EPISTOLA CCCLXXIII. WIBALDI ABBATIS AD ANONYMUM.  Respondet ad praecedentem.   (Anno 1152.)
Frater WIBALDUS Dei gratia id quod est in Ecclesia catholica, cuidam suo et omnibus amicis, conscientiam sibi et famam proximo.
Acceptis litteris eruditionis tuae, in quibus suppresso nomine tuo, multiplices nobis quaestiones proponis, recordati sumus evangelicae parabolae de grano sinapis quod inter omnia semina minimum, si in terram bonam cecidit, in tantum crescit, ut volucres coeli tanquam in arbore nidificare possint. Ita litterae tuae spatio breves. sed sensibus spatiosae, si ab erudito responsore tractentur, et in altum crescere, et odorem reddere, non sine aliquo acredinis sapore poterunt. Verum nobis jam et in laboribus plurimis, et in anxiis ac frequentibus periculis longo tempore exercitatis, et deficiente capitis et oculorum valetudine, nunc ad sequendam imperatoris nostri curiam accinctis, etiamsi aliquando talium rerum peritia, quod quidem de nobis nec sentimus nec dicimus, suppeditasset; tamen in tanta studii et lectionis dissuetudine sufficere ad respondendum, praecipue cum tentantis animo interrogaveris, non possemus. Sed hoc tibi ad praesens responsum sit, quod et auctoritas et ratio docuit, et antiquitas longaeva observavit. Moyses, qui in eremo degens, cum fugeret regem Aegypti, virgam habuit, dux primus et praevius monachorum fuit. Ad ipsum Dominus dixit: Quid tenes in manu? At ille respondit: Virgam. Quam, juvante Domino, cum in terram projecisset, in serpentem mirabili et mystica conversione et in seipsam mutata est. Aaron pontificum princeps virgam habuit, qui in testimonium mandati a Deo sacerdotii sui floruit, et fructus edidit. Ex quibus sacrae Scripturae auctoritatibus Ecclesia sancta Spiritu Dei plena rationabiliter instituit, ut Aaron et Moyses successores, de quibus scriptum est: Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, episcopi videlicet et abbates monachorum mysticas virgas in regimen suorum acciperent et gestarent, et a temporibus apostolorum usque ad haec tempora, plusquam annis mille diligenter ac reverenter observavit. Si igitur, ut tu scribis, clerici principaliter debent episcopis subesse, consequens est, ut solus clericorum princeps inter clericos, tanquam pastor inter oves proprias, virgam debeat gestare. Nam oves minare pastorem non debent, sed oves pastor modo praecedit, modo sequitur, aliquando virga, quam manu gerit, retrahit, aliquando repellit, ut vocem ejus audiant. Caeterum haec tua quaestio, sive quaestiones in modum hydrae in damna sua fertiles, et uno capite amputato in multa recrescentes, a nobis, ut dictum est, hoc tempore per cuncta occurrentium objectionum latera pervideri et pertractari non possunt; sed, ne verbum tuum ad te vacuum reverteretur, haec tibi pauca de pluribus innuere curavimus. Hoc etiam breviter adjiciendum est, quod arca Noe, quae in diluvio, divina gubernante providentia, octo animas salvavit, a parte inferiori lata, superius in cubito consummata est, hoc significante Spiritu sancto, quod qui latam viam, quae ducit ad mortem, deserunt, et per angustam atque arctam viam sursum corda et opera tendunt, in Ecclesia Dei altiores, et si non officio, tamen merito sunt. Quaerit item a nobis solertia tua, quid abbas Sancti Laurentii per pastoralem baculum debeat dare abbati Sancti Aegidii? Quaerimus item et nos ab industria tua, si possessor fundi tui, qui tibi agriam tuam haereditario pacto debita pensione solvit, verbi gratia, qui mansum a te habuerit, et vita decedens legitimos haeredes, id est naturales filios reliquerit, quid, inquam, isti haeredes a te per corporalem investituram suscipiunt, qui se in bonis Patris jure successures non diffidunt? Et ut ad rem proprius accedamus, putasne, frater, quod omnis, qui virgam pastoralem accipit, continuo episcopus vel abbat fiat? Credisne quod omnis, cui virga pastoralis porrigitur, in eo ipso episcopus vel abbas consecretur? Quocirca, mi frater, si tamen falsus frater non es, si inter signa rerum et ipsas res moderatam discretionis differentiam habueris, et invidia, et errore procul posito, novitates, quae ad nihil aliud, nisi ad destructionem charitatis et humanae societatis valent, abjiciens, antiqua sanctorum Patrum instituta et mores cum humili et obedienti reverentia observaveris, tum liquido perspicies, quam puerilia et frivola sint haec, de quibus occupationes nostras quaestione pulsandas existimasti. Verumtamen si post reditum nostrum ab instanti curia propitia divinitas sospitatem et otium concesserit, interrogationi tuae diffusius respondere poterimus, cum tamen in his paucis, si diligenter consideres, objectioni tuae satisfactum esse oporteat.