EPISTOLA XV.  Ad quemdam socium: commendat Clarevallenses et incitat reddere vota.
Quanto dolore tibi condoleam, noverit ille qui dolores nostros portavit . Absit autem contempserim, quia non scripserim cum tibi ex fraternitate et familiaritate debeam quidquid sum, et ex charitate, quidquid facere possim in Domino. Sed tu scis quia inter homines sum, in quibus viget disciplinae censura. Morum gravitas, maturitas consiliorum, auctoritatis pondus, taciturnitatis insigne. Nolo autem argui singularitatis, ut cum illi vacent, et videant, quoniam ipse est Deus, ego stylum et tabulas revolvam, ut revolem ad phaleras gloriamque verborum. Tamen a custodia matutina usque ad noctem nihil aliud facio: non illis imputetur qui mihi haec oneris imposuerunt et posuerunt me multa scribere, et rescribere multis. Plorare enim et orare deberem; et juxta prophetam ponere in pulvere os meum si forte sit spes, si forte videat humilitatem meam Dominus, et laborem meum, et dimittat universa delicta mea . Quod dicis quia non est cura mihi de aliquo; aliter est. Nec enim quia in Clarevalle sum, affectus humanos vel exui vel exivi: sed testis mihi est Deus quomodo vos omnes habeam in visceribus meis: a quibus etsi corporaliter recessi, corde tamen non recedam in aeternum et in saeculum saeculi. Te autem impressius posui in signaculum super cor meum, cujus mentem et ex parte novi et pro quo saepius expandi manus meas ad illum qui non sprevit neque despexit orationem pauperum: sed nescio si posuit lacrymas meas in conspectu suo. Quod saecularis es et saecularibus conjunctus, quam sis morti proximus tua scientia et conscientia non ignorat. Quod arcana mentis tuae mihi denudare non audes scribendo posses colloquendo: nisi magis timeres homines quam Deum. Quod te post me et a me trahi sperabas, jam impletum esset: nisi tu trepidasses timore ubi non erat timor. Tu scis quam fideliter et efficaciter te trahere voluerim de fornace ferrea magnae Babylonis; sed tu de manibus meis relapsus es ad antiquum incendium. Quod peccatum hujus discessionis dicis te lacrymis et ligone poenitentiae delevisse. Utrum verum sit: sed in peccato manere, et peccati veniam impetrare non est illius qui dicit: Ex ore tuo justificaberis, aut ex ore tuo condemnaberis. Si novisti quod non solvisti, praesertim cum noveris vel de malo ad bonum, vel de bono ad melius pertransire: vide quandiu non facias, si in utramque aurem valeas obdormire, et audi super hoc quid sentiam, nec meam solum, sed et beati Gregorii in Pastorali suo: « Quisquis, inquit, majus bonum subire proposuit, bonum minus quod potuit, sibi illicitum fecit. » Item ipse in homilia tertia super Ezechielem: « Sunt nonnulli qui bona quidem, quae noverunt operantur; atque haec operantes meliora, quae deliberant, sed exspectantes meliora, quae deliberant, mutantur. Et quidem bona agunt quae coeperant; sed a melioribus, quae deliberaverant, succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opere; sed ante Dei omnipotentis oculos ceciderunt in deliberatione. » En speculum, in hoc non vultum nativitatis, sed factum tuae reversionis considera. Quod vero bonum sit majus aut minus, superius aut inferius, arctius aut remissius, novit omnis ecclesia sanctorum. Quod autem statim tuis litteris non rescripsi, non potui pro passione Domini, in qua vix nuntio tuo vel licuit vel libuit conferre sermonem. Humbertus ille, qui hominem exuit non est ille communis pater, de quo tu dubitas, versus Galteri mei, imo et tui nondum habui. Sed et si vidissem, non perlegissem, quia nos nihil recipimus, quod meretricis legibus coercetur. Ecce mitto ei epistolam, quam fidei tuae sub testimonio divinitatis commendo ut eam inveni signatam et integram reconsignes et cum ipse viderit, videas eam. Dominus autem abbas noster ad praesens veniet sicut nobis mandavit, de caetero paratus sum tuam in omnibus cum voluntate Domini facere voluntatem. Vale, et cogita quia mori te oportet, et illic pergere ubi constituta est domus omnis juventutis. Quidquid dico, dicit et Girardus.
(Isa. LIII) (Jer. III) (Psal. XXIV)