EPISTOLA XLV.  Summo pontifici, et nostro speciali Patri domino papae  EUGENIO,  frater  PETRUS  humilis Cluniacensium abbas, devotam obedientiam cum filial amore.
Si Dei dispositio paternitati vestrae me proximum loco fecisset, optassem et omnia a me facta vobis referre, et de faciendis vobiscum consilium inire. Nunc remotus opto saepe facere quod semper non possum. Unde notum facio benignitati vestrae, quid post regressum meum a vobis factum sit de castro, quod super ipsum, ut ita dicam, Cluniaci caput, Hugo Discalceatus aedificabat, contigerit. Questus fueram inde, ut nostis, apud vos: et vestra providentia duro anathemati illud submiserat. Rediens igitur, inveni non tantum inchoatum, sed et fortibus jam muris cinctum, et excepta lapidea turri, cujus jam materiam pene totam jam dictus Hugo congregaverat, lignea interim jam erecta, fere ex integro consummatum. Inveni et nostros villam quamdam juris nostri, quae Clarummane dicitur, castro illi valde proximam fossatis, et munitionibus ambisse, et prout brevitas temporis permiserat, communitam, castro Hugonis pro castro opposuisse. Inveni universos adjacentes nobis, milites, castellanos, ipsos insuper comites et duces Burgundiae nostrae, velut aureae, ut dicitur fortunae inhiare, et quasi argentei fumi nidore attractos, ad arma sumenda nostros undique concitare. Dicebant multa, amicorum condolentium, vel consultantium specie: quae ego audita, in quam partem vergerent, advertens, aurem eis pacificam, velut bene consulentibus exhibebam. Instabant et multi ex nostris, sed quo spiritu, ipsi viderint, asserentes credendum esse prudentibus viris, qui cum amici essent, et in re militari assueti, non hortarentur ad inutilia, nec suaderent dissuadenda. Aderant e converso longe plures his, affirmantes nihil unquam lucratam esse Cluniacum militaribus armis, aut vecordem, aut hostem esse, qui monachis pugnare suadeat, qui cucullatum gladio praecingat, pro admirabili habendum prodigio, si tale monstrum ad bella procedat. Ridendos esse, et subsannandos esse ab orbe terrarum, hujusmodi milites vel athletas nec jam illuc velle venire saeculares ad suscipiendum religionis habitum, quem ab ipsis religiosis jam viderent depositum. Praeter haec damna innumera inde posse oriri, cum brevi tempore bellica clades, etiam longe majores quam Ecclesia illa habeat redditus, possit assumere, et consumendo paulatim in se ipsa deficere. Ad ultimum homines aliis assuetos studiis, bellicarum artium prorsus ignaros, hostibus callidis, et in his a lacte educatis, non nisi praedam vel escam existere. Haec ut sanioris consilii esse claruerunt, mediante Hugone de Berziaco, et quibusdam aliis militibus, ex parte autem nostra, fratre Enguizone praecipue, et quibusdam aliis instantibus, concordia hujusmodi facta est. Dejicit ipse castri constructor, et diruit ab ipsis fundamentis, suis vel suorum manibus castrum, seque nunquam deinceps aliquid ibidem aedificii facturum juramento confirmat. Dat insuper et montem ipsum Ecclesiae. Addit et juramento, se a castro Buxeriae usque Cluniacum, in aliquo prorsus loco, munitionem aliquam nunquam ulterius esse facturum. Interdicit et hoc cunctis haeredibus suis, et instrumentum istud continens, auctoritate et testimonio Lugdunen. Archiepiscopi et coepiscoporum ejus, Guil elmi comitis, et aliorum terrae illius nobilium, sese facturum spopondit. Nos autem his de causis, dedimus ei ducentas et viginti libras. Haec praecipue ea de causa facta noverit sublimitas vestra, quia memores consilii quod nobis dedistis, maluimus in pacis conditionibus expendere multa quam sub dubia belli forte consumere infinita.