XXI.  Ad Petrum Bituricensem archiepiscopum.--Ut comitem Nivernensem, nisi resipuerit excommunicet.   (Laterani, Dec.?) [MANSI,  Concil.,  XXI, 775.]
ANASTASIUS episcopus, P. Bituricensi archiepiscopo.
Immanem crudelitatem et barbaricam saevitiam quam Nivernensis comes in Vizeliac. monasterium, ac si contra Dominum, adversus sponsam suam sacrosanctam Ecclesiam, ejus potentia debeat praevalere, adhuc exercere non desinit, tua fraternitas, ut credimus, pro sua saltem magnitudine recognoscit. Contra quam cum praedecessor noster sanctae recordationis Eugenius papa apostolicae sedis antidota praeparasset, et voluisset eum corripere, a tanto morbo sanari non meruit, quoniam pertransiit in affectum cordis, et obscuratum est insipiens cor ejus, ut, juxta verbum propheticum, videns non videat, et intelligens quae Dei sunt, nequaquam intelligat. Nos igitur qui divina dispensante clementia memorato praedecessori nostro in sede apostolatus successimus, quoniam praefatum Vizeliacense monasterium tanquam B. Petri allodium cogimur defensare, et praedicti comitis ac omnium Christianorum salutem paterna charitate sitimus, atque de tuae fraternitatis prudentia et honestate fiduciam non modicam obtinemus: per praesentia scripta charitatis tuae mandamus, quatenus remota dilatione districte commoneas, ut damna quae ipsi monasterio intulit, cum integritate resarciat, et locum ipsum in pace ac libertate sua dimittat. Eidem etiam comiti ex parte nostra denuntia, ne, pro exhibenda justitia alicui suorum hominum, abbatem Vizeliacensem ad suam praesentiam venire compellat: nisi prius in ejusdem abbatis curia cognoscatur alicui suorum hominum justitiam denegasse. Quod si infra triginta dies post tuam commonitionem, quae supradiximus, neglexerit adimplere; ad locum unde in auribus ipsius de facili valeat resonare, cum religiosis et prudentibus viris accedat: et populi coetu in ecclesia congregato, accensis candelis, in personam ejus et perfidorum Burgensium de Vizeliaco solemniter auctoritate apostolica excommunicationis sententiam absque omni appellationis remedio proferas, ut praeter baptisma parvulorum et morientium poenitentiam, in omnibus terris ejusdem comitis omnia divina officia prohibeas celebrari. Adjicientes etiam tibi mandamus, ut sententiam ipsam venerabilibus fratribus nostris Hu. Senonensi archiepiscopo, G. Nivernensi episcopo, G. Lingonensi, He. Eduensi, Henr. Trecensi, et A. Antissiodorensi, episcopis, per tuas litteras ex parte nostra firmiter denunties observandam. Nos siquidem per apostolica eis scripta mandavimus, ut eamdem sententiam post tuam denuntiationem per suas parochias inviolabiliter faciant observari. Litteras vero quas praedictis fratribus nostris, Lingonensi, Eduensi, Nivern. Antissiod. episcopis misimus, per tuos eis nuntios facias praesentari.