EPISTOLA XXVI. AD EUMDEM.
Ex quo, Pater, in auribus regis Anglorum comminationis apostolicae tuba personuit, et tam sibi quam terrae suae severitatem Ecclesiae credidit imminere, nobiscum pacem fecit, promittens firmiter, quod de tota mandati vestri continentia non iota praeteriret aut apicem, quin eam penitus adimpleret. Cum autem sic declinasset turbinem sententiae imminentis, in quibusdam articulis a pactione resiliit, subtrahens nobis adhuc quasdam possessiones Ecclesiae, quas decessor noster in omnibus diebus vitae suae inconcusse possedit, et nos exinde, donec in Anglicanam Ecclesiam tempestatis hujus procella surrexit. Promittit tamen interdum, cum super earum restitutione convenitur a nobis, quia si exspectaverimus ei devotionem pristinam exhibentes, quod ita satisfaciet nobis, ut nulla justae conquestionis relinquatur occasio. Caeterum promissionibus fidem demunt, et noti mores hominis et operis non exhibitio, quia nihil adhuc ab eo praeter verba potuimus impetrare. Quod ut vobis evidentius constet, latorem praesentium et litteras, quas a procuratoribus, qui negotia nostra in Anglia expedire debuerant, ad sanctitatis vestrae praesentiam curavimus destinari: interim quantum in nobis est, modis omnibus caventes rescindere pacis initae conventionem, licet conscientiam nostram remordeat, quod damna Ecclesiae Dei, et Christi pauperibus, et pro justitia Dei exsulantibus, et proscriptis, sacerdotali non exquirimus auctoritate. Timemus enim supra modum exempli perniciem coaetaneis, nisi divina pietas medeatur, et posteris nocituri. Sed quia nobis sic faciendum esse majestatis vestrae et dominorum nostrorum, qui circa vos sunt, prudentia censuit, pro bono pacis siluimus et silemus, nihil divini juris, quod inspectore cordium teste in auribus vestris et Ecclesiae dicimus, impoenitentibus remittentes aut remissuri. Scimus autem, quod in extremo examine districtus judex non praeteribit irrequisita, ad quem lacrymabiliter quotidie clamat concussa et lacerata Ecclesia: Domine, vim patior, responde pro me. Cum ipsa et pro ipsa clamamus et nos, juxta consilium et mandatum vestrum, amplectentes interim pacis umbratilis occasionem, donec aspiret dies, et evanescentes inclinentur umbrae. Captabimus autem gratiam hominis, quantumcunque salva libertate et honestate Ecclesiae, poterimus, et testimonio conscientiae nostrae experimentum facturi, an vel sic valeat ad mansuetudinem revocari. Misit nobis clementia vestra litteras, quas ad correptionem et correctionem tam Eboracensis archiepiscopi, quam coepiscoporum nostrorum certum est conceptas et dictatas a Spiritu sancto, et quae regis excessus auctoritate, quae successorem Petri et vicarium Christi decet, redarguunt. Sed quia timemus, ne teneras viri praepotentis aures verbum mordax exulceret, et nuper initam pacem impediat, sanctitati vestrae tota devotione prostrati supplicamus, quatenus detracta mentione excessuum regis, et enormitatis praestiti juramenti, et consuetudinum perversarum, et non exactae cautionis in coronatione novi regis, eamdem sententiam in praefatum archiepiscopum et episcopos infligatis, eo quod in provincia nostra, nobis pro justitia et libertate Ecclesiae exsulantibus, coronationem hanc exercere praesumpsit cum omnibus constet, quod Ecclesia nostra per multos annos coronandi regis possessionem habuit, et quod ea non debuerit sine judicio spoliari. Sic enim ad gloriam Dei, et honorem apostolicae sedis speramus praesumptionem tantam facile et commode posse puniri, et paci Ecclesiae nullum ex hoc afferri impedimentum. Necessarium quoque dicimus, ut domino regi scribatis affectuose, quia ad hoc in specula totius Ecclesiae Dominus sedem apostolicam ordinavit, ut omnium fidelium causas examinet, et pro merito in retributione poenae aut praemii respondeat universis. Ideoque neminem debere turbari, si ea dictante, quilibet in sinu colligat causam suam, ne coram angelis et hominibus ex causa indisciplinationis mittatur in ignem aeternum. Regi plurimum detulistis, sed licet ei peperceritis, dissimulare non audetis excessus et crimina sacerdotum. Ad haec quia veremur, ne pax recens ex variis causis impediri valeat aut turbari, suspensionem aut excommunicationem episcoporum nostrorum, qui ad Dei et vestrum honorem, quod in verbo ejus dicimus omnia pro viribus ex conscientia referemus, si placet committatis arbitrio, excipientes, si visum fuerit, et vestro judicio reservantes archiepiscopum Eboracensem, qui malorum omnium incentor et caput est. Et quanquam Londoniensis episcopus signifer totius hujus seditionis, ne schismatis dicamus, exstiterit, rogamus, ut nobis tam illi, quam Saresberiensi episcopo liceat misereri, si sine schismatis instauratione juxta mandatum vestrum puniri non possunt. Et quia praecepistis, ut in verbo hoc juxta consilium Christianissimi regis Francorum procederemus, reprimendo vel ostendendo litteras vestras, sicut procedimus de consilio ejus, monentis, ut speciales litteras impetremus a vobis de suspensione Eboracensis sine laesione regis, et alias de excommunicatione duorum episcoporum, et tertias de omnium suspensione episcoporum. Hoc etiam impetrato, ut singulis utamur, prout tempus exegerit et necessitas causae. Fluctuat enim, licet ad portum venisse videatur, Ecclesia Anglicana. Et nisi rex ei promissae pacis conditiones impleverit, necesse habet, ut adversus insidias malignantium, et persecutorum incursus, muniatur armis et protectionis consolationis vestrae. Quod quidem ita fiet, si litteris vestris praeceperitis venerabili fratri nostro domino Meldensi, et probatae religionis viro B . . . . . abbati S. Crispini Suessionensis, quatenus regem conveniant, ut possessiones Ecclesiae, et damna nostris et nobis illata restituat, sciturus severitatem ecclesiasticam exercendam in ipsum et terram suam, nisi mandatis vestris optemperaverit. Et si nec sic duxerit acquiescendum, conferte nobis, si placet, auctoritatem, quam domino Rothomagensi contulistis, et episcopo Nivernensi, aut etiam ampliorem, quia quanto ille potentior et ferocior est, tanto ad ipsum vinciendum et reprimendum arctiora vincula magis necessaria sunt et durior baculus. Praeterea quia turbationibus hujusmodi seminarium et fomes exstitit, quod Eboracensis Ecclesia matri suae S. Cantuariensi Ecclesiae subtraxit obedientiam, redintegrate, si placet. Ecclesiae Anglicanae unitatem, praecipiendo, quatenus omni appellatione et occasione remota, Eboracensis archiepiscopus et ecclesia sua nostrae jure primatus obediat. Quod si decessorum vestrorum vestigia volueritis imitari, liquet faciendum esse registris eorum diligenter inspectis. Neque hoc, quod Deus novit, quaerimus ad gloriam nostram, qui utinam pastorale non suscepissemus officium! procul dubio morte aeterna aut plurimis plenum angustiis; sed ut in diebus nostris et vestris frequenter emergentium schismatum praecidatur occasio, et Anglicanae Ecclesiae perpetua vestro beneficio pax reddatur. Haec vobis dicimus coram illo, qui utriusque nostrum judex est, et cui tenemur de omnibus reddere rationem. Ille vobis inspiret, et doceat quid potissime facere debeatis.
Audistis agonem nostrum, sed, ut nostratum proverbio dici solet, solus ille, cui vicinatur ignis, sentit ardorem. Credimus nos in Angliam profecturos, ad pacem, an ad poenam, nobis incertum est; sed divinitus ordinatum, quae sors nos exceptura sit. Ideoque paternitati vestrae commendamus animas nostras, gratias agentes vobis et apostolicae sedi super omnibus consolationibus, quas nobis et nostris in tanto necessitatis articulo ministravit. Praeterea noveritis indubitanter, quod venerabilis frater noster Bartholomeus Exoniensis episcopus a culpa praesumptae coronationis immunis est, et sub hac tempestate ab adversariis Ecclesiae propter justitiam multa sustinuit.