CLII.  Hugonem archiepiscopum Turonensem tam Dolensis quam caeterorum Britanniae citerioris episcoporum metropolitam sancit.   (Anno 1147, Jan. 3.) [MARTEN.,  Thesaur.  III, 892.]
EUGENIUS episcopus, servus servorum Dei, venerabili fratri HUGONI Turonensi archiepiscopo, ejusque successoribus canonice substituendis in perpetuum.
Justitiae et rationis ordo suadet, ut qui sua desiderat a successoribus mandata servari, decessorum suorum voluntatem et statuta custodiat. Praedecessor siquidem noster felicis memoriae papa Innocentius controversiam, quae de praelatione Turonensis Ecclesiae et subjectione Dolensis inter earum pastores jam diu agitata est, venerabili fratri nostro Gaufrido Carnotensi episcopo, tunc apostolicae sedis legato cognoscendam, terminandamque commisit: quae cum in ejus praesentia in pluribus locis Galliae tractata esset, et necdum fine debito terminata, Dolensis archiepiscopus ad ejusdem praedecessoris nostri praesentiam venit, conquerens in dilatione ipsius causae se multoties gravatum esse, et multas ob hoc expensas sustinuisse: propter quod suppliciter postulavit, ut idem praedecessor noster eamdem causam ad suam praesentiam revocaret, et debitum finem imponeret. Cujus petitioni acquiescens apostolicis litteris tibi praecipiendo mandavit, ut apostolico te conspectui praesentares, ecclesiae tuae justitiam super hoc ostendere praeparatus. Quo interim divino judicio viam universae carnis ingresso, tam tu, frater archiepiscope, quam Dolensis pro ejusdem controversiae decisione praedecessoris nostri beatae recordationis papae Lucii vos conspectui praesentastis. Cum autem de ecclesiae tuae justitia rationes, scripta et argumenta plurima produxisses; productum est tandem in medium praedecessoris nostri bonae memoriae papae Urbani privilegium, in quo manifeste continebatur, quod idem papa post multas hujus rei in sua et legatorum etiam sedis apostolicae praesentia discussiones et retractationes, scriptis Romanorum pontificum, Nicolai videlicet, Joannis, Leonis quoque noni, et Gregorii septimi diligenter inspectis, et omnibus hinc inde diligenti examinatione pertractatis, ex communi fratrum suorum episcoporum et multorum Romanae Ecclesiae clericorum consilio decrevit, et scripti sui munimine roboravit, ut tam Dolensis, quam caeteri deinceps Britannorum episcopi Turonensem Ecclesiam suam esse metropolim recognoscerent, et debitam ei semper reverentiam exhibererent nec ullo ulterius tempore post Rollandi obitum, qui tunc Dolensi Ecclesiae praesidebat, ad pallei usum Dolensis episcopus aspiraret. Ad haec vero Dolensis nihil quod ratione subnixum esset, respondit; nec partem suam alicujus Romani pontificis auctoritate tueri potuit. Auditis itaque utriusque partis allegationibus, et scriptis Romanorum pontificum ex parte Turonensis Ecclesiae studiose inspectis, praefatus praedecessor noster papa Lucius, communicato consilio in consessu fratrum suorum episcoporum, presbyterorum, et diaconorum cardinalium, et multorum aliorum nobilium Romanorum civium, eamdem sententiam auctoritate apostolica confirmavit; et tam te, quam Turonensem Ecclesiam de ipsorum episcoporum obedientia propria manu per baculum investivit. Praecipiens juxta ejusdem sententiae tenorem, ut tam Dolensis, quam universi deinceps Britanniae citerioris episcopi Turonensi Ecclesiae tanquam metropoli propriae subjaceant, et debitam ei reverentiam humiliter exhibeant, nullusque de caetero Dolensis episcopus ad pallii usum aspirare praesumat, sed sicut jam dictum est, Turonensem Ecclesiam propriam metropolim recognoscat, et reverenter ei obediat. Nos igitur qui, licet indigni, in sede justitiae, disponente Domino, constituti, a via veritatis deviare nec volumus, nec debemus, eorumdem praedecessorum nostrorum vestigiis inhaerentes, eamdem sententiam sedis apostolicae auctoritate nobis a Deo concessa confirmamus, et praesentis scripti munimine roboramus. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae confirmationis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore et sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Observantibus autem sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen. S. PETRUS. S. PAULUS. EUGENIUS PAPA III. Locus monogrammatis. FAC MECUM, DOMINE, SIGNUM IN BONUM. Ego Eugenius Catholicae Ecclesiae episcopus ss. Ego Theodewinus S. Rufinae episcopus ss. Ego Albericus Ostiensis episcopus ss. Ego Gregorius presbyter cardinalis tituli Callixti ss. Ego Guido presbyter cardinalis tituli S. Chrysogoni ss. Ego Hubaldus presbyter cardinalis tituli SS Joannis et Pauli ss. Ego Guido presbyter cardinalis tituli SS. Lau rentii et Damasi ss. Ego Hugo presbyter tituli in Lucina ss. Ego Guido diaconus cardinalis S. Mariae in Porticu Ego Aribertus presbyter cardinalis tituli S. Anastasiae ss. Ego Hubaldus presbyter cardinalis S. Crucis in Jerusalem ss. Ego Guido presbyter cardinalis tituli Pastoris ss. Ego Manfredus presbyter cardinalis S. Savinae ss. Ego Jordanus presbyter cardinalis tituli S. Susannae ss. Ego Oddo diaconus cardinalis tituli S. Georgii ad Velum Aureum ss. Ego Octavianus diaconus cardinalis S. Nicolai in Carcere Tulliano ss. Ego Joannes diaconus cardinalis S. Mariae Novae ss. ss. Ego Jacintus diaconus cardinalis S. Mariae in Cosmydyn ss. Ego Petrus diaconus cardinalis S. Mariae in via Lata ss. Datum apud S. Flavianum per manum Guidonis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis et cancellarii, III Nonas Januarii, indictione X, Incarnationis Dominicae anno 1146, pontificatus vero domini Eugenii III papae anno II.