EPISTOLA LXXI. AD M. ERNALDUM BLESENSEM.
ARGUMENTUM.-- Emerat Blesensis Parisiis libros legum, pretio numerato, sed non abstulerat: quos alius, majori numerato pretio, abstulit. Contendit ergo Blensensis libros illos, licet sibi traditi non sint, ab alio emi non potuisse.
Charissimo socio et amico magistro ERNALDO Blesensi, PETRUS Blesens. Bathon. archidiac., salutem. Cum dominus rex Anglorum me nuper ad dominum regem Francorum nuntium destinasset, libri legum venales Parisius oblati sunt mihi ab illo B. publico mangone librorum: qui cum ad opus cujusdam mei nepotis idonei viderentur, conveni cum eo de pretio, et eos apud venditorem dimittens, ei pretium numeravi: superveniens vero C. Saxeburgensis praepositus, sicut audivi, plus obtulit, et licitatione vincens libros de domo venditoris per violentiam asportavit. Quoniam igitur ad eum, qui me misit, redire maturius me oportet, vosque moram facturus estis Parisiis, plenissimam habens in vestra discretione fiduciam vobis praedicti procurationem negotii committo: aut, si moram Parisiis aliqua vobis necessitas interdicit, magistro Hugoni Genuensi sub litterarum mearum testimonio committatis. Cum enim ratione civili alienis negotiis exactissima diligentia debeatur: scio quod si praesenti causae, cui plurimum assistit aequitas, sollicite impenderitis procurationis officium, intentio vestra cum honore et fructu veniet ad effectum. Nam, licet rei venditae, aut donatae, aut ex causa relicti debitae non soleat sine traditione transferri dominium, hic tamen habeo utilem actionem in rem, per quam contendo libros mihi exhiberi et tradi. Et ad hoc facit lex illa digestorum ad municipalem, de jure omnium incolarum, et lex tertia digestorum de liberis exhibendis. Sed et libertum meum, cujus possessionem nunquam habui, sic peto: item et filium meum adjecta causa ex jure quiritum. Item civis, aut civitas decurionem suum, ut in institutionibus, de actionibus, praejudiciales, et digestis, de rei vendicatione, lege prima, paragrapho, per hanc. Codice de agricolis et censitis, lege quisquis et lege omnes. Ex habet de colonis Palaestinis, et codice de colonis Thracensibus, codice de fugitivis colonis, de agricolis etiam et mancipiis lege secunda et tertia. In his omnibus mihi vindico rem, cujus possessionem nunquam nactus sum. Sed nec in omnibus his traditionis aut possessionis fit mentio. Nam et libertum petam non traditum aut possessum. Alioquin, quid fiet, si statim post manumissionem se contendat ingenuum? Aut si jus patronatus emerim a patrono, etsi non possederim, tamen ago. Nam etsi pater mihi assignaverit libertum, citra omnem traditionem et possessionem patre mortuo ipsum peto. Item, si debitor paratus erat solvere, deinde convenit, ut retineret pecuniam in causam crediti, contrahitur mutuum, quia creditor intelligitur recepisse, et illi dedisse, ut Digest. De rebus creditis, lege singularia. Expressa similitudinis forma videor libros ab emptore recepisse, et in causam depositi dimisisse. Praeterea traditio alia est vera, quae fit interveniente corporali actu: unde dicitur; traditionibus et usurpationibus quibus rerum dominia acquiruntur, ut codice De pactis, lege traditionibus. Alia fit per fictionem juris, quae triplex est; fit enim per constitutionem, ut codice De donationibus lege quisquis, et Dig. De rei venditione, lege mulier. Et Digest. De acquirenda possessione, lege interdum. Alia fit per celebritatem unius actus, qui alium occultat, ut Dig. De donationib. inter virum et uxorem, lege haec ration. § Sciendum, in medio paragraphi. Alia fit ex appositione custodis, ut Dig. De acquirend. posses. lege quarumdam. Hac brevi deliberatione usus sum, non ut vos instruam, qui estis in jure civili praecipuus, sed ut ad subtiliora vos excitem. Informe principium vos informabit ad optima: scriptum est enim: Da sapienti occasionem, et sapientior erit: nam et rivulus ex cursu continuo in magnum plerumque stagnum exuberat, et scintilla incendii ventorum suffragio se porrigit in immensum. Vale.