EPISTOLA CCCCXXII. EJUSDEM, ut videtur, AD RICARDUM PICTAVIENSEM ARCHIDIACONUM.
Venerabili domino et amico suo RICARDO, Pictaviensi archidiacono, frater ODO, aeternam in Christo salutem.
Licet abjectio paupertatis meae tanti viri familiaritate judicari possit indigna, prudens tamen excellentia tua spirituales divitias temporalibus anteponens, quam humiliter mihi in familiaritate per charitatem et orationum gratiam conjungi postulare dignata sit, credo quod nondum oblivioni tradiderit. Unde, quoniam juxta dignationem voluntatis tuae, per charitatis tibi vinculum teneor, et me tibi in his quae Dei sunt, obnoxium esse confiteor, non modicam tibi scribendi habere fiduciam debeo. Nec si, pro avertendo ecclesiae meae periculo, tibi per litteras supplico, nimis praesumptuosum existimo. Videns igitur in appellatione episcoporum, cui per justitias regis consentire compellimur, aeternum Ecclesiae nostrae imminere periculum, et sempiternum opprobrium, in magno pro hoc cum universo conventu nostro moerore constitutus, ad pedes pietatis tuae me corpore et mente prosterno. Et illud tibi evangelicum cum clamore valido et lacrymis offero: Domine, si quid potes, adjuva nos . Utinam hoc quod ibi responsum est, et tu mihi respondeas: Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti . Huic responso statim subinfero: Credo, Domine . Nec illud adjicio: Adjuva incredulitatem meam . Perfecte etenim credo, et certissime scio, quia si volueris, ab imminenti periculo cum omni facilitate liberare nos poteris. Videtur enim mihi, rem diligenter consideranti, quod sententia ista ex ore domini regis minime processit, quae nos adversus archiepiscopum nostrum, contra aequum et bonum, appellationem facere compellit. Si enim ore ipsius dictata fuisset, hoc nimirum ordine procederet, ut primum episcopi omnes, deinde abbates omnes, postea priores, quicunque alicujus auctoritatis sunt, omnes archidiaconi quoque et decani omnes ad hoc faciendum vocarentur, quorum interest jura ecclesiastica defendere, et pro eis appellationes facere. Ad postremum vero, si necesse esset, monachi claustrales, praesertim hi qui abbate et priore carent, ad appellationis supplementum humiliter rogarentur, non violenter compellerentur: maxime cum ad eos hujusmodi negotia minime pertinere noscantur. Nunc vero, transitis abbatibus multis, prioribus etiam tam monachorum quam canonicorum, magnae auctoritatis viris praeteritis universis, archidiaconis quoque et decanis cum suis synodis et capitulis plerisque dimissis, quid est quod monachi simpliciter claustrales, abbate et priore carentes, ad hanc quietis nostrae perturbationem specialiter prae caeteris evocamur, et ad rem nobis tam illicitam, tam periculosam, et in omnibus post futuris saeculis cum maximo nobis opprobio semper objiciendam, tam violenter compellimur? Quid dico, violenter? Imo cum tanto et cum tam inevitabili periculo hoc facere compellimur, ut si periculum, quod ab ira regia nobis imminet, si ei inobedientes fuerimus, per consensum appellationis declinare tentemus, majus hinc periculum statim incurramus, quod imminet nobis a Deo in damnationem, a domino papa et ab archiepiscopo praesertim in excommunicationem, vel certe in ordinis nostri destructionem, ab omnibus archiepiscopis futuris in aeternam odii et depressionis occasionem, ab universo mundo, ubicunque hoc auditum fuerit, in sempiterni opprobrii confusionem. O angustia! o violentia undique periculosa! Absit hoc, absit a domini nostri regis pietate atque prudentia, ut tam periculose contra nos dictaverit, qui nos ab omni humano solatio destitutos in sua cura suscepit. Qui nobis loco archiepiscopi et loco prioris se futurum fideliter proposuit. Et hactenus misericorditer fuit. Quem solum post Deum et sanctos ejus in terra patronum habemus, et a quo solo solatium, consilium et auxilium speramus. Certus sum quod sententia ista a domino nostro rege contra nos filios suos, sibi semper et ubique fidelissimos, minime processit, sed justitias ejus excommunicatorum calliditas circumvenit, ut nos, qui in capite regni sumus, secum appellationem facere cogant, per quam et causam archiepiscopi maxime deprimendam, et suam e contrario plurimum roborandam fore existimant. Sed utrum ex appellatione nostra aliquis profectus illis subvenire possit, ambiguum est. Nobis autem tam a Deo quam ab hominibus inde maximum imminere periculum, certissimum est. Sed neque apud dominum nostrum regem tutum nobis esse potest, ut vel absque speciali ejus mandato, vel proprii oris imperio hoc faciamus, praesertim cum in ipsius consilio ex toto positi simus. Scio neque ipsum neque suos in aliquo vel modicum dubitare de nobis, quo necesse sit hujusmodi rem periculosam a nobis exigere. Sciat enim dilectio tua, sciat tecum sociorum tuorum, id est justitiarum regis prudentia, sciat vobiscum universa terra, quod dominum nostrum regem prae omnibus hominibus, qui sunt in terra, in veritate diligimus, et honorem ipsius in omnibus, et per omnia pro modulo nostro servamus, et servare volumus. Hujus veritatis testes sunt orationes nostrae, quas Deo pro salute ipsius et haeredum ejus, et pro incolumitate totius regni ejus, specialius quam pro ullo hominum, die ac nocte affectuosa charitate offerimus. Quod ut quiete, sicut hactenus fecimus, semper facere possimus, si vere et Ecclesiae nostrae et regis amicus es, imo vero, quia es, nos ad imminens evadendum periculum, in quantum potes, providere, et socios tuos, regis justitias et amicos ad similiter providendum omnibus modis allicere debes. Ut igitur Christum, cui in Ecclesia ipsius devote servimus, in maxima necessitate tua non aversum a te, sicut in visione vidisti, sed ad te conversum, sicut iterum vidisti, tibique propitium invenias, et ut beatum Dunstanum omnesque sanctos, quorum reliquiae in nostra continentur ecclesia, non contra te coram Deo accusatores, sed pro te apud Deum semper intercessores efficias, ecce ego, o domine venerabilis et amice charissime, in persona totius conventus ad pedes pietatis tuae supplex et humilis jaceo, gemitibus et lacrymis insitam tibi bonitatem postulans, ut nobis, de tuo consilio et auxilio plurimum confidentibus, in hac periculosa necessitate subvenias, et ita nos ab hac angustia secundum datam tibi a Deo potestatem atque sapientiam absolute liberes, ut nec domini regis indignationem, appellationem subterfugientes, incurramus, nec appellationem facientes universo mundo sempiternum opprobrium efficiamur. Credo in Christo, et de tua bonitate confido, quod in hac necessitate nostra illud proverbium in te verum experiemur: « In necessitate probatur amicus. » Puta ipsum Christum pro hac necessitate ecclesiae suae tibi supplicare, et omnes sanctos, quorum in ea reliquiae continentur, tuum pro loco sepulturae suae patrocinium postulare. Vale, domine mi et amice charissime, pro certo sciens quod si nos ab imminenti periculo liberaveris, totam ecclesiam nostram in perpetua charitatis servitute tibi semper obnoxiam habebis. Adjuvet Dominus Jesus Christus in liberatione Ecclesiae suae. Amen.
(Marc. IX) (ibid) (ibid) (ibid)