EPISTOLA CCCXCIII. AMICI CUJUSDAM AD JOANNEM SARESBERIENSEM.
JOANNI Saresberiensi, quidam amicus. Segnius irritant animum demissa per aurem, Quam quae sunt oculis subjecta fidelius.
Si de his igitur, quae auditu solo didici, minus luculentam fecero narrationem, veniam peto. Constantia enim veritatis et manifestior quaesitorum a vobis expositio est penes illos, qui rem gestam conspexerunt. Novit autem dilectio vestra dominum Rothomagensem et Nivernensem episcopum a domino papa ad regem Anglorum pro transactione inter praedictum regem et dominum Cantuariensem formanda transmissos fuisse legatos. Arripiens igitur iter Nivernensis ad mandatum domini papae, deferens secum transactionis formam a domino papa dictatam cum comminatoriis ad eumdem, in Neustriam usque pervenit. Conveniens itaque Rothomagensem paratus erat transfretandi inire laborem. Erat enim rex Angliae, ut etiam vestra novit dilectio, tunc temporis in Anglia. Rex igitur auditis his Nivernensi obviam misit, mandans et monens, ne casus subiret marinos, sed ipsius adventum in Normannia patienter praestolaretur. Erat enim inpraesentiarum in fines illos remeaturus. Regressum ergo Rothomagensis et Nivernensis diligenter convenientes, commonitorias domini papae, pacis faciendae formam continentes illi obtulerunt, quorum sermo hoc demum fine resedit. Spopondit rex praetaxatis legatis se ad nutum et voluntatem domini papae sine fuco simultatis restiturum domino Cantuariensi pacem suam, ecclesiam suam, possessiones ecclesiae suae in integrum, gratiam etiam suam, licet de praecepto apostolico ad gratiae restitutionem non cogeretur, unum vehementer laborans excipere de his quae dominus papa mandaverat, osculum videlicet, quoniam huic publice in conspectu Francorum apud Montem Martyrum abjuraverat. Reversi sunt ergo Rothomagensis et Nivernensis ad dominum Cantuariensem Senonis, feria quinta, ut recolo, hebdomadae praecedentis festum Magdalenae, nuntiantes illi quae penes regem invenerant, et ut ibi pariter diem reconciliationis faciendae assignarent. Inter agendum autem haec rex Franciae, et rex Angliae diem colloquii statuerant, feriam videlicet secundam ante festum Magdalenae, in limitibus suis inter Firmitatem, oppidum scilicet in pago Carnotensi, et Fretivalle, castrum videlicet in territorio Turonensi. Dominus vero Senonensis intrim consilium dederat Cantuariensi, quatenus una secum, et cum Rothomagensi et Nivernensi, regum adiret colloquium, adjiciens inter ipsum et regem suum, dum tanta locorum intercapedine disjungerentur, nequaquam posse componi. Dominus autem Cantuariensis, licet in principio renitens injussus ad colloquium accedere, consilio Senonensis demum acquievit, profectique sunt pariter ad colloquium, Cantuariensis, Senonensis, Rothomagensis, Nivernensis. Convenerunt igitur reges in unum ad tempus colloquio praefixum, rebusque suis secunda et tertia feria ante festum Magdalenae tractatis, nullam de Cantuariensi fecerunt mentionem, ita etiam ut clerici ipsius a colloquio secunda die ad dominum suum revertentes nuntiarent ei reges finito negotio suo recedere, vehementerque expaverunt, ne qui ad colloquium non invitati accesserant, reverterentur confusi. Intercesserant tamen interim solita diligentia pro Cantuariensi ad regem Angliae Senonensis, Rothomagensis, Nivernensis, concessitque illis tandem rex se in festo Magdalenae Cantuariensi collocuturum, et omnia ad praeceptum domini papae eidem redintegraturum, solo osculo excepto, ad cujus concessionem apud Montem Martyrum, nec etiam regis Franciae precibus potuit inclinari. Adjecit etiam et juramento sancivit se in hujus negatione nullas Cantuariensi praetendere insidias, et Deum saepius testando Senonensem super ordinis sui periculum interposuit fidejussorem. Dicitur etiam recedentibus secretius instillasse, se, etsi invite, osculum prius daturum, quam pace infecta ipse et Cantuariensis recederent discordes. Reversus itaque Senonensis ad Cantuariensem, indicavit ei quam et qualem dulcedinem cum in vultu, tum in verbis regis invenerat, rogans et monens ne in osculi exactione paratam domini sui amitteret dilectionem, multisque interpositis adjecit etiam, quod et rex ipse eidem prius publice promiserat, regem, cum in suas possessiones veniret, illum cum pacis osculo et maxima gratiarum actione recepturum. Consilio igitur Senonensis dominus Cantuariensis tanquam paratus etiam animam pro ovibus suis ponere condescendit, et sero facto nuntiatum est regi domini Cantuariensis responsum. Mane autem redeunte in festo Magdalenae, summo diluculo rex ad limites usque prius inter ipsum et regem Francorum colloquio assignatos, quos et Cantuariensi, ut convenirent, assignaverat, cum infinita suorum multitudine processit. Cantuariensis autem serior egressus, comitante illum Senonensi et comite Theobaldo, concurrentibus etiam catervatim Francis, qui cum rege suo ad colloquium venerant, ad limites pervenit assignatos. Rex autem, ut Cantuariensem venientem cognovit, a multitudine circumstantium erumpens, illi occurrit, praeveniensque Cantuariensem salutavit. Finitis ad invicem salutationibus, datis dextris et amplexibus, secesserunt in partem rex, Cantuariensis, et Senonensis. Cantuariensis autem regi suo de injuriis sibi et Ecclesiae suae illatis conquerens, sermone usus est vehementer commotivo, et ut revertens Senonensis testatus est, materiae tali admodum cognato. Deinde soli duo, rex scilicet et Cantuariensis, in partem secedentes, de secretis suis multo diei spatio disseruerunt, adeo ut quampluribus astantium taediosa fieret tam diutina mora collocutionis. Conquestus est autem ibi Cantuariensis de laesione dignitatis Ecclesiae suae, maxime in novi regis coronatione, enumeratis quot et quae praedicta Ecclesia regi contulerat, maxime cum de regni corona inter ipsum et regem Stephanum fieret disceptatio. Rex autem causam coronationis supradictae assignans, tum statum regni, tum iram quam in Cantuariensem exercuerat, promisit se omnia correcturum ad voluntatem domini Cantuariensis, adjiciens filiam regis Franciae nondum coronatam ab ipso coronandam, filium etiam suum denuo ab illo coronam suscepturum, cum recognitione dignitatis ad Ecclesiam Cantuariensem pertinentis. Ad haec promissa Cantuariensis regi suo gratias agens ab equo descendit, seque ad pedes illius humiliavit. Rex autem cum festinatione equum linquens, Cantuariensis equum reascendentis ascensorium, quod vulgo strivarium dicitur, tenuit. Sic igitur reversi sunt rex ad suos, Cantuariensis ad Francos. Rex autem, non inito alio consilio, publice nuntiavit se cum Cantuariensi pacem fecisse ad honorem Dei et suum. Convocatis igitur hinc inde astantibus restituit Cantuariensi pacem suam, gratiam suam, ecclesiam suam et possessiones ecclesiae suae in integrum. Processerunt etiam coexsules domini Cantuariensis, qui adfuerant, et ad pedes regis se humiliaverunt: rex autem, sua singulis restituens, suam benigne pacem concessit eis et gratiam: his ita gestis voluit dominus rex, ut Cantuariensis secum statim in Northmanniam veniret, tum spatiandi causa, tum ne occultaret concordiam diuturnitas dissensionis. Promisit etiam Cantuariensi et suis sufficientem necessariorum administrationem. Cantuariensis autem, quia absque licentia a rege et Ecclesia Francorum accepta, sine laesione nominis sui recedere non poterat, revertendi ad ipsum inducias expetivit. Jussit igitur rex interim Cantuariensem ad possessiones suas et suorum recipiendas aliquem clericorum suorum in Angliam transmittere, ita tamen ut prius ad illum legatus veniret, receptisque litteris suis ad filium suum, et ad caeteros regni custodes securus transfretaret. His itaque exsecutis, rex, requisita a domino Cantuariensi benedictione, recessit. Quia igitur amico nostro, sed amicissimo et in omnibus voluntati vestrae devoto magistro Hereberto legatio haec injuncta est, rogo quatenus vestra oratione ad Deum intercedente adjutus tutior incedat. Valete, memor mei.