EPISTOLA XXX 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Imaginem Paulini Severus postulaverat. Castigata illius immoderata benevolentia, occasione ejusmodi petitionis, quam ingeniose eludit, de homine interiore atque exteriore disputat.
Sancto fratri et unanimo SEVERO PAULINUS. Beato Apostolo dictum est: Multae litterae te ad insaniam perduxerunt. In quo illorum vera insania apparet, quibus sapientia Dei, quam Paulus loquebatur, stultitia erat: quia vacui fide veritatis intelligere non merebantur sapientiam Dei Christum. At ego quamvis propitio Christo ab illorum persona discrepem, quorum infidelitati insanire ille sanitatis magister videbatur: tamen unanimitatis licentia, quae mihi tecum de unanimitate fidei est arctior, usurpabo verbi, non animi similitudinem, ut dicam: Severe, mi Severe, multa te caritas pene delirum facit, et circa me, non aetate, sed sensu parvulum tuum, tamquam avus circa serum nepotem, nimia pietate, quod tamen pace prudentiae tuae dixerim, stultus efficeris. Quid enim tibi de illa petitione respondeam, qua imagines nostras pingi tibi mittique jussisti? Obsecro itaque per viscera caritatis, quae amoris veri solatia de inanibus formis petis? qualem cupis ut mittamus 186 imaginem tibi? terreni hominis, an coelestis? Scio quia tu illam incorruptibilem speciem concupiscis, quam in te Rex coelestis adamavit. Neque enim alia potest tibi a nobis necessaria esse, quam illa forma ad quam ipse formatus es, qua proximum juxta te diligas, nulloque te nobis excellere velis, ne quid inter nos inaequale videatur. Sed pauper ego, et dolens, quia adhuc terrenae imaginis squalore concretus sum, et plus de primo quam de secundo Adam carneis sensibus et terrenis actibus refero, quomodo tibi audebo me pingere, cum coelestis imaginem inficiari prober corruptione terrena? Utrimque me concludit pudor: erubesco pingere quod sum, non audeo pingere quod non sum: odi quod sum, et non sum quod amo. Sed quid mihi misero proderit odisse iniquitatem et amare virtutem, cum id potius agam quod odi, nec elaborem piger id potius agere quod amo? Ipse discors mei intestino bello distrahor, dum spiritus adversus carnem, et caro adversus spiritum dimicat; et lex corporis lege peccati legem mentis impugnat. Infelix ego! qui venenatum inimicae arboris gustum nec crucis ligno digessi: durat enim mihi illud ab Adam virus paternum, quo universitatem generis sui pater praevaricatus infecit: ut qui naturali bono oculos mentis apertos innocentiae et iniquitati clausos habebam, letalem prudentiam boni malique delectu, de infausto nemoris interdicti cibo caecatus pariter et male luminatus haurirem. Atque utinam hoc saltem remedio crimen illicitae concupiscentiae diluissem, ut accepta per gustum nocentem boni et mali scientia, bonum potius elegissem! praesertim cum salutare consilium Dei suadentis audissem, ut aqua et igne, vita et morte propositis, ad aquam potius manum mitterem et vitae munus eligerem. Sed de insipientiae crimine mihi culpa crevit audaciae, quod cum et boni et mali electum accepissem, malui quod nocebat appetere. Quae ergo misero mihi suppetit venia peccati, cui ignorantiae excusatio non remansit? Agnovi bonum, et feci malum; cum aeque mihi liberum esset bonum facere, nisi utilitatem animae contemsissem vitio voluntatis: qua id quod non expediebat admisi, dum non tempero quod licebat. Propterea juste illos innocentiae oculos, quibus malum non videbam, perdidi; et istos invicem, quibus peccatum agnoscitur in poenam conscientiae, iniquitatis accepi. 187 Nam et vidisse primos generis humani parentes, et non vidisse, Scriptura declarat. Vidit enim mulier arborem quia bona ad manducandum, et grata erat oculis ad videndum. Vidit, inquit: ergo habebat oculos. Et quid deinde subtexit? Cum manducassent, inquit, aperti sunt oculi eorum. Ergo caeci fuerant? Unde advertimus? Quoniam non potest in eodem corpore simul convenire caecitas et visus oculorum. Sed certe est quoddam caecum in nobis etiam videntibus, et e contrario etiam in caecis videns. Propter quod arbitror illud a Domino esse dictum: In judicium ego veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant. Venit enim in hunc mundum quaerere quod perierat, et reluminare quod caecatum fuerat. Denique hujus medici egens homo in Propheta clamat: Illumina tenebras meas, Domine Etenim misericors et miserator Dominus, qui in tenebris caecitatis humanae lumen exortum est, ut erigeret elisos, solveret compeditos, illuminaret caecos; quomodo caecandis videntibus venerat? Atqui in Evangelio docemur illum multis caecis visum redonasse, nemini sustulisse. Sed sicut scriptum est in lege: Ego occidam, et ego vivere faciam: sicut etiam in Evangelio, quia ipse positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum; ita et illud est: In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident videant, et videntes caeci fiant. Venit ergo Dominus ut vetera transirent, et nova orirentur. Et impletum est quod dixerat: Ego occidam, et ego vivere faciam: quia veterem nostrum hominem assumendo interfecit, affigens illum cruci, dispolians se carne traduxit principatus et potestates, libere triumphans eum in semetipso; et vivificavit novum ex resurrectione mortuorum, ascendens in altum, et collocans eum in coelestibus. Sic ergo venit ut illuminarentur caeci, et caecarentur videntes: ut oculi nostri qui in transgressionem aperti fuerant, caecarentur; et vicissim qui caecati fuerant, aperirentur. Bene enim caecus sum, si non video peccatum; et bene oculatus, si cerno justitiam. Ora ergo, mi frater, ut utrumque in me operetur Dominus, caecet videntem meum, ne videam vanitatem; et illuminet non videntem, ut videam aequitates. Occidat in me veterem hominem cum actibus suis, ut reflorescat in Christo caro mea, et renovetur sicut aquilae juventus mea. Haec est enim mutatio dexterae Excelsi, cum immutabimur a nobis in illum hominem qui secundum Deum creatus est, cujus imago coelestis est: deponentes eum qui corrumpitur secundum 188 desideria erroris. Hujus imaginem in me, quaeso, Deus conterat, et ad nihilum redigat imaginem nostram, id est terrenam, in civitate circumstantiae; et instauret in nobis atque perficiat imaginem suam, in qua nos pingi non pudet, quam praeferentes vere dicamus: Defecit cor meum et caro mea, Deus cordis mei, et pars mea; Deus in secula. Cum enim bona commutatione, quae est homini a dextera Excelsi, defecerit cor meum et caro mea, id est actus voluntatis et fructus carnis meae, tum jam, ut a corporeis nexibus liber, et a meo corde purgatus dicere audeam: Deus cordis mei, et pars mea Deus in secula. Utinam compleatur in me verbum illud evangelici Symeonis, ut fiat mihi Christus in ruinam et in resurrectionem Ruina exteriori meo, et interiori resurrectio; ut cadat in me peccatum, quod anima cadente consistit; et exsurgat ille immortalis, qui cecidit exsurgente peccato. Exterioris enim status, interioris casus est: et ideo quando infirmatur exterior, qui intus est renovatur de die in diem. Quo genere perfectus magister ait: Quando infirmor, tunc potens sum. Gratias autem Domino, quod perenni magis et vivente pictura imagines nostras non in tabulis putribilibus, neque ceris liquentibus, sed in tabulis carnalibus cordis tui pinxit: ubi nos impressos et animae tuae conformatos, fidei, et gratiae unitate customens, non solum istic, sed etiam in aeterno seculo, individua semperque praesenti contemplatione conspicies. Hic etiam, si tantus amor est visibilia quoque captare solatia, poteris per magistras animi tui lineas vel imperitis aut ignorantibus nos dictare pictoribus, memoriam illis tuam, in qua nos habes pictos, velut imitanda de conspicuis assidentium vultibus ora proponens. Sed si forte ad intellectum verbi tui inscitior manus artis erraverit, dissimiles pinget aliis: tibi tamen nos semper animo consideranti et complectenti, quoslibet vultus sub nostro nomine imperitia sua pinxerit, tamen tua conscientia nos erimus.
(S. Paulus V. ep. 30, n. 5) ( id est 
arboris, seu fructus) (id est S. Paulus.
V. ep. 23, n. 14) ( forte leg. artificis) ( fort. leg. 
autem)