EPISTOLA CXXIII. AD ROBERTUM HEREFORDENSEM EPISCOPUM
THOMAS Dei gratia Cantuariensis Ecclesiae humilis minister, venerabili fratri ROBERTO, eadem gratia Herefordensi episcopo, salutem et per omnia benefacere.
Si litterae nostrae fraternitatis tuae excitavere sollicitudinem, utinam nec affectu desidem repetissem, nec circa officii suscepti effectum minus vigilem. Elegi ego abjectus esse anathema pro omnibus vobis, opprobrium hominum et abjectio plebis, ne viderem mala sanctorum, et dissimularem injuriam gentis nostrae, exspectans si quis forte ex omnibus vobis zelans legem Dei, Ecclesiae libertatem saltem affectans, exiret post me et veniret, ut non daremus cornua peccatoribus. Et ecce tu, quem credebam mihi a Domino datum esse, ut mecum aedificares, evelleres, et plantares, propinas mihi stimulum in ruinam, solatium in desolationem, praedicans humiliationem, imo dejectionem, annuntians bonum, cum undique sit perturbatio, in perniciem Ecclesiae et clericorum. Et cum deberes animi vacillantis firmare constantiam, sustinere mecum congressum ad defendendum patrimonium Crucifixi, ad reprimendos et expugnandos hostes Ecclesiae, instillare auribus meis, inspirare animo meo, ut obsecrarem instantius, arguerem arctius, et increparem durius. Quod si me non audirent, exclamare certe debueras contra me: Exsurge, quare obdormis? Exere gladium beati Petri, vindica sanguinem servorum Christi, qui effusus est, injurias Ecclesiae, quae in nobis et nostris fiunt tota die. Exciditne a memoria tua, quantis sim afflictus injuriis, quibus contumeliis affectus, cum in persona mea contra omnem auctoritatem, contra omnem juris formam, iterum judicaretur Christus ante tribunal principis? Non revoco certe ad animum propriae personae injuriam, etsi Ecclesiae. Attende diligentius, altius in corde tuo repone, quid ageretur ante exitum meum, quid in exitu, quid postea, quid etiam agatur singulis diebus in terra illa circa Dei Ecclesiam, et ejus ministros. Qua animi constantia dissimulare potes tu, de quo sperabatur, quod esses redempturus Israel, a servitute liberaturus Ecclesiam? Et nunc quia tanto tempore tacuisti, doleo super te, frater, fili mi primogenite. Timeo ne succedat tibi, qui tollat tua primogenita, et auferat primogeniti benedictionem: quod absit a te! Verumtamen etsi hactenus nimium siluisti, resume vires, fili charissime. Clama, ne cesses, exalta vocem tuam contra eos, immitte eis timorem, mitte contritionem, excute satisfactionem, ne ira Dei descendat super eos, et tota gens pereat, vel, quod absit! majores in gente. Ultio enim divina jam in januis est. Haec tibi scribo, non ad confusionem tuam, sed ad cautelam, ut fultus auctoritate Dei et nostra, de caetero valeas et velis officii tui necessitates fortius et validius exercere. Hoc unum in summa scire te volo, per misericordiam Dei non extorquebitur a me Ecclesiae confusio. Praeterea gratias tibi ago, quod vel nunc visitasti me, et solatio tuo confortasti. Quid plura? Unum est, quod sine multa animi mei amaritudine sustinere non valeo. Fleo siquidem super dilectissimo domino nostro rege. Timor enim et tremor venerunt super me, et contexerunt me tenebrae, eo quod videam domino meo regi tribulationem et angustiam imminere. Nec mirum. Commovit enim Ecclesiam Dei, et conturbavit eam, ostendens clero suo dura, et potans eum vino erroris. Propterea dicit ei Dominus: Ubi sunt nunc sapientes consiliarii tui, qui dederunt tibi consilium insipiens? Qui dicebant: Filius sapientium tu es, filius regum antiquorum, quorum consuetudines observandae sunt in Anglia. Quas qui non observaverit, non est amicus Caesaris. Hostis est coronae. Reus judicio. Sed certe, quod magis est, amicus est crucis Christi. Quoniam vae his qui condunt leges iniquas, et scripserunt injustitias, ut opprimerent pauperes in judicio, et vim facerent causae humilium populi Dei; ut essent Ecclesiae et viduae praeda eorum, et clericorum, aliorumque diriperent bona. Quid facient in die visitationis et calamitatis de longe venientis? Ad cujus confugient auxilium, et ubi derelinquent glorias suas, ne incurventur sub vinculo, et cadant cum interfectis? Ubi sunt nunc sapientes ejus? Procedant, annuntient ei, et indicent quid cogitaverit Dominus exercituum super Anglia. Stulti facti sunt sapientes ejus, emarcuerunt principes ejus, deceperunt Angliam, angulum populorum. Dominus immiscuit in medio ejus spiritum vertiginis. Errare fecerunt Angliam in opere suo, sicut errat ebrius, vomens et tremens. Et non erit Angliae opus, quod faciat caput et caudam. Quia comederunt Jacob, et locum ejus desolaverunt. Et dixerunt: Haereditate possideamus sanctuarium Dei, exprobrando sacerdotibus et principibus ejus. Quo confugietis a manibus nostris, aut in quo est vobis fiducia? Quare recessistis, et obstitistis praeceptis nostris? O quam inanes cogitationes istae, quam pessimae operationes in conspectu Domini! Videt quidem, quoniam vanae sunt. Ipse enim irridebit sic cogitantem, sic operantem, prospiciens quod prope veniat dies ejus, et jam in januis sit. Et dicetur: Ecce homines, qui non posuerunt Deum adjutorem suum, sed speraverunt in multitudine divitiarum suarum, et praevaluerunt in vanitatibus suis. Sed frustra haec faciunt. Non relinquet Dominus Ecclesiam suam, clerum suum sine defensore, sine ultione gravissima. Fundata est enim supra firmam petram: petra autem est ipse Christus, qui eam proprio sanguine suo fundavit. Certe si non ista emendaverint, non ferent ea impune, quoniam conculcaverunt Sancta sanctorum, domum Dei, sacerdotes ejus injuriis afficiendo, verbisque probrosis. Hi sunt, quibus ipse Dominus ait: Dii estis et filii Excelsi omnes; et alibi: Qui vos odit me odit; qui vos spernit, me spernit; qui tangit vos, tangit pupillam oculi mei. Revertantur ergo ad cor, abjiciant mala ista a se, agant poenitentiam cum summa humilitate. Alioquin verendum, quod absit! ne cito veniat Dominus noster, adducens super eos et terram eorum gladium retributionis et ultionem gravissimam. Ecce veniet Dominus noster et non tardabit et salvabit nos. Ipse equidem nunquam derelinquit sperantes in se. Propheta enim dicit: Spera in Domino et fac bonitatem et pasceris in divitiis ejus. Et alibi: Exspecta Dominum, et viriliter age; confortetur cor tuum et sustine Dominum; citoque liberaberis de laqueis venantium et a verbis asperis. Et, ut caetera omnia debito fine concludam, quoniam ostendit nobis Dominus, quae et quanta oporteat nos pati pro nomine suo et pro defensione Ecclesiae, necesse habemus, ores tu et tota Ecclesia tibi commissa instanter pro nobis, ut quod nostris meritis non valemus, tua et sanctorum virorum intercessione, qui in dictione tua sunt, sustinere valeamus, et ob id gratiam sempiternam consequi mereamur. Vale et confortare. Valeat et tota Anglicana Ecclesia, et confortetur in Domino, ut et nos bene valeamus.