EPISTOLA LXV. AD SOCIUM ET AMICUM.
ARGUMENTUM.-- Docet amicum, non esse licitum auguriis, somniis, visionibus, fortuitis eventibus, vel aliis modis vetitis, futurorum explorare notitiam.
Petro charissimo socio et amico, suus Petrus Blesensis, salutem et si quid melius est salute. Cum nuper de hospitio suo egredienti magistro G. pulchro, magister Wilelmus Blesensis monachus frater meus occurrisset, egredientem monuit regredi, et instantissime, ne progrederetur, inhibuit, magnum eadem die sibi renuntians imminere periculum, si praesumeret proficisci. Magister vero G. in Christo perfectus, vaniloquium reputans quidquid non esset in fidei radice fundatum, securus iter ingressus est, se comitivae domini Cantuariensis adjungens, de cujus familia censebatur. Profectus itaque paululum in fossatam profundissimam, et aquis concurrentibus exuberantem, cum equo minus caute incidit: cumque equus et ascensor in profundo submersi palpitarent in aquis vehementibus, tandem magister Willelmus convenientibus et subvenientibus multis vix evasit. Haec vidisti, et universi, qui tunc archiepiscopi consortio adhaerebant. Coepisti ergo scrupulose inquirere, et a me prae caeteris explorare, utrum his fidem adhiberem, et quid sentirem de ejusmodi ominosis occursibus, de somniis, et lemuribus,, de volatilibus, de sternutamentis. Ea siquidem vice pro capacitate mei ingenii respondissem: nisi, quia tunc, sicut ipse recolis, mittebar ad dominum regem, atque de his quae erant itineri meo expedientia sollicite cogitabam. Verumtamen, quae tunc viva voce non potui, nunc scriptis expediam, verbique defectum redimet diligentior explanatio per scripturam. Cum in sacro eloquio legas, quod haec est victoria, quae vincit mundum, fides nostra, ut fidem nostram humani generis inimicus expugnet, malitiam suam ad multiformes astutias circumducit: multae enim sunt astutiae ejus, teste Apostolo: Non ignoramus, inquit, astutias Satanae. Mentibus itaque hominum phantasticas illusiones immittens, nunc in avium volatu, nunc occursu hominum, nunc ferarum, somniisque et aliis modis promittit scientiam futurorum, et sic rerum eventus laetos infaustosve denuntiat, ut quietem cordium vana curiositate sollicitet, atque ut aliquid paulatim de fidei sinceritate incrustet Suggestione siquidem diaboli quaedam mulieres cereas sive luteas formant imagines, ut sic hostes vel amasios torqueant et incendant, juxta illud Virgilianum: Limus ut hic durescit, et haec ut cera liquescit, etc. Quaedam habent oculos fascinantes, juxta illud Virgilii: Nescio quis teneros oculus mihi fascinat agnos. Quidam in volatu avium futura conjiciunt, unde illud: Quod nisi me quacunque novas incidere lites Ante sinistra cava monuisset ab illice cornix, Nec tuus hic Moeris, nec viveret ipse Menalcas. Legitur etiam quod in clypeo Hieronis proficiscentis ad bellum aquila resedit, significans eum esse victorem futurum et regem. Quidam genethliacos, quidam mathematicos, quidam ariolos, quidam pythonicos consulunt. Et quia divinationi eorum quandoque respondet eventus, eis fides a temerariis exhibetur. Nam mendacii pater veritatem exhibet frequenter umbratilem, donec infidelitatis filios secum praecipitet in gehennam. Sic Saul, dum Pythonissam consulit, cum filiis suis in montibus Gelboe meretur interfici. Sic Ochozias, qui ceciderat per cancellos, dum de vitae diuturnitate scrutatur, vita ejus tanquam tela texenda succiditur. Oraculo Apollinis circumventus est Alexander. Croesus Halym transgressus in aequivocatione, perdendi, eventu deteriore percussus est. Sit igitur sententia Christiani, nihil de futuris inquirere, sed illius dispositioni humiliter obedire, qui disponit omnia suaviter, cujus consiliarius nemo fuit. Non enim possumus ei dicere, cur ita facis? Dominus est: quod bonum est in oculis suis, faciat. Non laboremus nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate. Futurorum enim explorare notitiam auguriis, vel aliis illicitis modis diabolica tentatio est, et aeternae damnationis occasio. Os enim Domini locutum est populum Israel instruentis. Cum ingressus fueris, inquit, terram, quam Dominus Deus tuus daturus est tibi, cave ne imiteris abominationes gentium; non inveniatur in te, qui lustret filium suum, aut filiam suam, ducendo per ignem: non sit, qui ariolos sciscitetur, et observet somnia et auguria: non sit maleficus vel incantator: nemo per pythones aut divinos quaerat a mortuis veritatem: omnia haec abominatur Dominus. Si surrexerit, inquit, in medio tui propheta, aut qui dicit se somnium vidisse, et praedixerit signum atque portentum, et evenerit, quod locutus est, verba somniatoris, aut prophetae non audias. Et frequenter evenit, amice charissime, rerum prodigia certos exitus obtinere: eis tamen nulla fides adhibeatur. Licet enim saepe vera pronuntient, saepius tamen et periculosius mentiuntur: nec te moveat, quod quandoque ex dispensatione divina talia personae commendabiles acceptasse leguntur. Nam et sanctus Daniel regem Nabuchodonosor visione imaginis consternatum, peccata sua fecit eleemosynis redimere, et ad tempus divinae animadversionis sententiam declinare. Joseph in Aegypto magnificavit interpretatio somniorum. Ezechielem, atque Joannem Evangelistam in sacro eloquio admirabiles reddidit elegantia visionum. Jam vero in visionibus sperare superstitiosum est et saluti contrarium: plerique tamen qui talibus assueverunt, ab iis avelli non possunt. Unde quidam ad negotia profecturi, si quo progrediuntur interroges, revertuntur, verbum Judith forsitan advertentes, quae cum egrederetur de Bethulia civitate, quam obsederat Holofernes, sperans in manu Domini liberationem patriae, et victoriam de tyranno, ne quis eam quo proficisceretur interrogaret, inhibuit. Conjiciunt igitur interrogationem aliquid ominis habuisse, quod itineris successum poterat impedire. Beatus etiam Marcus evangelista evangelizandi causa navigio Alexandriam petentes, cum navem egrederetur, calceum rupit, atque Deo gratias agens iter suum expeditum esse perhibuit. Quidquid tamen alii credant, ego indubitanter credo sanctum evangelistam hoc non ex superstitiosa curiositate dixisse: cui etsi nunquam calceus ruptus esset, ei tamen sui expeditionem itineris et successum per Spiritum sanctum Dominus revelasset. Sane hujusmodi praestigiosa prognostica, se plerumque in varios, aut forte contrarios eventus effigiant. Unde et Julius Caesar, qui, nunquam ulla superstitione, aut augurio deterreri potuit ab inceptis, dum in Africam proficisceretur, in egressu navis prolapsus est: sed ad meliora omine commutato: « Teneo te, inquit, Africa, eamque obtinuit. » Rex etiam Willelmus, Angliae acquisitor, primo terrae ingressu equum quem ascenderat excitavit ad cursum, qui cum equo lapsus et prostratus in terram: « Terra, inquit, mea est; quod eventus implevit. » De visionibus et somniis propheta testatur, et dicit: Senes vestri somnia somniabunt, et juvenes vestri visiones videbunt. Si recenseam visiones et somnia antiquorum, epistolam onerabo exemplis. Joseph enim sponsus beatae Virginis saepius in somniis ab angelo eruditur. Magis interdicitur, ne redeant ad Herodem. Docetur Petrus in linteamine reptilium plenitudinem gentium colligendam. Constantinus ab apostolis visitatus est, orbisque majestas publice professa est regnum et imperium Christi esse. Visio Africani, Apocalypsis apostoli, Danielis et Ezechielis oracula, somnia Pharaonis et Joseph legentibus frequenter occurrunt. His et aliis modis aperit suis, prout vult suam Dominus revelare voluntatem. Verumtamen, ut fidem habeam somniis, nulla somnia me inducent. Non inficior, quin anima frequenter ex reliquiis cogitationis, aut ex innata sibi perspicacia quasdam futurorum praefiguret imagines, sed crebro decipitur. Nam, sicut per experientiam didici, ex ea visione, quae mihi gaudium quandoque nuntiaverat, postea contrarium reportavi. Somnia igitur ne cures, amice charissime, nec te illorum errore involvas, qui occursum leporis timent, qui mulierem sparsis crinibus, qui hominem orbatum oculis, aut mutilatum pede, aut cucullatum habere obviam detestantur: qui de jucundo gloriantur hospitio, si eis lupus occursaverit, aut columba: si a sinistra in dexteram avis sancti Martini volaverit: si in egressu suo remotum audierint tonitruum, si hominem gibbosum obviam habuerint, aut leprosum. Opinio autem mea est magistrum G. submersionis illius incurrisse periculum, etsi nullus ei monachus occurrisset.