EPISTOLA V. GREGORII PAPAE III AD CAROLUM MARTELLUM MAJOREM DOMUS REGIAE FRANCIAE.  Pro suscipienda sanctae Ecclesiae Romanae defensione adversus reges Longobardorum, qui illam armis suis vexabant.
Domino excellentissimo filio Carolo subregulo Gregorius papa.
Nimia fluctuamus tribulatione, et lacrymae die noctuque ab oculis nostris non deficiunt, quando conspicimus quotidie et undique Ecclesiam sanctam Dei a suis, in quibus spes erat vindicandi, destitui filiis. Propterea coarctati dolore in gemitu et luctu consistimus, dum cernimus id quod modicum remanserat praeterito anno pro subsidio et alimento pauperum Christi, seu luminarium concinnatione, in partibus Ravennatum, nunc gladio et igne cuncta consumi a Luitprando et Hilprando regibus Longobardorum. Sed in istis partibus Romanis mittentes plures exercitus similia nobis fecerunt et faciunt, et omnes scalas sancti Petri destruxerunt, et peculia quae remanserant abstulerunt. Et nulla nobis abs te, excellentissime fili, refugium facientibus pervenit hactenus consolatio. Sed, ut conspicimus, dum indultum a vobis eisdem regibus est motiones faciendi, quod eorum falsa suggestio plus quam nostra veritas apud vos recepta est, et timemus ne tibi respiciat ad peccatum; quando nunc, ubi resident ipsi reges, ad exprobrationem nostram ita proferunt verba dicentes: Adveniat Carolus, apud quem refugium fecistis, et exercitus Francorum, et si valent adjuvent vos, et eruant de manu nostra. O quam insanabilis dolor pro his exprobrationibus in nostro retinetur pectore, dum tales ac tanti filii suam spiritualem matrem, sanctam Dei Ecclesiam, ejusque populum peculiarem non conantur defendere! Potens est, charissime fili, ipse princeps apostolorum, ob a Deo sibi concessam potestatem, suam defendere domum et populum peculiarem, atque de inimicis dare vindictam: sed filiorum fidelium mentes probat. Non credas, fili, falsidicis suggestionibus et suasionibus eorumdem regum. Omnia enim tibi falso suggerunt, scribentes circumventiones, quod quasi aliquam culpam commissam habeant eis duces, id est Spoletinus et Beneventanus. Sed omnia mendacia sunt. Non enim pro alio eosdem duces persequuntur crimine, nisi pro eo quod noluerunt praeterito anno de suis partibus super nos irruere, et, sicut illi fecerunt, res sanctorum apostolorum destruere, et peculiarem populum depraedari, ita dicentes ipsi duces: Quia contra Ecclesiam sanctam Dei ejusque populum peculiarem non exercitamus, quoniam et pactum cum eis habemus, et ex ipsa Ecclesia fidem accepimus: ideoque mucro eorum desaevit contra eos. Nam ipsi praedicti duces parati fuerunt et sunt secundum antiquam consuetudinem eis obedire; sed illi retinentes iram, pro eo quod superius diximus, per exquisitam occasionem volentes illos et nos destruere et invadere; ideo utrosque persequentes vestrae bonitati suggerunt falsa, ut et duces illos nobilissimos degradent, et suos ibidem pravos ordinent duces, et multo amplius quotidie, et ex omni parte Dei Ecclesiam expugnent, et res beati Petri principis apostolorum dissipent, atque populum peculiarem captivent. Tamen ut rei veritas vobis penitus declaretur, Christianissime fili, jubeas post ipsorum regum ad propria reversionem tuum fidelissimum missum, qui non praemiis corrumpatur, huc dirigere, ut propriis oculis persecutionem nostram, et Dei Ecclesiae humiliationem, et ejus rerum desolationem, et peregrinorum lacrymas conspicetur , et tuae devotioni omnia pandat. Sed hortamur tuam bonitatem coram Domino, et ejus terribili judicio, Christianissime fili, ut propter Deum et animae tuae salutem subvenias Ecclesiae sancti Petri, et ejus peculiari populo, eosdemque reges sub nimia celeritate refutes, et a nobis repellas, et jubeas eos ad propria reverti. Non despicias deprecationem meam, neque claudas aures a postulatione mea; si non tibi princeps apostolorum claudat coelestia regna. Conjuro te per Deum vivum et verum, et per ipsas sacratissimas claves confessionis beati Petri, quas vobis ad regnum direximus, ut non praeponas amicitiam Longobardorum amori principis apostolorum; sed velocius sub nimia festinatione sentiamus post Deum tuam consolationem ad nostram defensionem; ut in omnibus gentibus declaretur vestra fides et bonum nomen: quatenus et nos cum propheta mereamur dicere: Exaudiat te Dominus in die tribulationis, protegat te nomen Dei Jacob . Harum autem litterarum portitor Anchardus vester fidelis, quod oculis suis vidit, et nos ei injunximus, omnia tuae benignae excellentiae viva voce narrabit. Et petimus bonitatem tuam, coram Deo teste et judice, ut nimis festinanter lenias dolores, et laetabunda nobis celeriter mittas nuntia, ut laeto affecti animo die noctuque pro te tuisque fidelibus coram sacris sanctorum principum apostolorum Petri et Pauli confessionibus Domino fundamus preces.
(satisfaciat tibi
veritas, fili) (Psal. XIX)
[ Gretser., salas] [ Lambec., eis eorum] [ Al., conspiciat] [ F. sic]