89  EPISTOLA IX. ANSELMO ARCHIEPISCOPO.  In concilio Barensi an. 1098, praesente Urbano II summo pontifice, D. Anselmus Cantuariensis archiepiscopus, Graecorum errorem de processione Spiritus sancti, egregie confutarat. Rogat eum Hildebertus ut quae in disputatione viva voce protulerat argumenta, scripto ad utilitatem Ecclesiae mandare non pigeat.
Familiare est sapienti tolerare nescientem. Hinc est quod inscientiam meam aperire non timui, quia erat cum sapiente colloquium. Eam, nisi fallor, et scientia vestra erudiet, et charitas supportabit. Felicem me, inquam, si meruissem vel praesens instrui, vel tanquam familiaris epistolam suscipere destinatam. Hoc autem mihi locus invidit, nec aliter salutationis indulsit obsequium, nisi prius orbis dimidium consultarem. Oportet enim maris et aeris explorare clementiam, si quem judicamus in Anglia salutandum. Caeterum talis incommoda separationis, charitatis copula supplevit, quae neminem patitur esse absentem nobis, neminem non familiarem. Ea nihil est diffusius. Par enim latitudo est, et charitatis et mundi. Charitas amplectitur quidquid Oceanus. Charitas in sacrario dilectionis, et amicum colligit in Deum, et inimicum propter Deum. Eadem diligere non desinit, cum diligi desinatur. Omnes habet praesentes, omnes affines. Quibus non potest obsequio, subvenit affectu. Absit igitur ut publicum charitatis beneficium mihi maris fluctibus auferatur, cum scriptum sit: Aquae multae non poterunt exstinguere charitatem . Facile enim est ut diversi cultores littoris charitas uniat, quae unam rempublicam 90 terram fecit et coelum. Hujus itaque fiducia, invecta est mihi praesumptio inquirendi atque postulandi quod impensum non minuit erogantem. Si votorum summa quaeritur, sequens illa pagina declarabit. Appulsorum relationibus didici vos in concilio Barensi sermonem habuisse de Spiritu sancto, quem calumniosa Graecorum versutia a Filio minime procedere fabulatur. Quod igitur adversus hanc illorum dementiam in praefato promulgastis concilio, succincto tractatu deprecor adnotari. Et quia ipsi Latinorum Patrum testimonia non suscipiunt, his auctoritatibus opus flagitatum munire non taedebit, quas Graeca calliditas et suas fateatur et nostras. Magna quidem, beate Pater, postulo, sed quae pariter et suscipienti proficiant et danti. Nobilis enim possessio est scientia, quae distributa suscipit incrementum, et avarum dedignata possessorem, nisi publicetur, elabitur. Conservet nobis Dominus sanctitatem vestram, et videant vos oculi mei, antequam moriar.
(Cant. VIII, 7)