CCCXXXI.  Ad Henricum imperatorem.  ]  (Anno 1111, Oct. 26.) [MANSI,  Concil.,  XX, 1094.]
PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, in Christo filio HENRICO imp. Aug., salutem et apostolicam benedictionem.
In litteris quas a tua dilectione suscepimus diu te graviter infirmatum fuisse cognovimus, sed sicut nos infirmitatis rumor affecerat, ita rursus sospitatis exhilaravit auditio. De prosperitate quam nobis significasti, Deo gratias agimus, qui providentia inaestimabili omnia disponit. Quod autem de episcopis conquereris, cor nostrum vehementer angustat. Ex quo enim vobiscum illam, quam nostis, pactionem fecimus, non solum longius positi, sed ipsi etiam qui circa nos sunt, cervicem adversus nos erexerunt, et intestinis bellis viscera nostra collacerant, et multo faciem nostram rubore perfundunt. De quibus, quia judicium consequi non possumus, de judicio relinquimus, ne Dei Ecclesiam gravius perturbemus. Caeterum, cum tanta ac talia patiamur, miramur quod N. vester totis ecclesiis oppressiones inferat, quas hostiliter occupat atque depopulatur, et mutuae pactionis immemor, quae nostri juris sunt, suae vindicat usurpationi. Miramur etiam quod dati a nobis obsides dure, ut audivimus, turpiter tyranniceque tractentur; quae profecto non parum ad sublimitatis vestrae injuriam spectant. In omnibus tamen his te praecipuum Ecclesiae filium commonemus, ut Dei judicia semper verearis, illius temporis memor, quod in tuis litteris significasti dicens: In ipso tempore gravissimae nostrae aegritudinis cum vita nostra esset in dubio, cum resolutionis nostrae tantum haberetur exspectatio, et sic ei placere studeas, quatenus ejus gratiam et regnum tibi temporale disponat, et ad regna te aeterna perducat. Dat. Laterani VII Kal. Novembris.