EPISTOLA XIX. AD AMICUM R. JURIS CANONICI STUDIOSUM.
ARGUMENTUM.-- Duas quaestiones propositas diluit. Altera est, an mulier quae existimans virum suum obiisse, monasticen professa est, eo reverso, sua auctoritate virum repetere possit. Altera, an eadem, viro deinde mortuo, teneatur monasticen repetere.
PETRUS Blesensis Bath. archidiac., dilecto socio et amico R., salutem, et si quid melius est salute. Nuper in conflictu scholastico quaedam quaestiones, sicut asseris, deductae in medium, tuum animum in dubio suspenderunt. Eas mihi proponis, earumque solutionem cum instantia petis; verumtamen cum sis in scholis, ego autem in castris; et cum jam biennium in legibus et decretis expenderis, vereor ne tentative hoc facias, ut sic me in simplicitate mea callide comprehendas. Poteram tibi dicere, quod prudens illa mulier Jacob quaerenti caput Sibae legitur respondisse: Proverbium est, inquit, ut qui interrogant, interrogent in Abela. Qui interrogant, interrogent Parisiis, ubi difficilium quaestionum nodi intricatissimi resolvuntur. Quaestionum, quas proponis, solutionem apud eos facilius invenire poteris, qui in talibus se exercent. Ego quidem, quod scio, non invideo tibi; utinam voluntaria oris mei beneplacita tibi faciat Deus, ut quaestiones quas proponis, etsi non ad rationem, saltem ad hominem possint solvi! Mihi autem sufficere credo, si solutionem quam daturus sum, unius legis, aut canonis auctoritate firmavero. Quaeris de muliere, quae virum suum peregre profectum ex verisimili bonorum virorum relatione credens concessisse in fata, monasterium ingressa, et velata est, utrum viro ejus redeunte, et eam non repetente, sua possit auctoritate exire, et virum repetere? Quaeris etiam, si, postquam professa est propositum sanctitatis, restituenda sit viro; utrum, eo postea mortuo, cogenda sit ad observantiam voti sui? sublata enim est causa, quae ad tempus votum ipsius suspendere videbatur. Primae quaestioni respondeo; quia votum continentiae, quod emisit citra auctoritatem et licentiam viri sui, eam obligare non potuit. Quod manifestissime liquet ex octava synodo, ex synodo Eugenii papae, ex epistola Gregorii ad Urbicum, ex epistola Nicolai, et dictis Augustini. Hieronymus etiam super Epistolam ad Titum id ipsum constanter affirmat; Ambrosius etiam in libro Quaestionum Novi et Veteris Testamenti, mulieris votum reprobat, nisi consensus viri pariter voventis assistat. Id ipsum autem Augustinus in Quaestionibus Numeri manifeste declarat. Licet autem ex concilio apud Compendium habito videatur, quod nisi vir eam revocaverit, exire non possit, intelligere debes eam exire non posse, si vir continentiam vovere voluerit; alioquin si vir pariter converti renuit aut uxorem revocare contemnit, per ecclesiam cogendus est, vel uxorem suam repetere vel se vinculo castitatis astringere, testificante hoc Augustino super centesimum quadragesimum nonum psalmum. Quod si objicias, quia in sua potestate erat, nunquam a viro debitum carnis exigere, et quod in hoc se potuit obligare: respondeo, quod cum Apostolus dicat quia vir non habet potestatem sui corporis, sed mulier, et versa vice, illa corpori suo, quod suae potestatis non erat, non potuit citra licentiam viri legem castitatis indicere. Quod habes expressum ex epistola Alexandri secundi Landulpho. Caeterum, cum errore inducta votum castitatis emiserit, votum hoc obligatorium non videtur; cui etiam, ut verum fatear, non consensit. Nam juris assertione civilis, nihil est quod magis impediat consensum, quam error qui imperitiam detegit. Si ergo mater esse desiderat, exeat in nomine Domini, et repetat conjugales amplexus, si vir aut pariter converti renuit, aut uxorem revocare contemnit. Quod si vir postea vere mortis tributum exsolverit, ipsa liberata a lege viri, nubat, cui vult, in Domino: nec votum, quod ab initio non tenuit, observare cogatur. Nam expressa similitudinis forma, servus quem dominus a monasterio extraxit, si postea consequatur libertatis beneficium, et jam non sit, quod impediat votum ejus, tamen ad vitae arctioris propositum non cogetur. Haec tuae inquisitioni communico, sicut ministrat in dulcedine sua pauperi Deus. Si quid elegantius tibi datum fuerit desuper, non invideas mihi; nam sicut a magistro, sic a discipulo meo paratus sum erudiri. Damnatissima enim est illa erubescentia, quae sic a minore, sicut a majore, doctrinae beneficium non acceptat. Librum meum De praestigiis fortunae, quem postulas, adhuc habere non potes; prius enim, quam exeat in publicum, sentiet castigatioris limae judicium, ne illic aliquid informe, vel incivile remaneat, quod oculos aut aures legentis offendat. Quod autem et per litteras, et per clericum tuum scire desideras, quare hoc novum opusculum meum De fortunae praestigiis inscribatur, cum nihil in eo legatur, quod non sit de Novo aut Veteri Testamento assumptum, hoc in causa esse cognoscas. Primus liber sufficienter edisserit, nihil esse fortunam, eorumque satis probabiliter reprobatur opinio, qui ex quadam praestigiosa varietate fortunae, rerum temporalium metiuntur eventus: cum hanc ipsam mutabilitatem eventuum Dei providentia in se immutabiliter operetur. Ideoque in capite libri scriptum est: De praestigiis fortunae, non ut fortuna sit aliquid, vel ejus praestigia, sed ut in magnificentia, vel humiliatione hominum, quae a multis fortuita et incerta creditur, cuncta procedere convincantur ex dispensatione divina. Et, ut hoc oculata fide cognoscas, quinque hujus novi operis quaternos tibi mitto, ut translegas, non transcribas, ipsosque mihi per latorem praesentium cum omni festinatione transmittas. Bene valeas, amice in Christo charissime.