EPISTOLA LXXXVI. AD DOMNUM REGEM.  (Anno 798.)   Assignantur causae ob quas luna minor vel major appareat quam ferat astronomorum calculus.
Venerandae auctoritatis vestrae omni melle dulciores apices, per aridos Belgicae latitudinis iter agenti campos occurrerunt mihi. In quibus, dum vestrae beatitudinis prosperitatem legens intellexi, et fidelium vestrorum amabilem perspexi salutem, totum me in gratiarum actiones Domino Deo Jesu Christo contuli, felicia Christiano populo tempora in vestrae felicitatis exaltatione et salute certissime sciens: pro qua semper Dominum deprecari gaudeo, eamdem semper audire desidero, et quasi optatum, a Deoque destinatum munus omni gaudio vestram incolumitatem cupiens semper audire. Quis enim est qui non gaudeat de sui capitis perfecta integritate? nisi forte furibundus, vel insanus, quem arctissimis Hippocratis vinculis alligandum esse censeo ? Etsi juxta Apostoli sententiam nemo carnem suam odio habet, sed etiam fovet et nutrit ; quanto magis in capitis sanitate, in quo est totius corporis perfectio et gloria omnis, membrorum compago gaudere debet?
Sed ut de pulverulentis Campaniae glebis ad coelestis culminis nobilissimam acutissimamque considerationem me subito transtuleris: denuo in arcano pectoris mei Pythagoricae disciplinae scientiam, unde necdum discessit, renovare niteris, dum me in hujusmodi honestarum artium considerationibus nunquam desidem, quamvis minus doctum, invenistis. Nec fastidiosa segnities legentium, benevolentiae magistri juste deputari debet, si plurimis inclytum vestrae intentionis studium sequentibus, forsan Athenae nova perficeretur in Francia, imo multo excellentior, quia haec Christi Domini nobilitata magisterio, omnem Academicae exercitationis superat sapientiam. Illa tantummodo Platonicis erudita disciplinis, septenis informata claruit artibus; haec etiam insuper septiformi sancti Spiritus plenitudine ditata omnem saecularis sapientiae excellit dignitatem. Ex cujus dono, si quid dignum ad interrogata respondere valeam, proferam. Inquisitio vero vestrae ingeniosae et clarissimae sapientiae haec fuit: Cur species lunaris corporis minor apparet oculis cernentium, quam calculantium curiositas 103 in numeris noctium inveniret, vel considerantium sollicitudo in partibus Signiferi conspiceret; nec ad easdem septimana in quintas decimas Kal. April. luna Geminorum in aspectu perveniret partes, ad quas illa multiplicata per punctos supputatio perducere debuit? Et tres hujus varietatis causas, si quaelibet harum esse putaretur, supponitis , ut eadem ponamus verba quae nostris vestrae laudabilis sapientiae chartula insonuit auribus: ut sine ullo dicti Signiferi obliquitas; sive ipsius astrivagus in aethere cursus; sive insolita quaedam, et nunquam praeteritis retro saeculis lucis legitimae visa detractio faceret. Quam nos quoque diminutionem lunaris formulae perspicacius intuentes, eadem, quae vestris inhaeserat mentibus, motio nostri quoque cordis tetigit querelam. Sed tribus a vestra veneranda indagatione propositis hujus diminutionis causis alias quoque tres probabili ratione invenimus causas, unde haec tanta diminutio juxta veterum indagationem multorum defendi potuisset. Nam haec diminutio aspicientibus in lunari corpore solet fieri post impletam saltus supputationem, quae per decem novem annos vix tandem implebitur; ac veluti approximante ultimo anno circuli decennovennalis, quo unus dies saltus supputatione transiliendus est, saepissime major luna aspicitur quam aetatis ratio ostendat. Sic etiam post hujus saltus supputationem, in primis circuli decennovennalis annis minor saepe invenitur quam calculantium decantet memoria. Est quoque et altera causa qua minor videri solet per vices luna quam calculatio numerantium illam ostendat: dum paulo ante vesperam, vel unius horae tantummodo spatio accenditur luna, quae statim transacto solis occasu prima supputanda est. Nec mirum si minor appareat secunda, vel tertia, vel in caeteris etiam aetatibus suis luna, quam, si post unam horam prioris noctis accendatur; et post viginti duas vel tres horas, dum ad vesperam pervenerit, prima computetur. Et haec poterit esse ratio ut per vices minor appareat in specie, quam computetur in aetate. Sed et haec quoque minoratio in Ariete, vel circa eum signis, si lunaris incensio evenerit, saepius considerantibus occurrit; ita ut in Arietis signo miro modo contingere soleat, lunam prioris mensis novissimam mane videre, et subsequentis novam ejusdem diei vespere apparere in coelo, ut pote sexta hora diei incensa retro transactam mane, et post venientem vespere ostendit. Sed si ex illis, quas vestra inseruit auctoritas, causis aliqua fuit , sive ex his quae nostra posuit solertia, necesse est tamen ut Paschalis luna stans omnimodis inviolabilis permaneat. Nec enim fieri poterit ut hanc diminutionem speciei lunaris nemo priorum doctorum vel sanctorum Patrum vidisset, et qui in Nicaeno concilio rationem Paschalis lunae sagaciter invenerunt et catholice ordinaverunt: ut omnimodis perpetuo jure sanctissima resurrectionis Dominicae festivitas in toto orbe concorditer coleretur . Si quae vero hujus diminutionis ratio verior in Plinio possit reperiri, sive propter saltum nuper transactum; sive propter bissextum prope imminentem: deprecor ut vestra jubeat prudentia inquirere, nobisque solita benevolentiae pietate intimare studeat. Quia domi manentibus nostros oculos nebulosa aquarum exaltatio , vel Belgici pulveris iter agentibus ventuosa aspersio caliginare facit. Ideo vestra bonitas adjuvare non dedignetur quaerentem, et in viam veritatis posse trahi et sponte sequentem. Vestra, precor, Christus coelestibus inclyta donis Inlustret, repleat pectora, pacis amor. Dulcis amor vitae, dulcis laus, gloria dulcis Sit tibi perpetua, David amate, salus.
(Ephes. V,
29)
[ Cod. Vat., censuit] [Cod. Vat., appareret] [Cod. Vat., septem] [ Cod. Vat., supposuistis] [Forte, sive illa] [Cod. Vat., locis legitime] [ Cod. Vat., fiat] [ Al., colitur] [ F., 
exhalatio] [ Cod. Vat., post se trahat]