EPISTOLA CCCLXXXVII. EORUMDEM AD WILLELMUM SENONENSEM ARCHIEPISCOPUM.
Venerabili fratri et in Christi visceribus amplectendo semper amico W. Dei gratia Senonensi episcopo apostolicae sedis legato, ALBERTUS dignatione divina tituli Sancti Laurentii in Lucina, et THEODWINUS tituli Sancti Vitalis, presbyteri cardinales, apostolicae sedis legati, quod promisit Deus diligentibus se.
Quoniam exspectare vos credimus, ut de statu nostro et injuncti nobis promotione negotii aliquid audiatis, idcirco qualiter nobiscum et per ministerium mediocritatis nostrae Deus egerit his diebus, fraternitati vestrae praesenti scripto duximus indicandum. Noveritis ergo quod postquam illustris Anglorum rex venisse nos in regnum suum in veritate cognovit, totius obstaculo tarditatis amoto, de Hibernia in Angliam, incumbentibus sibi negotiis praetermissis, de Anglia vero in Normanniae partes accessit, atque incontinenti plures ad nos nuntios et honorabiles destinavit, inquirens a nobis in quo loco potius convenire cum eo et loqui vellemus. Placuit tandem ad Saviniacense monasterium pro colloquio habendo concurrere, ubi religiosorum virorum possemus orationibus adjuvari. Convenimus illuc, convenerunt et multae personae utriusque ordinis de regno ipsius, et tractavimus diligentia qua potuimus, quod ad salutem ipsius et injunctam nobis obedientiam pertinebat. Cum autem non possemus in omnibus convenire, recessit ipse a nobis velut in Angliam profecturus, et nos exspectavimus sequenti die ad Abrincas civitatem ituri, postero autem die venerunt ad nos Lexoviensis episcopus et duo archidiaconi, et concesso quod petebamus, ad praedictam processimus civitatem, ad quam Dominica, qua cantatur Vocem jucunditatis, convenimus cum personis plurimis et ipse nobiscum, et cum tanta humilitate quod fuerat condictum implevit, ut illius exstitisse opus sine dubitatione credatur, qui respicit terram et facit eam tremere, qui tangit montes et fumigant. Sane quam timoratum Deo, quam obedientem ecclesiae se curaverit exhibere, non est opus praesenti abbreviatione referre. Satis enim ipsius opera manifestant et manifestabunt adhuc plenius, sicut et nobis spes data est in futurum. Primum itaque super mortem sanctae memoriae Thomae quondam Cantuariensis archiepiscopi non de nostra exactione, sed de propria voluntate, tactis sacrosanctis Evangeliis, suam conscientiam expurgavit, jurans videlicet quod nec praecepit nec voluit, et quando audivit, doluit vehementer. Quia vero quod factum fuerat ex sua occasione factum esse timebat, de satisfactione praestanda tale praestitit juramentum. Primo quidem juravit quod a domino nostro papa Alexandro et ejus catholicis successoribus non recedet, quandiu eum sicut catholicum regem et Christianum habuerint, et hoc ipsum fecit jurare filium suum majorem. Juravit etiam quod usque ad annum tantam pecuniam dabit templariis, unde ad defensionem terrae Hierosolymitanae ducenti milites valeant retineri. Ab instanti vero nativitate Domini usque ad triennium crucem accipiet sequenti aestate, Hierosolymam profecturus, nisi per dominum papam steterit vel ejus catholicos successores. Si vero interim pro necessitate contra Saracenos in Hispaniam iverit, quantum temporis in illo itinere consumpserit, tantumdem praedictum spatium prolongare poterit. Abjuravit etiam omnes consuetudines quae contra ecclesias regni sui tempore suo introductae videntur. Appellationes ecclesiasticarum causarum ad dominum papam libere sinet fieri, et tractari per eum causas et suo fine concludi. Si quis tamen ei suspectus fuerit, securitatem ei faciet quod damnum ejus et regni sui non quaerat. Possessiones Cantuariensis Ecclesiae, si quae sint ablatae, restituet, sicut habuit primo anno quando archiepiscopus de terra exiret. Id ipsum faciet et de personis quae causa ipsius exisse videntur. Quibus etiam gratiam suam et bonam reddidit voluntatem, et hoc quidem sub juramento. Promisit autem et alia de libera voluntate gerenda, quae non oportet scripturae serie denotare. Haec autem scripsimus, ut agnoscatis eum obedientem Ecclesiae atque ad divinum obsequium multo amplius quam adhuc fuerit animatum. Noveritis adhuc filium ejus de praedictis consuetudinibus dimittendis pariter cum eo jurasse. Sane quod ibi factum est, iterato adhuc, ne dubitationis locus alicui remaneret, apud Cadomum in majori frequentia personarum publice statuit se acturum. Relaxavit praeterea episcopos de promissione, quam ei fecerant de consuetudinibus et promisit quod non exiget in futurum.