EPISTOLA XXIII. AD N. AMICUM SUUM.  Agit de odio vitiorum, virtutis amore, et vanitatis contemptu.
Dilecto suo N., frater ADAM qualiscunque Perseniae abbas, verae philosophiae studiis insigniri.
De odio vitiorum, de virtutis amore, de mundanae vanitatis contemptu charitas imperat miscere colloquium cum amico. Amicum te, fili charissime, dixerim, non quia a te amari merear, sed quia in illum charitatis sinum te colligo, cujus latitudo neminem praetermittit. Charitatis nimirum amplitudinem mundi non superat latitudo. A sinu charitatis etiam inimicos diligere amicorum collectio non excludit. Nihil igitur charitate felicius, cui tamen est in vitia odium, in homines amor, in angelos transitus, desiderium in aeternis. Haec dissidentia unit, disjuncta compaginat, perversa corrigit, diligit bona, et optima quaeque custodit. Haec mihi te vinxit in spiritu, licet parum facie cognitum, divisum locis, conversatione alterum, professione diversum. Tu enim vivis in saeculo, in saeculo militas, ego saeculi rebus valefaciens, in tabernaculo claustri Christo proposui militare. De scientia animi loquor; nam te puto saeculum diligere, quem saecularibus video implicari negotiis, et ea quae mundi sunt studiosius actitare; ubi quippe est thesaurus hominis, ibi est et cor ejus. Quid igitur mirum, si laberis, qui labentibus inhaerens, ex desiderio eo impetu deorsum traheris, quo vana species rerum suos praecipitat amatores? Amare certe quae mundi sunt, est contempsisse coelestia, est inimicum fieri aeternorum. Ab internis exsulat bonis requisitor praesentium, nec dignus est amore opificis, qui ipsum opificem operi suo praeferre non novit: praeferre dico, non tantum rationis judicio, sed electione amoris. Amor iste beatum facit animum, cum illud amat quo spoliari non possit invitus; cum enim nil sit humana voluntate liberius, id solum non potest admittere, quandiu habere voluerit quo beata efficitur illo fruens. Appetendum est igitur, et quaerendum bonum illud, quo dum semel investita mens fuerit, non potest amittere, nisi volens. Quod si boni hujus investituram mens beata perseveranter tenuerit, etiam carnis suae cum fuerit devicta corruptio, et sopita omnis repugnantia in aeternam conferet transitum libertatem. O felicem transitum, unde nec libeat, nec liceat resilire! O bona aeternitatis possessio, quae nonnisi tribulationis transitoriae pretio comparatur! O felicis philosophiae insigne studium, ubi corpus omne mens inhians, in superna fastidit, et de servitute carnis quam conterit, veram carni et animae comparat libertatem! Quid enim carne moritura servilius? et tamen ordine praepostero liberioris naturae nobilem spiritum de communi obsequio cogimus famulari. Interim quippe in saeculi filiis rationis humanae captivatur nobilitas, ut mirum in modum obsequium irrationabile ratio carni deferat, et in obsequiis carnis suum astuta sit ministerium usurpare. Prudentiores quippe sunt filii hujus saeculi filiis lucis in generatione sua, quia nimirum prudentior est ad malum ratio in secularibus sensualitati contra rationem supposita, quam sit ad bonum in spiritualibus viris, in quibus est carni suae jure praelata. Quid igitur ratione abuteris, et Creatoris imaginem, quae sola est ratio, irrationabili amore carnalium oblitteras et abradis? Similis certe similem quaerit, et vix in aliquo rerum genere haec regula fallitur, cum ad suum participium et ad suam similitudinem singula convertantur. Quo igitur pacto solus Creator in homine suam perdidit similitudinem, quam tam sibi dissimilem deformitas injustitiae reddit? Injustitiam sane dixerim eum, qui ad aeterna creatus est, ex desiderio remorari in temporalibus, cor in labentibus figere, et non potius reputare molestiam quod a vero lumine per interpositam carnis molestiam sicut per parietem retardatur. Quod si objectam parietis molestiam reputas, non densare lutum sed diruere, non augere sed minuere consilii erat. Certe amator aeternorum molestum carnis parietem, et si diruere non potest, fulcire refugit. Non ei honores accumulat, non quaerit reditus, non cibus ingurgitat, sed quod de necessitate exigitur, satagit temperantius indulgere. Quam longe est hoc philosophandi genus a dilectoribus saeculi, quorum deus venter est, qui quaestum existimant pietatem, qui damnum reputant non peccare. Hi sunt quibus virtus oneri, honori est vitium, qui paupertatem Jesu et crucis ignominiam abhorrentes, appetunt florere in saeculo, de ministerio sanctitatis. Utinam, fili charissime, ab his longe fieri velles, et tenere sanctorum itinera, quae a cruce non dubitas inchoare! In cathedra enim crucis philosophiae nostrae nos magister instituit, cujus qui noluerit sequi magisterium, omnimodis non poterit obtinere promissum. Ad hanc philosophiam te invitat anima mea, amor meus. Lege ergo, et perlege, et relege saepius hanc amoris epistolam, in qua etsi verba non sapiunt rhetorem, faucibus tamen cordis tui sincerae dilectionis repraesentent saporem. Vale, charissime, et si totum quod legis non peragis, volo te tamen correctius vivere quam vixisti. Vale.