EPISTOLA CCCCXXXVI. ECCLESIAE ANGLICANAE AD THOMAM CANTUARIENSEM.
Venerabili Patri et domino THOMAE, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, suffraganei ejusdem Ecclesiae episcopi, et personae per eorumdem dioeceses locis variis constitutae, debitam subjectionem et obedientiam.
Quae vestro, Pater, in longinqua discessu, inopinata rei ipsius novitate turbata sunt, vestra sperabamus humilitate et prudentia in pacis pristinae serenitatem, cooperante Dei gratia, revocari. Erat quidem nobis solatio, quod post discessum vestrum ad omnes illico fama divulgante pervenit, vos solum et in transmarinis agentem nil altum sapere, vos in dominum nostrum regem aut regnum ejus nulla machinatione insurgere, sed sponte susceptum paupertatis onus cum modestia sustinere, lectioni et orationi insistere, praeteritorumque jacturam temporum jejuniis, vigiliis, lacrymisque redimere, et spitualibus occupatum studiis ad perfectionis apicem beatis virtutum incrementis ascendere. Ad pacis bona reformanda vos studiis hujusmodi gaudebamus insistere, ex quibus spes erat vos in cor domini nostri regis hanc posse gratiam desuper evocare, ut vobis iram regia pietate remitteret, et illatas in discessu et ex discessu vestro injurias ad cor de caetero non revocaret. Erat amicis vestris et benevolis ad ipsum aliquis, dum haec de vobis audirentur, accessus, et ob conciliandam vobis gratiam supplicantes benigne quandoque sustinuit. Jam vero quorumdam relatione didicimus, quod ad memoriam anxie revocamus, vos scilicet in eum comminatorium emisisse, quo salutationem omittitis, quo non ad obtentum gratiae consilium precesve porrigitis, quo non amicum quid sentitis aut scribitis, sed intentatis minis interdictum aut praecisionis elogium in eum jam dicendum fore multa severitate proponitis. Quod si quam dure dictum est, tam fuerit severe completum, quae turbata sunt non jam speramus ad pacem redigi, sed in perenne quoddam odium et inexorabile pertimescimus inflammari. Rerum vero finem prudentia sancta considerat, dans operam sollicite ut quod prudenter inchoat bono quoque fine concludat. Advertat itaque, si placet, discretio vestra quo tendat, an conatibus hujusmodi queat finem obtinere quem optat. Nos quidem, his ausis, a spe magna cecidimus, et qui pacis obtinendae spem quandoque concepimus, ab ipsis jam spei liminibus gravi quadam desperatione repellimur. Et dum velut extracto gladio pugna conseritur, pro vobis supplicandi locus utique non invenitur. Unde Patri scribimus ex charitate consilium, ne labores laboribus, injurias superaddat injuriis, sed omissis minis patientiae et humilitati inserviat, causam suam divinae clementiae Dominique sui gratiae misericordi committat, et sic agendo carbones ignis in multorum capita coacervet et congerat. Accenderetur hoc modo charitas, et quod minae non poterant, inspirante Domino, bonorumque suadente consilio, sola fortasse pietas obtineret. Bonum erat de paupertate voluntaria gloriose laudare, quam de beneficii ingratitudine ab omnibus in commune notari. Insedit alte cunctorum mentibus, quam benignus vobis dominus noster rex exstiterit, in quam vos gloriam ab exsili provexerit, et in familiarem gratiam tam lata vos mente susceperit, ut dominationis suae loca, quae a boreali Oceano ad Pyrenaeum usque porrecta sunt, adeo potestati vestrae cuncta subjecerit, ut in his solum hos beatos reputaret opinio, qui in vestris poterant oculis complacere. Et ne vestram gloriam mobilitas posset mundana concutere, vos in his quae Dei sunt voluit immobiliter radicare. Et dissuadente matre sua, regno reclamante, Ecclesia Dei, quoad licuit suspirante et ingemiscente, vos in eam, qua praeestis, dignitatem modis omnibus studuit sublimare, sperans se de caetero regnare feliciter, et ope vestra et consilio summa securitate gaudere. Si ergo securim accipit, unde securitatem sperabat, quae de vobis erit in cunctorum ore narratio? Quae retributionis hactenus inauditae rememoratio? Parcatis, ergo, si placet, famae vestrae, parcatis et gloriae, et humilitate dominum, filiumque vestrum charitate vincere studeatis. Ad quod si nostra vos monita movere nequeunt, debet saltem summi pontificis sanctaeque Ecclesiae Romanae dilectio et fidelitas inclinare. Vobis enim suaderi debet e facili, ne quid attentare velitis quod laboranti jamdiu matri vestrae labores augeat, quove multorum inobedientiam deploranti in eorum, qui obediunt, amissione dolor accrescat. Quid enim si vestra, quod absit! exacerbatione et opera dominus noster rex, quem largiente Domino populi sequuntur et regna, a domino papa recesserit, ipsumque sibi fortassis adversum vos solatia denegantem sequi de caetero declinaverit: ipsum namque in hoc quae supplicationes, quae dona, quot quantave promissa sollicitant? In petra tamen firmus huc usque perstitit, et totum quod mundus offerre potest, victor alta mente calcavit. Unum nobis timori est, ne quem oblatae divitiae, et totum quod in hominum gloria pretiosum est, flectere nequiverunt, animi sui valeat indignatio sola subvertere. Quod si per vos acciderit, in threnos totus ire poteritis, et lacrymarum fontem oculis vestris de caetero negare nulla quidem ratione poteritis. Revocetis itaque, si placet sublimitati vestrae, consilium, domino quidem papae, sanctaeque Romanae Ecclesiae, vobisque, si placet advertere, modis omnibus, si processerit, obfuturum. Sed qui penes vos alta sapiunt, vos hac forte via progredi non permittunt. Hortantur experiri quis sitis in dominum nostrum regem, et omnia quae sua sunt, potestatem exercere qua praeestis. Quae nimirum potestas peccanti timenda est, satisfacere nolenti formidanda. Dominum vero regem non quidem nunquam peccasse dicimus, sed semper Domino paratum satisfacere confidenter dicimus et praedicamus. Rex a Domino constitutus paci providet per omnia subditorum. Et ut hanc conservet ecclesiis et commissis sibi populis, dignitates regibus ante se debitas et exhibitas sibi vult ac exigit exhiberi. In quo, si inter ipsum et vos aliqua est oborta contentio, a summo super hoc pontifice paterna gratia per venerabiles fratres nostros Londoniensem et Herefordensem episcopos conventus et commonitus, non in coelum os suum posuit, sed de omnibus in quibus vel Ecclesia, vel ecclesiastica quaecunque persona se gravatam ostenderit, se non alienum quaerere, sed Ecclesiae regni sui pariturum judicio, humiliter et mansuete respondit. Quod quidem et factis implere paratus est. Et dulce reputat obsequium, cum monetur ut corrigat, si quid offendat in Deum. Nec solum satisfacere, sed etiam, si jus exigat, in hoc satis dare paratus est. Igitur satis dare et satisfacere volentem, Ecclesiaeque se judicio in his quae sunt Ecclesiae, nec in modico subtrahentem, colla Christi jugo subdentem, quo jure, qua lege, quove canone aut interdicto gravabitis, aut securi, quod absit! evangelica praecidetis? Non impetu quidem ferri, sed judicio prudenter regi laudabile est. Unde nostrum omnium una est in commune petitio, nec consilio praecipiti mactare pergatis et perdere, sed commissis vobis ovibus, ut vitam, ut pacem, ut securitatem habeant, paterna studeatis gratia providere. Movet quidem omnes nos, quod in fratrem nostrum dominum Saresberiensem episcopum, et decanum ejusdem, praepostere, ut quidam existimant, nuper actum audivimus: in quos suspensionis aut damnationis poenam ante motam de culpa controversiam, calorem, ut videtur, iracundiae, plus quam justitiae secutus tramitem, intorsistis. Ordo judiciorum novus hic est, hucusque legibus et canonibus, ut sperabamus, incognitus: damnare primum, et de culpa postremo cognoscere. Quem ne in dominum nostrum regem et regnum ejus, ne in nos et commissas nobis Ecclesias et parochias, in domini papae damnum sanctaeque Romanae Ecclesiae dedecus et detrimentum, nostraeque confusionis augmentum non modicum, exercere tentetis et extendere, remedium vobis appellationis opponimus. Et qui contra metum gravaminum in facie Ecclesiae viva jamdudum voce ad dominum papam appellavimus, iterato jam nunc ad ipsum scripto etiam appellamus, et appellationi terminum diem Ascensionis Dominicae designamus, quanta quidem possumus devotione supplicantes ut inito salubriori consilio vestris ac nostris laboribus, expensisque parcatis, causamque vestram in hoc, ut remedium habere queat, ponere studeatis. Valere vos optamus in Domino, Pater.