EPISTOLA LXXV. AD EOSDEM.
THOMAS Dei gratia Cantuariensis Ecclesiae minister humilis venerabilibus fratribus suis, universis Cantuariensis provinciae Dei gratia episcopis, si tamen universi scribunt, salutem, et id agere quod nondum agunt.
Fraternitatis vestrae scriptum, quod tamen de prudentiae vestrae communi consilio non facile credimus emanasse, nuper ex insperato suscepimus. Cujus continentia plus videtur habere mordacitatis, quam solatii; et utinam magis esset emissum de pietatis studio, de charitatis affectu, quam de obedientia voluntatis. Charitas enim non quaerit quae sua sunt, sed quae Jesu Christi. Erat quippe de jure officii vestri, si veritatem habet Evangelium, quod quidem habet, si recte agitis ejus officium, si fideliter ejus negotium geritis, cujus repraesentatis figuram, magis eum timere, qui potest animam et corpus mittere in gehennam, quam qui potest corpus occidere: magis Deo obedire quam hominibus, » patri quam domino: ejus exemplo, qui factus est Patri obediens usque ad mortem. Mortuus itaque est ipse pro nobis, nobis relinquens exemplum, ut sequamur ejus vestigia. Commoriamur ergo et nos ei, ponamus animas nostras pro liberanda Ecclesia a jugo servitutis, et oppressione tribulantis, quam ipse fundavit, cujus comparavit libertatem sanguine proprio, ne si secus egerimus, merito comprehendat nos illud evangelicum: Qui amat animam suam plus quam me, non est me dignus. Optime nosse debueratis, quoniam si justum est, quod praecipit imperator, ejus debetis exsequi voluntatem; si vero contrarium, respondere: Quoniam oportet nos magis obedire Deo quam hominibus. Unum vobis dico, ut salva pace vestra loquar, multo tempore silui, exspectans si forte inspiraret Dominus vobis, ut resumeretis vires, qui conversi estis retrorsum in die belli. Si forte saltem aliquis ex omnibus vobis ascenderet ex adverso, et opponeret se murum pro domo Israel, simularet saltem inire certamen contra eos, qui non cessant quotidie exprobrare agmini Domini. Exspectavi, non est qui ascendat. Sustinui. non est qui se opponat; silui, non est qui loquatur; dissimulavi ego, non est qui vel simulatione certet. Reposita est mihi de reliquo querelae actio, ut merito clamare habeam: Exsurge, Deus, judica causam meam. Vindica sanguinem Ecclesiae, quae eviscerata est, quae facta est oppressione exanimis. Superbia enim eorum, qui oderunt ejus libertatem, ascendit semper, nec est de caetero qui faciat bonum, non est usque ad unum. Utinam, fratres dilectissimi, is esset nobis affectus in defensionem libertatis Ecclesiae, qui paret et propinatur nobis in ejus confusionem litteris vestris, ut credimus, minus legitime appellatoriis! Verum fundata est ipsa supra firmam Petram, nec est qui cam possit evellere, etsi concutere. Utquid ergo quaeritis me confundere? Imo vos ipsi in me: imo et me vobiscum; hominem qui suscepi omne in me periculum, sustinui tot opprobria, toleravi tot injurias, expertus sum etiam proscriptionem pro omnibus vobis. Expediebat quidem unum affligi pro ecclesia ista, ut vel sic excutiatur a servitute. Discutite mente simplici causam istam, examinate negotium, diligenter attendite quis ejus debeat esse finis, ut deducta majestate imperii, postposita penitus personarum acceptione, quarum Deus acceptor non est, faciat ipse vobis intelligere, quid est quod egeritis, quidque quod intenditis agere. Auferat ipse Deus velamen de cordibus vestris, ut cognoscatis quid agere debeatis! Dicat ex omnibus vobis qui noverit, si unquam post meam promotionem alicujus vestrum tuli bovem aut asinum, si alicujus pecuniam, si alicujus causam inique judicavi, si alicujus vestrum dispendio comparavi mihi compendium: reddo quadruplum. Si vero non est quod offenderim, utquid me solum derelinquitis in causa Dei? Quare vos ipsos vobis ipsis opponere curatis in causa ista, qua nulla specialior est Ecclesiae? Nolite, fratres, nolite vos ipsos et Ecclesiam Dei, quantum in vobis est, confundere, sed convertimini ad me, et salvi eritis. Dominus enim dicit: Nolo mortem peccatoris, quantum ut convertatur, et vivat. State mecum viriliter in praelio, apprehendite arma et scutum, et exsurgite mihi in adjutorium. Accingimini gladio verbi Dei potentissimi ut simul omnes fortius et validi valeamus una resistere pro officii nostri debito adversum malignantes, adversum operantes iniquitatem, adversum eos qui quaerunt tollere animam Ecclesiae, quae est libertas, sine qua nec viget Ecclesia, nec valet adversum eos, qui quaerunt haereditate sanctuarium Dei possidere. Festinemus ergo simul omnes id agere, ne ira Dei descendat super nos, tanquam super negligentes pastores et desides. Ne reputemur canes muti, non valentes latrare. Ne exprobretur nobis a transeuntibus: A senioribus Babylonis egressa est iniquitas. Revera si me audieritis, scitote quoniam Dominus erit vobiscum, et cum omnibus vobis in cunctis viis vestris ad faciendam pacem, et defendendam Ecclesiae libertatem. Alioquin judicet Deus inter me et vos, et Ecclesiae confusionem requirat de manibus vestris. Quoniam velit, nolit mundus, necesse est ipsam stare firmiter in verbo Domini, in quo fundata est, donec veniat hora ejus, ut transeat de hoc mundo ad Patrem. Judicabit Deus de eo, quod reliquistis me solum in certamine, nec est qui velit mecum ascendere ad pugnam ex omnibus charis meis. Solum adeo, ut cogitet quilibet vestrum vel dicat: Vae soli, quia si ceciderit, non habet sublevantem se! Sed reposita est mihi haec spes mea in sinu meo, quoniam solus non est, cum quo Dominus est, qui cum ceciderit, non collidetur; supponit enim ipse Dominus manum suam. Ut itaque veniamus ad rem, dicite, fratres mei, exciditne a vestra memoria, quid ageretur mecum, et cum Ecclesia Dei, dum adhuc essem in Anglia? Quid in exitu meo, quid post exitum, quid etiam agatur diebus istis? Quid maxime apud Northamtonam, cum iterum judicaretur Christus in persona mea ante tribunal praesidis, cum arctaretur Cantuariensis ob injurias sibi et Ecclesiae Dei passim illatas, et sine delectu, Romanam audientiam appellare, et bona sua, quae male dicimus sua, cum sint bona pauperum, patrimonium crucifixi, quae potius ei sunt commendata, quam donata, sub Dei ponere protectione et Ecclesiae Romanae? Quis unquam, etsi aliquando injuste proscriptam divina declaravit clementia, vidit, audivit Cantuariensem judicari, condemnari, cogi ad fidejussionem in curia regis, a suis praecipue suffraganeis? Ubi est inventa ista juris vel canonum auctoritas adversa, imo perversitas? Utquid enormitas ista non parit vobis erubescentiam, erubescentia non immittit confusionem, confusio non elicit poenitentiam, poenitentia non excutit satisfactionem coram Deo et hominibus? Ob tot quidem et tantas Deo et Ecclesiae ejus illatas injurias in me, et mihi propter Deum, quas sustinere non debui salva conscientia mea, nec sine discrimine vitae meae potui emendare, nec dissimulare sine animae periculo, elegi potius declinare ad tempus, ut habitarem salubrius in domo Domini quam in tabernaculis peccatorum, donec completa esset iniquitas, revelarentur corda iniquorum, et manifestarentur cogitationes cordium. Ita tot injuriarum illatio fuit causa appellationis meae. Haec fuit occasio recessus mei, quem dicitis inopinatum, qui magis secundum ea quae proponebantur adversum me, et quae agebantur mecum, si veritatem loquimini qui novistis, debuisset fuisse inopinatus, ne impediretur praescitus. Sed Domino vertente casus adversos in melius, prospectum est domini nostri regis honori et suorum, ne quid fieret in me in ipsius ignominiam et generationis suae. Melius etiam consultum est his, qui suspirabant in necem meam, qui sitiebant meum sanguinem, et qui aspirabant ad fastigium Ecclesiae Cantuariensis, ut vulgo dicitur et creditur, in nostram perniciem, utinam minus ambitiose quam avide! Appellavimus et appellati sumus, rebus Ecclesiae Cantuariensis, nostrisque, et nostrorum, sicut juris exigit ratio, in tuto manentibus, nostram prosecuti sumus appellationem. Si nobis discedentibus, et in discessu nostro turbata sunt, prout dicitis, sibi imputet qui causam dedit, qui hoc procuravit. Facientis procul dubio culpa haec est, non recedentis; persequentis, non declinantis injurias. Damnum enim dedisse videtur, qui causam damni dedit. Quid plura? Praesentavimus nos curiae, nostras et Ecclesiae exposuimus injurias, adventus nostri causam et appellationis exposuimus: non adfuit qui nobis responderet vel in aliquo. Exspectavimus, nec venit qui nobis aliquid objiceret. Nulla adversum nos reportata sententia antequam veniretur ad regem; nobis adhuc de more exspectantibus in curia, si forte nobis aliquid opponeretur, ad nostros accessum est officiales, interdictum est eis, ne in aliquo super temporalibus nobis obedirent, ne nobis vel nostris quidquam ministraretur ab ipsis contra mandatum regis et conscientiam; te, frater Londoniensis, cum Ricardo de Ivelcester, et Eboracensi, sicut dicitur, dictante sententiam. Festinatum est inde ad dominum regem; viderit ipse, in caput ejus convertatur, qui hoc dedit consilium. Sine judicio, sine ratione, post appellationem, nobis etiam adhuc in curia morantibus, spoliata est Ecclesia, spoliati sumus et nos cum nostris, proscripti et ipsi clerici cum laicis, viri cum mulieribus, mulieres cum infantulis in cunabulis. Addicta sunt fisco bona Ecclesiae, patrimonium crucifixi; pars pecuniae conversa in usus regios, pars in tuos, frater Londoniensis, si vera sunt quae audivimus, et tuae ecclesiae. Quam, si ita est, exigimus a te, praecipientes tibi in virtute obedientiae, quatenus infra quadraginta dies post istarum susceptionem litterarum, quidquid inde tulisti, vel in usus ecclesiae tuae conversum est, remota omni occasione et dilatione, infra tempus praenominatum nobis integrum restituas. Iniquum enim est et juri valde contrarium ecclesiam ditari de alterius ecclesiae incommodo. Si laudas auctorem, scire debes super rebus ecclesiae ablatis eum legitime non posse praestare auctoritatem, qui violentam facit injuriam. Quo ergo jure perverso, quo canonum ordine transposito poterunt se tueri raptores sacrilegi, bonorum ecclesiasticorum invasores, non restitutis ablatis ecclesiae? Opponentne appellationis obstaculum? Absit! Quae nova, imo quae juri contraria introducitis in ecclesias istas? Videte quid agatis Certe cudetur in vos faba ista; et in ecclesias vestras, si non melius vobis prospexeritis. Periculose enim ageretur cum Ecclesia Dei, si raptor sacrilegus, alienorum bonorum invasor, maxime Ecclesiae, tutus esset adversus eam appellationis auxilio. Frustra enim juris implorat auxilium, qui juri non obtemperat, imo qui est juri contrarius; suntne istae injuriae, quas addimus injuriis, labores quos, laboribus adjicimus quia ista et alia enormia, quae fiebant et quae fiunt in ecclesia ista, non sustinuimus, quia gravati appellavimus, quia recessimus a curia, quia ausi sumus super injuriis Ecclesiae et nostris conqueri, et super his omnibus non tacemus, quia ista paramus corrigere? Periculose ecce affligitur, cui saltem conquerendi solatium denegatur. Vos amici mei, qui altiora sapitis inter alios, qui geritis vos aliis prudentiores, quoniam solent filii hujus saeculi prudentiores esse filiis lucis, utquid decipitis fratres vestros et subditos? Quare inducitis eos in errorem istum? Quae auctoritas, quae scriptura contulit hanc principibus praerogativam in ecclesiasticis, quam vos vultis eis conferre? Nolite, fratres, nolite jura regni et Ecclesiae confundere. Discretae quidem sunt potestates istae, quarum unam vim et potestatem sortitur ex altera. Legite Scripturas, et invenietis quot et qui periere reges, qui visi sunt sibi sacerdotale officium usurpare. Provideat ergo vestra discretio, ne ob istam pressura divina vos atterat injuriam. Quam, si venerit, non effugietis de facili. Consulite etiam domino nostro regi, qui ejus comparatis gratiam Ecclesiae dispendio, ne, quod absit! pereat ipse, et domus ejus tota, sicut periere qui in consimili deprehensi sunt delicto. Si vero ab hoc incoepto non destiterit, qua animi conscientia non puniemus ista, qua puritate conscientiae ista dissimulabimus? Dissimulet quidem qui hanc habet dissimulandi auctoritatem, non ego, ne veniat in animam meam ista dissimulatio! Innuitis litteris vestris, imo aperte dicitis me regno reclamante, Ecclesia etiam suspirante et ingemiscente, fuisse promotum. Scitis quid dicat veritas? Os quod mendacium scienter loquitur, occidit animam. Verba vero sacerdotis semper comitem debent habere veritatem. Deus bone, nunquid non erubesceret aliquis de plebe ista dicere? Consulite conscientias vestras, advertite formam electionis, consensum omnium ad quos spectabat electio, assensum principis per filium suum, et per eos qui ad hoc missi sunt. Filii etiam cum omnibus primatibus regni. Si aliquis eorum contradixit, si reclamavit vel in aliquo, loquatur qui noverit, dicat qui est conscius. Si vero inde turbatus fuerit aliquis, non dicat pro sua molestia toti regno et Ecclesiae factam fuisse injuriam. Litteras quoque domini regis et omnium vestrum diligentius attendite, postulantes nobis cum multa instantia pallium, et obtinuisse. Sic se habet rei veritas. Verum si quem torsit invidia, si quem afflixit ambitio, si cui tam pacifica, tam legitima, tam sine contradictione facta electio dolorem et amaritudinem impressit animi, eatenus ut ob hoc machinetur et velit turbari omnia, indulgeat ei Dominus et nos, eo quod culpam suam minime taceat, suamque animi indignationem in conspectu omnium publice confiteri non erubescat. Dicitis me de exsili sublimatum ab ipso in gloriam. Non sum revera. . . . . . . . atavis editus regibus Malo tamen is esse, in quo faciat sibi genus animi nobilitas quam in quo nobilitas generis degeneret. Forte natus sum paupere tugurio? Sed, cooperante divina clementia, quae novit facere misericordiam cum servis suis, quae eligit humile ut confundat fortia, in exilitate mea, antequam accederem ad ejus obsequium, satis copiose, satis abundanter, satis honorifice, sicut ipsi novistis, prout quis abundantius inter vicinos meos et notos, cujuscunque conditionis fuerint, conversatus sum. Et David, de post fetantes assumptus, constitutus est ut regeret populum Dei, cui aucta est fortitudo et gloria, quoniam ambulavit in viis Domini. Petrus vero de arte piscaria electus, factus est Ecclesiae princeps, qui sanguine suo meruit pro nomine Christi in coelis habere coronam, et in terris nomen et gloriam. Utinam et nos similiter faciamus! Successores enim Petri sumus, non Augusti. Novit Dominus, quo intuitu nos ipse desideraverit sublimari. Respondeat ei sua intentio, et nos respondebimus ei pro officii nostri debito, fidelius per misericordiam Dei in severitate, quam qui blandiuntur ei in mendaciis. Meliora enim sunt verbera amici quam fraudulenta oscula inimici. Impingitis nobis ingratitudinis notam per quamdam insinuationem: credimus, quia nullum peccatum criminale est quod importet infamiam, nisi processerit ex animo. Unde si quis homicidium invitus commiserit, etsi homicida dicatur et sit, non tamen homicidii reatum incurrit. Sic dicimus: etsi domino nostro regi obsequium debeamus jure Domini, si teneamur ad reverentiam praestandam jure regio, si dominum sustinuimus, si filium paterno affectu convenimus si in conventum, non auditi et dolentes, necessitate officii censuram severitatis exercemus, plus credimus nos pro ipso facere et cum ipso quam contra ipsum: plus ex eo promereri gratiam quam ingratitudinis notam vel poenam. Saepissime certe beneficium confertur invito. Unde commodius ejus prospicitur indemnitati, qui etsi non alias; urgente necessitate revocatur a perpetratione delicti. Praeterea defendit nos ab ingratitudinis nota pater noster et patronus, qui est ipse Christus. Jure paterno tenemur ad ejus obedientiam, qua non observata puniemur justa exhaereditationis poena. Potest enim pater exhaereditare filium ex justa causa. Ipse enim dicit: Si non annuntiaveris impio iniquitatem suam, et moriatur in delicto suo, sanguinem ejus de manu tua requiram. Ergo, si delinquentem non convenimus, si non audientem non corripimus, si pertinacem non coercemus, committimus in mandatum, et tanquam inobedientiae rei jure exhaereditamur. Jure patronatus, quia ejus sumus liberi; quoniam, cum essemus servi peccati, facti sumus liberi justitiae per ejus gratiam, obligamur ei ad reverentiam et obsequium. Unde quoniam nemini, nisi salva ejus fide, tenemur obnoxii, si sit contra eum in dispendium Ecclesiae pertinaciter, merito, si non punimus commissum pro ea parte sollicitudinis, in quam vocati sumus, collatum revocabit a nobis ob ingratitudinem ipse solus beneficium, ex quo vere apparebimus ingrati. Proponitis nobis periculum Ecclesiae Romanae, jacturam temporalium. Periculum quidem nostrum et nostrorum, nec fit mentio de periculo animarum. Intentatis etiam comminatorium de recessu domini regis, quod absit, a fidelitate et devotione Romanae Ecclesiae! Absit, inquam, ut unquam domini nostri regis devotio et fides ob temporale commodum vel incommodum a fidelitate et devotione discedat Ecclesiae! Quod quidem criminale et damnabile esset in privato, nedum in principe, qui multos secum trahit post se. Absit etiam, quod quis ejus fidelis haec unquam cogitare debeat, nedum dicere supinus aliquis, nedum episcopus! Videat itaque discretio vestra, ne oris vestri verba inficiant aliquem, vel plures, in animae suae dispendium et damnationem, ad instar calicis aurei, qui dicitur Babylonis, interius et exterius veneno illiniti, de quo cum quis biberit, non timeat venenum, cum viderit aurum, et sic in publicum veniat vestri operis effectus. Ille enim, qui non fallitur, opus furtivum producit in lucem, et machinationes denudat iniquas. In tribulatione quidem et sanguinis effusione consuevit Ecclesia crescere et multiplicari. Proprium enim est Ecclesiae, ut tunc vincat cum laeditur, tunc intelligat cum arguitur, tunc obtineat cum deseritur. Nolite ergo, fratres, super ipsam flere, sed super vos ipsos, qui facitis vobis nomen, sed non grande ex hoc facto et dicto in ore hominum; qui provocatis in vos Dei odium et universorum; qui paratis innocenti laqueum; qui cuditis novas et ingeniosas rationes in subversionem libertatis Ecclesiae. Fratres, per misericordiam Dei in vanum laboratis. Stabit enim ipsa Ecclesia, etsi saepius concussa, in ea fortitudine et firmitate, in qua firmiter fundata est, donec veniat generale dissidium, donec filius ille perditionis surgat, quem non credimus de partibus occidentalibus ascensurum, nisi perverse mutatus fuerit ordo rerum, et series Scripturarum. Si vero de temporalibus agatur, plus timere debemus animae periculum quam temporalium. Scriptura vero dicit: Quid prodest homini totum mundum lucrari, animae vero suae sustinere dispendium? Periculum itaque nostrum et nostrorum penitus abjicimus. Non enim timendus est ille, qui corpus perdit, sed qui corpus et animam. Arguitis nos super suspensione venerabilis fratris nostri Saresberiensis episcopi, et excommunicatione Joannis illius schismatici ex decani, prius, ut dicitis, inflicta poenaliter, quam de cognitione processa legitime, quam de ordine judiciorum canonice prodita. Respondemus, quoniam utrumque istorum notavit justa poenae sententia, illum suspensionis, excommunicationis istum. Si perfecte tenetis negotii seriem, si recte attenditis judiciorum ordinem, non erit, ut credimus, haec vestra sententia. Hoc quidem habet auctoritas, quae vos latere non debet, quoniam in manifestis et notoriis non desideratur ista cognitio. Perpendite diligentius, quid actum sit a Saresberiensi super decanatu post domini papae prohibitionem et nostram, sub excommunicatione factam, et tunc rectius intelligetis, si de manifesta inobedientia suspensio recte sequitur. Unde beatus Clemens: Si praelatis suis non obedierint cujuscunque ordinis universi, omnesque principes tam inferioris quam superioris ordinis, atque reliqui populi, non solum infames, sed etiam extorres a regno Dei, et consortio fidelium, et a liminibus sanctae Dei Ecclesiae alieni erunt. De Joanne de Oxeneford dicimus, quia diversis modis excommunicantur diversi: alii lege eos denuntiante excommunicatos, alii sententia notati, alii communicatione et participatione excommunicatorum. Illum vero, quoniam incidit in haeresim damnatam communicando schismaticis, et domini papae excommunicatis, reatumque et maculam excommunicationis in se contraxit, quae pestis more leprae inficit et intingit, consimilique poena facientes et consentientes confundit, et quoniam contra domini papae mandatum expressum, et nostrum sub anathemate, decanatum Saresberiensem excommunicatus usurpavit, denuntiavimus et excommunicavimus, et excommunicatum firmiter tenemus. Et quod de eo factum est in decanatu, et super decanatu, cassavimus, et cassatum tenemus, sicut et dominus papa jam ipsemet cassavit auctoritate octavae synodi, cujus haec est sententia: Si quis palam vel absconse cum excommunicato locutus fuerit, aut junctus communione, statim in se contrahit excommunicationis poenam. Et concilium Carthaginiense dicit: Qui communicaverit cum excommunicato, si clericus est, deponatur. Videat ergo discretio vestra, ne quis vestrum cum eo communicaverit. Calixtus enim papa dicit: Excommunicatos quosque a sacerdotibus nullus recipiat ante utriusque partis examinationem justam, nec cum eis in oratione, aut in cibo, aut potu, aut osculo communicet, aut Ave eis dicat. Quia quicunque in his vel aliis prohibitis scienter excommunicatis communicaverint, juxta apostolorum institutionem simili excommunicationi et ipsi subjacebunt. Hic est ordo canonicus, non canonibus, ut credimus, incognitus, sed auctoritate canonum fultus. Et ne miremini, si quandoque condemnatur absens, legite Paulum, qui absens publice fornicantem cum noverca sua non convictum testibus, non confessum, etiam absentem, cujus crimen omnes sciebant, et non arguebant, sicut nos istius, quem non de jure defendit regia potestas, ejecit a coetu fidelium, et judicavit eum tradi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret, sicut et nos istum. Caeterum quoniam hoc tempore in partibus illis multa hujusmodi, et satis gravia, in absentia nostra fiunt enormia, quae de caetero, licet absentes corpore, praesentes tamen auctoritate, salva animi nostri conscientia praeterire nec debemus, nec possumus incorrecta, tibi frater Londoniensis, qui nosse debueras illud Gregorii septimi: Si quis episcopus fornicationi presbyterorum aut diaconorum, vel crimini incestus, in sua parochia, pretio, precibusve, sive gratia interveniente consenserit, vel commissum auctoritate sui officii non impugnaverit, a suo suspendatur officio; illudque Leonis: Si qui episcopi talem consecraverint sacerdotem, qualem esse non liceat, etiamsi aliquo modo damnum proprii honoris evaserint, ordinationis jus ulterius non habebunt, nec ulli unquam sacramento intererunt, quod immerito praestiterunt: quoniam in istorum sententiam canonum, sicut pro certo audivimus, deliquisti dupliciter, mandamus tibi, et in virtute obedientiae mandando injungimus, quatenus, si ita est, infra tres menses post istarum susceptionem litterarum, venerabilium fratrum vestrorum coepiscoporum consilio de tanto excessu sic studeas te offerre correctioni et satisfactioni, ne caeteri tuo exemplo in consimile delictum incidant, et nos pro negligentia tua debeamus tibi severius mandatum proponere. Opponitis nobis contra metum gravaminum non remedium per appellationem, sed impedimentum, quo minus, sicut intelligimus, exerceamus adversum malefactores, et invasores bonorum ecclesiasticorum, disciplinae censuram ecclesiasticae; ne in dominum nostrum regem, vel terram suam, in personas vestras et ecclesias, aliquid statuamus eo ordine, quo progressi sumus contra Saresberiensem, sicut dicitis, et ejus decanum. Absit a nobis, ut aliquid in eum vel terram suam, vel in vos et ecclesias vestras inordinate statuerimus vel statuamus! Sed quid est, si eo delinquitis modo, vel consimili, quo jam deliquit Saresberiensis, nunquid hac appellatione potestis suspendere auctoritatem nostram, ne in vos vel ecclesias vestras severitatis disciplinam exerceamus, si delicti enormitas hoc exiget? Advertite diligentius, si haec legitima appellatio, et quae sit haec appellationis forma? Scimus quoniam omnis appellans aut suo nomine appellat, aut alieno. Si suo, aut a gravanime quod ei infertur, vel quod timet sibi inferri. Certum tenemus, quod nullum vobis gravamen, Deo gratias, a nobis illatum est, unde debeatis ad appellationis confugere remedium. Nec credimus vos ad praesens habere causam adversum nos aliquam, quae specialiter vestra sit. Si contra metum gravaminum, ne quid de caetero statuam in vos vel ecclesias vestras, videte si sit iste metus qui debeat cadere in homines constantissimos, si haec sit appellatio quae debeat suspendere omnem auctoritatem et potestatem nostram, quam habemus in vos et ecclesias vestras. Creditur vero a sapientibus, credimus et nos eam nullius esse momenti, tum quia formam appellationis habere non videtur, tum quia rationi consentanea non est, imo totius juris penitus auxilio destituta. Si alieno appellastis nomine, aut domini regis, aut alterius. Si non alterius, domini regis. Si domini regis, certe nosse debuerat discretio vestra, quoniam introductae sunt appellationes ad propulsandam injuriam, non ad inferendam: ad sublevandos oppressos, non ad amplius opprimendos. Unde si quis non confidentia justae causae, sed causa afferendae morae, ne contra eum feratur sententia, appellaverit, hujusmodi appellationem non esse recipiendam. Quis enim erit Ecclesiae status, si subversa ejus libertate, si rebus ejus occupatis ac detentis, episcopis a propria sede expulsis, vel non pacifice cum omni securitate omniumque ablatorum restitutione admissis, raptores, occupatores, invasores, ne coerceantur, libere appellaverint, et se defenderint per appellationem? Quae erit ista Ecclesiae destructio? Videte quid agatis, quidque dicatis. Nonne vicarii Christi estis, nonne vices ejus in terra geritis, nonne vestrum est convenire, corripere, coercere malefactores, ut vel sic desistant Ecclesiam Dei persequi? Utquid non nimis est, si ipsi saevierint in Ecclesiam, nisi et nos pro eis vobis ipsis et Ecclesiae in perniciem opponatis? Quis unquam audivit haec mirabilia? Et audietur et praedicabitur in omni populo et gente, suffraganeos Cantuariensis Ecclesiae, qui cum metropolitano suo ob defensionem Ecclesiae, ejusque libertatis, haberent vivere et mori, omniaque sustinere dispendia, velle ad mandatum regium, quantum in ipsis est, suspendere potestatem ipsius et auctoritatem, ne severitatis disciplinam exerceat in delinquentes adversus Ecclesiam. Unum certe scio: duorum personam simul gerere non recte potestis, appellantium et appellatorum. Vos estis qui appellastis, vos estis adversum quos appellatur. Nonne una est Ecclesia, et vos de corpore ejus estis? En certamen satis legitimum, satis canonicum, ut qui membra sunt Ecclesiae, ineant certamen cum capite suo, quod est Christus. Timeo, fratres, ne, quod absit! dicatur de vobis: Isti sunt sacerdotes, qui dixerunt: ubi est Dominus? Et tenentes legem nescierunt eam. Praeterea discretionem vestram latere non credimus, quoniam non solent audiri appellantes, nisi quorum interest, aut quibus mandatum est, aut qui negotium gerunt alienum. Interestne vestra, ut non coerceantur delinquentes adversus Ecclesiam? Absit! Imo certe contrarium. Si vero qui subvertit Ecclesiae libertatem, qui bona ipsius invadit et occupat, ac in suos convertit usus, in sui defensionem minime super hoc auditur appellans, et multo minus pro eo appellantes. Ergo nec domino regi suffragatur a vobis pro ipso edita, nec videtur vobis prodesse pro ipso appellatio emissa. Unde si in hoc casu appellare non potest, nec mandare, sic nec vos super hoc ab ipso mandatum suscipere. Adjicimus etiam vos in parte ista nullatenus ejus gerere posse negotium. Nemo enim episcoporum alterius contra se negotium gerere potest, maxime in oppressione Ecclesiae, cujus ipse defensor est: et praesertim cum generaliter laeditur Ecclesiae conditio. Ergo si nec vestra interest appellare, nec super hoc mandatum valetis suscipere, nec alienum gerere negotium, nec auditur appellatio vestra, nec de jure tenetur. Estne igitur ista devotio, et consolatio vestra, fraternae charitatis affectus metropolitano vestro, pro vobis omnibus exsultanti, a fraternitate vestra exhibitus? Indulgeat vobis Deus hanc inclementiam. An ignoratis, fratres, quod chaos magnum in fraudem legis et canonum inter nos et vos firmatum sit, ut non possit aliquis de vestris sine discrimine capitis, vel captionis, vel truncationis membrorum, ad nos transire, etsi de nostris aliqui liberius possent, si vellent, ad vos transmeare? Et idcirco miramur, quem ordinem exigitis, ubi nullus ordo circa nos, vel circa ecclesias vel ecclesiasticas personas, sed horror, qui utinam sempiternus non sit, et injuriae observantur, cum spoliati simus, et nostri? Quorum quidam, tam clerici quam laici, capti redempti sunt post appellationem nostram factam apud Northamtonam, et vestram adversum nos. Cum etiam post istam, quam dicitis, appellationem edictum generale sit propositum, sicut dicitur, ut nemo de nostris inventus sit in terra Anglicana, qui non capiatur: nemo vestrum vel aliorum amicorum nostrorum litteras nostras vel nuntios audeat suscipere. Et haec reverentia appellationi debita, exhibita, et observata, infra cujus tempus, si justa est, nil innovari oportet: vos ipsi videritis. Quo ergo jure, quo ordine desideratis a nobis litteras vestras et nuntios benigne suscipi et audiri? Non hoc ideo dicimus, quidquid nobiscum agatur et cum nostris, ut quidquam circa personam domini regis vel terram suam, circa personas et ecclesias vestras unquam inordinate fecerimus, vel per Dei misericordiam facturi simus. Credebamus quidem, si recte intelligitis, si cupitis utiliter Ecclesiae subvenire, de nimis ordinata et longa patientia magis a vobis culpari, quam de severitatis mora commendari. Mora enim trahit ad se periculum, quia nimis ordinata patientia plus habet remissionis quam commendationis, plus vitii quam virtutis. Et inde est, quod breviter vobis dicimus et affirmamus constanter, dominum nostrum regem nullatenus fore injuste gravatum, si adversus eum, a domino papa et a nobis ipsis legitime litteris et nuntiis ac saepissime conventum, satisfacere cum possit nolentem, severitatis censura processerit. Non enim injuste gravatur, quem jus punit legitime, Et ut omnia brevissimo fine concludam, certum tenete, quoniam raptores, invasores, occupatores bonorum Ecclesiae, ejusque libertatis subversores nec tuetur juris auctoritas, nec appellatio defendit. Praeterea, fratres, si cupitis ei prodesse, prout justum est, quod et nos cupimus, novit Deus qui scrutator est cordium, procurate ei subvenire illo modo, quo non offendatis in Deum, non in Ecclesiam, non in ordinem vestrum. Quo etiam expeditius et salubrius animae suae periculum, quod jam in foribus est, valeat evadere. Haec idcirco diximus, si inspirante ei divina clementia, de consilio vestro satisfecerit Ecclesiae, gaudebit ipsa de filii sui reversione, et cum gratiarum actione et devotione multiplici parata fuit, et est semper eum suscipere: gaudebimus et nos. Judicium vero vestrum, quo dicitis eum satisfacere volentem, paratum etiam satis dare, si super aliquo de libertatibus Ecclesiae inter ipsum et nos, sicut dicitis, orta est contentio, quod quidem satis miramur, si alicui vestrum hoc est in dubium, cum toti fere mundo sit notum, quoniam non est consentaneum rationi, imo penitus juri contrarium, si non suscipimus imo quia non suscipimus, in quo delinquimus? Estne causa ista sufficiens, estne peremptoria, quo minus saepissime et canonice conventus, non satisfaciens, injurias superaddens injuriis, severitate divina corceatur? Absit! Scimus enim vos nulla ratione in hac causa judicis officio inter ipsum et nos fungi posse. Tum quia adversarii ejus estis, et esse debetis in ea ob defensionem libertatis Ecclesiae, cujus partis defendendae, officii vestri necessitate, cura vobis commissa est, et sollicitudo credita: quam si negligenter omittitis, si periculose dissimulatis, vos ipsi videritis. Tum quia non legimus superiores ab inferioribus metropolitanos maxime a suis suffraganeis, judicari posse. Tum quia nobis et Ecclesiae quidam vestrum suspecti sunt: utinam non omnes: diversis rationibus, quas in praesenti tacemus. Audiat itaque dominus meus postulationem fidelis sui, consilium episcopi, patris exhortationem, ut beneficiat ei Deus, et augeat dies ejus, et annos filiorum ipsius in tempora longa! Permittat ecclesiam suam frui pace et libertate sub ipso, tanquam sub rege Christianissimo, Ecclesiam Romanam uti jure et libertate in terra sua, quam habere debet, et habet in caeteris regnis! Restituat Cantuariensi Ecclesiae et nobis jura sua et libertates, et omnia ablata cum pace et securitate nostra, ut libere et quiete possimus Deo militare sub ipso, et ipse debeat obsequio nostro uti, prout ei placuerit, salvo honore Dei et Ecclesiae Romanae, et ordine nostro! Istae sunt dignitates regiae, leges optimae, quas petere debet rex christianissimus et observare, quibus gaudere debet, et sub ipso florere Ecclesia. Istae sunt leges obtemperantes legi divinae, non derogantes, quas qui non observaverit inimicus Dei constituitur. Lex enim Domini immaculata, convertens animas. De legibus enim suis dicit Dominus: Leges meas custodite. Et propheta: Vae qui condunt leges iniquas, et scribentes scripserunt injustitias, ut opprimerent pauperes in judicio et vim facerent causae humilium populi Dei. Non erubescat ergo dominus meus redire ad cor, humiliari in cordis contritione et humilitatis mansuetudine coram Domino, satisfacere ei et Ecclesiae ipsius de illatis injuriis! Cor enim contritum et humiliatum Deus non despicit, sed amplectitur sincerius. Sicut et sanctus David, qui cum peccasset, humiliavit se coram Domino, petivit misericordiam, et obtinuit veniam. Sic et rex Ninivae et civitas tota, cum interminata esset subversionis severitas, quoniam in cinere et cilicio humiliavit se Domino, mutata sententia meruit ultionis censuram contritione cordis et lacrymarum compunctione redimere. Non haec, fratres, vobis scribimus, ut facies vestras confundamus, sed ut, lectis litteris nostris et intellectis, valeatis et velitis officii vestri necessitates fortius et validius exercere. Opto vos de caetero semper melius agere, ut sit vobis pax celerior, et amplior libertas Ecclesiae. Orate pro nobis, ut non deficiat in tribulatione fides nostra, sed et secure possimus dicere cum Apostolo: Quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque aliqua creatura poterit nos separare a charitate Dei, quae subjecit nos tribulationi, donec veniat qui venturus est, qui faciet nobiscum misericordiam suam, et ducet nos in terram promissionis, terram fluentem lacte et melle, quam non dabit nisi diligentibus se. Valete omnes semper in Domino, et instantius oret, petimus, pro nobis tota Anglicana Ecclesia.