelles obtuli Patri meo, quem nimia charitate semper dilexi et diligo. Valeat 28 dominus et Pater meus, et vigeat; et omnis ejus inimicus aut convertatur, aut pereat. Dulcissimo Patri et domino universali papae Calixto, frater Goffridus, quod patri filius, quod domino servus. Clericus, quem ad vos misi, charissime Pater, octo diebus ante Pentecosten ad me rediit: qui ex parte bonitatis vestrae mihi nuntiavit ut cum comite Vindocinensi, qui iturus est Jerusalem, venirem Romam, B. Priscae recepturus ecclesiam. Unde dulcissimae paternitati vestrae quantas possum refero grates et gratias. Praesentium etenim bonorum exhibitio est quaedam certitudo futurorum. Veniam itaque, Deo auxiliante, cum comite illo, sicut praecepistis, et ante, si potero; et quot et quantos labores et timores, nostrarumque rerum distractiones, dilectissimum Patrem et dominum videre desiderans, anno praeterito passus sum in ejus praesentia non tacebo. Confido, imo fiducialiter credo quod humilis servus et fidelis filius adhuc de bono domino valde laetabitur, de cujus benignitate etiam inimici quod desiderant, assequuntur. Nunc utique venissem; sed societatem invenire non potui securam, et mortiferos Italiae calores timebam. Bajulare quidem crucem Christus jubet, non quaerere sepulturam. Et quoniam B. Priscae ecclesiam non bene paratam satis agnovi, ad vos, dulcissime 29 Pater, fratrem hunc praemittere dignum duxi, qui ibi nobis praeparet, ubi aliquantulum honeste possimus conversari. Veritatem, Pater optime, non verborum relationem attendite. Aemulantur nos multi, sed non Dei aemulatione; nullus tamen veraciter dicet aemulorum, quod a mari usque ad mare monasterium melius ordinatum sit quam nostrum. Quod nostro tempore per Dei gratiam amplius crevit, quam prius devotio fundatorum ei contulerit. Nunquam tamen ecclesiam, vel quamlibet possessionem ecclesiasticam quolibet ingenio comparavi, vel de manu laici accepi: quod utinam nostro exemplo vitarent alii. Tempore praedecessorum nostrorum Romana Ecclesia, vel debitum censum, duodecim scilicet solidos, per annum vix inde habere potuit. Quod non propter jactantiam, sed propter gratiarum actionem dico, in servitium Romanae Ecclesiae, non qualibet nostra necessitate, sed sola dilectione amplius quam duodecim millia solidorum ante vos et in tempore vestro, quod valuit centum marcas argenti, nostra paupertas expendit. Hinc igitur mihi retribui desidero bona pro bonis: quam retributionem Christus beatum docuit Petrum; et B. Petrus post ipsum hanc tenendam docet et praecipit. Dilectissimo domino universali papae Honorio, frater Goffridus, quod patri filius, quod domino servus. Multo desiderio desideravi venire ad vos, Pater optime, et in Ecclesia Romana non ad horam, sed ad moram manere decreveram; sed infirmitas corporis affectum quidem non mutavit, sed negavit effectum. Hanc utique infirmitatem ex nimio labore et multiplici Romano itinere contraxi: et, quod non propter jactantiam dico, sed propter gratiarum actionem, propter utilitatem Romanae Ecclesiae, pro qua ter captus sum, et ter quater transalpinavi. Pro cujus praeterea servitio et maxima ejus necessitate, tempore Guitberti corpus nostrum, et pene quidquid habui, expendi. Ego sum, ego sum ille, qui Romae pane tribulationis cibatus, et aqua potatus angustiae, cum honorabilis memoriae papa Urbano in domo Joannis Fricapanem multos labores et timores diu passus sum: et quid ibi egerim pro fidelitate Romanae Ecclesiae, et quomodo omnia nostra usque ad novissimam equitaturam pro acquisitione Lateranensis palatii seminaverim, novit Deus et B. Petrus, et noverunt Romani illius temporis. Eo etiam tempore Romae presbyter ordinatus, investituram de ecclesia B. Priscae per manum domini papae Urbani recepi, quam praedecessores nostri longe ante possederant: 31 sed, quia noluerunt obedire Guitberto, inde fuerant ejecti. Et, quamvis aetas et infirmitas nostra quietem potius desiderent quam laborem, animo trahente ad vos, pie Pater, quam citius potero venire aggrediar, licet animus ipse peregrinam non mediocriter timeat sepulturam. Interim ad charissimum Patrem mitto latorem praesentium aliqua nostrae charitatis signa ferentem: cujus lingua supplebit quod minus dixit epistola. Valeat dominus papa semper et vigeat; et nos de sua prosperitate et dilectione laetificet. Bono domino et pio Patri universali papae Honorio, totus Vindocinensis conventus, quod patri filii, quod domino servi. Salvatoris sequentes consilium, ad januam vestrae pietatis pulsamus et illius evangelicae mulieris exemplum imitantes, post vos humiliter clamamus, de injuriis et vexationibus Andegavensis episcopi conquerentes. Pater sancte, ei quidem mandastis ut pro reverentia B. Petri et vestra monasterium nostrum, quod ad Romanam praecipue et singulariter spectat Ecclesiam, et res monasterii manuteneret, et nullis injuriis sive molestiis inquietari permitteret. Ipse vero litteras vestras, quae archiepiscopo Turonensi et Cenomanensi episcopo, sicut et ipsi missae fuerant, in praesentia legati vestri Engolismensis episcopi suscepit; sed nec tunc legere nec nobis deinceps 32 reddere dignatus est: et sic aliis quibus eas misistis postea non potuimus ostendere. Praeterea aliorum injurias non compescuit, sed ex sua parte exaggeravit et exaggerat, et quos potuit raptores saeculi verbo et exemplo incitavit. Monasterium nostrum, alodium Romanae Ecclesiae, pro cujus amore et timore ei honorem et reverentiam olim episcopi et archiepiscopi deferebant, dominus iste de his quae multo tempore tenuit, sine judicio et audientia exspoliavit, et in proposito exspoliationis perseverat. Unde non contra Susannam testes sumus; sed de domino episcopo germana loquimur charitate, quae et de amico et de inimico nos dedocet loqui mendacium, et de utroque edocet profiteri veritatem. Nos quidem, quoniam monasticam professionem retractare Philippicam in pontificem minime decet, non dicimus quod mentis tempestate nos persequatur, sive mole suae magnitudinis premat; sed tamen quo sanctitatis genere hoc faciat ignoramus, quod in Veteri Testamento praeceptum non legimus, nec in Novo promissum et canonum regulis non dubitatur esse contrarium. Humilitas utique nostra praedicto episcopo in sua necessitate diligenter servivit, sed salva ejus reverentia dicimus, quod retribuit nobis mala pro bonis, retributionem quam Deus non novit. Unde, clementissime Pater et domine, vobis toto corde supplicamus ut de quibus sine judicio exspoliati sumus ab eo, nos investiri faciatis. Quod si deinceps contra nos, 33 qui specialiter vestri sumus, causari voluerit, inter ipsum et nos, quoniam ad vos venire non possumus judicem qui non sit nobis suspectus, constituite. Aemulantur enim nos quidam non bona aemulatione: et propter hoc maxime, quia sub tutela et defensione apostolicae sedis positi sumus. Domnus abbas noster ad vos venire desiderans, usque Vizeliacum profectus, ibi per aliquot dies remansit non modica infirmitate detentus. Valeat pius Pater, et bonus dominus, et sibi placeat, et faciat ut quam praedecessorum suorum temporibus habuimus quietem, suo tempore habeamus. Petro sanctae Romanae Ecclesiae cardinali diacono, charissimo domino et praecordiali amico, frater Goffridus ejusdem Ecclesiae servorum minimus, quod habet, et potest, et seipsum. Infirmitatem vestram audivimus quam et compassionis affectu et totius animae nostrae visceribus nostram reputamus. Rogamus itaque, et rogando discretam dilectionem vestram suppliciter admonemus ut, si nobis vel quibuslibet rebus nostris indigetis, significare nullatenus erubescatis. Amicus enim erga amicum erubescere non debet, nisi tantum cum illum offendit. Quibus licet sit aliquando corporum dissimilitudo, una semper esse debet imago animorum. Praeterea 34 nuda, imo nulla est amicitia, quam mutua, et maxime in necessitate, non probant obsequia. Valete, et quod placuerit, rescribite. Richardo beatae vitae episcopo, apostolicae sedis venerabili legato, Goffridus ejusdem sedis servorum minimus, dilectionem, et dilectionis servitutem. Fratre, quem ad vos cum litteris domini papae misimus, referente didicimus, Radulphum Turonensem dictum archiepiscopum in praesentia vestri de nobis verbis inhonestis fuisse conquestum. Quod si ita est, vehementer miramur, quia unde de nobis juste conqueri debeat ignoramus. Mirari autem nec possumus nec debemus, si inhoneste loquitur, qui pene universo mundo clamante, sed nullo adhuc vindicante, multa inhonesta et perversa operatur. Veniat tamen, si placet vestrae sanctitati, vobiscum Vindocinum in alodium B. Petri, et burgenses quorum mercede conducitur secum adducat; et quantum justitia dictaverit, exsequatur et accipiat. Cononi vitae laudabilis episcopo, sanctae, apostolicae sedis legato 9 frater Goffridus ejusdem sedis alodarius, et servus, dilectionem et totius dilectionis servitutem. Vindocinense monasterium, alodium B. Petri et patrimonium, quid libertatis, 35 vel immunitatis, seu dignitatis nunc usque habuerit, et usque in finem saeculi, Deo patrocinante, habebit; beatissimorum apostolorum Petri et Pauli auctoritas sancta per venerabiles eorum successores eidem loco concessa vos melius edocebit, et vobis, ut credimus, majorem diligendi nos occasionem praebebit. Nos enim non potest non diligere, nisi qui eorum irretractabilem auctoritatem non diligit. Quaedam Ecclesiae nostrae privilegia vobis idcirco mittimus transcripta; quia quam speciali, imo quam singulari dignitate sancta catholica Romana Ecclesia locum nostrum ab ipso suae creationis initio sibi conjunxerit, bonitatem vestram nolumus ignorare. Nam, quidquid illa sublimavit et dilexit, vos omnino diligere credimus, et velle honorare nullatenus dubitamus. Optimae memoriae papa Urbanus, et qui nunc est, dominus Paschalis papa in Ecclesia nostra, ubi suae charitatis gratia per undecim dies manserunt, ista et multa alia privilegia nostra viderunt, et ore proprio legerunt, et suae auctoritatis decreto firmaverunt. Sancta itaque octo catholicorum Romanorum pontificum auctoritate, et confirmatione monasterium nostrum viguit, et quietum mansit, et nulli penitus personae, nisi soli papae potestatem aliquam aut dominationem in eo exercere vel ejus rectores qualibet occasione sollicitare licuit. Et quidem satis juste; quia ab ipso sui principio per venerabiles et religiosos fundatores suos ab apostolica sede hanc inviolabilem 36 dignitatem obtinuit. Hac tanta a successoribus B. Petri praedecessoribus nostris dignitate concessa, nullus eorum alicui concilio unquam adfuit, quod ab ipso summo Romano pontifice non exstitit celebratum. Illis tamen temporibus, Hildebrandus archidiaconus Romanae Ecclesiae, deinceps papa factus, Giraldus Ostiensis episcopus, Stephanus, et Raimbaldus atque multi postea magnae auctoritatis viri a latere B. Petri in legationem missi, ad has partes venerunt, et monasterium nostrum, et libertatem ejus atque dignitatem dilexerunt, et illibatam omnino servaverunt. Nos siquidem ad vos venire, quem charissimum dominum et amicum credimus, et vobis honorifice servire desideravimus, et desideramus: et desiderium nostrum diligenter compleretur, si necessitas corporis et quorumdam perversitas hominum pateretur. Sunt etenim in itinere quidam Ecclesiae nostrae inimici quorum injurias, quia res B. Petri nobis commissas eis relinquere nolumus, usque ad proprii corporis captionem jam sumus experti: qui nunc etiam nobis captionem solummodo non minantur, sed mortem: Viziliacensis abbatis nobis obitum exprobrantes, quem sine vindicta capite dicunt fuisse truncatum. Unde discretioni vestrae humiliter supplicamus, quatenus aut conductum nobis quaeratis, aut locum significetis securum, ubi possimus vobis occurrere, et quaedam ad utilitatem domini papae vestrae dilectioni revelare. Charissimo domino et praecordiali amico Girardo honorabili Engolismensi episcopo, sanctae Romanae sedis vicario, Goffridus ejusdem sedis alodiarius et servus, dilectionem et dilectionis servitutem. Pressuras, quas monasterium nostrum, alodium B. Petri et ejus patrimonium patitur, vestrae sanctitati notificare curavimus; et, ut eas vestras faciatis compassionis affectu, vos humiliter rogare praesumimus. Magna quidem est haec, sed de magna vestra bonitate praesumptio. Noveritis itaque, dilectissime Pater, Petrum de Monte aureo quoddam coemeterium nostrum violenter infregisse duasque villas nostras, rebus omnibus ablatis, pene penitus destruxisse. Mauricius iterum Rotuniardus unam ecclesiam et terram ad ecclesiam nostram pertinentem injuste possidet, quam nobis abstulit. Qua de re a Cenomanensi episcopo et ab Andegavensi saepe admonitus, semper ablata reddere contemnit. Unde de sinu matris nostrae sanctae Romanae Ecclesiae, mamillam justitiae filiali dilectione requirentes, vestram bonitatem multum suppliciter precamur, quatenus praedictis episcopis, misso ad eos vestrae auctoritatis decreto praecipiatis ut Vindocinense monasterium, B. Petri patrimonium, nullatenus a parochianis suis vexari, vel rebus exspoliari consentiant. Et quia venerabiles Romani pontifices suorum irretractabili auctoritate privilegiorum 38 omnes persecutores nostros excommunicationis vinculis alligarunt, quandoquidem, quod ab illis ligatum est, ipsi solvere non possunt, tandiu Petrum et Mauricium, qui contra nos inique egerunt, excommunicatos teneant, donec illa, quae nobis injuste abstulerunt, canonica lege restituant. Girardo Northmanno Engolismensi episcopo, sanctae Romanae sedis legato, frater Goffridus ejusdem sedis catholicus servus, discordias non seminare, nec cito credere mendacia proferenti. Miror te, tantae discretionis pontificem contra me, licet absentem, ea publice protulisse quae in cor tuum, quod armarium veritatis esse debuerat et puritatis sigillum, nunquam debuissent venisse. Illa siquidem a te, ut arbitror, non fuerunt prius dicta; sed undecunque processissent, ea non dubito invidiose et malitiose fuisse inventa, et sicut verum est quod falsam beatitudinem Northmannorum sequetur vera miseria, ita verum est quod ista quae contra me dicta sunt fuerunt falsa. Non sum ego adeo perturbati cerebri, nec sanctarum inscius Scripturarum, quod in eum, qui soli coelo innocentiam debet, sine causa posuissem os meum, in patrem videlicet spiritualem, quem brachiis filialis dilectionis amplecti debeo, et pura veritate venerari, a cujus sancta obedientia non potero vel mortuus 39 separari. Si quis de me aliter sentit, desipit; nec dominum papam honorare satagit, sed publicare, si quid minus vel nimium egit. Nam quicunque contra puritatem meae mentis, paternae derogationis se fecerit assertorem, veniat palam, et me statim inveniet suae falsitatis veridicum correctorem. Girardo glorioso Engolismensi episcopo, apostolicae sedis legato, frater Goffridus Vindocinensis abbas, et ejusdem sedis fidelis filius, boni operis fructum, et purae dilectionis amplexum. Quoniam sancta Romana Ecclesia non quidem vestris meritis, sed gratia sola, humilitatem vestram adeo sublimavit quod minimus digitus vester dorso Patris vestri grossior videtur, sicut sublimia verba, quae saepius multum gloriose profertis, testificantur, tanto fidelius ei debetis obedire, dulci verbo multiplicare amicos, inimicos mitigare, eam factis potius praedicare quam verbis, ne qualibet sinistra operatione ejus amici scandalizentur, et ei inimici valeant derogare. Quod si aliter agitis, vel egistis, sublimitas vestra, quam venerabilis dominus noster papa sua bonitate satis de exili loco creavit, mala pro bonis illi retribuit, retributionem scilicet quam Deus non novit. Nos autem quod audivimus, unde etiam, quod pejus est, cantilenam composuit vulgus, quoniam 40 publicatum est, vobis occultare nec possumus, nec debemus. Audivimus itaque, et dolemus, Andream de Vitreio filiae suae vobis conjugium vendidisse, illud etiam a vobis filium vicecomitis de Maloleone comparasse. Quorum alter quingentos solidos vobis pretium dedit conjugii; alter vero quindecim marcas argenti. Hoc episcopus Pictaviensis, et Guillelmus archidiaconus ejus, et quidam alii qui adfuerunt, si veritatem sepelire noluerint, non negabunt. Carrofensem abbatem non regulariter electum, sed violenter, ut dicitur, intrusum, pro mille solidis barbarinorum, barbara nimis auctoritate consecrari, imo, si verum est, exsecrari fecistis, nolente suo consecratore, et ejus clero, modis quibus poterat, reclamante, et qui vidit et partem habuit, abbas quidam vester vicinus testimonium perhibuit, et multi dicunt ejus testimonium verum esse. Abbatem praeterea alium, quem pro reverentia ordinis nominare erubesco, in detestabili corporis turpitudine deprehensum, et ab abbatis potestate, ipso proprium crimen confitente, depositum, nullo praecedente judicio, non modica suffragante pecunia, contradicentibus illius congregationis fratribus, in pristinum gradum ita restituistis quod sola marcarum congregatio fuit illi culparum purgatio. Hoc Bernerius abbas Bonevallensis testatur, qui hoc facinus pene ubique praedicans detestatur. Fulco Biennensis abbas litteras vestras pro facienda 41 sibi justitia quaesivit; quas illi prudentia vestra tandiu negavit donec illas centum solidis comparavit. Sed vir ille perdidit pecuniam, nec per vos potuit habere justitiam. Hoc ipsemet profitetur, qui simul utrumque perdidisse conqueritur. Illud itaque quod contra comitem Andegavensem egistis esset satis silentio supprimendum, sed occultari minime potuit quod multis populis exstitit divulgatum. Asserunt quidam vos, quasi Balaam alterum, regis Anglici pecunia fuisse corruptum, et idcirco injustam in praedictum comitem excommunicationis protulisse sententiam. Et licet excommunicatio vestra vires etiam unius diei habere non potuerit, amicis tamen Romanae Ecclesiae peperit verecundiam, et ejus inimicis detrahendi dedit materiam. Hoc solum remedium fuit, quod dominus papa excommunicationem illam confirmare sapienter vitavit, et sic ora clausit detrahentium, et quod a vobis seminatum fuerat, apostolicae sedis delevit opprobrium. Inter caetera debuissem unum silere, si amico liceret amicum non praemunire. Abbati Angeriacensi, ut dicitur, promisistis, quod si trecentos solidos Pictaviensium masculorum vobis daret, Rainaldum Chesneili deponeretis: unde capitula, quibus illum accusaret, ei transcripta misistis. Hoc abbas ipse fatetur, et testem in animam suam Deum invocat, quod verum loquitur. Haec pauca de multis, modica de magnis vobis 42 significavimus, dilectionis videlicet causa, ut, si vera sunt quae contra vestram astutiam ventilantur, praeteritorum transgressio fiat vobis futurorum cautela. Nam, quicunque privilegio utitur Romanae Ecclesiae, sanctam ejus auctoritatem perversis operibus non debet impugnare. Et cum Christus Dominus solam B. Petro quae liganda erant, ligandi, et quae solvenda, solvendi potestatem contulerit , vos amplius, vel aliud pro legatione vobis commissa non debetis usurpare. Quod me praesente etiam coram laicis praedicastis; vos videlicet episcopos deponendi habere potestatem, novum genus praesumptionis putavimus, quia nulla ratione legatis apostolicae sedis conceditur quod ad solius Romani pontificis pertinet dignitatem. Sed si ita est ut a vobis publice praedicatum agnoscitur, quasi alterum papam vos fecistis, et ad Romanam Ecclesiam, quam nunc usque in sua necessitate libere quisquam appellare potuit, vox appellationis negatur. Nos tamen credebamus mediocritatem vestram legationem habere sedis apostolicae, non apostolicam sedem esse et a domino papa partem suscepisse sollicitudinis, quam solummodo caeteri legati suscipiunt, non plenitudinem exercere potestatis. Dulcissimo domno, et praecordiali amico, domno Girardo vitae laudabilis episcopo, sanctae Romanae sedis legato, frater Goffridus ejusdem sedis servorum minimus, a Deo salutem aeternam, quod ipse est, et a se quidquid sapit et potest. In primis vestrae dilectioni, quae se circa me integram et inviolatam servavit, multiplices refero gratiarum actiones. Deinde paternitati vestrae notificare dignum duxi, quod apud dominum papam ipso die, quo legatus noster ad cum pervenit, sua bona gratia, et meorum mala gratia aemulorum, quidquid volui, impetravi. Visione vestra perfrui, et colloquium vestrum habere desidero, et ubi, et quando, quod vehementer opto, obtinere valeam, mihi dignemini aut verbis, aut litteris significare. Hoc enim Ecclesiae Dei est necessarium, et vobis utile. Domno Girardo honestae vitae episcopo, sanctae Romanae Ecclesiae venerabili legato, frater Goffridus vestrae religionis servus, dilectionem, et totius dilectionis servitutem. Audivimus, dilectissime domine, quod abbas Sancti Nicolai abbatiam suam in manu vestra deseruerit, eo siquidem tenore ut non eam deinceps, nisi in misericordia vestra 44 reposceret, et eo etiam pacto ut conventus ille B. Nicolai cum eo firmam pacem et concordiam haberet. Pactum utique, quod monachi illi de pace et concordia ante vos et per vos fecerunt, vix octo diebus, sicut ipse dicit et nos credimus, tenuerunt. Unde vobis, magnae discretionis Pater, multum suppliciter pro eo supplicamus, ut in adipiscenda abbatia, quam vestrae voluntatis consilio dereliquit, dulcedo vestrae pietatis pro amore Dei, et nostro suffragetur, et de monachis illis, qui promissam sibi pacem et concordiam nec tenuerunt nec tenent, debitam justitiam consequatur. Quod si feceritis, scitote veraciter quod me ingratitudinis arguere nullatenus poteritis. Ad januam autem misericordiae Andegavensis ulterius non pulsabit, quia ibi misericordiam deesse experimento jam didicit. Quidquid tamen de illius promotione actum est, non censura justitiae, sed sola et immensa misericordia fecit. Valete, et misericordiam vestram nobis notam facite. Domino de venerabili Engolismensi episcopo Girardo, sanctae Romanae sedis praedicabili legato, frater Goffridus, salutem a Deo, et a se purae dilectionis servitutem. Noverit dilectio vestra, Pater charissime, quod semel et secundo de fratribus nostris Pictaviensi episcopo misimus, deprecantes ut nos ad vos usque dignaretur conducere. 45 Quod ipse benigne, suscipiens, in assumptione B. Mariae seipsum ad Fontem Ebraldi spopondit venturum, et quod petieramus diligenter facturum. Nos autem, sicut mandaverat, ad praedictum locum venimus; ubi nec ipsum, nec ejus nuntium invenientes, fatigati incassum a loco recessimus. Rogamus igitur, humilitate qua possumus, ne sit vobis molestum, fidelis servi et veracis amici supplicationem suscipere, et qualiter usque ad vos transire valeamus, apud praedictum episcopum impetrare. Quaedam enim vestrae sanctitatis consilio facere disposuimus, quae nec scripto, nec ore alieno volumus revelare. Domno Girardo laudabilis vitae episcopo, sanctae Romanae sedis legato, frater Goffridus ejusdem sedis allodiarius, et servus, et a Deo bonae operationis fructum, et a se purae dilectionis obsequium. Significastis mihi per fratrem, quem vobis ob aliam causam miseram, quia istam penitus ignorabam, ut in concilio, quod mediante Quadragesima celebraturus est is, abbati Batiacensi de ecclesia B. Mariae, et ecclesia B. Nicolai, quas in Olorone per septuaginta annos absque canonica reclamatione monasterium nostrum possedisse noscitur, exsequerer justitiam. Unde mando vobis, quod praedicto termino praedicto abbati, quantum sancta Romana auctoritas docet et praecipit, respondebo, nisi canonico fuero impedimento detentus. Interim etiam, si domnus abbas ille voluerit, omnem sibi 46 justitiam offero, quocunque salvo conductu ire potuero. Quod si neutrum horum placuerit, domini papae, cujus proprii juris et Vindocinense monasterium, et res ad ipsum pertinentes esse noscuntur, opto et offero illi judicium. Cujus judicii aequitatem qui refugit audire, B. Petrum ne sentiat iratum, debet timere. Monasterium nostrum patrimonium B. Petri, et ejus alodium noveritis, et loco nostro praedictas Ecclesias, perpetuo jure, Romanorum pontificum irretractabili auctoritate firmatus esse, nullatenus dubitetis. Quod abbas Batiacensis dixit me pro causa sua litteras vestras habuisse, scitote eum verbum veritatis non protulisse, sed quod per litteras nostras vobis mandavi de famulo, qui vestras nobis afferre debuit, verum credite. Girardo laudabilis vitae episcopo, sanctae Romanae sedis legato, domino suo et praecordiali amico, frater Goffridus, quidquid mandari potest, et haberi salubrius. Apud bonitatem vestram, honorabilis Pater, cum dolore cordis, et nimia mentis anxietate conquerimur de Petro de Monte Contorio, qui infra terminos vestrae legationis in episcopatu scilicet Pictaviensi, fratres nostros a monasterio revertentes cepit, et equos, et quidquid habebant eis abstulit violenter. Partem quidem rerum per comitem Andegavensem habuimus; alteram vero adhuc 47 crudeliter detinet ille sacrilegus. De injuria vero personis monachorum illata amplius cruciamur; quam sic a vestra discretione vindicari humiliter exposcimus, ut raptores qui audierint, timeant, et ab hujusmodi scelere retrahant manus. Ad vos venire desiderio desideramus, sicut olim vobis mandavimus, sed propter multiplices guerras, quae in episcopatu Pictaviensi excreverunt, nec ad vos venire, nec loca, quae in partibus illis habemus, visitare audemus. Praeterea sexum femineum, quem etiam amicis novimus inimicum, inimicari nobis, et in itinere insidiari, vera relatione didicimus. Unde vestrae dilectioni praecordialiter supplicamus, quatenus per Pictaviensem episcopum, vel per quemlibet alium nos ad vos conduci faciatis, quia ultra fontem Ebraldi progredi secure non possumus. Valeat dominus legatus et vigeat, et ut ad ipsum transire, et cum ipso loqui valeamus, suae gratia charitatis efficiat. Bono domino, et praecordiali amico, G. venerabilis vitae episcopo, apostolicae sedis legato, frater Goffridus suus, quod potest, quod sapit, et quod est. Vestrae dilectioni notum facio quod fratrem Paganum Alerici ad dominum papam mitto, quaedam ei nostrae charitatis signa ferentem. Si per illum quod opto efficere potuero, ad praesens Romam non ibo; alioquin 48 Romam ire paratus sum, et Romanam Ecclesiam per memetipsum visitare, in qua a bonae memoriae papa Urbano presbyter ordinatus sum. Vestrae autem discretioni grates et gratias multiplices refero, qui Andegavensi episcopo semel, bis, et ter, imo quater praecepistis, ut quae monasterio nostro abstulerat, restitueret, et privilegiis apostolicae sedis obediret. Ipse non solum contempsit utrumque; verum etiam de me in synodo sua presbyteris suis conquestus est, eo quod apud dignitatem vestram de illo clamorem feci. Decretum illud, quod idem dominus papa Urbanus in Arvernensi concilio statuit contra Simoniam, quae sub nomine vicariorum olim fieri solebat ab episcopis, annullare machinatur. Redemptionem etenim ecclesiarum, quae in illo magno concilio haeretica pravitas vocata est, et ab apostolica sede damnata, licet in pluribus annis non nisi semel per vicarios fieret, nunc sub nomine annui census a simplicitate nostra extorquere conatur. Et quia ego et fratres nostri hoc esse scelus putamus, e ideo refutamus, divinum ecclesiis nostris interdixit officium. Hujus sceleris suscitator est praecipue et auctor Richardus archidiaconus ejus. Et, quoniam neuter eorum a persecutionibus cessat, nos a clamoribus cessare non possumus. Ad vos itaque clamamus: a vobis, qui apostolicae sedis vices habetis, et qui B. Petri alodium maxime defendere debetis, consilium et auxilium postulamus. Et, si pro eo quod amici sumus, facere non vultis, saltem 49 pro improbitate nostra facite quod rogamus. Quid comes Andegavensis de justitia nobis facienda bonitati vestrae rogando scripserit, vos ignorare non credimus. Valete, et nos vestrae sanctitatis humiles servos de constantia vestra et justitiae integritate laetificate. Hugoni vere religioso archiepiscopo sanctae Romanae sedis vicario, domino suo charissimo et praecordiali amico, Goffridus Vindocinensis coenobii Abbas indignus, cum dilectione reverentiam. Litteras sanctitati vestrae a domino papa directas audivi, in quibus, ut mihi relatum est, dicitur quod Andegavensem episcopum apud cum accusavi. Quod si dominus papa dicit, refellere nec possum, nec debeo; sed salva ejus reverentia dico, quod praedicti episcopi me in nullo accusatorem fuisse recognosco, nec ideo ut eum accusarem, Romam ivi. Quod alia negotia plenius manifestant, quae ibi perpetravi, domino siquidem papa adjurante, et sua constrictus adjuratione, quaedam de illo celare non potui. Quae sicut in domini papae praesentia tacere non licuit, nec in vestra, si vobis placuerit, tempore competenti reticebo. Dulcissimo domino et praecordiali amico domno Um. honorabilis vitae archiepiscopo et apostolicae sedis legato, frater Goffridus ejusdem sedis allodiarius, et servus, quod habet, quod sapit, et seipsum. Quemdam monachum, ut audivi, ad monasterium nostrum misistis, qui si me invenisset, me ad concilium vestrum invitasset. Ad vos quidem venire et vobis, et Ecclesiae vestrae, quae me multum honoravit, et mihi servivit, servire desidero, et vos Aurelianis ante concilium, vel post concilium, si infirmitas corporis permiserit, eo die, qui vobis placuerit, diligenter videbo. Ad concilium autem legatorum, quod salva vestra dico reverentia, vocatus venire nec possum, nec debeo. Nam noverit dilectio vestra, privilegiis Romanorum pontificum, Victoris, Nicolai, Alexandri, Gregorii, Urbani, Paschalis, et Calixti sub anathemate confirmatum esse et interdictum ne allodiarius Beati Petri abbas Vindocinensis, ab episcopo, vel a quolibet apostolicae sedis legato ad concilium vocetur, nec ullo modo venire cogatur. Valete. Radulfo laudabili Turonensium archiepiscopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, diligere quod Deus diligit, et odio habere quod odit. Super Arduino de Malliaco apud vos saepe conquesti sumus, et propter multa gravamina, quae monasterio nostro injuste, et violenter fecerat, eum a vobis juste et rationabiliter cognovimus excommunicatum. Sed absque praecedente satisfactione illum impoenitentem audimus absolutum Quod si ita absolvi potuisse creditur, quid peccatum noceat, et quid poenitentia prosit, non videtur. Nam si vera miseria impoenitentibus negatur, profecto eis qui de peccatis suis poenitent, falsa beatitudo promittitur. Multo, ut diximus, gravamine memoratus nequam monasterium nostrum vexare consuevit; unde illum, ut quae inique contra nos gesserat, corrigeret, admonuistis, et ipse propter vos promisit se nobis facturum pejora; quod ad injuriam vestram falsa veritate complevit. Ubi enim servavit veritatem, qui nocuit proximo, fidem amisit. Hinc igitur, venerabilis Pater, humiliter precamur, quatenus perversi hominis iniquitas educto de vagina vestrae aequitatis gladio sic feriatur ut quae nobis injuste abstulit, restituat, et in injuria vestra pupillam etiam oculi Salvatoris laesisse, vel invitus agnoscere cogatur. Quod si sic egeritis, dignam mercedem a Deo, et a nobis debitam retributionem accipietis. 52 Si vero inimico Ecclesiae Dei timore vel amicitia parcitis, mutare non possumus quin ad sedem apostolicam recurramus, ubi necessit ate cogente tacere non licebit quas in episcopatu vestro tribulationes et angustias vobis consentiente sustinemus. Dulcissimo domino, et praecordiali amico, domno R. honorabilis vitae Remorum archiepiscopo, frater Goffridus, quod potest, quod sapit, et seipsum. Pater bone, esurio, et sitio vos videre, et dominum papam vobiscum visitare desidero. Dilectam mihi paternitatem vestram humiliter precor, ut si Romam usque ad Pascha ire debetis, servo vestro diem et locum notificare dignemini, quo humilitas nostra comitatui vestro valeat sociari. Insuper, etiam ego et mecum nostra congregatio suppliciter et diligenter oramus, ut benignitas vestra episcopum Andegavensem, et R. archidiaconum ejus aut monere, aut rogare dignetur, ne concessionem Ecclesiarum, quam monasterio nostro benigne fecistis, perturbare conentur. Quod si sanctitatis vestrae precem sive admonitionem contempserint, nobis quidem laborem generabunt, sed suam sollicitabunt quietem, et beatae Trinitatis virtus, et omnipotentia, eorum annullabit conatus. Valete, et quod placuerit, rescribite.
(Psal. XCIII, 16.) (AUG. ep. 61 ad Dulcitium) (Psal. IX) (Psal. XXXV) (Philipp. II) (Matth. XVI, 19)