EPISTOLA PRIMA.  Querelarum plena est epistola, sed justarum. Marbodus Redonensis episcopus Romam profectus, Raynaldi confirmandi Andegavensis episcopi gratia, delatione quorumdam, spoliatur interim ab eo cujus negotium gerebat, omnibus ecclesiasticis bonis, et praeterea exsul pronuntiatur; quod factum ab ingrato merito sibi contigisse ait, eo quod contra fas piumque, praeter metropolitani sententiam, et suam ipsius conscientiam, levissimum juvenem promovendum ad episcopatum sategisset, quem tandem ad resipiscentiam et moderatiorem vitae statum hortatur.
MARBODUS minimus episcoporum, R. glorioso Andegavorum pontifici; non alta sapere, sed humilibus consentire.
Fulmen est, secundum cujusdam sapientis sententiam, ubi cum potestate habitat iracundia. Quamvis ergo periculosum mihi fore intelligam si paulo liberius te convenire tentavero, loquar tamen quod mens mihi, ratioque dictaverit; nec tanti faciam faventis 1389 tibi nunc fortunae terrorem, ut mecum justitiae facientis non asseram veritatem. Vitrea est enim fortuna, quae sic splendet, ut facile frangi possit; stabilis autem et inconcussa veritatis assertio. Quod si mihi more solito violentus exstiteris, tunc maxime persecutionem meam astrues persequendo. Quaero igitur a te quaenam tam vehemens causa contra fratrem et consacerdotem tuum indignationis tuae furorem accendit, ut inexpugnabili odio me persequens, post damna et dedecora mihi meisque crudeliter illata, ad ultimum humilitatis meae personam inauditam et indiscussam damnaveris, indignum me clericorum tuorum collocutione praejudicans, nec ante majestatis tuae praesentiam passus admitti. Nunquid enim si in te peccassem, corripiendus prius singulariter non eram, deinde duo, vel tres, si incorrigibilis existerem, adhibendi? Et ecce, cum nihil horum praecesserit, contra regulam a Christo datam, quae prima est, posuisti apud Ecclesiam tuam de absente conquestus. Deinde sicut ethnicum et publicanum me habens, in quo non mea, sed communis omnium sacerdotum; non mea, inquam, sed ipsius Christi injuria, non tam constitutum a Domino ecclesiasticae correptionis ordinem pervertisti, quam perversum et praecipitem 1390 turbulentae iracundiae motum tibi dominari manifestissime declarasti. Non enim licuit mihi culpam vel excusare, vel negare, vel agnoscere, quatenus aut excusantis suscipienda ratio, aut negantis juste esset admittenda purgatio, aut confitenti clementer venia concedenda. In hoc ergo praejudicio, universas vias Domini reliquisti; quia nec misericordiam, nec veritatem secutus es. « Universae enim viae Domini misericordia et veritas requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus . » Nam etsi peccatum agnoscens, veniam postularem, humilitatis tuae fuerat bene prius de te merito libenter ignoscere, et ad reconciliationis gratiam festinare; etiam si Christus non dixisset, peccanti fratri septuagies septies dimittendum . Siquidem et apud gentilium philosophos, proximum ab innocentia locum tenet verecundior peccati confessio; et magnarum virium esse perhibent laedentem negligere, et vindictam putant vindicare potuisse, majusque vindictae esse genus, ignoscere; infirmi autem ac muliebris esse animi, quaerere ultionem, ex hoc vel solo colligi, ut Satyricus ait: Vindicta quod nemo magis quam femina gaudet. JUV. Sat. 13. Sed quae culpa tandem exstitit, quam tandem puniendam exterminio censuisti? Quod videlicet apud dominum papam, moras meas excusans, inter alia scribere ausus sum Andegavensem 1391 malitiam mihi impedimento fuisse, quae facultati meae plurimum detraxisset. Quod quidem ab anno priori, et ipsi papae, et Romanae Ecclesiae notum erat; et ipsa Andegavensis malitia negare non potest. A quo igitur mihi veritas imputatur ad crimen, ab illo consequenter potest falsitas exspectare mercedem: et qui eum, qui sibi honorem pepererat, spoliavit, non est mirandum si dejectores et impugnatores suos honoribus sublimavit. Haec est retributio impiorum, quam Dominus nescit, qua mala retribuuntur pro bonis. Ejusdem generis est illa, qua bona redduntur pro malis , quando fit continenter ab eadem persona, non levitate gratiae, sed perversae malignitate naturae. At fortasse pro malitia debui ponere bonitatem, ut dicerem quod tunc me Andegavensis bonitas impedisset. Sed hoc modo, vel me ipsum dum excusare molior, accusarem, bonum dicens impedimentum; vel si per antiphrasim loqui putarer, non mutaretur. Veram ergo et notam omnibus debui excusationis causam praetendere, cum aliam penitus non haberem. In quo laesum te putas; Andegavensem te esse intelligis: quod si non intelligis, nec te in hoc laesum debes existimare. Neque enim episcopum nominavi, ubi Andegavensem dixi malitiam. Multiplex autem est Andegavensis malitia; multos Stephanos habet, multos Willelmos. Utinam tota in uno duorum capite resideret, pax esset forsitan inter nos, et inviolata concordia. Sed redeo ad culpam meam, quam solam sufficere tibi credis; imo non credis, sed alios credere cupis, ut merito videar tot laborum quos pro te suscepi, mercede fraudatus. Quae si nulla est, debet sileri; si parva, debet ignosci; si magna, majorum meritorum debet comparatione superari. Nam et carcerem et catenas, dum ad te in auspiciis tuae electionis vocatus festino, tui causa passus sum, machinamento ejus qui tibi nunc placet Stephani; quasi tunc jam praesagiente et praemonente fortuna, ut ab infausto coepto desisterem; et non tantum verborum, sed et factorum ludibria multa sustinui. Siquidem rerum mearum jacturam 1392 gravis mihi proprii corporis contumelia levem fecit. Nec tamen elapsus destiti, ut tunc putabam, constanter, ut nunc intelligo, pertinaciter, urgere propositum; et contra optimos clericorum, qui pluribus ex causis, absque suo assensu, a vulgo factam improbabant electionem, quoniam et infra annos, et extra ordines, per tumultum populi magis ficta esset, quam facta, promotionis tuae causas asserere. Cesserat jam contradicentibus ipse metropolitanus; et quia ratione superabatur, rem judicio papae non tam decidendam quam rescindendam reservare decreverat. Ego tamen multo conatu, multo discursu, magnis precibus, tandem apud ipsum ut consecrareris obtinui. Idem cum Stephanus, cum quibusdam quos omnes tibi postmodum, meam pactus dejectionem, ex infestissimis amicos fecisti, iniquam esse clamaret; ego stulte quidem et improvide, sed nimio tuo favore seductus, me ipsum devovi: In me, inquiens, sit ista iniquitas. Idem ne otiose dixerim, cum primum licuit, tu ipse cavisti. Eamdem iniquitatem in caput meum refundens, novo et inaudito genere charitatis, ut is potissimum amico dedecus et damnum inflixerit, pro cujus operibus et honore id ille sibi fuerat imprecatus. Et utinam me statim ut a nobis consecutus es, et inthronizatus, quemadmodum mente conceperas, honoribus spoliasses, nec dissimulandum deliberasses ad tempus, quousque opera mea usus fuisses, ad exhauriendum quod Romae restabat periculum. Salvum mihi esset viaticum, quo tibi meis stipendiis militavi; salvi tot et tanti longissimi itineris labores, salvae preces et lacrymae quas pro te fudimus apud papam, salva pecunia, quae cum esset necessaria tui tamen egredientis usibus accommodavi. Cujus partem, postquam a te expulsus sum, cum repetissem, vix tandem et difficulter recipere merui; partem in compensationem jumenti, quod a te commodatum in obsequio tuo consumpseram, tua cautela retinuit. Postquam ergo reversi sumus, et te confirmatum, conciliata tibi soli communium adversariorum parte, sensisti, 1393 protinus eorumdem consilio, nec opinantem aggressus, omnibus honoribus ac beneficiis quae mihi antecessorum tuorum contulerat liberalitas, me privasti; nec precibus ullis, aut praecedentium meritorum obtentu, a te impetrare potui, saltem sex mensium inducias, quibus pudori meo consulens, exire me fingerem, non expelli. Adeo non tibi satis fuit amicum damno afficere, nisi et dedecoris improperio cumulares. Cumque me indigne tractatum conquererer, ad papae audientiam, e vestigio provocasti. A te ante audientia spoliatum, pro te sumptibus nuper exhaustum, per te laboribus fatigatum, ad haec aetate jam senem, febribus anhelantem; ipse juvenis, robustus, opulentus, inito nuper honore gloriosus, ut scilicet, ibi te cogente causam dicerem, ubi pro te spontaneus eodem anno lacrymas dederam. Et tu quidem haec omnia te credebas callide speculatum; ego vero persensi haec eadem malitiose, crudeliter machinatum, tanquam si armatus et integer saucium et inermem, non hostem, sed amicum provocares ad pugnam. Nam ea quae apud omnes alios mihi prodesse poterant ad impetrandam miserationem, tu solus convertebas ad me prorsus exstirpandi occasionem. Et quae caeteros mitigarent, quae sunt clementiae, te potius irritabant. Reversus ergo Roma, accepta videlicet faciendi quod jam feceras potestate, ne quid odio tuo deesset, delere nomen meum de Catalogo prorupisti, prius omnia, meas etiam syllabas persecutus. Utinam et subscriberes: « Iniquo odio oderam illum! » Tale tropaeum titulo tuo dignum erat. Idem si zelo justitiae id fecisse responderis, quia videlicet canon in duarum civitatum ecclesiis vetat clericum ascribi, arguit te Sicarius, arguit te Stephanus, alter in Cenomanensi, alter in Turonensi Ecclesia prius conscripti. Sed dum haec refero, non quasi texens historiam, sed quasi texens injuriam, tua forsitan sublimitas indignatur, irascitur, incandescit, et dum imbecillitatem meam cum suis metitur viribus, ad exercendam accingitur ultionem. Noli, obsecro, cogitare quid possis, sed quid debeas meditare; nec fortunae vires attendas, sed communis justitiae considerationem. Quantum enim in me tibi licuit, tantum et aliis in te licet; et neminem eo fortuna provexit, ut non tantumdem illuminetur , quantum permisit: excelsus multo facilius casus nocet. Memor igitur conditionis humanae, impetum fervidae juventutis compesce, et inflata nimium secundae fortunae vento vela contrahe, ne forte ipsa tibi prosperi 1394 cursus velocitas causa fiat collisionis in scopulos. Nondum per aetatem, longam cepisti experientiam, nec adhuc mens tua casuum varietate decocta maturuit. « In antiquis, ait Scriptura, est sapientia, et in multo tempore prudentia . » Et alibi: « Interroga patrem tuum, et annuntiabit tibi; majores tuos, et dicent tibi . » Si tibi ante annos debita provectioribus contigit reverentia, non id viribus tuis ascribas, quae vel non erant, vel certe nesciebantur; fortuna enim saepius plus quam consilium valet, sicut tam in hoc, quam in aliis frequenter experti sumus. Timenda tibi potius illa Sapientis sententia: « Haereditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit . » Et illud: « Substantia festinata minuetur . » Refellenda etiam quorumdam de te opinio, qui ingenium tuum non tam mutatum felicitate, quam manifestatum putant. Multorum siquidem vitia, quae imbecillitate latent, dum eis instrumenta explicandae nequitiae desunt, cum illis suae vires placuerint, felicitas aperit. Sic pestifera serpens secure tractatur, dum riget frigore; non desunt illi tunc venena, sed torpent. Quod ne tibi juste possit aptari, summo conamine elaborandum est; et non solum hoc ne te detexerint, sed et illud ne te effecerint fortunae beneficia pejorem. « Divitiae, inquit Psalmista, si affluant, nolite cor apponere . » Tum ergo tibi salutaria consilia advoca, cum tibi alludit vitae prosperitas. Tunc te valde in lubrico retinebis, ac sistes, nec tibi dabis impetus liberos, scilicet si circumspicies quo eundum sit, vel quousque. Ne altiori te rei impone, in qua stanti tibi, vel tremendo descendendum sit, vel cadendum. Nec ista dico, ut in me fias vel indulgentior de caetero, vel liberalior, quod utrumque jam dudum certis indiciis desperavi, sed ne meo exemplo in multorum excurras perniciem, abutens scilicet potestate quam tibi permisit Dominus, « in aedificationem, et non in destructionem . » Ego enim licet Appenninum ad praesens evaserim, in quo mihi sepulcrum inter antecessores meos, quibus indignum me fateor insolenti satis elogio devovebas; jam tamen defunctus laboribus, et debitam mihi, Domino largiente, adeptus mensuram, tranquillum magis vitae finem exspectare debeo, quam superfluis ulterius stipendiis occupari. « Sufficit praeteritum tempus, sicut ait Apostolus, ad consummandam voluntatem gentium , » ut de caetero jam non nobis vivamus, sed « ei qui pro nobis mortuus est, et resurrexit . »
(utpote
hoc fulmine jam afflatus) (religiose episcope) (ne dicam patrem et consecratorem
) (Psal. XXIV, 10) (Matth. XVIII) (quod verum est) (ut fertur) (utpote longius

progredienti) (sicut superius
praelibavi) (Job XII, 12) (Deut.
XXXII, 7) (Prov. XX, 21) (Prov. XIII, 11) (utinam falsa) (Psal. LXI, 11) (II Cor. XIII, 10) (Melanium dico, et Moderannum) (I Petr. IV, 3) (I Thess. IV, 13)
[ f. qua mala
redduntur pro bonis] [ f. illi minetur]