EPISTOLA LXXVIII. AD JUSTINUM AUGUSTUM.  Ad evitandam discordiam nihil innovandum: et de his qui ad communionem admitti possunt Epiphanio scriptum.
Hormisda Justino Augusto.
Scio quidem, venerabilis imperator, clementiam tuam conscientia boni operis tantum esse contentam; nec in his quae pro catholicae Ecclesiae unitate disponitis, humanis laudibus indigere, et magni studii gloria non digna remuneratione vilescat. Quanta est enim circa eum humani summa praeconii, cui contigit terrarum regna committi? Cum eo noxia sint blandimenta adulationis suspicioni, quae humilitas detulerit imperanti. Et alias secundum evangelicam traditionem necesse est ut fructu supernae remunerationis careat, qui retributionis laudem exspectat. Hinc mansuetudinem vestram omni bonitatis perfectione pollentem, ad Deum universa quae memorabiliter facitis referre non ambigo, nec caduca cogitantes, ab illo exspectatis pro actuum vestrorum retributione mercedem, quem bonorum omnium constat auctorem. Et tamen ego divinis, quibus obsecundo, convenio institutis, ne religiosae conscientiae vestrae beneficia conferta dissimulem, ne taciturnitas mea, quae vobis crescit ad gloriam, mihi, quod absit, vertatur in culpam. Novi enim de illis decem Domini et Salvatoris nostri pietate mundatis, quia et novem sunt nota ingratitudinis improbati, et unus testimonium fidei et merita receptae salutis retulit, qui gratiarum actionem sanatus exsolvit. Exsequor exempla quae didici, et quod per officii mihi crediti materiam praedico, sub occasione litterarii sermonis exhibeo. Ago gratias quanto amplius possum, et si quantas debeo non possum: sed solatium mihi est quod de beneficiis mecum vestris mundus exsultat, et laceratae hactenus Ecclesiae membra ad compagem suam revocata gloriantur. Reduxisti populis fidem, persecutus errorem; inclinata est superbia inimicorum Ecclesiae Dei, et humilitas erecta fidelium. Magna res tibi contigit, imperator: magna in te emolumenta cum potestate coierunt, quae merearis intellige. Non exiguam in te partem boni operis illius quod vadens ad coelos Dominus noster Jesus Christus contulit transtulisti: nam pacem quam ille discipulis dedit per te mundus invenit: non dubium congratulari tibi angelos coeli: nam si juxta assertionem evangelicam laetitia est eis super uno peccatore salvato, quae potest esse populo? Salve Ezechias praesentis aetatis. Nam etsi fuerunt ante eum reges Juda bonum qui facerent, nullus tamen eorum dissipavit excelsa; tu quoque schismatum et superbiae dissipator, et cultus veteris restitutor, praesume tibi similitudine illius annorum augenda curricula, qui operum ejus imitaris exempla. Haec omnia, quae ad majus gloriae tuae spectant augmentum, non stimulo adhortationis alienae, non ullis precibus excitatus aggrederis: solus tibi in consilio Deus: non est qui se ad participationem tanti operis tentet inserere: tibi debes actionis hujus studium, tibi bonae actionis effectum. Tu me, venerabilis imperator, Ecclesiae vulnera tam longa moerentem ad spem reddendae salutis animasti. Tu me post tam continuos turbines jam pene desperatione cessantem ad novam tranquillitatem directis ultro piis litteris excitasti: hoc quoque procul dubio divina intelligentia conferente, ut inter ipsa tui principatus exordia fidei ejus dicares obsequium, cui acceptum debebas imperium, sed qui te ad incipienda haec non potui primus impellere; nunc majore fiducia tantis beneficiis compellor provocatus orare, ne patiaris in re tam boni operis esse defectum; ne manus, quas ad Deum erigis, accepti operis perfectione suspendas. Negare non possum pro domini nostri haec me affectu et unitatis exposcere: sed fateor et saluti tuae pro tanta mansuetudinis gratia haec studia me debere. Scriptum est enim quia qui perseveraverit usque ad finem salvus erit . Nec vos aliquorum obstinatio reddat a proposito pigriores. Durum est, ut efficacior sit eorum pertinacia qui dividunt pacem, quam eorum qui asserunt unitatem. Amentur vulnera cum provideantur pro salute remedia, et praeoptabile . . . . putetur se . . . . mortuis quam inhaerere cum vivis. An non aequum est, ut religiosi principis subdantur imperio qui non moventur exemplo? Non omnis aeger remediis salubribus acquiescit, et medendi studium saepe ipsis quibus adhibetur ingratum est: et tamen grata est pro salute necessitas, nec ipsi post respirationem non sunt beneficiis obnoxii qui curantur inviti. Cavenda est sublilium magna circumspectione calliditas, qui ingerunt difficilia, dum nituntur labefactare composita. Et quis hoc possit admittere, ut ad illa per pacem credamur adduci, ad quae non potuimus discordiae necessitate compelli? Et putetur aequum, ut contra salutem princeps subjectorum voluntatem sequatur, quam pro sua salute subjecti, principis non famulentur imperio? Ipsam tibi mecum, venerabilis fili, crede Ecclesiam Dei supplicare, ut eam sine macula et ruga, sicut scis Domino placere, custodias; nec in eam oculus ille qui pervigilat naevum aliquem quem aversetur aspiciat. Ama quod a Deo compunctus elegisti, et intemeratum serva illud cujus pars esse voluisti. Fuerit ante sollicitudo tantum mea, nunc unam nobis causam tua fecit esse clementia. Nec austeriorem me quisquam dicat esse prioribus, nec adhortatio alicujus pro sententiae auctoritate teneatur. Diligentiorem me non pertinaciae studium, sed scandala, secuta fecerunt. Forte inter initia locus esse potuit lenitati: male per accessus praecedentium temporum errorum augmenta creverunt. Non parvi habeas, fili sanctissime, quod curasti, ubi sancta Chalcedonensis synodus, et inter sanctos venerandi papae Leonis religiosissima constituta locum alicujus honoris habuerunt? Ubi non adversum tanta fidei fundamenta quasi quodam bellicum hostium Dei insonuit exercitus? Quanto acrioribus haec impetita sunt jaculis, tanto validioribus sunt munienda subsidiis. Rogo, clementissime imperator, ne me aut ad delenda haec quae dudum beneplacita sunt, aut mutanda compellas. Vox enim illa auribus meis indesinenter immurmurat: Quia nemo manum ad aratrum mittens, et post se respiciens aptus est regno Dei , cum in evidenti sit, quia poenitentia malorum est operum, non bonorum. Sed quanquam his urgemur angustiis, tamen propter mansuetudinis tuae considerationem, et venerabilium legatorum Joannis episcopi Heracliani presbyteri, et Constantini diaconi allegatio nos non inhumana permovit, qui innocentibus aut ignaris causae remedia credidit esse poscenda: ad fratrem et coepiscopum nostrum Epiphanium scripta transmisimus, ut memor fidei, memor religionis, quos dignos susceptione esse crediderit, et alienos a communione quam respuimus, sicut asseritur, innocentes eos ad societatem suae communionis admittat, libelli tamen qui a nobis interpositus est tenore servato. Melius est enim et magis Deo placitum, si salva fide ecclesiastico corpori jungantur abscissi, quam in abscissos transeant, qui in beati Petri immaculata communione manserunt. Data septimo calendas Aprilis, Valerio viro clarissimo consule .
(ne) (Matth. X) (sicut notum est) ( Edit Rom. deserenda) (Luc. IX) (anno Domini 521)