102  LIBER TERTIUS. EPISTOLA PRIMA. EPISTOLA II. EPISTOLA III. EPISTOLA IV. EPISTOLA V.   109  EPISTOLA VI. EPISTOLA VII. EPISTOLA VIII. EPISTOLA IX. EPISTOLA X. EPISTOLA XI. EPISTOLA XII. EPISTOLA XIII EPISTOLA XIV. EPISTOLA XV. EPISTOLA XVI. EPISTOLA XVII. EPISTOLA XVIII. EPISTOLA XIX. EPISTOLA XX.   135  EPISTOLA XXI. EPISTOLA XXII. EPISTOLA XXIII. EPISTOLA XXIV. EPISTOLA XXV. EPISTOLA XXVI. EPISTOLA XXVII. EPISTOLA XXVIII. EPISTOLA XXIX. EPISTOLA XXX. EPISTOLA XXXI.   146  EPISTOLA XXXII. EPISTOLA XXXIII. EPISTOLA XXXIV. EPISTOLA XXXV. EPISTOLA XXXVI.   151  EPISTOLA XXXVII. EPISTOLA XXXVIII. EPISTOLA XXXIX. EPISTOLA XL.   156  EPISTOLA XLI. EPISTOLA XLII. EPISTOLA XLIII.
Goffrido Andegavensium episcopo, domino suo et amico, Goffridus Vindocinensis monasterii indignus minister, salutem.
Litteras vestras accepi, quibus nullo modo credidissem, nisi eas sigillatas sigillo vestro vidissem. Ibi enim dicitur vos electioni Petri Bellilocensis consensisse, et ideo nunc necesse habetis ut eum in abbatem consecretis. Quod si ita est, parvitatis nostrae consilio super hoc amplius non indigetis, quippe quia rem jam factam habetis. Tamen si placet et bonum vobis videtur, ut ad hoc me exspectare dignemini, termino quo mandaveritis ad vos veniam, et quidquid melius consulere vobis 103 potero minime dissimulabo. Unum tamen vobis celare nec possum, nec debeo, quod cum Guillelmo communionem habuerit et habet excommunicato nostro. Quem, quia res Ecclesiae nostrae subtraxerat et fratri suo contulerat, in quantum fas est et ecclesiastica censura exigit, excommunicavi. Quod Petrus idem non ignorat. Valete, et quod secundum Deum de ejus promotione facere potestis, hoc facite. Rainaldo Andegavorum episcopo, domino suo et praecordiali amico, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, salutem et in adversitate constantiam. Si Scripturae sacrae firmiter credimus, scimus veraciter episcopum non esse, qui timet exsilium, dolorem, vel mortem, aut qui ea, quae sunt his contraria, aequitati anteponit. Nolite igitur in defensione sanctae Ecclesiae deficere; nolite consiliis eorum qui carnaliter vivere volunt, aurem cordis inclinare; nolite a via justitiae pedem retrahere, ne incidatis in Satanae muscipulam, in qua capiatur anima vestra, ubi pereat, et sine fine, quod Deus abnuat! torqueatur. Propterea verendum vobis est ne de incoepta justitia in conspectu hominum vilescatis; quod utique erit, si defeceritis. defectione vestra Ecclesia Dei, quae casta et libera vobis commissa dignoscitur, meretrix efficietur et ancilla. Si autem constanter egeritis, si incoeptam juste justitiam 104 optimo fine consummaveritis, totius fortitudinis et sanctitatis exemplum relinquetis vestris successoribus; et gloria et pax vobis erit, et Ecclesiae vestrae dilectioni commissae castitas multiplicabitur et libertas. Si quis vero amore pecuniae suae, vel cujuslibet rei occasione, vobis suggerit ut deficiatis, dicite sibi: Si quis est Domini, jungatur mihi ; et quia esurientes et sitientes pecuniam minime justi sunt apud Deum, sed qui diligunt justitiam et odio habent iniquitatem, isti satiabuntur. Ego sum ille, certissime credatis, qui anxietates et tribulationes vestras meas facio affectu compassionis, et adversariis Ecclesiae Dei vobiscum resistere opto, etiam, si necesse fuerit, usque ad effusionem sanguinis. Rainaldo excellentissimo episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, salutem cum purae dilectionis affectu. Vir vitae venerabilis archidiaconus vester Hubertus, qui vos multum diligit, nec me multum, ut arbitror, odit, de vestro honore, et nostra utilitate sollicitus, cum audit quae nos a mutua charitate debeant separare, statim aut per se, aut per nuntios suos omnem culpam in animam meam transfundit, adeo me increpans, quod verbera verborum suorum vix sustinere valeo patienter. Novissime autem diebus istis ita gladio oris sui viscera mea penetravit quod 105 in eis nihil pene sanitatis reliquit. Asserit sibi dictum, nescio a vobis, vel a quo de vestris, me in concilio, non quidem manifeste, sed in abscondito, contra pacem et salutem vestram fuisse locutum. Si vos dicitis, verba vestra refellere non audeo, quia episcopus estis. Alter vero quicunque super hoc se fecerit assertorem, veniat palam, et suae falsitatis me inveniet veridicum correctorem. Contra magnitudinem vestram, sicut dixi, proferre quidquam nec possum nec debeo. Sed unum tamen firmiter teneo, quod in legibus criminosum habetur, amicum causari immerito, illum praesertim, qui eos qui se diligunt colere novit valde feliciter, et cui semper verecundum exstitit de aemulis suis quidquam suggerere latenter. Valete. Rainaldo magno et glorioso episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, purae dilectionis affectum. Quidam servus Ecclesiae nostrae, quem, propter sacrilegium quod fecerat, a servitio nostro diu removeramus, quaestionem quamdam sinistra admiratione dignissimam nobis proposuit, postquam a vobis recessimus. De duobus viris loquebatur, quorum unus monachus, alter episcopus dicebatur. Episcopus ad locum monachi veniens, cum ipso hospitari voluit; quem monachus cum gaudio et honore suscepit, nec sua tantum 106, verum etiam seipsum in episcopi servitium tota dilectione exhibuit. Monachus episcopum ibi diutius manere voluisset, si episcopus consensisset. Ille recessit; recedenti monachus unum de famulis suis associavit, qui sibi, quandiu voluit, servientis explevit officium. Episcopus cum famulo locutus, coepit ab ipso innocentis hospitis vitam non approbando, prout dignum fuerat, sed reprobando inquirere, et, quibus poterat verbis, vas charitate plenum conabatur incrustare. Quibus auditis, respondimus hoc esse novum sceleris genus, et in novi sceleris facto, majorum necesse erat uti consilio. Unde vos praecipue interrogare volumus, et quid super hoc sentiat vestra magnitudo, audire desideramus. Nostrae autem parvitati videtur quod non erat omnino episcopus qui tantae pravitatis sectabatur opus. Nec circa proximum se diligenter habebat, post cujus cibos tam nequiter eructabat. Rainaldo egregio Andegavorum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque servus, humilitatem, patientiam ac benignitatem diligere, et ea quae sunt his contraria odio habere. Magistra Scripturarum auctoritate didicimus, praesul in Christo charissime, nullum Christianum debere, multo minus igitur Domini sacerdotem, malum pro malo reddere, vel qualibet occasione proprias injurias 107 vindicare. Cum itaque reddere malum pro malo, et suam vindicare injuriam sit periculosum, malum pro bono reddere, vel diligenti se proximo sine causa injurias irrogare, minime dubitatur damnosum. Haec idcirco, vir venerabilis, proposuimus, ut, si in altero horum, vel, quod est gravius, in utroque peccavimus, peccatum non erubescamus corrigere, quod utiliter vitare debuimus. Divina gratia, magis quam nostris meritis, Dei Ecclesiae praelati sumus. Quod si in tanta positi dignitate alter alterum odio habens delinquimus, non solum nostras lampades non illuminamus, verum etiam aliorum ardentes sinistrae operationis exemplo exstinguimus. Cumque trabem portamus in oculo nostro, festucam considerare non possumus in alieno. Si quando bona quae novimus, hominibus loquimur, non sequuntur verba quae audiunt, sed sola quae conspiciunt exempla pravitatis imitantur. Pronior est enim ad imitationem mali humana fragilitas; quae si nostris moribus, quod absit! destruitur, ejus sanguis nobis a Domino requiretur. Quapropter non odibiliter nobis agendum est, dilectissime, quos magis prodesse quam praeesse decet, et de reddenda ratione animarum nostrae fidei commissarum plurimum esse sollicitos. Et quoniam sanctitatis nomen et ordinem accepimus, caecos illuminare, non eos qui vident, excaecare debemus; dum nos invicem, quod criminaliter peccare est, odio et linguae gladio prosequimur, pro luce tenebras mundo relinquentes, populum, qui per se nimium 108, ut diximus, pronus est ad peccatum, cum periculo animarum nostrarum ad peccandum amplius incitamus. Certe in minimis Dominum gravius exacerbamus peccatis, quam populus faciat in summis. Nam pene tanta distantia est inter peccatum pastoris et peccatum populi, quanta distantia fuit inter peccatum angeli et peccatum protoplasti. Unde veraciter dictum est quod majori reatu ab eo delinquitur qui potiori honore perfruitur, et graviora facit vitia peccatorum sublimitas dignitatum. Non ergo nos pigeat alterum alteri humiliari, quia scriptum est: Quanto magnus es, humilia te in omnibus . Et qui se amplius humiliaverit, illum Deus promisit, qui neminem decipit, amplius exaltari. Si alter de altero victoriam habere desiderat, illam quae secundum diabolum esse dignoscitur, victoriam quaeret. Humilitate, patientia, benignitate vincere, victoria Dei est; superbia, impatientia, ac malignitate superare, victoria diaboli. Ex his duobus timeamus quod damnat; et quod coronat totis visceribus amplectamur, et ad charitatem quae operit multitudinem peccatorum , quidquid ab illa separat contemnentes, revertamur, sine qua caeteras virtutes habere damnabile est, et cum qua non habere alias, veniale. Rainaldo, honorabilis vitae episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii minister indignus, quod amanti patri devotus filius, et bono domino fidelis servus. Noverit bonitas vestra, Pater optime, servum servorum vestrorum Andegavim super equam venisse: nec dedignatus est Andegavim venire super equam, qui novit Salvatorem suum et omnium Hierusalem venisse super asinam. Sibi quidem non magna facultas veniendi inerat, vel voluntas; sed traxit illum epistolae vestrae formositas quem asperitas temporis retinere non potuit, vel quaelibet sua necessitas. Venit itaque, et multum fatigatus venit. Quid mirum? qui indesinentes pluviarum inundationes, ac paludum repercussiones saepius usque ad oculos ipsos sustinuit. Valete, et tantus labor, quem, ut aestimo, vestrum facitis compassionis affectu, quanta sit requie dignus, considerate. Rainaldo, vitae laudabilis episcopo, domino charissimo et cordiali amico, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, ex adverso diligenter ascendere, et pro domo Israel fideliter murum opponere. Pater dilectissime, fama vociferante sinistra audivimus comitem vestrum sanctam 110 Ecclesiam pretioso Dei et Domini nostri Jesu Christi sanguine a diaboli servitute redemptam, jugo servitutis iterum velle subjicere, et honorabilium principium veneratione, quam et in veteri et in nova lege circa Domini templum olim habere studuerunt, contempta, matri, quae spiritualiter eum genuit, novis et exsecrandis consuetudinibus chartam libertatis, propriis manibus Salvatoris scriptam pariter et sigillatam, conatur auferre. Unde, si ita est, imo quia ita esse ingemiscimus, oportet vos Christianae legis auctoritate monitum simul et munitum, ejus temerarios conatus, quibus membra Christi persequitur, annullare, et quod in eo ad injuriam universalis matris filius nimium crevit, lima canonicae discretionis amputare. Si vero, quod absit! sponsam Domini liberam, quam ipse vestrae fidei, tanquam Matrem suam B. Joanni custodiendam commisit ancillam fieri videritis, et tacueritis, quam debuissetis mortuam suscitare, divinae legis et justitiae jura sepeliens, illam penitus exstinxistis. Nullum utique Christianum gregem, multo minus igitur gregis pastorem, decet Christi legem et justitiam, quae mortuos vivificant, tanquam mortuum sepelire; sed hunc specialiter oportet, ut justitiae veritatem praedicans, Dei legem non sileat, et quidquid sanctae Ecclesiae libertatem impugnare conspexerit, judicio et veritate sancti Spiritus studeat expugnare. Plurima vobis scripsissemus de praesenti materia, si abbatis esset officium exacerbare principem, et praesumptuosum 111 non videretur pontificem edocere. Exacerbatio tamen culpabilis non probatur, et est venialis illa praesumptio, quae de odio iniquitatis et aequitatis amore generatur. Valete. Dilectissimo domino et amico, domno Rainaldo venerabili Andegavorum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, veraciter et simpliciter in omnibus agere. Calumniam, quam abbas B. Nicolai in monachum suum absentem quidem, sed quem ipse absentaverat, protulerit, audivimus; et quia crimen sacrilegii, seductionis, et monasterii sui dissipationem in eum intenderit, quoniam praesentes eramus, ignorare non possumus. Ad cujus objecta monachus, quia laicus est, non Latina, quam non didicit, lingua, sed materna respondet, et dicit in hoc tantummodo se esse culpabilem, quod abbati, ut se absentaret, praecipienti obedivit. De caetero autem, sicut in hoc solum se fatetur esse culpabilem; ita se inculpabilem non refugit in curia vestra ostendere, et seductum potius quam seductorem fuisse. Quod si verum est, imo quia verum esse jam ex parte cognovimus, abbas contra nos nec indignari rationabiliter, nec juste de nobis conqueri potuit, si veritatis causam sustinemus. Cum enim Christus sit veritas, si in Christo manere volumus, necesse est ut in veritate maneamus, et pro veritate etiam usque ad mortem, si opus fuerit, decertemus. Quod praedictus abbas jam dictum monachum admonet 112, ut se revertatur, et eum, quem sine causa publice criminatus est, sub potestate sua esse conatur, hoc canonica ratio prohibet, non praecipit, nec monastica religio cogit. Absit enim ut religio monastica canonicae veritati inveniatur contraria! In secretis sanctissimi Felicis papae prioris legitur; quod tamen in Nicaena synodo longe ante constitutum fuisse reperitur; quod si quislibet impetitur crimine, nulla detentionis custodia teneatur, sed liceat ei in omnibus liberam habere potestatem, ad repellenda videlicet impetitorum machinamenta, et praeparandas suas responsiones, atque amicorum quaerenda juvamina, donec aut convincatur reus, aut libereretur innoxius. Quod si aliter a quoquam praesumptum fuerit, secundum sanctorum instituta canonum nihil erit, et viribus omnino carebit. Domno Rainaldo laudabilis vitae episcopo, charissimo domino et praecordiali amico, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, salutem, cum purae dilectionis affectu. Mandastis, dilectissime domine, per fratrem nostrum Robertum ut domnus Savaricus ad abbatem Lambertum revertatur. Quod licet a vobis bona intentione dicatur, salva tamen vestrae paternitatis reverentia, hoc dicimus inusitatum, et in toto corpore canonum non invenitur, ut quilibet sub illius manere debeat, potestate, a quo de crimine 113 accusatur. Non vos, charissime Pater, docere praesumimus, a quo melius doceri et possumus, et optamus. Et quoniam cognovimus vobis placere ut praedictus frater faciat quod mandastis, ipse vestrae voluntati non refugit obedire. Hoc autem, quod satis justum et canonicum potest videri nec sibi ulla canonica ratione debet negari, a dulcedine vestrae pietatis deposcit, et nos cum illo deposcimus, quatenus auctoritatis vestrae praecepto sic in monasterio suo maneat, ne quolibet genere damnationis vel detentionis opprimatur, donec praesentem habeat accusatorem, locumque defendendi accipiat convenientem, quo blasphemiam repellere valeat criminosam. Quod si jam dictus abbas se exspoliatum dicit, utique non mentitur, et utinam exspoliatorem suum quanto gravius posset, impugnaret, persequeretur, modis omnibus infamaret, quia sic in foveam, quam paravit proximo, primus incideret! Ipse enim se expoliavit; nam ubi apud sublimiorem personam accusavit subjectum, quod suum erat, alterius potestatis fecit. Si iterum ab eo, ad quem jugulandum de vagina mortalis infamiae eduxit gladium, obedientiam exigit, desipit domnus abbas ille, aut insanit, et apostatae angeli perversitate nititur, qui hominibus suggerit ut sibi obediant, quos ad mortem ille persequitur. Pater optime, non est tutum male astuto pastori obedire, qui jam de exsecutione injunctae discipulo obeditionis argumentum assumpsit contra discipulum criminosae accusationis. 114 Praecepit enim pastor ille crudeliter astutus ovi simplici ut se quasi inter fruteta absconderet, quatenus nullo reclamante eam lupina consuetudine criminando devoraret. Pastor ille bonus evangelicus lassam ovem vexisse legitur, non abjecisse , et quam damnatam invenit, liberavit, non liberam condemnavit. Valete, et valeat nobis apud vos, magnae discretionis Pater, aequitatis censura; decepti monachi innocentia; qua vos diligimus, cordis nostri sinceritas; et, si unquam bene aliquid de vobis promeruit, nostra humilitas. Rainaldo Andegavensi episcopo, quem in Deum diligit, frater Goffridus, purum ejusdem dilectionis affectum. Priori nostro et domno Hamelino dixistis, quod adversarius adversariorum nostrorum Romam ivistis. Praeterea habebatis dispositum, quod centum libratas Ecclesiae nostrae daretis, quia bene vobis servieram, sed postea bonae intentionis animum commutastis, quia contra vos multum peccaveram. Servitium quidem scio, peccatum nescio. Nec mirum, quoniam hujusmodi peccatum in charta diaboli non invenitur; Deus illud non odit, nec pro eo damnatur anima, nec poenitentiam agit. Hoc forsitan, quod bene et saepe servivi, peccatum mihi ascribitur, et sic malum pro bono, et odium pro dilectione mea retribuitur. Hanc utique 115 retributionem Deus non docet, sed prohibet, et qui illam sectatur, diabolum in malitia superare conatur. Justius enim judicare diabolus videtur quam ille, cum diabolus sic agat quod tantummodo mala pro malis, ille vero mala pro nobis retribuat. Ego si quidem pro servitiis meis nullum aliud praemium, nisi dilectionem vestram quaesivi, vel quaero; quam quidam indigne cito inveniunt, et quidam satis quidem digne eam promerentur, sed aut nunquam consequuntur, aut subito perdunt. Hoc autem dico, Deus scit, non amaro animo; et, si vobis non displicet quod minime displicere debet, detur mihi audientia; et quod dictum est vera propositione probabo. Rainaldo prudenti et multiplici genere pecuniarum sublimi, frater Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, Christianam legem diligenter observare, et neminem pro assertione veritatis odio habere. Domno II. fratri nostro dixistis me vobis in electione vestra fuisse infestum. Sic magnitudini vestrae loqui placuit; meae tamen parvitati satis displicuit, quod canonum regulis et sanctorum constitutionibus Patrum ibi novi esse contrarium. Nam ubi vidi unicum et singulare sanctae Ecclesiae ostium claudi, et aliud aliunde, per quod qui intrant fures sunt et latrones , ostium aperiri apostolicam violari doctrinam, sanctum 116 Evangelium penitus contemni, si mihi placuisset, Christi servus non essem, sed diaboli. At mihi soli, sicut arbitror, pro crimine non debet ascribi, quod Stephano decano vestro, et personis quae affuerunt, potest potius imputari. Omnes utique contradixerunt illam quam vestram fuisse dicitis electionem, et reprobaverunt. Nec immerito; nam illis invitis et non petentibus, arreptus fuistis a vulgo, et quod ibi factum est, hoc praesumptuosa et perniciosa fecit seditio. Nos autem quae vidimus et audivimus, nec possumus nec debemus non loqui. In illa siquidem actione, imo vulgi conspiratione, quam pro electione reputatis, lex velut inter arma siluit; vox divina locum non habuit. Totum ibi levitas vindicavit et vanitas, ubi mima quaedam et mulier publica, quae vos garruliter acclamabat, amplius potuit quam plebis maturitas, vel clericalis honestas potuerit. Hinc Ildebertus vir religiosus, qui post metropolitanum in provincia primus erat episcopus, non tacuit; qui a vestra consecratione, licet a suo metropolitano vocatus, seipsum absentavit, et exsecrationem esse potius quam consecrationem apostolica et evangelica veritate praedicavit. Bonus Maurilius, quem vestrum praedecessorem fuisse gloriamini, beato eligente Martino et praesignante Spiritu sancto, electus est et consecratus. Vos autem vulgo furente et spreta canonica electione estis creatus. Frustra utique de bono praedecessore gloriatur, qui sortem electionis et bonitatis, 117 quam ille sortitus est, non sortitur. Nam et alterius bonitas ei qui in crimine manet nullatenus suffragatur, et episcopus sine canonica electione, est quasi arbor sine radice. Arbor autem quae radicem non habet, etiamsi folia habeat, fructum ferre nullatenus valet. Ad hujusmodi arborem Christus quidem accessit, et cum ibi fructum non invenisset, eam maledixit . Tota utique ordinatio episcopi in sola electione consistit, et consecratione, si tamen illam electio recta praecesserit. Haec autem prius per semetipsum fecit Christus, deinde vero vicarii ejus. Et in apostolis quidem a Christo facta sunt, quoniam ab ipso electi et consecrati fuerunt; in aliis vero omnibus, a nullis aliis fieri licet, nisi a vicariis Christi. Sunt autem vicarii Christi clerici in electione, episcopi in consecratione. Caeteri omnes petere quidem episcopum possunt; eligere vero vel consecrare non possunt. Quicunque igitur alio modo, quasi sub nomine pontificis, Ecclesiam vel potestatem ecclesiasticam sibi vindicare praesumit, hic jam non per ostium intrat, sed aliunde ascendit, ut merito non inter episcopos computetur, sed inter fures et latrones connumeretur . Investituram, quam de manu laici accepistis per pastoralem virgam, silere non debeo, nec loqui sine dolore, quod ad majorem injuriam sanctae Ecclesiae in occulto factum non fuit, sed publice. Qui autem cognoscere voluerit quid catholica et apostolica Ecclesia de investitura senserit; quid docuerit, quid judicaverit 118 et constituerit, legat in primo capitulo illius concilii, quod tempore Gregorii septimi papae factum est. Et ibi omnes clericos, qui de manu laici investituram suscipiunt, haereticos vocatos, et ideo damnatos esse et excommunicatos inveniet. Licet enim alia haeresis de investitura dicatur, alia Simoniaca; ista tamen quae de investitura dicitur, contra sanctam Ecclesiam fortius jaculatur. Ibi enim in primis omnis ecclesiasticus ordo confunditur, quando hoc quod unicuique a suo consecratore in Ecclesia cum orationibus, quae ibi conveniunt, dari debet, a saeculari potestate prius accipitur. Quod sancti apostoli non solum interdixerunt, verum etiam omnes illos, qui per saecularem potestatem Ecclesiam obtinent, a Christo sibi tradita potestate damnaverunt. Et merito apostoli judicio Spiritus sancti hanc haeresim in ipso Ecclesiae principio damnare decreverunt, quam longo post tempore ex patre diabolo nascituram esse praeviderunt. Cum igitur laico et investitura, et omnis etiam disponendarum ecclesiasticarum rerum facultas a Spiritu sancto, qui in apostolis loquebatur, negata sit penitus et interdicta, qui investituram a laico suscepit, non est jam contra apostolos tantum, imo contra Dominum apostolorum; quod sanctum est canibus exponit. Investitura enim, de qua loquimur, sacramentum est, id est sacrum signum, quo princeps Ecclesiae, episcopus scilicet, a caeteris hominibus secernitur pariter atque dignoscitur: et quo supra 119 Christianum gregem cura pastoralis ei tribuitur. Hanc investituram ab illo solo suscipere debet a quo et consecrationem habet. Illum siquidem prius oportet consecrari, deinde vero tanquam ducem Ecclesiae sacris insignibus decorari. Si quis autem cuilibet saeculari potestati ista licere putat, errat. Quod si defendere nititur, apostolorum doctrinam, et sancti Spiritus sensum annullare desiderat: unde haereticus esse nullatenus dubitatur. Haec praeterea haeresis de investitura, si recte perspiciatur, etiam haeresis Simoniaca esse, viva et vera ratione probatur. Nam, quae saecularis potestas sibi vindicare nititur investituram, nisi ut per hoc, aut pecuniam extorqueat, aut, quod est gravius, sibi inordinate subjectam efficiat pontificis personam? Nullus est utique laicorum, etiamsi ei liceret, qui tanta intentione annulum, vel virgam dare desideret, nisi per haec, quae sunt sacramenta Ecclesiae, temporalibus lucris inhiaret. Laicis quidem sacramenta ab Ecclesia suscipere licet, non Ecclesiae quaelibet sacramenta dare, annulus autem et virga, quando ab illis dantur, a quibus dari debent, et quando, et ubi, et quomodo debent, sacramenta Ecclesiae sunt, sicut sal, et aqua, et quaedam alia, sine quibus hominum et Ecclesiarum consecrationes fieri non possunt. Semper laicus de investitura, ut diximus, aut pecuniam sibi vindicat; aut quod est amplius, episcopi vel abbatis personam. Hac utique non tam humana quam diabolica malignitate 120 Ecclesia catholicam fidem, libertatem et castitatem amittit, sine quibus nulla ratione subsistit. Haec etenim tria semper Ecclesia habere debet, quorum vel si unum defuerit, velut paralytica jacet, nec ligandi, nec solvendi potestatem habet. Hanc igitur quicunque sub specie pastoris suscipere praesumit, fit paralyticus, et haeretica lepra pollutus. Illum non pastorem fiducialiter dico, nec illius Pastoris qui animam suam posuit pro ovibus suis , quodlibet membrum. Sed fur et latro, et lupus est; nam ad hoc venit ut furetur, et rapiat, et mactet . Hanc autem detestabilem impietatem non solum qui faciunt, sed qui consentiunt ei, damnati sunt. Ille vero consentit, qui eam tacet, qui eam non corrigit, et qui ei palam non contradicit. Et nemo est qui contradicere palam non debeat, et possit. Nam, si praelati non habet auctoritatem, habet tamen Christiani vocem, et Scriptura dicit, et neminem excipit: Maledictus est, qui prohibet gladium a sanguine , id est, vocem suam ab increpatione peccati. Illud etiam factum meminerit, quod asina fatuum prophetam olim correxerit . Quod si fuerit vitiosus, vel quolibet alio crimine infamis factus, non ideo silere debet, quoniam unicuique peccatori communem Ecclesiae fidem, quam suam esse credit et confitetur, defendere, et contra ejus adversarios libere pugnare licet. Nam illi duo, qui in passione Domini crucifixi sunt cum eo, omnino infames erant, nam publici latrones: quorum unus non tantum quia credidit, 121 sed quia suae fidei veritatem contra alterum defendere coepit, bonum illud et delectabile verbum a Salvatore nostro audire meruit: Hodie scilicet mecum eris in paradiso . Unde in latrone illo maxime declaratum agnoscitur quod defensio fidei paradisum pariter et cum Christo esse meretur. Haec pauca de multis, quae forsitan oblivioni tradidistis, vestrae sublimitati dignum duxi ad memoriam revocare, ut unde et quomodo sumpsistis episcopi nomen, vobis ulterius non liceat ignorare. Illa vero sileo quae dominus papa novit et indulsit, quia meum non est retractare quod ipse fecit. Vitam enim vestram nullo genere religionis approbatam noverat, et vos infra annos esse, et nullum penitus ordinem habere fortassis audierat. Prius quidem ordines accipere contempsistis, ut vobis liceret ea liberius exercere, quae minime licent ad animae salutem. Omnes postmodum ordines, sed sine ordine, quia in octo diebus, et non certis temporibus accepistis propter episcopatus ambitionem. Unde vera propositione probatur, quod eos amore gloriae temporalis accepistis, non Christi charitate. Quicunque tamen sacramentis Ecclesiae caemento charitatis non jungitur, injuriam quidem Ecclesiae facit, sed quasi paries luteus dissipatur, qui licet dealbari possit ad tempus, ejus subita dissolutione qui ante considebant in eo premuntur. Hac igitur similitudine recte colligitur quod qui ad injuriam sanctae Ecclesiae ecclesiasticum ordinem 122 et maxime pontificatum assequitur, suam destructionem in primis, deinde populi mortem operatur. Et tunc Ecclesia injuriam pariter sustinet et verecundiam, quando in eligendo pontifice canonica perit electio, et quod ordinato soli debetur, datur inordinato, et qui non vocatus a Deo praeponitur, sed violenter intrusus a vulgo. Gravius nihil est apud Christum Ecclesiae injuria; cujus sacramenta qui perverse suscipiunt, cum Christo esse, vel prodesse non possunt. Cum Christo etenim simul esse, et contra Christum facere, nemo potest, cum ipse dicat: Qui non est mecum, contra me est . Qui autem cum Christo non est, nec sibi prodesse, nec aliis potest, cum ipse iterum asserat: Qui non colligit mecum, dispergit . Et alibi dicit: Sine me nihil potestis facere . Haec idcirco vestrae dilectioni scripsi, quia salvo ordine nostro, pacem vobiscum feci, et salvum nostrum non fecissem ordinem, si hanc vobis veritatem tacuissem. Valete, et non quae vestra sunt, sed quae Jesu Christi quaerite et diligite . Domno Ulgerio venerabili Andegavensi episcopo, frater Goffridus dictus abbas, salutem et, dilectionem in Christo. Mihi dictum est quod in synodo vestra de me querimoniam fecistis. Sed miror si ita est; non enim bonitatem vestram offendi in aliquo. Si monasterium nostrum alodium 123 B. Petri, et patrimonium, de his quae multo tempore pacifice possederat, et apostolica auctoritate sibi firmata sunt, sine judicio et audientia exspoliastis, in hoc me peccare vel peccasse non credo. Si sanctorum Romanorum pontificum privilegia vobis oblata ad videndum, videre noluistis, merito culpari nec possum, nec debeo. Si legatus Romanae Ecclesiae vobis praecepit ut sedis apostolicae privilegiis debitam reverentiam exhiberetis, et redderetis quod nobis abstulerat vestra sublimitas, si neutrum observastis, inde noxam minime contraxit nostra humilitas. Annuntiastis, ut dicitur, presbyteris vestris, et personis Ecclesiae vestrae, quod dominus papa Urbanus in Arvernensi concilio praeceperat ut episcopi annuum censum habeant a monachis pro redemptione altarium. Bene novit prudentia vestra non esse bonum quod apostolica sinceritate disponitur per contrarium praedicare. Bone domine, vos illi non adfuistis concilio; et ego interfui, qui hujus rei cognosco veritatem. Redemptionem Ecclesiarum, quae vulgari vocabulo altaria nuncupantur, beatus vir ille Simoniacam pravitatem vocavit, et apostolica auctoritate damnavit. Illa tamen magica et Simoniaca pecunia, aliquando in triginta, aliquando vero in quadraginta, aliquando etiam in sexaginta annis solvebatur episcopis. Qui autem redemptionem altarium, quae in pluribus annis non nisi semel per vicarios fieri solebat, haeresim vocavit, et condemnavit, sub nomine annui census pro redemptione vicariorum, 124 sive altarium annuam pecuniam extorquere dedocuit, non praecepit, imo omnia quaecunque abbates et monachi in Ecclesiis sub redemptione vicariorum tenuerant, ut quiete deinceps, et sine cujuslibet exactione pecuniae possiderent, beatorum apostolorum Petri et Pauli auctoritate firmavit. Nam si in pluribus annis non nisi semel, ut dictum est, per vicarios pecunia pro altaribus dabatur episcopis, et pecuniam ipsam apostolica auctoritate probatum sit Simoniam esse, singulis annis episcopis pro vicariis altarium pecuniam dare, quid est aliud, quam pro plurimorum annorum Simonia, per annos singulos, sub nomine census, annuam Simoniam exercere? Non est hoc doctrina Christianae fidei, sed exactio pessima quae Simoniam multiplicat, et sanctae Ecclesiae violat castitatem. Pecunia itaque pro Ecclesiis sub palliata cupiditate extorta, quae redemptio altarium dicitur, ab apostolica sede damnata, sive per vicarios rarius, sive pro vicariis frequentius, sub qualicunque nomine vel occasione extorqueatur, Simoniaca pravitas esse nulla ratione dubitatur; illa tamen gravior, quae saepius agitur. Quapropter illam specialiter Christianus catholicus vitare, et episcopus maxime detestari debet, ne fiat novissimus error pejor priore. Semel, bis et ter, imo multipliciter vos rogavi et monui, et adhuc humilitate, qua debeo et possum, diligenter rogo et moneo, ut quae nobis abstulistis, non differat reddere vestra magnitudo. Alioquin, quia vestra 125 gravamina fratres nostri diutius portare non possunt, ipsi et nos cum ipsis Romanam Ecclesiam appellamus, licet eam et legatos suos vos saepe contempsisse minime dubitemus. Et ne ulterius de decreto vicariorum dubitetis, illud vobis transcriptum mittimus. Vale. Ildeberto venerabili Cenomannorum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii inutilis servus, neque ad dexteram, neque ad sinistram declinare, sed rectam viam tenere. Si eos qui sunt Domini, ut vobis jungantur, quaeritis, ecce nos paratos habetis. Abrahae etiam filios nos esse confitemur, et ejus opera facere desideramus; qui in die Domini stare in praelio, et nosmetipsos murum opponere pro domo Israel nullatenus formidamus, ubi tutus vel competens fuerit locus. Turonum vero nec possumus, nec debemus, et vos illuc tendere penitus dislaudamus. Ibi enim congregabuntur omnes factores Rainaldi, furore ac seditione potius quam ratione vobiscum agere parati. Putat etiam ille, qui vos illuc vocavit, aut justitiam vestram turbae importuno clamore facilius ibi pervertere, aut vos, ut ejus dementiae consentiatis, quod absit! prece vel pretio flectere. Bene quidem incoepistis, quoniam pro libertate 126 sanctae Ecclesiae contra ejus adversarios viriliter vos erexistis. Unde Deo, et Dei amicis vos magis carum reddidistis, et famam nominis vestri per hoc non mediocriter dilatastis. Grande per omnia vobis decus exstiterit, si constanter egeritis; sed grande dedecus, si defeceritis. Valete; et quia contra Rainaldum et ejus auctores vobiscum erimus veraciter credite. Usque ad Castrum Ledae, vel usque ad Carcerem sexta feria dignemini accedere: ubi de hoc et aliis invicem loqui possimus et conferre. Ildeberto beatae vitae episcopo charissimo domino suo et amico, Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque servus, dilectionem et dilectionis servitutem. Quoniam illicitae electioni non consensistis, bonitati vestrae gratias refero; quod mecum nemo facere recusat, qui Deum diligit corde perfecto. Pro captione Redonensis episcopi fama nostra minui nullatenus debet, nec in aliquo laedi. Non enim per me hoc actum est; neque etiam sciebam quod ab illis a quibus captus est deberet capi. Inimici mei me in hoc habent suspectum, quem suae pravitati semper sensere contrarium. Et quia factis mihi nocere nequeunt, hoc verbis mendacibus facere moliuntur et cupiunt. Quorum venenosa verba, Deum testor, nec timeo, nec unquam timui; quibus, me Christo protegente, velint nolint, quandiu vixero, ero timori. 127 Ego tamen quod mihi laudando mandastis, libenter facio, nec aliquando a consilio vestro deviabo, de cujus dilectione dubitare nec possum, nec debeo. Ildeberto Cenomannorum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii minister indignus, diligere justitiam et odio habere iniquitatem. Multoties apud vos conquesti, adhuc conquerimur de comitissa Vindocinensi, quae nobis ecclesiam de Saviniaco, et omnia quae ibi habebamus, tam mobilia quam immobilia, nobis injuste abstulit, et violenter semper detinuit. Annonam nostram, quae in ipsa ecclesia in arcis habebatur, arcis ipsis fractis rapuit, et impiis, quos secum habebat, distribuit. Archipresbyter vester quasi ex vestra parte nobis dixit, ut in curiam vestram iremus, et de his omnibus subiremus judicium. Quod magis ab ipso inventum esse credidimus quam a vobis mandatum, cum nec justum nec canonicum esse videatur, ut quisquam rebus exspoliatus, antequam investiatur, judicetur. Nec in hoc vos docere praesumimus, a quo semper doceri desideramus. In curiam etiam vestram libenter venissemus, si conductum possemus habere, quem a praedicto clerico vestro quaesivimus. Plures enim sustinemus inimicos, non quia velimus quae sua sunt auferre, sed quia nolumus eis conferre quae possidemus. Olricus de 128 Sancto Karileffo et milites sui multum de nostro nobis abstulerunt; unde vos eis divinum officium interdixisse audivimus. Sed quomodo postea fuerint absoluti, ignoramus, quia de his quae perdidimus, nihil penitus recuperare potuimus. Hoc etiam, salva vestra reverentia, veraciter dicimus, quod postquam, ut credimus, disponente Deo episcopus factus estis, in episcopatu vestro plusquam ducentas libratas amisimus, nec deinceps quod viginti solidos valeat per justitiam vestram consecuti sumus. Hoc tamen non aliter quam vobis serviendo, et vos diligendo peccavimus. Sed forsitan ita amicos vestros beare nostis. Quod si ita est, novum genus beatitudinis invenistis. Hac siquidem beatitudine nec vos, nec amicos nostros beare didicimus, nec sic a vobis beari desideramus. Valete; et quoniam meliora sunt vulnera diligentis quam obedientis oscula fraudulenta , ad mentem revocate. Ildeberto Cenomannorum episcopo Goffridus, Vindocinensis monasterii servus, salutem. Justitiam in curia vestra obtulit nobis, et adhuc offert comitissa, sicut ipse mandastis. Qua de re visum est quod ejus injustitiam magna ex parte defenditis, cum neutrum verum sit, nisi quia vos hoc verum esse perhibetis. Nondum enim vidimus vel audivimus aliquem ex parte comitissae illius nobis 129 justitiam offerentem. Hoc tantum novimus quod archipresbyter vester Petrus ex parte vestra nuntiavit, quod de illa nobis justitiam faceretis, sed ubi vel quando, aut ignoravit dicere aut noluit. Quod conductum quaesivimus multum miramini; et certe vehementer mirandum esset, si non potius vestrae debilitati imputari posset quam nostrae formidini. Quis etenim potest in episcopatu vestro non timere vobis episcopante? Vos vidimus parochianos vestros metu devitare, et fugere velut hostes; puduitque videre. Si miramini, hoc utique mirari potestis quod nusquam securus praesumit cuiquam securitatem promittere. Non tunc personis nostris, sed equitaturis timebamus et famulis, de quibus si aliquod damnum incurrissemus, non plus justitiae per vos nos habituros credidissemus quam de nostris aliis rebus habuimus. Mandastis ut, si in aliquo nobis defuistis, determinate vobis scriberemus, et supplere paratus eratis. In hoc prudenter estis locutus, si dicta factis non evacuatis. In quibus autem nobis defuistis; juxta rei veritatem melius determinare non possumus, quam si fateamur in omnibus, de quibus vos nunc usque rogavimus. Et idcirco vos tanquam promissionis et propositi, quod semel et iterum in capitulo nostro fecistis, oblitum miramur, et mirando dolemus. Hoc etiam tam subito a memoria vestra cecidisse non debuisset, cum quondam de Sigebranno apud comitem clamorem facturus Vindocinum venissetis; 130 quod comitem et comitissam contra nos pro vobis ad iram concitavimus, eorum inimicitias incurrere pro amore vestro minime recusantes. Tunc propter vos offendimus comitissam, de qua, et propter quam nunc, sed immerito, distulistis nobis, et adhuc differtis justitiam. In libro canonum de Grato episcopo mentionem factam audivimus, sed quis fuerit ipse, penitus ignoramus. Ingratus vero episcopus quis sit, vel unde sit, quid valeat, qualiter vivat, ipso seipsum revelante, occultare non possumus. Si vos quoquo modo gravat quod diximus, non nobis, sed vobis imputetis qui prius contra nos indisciplinata verba profudistis, non quidem aequitatis censura, sed amore mulieris. Domine episcope, meminisse debuissetis, quoniam multum vos dileximus, multum vobis servivimus, multum in futuro servituri erimus. Bene, in quantum potuimus, vobis cantavimus, et, ut nobis saltaretis, exspectabamus. Sed dum exspectaremus, quatenus juxta cantilenam nostram saltum ipse daretis, amaritudines quasdam sub ironica locutione conscriptas, contra nos direxistis. Nunc vos erga nos veraciter agnovimus pigrum, contra nos factis et dictis velocem et pronum. Unde fraternitate qua conjungimur vos rogamus, et rogando monemus, ut quod minus justitiae et dilectionis nostro et vestro monasterio exhibuistis, sub celeritate emendare curetis. Non est nobis necessarium, nec vobis utile, propter injustam jam dictae feminae causam, a charitate, 131 qua vos pure semper dileximus, separari. De illa siquidem justitiam accipere in curia vestra parati fuimus, et sumus; et apud Montem-aureum, vel apud Carcerem, seu apud Seusam ob hoc vobis obviam ibimus. Cenomannum vero ire nec possumus, nec volumus, quia vos gravare timemus et olim nobis mandastis, ne ad vos cum turba famulorum veniremus. Sed, credite, mihi non tam mirum exstitit, si ibi, ubi nemo tutus esse potest, quaesivimus conductum, quam mirandum foret si tam longa terrae spatia transissemus sine consortio famulorum. Hilgoto et Vulgrino, de quibus nobis scripsistis, justitiam exsequi voluimus, et ab ipsis idem accipere desideramus. Valete. Joannem caementarium, monachum nostrum, quem vobiscum habetis, propter iniquitatem suam a nobis excommunicatum indubitanter agnoscite. Ildeberto bonae vitae episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, salutem. Hamelinum de Monte-aureo propter mala quae nobis fecerat, a vobis et a legato Romanae Ecclesiae excommunicatum, nulla tamen nobis facta satisfactione absolutum audivimus et scimus. Unde bonitati vestrae diligenter supplicamus, ut, aut ea quae nobis abstulit sub celeritate restituat, aut excommunicationi, quam evasisse illicite 132 videtur, iterum subjaceat, ne, quod in eum a vobis, et a vicario sedis apostolicae actum dignoscitur, irritum fiat. Ildeberto vitae laudabilis episcopo, suo in Christo dilecto Patri, Goffridus Vindocinensis monasterii servorum minimus, beate vivere semper, nec omni spiritui credere. Didicistis, sicut nobis mandastis, quod propterea clerici vestri H. prohibitam sibi communionem reddiderunt, quia fratres nostri justitiam de eo recipere noluerunt. Hoc fratres veridica voce se fecisse abnegant, et quod nec justitia, nec justitiae faciendae securitas eis oblata fuerit, affirmant. Et ideo salva vestra pace dicimus, quod gravat nos, vos talia didicisse; contristat nos vos talia mandasse; conturbat nos funditus vos in his clericis vestris credidisse, quae et nobis nostra differendo auferunt, et canonicis regulis contraria prorsus existunt. Habetur enim, ut ipse melius nostis, in decretis Patrum, sancitum, quatenus judices Ecclesiae summopere caveant, ne absente eo, cujus causa ventilatur, sententiam proferant. Et sicut accusatum, eo absente, non statim sequitur poena damnationis, ita excommunicatus vel interdictus eo reclamante, qui ejus injuriam sustinuit, consequi non debet remedium absolutionis. Quae cum ita sint, miramur vehementer, qua ratione H. absolutus 133 dicitur, contra quem injuriae nostrae adhuc clamant, et adhuc queruntur. Nec illud minus est mirandum, si quis illum conatur absolvere, vel absolutum jam habet, quem Romana Ecclesia vinculo excommunicationis tenet ligatum. Nec sub nomine justitiae, quam obtulisse fertur, absolvi jure debuerat, vel induciari. Nam qui semel ab ecclesia jussu episcopi ejicitur, non jam contentione, seu qualibet occasione reconciliari permittitur, sed satisfactione. Hoc in Toletano concilio sic fuisse difinitum, a vobis, ut credimus, non ignoratur. Haec clericis dicta sufficiant, qui si bene Deum timuissent, ejus justitiam utroque pede claudicare minime fecissent. Vestrae autem religioni, optime praesul, tota devotione supplicamus, ut querimoniae nostrae finem imponatis, et justitiae vitiatae a clericis statum erigere diutius non differatis. Valete, et nobis servis vestris, ne sic omnia in dioecesi vestra perdamus periclitante justitia, pro Dei amore succurrite. Domino suo et amico Ildeberto venerabili Cenomannensium episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, cum dilectione reverentiam. Vitae venerabilis praesul, cum Turonis vos et nos essemus, dixistis quod de comitissa Vindocinensi in uno de diebus 134 Paschali hebdomadae nobis justitiam faceretis, ipsumque diem nobis ante significare promisistis. Et quia aut noluistis facere, aut fortassis oblivioni tradidistis, adhuc vestrae dilectioni supplicamus diu desideratam justitiam, et promissum justitiae diem diligenter requirentes. Valete; et festinanter atque veraciter voluntatem vestram nobis rescribite. Ildeberto vitae laudabilis episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii qualiscunque servus, salutem cum purae dilectionis obsequio. Formatae et formosae litterae prudentiae vestrae ad nos usque venerunt; quae et mentem nostram pro causa quam nostis non mediocriter perturbatam modulatione suae citharae mitigaverunt, et quibus oculus noster penitus obtundebatur, manu suae lenitatis lacrymas deterserunt. Et quia nobis optime cantare nunc tandem incoepistis, si perseveraveritis usque in finem negotii, nos non ingratos saltatores habebitis. Ildeberto prudenti ac simplici Cenomannorum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, salutem cum purae dilectionis obsequio. Comitissa Vindocinensis, licet modo aliud dicat, ecclesiam Saviniacensem, et quidquid monasterio nostro abstulerat, nobis reddidit in praesentia cardinalis. Quod humilitas nostra comprobare minime recusasset, si Romanae Ecclesiae testimonium non praecessisset, cujus testimonio aliquid addere temerarium est, et contradicere criminosum. Unde cavendum est vobis, venerande praesul, ne femina decipiat vestram simplicitatem, et compellat vos agere contra Romanam Ecclesiam vestram matrem. Usitatus est valde ad decipiendum sexus femineus. Sexus enim iste sua suasione decepit hominem primum, suaque interrogatione circumscripsit apostolum Petrum. Illum ad praevaricandum impulit; hunc compulit ad negandum. Hic itaque sexus more ancillae ostiariae gerens officium, omnes quos illicit, aut excludit a vita, sicut Patrum a Christo; aut includit in mortem, sicut Adam in paradiso. Haec idcirco vestrae dilectioni scripsimus, quatenus de ruinis aliorum cautelae melioris vobis sumatis exemplum. Quod si magis ruina placet quam cautela et retractare velitis quod fecit Romana Ecclesia, licet inviti et 136 multum coacti faciamus, Romanam audientiam, cujus roboramur auctoritate, appellamus. Ildeberto venerabili Cenomannorum episcopo, Goffridus dictus Vindocinensis abbas, salutem et dilectionem. Termino quem significastis, conspectui vestro praesentabimur, si interim vitam et sanitatem nobis concesserit Deus. Nostrae tamen parvitati satis inconveniens esse videtur quod minus vicario Romanae Ecclesiae credi debeat quam verbis comitissae, et propter sexum femineum hominem tantae auctoritatis habere suspectum. Charissimo domino suo et viscerali amico Ildeberto venerabilis vitae episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, quidquid potest obsequii et amoris. Quia nobis quod promisistis minime facere potuistis, vos apud nos, sicut rogastis, excusatum habemus. Nec propterea apud Deum vos accusare possumus, vel debemus, apud quem si etiam in caeteris rebus illum offendistis, si non quantis debemus, saltem quibus possumus, orationibus excusamus. De vestra charitate et humilitate adhuc praesumentes, iterum supplicamus vobis, ne nostram 137 petitionem, et vestram promissionem amplius qualibet occasione implere differatis, sed veniatis Lavarzinum, quod optamus, facturus sicut ante proposuistis, et in qua hebdomada Junii jejunia sitis celebraturus, nobis notificare curetis. Dilectissimo Patri Ildeberto venerabili Cenomannorum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, cum dilectione salutem. Significastis nobis Joannem monachum Hierusalem rediisse. Satis melius sibi esset in monasterio suo bene vixisse. Non omnes qui terrestrem Hierusalem viderunt, sed qui bene egerunt, Hierusalem quae in coelis est habere meruerunt. Quod ad vos declinavit, nobis minime displicuisset, si ad nos venisset prius, sicut debuisset. Quod ex nostra licentia eum requiritis vobiscum habitare, non est hoc animae suae consulere, sed nocere. Monasterio etenim suo, a quo per inobedientiam discessit, regulari satisfactione reconciliari prius debet, quam vestra sit vel alicujus catholici dignus communione. Veniat itaque ad monasterium suum, et se minus perfecte egisse confiteatur et de sua imperfectione non poenam, sed medicinam consequatur, et quidquid deinceps sanctitas vestra a nobis petierit, nostra humilitas prosequetur. Non timeat ille venire; non trepidet, ubi non est timor 138, timore; vulneratum utique curare nos decet, non vulnera augmentare, quia Pastor summus lassam ovem portasse legitur, non abjecisse. Cujus infirmitati in tantum compassus est ut infirmus ipse fieri mallet quam ejus infirmitatem pietatis remedio non sanaret. Si vero nobis eum diligenter vocantibus non acquiescit, si oblata sibi et saepe exhibita paternae dilectionis remedia refugit, si maternae dulcedinis viscera contemnit, eum sicut sacrilegum excommunicamus, donec regulariter satisfaciat, in quantum regula ipsa docet et praecipit. Charissimo domino et amico Ildeberto honorabili Cenomannorum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii amicorum servus, salutem et dilectionem. Joannem caementarium esse monachum Ecclesiae nostrae, et ab ipsa Ecclesia saepius per inobedientiam recessisse, firmissime scitis, et nullatenus dubitatis. Eum tamen, contra suae professionis fidem et nostram voluntatem, diu retinuistis et adhuc retinetis, illius, ut videtur, salutis contemptor, et vestrae oblitus promissionis. Promisistis enim quando novissime nobiscum locutus fuistis, quod illum ad monasterium suum sub celeritate remitteretis. Et quia nec a vobis missus, nec a sua iniquitate permissus, nondum venire voluit, illum jam admonitum, iterum admonemus, et monendo rogamus, ut qui a nobis recessit 139 inobedienter, ad nos usque ad proximam Dominicam veniat obediturus regulariter et suscipiendus misericorditer. Quod si qualibet occasione distulerit, eum, donec resipiscat, ita excommunicamus ut nec communionem percipiat vivus, nec sepulturam defunctus. Vobis autem charissimo domino nostro et amico supplicando mandamus ut quem vestrae petitioni ad tempus concessimus, charitatis gratia, eum nobis diutius non deneget vestra prudentia. Dilecto in Christo Patri et domino Ildeberto Cenomannorum episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, veritatem diligere, et quidquid est veritati contrarium odio habere. Sagitta, quae quasi a Turono contra nos missa est, ex qua pharetra processit, satis cognovimus; non enim versutias hominum ignoramus. Nulla siquidem ratione vel auctoritate vobis potuit prohiberi ut bonum, quod gratia dilectionis pene centies promiseratis, nobis debuisset negari. Defuit plane auctoritas; sed, si unquam affuit vobis, est immutata voluntas. Promissionem tamen vestram veritatis affectus commendare debuisset, non quaelibet impedire dolositas. Illud etiam vestrae bonitati nec debemus, nec possumus occultare, quod excellentiae pontificali 140 minime videtur expedire, amicum scilicet incassum fatigare, et decipere credulum, qui se suaque omnia commiserat fidei vestrae. Valete; et quod minus erga amicum, amicum dico non quemlibet, sed vobis in omnibus fidum, et contra illum amplius sinistro consilio fecistis, sicut vitare debuissetis, ita studeatis corrigere. Ildeberto Cenomannorum episcopo honorabilis vitae viro, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, ubi non est timor, non timere, nec qualibet suasione minus Deo quam hominibus obedire. Litteras, quas clerici Turonenses vobis miserunt, nobis misistis, in quibus altitudinem ordinis vestri subjectionis vinculis alligantes, mandaverunt, ne in castro Carceris apud ecclesiam S. Nicolai coemeterium faceretis. Hoc totum ad depressionem vestrae dignitatis, et ad injuriam Cenomannensis Ecclesiae dignoscitur praesumptum, quia episcopum in aliquo subjectum clericis nulla patitur regula Scripturarum. Quo igitur adipe iniquitatis praesumpserunt episcopum sibi inordinate subjicere, quem in nullo, etiam si aliter egisset, redarguere debuissent, nisi dissentiret a catholica fide. Archiepiscopus 141 eorum magister si adesset, nulla divina lege, quod a vobis juste fieri precabamur, potuisset prohibere; quod si praesumpsisset, vestrum non esset ei super hoc obedire. Praelato quidem obediendum est, non tamen in omnibus, quae ipse suggerit, sed in his tantum quae Deus praecipit. Nam si quid contra constitutionem Dei, vel Patrum, praelati praecipiunt, statim auctoritatem praecipiendi amittunt, et in illa re nullatenus est eis obediendum, exemplo videlicet apostolorum. Ipsi certe a bono Magistro formam acceperunt obedientiae; in qua eis de Scribis et Pharisaeis dictum est: Quaecunque dixerint vobis, servate et facite . Sed cum illis praecipientibus, ne in nomine Jesu loquerentur, postea audierunt quod sibi sub nomine obedientiae fallaciter imperatum fuerat, sapienter vitaverunt dicentes: Oportet obedire Deo magis quam hominibus Hanc lineam obedientiae si tenere vobis placuisset, promissionem utique vestram veritatis dedicasset effectus, et quid contra vos archiepiscopus propter hoc rationabiliter diceret, non haberet. Si vero contra doctrinam apostolorum, quibus ipse non est melior, ira, vel odio, seu qualibet mentis tempestate simplicitatem vestram inquietare voluisset, evangelicae auctoritatis testimonia vobis essent in adjutorium, et contra illum jacularentur ad sempiternum ejus opprobrium. Litterae, quas vobis ante istas misimus, mansuetudinem vestram aliquantulum turbaverunt, sicut audivimus: unde eas misisse eos poenitet, fatemurque errasse. Sed nimio labore fatigati et immoderata spiritus agitati procella, contra tot reluctantium fluctuum impetus navem nostrae rationis gubernare 142 nequivimus. Valete, et bonum quod inordinato timore dimisistis, charitate, quae foras mittit timorem , perficite. Charissimo domino suo et praecordiali amico Ildeberto vitae laudabilis episcopo, fr. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, dilectionem et totius dilectionis servitutem. Nostis, dilectissime Pater, quod monasterium nostrum patrimonium B. Petri sit, et ejus alodium, et res ad ipsum pertinentes, ubicunque sint, sub sanctae Romanae Ecclesiae positae sint defensione. Unde benignae paternitati vestrae humiliter supplicamus quatenus et pro B. Petri dilectione, et pro nostra humilitate de Petro de Caortiis, et de castello in quo habitat, nobis justitiam faciatis; qui quemdam monachum nostrum de equo suo prostravit turpiter, et ei unum servum nostrum et duos asinos injuste abstulit, et adhuc eos detinet violenter. Valete. Domno Ildeberto honorabilis vitae pontifici, charissimo domino et Patri, fr. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, quidquid potest mandari, et haberi salubrius. Noverit, optime Pater, vestra dilectio, Joannem Caementarium monachum nostrum 143, qui nostra licentia usque hodie vobiscum mansit, a nobis multoties esse vocatum, ut ad nos veniret, et se quidem multoties promisit venturum, nec venit, timens fortassis ne rediret. Nunc autem a vestra discretione nostra humilitas eum reposcit, quem pro vestra necessitate vobis ad horam nostra charitas commendavit. Quod si usque ad quintam feriam, nisi gravi corporis infirmitate detentus, ad nos non venerit, indubitanter agnoscat quia in eum faciemus quod in illum fieri debet qui et proprii loci deseruit obedientiam et suae professionis fidem irritam fecit. Omnibus episcopis, abbatibus et universis sanctae Ecclesiae filiis, praecipue tamen domno Ildeberto, discreto et venerabili Cenomannensi episcopo, frat. Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, diligere quod Deus diligit, et odio habere quod odit. Joannem Caementarium monachum quidem, sed non habentem charitatis caementum, quoniam proprii loci deseruit obedientiam, et suae professionis fidem irritam fecit, et multoties admonitus et longo tempore exspectamus, quod deliquerat emendare neglexit et negligit, a nobis noveritis excommunicatum, et a corpore sanctae Ecclesiae separatum, in quantum regula sancta docet et praecipit. Unde omnes Christianos in Christum credentes, qui 144 neminem extra catholicae et apostolicae Ecclesiae unitatem vovit, humiliter rogamus et obtestamur ut ab hujus excommunicati consortio se abstineant, ne ejus, quod absit! foeda et nimium sordida participatione maculentur et pereant. Memorato autem honorabili viro Cenomanensi, episcopo diligenter supplicamus ut, non solum a communione nequam illius, quem ei pro Ecclesiae suae necessitate ad horam commendavimus, se abstineat, sed, quod jam se facturum promisit, nobis reddere studeat commendatum. Ranulfo beatae vitae episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii inutilis servus, et fratres sibi commissi, cum dilectione reverentiam. Satis notum vobis esse scimus, quod consilio vestro et admonitione, cum Eblone et ejus uxore pacem fecerimus. Hoc etiam qualiter factum fuerit, vos minime latere cognoscimus; quem nimirum hujus facti mediatorem pariter et laudatorem habuimus, et per cujus manum hoc ipsum fieri et firmari decrevimus, hac conditione scilicet et intentione, ut si quis in posterum quod in vestri praesentia factum fuerat violare praesumeret, vestra auctoritate a sancta Ecclesia alienus, donec resipisceret, haberetur; quod totum ecclesiastica censura continere videtur. In sacris enim canonibus reperitur ut qui rem quamlibet 145 in praesentia episcopi sui juste dispositam quassare tentaverit, semel, secundove commonitus, si emendare contempserit, ab ipso episcopo excommunicetur, cujus praesentiam irritam facere praesumpserit. Hinc itaque facile advertere potestis quid contra Juetam et Isembertum, et homines eorum agere debeatis. Eblo quidem et nunc dicta ejus uxor Jueta, nobis per fidem promiserunt, et vobis et nobis obsides super hoc tradiderunt quod Isembertus eorum filius, qui aberat, concederet pacem, quam ipsi in manu vestra firmaverunt. Quod quia facere distulit et adhuc differt, ei et ejus matri, quod dignum et justum fuit, divinum officium abstulistis, et litteris vestris nobis postea mandastis, ut de justitia, quam incoeperatis, nihil penitus dubitaremus; quod ad laudem vestrae dignitatis in multis locis jam praedicaveramus. Sed quia nunc vos Juetam absolvisse, in qua mali summa tota consistit, fama referente sinistra, audivimus; si ita est, non mediocriter admirari et possumus et debemus, quippe cum de vestra constantia, et justitiae integritate amplius dubitare potuerit nullus. Valete; et quod in causa nostra minus justitiae peregistis, supplere rogamus vos non differatis. Non enim ingratis amicis adjutorium vestrum, Deo suffragante, praebebitis. Ranulfo honorandae vitae episcopo charissimo domino suo et praecordiali amico, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, salutem et reverentiam. Illud quod quasi pro concordia Goffridus Tauniacensis se nobis obtulisse asserit, nunquam mihi placuit, nec placet, nec in aeternum placebit. Caeterum quod consilio vestro se satisfacturum nobis promittit, satis laudamus; sed verendum vobis est ne sub hac humilitatis specie simplicitatem vestram decipiat: quod et nos non mediocriter formidamus. Rogamus igitur sanctitatem vestram, et rogando monemus, ne a vobis inducias habeat, nisi prius vos bene securum fecerit, quod secundum domini papae decretum nobis satisfaciendo obediat. Ranulfo venerabili episcopo, Goffridus B. Petri allodiarius, prudenter et simpliciter in omnibus agere. Litteras a vobis directas suscepimus, quas vestras esse minime credidissemus, nisi eas sigillo vestro sigillatas vidissemus. Ibi quidem continetur, vos de rebus monasterii nostri, allodii videlicet B. Petri, diffinire coepisse, et quibusdam insperatis adversariis nostris, nobis absentibus, imo nescientibus, diffinitionis 147 diem dedisse. Quod, salva pace vestra, dicimus nec justum fuisse, nec canonicum. In decretis utique Romanorum pontificum praecipitur ne judices Ecclesiae sententiam proferant absente eo cujus causa ventilatur. Quod si objicitis quia per fratres nostros qui aderant nos monuistis, ad haec, optime praesul, non magis humiliter quam veraciter respondemus quoniam nec vestrum erat sic nos per eos monere, nec eorum, quod sapienter vitaverunt, hanc vestram monitionem suscipere. Monitio namque hujusmodi, quod vos ignorare non credimus, non per eos qui impetuntur, sed per eos qui impetunt, sive per alios judicis legatos debet fieri. Impetiti autem si legationem contra se susciperent, quasi cultrum, quo jugularentur, secum portarent. Si quis aliter sentire voluerit, ecclesiastica sibi deerit auctoritas, et erit pro ratione voluntas. De vobis, charissime Pater, vehementer miramur, qui privilegia Romanae Ecclesiae, quae habemus, et vidistis saepe et legistis; et haec omnia, pro quibus adversarii nostri contra nos clamant, nodo apostolicae virtutis monasterio nostro indissolubiliter esse firmata, legendo invenistis. In quibus etiam scriptum scitis, si oblivioni non tradidistis, quia quidquid de rebus monasterii nostri sine judicio et voluntate Romani pontificis definitum, vel distractum fuerit, irritum manebit et vacuum, et qui deffinire tentaverit, 148 potestatis, honorisque sui dignitate privabitur, spe recuperationis sublata. Nos tamen, quia vestri debitores charitate sumus, reverendo conspectui vestro tempore competenti diligenter praesentabimur, ibi de praedictis adversariis justitiam accepturi et exsecuturi, quantum debebimus. Tempus vero et diem per fratres, qui ad festum sanctae Trinitatis venerint, accepto cum eis consilio, vobis mandabimus. Quod si haec displicent, quae minime displicere debent, domini papae audientiam appellamus, cujus gratia et auctoritate firmiter stantes, neminem timemus quem non diligimus. Valete in Domino, Pater sancte. Ranulfo Santonensium venerabili episcopo, domino suo et praecordiali amico, Goffridus B. Petri allodiarius, aequitatem diligere, et odio habere iniquitatem. Terminum quem mandastis gratanter suscepimus, si tamen interim ex integro, sicut jus ecclesiasticum exigit, investiti fuerimus. In decretis enim Romanorum pontificum legimus quod nemo ad comprovincialem, sive ad generalem synodum vocari debet, vel in aliquo judicari exspoliatus. Et si contra haec, vobis consentiente, nos deinvestire et exspoliare quisquam tentaverit, adversus consentientem pariter et tentatoris praesumptionem, domini papae audientiam appellamus, cujus speciales filii sumus. Valete; et ne talia fieri permittatis, pro quibus intolerabilis 149 labor vobis nascatur, quod non optamus, optime praesul, providere debetis. Ranulfo honestae vitae episcopo, Goffridus ejus praecordialis amicus, constanter in omnibus operari. Judicium, quod vos et nos vobiscum fecimus, animos aemulorum nostrorum vehementer commovit, adeo, uti mihi relatum est, quod ad eum, qui sinistra semper graditur via, vox eorum rauca pervenerit. Quorum latrantia ora veritate sanctorum canonum et potestis Dei gratia, et debetis obstruere, et in rebelles illos censuram ecclesiasticae disciplinae totis viribus exercere, ut vel sic cognoscant quam grave sit episcopo suo juste judicanti non obedire. Auctoritate namque Toletani concilii, illorum importuna lingua refrenatur, cum dicitur: Quia clericum sive monachum aut paterna devotio, aut spontanea professio facit. Quidquid horum fuerit, alligatum tenebit. Michaelem vero, non dico obedientem archangelum, sed illum inobedientem clericum, Antiochenum his verbis damnat Concilium: Si quislibet de clero episcopum proprium contempserit, vel ei obedire noluerit, hic omnino damnetur, nec ultra remedium consequatur. Quod si Ecclesiam conturbare, vel sollicitare nititur, per potestates exteras ut seditiosus opprimatur. Iterum contra archiepiscopum, qui in paroecia vestra, vobis inconsulto, multa jam egit, et adhuc agere conatur, ex pharetra Julii papae sagitta 150 dirigitur hoc modo: Si quis metropolitanus episcopus, nisi quod ad suam solummodo propriam pertinet paroeciam, sine consilio et voluntate omnium comprovincialium episcoporum, aliquid agere in provincia tentaverit, gradus sui periculo subjacebit, et quod egerit, irritum habeatur et vacuum. Ranulfo Santonensi episcopo, et Petro archidiacono, dominis suis charissimis et praecordialibus amicis, Goffridus abbas, licet indignus, salutem et dilectionem. Quod abbas sancti Joannis cum sociis suis abbatibus testificatur, placitum videlicet, quod in praesentia vestra facturi eramus, mea concessione ac consilio, donec Hispania rediret, fuisse dilatum, scitote penitus a veritate esse alienum. Caeterum, quod vestro judicio se nobis facturum justitiam pollicetur, amicus vester qualiscunque toto corde amplectitur, si ejus promissio actione firmetur. Ad vos tamen, sicut mandastis, ad praesens venire non potero, multo renum dolore detentus, et inevitabili monasterii nostri necessitate occupatus. Sed cum corporis infirmitas, et monasterii nostri necessitas, Deo donante, transierit, benigno conspectui vestro servus vestrae sanctitatis praesentabitur, de praedicto abbate tempore competenti justitiam accepturus, et quantum debebit, diligenter exsecuturus. Si haec refutatis, quae canonice minime refutare potestis, appello Romam cujus fultus auctoritate, nullius formido injuriam. Ranulfo Santonensi episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii servus, non omni vento agitari. Fama referente sinistra, ad nos usque pervenit, quod de insula Flaici, de qua olim nos absentes et Romanam audientiam appellantes exinvestistis, et postea vestro et clericorum vestrorum judicio revestistis, nunc iterum nos deinvestitos habetis. Si verum est, vehementer miramur, unde tantam potestatem accepistis, quod res Ecclesiae Romanae deputatas, de quibus nullus pontificum, nisi anathemate suscepto, quidquam subtrahere vel diffinire conceditur ita leviter nobis auferre, et quibus volueritis, conferre possitis. Altitudinem itaque vestram monendo rogamus, et rogando monemus, ut, juxta praeceptum cardinalis, nos adhuc amicos vestros investiatis, alioquin contra vos, sicut contra persecutorem nostrum, et privilegiorum Romanorum violatorem proclamabimus illud etiam, quod in Haimerico de Rancone a vobis actum est, non tacentes. Haimericus siquidem propter multa mala, quae nobis fecerat, a domino papa et a vobis fuerat excommunicatus, et in ipsa excommunicatione justo Dei judicio peremptus est, et ideo merito exstitit a coemeterio alienus. Postea vero precibus uxoris illius, et pretio, ut quidam dicunt, corruptus, excommunicato, excommunicatum illum sine satisfactione absolvendo, communicastis, et praesentibus fratribus nostris, per quos 152 injuriae nostrae in auribus vestris resonabant, quae adhuc resonare non cessant, corpus ejus saepulturae ipsemet tradidistis. Auctoritate tamen sanctorum canonum firmiter tenemus, et nullatenus dubitamus, quia quibus vivis non communicamus, nec mortuis communicare debemus; et qui aliter fecerit, si laicus est, debet et ipse excommunicari; si clericus, cujuscunque dignitatis vel ordinis sit, debet penitus degradari. Valete, et quae dicta sunt sapienter advertite. Charissimo domino et praecordiali amico Petro honorabili Santonensium episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, orationum instantiam cum purae dilectionis affectu. Absentes quidem corpore, sed praesentes mentis devotione, venerabilis Pater, pro beneficiis, quae nobis saepius exhibetis, vobis gratias reddimus, cujus charitatis ignem tanto erga nos ardentiorem esse cognovimus quanto, contra eos qui de nobis quaeruntur, vester constantior existit animus. Et quamvis dignas meritis vestris grates non valeamus rependere, adhuc tamen de vestra bonitate non mediocriter praesumentes, humiliter rogamus ut quae in episcopatu vestro contra nos injuste fiunt, non sit vobis taediosum corrigere. Guillelmus Oleronis praepositus, et quidam alter, Astho nomine, sed nequam crudeliter novas quasdam, et praedecessorum nostrorum 153 temporibus penitus inusitatas exactiones terris nostris violenter impresserunt, quas vobis melius dicent fratres nostri qui eorum angarias portaverunt. Nos autem, ista licet vera sint, idcirco non loquimur, quia excusabilius est etiam vera quaedam reticere quam qualibet suggestione lineam veritatis excedere. Vitae laudabilis praesul, malorum semina nulla occasione dissimuletis; sed mox ut oriri coeperint, radicitus amputetis. Arbusta etenim, si statim ut plantata sunt concutiantur, radicari non possunt; si vero diutius tolerantur, altius radicem figunt, et quae prius poterant quasi sola manu et absque difficultate avelli, nunquam sine securi, et vix cum securi, volent deinceps exstirpari. Ex hac igitur similitudine facile advertitur quod si in primo impetu inimicis sanctae ecclesiae minime resistitur, eorum crescit iniquitas, et resistendi facultas minuitur. Valeat dominus noster episcopus, de cujus constantia et justitiae integritate omnino confidimus. Charissimo domino et praecordialissimo amico Petro honorabilis vitae episcopo, Goffridus Vindocinensis monasterii humilis servus, salutem a Deo, et a se purae dilectionis obsequium. Audivimus, dilectissime Pater, Rainaldum Chesnellum clericum vestrum cum domno 154 Guillelmo monacho nostro duellum cepisse, nullum tamen ex sua parte, vel ex parte monachi testem habuisse. Quod quia saeculi leges nulla ratione fieri permittunt et sacri canones omnino, ne fiat, interdicunt, humiliter rogamus ut quod in episcopatu vestro ab ecclesiasticis viris contra ecclesiasticas regulas praesumptum dignoscitur, vestra auctoritate irritum fiat et corrigatur, ne forte perversa consuetudine praevaleat hominum iniquitas canonicae aequitati, et sic, quod absit! subdatur veritas falsitati. Si vero Rainaldus vester claves sanctae Ecclesiae agitare et Romanorum decreta pontificum, quae inter ecclesiasticos viros monomachiam penitus inhibent, annulare conatur, contra ejus inflatos conatus humilitatem Romanae Ecclesiae, quae inflata crepare et superba premere novit, appellamus. Charissimis dominis et praecordialibus amicis, domno Petro Santonensium venerabili episcopo, et domno Goscelino honorabili ejus archidiacono, Goffridus eorum humilis et fidelis amicus, salutem, servitium et dilectionem. Pervenit ad nos, quod oblationes confessionum in ecclesia Surgeriarum nobis abstulistis. Quod si ita nos absentes, de hoc quod per triginta annos nullo episcopo vel archidiacono reclamante tenuimus, atque Romanorum pontificum licentia nobis concessum 155 est, exinvestistis, et presbytero nostro, quod nostrum erat, nobis nolentibus, contulistis, nec dilectionem circa nos exhibuistis, nec dilectionis speciem. Vel si ita amicos vestros beare nostis, novum genus beatitudinis et dilectionis invenistis. Hoc tamen si ab aliis hominibus contra nos ageretur, non dilectionis, sed odii opus videretur. Si aliquid mali vobis fecisse videremur, debuissemus prius admoneri, ut sic aut culpam, si adesset, nobis liceret humiliter agnoscere, aut si non esset, rationabiliter excusare. Si vero aliquid boni vobis facere potuimus, et fecimus retributionem, quam Deus non novit, recipere non optamus. Unde vos, sicut dilectissimos domnos et amicos suppliciter rogamus, ne a vobis, de quibus semper speravimus bona, quaelibet mala sentiamus, quia vestra gravamina, quoniam amici nostri praecordiales estis patienter portare non possumus. Si dicitis quod ille oblationem confessionis habere debet cui poenitens confitetur, simili modo dicere potestis ut oblationem altaris habeat a quo missa cantatur, et oblationem mortui, a quo mortuus sepelitur, et sic minister noster totum accipiat ut nihil oblationum in ecclesiis, quibus die ac nocte servimus, nobis relinquat. Pro reverentia vestrae religionis hoc injustum non dicimus, sed justum esse penitus ignoramus. Nam lex Moysi non praecepit, prophetae non praedixerunt, sanctum Evangelium inde siluit, auctores canonum aut noluerunt dicere, aut oblivioni tradiderunt. Valete. P. honorabili episcopo, frater Goffridus abbas Vindocinensis, allodiarius apostolicae sedis et servus, non facere aliis quod non vult fieri sibi. Domini papae Calixti accepistis decretum, in quo vobis et quibusdam episcopis aliis fuerat praeceptum ut rerum Vindocinensi monasterii, sicut earum quae apostolicae sedis sunt propriae, defensores essetis et adjutores. Et alii quidem omnes non verbo nec lingua tantum, sed opere et veritate, domini papae servaverunt mandatum. Vos autem quae in episcopatu vestro nobis ablata sunt, et quot, et quantas fratres nostri, qui ibi habitant, portaverunt injurias, satis audistis, sed aut noluistis corrigere, aut minime potuistis. Insuper etiam decimas salinarum vestrarum, quas monasterium nostrum, patrimonium scilicet B. Petri et ejus allodium, per sexaginta annos pacifice noscitur possedisse, nobis aufertis. Unde dilectionem vestram rogamus, ut quod aliter actum est corrigatis, ne qui apostolica praeceptione nobis defensor constitutus fuerat, videatur persecutor, et sic lupus fiat, quod Deus abnuat! qui esse debuerat pastor. Nobis dictum est quia dicitis quod Ecclesia non debet decimam dare. Hoc verum est, ubi Ecclesia nihil habet in parochia alterius Ecclesiae, ubi vero Ecclesia in alterius Ecclesiae parochia possessionem aliquam 157 habet, vel quidpiam quod decimari debeat; ibi Ecclesia Ecclesiae decimam reddere debet, si illud juste possidere desiderat. Hoc tenet Italia; hoc tenet Gallia. Ibi enim novimus Ecclesias Ecclesiis decimas reddere, et majores minoribus, et minores majoribus, ubi altera earum possessionem obtinet in jure alterius. Hoc facimus nos Ecclesiis, et hoc Ecclesiae faciunt nobis. Hoc etiam bonae vitae et bonae memoriae vestri praedecessores, qui vos praecesserunt ad sidereas mansiones, fecerunt, decimas scilicet quas sine judicio et sine audientia nobis aufertis reddiderunt. Sed illi beati viri forsitan idiotae fuisse putantur, quoniam charitatem habuerunt, et vitaverunt rapacitatem, et neminem mole suae magnitudinis premere voluerunt. Non convenit matri Ecclesiae aliarum Ecclesiarum jura vel decimas sibi usurpare. Parentum est enim, Paulo testificante Apostolo, thesaurizare filiis , non quae sunt filiorum auferre. Si tamen aliquid quod justum sit in praedictis decimis vos habere confiditis, Romani pontificis judicium vobis offerimus, cui soli de rebus monasterii nostri judicare licet et definire. Et ut ista quae dicimus vera credatis, nec deinceps per ignorantiam adversum nos contrahatis offensam venerabilium Romanorum pontificum, Urbani et Calixti privilegia vobis transcripta mittimus. Novit enim prudentia vestra, quod sine periculo non dissolvitur sive contemnitur, quod apostolica auctoritate firmatum esse noscitur, vel praeceptum. Valete, et, dum 158 precamur, nostram audite precem, si vestram non vultis sollicitari quietem. Domino suo et praecordiali amico, I. honorabilis vitae episcopo, frater Goffridus abbatum minimus, dilectionem et dilectionis servitutem. In crastino capitis jejuniorum ad vos venire non possum, necessitate corporis occupatus. Cum vero a necessitate, qua detineor, fuero liberatus, ad vos veniam tempore competenti, de Pagano, et de suis justitiam recepturus. Paganus ille, sicut dicitur, a vobis exposcit quod olim a sanctis apostolis interdictum est, et decretis apostolicae sedis nunc interdicitur. Laicis enim, etiam religiosis, ut ipse melius nostis, disponendarum ecclesiarum vel ecclesiasticarum rerum omnis facultas negatur. Clericus autem, qui per laicam personam ecclesiam, sive possessionem ecclesiasticam nititur obtinere, secundum Gregorium septimum, et Urbanum, et Paschalem secundum, excommunicatus est, et ab ipsis etiam haereticus judicatus. Vale; et de gradu in gradum Deus vos promotum habeat ad utilitatem Ecclesiae suae. In vobis completum est, ut creditur, quod legitur in Evangelio: Qui se humiliat, exaltabitur . Humilem mentem vestram nunc usque credidimus; audivimus humilem loquelam; satis etiam humilem vestem conspeximus. Ista utique omnia oportebit vos augere, non minuere, ne vobis contingat, 159 quod Deus abnuat! Qui se exaltat, humiliabitur . Quod hic novissime locutus sum, est quidem praesumptuosum; sed praesumptum amica praesumptione. Vos viscera mea nostis, et ego vestra similiter. Nec vobis, nec mihi mutua familiaritas contemptum pariet; sed in divina justitia assensionem nutriet, et magis in Deo devotam dilectionem. Dulcissimo domino et praecordiali amico, domno R. laudabilis vitae episcopo, frater Goffridus dilectionem et dilectionis servitutem. Concilium, ut nunc dicitur, Romae celebrabitur, non, sicut audieramus, Cremonae. Unde animus meus vehementer perturbatur, quoniam illuc ire voluntas domini papae cogit, sed asperitas temporis et longioris viae tribulatio dissuadet. Et haec quidem pro tanti domini et magistri voluntate postponenda fuissent, si corporis infirmitas quod jubetur fieri ulla ratione permitteret. Seipsum exponere morti, nisi certa spe retributionis aeternae, nullus sensatus unquam fecit. Si quis vero in se concitavit mortem, quam vitare debuisset, requiem invenisse non legitur, sed aerumnam. Christus utique bajulare crucem jubet , non quaerere sepulturam. Vale.
(Exod. XXXII, 26) (Eccli. III, 20) (I Petr. IV, 8) (Joan. XIX,
27) (Luc. XV, 5) (Joan. X, 1) (Marc. XI, 13, 14) (Joan. X, 1) (Joan. X, 11) (ibid., 10) (Jer. XLVIII, 10) (Num. XXII, 28) (Luc. XXIII, 43) (Luc.
XI, 23) (ibid.) (Joan. XV, 5) (Philipp. II, 21) (Prov. XXVII, 6) (Matth.

XXIII, 3) (Act. V, 29) (I Joan IV, 18) (II Cor. XII, 14) (Matth. XXIII, 12) (ibid.) (Luc. XIV, 24)