EPISTOLA XLIX. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15.
277 Describit ingentia miracula, per quae senex Valgius, postea Victor nominatus, ex naufragio servatus est: et Macarium rogat, ut eumdem jam et patronum ejus Secundinianum ab hominum importunitate tueatur.
MACARIO PAULINUS. Opera Domini praedicare honorificum est; quae mihi causa hujus epistolae fuit: quia patrisfamilias hujus, quem ad unanimitatem tuam prosequor, Secundiniani negotium, ut probabis, non potest sine Domini gloria et laude narrari. Sicut enim dixit in Evangelio: Pater meus adhuc operatur, et ego operor, ita et nunc facit: neque desinit bonus Dominus fidem nostram evidentibus veritatis suae excitare ac vere provocare documentis. Itaque in diversis, ut scriptum est, argumentis apparens nobis salvator Deus, terra marique pro nobis operatur, et quod in singulis agit, multorum fidei salutique procurat. Vide enim quam admirabile et praedicabile opus sit, quod Jesus Dominus in uno sene cum angelis suis sanctis operatus est. Haec enim causa est supradicti amici et fratris nostri, qui est vir in Christo fidelis. Hieme superiore compulsus in Sardinia, cum ceteris quippe naviculariis, invehendas fiscalibus horreis fruges ministerio propriae navis accipere, non exspectato tempore soliti commeatus , ante aestivam temperiem onustum navigium vi publica urgente dimisit. Illico, ut mihi retulit, in proximo freto exorta tempestas, temere de portu solutam multarum navium classem, a cursibus destinatis retorsit, et fregit in littore. Hujus navem in quodam ejus insulae loco, quem ad Pulvinos vocant, ne similiter illideretur, anchoris fundare conati sunt: sed hiemis ejusdem violentia praevalescente, rumpentibus vinculis, nautae exterriti scaphulam demiserunt; vel ut navi fortius continendae renovatis et altius stabilitis anchoris subvenirent, vel ut seipsos, si possent, a discrimine navis eriperent. Sed illos statim cum fragili perfugio lembuli sui arripuisse in scopulos procella dicitur, et superfusis fluctibus obruisse. Unum ex omni numero nautarum senem sentinando deputatum, vel metu immemores, vel ut vilem animam contemnentes, relinquunt. Interea destituta nautis et anchoris navis aufertur in pelagus. Senex ille, qui nescierat se relictum, ut jactari volvique sensit, ab intimo navis 278 emergit, vacua omnia, mare undique, et undique coelum videt: cum et metum et periculum misero solitudo cumularet, sex dies et noctes jejunus condidit. Fuerunt enim illi lacrymae panes die ac nocte: tum ipsum jam mortis quam vitae cupidiorem, finemque poenarum animae exitu desiderantem, misericors et miserator Dominus adire cominus, et verbi cibo animare dignatus est. Refert ipse adhuc lacrymans felicitatem periculi sui, nec sine lacrymis cordis et gaudio spiritus audiri potest, ut compellatus adeunte Christo, ut confortatus hortante sit, ut arborem jussus inciderit, quam excidi in eo tempore remedium navis erat; sed quod multi atque validissimi sine suo et navis periculo facere vix possunt, solus et debilis arripere non audens, Dei verbo ausus est. Bis tantum, et leviter, ut a senili manu tactus magis quam ictus securi, malus ita prosilivit a vulnere, ut longe extra navem in undas expulsus, tuto ceciderit. Deinde variis , ut marina jactatio et navalis instructio poscit, officiis, cum aut artemone armari oportebat, aut sentinam depleri necesse erat, nomine Victoris vocatus a Domino, porrigere tantum specie agendi manum ad quamlibet operam jubebatur . Non enim in multa et varia circa hunc senem mirabilium divinorum gratia hoc quoque Dei munus praetereundum videtur, quod etiam nomen accepit, quo nunc et regeneratione censetur, et ab hominibus et ab angelis scribitur: gentilitio enim signo Valgius vocabatur, qui nunc Victor a Domino dicitur, et est victor in Domino, qui illi aptum ad opera sua idipsum nomen imposuit; quia videlicet et in mari de tempestatibus atque naufragio per adjutorium Christi, et nuper in terra per ejusdem gratiam de peccatis et diabolo triumphavit; videlicet ut totus in Christo novandus, neque in nomine, neque in homine veteri permaneret. Mira fides et ineffabilis pietas Domini Salvatoris, qui senem, si forte somno piger lentius ad geren a consurgeret, et molli manu ante praepalpans, ne trepidus expergefieret, vellicata blande auricula suscitavit, cum leviter adnitens senex a primo statim conatu suo manibus angelicis res effectas videret. Vix rudentem quasi ducturus attigerat, cum velum videret jam exsinuatum in contos suos: supparum stabat, vela navis faciebat. Aqua rimis navis accepta mergere tentaverat: et post unum vel alterum brevis sentinaculi haustum humore destricto, siccataque navi quod ageret non habebat, stupens laborem sibi sine labore praecerpi, et actum 279 suum occulta manu praeveniri: si bene occulta dicitur, quae tam perspicuum praestabat auxilium. Sed nec ipsi operatores simplicibus innocentissimi senis oculis subtrahebantur: nam saepe vidit armatos, videlicet de exercitu coeli, milites excubare navigio, et cuncta nautici muneris administrare. Nec sane navem illam nisi angeli nautae decebant, cui gubernaculum erat mundi gubernator. Ipse enim Dominus nunc suo vultu coruscus, ut in Apocalypsi describitur, et coma fulgidus; nunc confessoris et amici sui, domini mei, communis patroni Felicis ore venerabilis in puppi sedebat, sicut nautico usu dicitur, ad temones, vel potius pro temonibus, quos cum anchoris pariter et nautis in illo naufrago littore navis amiserat: infelix feliciter, ut pro amissis omnibus viris et armis suis, aut Domini martyrem, aut Dominum martyris obtineret. Narrat gaudio lacrymans senex se ad ipsius pedes nunc Domini, nunc martyris gubernantis, sibi solitum procubare, etiam familiarius ipso allectante, in genibus quoque ac sinibus sacris beatum, et afflatibus divinis odorum reclinati capitis pulvinar habuisse. Dubitemus nunc patriarcharum sinus fidelibus in Christo servis patere, cum immensa ejus bonitas etiam catechumenum tunc istum vel suo, vel sancti sui, foverit gremio. Nam et in sancto suo ipse aderat, qui dixit, ut nosti, ad Patrem: Ego claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, ut unum sint, sicuti et nos unum sumus. Ego in eis, et tu in me. Et iterum ad apostolos, in quibus universo corpori suo dixit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi. Quod quotidie nobis in manu et apostolorum suorum et martyrum, operante conspicuis virtutibus potentia, probat, ut credamus Dei Filium et Dominum nostrum Jesum ex resurrectione mortuorum regnantem in coelis ad dexteram Patris, vivorum esse Dominum, non mortuorum. Ergo cum et sancti sui confessoris effigie senem nautam fovebat, ipse aderat in sancto suo, et fessum atque depositum blandis mulcebat alloquiis; nec magis cibo quam verbo reficiebat, quia ipse est verus panis, qui de coelo descendit dare escam omni carni. In omni enim homine opus suum diligit, et omnem, quantum in ipso est, hominem salvum fieri vult: quia mortem non fecit vitae dator et vita totus; nec laetatur in perditione vivorum; qui mavult misericordiam quam sacrificium, nec personas accipit; qui fecit omnes, sed pro meritis judicat; quia Deus judex est. Denique non illi hic de calamitate naufragii, neque de senio et egestate nauta vilior 280 fuit; sed iis omnibus, quibus eum et socii spreverant, Christum movit, et viscera divina concussit. Oculi enim ejus semper in pauperem respiciunt. Profecto et iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum. Cui forsitan ad precandum etiam voces propheticas Dominus et ipsa periculi causa dictaverit, ut clamaret: Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam. Veni in altitudinem maris, non me demergat tempestas aquae, neque absorbeat me profundum. Cito anticipet me misericordia tua, priusquam infigar in limo profundi, et urgeat super me puteus os suum. Respice in me, quoniam unicus et pauper sum ego, et factus sum similis pelicano solitudinis, sicut nycticorax in domicilio, et ita in navi mea sicut passer unicus super tectum. Audivit Dominus, et misertus est ejus, et misit angelos in circuitu ejus, et factus est in salutem . Imperavit procellae, et stetit in auram. Increpuit mare, et siluerunt fluctus ejus, et deduxit eum in aquis multis, videntem opera Domini et mirabilia ejus in profundo. Cibavit eum adipe frumenti, et colloquente Christo, quasi de petra, melle saturatus est. Respexit humilem, qui beavit pauperes spiritu. Flentem affatus est, qui promisit lugentibus consolationem. Et qui esurientibus et sitientibus justitiam saturitatem dat, ipse hunc deficientem, qui panis, et justitia, et fons vitae est, de se ipse irrigans pavit; nec alia istum pietate, quam omnem hominem in hujus mundi pelago volutantem, dedita Patri usque ad crucis mortem pietate miseratus est; quia videlicet unus homo universitatis portio, et universitas unius forma hominis et causa est. Denique non solum navem, sed ipsum quoque, cujus causa navem tuebatur, regens, et in eo discreta carnis et spiritus officia dispensans, noctu securum requiescere, die vigilare sollicitum jubebat, se pro dormiente vigilaturum, et vigilanti cooperaturum esse promittens. Nempe illum in iis verbis Domini recognosces affectum, quo semper ita spem nostram fovet, ut sollicitudinem non relaxet: ita infirmae carni consulit, ut spiritus promptus esse non desinat. Et ideo sic dormire permisit seni fesso, ut ne seni quidem et fatigato sine vigilandi negotio securitatem remitteret; ne scilicet resolveretur in somnos inertes, et inciperet non solum corpore, sed et mente dormire. Quod metuens quidam sanctus ait: Illumina oculos meos, Domine, ne umquam obdormiam in mortem. Vicina enim morti labes est torpor animorum. Et tunc dicet inimicus: Praevalui adversus eum, si et mentis oculos somnus oppresserit. Recognoscimus ergo ipsum seni adfuisse, qui dixit dormitantibus suis: 281 Vigilate, et orate, ut non veniatis in tentationem ; et iterum vigilantibus ait, jam scilicet excitatorum vigore securus: Dormite jam, et requiescite. Quod quidem non magis de corporeo somno quam de fidei firmitate dictum alibi docet, dicens: Constantes estote, quia ego vici mundum. Vera enim hominis haec requies est, si fide constans, et victoria Christi ab omni hoste securus, pace unanime perfruatur; Ipse enim quies nostra, qui pax nobis est, quippe pro nobis vigilat ut requiescat in nobis, et qui nunc vigilare nos pro quiete perpetua jubet. Ipse Dominus haec eadem pietatis suae munera, quae toto vult agi mundo, in hoc sene uno agere dignatus est, cum blandimento severus, nec sine freno timoris indulgens, aurem vellit, ut somnum corporis excuteret; sinum praebuit, ut quietem perpetuam ministraret. Viginti tres dies homo non modo a terris, sed et ab hominibus exclusus, omnium ventorum ludibrium, omnis terrae exsul diversi maris hospes, et exsors generis humani, inter fluctus et belluas maris in vago erraticae navis hospitio, jejuniis, senio, timore confectus, quaeso te, numquid natura sua perduravit? Cui ergo obscurum sit Deum in illo fuisse? Eum dixi Deum, qui facit mirabilia solus; qui vocat ea quae non sunt, tamquam quae sint; cujus ope enabat toto navis secreta pelago, et invisibili gubernatore quasi vacua, et tamen gravi mole se promovens, clausis intra cameras suas homine cum frugibus, velut illa diluvio feta mundi seminibus arca, fluebat ; nec uno mari jactata cursum cum tempestatibus immutavit. Primo ad Urbem acta, Romani portus pharum vidit: deinde Campaniam longis tractibus legit, mutatisque turbinibus, in Africae littora transvolavit atque ab ipsis rursus abrepta, Siciliam transcurrit, circa quam concita et verticosa crebris, ut ferunt, insulis freta, et periculosos etiam sub gubernatore navibus cursus inter ambages et obices insularum tam directo otiosus senex inoffensoque navigio praeterivit, ut quasi divina navis, et immisso divinitus spiritu sapiens, sua sponte cavenda vitaret, sequenda peteret, et utiliter ac perite per necessarios obitus flecteretur; vigesimo demum tertio die, miserante jam Domino, finem errorum atque discriminum in Lucanis positura littoribus. Quibus propinquanti Dominus aeternus, ut indefessa ejus bonitas usque ad terminum susceptae sibi navigationis operaretur mirabilia sua, tacito suae adspirationis instinctu compulsos a littore in duabus naviculis piscatores obviam misit, qui navem 282 hanc eminus conspicati, primo aspectu territi refugerunt, plenam enim armatorum, et liburnae aemulam sibi visam ipsi postea retulerunt: deinde magnis et saepe repetitis senis nostri vocibus aliquando revocati, ratione secum habita, et agente sic Domino, nihil sibi ab ea navi timendum, in quam vocarentur, intellexerunt. Accessere navigio vacuumque militibus esse, quod longe stipatum viderant, vix seni contestanti, et ascensa tandem navi, suis oculis crediderunt. Ubi receptos senex prandio, quod pridie jussus a Domino praepararat, excepit, multaque mercede copiosis amissorum nautarum panibus saturavit atque donavit. Quibus stipendiis laeti famulantibus lembulis suis quasi emeritam gravi e bello et de certamine coronatam, quippe ut superstitem naufragii, victricem ventorum et fluctuum navem ad portum suum remulco praeeunte duxerunt. Quid de hac navi fecisset eorum vanitas, qui errore eo, quo colunt omne quod fingunt, factam Argonautarum infelicium puppem, fabulosis litteris sacraverunt, atque etiam nunc in coelo videre se credunt, et inter astrorum choros numerant? Nec minore dementia vectricem draconis Epidauro navem, illudente ipso, cujus corporatum phantasma vexerunt, serpente, venerantur? Sed fugiamus a fictis et alienis, neque mendacia et venena pereuntium nostrae veritatis lumini misecamus. Sunt nobis nostrae naves, ut dignus veris et domesticis utamur exemplis. Habemus et arcam Noe. Habemus et navem Tharsi, navemque Tharsensis. Sed illa, de qua Dei fugitivum prophetam ultor et custos cetus excepit , eatenus huic navi comparari potest, quatenus ante sortem periclitata est: tertia vero navis exemplo meo congruit hinc, quod apostolum et martyrem vexit, propterque ipsum et in ipso Christum recepit, vel cum illi totam periturae navis multitudinem redonavit . Proponamus ergo nobis animo, et mente cernamus pulcherrimum divini operis spectaculum, videntes navem unam de multarum navium omniumque nautarum naufragio raptam, uno sene maria diversa peragrante, solam in pelago, et in ea solum Jam illa nobis arca diluvii ante oculos, Ecclesiae imago, versabitur, super orbem demersum una ubique diffusi maris facie, inter effusas coeli et abyssi aquas solide toto innatans mundo, cujus ista imaginem multis modis in modulo minore gestavit. Nam ut illa omnigenum seminum, sic et ista variarum plena frugum fuit, cui praeter onus publicum plura etiam de stipendiis et peculiis 283 nauticis inerant. Illa unam familiam ad generis humani reparationem: et ista unum hominem ad multorum fidem vexit. Illi pacis ramum columba detulit: huic pacem Agnus exhibuit. Illam, in imaginem sancti Spiritus, ales intravit: et hanc, per imaginem confessoris sui, Christus accessit. Respiciamus et Jonae navem, largiore hanc munere virtutis ejusdem servatam videbimus, et majore miraculo. Illa enim omnibus salvis praeter unum: ista omnibus amissis, uno manente, servata est. Sed et cetum illum prophetae viventis innocuum voratorem videtur haec navis imitata, cum aeque utero suo clausum hominem per maris alta gestaverit, et littori exposuerit incolumem; sicut illum indigestum jejuna praedae suae bellua jussis singultibus ab ergastulo spatiosi ventris excussum refudit Deo, quo jubente susceperat, et mysterio salutiferae passionis expleto, tertia die in spem resurrectionis evomuit. Navis vero illius turba felicior quae Apostolo condonata est, non suis quidem meritis; nam et ipsi naufragium meruerunt, qui contemto Apostoli consilio navigarant. Sed non minus ex hoc possumus in divinis operibus navigio gloriari; cujus viris quamquam defuerit similis advocatus, tamen ipsi in unico nauta ipse Apostoli Deus adfuit gubernator, et quo pro unius innocentis salute meruit liberari; quod illa, quae Vas electionis in vinculis prima susceperat, ob Apostoli contemtum, et captivitatem, carceris crimine damnata non meruit. Illa vero navis cohors mihi videtur propter gratiae mysterium liberata, ut de naufragio navis aditae nudi evaderent; scilicet, ut eos a prioris navis, id est ab Adae carnis peccato liberatos, et ipsis per quos evaserant fluctibus expiatos, atque omnium, quas in mare abjecerant, id est secularium sarcinarum leves et undis quasi peccatis gravi et madida veteris hominis veste nudatos, integra et solida navis acciperet, quae plenam fidei Ecclesiae exhibens formam, tutos in portum Romamque pervexit. In quibus similiter mystica argumenta formantur. Nam mutata navis, novata in Christo vita est; et portus salutis Ecclesiae, teste Graecia, nomen est Roma virtutis. Benedicamus ergo Deum, et exsultemus in Deo nostro, qui in altis habitat, et humilia respicit; cui non in viribus equi, neque in tabernaculis viri, sed in humilibus et timentibus eum beneplacitum est; et qui, ut in isto etiam sene ostendit, sanat omnes contritos corde et alligat contritiones eorum. Nimis garrio, frater, sentio, sed quaeso adhuc paucis feras me. Interrogare enim 284 libet, ullane te hujus seculi dignitate, quam hac Dei dignatione affici malles, qua senex iste perfunctus est? Beatioresne tibi videntur, qui purpura fulgent, qui gemma bibunt, toga fulciuntur, palmataque pinguntur; et hominibus commortalibus ac plerisque melioribus dominantes cupiditatum ac rerum suarum servi sunt; de Dei muneribus insolentes Deo; Christo egentes; peccato divites; vita steriles; morte fecundi? Quid huic, quaeso, obfuit seni persona sentinatoris, et in nautis vilissima, inops habitus, et mastruca Sardorum? Nam pellibus sutis vestiebatur, cum illum Dominus virtutum, Rex gloriae, et alloquio suo beabat, et illuminabat aspectu, et gremio sopiebat: profecto et id ipsum in eo diligens, quod Eliae meloten , et praevii Johannis habitum veste setigera imitabatur. Regem seculi videre propius, et ejus vel fastidioso sermone respergi, magna pars mundi tam beatum putat, ut si aliter non obtineat, etiam damnis emat, idque adeptus, non modo hominum, sed et sui immemor fiat. Quantorum hic dignitate felicior, quem Rex regum honoravit? quantorum nobilitate nobilior, quem Christus agnovit? quantorum divitiis opulentior, cui tanta tot sanctorum bona pariter collata sunt, ut Christum videret sicut Israel, cum coeli Rege loqueretur facie ad faciem sicut Moyses; et eadem propemodum familiaritate requiesceret in sinu Christi qua Johannes in pectore recumbebat? Denique ut novum nomen acciperet, sicut amici Dei, quos in patriarchis et in apostolis bene nosti. Te ego paulo ante interrogabam, an hujus gratia donari, omni hujus seculi gloriae praeoptares: ipsos equidem rectores harum tenebrarum, si videre mereantur, praelaturos arbitror beatissimam senis et inopis nostri calamitatem suis miseris felicitatibus, et gaudiis perenne lugendis. Quaeras forsitan, quibus hic meritis vetus navita semper in tenebris ignorantiae demoratus, et tam ab operibus justitiae quam a scientia veritatis alienus obtinuisse videatur, quod paucissimis certe operariis, quamquam a custodia matutina usque in noctem totius diei pondus et aestum sustinuerint, facile conceditur. Respondebit tibi Apostolus profecto, quia sine poenitentia sunt gratiae et donationes Dei; et, quia non ex operibus justificabitur omnis caro. Tempus est gratiae, et fides ad justitiam deputatur, quia de lapidibus filii Abraham quotidie suscitantur. Nunc enim tempus acceptum, nunc dies salutis, quo pacis et laudis hostias immolamus; et sacrificium Deo spiritus contribulatus est. 285 Et in homine templum Dei, et in corde credenti salutaria, et in defaecatis pectoribus sancta sanctorum. Quare qui cor contribulatum et humiliatum non spernit, ipse nostrum senem placitam sibi naturalibus bonis hostiam in odorem suavitatis accepit. Nam ingenita simplicitate tam purus animi semper fuisse perhibetur, ut peccare nescierit. Jam in extremae aetatis senecta puer et malitia parvulus, non solum gratiae, sed et mentis infantiam gerit. Nuper enim, ut supra dixi, renatus in Christo et Domino dedicatus est, per quem mala vitae, per quem aquas mortis evasit. Accipe igitur eum laetus in Domino, ut bonum Christi odorem, ut agnum mensis novorum, quem ad unanimitatem tuam, de rudi matris Ecclesiae fetu, immaculatum candente lanitio pastor exigui gregis, sed magni pignoris munerator, ut xenium spiritale transmisi. Non enim allum tali munere digniorem putavi, quam te, qui juxta Dei gratiam et operationem illum et aspicere et suscipere novisses. Videre enim mihi videor qua gratulatione, qua admiratione, qua fide et auditurus de illo, et visurus ipsum sis, cum quo navigasse angelos, cui martyrem gubernasse, quem in sinu Christi dormisse, cui Christum aurem vellicasse, nomen imposuisse reputaveris. Fateor tibi affectionem meam, dum nimium tam insignia in nostri temporis homine Dei gesta admiror, et diligo, pene in ipsum senem fuisse crudelem. Nam tam assidue aurem ipsius retractavi, ut pene detriverim. Voluissem quoque vel unius partem auris abscindere, nisi in illo vulneris, quae mihi pignoris, res fuisset. Non enim alter affectus homines ad Hierosolymam rapit, nisi ut loca, in quibus corporaliter praesens fuit Christus, videant atque contingant, possintque et de suo fructu edicere: Introivimus in tabernacula ejus, et adoravimus ubi steterunt pedes ejus. Quamquam et altior et hic; intellectus habeatur, tamen et simplici sensu secundum litteram, cum res postulat, non abutendum est . Si ergo religiosa cupiditas est loca videre in quibus Christus ingressus, et passus est, et resurrexit, et unde conscendit, et aut de ipsis locis ex guum pulverem , aut de ipso crucis ligno aliquid saltem festucae simile sumere et habere, benedictio est, considera quanto major et plenior gratia sit, vivum senem vel testimonio divinae veritatis inspicere? Si praesepe nati, si fluvius baptizati, si hortus orantis Magistri, si atrium judicati, si columna districti, si spina coronati, si lignum suspensi, si saxum sepulti, 286 si locus resuscitati evectique, memoria divinae quondam praesentiae, celebratur, et veterem veritatem praesenti fide comprobant in rebus exanimis viva documenta, quam religiose aspiciendus est hic, quem alloqui Dei sermo dignatus est, cui se facies divina non texit, cui nunc martyrem suum, nunc semetipsum Christus ostendit; in cujus vivente terra Dominici corporis videmus impressa vestigia, si fidelibus oculis et acie spiritali, quod in eo sinus Christi, quod manus contigit, perlegamus, et canitiem, quae saepe super Domini genu jacuit, saepe Domini sinu tepuit, nostra manu saepe mulcentes, et auriculam saepe palpantes, quam coelestes digiti Domino jocante traxerunt? Habes, mi frater, xenium meum, ede ipsum spiritu caritatis, et si loquacitatis meae amaritudine nauseaveris, de gratia Domini et coelestis historiae suavitate fastidium temperabis. Certo autem scio, quaesiturum te et desideraturum aliquid, quo circa hunc hominem exerceas caritatem, qua diligis Christum. Subest materia: tu studium piae devotionis intende; et patrono hujus Secundiniano, cui navem Christus omnipotens pro hujus salute servatam jam desperanti reddidit, toto fidei tuae effectu adesto. Munus enim Christi adseres. Ne patiaris invidia diaboli per hominem improbum Secundiniano eripi, vel jam ereptum negari quod illi de naufragio redonavit Deus. Procurator Christiani viri fratris nostri Posthumiani esse dicitur, qui eam navem in Brutiorum littore, quo possessio senatoris adluitur, adlapsam, avarior mari et sine myoparone piraticam in terra agens occupavit, et captam vacuefecit: nam etiam nunc in ipso littore inanis manet, ut damnum oneris frustra in pelago servati et in terra perditi contestetur. Depositae jam saepe apud judicem provincialem super hoc latrocinio querelae, sed Pharao noster induravit cor suum. Forte ut in ipso mirabilia fiant: et conventus per officia, primo vi rebellavit, postea Romam profugit. Haec Secundinianum meum necessitas ad Urbem et itinere terreno peregrinari cum suo unico nauta coegit. Non ambigo fratrem nostrum Posthumianum et interventu tuo, et sua fide atque justitia, commovendum. Quare hoc moderamine intervenire debemus, quod profecto facies, etsi nullus admoneam, ut pari labore defendas et excuses optimo Senatori, id est, Christiano viro reum suum; ita ut praedoni ipsi sufficiat impunitatis lucrum, nobis ab ipso Dei munera recipere contentis.
(V. not. 197) (V. not. 64 et 198) (V. not.
199) ( id est, vacuari, exhauriri) (V. ep. 5, n. 16) (V. not.
200) (V. not. 201) (V. not. 16) (V. not. 202) (V. not. 203) (id est diversa; vid. ep. 50, n. 13) (Sic carm. 21, v. 222) (V. not. 204) (Sach. forte a quo) (V. 
not. 206) (n. 2) (V. not.
207) (vid. not. 208) (id est 
utendum est, seu non oportet non uti. V. not. 31) (V. not. 209) (V. not.

210) (V. not. 211)