EPISTOLA CLIII. AD EUMDEM.
Venerabili fratri ROGERIO Wigorniensi episcopo et salutem, et eum praetimere, qui potest et corpus et animam perdere in gehennam.
Dilectionis vestrae litteras diligenter inspeximus: consilium, quod necessitati nostrae vestra discretio fideliter ex proposito ministravit, libratis hinc inde rationibus, adhibita deliberatione perpendimus ex fraternae charitatis dulcedine provenire, conjicientes quod fides vestra ulterius cohiberi non poterit, quin in conspectu principum, sicut viri generosi nobilitatem et religiosi pontificis zelum decet verbum Dei libere prosequatur. Agimus itaque gratias devotioni, congratulamur prudentiae, propositum quo dominum regem pro nobis, imo pro causa Dei, solito vigilantius et instantius convenire decrevistis, plurimum approbamus, rogantes ut, quod in hac parte promittitis, citius aggrediamini, facia is frequentius, et nihil ex contingentibus omittentes, studiosius impleatis. Spes enim est, quod fideliter evangelizanti verbum adjiciet Dominus virtutem multam. Siquidem fidelis est in omnibus verbis suis, qui hoc pastoribus Ecclesiae repromisit. Et quidem credibile est, nec aliud nobis persuaderi potest, quod si vos et alii fratres nostri eum ab initio, prout justum fuerat, convenissetis, nequaquam tantum in perniciem ecclesiae pravorum consiliis licuisset. Sed quia nullus fuit aut rarus, quod sine rubore et gemitu non eloquimur, qui eum statueret contra faciem suam, et revocaret a consilio impiorum, res in id discriminis et infortunii delapsa est, ut se nequaquam putet ex quacunque causa corripiendum, qui se in tantis praesumptionibus et tam manifestis impietatibus recolit a nullo fuisse correptum. Nos autem ipsi diu siluimus, et utinam animae meae nimium tantas Christi injurias dissimulanti non esset ex conscientia dicendum: Vae mihi, quoniam tacui! fuimus patientes cum Ecclesia Romana, quae eum tanquam delicatum filium et tenellum in multa mansuetudine supportabat, ut patientia ejus nobilem, quod decens fuerat, animum ad poenitentiam provocaret. Utinam non semper abusus esset patientia ejus et nostra. Et ne quid eorum, quae gerenda videbantur a nobis, omissum dici possit, coram Christianissimo rege et optimatibus totius regni Franciae humiliavimus nos, prostrati ad pedes ejus, causam totam quae inter nos vertitur, salvo honore Dei in ejus arbitrium conferentes. At ille ut audivit honoris divini mentionem, adversus innocentiam nostram vehementer excanduit, et proponens quod voluit, utique quod non debuit, quoniam, ut pace ejus dictum sit, res aliter se habebat, in contumeliam supplicis implorantis misericordiam, et cum omni devotione obsequium offerentis, famam nostram, quod ei remittat Deus, ut nos de ipso loco exsilii perturbaret, suis adinventionibus studuit onerare. Audivimus omnia patienter, sperantes indignationem ejus mitigandam fore, si acerbitatem, quam mente conceperat, sine contradictione penitus effudisset; praesertim cum domini papae majestas interveniret, praefati regis et optimatum Franciae diligentius intercedens adesset praesentia, et sanctissimi viri Carthusienses et Grandimontani, quos vel solos oportuerat pro sua reverentia exaudiri, misericordiam exactissime implorarent, denuntiantes ei familiarius et expressius quod oculata fide perceperant, nobis a domino papa restitutam et collatam animadvertendi in eum, et terram suam, et malefactores Ecclesiae plenariam potestatem. In omnibus tamen his non est aversus rancor ejus sed usque in hodiernum diem permanet manus ejus extenta, in depopulationem Ecclesiae crudescit amplius. Sed nec ipsum latet, quod nobis potestas restituta est cum hoc ex litteris apostolicis, quas in secundo colloquio recepit, certissime teneat. Verbum praeterea, quae continentur in illis litteris, nobis alia indulta sunt, quibus, auctore Deo utemur contra eum et alios Ecclesiae persecutores, nisi ei reddiderit pacem. Et ea quidem innotescere poterunt, sicut desideratis, in brevi, si in voluntate Dei fuerit, ut colloquamur; aut aliquis e vestris ad nos transiens, cum illo communicari oporteat. Exspectamus enim emendationem illius, quem potius ex alieno instinctu, quam spiritu proprio credimus tam immaniter in ecclesiam desaevire. Eos ergo pro parte tradidimus Satanae in interitum carnis, ex justis et manifestis causis, urgente necessitate officii, et ratione juris persuadente, ut in poena membrorum sanetur caput, et ab inferni laqueis extrahatur, quibus se ipsum, dum Ecclesiam persequitur, incessanter astringit. Reliquos autem, sicut vobis denuntiatum est, Deo disponente anathemate simili condemnabimus, nisi interim condigna satisfactione sententiam declinaverint imminentem, Ipsi enim regi detulimus hactenus, et in spe pacis adhuc differre disponimus, nec eum anathemati subjiciemus, aut regnum interdicto, dum hoc cum indemnitate salutis et salva constitutione sedis apostolicae dissimulare licuerit. Quod autem rogastis, ut vobis liceat excommunicatis communicare, quasi ut per hanc Dei offensam sit expeditior via ad gratiam regis et pacem Ecclesiae reformandam, tanquam non sit a Deo, sed per humanam astutiam redintegranda, mirum est quomodo venerit in animum sapientis, praesertim episcopi, quem oportet habere zelum legis, qui dissuadentem audivit Apostolum: Ne mala faciamus, ut proveniant bona. Quae est societas luci ad tenebras? Quae conventio Christi et Belial! Quis consensus templo Dei cum idolis? Quae participatio fidei cum iniquitate? Sed timetis regem. Deus certe fuerat praetimendus. Paupertas horrori est, et proscriptionis injuria. Sed tales Christus confessores agnoscit eos, qui pro justitia persecutionem patiuntur, beatos esse denuntians, non eos qui croceis induti sunt, qui primos habent recubitus, qui salutationes excipiunt clariores, qui epulantur quotidie splendide, quibus mundus blandiens adulatur, ad singula eorum dicta vel facta clamans: Euge, euge. Si hominibus placerem, ait vas electionis, Christi servus non essem. Quoniam qui hominibus placere desiderant, confundentur. Edicta fortasse recolitis, quibus publicus hostis censetur, qui contra regis voluntatem praesumit aliquem, ex quacunque causa, sententia anathematis condemnare. Sed nunquid excidit a memoria quod sacerdoti denuntiat Spiritus sanctus: Quod nisi annuntiaveritis impio iniquitatem suam, sanguinem ejus de manu tua requiram? Nonne qui corripientem non audit Ecclesiam, ut ethnicus habendus est et publicanus? Sed objicietis quod tempora mala sunt, quasi ea bonus non disposuerit Deus, et beati non sint, qui faciunt judicium et justitiam in omni tempore. Ne timeatis, ubi non est timor, frater amande: quia plures nobiscum sunt, quam cum illis. Et qui dat jumentis escam ipsorum, et corvorum pullis, cultores suos in necessitate non deseret, et ut paucis nostrum expediamus consilium, consulite legem et prophetas, consulite Evangelium et Apostoli verba, sanctorum Patrum revolvite sanctiones, et horum omnium erit auctoritate perspicuum, quod sine dispendio salutis et ordinis non potestis excommunicatis communicare. Christus est qui denuntiat, quod nemo potest duobus dominis servire, Deo et mammonae. Et profecto si ponamus corda nostra super vias nostras, et conscientias nostras subtilius excutiamus, maxima pars sacerdotum hoc in offensione potentum formidamus, ne nobis divitiae subtrahantur, aut fallax, momentanea et umbratilis gratia. Neque haec dicta videantur, quasi cultricem mammonae suspicemur nobilitatem vestram, quam constat prae honestate semper contempsisse divitias, sed ut promptam obedientiam fidei vestrae, si tamen verbis incitari potest, ut in charitate amplius ferveat, exhortatione proposita reddamus promptiorem. De vestra igitur sinceritate plenam fiduciam obtinentes, praecipimus in virtute obedientiae, et periculo salutis et ordinis, quatenus ante denuntiatos excommunicatos evitetis, et per episcopatum vestrum, prout canonum censura praescribit, denuntiatione publica faciatis a cunctis fidelibus evitari. Scitis quod melior est obedientia quam victimae, et non acquiescendi voluntas idololatriae comparatur. Contra tergiversationes adversantium muniti et tuti sumus. Nec dubium quod in brevi per gratiam Dei, veritas nos liberabit et vos. Persecutor jam quinquennio depopulatur Ecclesiam, proscribit innocentes, addicit clerum, sacerdotum, imo et pontificum, ne legem Dei loquantur, ora concludit; ecclesiasticae potestatis, ne crimina puniantur, jura cohibet et exstinguit, et a nobis, ut in tanta Christi contumelia sileamus, exigitur? Silent et silebunt profecto mercenarii, sed quisquis Ecclesiae pastor fuerit, procul dubio jungetur nobis. Si ulterius dissimularemus, timendum fuerat, ne ultor injuriarum Dei gladius in capita nostra merito convertatur. Nec moveamini, si non dispensamus ad preces vestras, quod dispensari non potest, quia nec Romanus pontifex hanc habet auctoritatem. Qui, quamvis excommunicatos licenter absolvat, novit tamen participationem eorum sibi jure perpetuo interdictam. Impoenitentes autem et persistentes in scelere et voluntate peccandi, non apostolus, non angelus licenter absolvit. Valete.