EPISTOLA IX. PHILIPPI AD BARTHOLOMAEUM.  De persecutione sibi injuste illata.
Cum aeris immensitas profundo noctis horrore tenebrescit, si apparentis subito luciferi radius illucescit, intuentis animus non mediocriter hilarescit, etsi adhuc apud eum pleno munere non diescit. Solus quippe sol praesens omnem potest noctis caliginem propulsare, solus tristes animos in gradum pristinum reformare: qui tamen consolari sedentes in tenebris non omittit, cum venire differens, eis luciterum antemittit. Vestra ergo consolatio vicem mihi luciferi videtur obtinere, quae etsi non praevalet quidquid in me tenebrosum est removere, tamen lucis plenariae mihi gratissimam spem infundit, quae spes vestrae charitatis beneficio non confundit. Cum vero solus jubar plene cornu terrae dignanter se infundet, cum mihi Christus praesens lucis suae plenitudinem superfundet, jam mihi adversarius graves injuriae tenebras non offundet, vel meam patientiam praevalente malitia non obtundet. A qua plenitudine dum pro meritis mea parvitas procul jacet, vestra interim mihi visitatio satis placet: quae et verbo bono, verbo consolatorio me refovit, et ad quantulamcunque fortitudinem mystico munere me promovit. Neque enim vobis sufficere visum est, ut mihi parvulo scriberetis, nisi abundantiore gratia munus etiam mysticum mitteretis: quo multo subtilius, multo frequentius compellor admoneri, ut patiens quid molestum, studeam a patientia non dimoveri. Quem enim premit supereminens altitudo, ei necessaria est mira patientiae fortitudo, quia etsi illa ad premendum conatu plurimo non utatur, iste tamen inferior intolerabiliter aggravatur. Hinc est quod quaedam etiam mulier, cum de summo turris culmine, molaris lapidis fragmen jecit, inferius praeliantem regem Abimelech interfecit , et quod illa superior potuit conatu facili propulsare, ille inferior non potuit vitae constantia tolerare. Quod si regi praelianti ex equo mulierem occurrere contigisset, parum quidem, vel nihil forsitan nocuisset, quia par pari aequis viribus facile restitisset, imo vir feminam regali fastidio contempsisset. Si autem idem rex in praecelso turris munimine resideret, quot, quaeso, inferius positas mulierculas opprimere solus praevaleret; imo si multos sibi reges et principes inibi congregaret, quomodo eis adjutoribus solum virum imbecillitatis femineae conquassaret? Qui si parcentes lapidibus, eum sputis solummodo vellent illinere, multi unum fortes femineum possent opprimere, nec tot sputorum imbribus sufficeret miser resistere, nisi valida manus Dei festinaret dignanter assistere.
Non ergo mirum, si Stephanus martyr occubuit, cum ei gentis suae multitudo gravis incubuit; cum enim immeritum unanimo illa spiritu lapidavit, tantum Saulus non lapidans vestimenta lapidantium conservavit . Idem Saulus cum Paulus postea factus esset, excitavit etiam adversum se gentem suam, et inimicus factus est vera dicens, et ut fratres suos inviseret, Jerusalem ascensurus 40 audivit, quia illic esset multa et gravia perpessurus. Tollens enim Agabus propheta zonam Pauli, et alligans sibi manus et pedes: « Virum, ait, cujus est zona haec, sic alligabunt in Jerusalem Judaei . » Et ille accingens fortitudine lumbos suos, audiens dictum ad Job: « Accingere sicut vir lumbos tuos , » non solum, inquit, alligari, sed et mori in Jerusalem paratus sum . » Felix Paulus quem tanta cinxerat fortitudo, ut eum non terreret Judaeorum adversaria multitudo, qui paratus erat cuncta fortiter sustinere, quae ab hominibus suae gentis sibi praenoverat imminere. Forma simili jam depressum, et a principibus populi minus juste plurima jam perpessum, eamdem cum Paulo me habere fortitudinem monuistis, et ne litterae non sufficerent, munus commonitorium obtulistis. Quod etsi nihil in se pretii vel mysterii contineret, mihi tamen propter mittentis benevolentiam complaceret, quia cujus mihi habetur auctoritas gratiosa, consequenter munera sunt, auctor quae facit, pretiosa. Nunc vero et munerantis sublimis auctoritas, et muneris oblati moralis utilitas, divina ordinante sapientia pariter convenerunt, et ad me consolandum opportuno tribulationis tempore devenerunt. Zona enim quam vestra dignatio mihi mittere volit ad cingendum, me convenit, me commonet, ad omnia fortiter sustinendum, ut astrictis sinibus teneris reddar viriliter expeditus, quibus lege solutis invenitur quisque ad currendam viam fortitudinis praepeditus. Denique « indutus est Dominus fortitudinem et praecinxit se . » Et: « Accingere, inquit, super femur tuum, potentissime : » ut scilicet cum potenti cinctione fuerit graviter insignitus, omnibus innotescat quanta sit fortitudine praemunitus. Ipse tamen cujus fortitudo comparabilis non habetur, cujus velle, posse est, cujus patientia nostris angustiis non tenetur, illos perhibet se multo gravius sustinere, quorum debuerat benevolentiam obtinere; debuerat, inquam, vel quoniam ipse Deus, et ille populus ejus erat, vel saltem quia homo, et de illorum populo natus erat. « Laboravi, inquit, sustinens . » Et: « Si inimicus meus maledixisset mihi, sustinuissem, et abscondissem me forsitan ab eo. Tu vero homo unanimus, dux meus et notus meus . » Et alibi: « Homo, inquit, pacis meae in quo sperabam, ampliavit super me calcaneum . » Cum igitur homines gentis meae, homines pacis meae, in quibus sperabam, amplient etiam super me calcaneum suum pro gratia perperam inferentes, pro bono malum indebitum referentes, vel quia rei veritatem ad liquidum non noverunt, vel forte quia cognitam non satis dilexerunt, quid mirum si mea parvitas ad tam grave piaculum obstupescit, et sub tanto gravamine impar viribus elanguescit? « Nec enim fortitudo lapidum fortitudo mea, nec caro mea aenea est . » Jubet Paulus ne patres velint ad iracundiam filios provocare, sed in Dei patientia et doctrina vivendi eis tramitem praemonstrare , ipsi autem , mandatum apostolicum praetergressi, me parvulum provocare concordi spiritu sunt aggressi. Et cum lex per Moysen dicat: « Personam hominis in judicio non accipietis , » ut magnum, ita parvum aequaliter audietis, volens eos pondus et pondus non habere, sed quale majoribus, tale et minoribus judicium exhibere, in me vel pro me isti perscriptam justitiae regulam respuerunt, et personam accipientes, me parvulum audire noluerunt. « Lex nostra, Nicodemus ait, non judicat quemquam, nisi prius audierit et cognoverit quid faciat . » Cum autem me inauditum congregati principes judicarent, et pro imperio, potestatis in me sententiam promulgarent, miror quia nullus Gamaliel inventus est qui mutiret, qui libertate spiritus sanum erroneis consilium impertiret, monens scilicet ut ab homine discederent, quem nullius criminis reum ignominiosius arguebant, quem in modum Susannae ad dedecus gravis infamiae producebant . Etsi enim forte aliquis ille fuit cui hujus rei exitus non placeret, pro eo quod eotenus quidquam simile velut de Susanna cognitum non haberet, tamen accusantibus judicibus quos non veritas, sed accepta potestas audiri faciebat, non fuit qui refelleret quidquid illorum testimonium asserebat. Caeterum quia Susannam majoris longe meriti quam me noverat Deus esse, motus misericordia ei statim inventus est non deesse, mittens ei Danielem, qui testes reprobos convicit falsitatis, et errorem caeterorum reduxit ad semitam veritatis. Ego vero tanquam Joseph in infamia sum relictus, tanquam reus adulterii carceri sum addictus , et non decreto legis, sed potius ira regis coactus sum dedecus sustinere, quod verius in alterum posset judicii aequitas retorquere. Sed regina volens humano rea judicio non teneri, nec in se poenam satis meritam retorqueri, prior in clamorem prorumpere callida festinavit, et retento viri pallio testes sibi servulos convocavit. Ille ergo indiciis non tam veris, quam verisimilibus, et horum testimoniis reginae plus justo faventibus, quod falsum erat, verum esse rex uxorius aestimavit, et non tam juste quam potenter poenali virum ignominiae destinavit. Sic per astutiam accusantis, et ignorantiam judicantis Joseph immeritus poenas solvit. Et eam quae meruerat, praesens ruina non involvit, eo quidem judicio, quod nostrum ad liquidum nullus novit, quos Deus adhuc ad 41 suorum secretorum notitiam non promovit. Sed non miror si rex incredulus vel Aegyptia mulier sic agebat, quorum neuter divinae religioni vel justitiae serviebat: quos loco et genere tenebrosa Aegyptius continebat, ad quos parum sive nihil viri salus Israelitici pertinebat. Denique scriptum est. « Oderant autem Aegyptii filios Israel . » Caeterum si filii Israel alterutrum gravare dilexerunt, si majores patriarchae Joseph minorem detraxerunt , Amos propheta, imo sanctus, qui per eum Spiritus loquebatur, ostendit manifeste, quid quare hujusmodi hominibus inferatur: « Vae, ait, qui opulenti estis in Sion, optimates capita populorum, qui separati estis in diem malum, et appropinquatis solio iniquitatis: qui comeditis agnos de grege, et vitulos de medio armenti, qui canitis ad vocem psalterii sicut David; putaverunt se habere vasa cantici bibentes in phialis vinum, et nihil patiebantur super contritione Joseph . » Cum propheta iste plura enumerasset, quorum rei principes populi tenebrantur, et propter quae illud Vae, quod praesumit, justo judicio merebantur, ad extremum intulit: « Et nihil patiebantur super contritione Joseph , ut plane ostenderet, quia in hoc summa totius nequitiae consummatur, quod minor frater majoris imperio conteratur: quod illo passo nulla iste misericordia moveatur, quod illo tabescente iste hilarescere videatur. Unde cum majores patriarchae graves in Aegypto molestias paterentur, cum ad explorandum infirmiora terrae venisse dicerentur; cum educti de carcere, unum tamen in vinculis relinquere cogerentur : nulla magis causa reputant se haec incommoda promereri, quam quod fratri minimo noluerint antea misereri. « Merito, inquiunt, haec patimur, quia peccavimus in fratrem nostrum, videntes angustiam animae illius, cum deprecaretur nos, et non audivimus, idcirco venit super nos ista tribulatio . » Quod si frater arguitur qui conterit fratrem suum , nunquid non et civitas arguenda est conterens civem suum, cum in ea quanto major sapientium multitudo, tanto major debeat esse justitiae rectitudo? Si autem civitas non Babylonia, quae confusio nominatur, sed civitas Jerusalem, quae pacis nomine titulatur, civitas, ut scriptum est olim, plena judicii , civitas sancti, civitas quam elegit Dominus, ut ei cognitio sui nominis infundatur, ut de Sion exeat lex, et verbum Domini de Jerusalem diffundatur : si haec, inquam, civitas indiscrete quidpiam egerit potius quam prudenter, si non juste, si non pie, sed magis pro imperio violenter, quis non stupeat, quis non lugeat, quis sustineat patienter? « Videns hujusmodi civitatem Jesus, flevit super eam . » Et alibi: « Jerusalem, Jerusalem, ait, quae occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt . » Missi quidem sumus ad hanc Jerusalem ut salvemur, ut ea et docente et ducente de Babylonia liberemur, ut cuivis educto, juxta prophetam, cum panibus occurrat fugienti, et coelestium secretorum aquas proferat sitienti . Quae si pro panibus lapides ingerat, pro aquis salubribus venenum offerat, quis non exhorreat, quis non resiliat ab hujusmodi nutrimento, imo tam intolerabili, tam detestabili detrimento? Recte Paulus confusionem hujus expertus civitatis, quae suis infert civibus iram pro spiritu lenitatis, in manus ethnicorum potius vult dimitti, quam ad illam confusam et detestabilem rursus mitti. Confusa quidem erat cum eumdem Paulum eductum extra templum absque misericordia flagellaret , cum in illius mortem insatiabiliter anhelaret, expletura propositum, nisi Lysias tribunus militum festinus adventaret, et de percutientium manibus eum cum vi maxima liberaret. « Nuntiatum est, inquit, tribuno cohortis, quia tota confunditur Jerusalem . » Post biduum autem cum idem Paulus apud Caesaream teneretur, et astantibus Judaeis pro seipso coram Festo praeside loqueretur, ostendens quia neque in templum, neque in legem Judaeorum quidpiam deliquisset, et eorum flagella et contumelias injuste pertulisset, Festus volens Judaeis accusantibus complacere, loquenti Paulo ita legitur respondere: « Vis Jerosolymam ascendere, et ibi de his judicari apud me? » Vis, inquit, ad civitatem regiam proficisci, ut ibi merearis quod justum aestimas plenius adipisci, ubi lex tua viget, ubi gentis tuae principes conversantur, qui pondus et pondus abhorrentes, examen subdolum aversantur, ubi fons misericordiae, ubi sedes justitiae reperitur, ubi juxta Moysen sicut superior, ita et inferior exauditur! At ille sciens in Jerusalem tale quid non haberi, eamque legis vinculo affectu misericordiae, justitiae perpendiculo non teneri, exhorret et recusat illius judicio praesentari, prudenti consilio magis eligens apud exteros judicari. Ad tribunal, inquit, Caesaris sto, ibi me oportet judicari, Judaeis non nocui, nemo potest me illis donare: Caesarem appello . Non vult Paulus ascendere Jerusalem ut ibi judicetur, ne cum judicari debeat, potius lapidetur, quai Scribae, Pharisaei, principes sacerdotum, populi seniores, ad lapidandum quam ad recte judicandum fuerant promptiores. Quorum voluit, sed non praevaluit 42 idem Paulus serenare confusionem, tumultum compescere, solvere pestiferam unionem, reddens tam illis quam caeteris multipliciter rationem, quod nullam templo, legi, populo intulerit laesionem, addensque suam sententiam tot et tantis testimoniis communire, ut propter multam ejus et scientiam et eloquentiam, Festus eum praeses diceret insanire: « Insanis, inquiens, Paule: multae litterae ad insaniam convertunt te . » Quod si vir tantus, gentis suae principes non sedavit, non sermonibus, licet veris ad veritatis lineam revocavit, quis ego sum ut ad cognitionem veri meos possim reducere seniores, et ad parcendum mihi reddere proniores? Quando vel quomodo ad eorum remotas ab invicem domos potero pervenire, vel eosdem illic sedentes invenire, ut reddens singulis rationem faciam eos aliud quid sentire, et quod evertere voluerunt mutato proposito resarcire? Vel quando vel quomodo eos rursus potero congregare, vel forte congregatos ad audiendum me parvulum inclinare, in quorum consessu, ut multi asserunt, vix aliquis exauditur, nisi pari vel forte ampliori fastigio nominis insignitur? « Dives quippe, ut legistis, locutus est, et omnes tacuerunt. Pauper vero locutus est, et dicunt: Quis est hic? » Loquenti ergo diviti facile divites accesserunt, et suae privilegio potestatis absentem pauperem oppresserunt, tanta animositate quod in oculis suis erat placitum exsequentes, et me nullo munitum defensore habenis liberioribus persequentes, ut nec parcerent diei festo: « Ne forte tumultus fieret in populo . » Cum enim dies festus eorum ageretur, et coacto concilio super me consilium haberetur, quidam veteris irae non immemores tempus adepti praeoptatum, me latentem, me a multis ibi praesentibus eatenus ignoratum, suggesserunt, coegerunt in conspectu omnium nominari, et suspensum ad solem cunctis notum, imo notabilem demonstrari. Mira res! Mea in angulo apud se parvitas delitescit, et in eorum concilio mea infamia omnibus innotescit: qui cum soluta statione ad sua singuli recesserunt, quod de me acceperunt, longe lateque ampliato foenore refuderunt. Sic illis deferentibus, et sinistro rumore cuncta complentibus: dum prolata in me sententia ab eis ventilatur, ubique locorum cognitio mei nominis divulgatur, et quae angustis finibus eotenus fuerat circumclusa, jam non praeconio sanctitatis, sed artificio falsitatis ubique gentium est diffusa. Magna itaque orta est disceptatio in sermonibus diversorum, propter hujus famae vel infamiae novitatem sibi invicem adversorum: aliis dicentibus quia bonus est, aliis dicentibus: « Non, sed seducit turbas . » Alii enim aestimant juste mihi dedecus hoc illatum, putantes verum esse quidquid a tantis primatibus audiunt confirmatum: alii vero dicunt, quia inimicus homo zizaniam super triticum seminavit , et accusator fratrum veritatem mendacio subjugavit. Quorum qui verius sentiant, qui justius eloquantur, qui zelo rectiori eamdem justitiam amplectantur; ille quem nihil latet omnium Judex novit, qui sincerae notitiam veritatis a cunctis penitus non removit. Nonnullis enim innotuit, et adhuc forte pluribus innotescet, vestraeque prudentiae quandoque plenius elucescet, quia ob hoc illorum iram compellor sustinere, propter quod debueram ampliorem gratiam obtinere. Si enim denudati Noe verenda nequaquam nota feci, sed in modum Sem et Japhet eis pallium superjeci, quare, quaeso, mihi maledictio Chanaan irrogatur, cum Noe bene pro meritis Sem et Japhet, benedictionis munera largiatur? Si cum Saul ventrem purgaret, super eum gladium non extraxi, sed in eum irruentes revocavi milites, et retraxi, quare idem Saul gravat et persequitur me pusillum, fortium castra cogit contra puliceam imbecillum? Ut vobis fatear, non liquet plane quare factus sim odiosus, nisi quia ut potui factus sum quibus debui fructuosus, juxta quod ut quasi per somnium recolo, quidam ethnicus pulchre dicit, qui fructiferam arborem loquentem introducit : Nil ego peccavi, nisi si peccasse vocetur Annua cultori poma referre suo. Quia ergo pro bonis mala mihi, quantum arbitror, inferuntur et eadem non sine forti patientia sufferuntur, neque ego Paulus esse merui, qui non solum nullis tribulationibus enervatur, sed in eis spe mercedis, et coronae glorians gratulatur, vestram quaeso dignationem, mihi misericorditer occurratis, et sub fasce laboranti precum vestrarum humeris succurratis, ut cum mea parvitas impari gravamine jam facescat, ad id sufferendum vestris meritis revalescat. Quaeso, ut pro puero qui male torquetur, bonum Dominum exoretis, vestroque interventu, centurionis vice, in salutem pristinam reformetis, ut et paralytico optatum remedium conferatur, et laus digna vestrae fidei referatur. Quaeso, ut jacentem in lecto ante pedes Jesu per tegulas deponatis, et grata importunitate tardantem medicum inflectatis, ut quem languor ad exitum curvat, ne vel sustineat corpus suum, ille potens erigat, et ambulantem jubeat tollere lectum suum . 43 Quia vero, juxta quemdam ethnicum dulce loqui miseris, paulo diutius sum locutus, meamque miseriam verbis, et si non sufficientibus, tamen pluribus prosecutus, aestimans nonnullum mihi remedium impertiri, si a vestra dignatione merear vel audiri. Si autem abundantiori beneficio mihi rescribere non gravetur, major et efficacior mihi consolatio conferetur, quia vulnus animi quod crudescit gravi tribulantium ferramento, non mediocriter mitigatur verborum consolantium lenimento. In hac ergo loquendi clausula dico et desiderio vos valere, et vob scum caeteros, qui meis non recusant tribulationibus condolere.
(Judic. IX) (Act. VII) (Act. XXI) (Job XXXVIII) (Act. XXI) (Psal. XCII) (Psal. XLIV) (Isa. I) (Psal. LIV) (Psal.
XL) (Job VI) (Coloss. III) (si dici fas sit) (Deut. XVI) (Joan. VI) (Dan. XIII) (Gen.
XXXIX) (Exod. I) (Gen. XXXVII) (Amos VI) (ibid.) (Gen. XLII) (ibid.) (Malac, II) (Isa. I) (Mich. IV) (Luc. XIX) (Luc. XIII) (Isa. XXI) (Act.
XXI) (Act. XXI) (Act. XXV.) (ibid.) (Act. XXVI) (Eccli. XIII.) (Matth. XXVI) (Joan. VII) (Matth. XIII) (Gen. IX) (I Reg. XXIV.) (Matth. VIII;
Luc. V)