EPISTOLA CLXXIV. AD EUMDEM.
Patri suo et domino summo pontifici A., frater G. Londoniensis Ecclesiae minister, debitum sincerae charitatis et humilis obedientiae famulatum.
Mandatum vestrum, Pater in Christo charissime, debita veneratione suscipientes, illico filium vestrum, dominumque nostrum charissimum, illustrem regem Anglorum, etsi in ipsis jam Walliae finibus agentem exercitum adivimus, et adjuncto nobis venerabili fratre nostro Roberto Herefordiensi episcopo, juxta vestri formam mandati diligenter et intente convenimus. Cui singula quae vestris litteris sunt nobis expressa, ante oculos ponentes, ipsum obsecrando, et quantum regiam decebat majestatem, arguendo, constanter et instanter hortati sumus, ut de propositis sibi satisfaceret, et si a rationis tramite deviaverat, ad viam veritatis et justitiae redire vestra per nos revocatus admonitione non tardaret: a Patre pie commonitus a pravis actibus omnino desisteret, et Dominum puro corde diligeret, et matrem suam sanctam Romanam Ecclesiam solita veneratione respiceret, nec eam visitare volentes inhiberet, appellationes ad eam factas non impediret, et Patrem nostrum dominum Cantuariensem benigne revocans et reducens, in beati Petri ac vestra reverentia firmus immobilisque persisteret, et pietatis intendens operibus Ecclesias et ecclesiasticas personas, tam regni quam terrae suae, nec gravaret per se, nec per alium gravari permitteret, sed ipsas diligens regia protectione conservaret, ut ille, per quem reges regnant, temporale sibi regnum conservaret in terris, et aeternum largiretur in coelis. Alioquin nisi monitis salutaribus acquiesceret, sanctitas vestra, quae huc usque patienter sustinuit, ulterius in patientia sustinere non posset. Ad haec adjecimus timendum sibi fore, ne si errata non corrigeret, iram cito omnipotentis Dei incurreret, ut nec regnum ejus diu stare, nec suos prosperari permitteret, sed qui humilem exaltaverat, jamjam exaltatum ab ipso regni culmine durius allidendo dejiceret. Ipse vero correptionem vestram multa gratiarum actione suscipiens, multa animi temperantia, multaque modestia consequenter respondit ad singula. In primis asserens mentem suam a vobis nullatenus se avertisse, nec id unquam propositi mente concepisse. Quin dum paternam sibi gratiam exhibueritis, vos ut Patrem diligat, et sanctam Romanam Ecclesiam ut matrem veneretur et foveat, et sacris jussionibus vestris, salva sibi sua regnique sui dignitate, humiliter obtemperet et obediat. Quod si vos jam aliquandiu solita reverentia non respexit hanc hujus rei causam asserit, quod cum vobis in necessitate toto corde, tota mente, totis viribus astiterit, sibi postmodum per nuntios in necessitate recurrenti ad vos digne pro meritis sanctitas vestra non respondit, sed in omni fere petitione sua se repulsam sustinuisse conqueritur et erubescit. De paterna tamen confisus gratia, quae filium cum volet exaudiet, vultus sperans et exspectans laetiores, in beati Petri ac vestra, ut dictum est, fidelitate immobili constantia perseverat. Inde est quod sanctitatem vestram visitare volentem, nullum prorsus impediet, sed nec hactenus, ut asserit, impedivit. In appellationibus ex antiqua regni sui constitutione id sibi vindicat honoris et oneris, ut ob civilem causam nullus clericorum regni sui ejusdem regni fines exeat, nisi an ipsius auctoritate et mandato jus suum obtinere queat, prius experiendo cognoscat. Quod si nec sic obtinuerit, ad excellentiam vestram, ipso in nullo reclamante, cum volet quilibet appellabit. In quo si juri vel honori vestro praejudicatur in aliquo, id se totius Ecclesiae regni sui consilio correcturum in proximo, juvante Domino, pollicetur. Imperatorem illum, etsi schismaticum noverit, a vobis tamen excommunicatum esse usque hodie non rescivit. Quod si denuntiatione vestra rescierit, si foedus illicitum cum ipso aut alio quolibet iniit, et hoc Ecclesiae regni sui judicio simul et consilio se correcturum promittit. Patrem nostrum dominum Cantuariensem suo se regno nequaquam expulisse asserit. Unde, sicut abscessit ultroneus, sic ad Ecclesiam suam, cum sibi sederit animo, plena pace reverti, sibi libitum erit: dum tamen in satisfaciendo sibi super his, unde conqueritur, regias sibi, et in quas ipse juratus est, velit dignitates integre conservari. Si qua vero Ecclesia vel ecclesiastica persona ab ipso vel a suis se gravatam ostenderit, satisfactioni plenae totius Ecclesiae judicio paratus erit. Haec a domino nostro rege in responsis accepimus, qui utinam ad omnem voluntatem vestram uberius aliquid accepissemus. Eadem vero sublimitati vestrae notificanda duximus, ut ex ipsius responsis advertat vestra discretio, quo negotium hoc fine concludat. Causam namque suam dominus rex plurimum sibi justificare videtur, cum in omnibus quae dicta sunt, Ecclesiae regni sui consilio simul et judicio se pariturum, et Patris nostri domini Cantuariensis reditum, juxta quod dictum est, se nullatenus impediturum pollicetur. Unde vestrae supplicandum aestimavimus excellentiae, quatenus illud prae oculis habentes: Calamum quassatum non conteret, et linum fumigans non exstinguet , zelum illum sanctum, quid ad ulciscendam omnem, quae Ecclesiae Dei irrogatur, injuriam laudabiliter igne divini Spiritus accensus est, si placet, ad tempus intra fines modestiae cohibeatis, ne vel interdicti sententiam, vel ultimum illud praecisionis elogium proferendo, ecclesias universas subverti misere doleatis, et tam regem ipsum quem innumeros cum eo populos a vestra, quod absit! obedientia irrevocabiliter avertatis. Bonum est membrum capiti cohaerere vel saucium, quam a corpore sequestrari jam praecisum. Redeunt ad sanitatem saucia, sed corpori vix coalescunt jam praecisa. Adducit desperationem praecisio, restituit sanitatem saepe medicantis operatio. Quid enim si sermo vester nondum plene capit aut capitur? Nunquid divina desperanda est gratia, quin cito, cum volet, et capiat et capiatur? Nunquid abbreviata est manus Domini, ut salvare nequeat, aut auris ejus aggravata, ut non exaudiat? Currens ille sermo Domini velociter , statim cum vult, immutat omnia, et sanctorum precibus dat insperata. Sanguis regius tum se demum permittit vinci, cum vicerit; nec verecundatur cedere, cum superaverit. Mansuetudine tolerandus est, monitis et patientia superandus. Quid enim si jacturam quandam temporalium invehit exhibita in tempus patientia? Non enim est dubium severitati detrahendum fore, cum strages imminet populorum: et cum tempestas ingruit, in mare debere multa projici, ut ad portum valeat navis salva perduci. Insipienter, attamen in charitate non ficta sic loquimur, si sic rei finis exstiterit, ut amissis suis dominus Cantuariensis exsilium juge sustineat, et vestris, quod absit! mandatis ulterius Anglia non obediat, fuisse satius patienter in tempus sustinuisse, quam tanto zelo severitati deservisse? Quid? Etiamsi plures e nobis ab obedientia vestra persecutio separare non poterit, non deerit tamen, qui genu curvet ante Baal, et de manu idoli pallium Cantuariae non habito religionis aut justitiae delectu suscipiat. Ne deerunt qui sedes nostras occupantes, et cathedras insidentes, ipsi tota devotione mentis obediant. Jam multi praemasticant ad talia, optantes ut veniant scandala, et directa ponantur in prava. Unde non propria, Pater, plangimus aut ploramus incommoda, sed nisi in his malis occurreritis, foedam Ecclesiae Dei subversionem imminere cernentes pertimescimus, ne citius ob vitae taedium optemus periisse diem, qua ad hujusmodi spectacula nati sumus. De caetero super censu beati Petri nemo nobis in regno vel de modico respondisset, nisi dominus rex mandatum super hoc in commune dedisset. Ejus vero mandato, statuto antiquitus termino colligetur, et sanctitati vestrae per manum nostram, juvante Domino, transmittetur.
(Isa. XLII) (Isa. LIX.) (Psal. CXLVII)