II. AD DOMINUM PAPAM COELESTINUM.
Sustulit virum gloriosae memoriae Innocentium papam necessitas humanae conditionis e medio, cujus Ecclesia Dei liberata triumphis, cujus adornata virtutibus, cujus denique magnificentia fuerat sublimata, qui eam humilibus placabilem, tyrannis autem formidabilem reddens, quanto plus pravitati terroris intulerat, tanto religioni plus exhibuit charitatis. Quod sane tam regularis disciplinae quam monasticae religionis provectus ostendit, cum civitates et castella passim pro saecularibus regulares clericos habeant, et deserta quaeque plus hodie monachorum quam ferarum quondam habuerunt bestiarum. In morte igitur ejus spem sibi redivivam posuerat desperata malignitas, ut tunc ad nefarios libere conatus erumperet et statum triumphantis in omnibus Ecclesiae conculcaret. At vero in promotione vestra, quasi quodam statim languore, spes maligna contabuit, bonis orta est ex timore securitas, et exsultationes Dei in gutture omnium sonuerunt. Non enim ambigunt quin vestrae sanctitatis studio propagetur quod pio ejus labore plantatum est. Quis enim audeat sperare dissimilia vel minora de vobis, quem adeo et prioris vitae rudimenta commendant et modernae promotionis auspicia divina probant voluntate praelatum? Sapientia enim, cujus est a fine usque ad finem fortiter ac suaviter bene cuncta disponere , fortiter hoc de vobis, quia efficaciter; suaviter, quia concorditer adimplevit. Sed nec soli sibi Romana Ecclesia tanti operis laudem arroget, nec invidiose adversum nos de tanta concordia glorietur, quoniam in hoc ipsum a multo jam tempore minorum Ecclesiarum vota convenerant nec alium adeo magnificentiae tanti praedecessoris idoneum Roma nobis offerre poterat successorem. Fecit sane tantam excellens virtutis vestrae praerogativa concordiam, contra quam vel nullus erat vel nullus ausus est adversarius apparere. Verum est etiam electores vestros longe antea inde a nobis quasi quoddam accepisse mandatum, cujus fines excedere non habebant, quoniam quod multo ante advenarum praesagio praesumptum erat, incolarum voce completum est, ipsorumque consensum nostra desideria creaverunt. Loquar ergo ad dominum meum, cum sim pulvis et cinis. Loquar filius devotus unico patri meo. Quanto, domine, pluribus desideriis expetitus es, quanto faciliore concordia praeelectus, quanto majore omnium exsultatione susceptus, tanto te Deo et hominibus intelligis obligatum. Gratiam divinae dignationi, gratiam humanae benevolentiae debes. Insistendum tibi est ut dignus sit exspectatione proventus, ut, Deo scilicet reverentiam, hominibus exhibeas pietatem. Inter alios vero obsecro, ne serenitatem tuam mihi majestas tantae dignitatis obducat. Sed vivat mihi apud te semper pristinae benignitatis affectus, teque predecessori tuo in gratia mihi et benevolentia sentiam successisse! Venissem autem ad vos, nisi circa confirmandam mihi recentem novi principis gratiam, et resarciendas ecclesiae et domus nostrae ruinas et curanda germanorum funera gravius occuparer. Quibus causis nec tempus adhuc, nec alacritatem habui nec expensas. Veniam autem, Deo volente, quantocius, ut oculis meis vultus vestri serenitas illucescat, et ariditatem meam quasi uberior de proximo novae benedictionis riget ubertas, quia modicum id quod sum, totus sum sanctitatis vestrae sanctaeque Romanae Ecclesiae devotissimus servus.
(Sap. VIII)