EPISTOLA IV, DEO AMICISSIMI EUTHERII TYANENSIS EPISCOPI ET HELLADII TARSENSIS, SCRIPTA AD MAGNI NOMINIS ROMAE EPISCOPUM XYSTUM. 1.  2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.  9. 10. 11. 12. 13. 14. 15.
De Joannis Anthiocheni mutatione attoniti, plurium provinciarum nomine Xystum rogant ut orbi succurrere non differat, cum in ea parte quae errat, tum in ea quae tyrannidem sustinet.
Multam providentiam humani generis per singula tempora faciens Dominus Christus, alio tempore alia luminaria praeparavit ad eorum ducatum qui bonae sint voluntatis, convictionemque contrariorum et mendacii quidem destructionem, veritatis autem confirmationem. Sicut etiam sub illo amaro Pharaone beatum Moysen contra Jamnes et Mambre , et sicut per Simonem Magum Petrum bene vincentem; sic et contra eos qui nunc insurrexerunt, inimicos tuam protulit sanctitatem, per quam bonae spei sumus et nos, quod orbis terrarum ab Aegyptio liberetur errore; qui Moyses novus existens, omnem quidem Aegyptium haereticum percuties, salvabis vero omnem Israelitam orthodoxum. Igitur contra veritatem multis millibus gestis et mundissima orthodoxiae margarita multas excipiente inimicitias, et quantas nulla umquam tradit historia, ab his qui harum vocum novitatem contra paternam fidem apostolicam repererunt: nostrum quidem est, qui triplices multiplicesque patimur tempestates, et pene in piratas incidimus, ad eum clamare qui a Deo productus est gubernator, eumque pro amore veritatis quanta possibile est edocere: tuae autem gratiae sapientiaeque est non despicere neque otiose transcurrere hujusmodi quaestionem tantamque causam, sed et perscrutari cum dilectione boni laboris, et imponere emendationem cum tota constantia et Deo dilecta fiducia. Et olim siquidem saepius jam, ex Alexandria hujusmodi haereticis zizaniis insurgentibus suffecit vestra apostolica sedes per universum tempus illud ad mendacium convincendum, impietatemque reprimendam, et corrigenda quae necessarium fuit, muniendumque orbem terrarum ad gloriam Christi, tam sub illo ter beato et inter sanctos habendo episcopo Damaso, quam sub pluribus aliis gloriosis atque admirabilibus. Cujus rei gratia et nos praesumimus has supplicationes offerre: ut adjuvetis orbem terrarum, et in illa parte quae errat, et in illa quae tyrannidem sustinet, quaeque ad hoc impugnatur, ut iis quae non conveniunt assensum praebeat, eo quod nec velit nec expedire judicet, ut Aegyptiorum capitulorum varias vocum novitates excipiat. Scribens enim Cyrillus Alexandrinus blasphemam vocum novitatem per bis sena capitula universae divinitus inspiratae Scripturae contrariam, et anathematizantem legitimas et antiquas sanctorum Patrum traditiones, et maxime illorum qui excelsa quidem Christi divinitati ascribunt, humilia vero humanitati ejusdem, nusquam unitione ejus intercidenda; proposuit ei qui tunc sanctam sedem regebat magni nominis urbis, qui fuit a principio probatus et notus circa fidem, circa vitam, circa doctrinam Verbi et circa universa, Nestorio, ut aut consentiret capitulis ejus, atque subscriberet ea, et permaneret episcopus, aut certe periclitaretur in gradu, et a sancta Ecclesia pelleretur. Ille autem, propositioni nequam Dei timore praelato, eligit potius multis millibus periculis sibi injuste inferendis tradere semetipsum, quam dolis haereticis praebere consensum, et confirmare totius orbis errorem. Ad haec synodus convenit in Epheso, et in nullo correptus, neque rationem reddere expetitus, antequam convenirent qui sustinebantur universi, exactus est ultionem, dum illorum capitulorum blasphemiae obviaverit, et omni credulitate ei quae dicitur damnationi et aliis aliquibus subjectus est, dum certe Cyrillus auctoritatem judicis non haberet, sed ejus qui judicandus est ordinem, eo quod contra invicem moverint quaestiones. Et erat praesidens reus et sententiat princeps, qui sustinebatur multis sententiis supponendus. His gestis, aliis quidem cuncta quae acta sunt lacrymis digna, aliis vero ridicula videbantur; ita ut et ille qui Antiochenam tenebat Ecclesiam Dei, post haec veniens, Cyrillum quidem et Memnonem damnationi subjiceret communi decreto Deo amicissimorum sanctissimorumque episcoporum usque ad viginti duorum metropolitanorum, caeterorumque qui pariter aderant, qui illos haereseos ac seditionis principes judicarunt et ecclesiasticarum aemulos sanctionum; caeteros vero qui eis ad omnia incongrua complices exstiterant, alienos a communione fecerunt. Sed illi egregii contra veritatem simul et regulas sibimetipsis indulgentiam relaxantes, terribilium mysteriorum communionem irreverenter sibi continuo praesumpserunt; alios vero communicare sibi periculose fecerunt: ita ut omnes divinae regulae decreto subjaceant, quae eos qui ita regunt omnino perdamnat. Haec addiscens Deo amicissimus et bonus victor princeps, continuo definivit vacare quae sic inordinate inconsequenterque sunt gesta contra eum qui in nullo convictus est, abrupte vero et furiose addictus; denuo autem de dogmate cum veritatis amore fieri quaestionem per interrogationem et responsionem et demonstrationem, quae omnibus suaderet, non quae auctoritate tyrannica imperaret. Illi vero ad solutionem canonum id quoque adjecerunt, ut nec his piis litteris obedirent. Et nihil de fide dicere vel audire acquiescentes ulterius, ad solam se universi pertinaciam contulerunt. Ad consensum coeperunt habere iniqui judicii, alios quidem fraude, alios violentia, alios praemiis. Constupentes super his nos, per multum tempus rogabamus, obtestabamur, cum omni fiducia provocabamus, ut nihil irrationabiliter fieret aut teneretur; sed de quaestione quidem dogmatum et de Cyrilli capitulis communis proponeretur tractatus atque concilium, et quod omnibus placuisset, una sententia firmaretur; de eo vero qui tyrannidem sic aperte pertulerat, judicium verax fieret atque legitimum; ut convictus quidem de corruptione veritatis, adjudicationem consone sustineret ab omnibus: si vero ex toto innoxius probaretur, in scripto abdicaret illa nobiscum quaecumque incongrua quidam vel ejus personae vel ex aliorum nomine ex suspicione aut accusatione jactaverant. Sed ista quidem displicebant iis qui ex sola auctoritate devincere, non autem vel suadere vel suaderi volebant. Praecipiebant vero universis ut abrupte anathematizarent et damnationi subscriberent. Quicumque autem se integriori deliberationi servasset, damnabatur, ordinabatur ab eis, subjiciebatur calumniis, malae doctrinae vocabatur. Ordinabantur pro talibus alteri: quia consentire nolebant laudare quidem damnatione digna capitula, damnare vero eum qui, quantum nos conscii sumus, nihil aliud dixit nisi ea quae a sanctis prophetis et evangelistis et apostolis per Spiritum sanctum manifeste sunt tradita. Volebant enim et apostolos criminari, dum supervacue adjudicant illum qui ea quae ipsorum sunt praedicabat. Talem namque et eorum quae dicuntur gestorum fecerunt actionem, ut inconsona et incerta adversus illum virum proferrent, et plerumque irreprehensibilia reprehenderent: Cur, inquiunt, Nestorius dixit, quod passio non deitatem, sed humanitatem Christi attigerit? interdum vero falsa scriberent, ponendo quod ab ipso dicta fuissent verba quae nec quicumque infidelium, immo nec agrestium daemonum, dicere praesumpsisset, id est, quod Christus esset Christus Domini, sicut Saul, sicut David, sicut infidelis Cyrus. In quibus facile est convincere volenti calumniam. Ea vero quae de Antiocheno Joanne sunt gesta, si esset possibile, tacere velimus. Sic irrationabilis apud nos ejus mutabilitas facta est et manifesta transgressio, et proditio veritatis, quae ex improviso completa est sive peracta. Ille enim, quia antequam veniremus ad Ephesum, haereticam reperit capitulorum fraudem, plurimis per litteras indicavit: per primam Cappadociam secundamque, et per diversos locos, ut ab eis se observarent, admonuit, quasi Eunomio et Ario et Apollinario consonarent; et qui acute ac fervide in Cyrilli damnationem prosilivit, et ad hoc omnes hortatus est. Quippe adiit et ipsam regiam civitatem, ut huic impietati resisteret; et idem nobis scripsit adhuc Ephesi constitutis, prius quidem dicens, Quia illum, id est Nestorium, dimissum cognoscentes ab Epheso, valde doluerunt animae nostrae, eo quod illa quae sine judicio et inique sunt gesta, videantur interim roborari; deinde, Quia etsi illa blasphema capitula Cyrillus abjecerit, eum ne tunc quidem suscipere per sacramenta promisimus; eo quod princeps ipse sit factus iniquae haeresis. Unde alterum cor accipiens ignoramus, omnibus motibus suis est adversatus, et Cyrilli communicator effectus non repellentis quae male conscripserat, qui eum numquam suscepturum se, vel si ea refutasset in scripto, juraverat: et solus vinculum solvit, quod cum tantis Cyrillo et Memnoni noxiis consequenter intulerat. Et nullam securitatem his qui pro pietate fuerant offensi procurans, ipse quidem reconciliatus est ei quem pridem sic amare notaverat; permisit vero Ecclesias perturbari, et praesules quosdam quidem manere depulsos, alios autem adhuc multipliciter exturbari. Sed etiam litteras mirabiles fecit, in quibus ait damnatum se habere Nestorium, et anathematizare quidquid impie dixit aut sapuit. Sic et accusatione et demonstratione defecit, ut nec diceret, Illam vel illam sive illam anathematizo sententiam; sed ait, Quidquid ab eo impie dictum est, dum certe aperte dicere debuisset, ut ab eo sensu quisque cautior redderetur: sicut clare abominamur nos Cyrilli capitula, et quaesumus universos ut se ab insita illius malignitate custodiant, praeconvincentes eas quae in ipsis sunt blasphemias, et eas clare omnibus publicantes. Haec pauca de plurimis cum multa abbreviatione conscripsimus, scientes quod horum malorum nimietas non solum Jeremiae lamentationibus digna sit, sed et universam tragoediam superaverit. Rogamus vero, et sanctis tuae religiositatis provolvimur pedibus, ut manum porrigas salutarem, et auferas mundi naufragium, omniumque horum inquisitionem jubeas fieri, et his illicitis coelestem superduci correctionem, ut revocentur quidem sancti pastores qui injuste sunt a suis ovibus effugati, et reddatur gregibus ordo et antiqua concordia, et ut non ultra lamentatus et mugitus pro votis offerantur ac psalmis, dum multi dispersi sunt; et ne quiquam periclitentur circa ea quae praecipua sunt, dum vitant ab haereticis vel lavacrum regenerationis vel mysticam communionem accipere, quae ab orthodoxis sumere ad salutem minime permittuntur. Quae ex parte quidem videntes, ex parte vero audientes, olim concurrissemus ad sanctitatem tuam nos qui e diversis regionibus sumus, id est ex Euphratesia, ex utraque Cilicia, secunda Cappadocia, Bithynia, Thessalia et Moesia: ut et fontes effunderemus lacrymarum, et publice defleremus peregrina et insueta hujus vitae mala, nisi detineret nos luporum terror insidiantium gregibus ad rapinam et ad errorem omnemque adversitatem. Unde coacti sumus nostra vice dirigere religiosissimos clericos et monachos, qui impleant locum nostrum. Quaesumus igitur ut absque dilatione exsurgatis, et fervido zelo magnum victoriae tropaeum contra aemulorum cuneos erigatis, ante oculos habentes boni Pastoris diligentiam simul et studium circa ovem quae erraverat . Et non absque periculo deputetis, si quid fastidiose circa tot pastores et oves agatur; dum illae quidem errent, illi vero tyrannicam sustineant violentiam. Imitamini potius et magnum pietatis praeconem Paulum, oculum mundi, quem nos ut pignus habere familiaritatis nostrae erga vestram credimus sanctitatem. Civis enim noster existens, errore totius orbis extincto, illius apostolicae sedis factus est ornamentum, et a beato Petro dexteram societatis accepit , ut appareret ab utrisque aequam subtilitatem dogmatum custodiri. Etiam quaesumus ne despiciamur a vobis nos, quos tot mala circumdant. Non enim de pecuniis vel gloria aut quolibet alio temporalium decertamus; sed pro pietatis possessione communi, pro paterno fidei thesauro, pro spe communi fidelium, pro bona confessione apostolorum, pro immortali certamine martyrum, et maxime pro adventu clementiaque Dominica; cujus virtutem invincibilem invocantes sine cessatione clamamus: Parce, Domine, populo tuo, et ne dederis haereditatem tuam in opprobrium . Eutherius episcopus metropolis Tyanensium subscripsi, et quaeso ut me ores incolumem, Deo amicissime et sanctissime pater. Helladius episcopus metropolis Tarsi subscripsi; et rogo ut me ores incolumem, Deo amicissime et sanctissime pater.
(II Tim. III, 8) (Luc. XV, 4) (Gal.
II, 9) (Joel. II, 17)