EPISTOLA XXXVII. 1. 2. 3. 4.  5.  6.  7.
Dolet per sua peccata factum ut Victricius, cum Romam venisset, ad se non pervenerit. Laudat hominem de apostolico evangelizandi munere, deque toleratis adversariarum vexationibus. Postremo eum ad constantiam rectae doctrinae et omnium virtutum hortatur.
VICTRICIO unanimo fratri PAULINUS. Sicut aqua frigida sitienti, et bonus nuntius de terra longinqua, ita nobis refrigerio et refectioni fuit eloquium sanctitatis tuae, quod per epistolam, brevem quidem verbis, sed caritate prolixam, in manu carissimi portitoris accepimus, hoc est, filii nostri Candidiani; cujus gratiae congratulati sumus, quia propter verba labiorum sanctorum prompto spiritu impigrum carnis infirmae jumentum angariavit in vias duras, non virtute, sed fide fretus. Et sine dubio per orationes tuas, quasi pennas columbae aut pedes cervi ad implendum caritatis ministerium roboratus accepit, et inde in parvo corpore quasi gigas factus, exsultavit ad currendam viam; et replevit animam nostram benedictione dulcedinis, afferens nobis epistolas desiderabiles super aurum et lapidem pretiosum nimis, et super mel et favum dulces. Quibus mentem nostram de peccatis amaram, quasi merram illam in manu Moysi per lignum mysterii, ita beatitudinis 223 tuae sanctus et dulcis afflatus in dulcedinem laetitiae spiritali suavitate mutavit. Nam et inde tristati amaritudinem duxeramus, quod ex Urbe ad nos, sicut sperabamus, brevi itinere non veneras, qui ad Urbem per tanta terrarum spatia perveneras. Fateor enim me hujus boni damno non solum contristatum, sed et confusum fuisse: numquam enim magis mihi ipsi, ne dicam aliis, manifestata fuerant peccata mea, quam quod mihi de tam proximo vultus tui lumen inviderant. Numquid enim Dei manus, quae tam longe te perduxerat, prope non valuisset adducere? Sed peccata nostra grandi muro desideriis nostris opposita, inter nos et te separaverunt. Vae mihi misero peccatori immunda labia habenti, qui audeo dicere te prope nos, vel nos prope te fuisse: cum, etiam si ad nos usque venisses, aeque tamen a sanctitate tua longe fuissemus: neque enim locis potuisset aequari aut conjungi tanta virtutum distantia et longinquitas meritorum. Verumtamen fructibus sanctitatis tuae opus istius pietatis accesserat , et merces in coelo tua de tam pio labore crevisset, si et circa infirmitatem nostram facie et manu tua comminus visitandam, verbum illud Domini salutaris implesses, quia non est opus medico sanis, sed male habentibus. Nolo te enim, benedicte vir Domino, ita securum esse de nobis, ut putes jam sanatos esse omnes languores animae nostrae, in quibus Domino peccavimus et peccamus: quamlibet ipse summus unguentarius, qui ad remedia salutis nostrae conficit varias unguentorum salutarium atque virtutum suavitates, medicamentum vitae nostrae non solum de effusione spiritus sui, sed etiam de corporis nostri assumtione confecerit; factus, ut scriptum est, pro nobis peccatum per similitudinem carnis peccati in veritate carnis nostrae, ut de peccato damnaret peccatum hoc est, radicem peccati nostri ipse peccati liber de materia prius peccatrice damnaret, delens illud quod adversum nos erat mortalis edicti chirographum per sanguinem passionis suae, et inimicitiam, qua separabamur a Deo peccatis intervenientibus, interfecit in semetipso, et triumphavit potestates adversarias carne sua, dans nobis exemplum vivendi atque vincendi in nobismetipsis spiritales et invisibiles inimicos spiritali et invisibili praelio, quod geritur inter legem mentis et legem carnis captivare nos nitentem in legem peccati. Sed ora Deum, et exora, ut apprehendat 224 arma et scutum, et exsurgat in adjutorium nobis, et dicat animae nostrae: Salus tua ego sum; ne fiat via nostra tenebrae et lubricum, et operiat nos umbra mortis, et dicat inimicus: Praevalui adversus eos. Te vero tende te pro nobis arcum orationis, non convertemur in arcum perversum. Exsurgat in nobis Deus, ut dissipentur inimici nostri; quia propter miseriam inopum et gemitum pauperum, quorum participes sumus, exsurrexit Dominus, ut averteret mala nostra inimicis nostris, et salvos faceret peccatores, quorum praecipui sumus, sicut infimi servorum Christi; qui nec ea quae debemus, facere possumus; cum et supra debitum legis aliquod voluntarium munus adjicere debeamus de affectu nostro, ut Magister ipse fecit, cujus tu imitator es; qui potestatem habens de Evangelio vivendi, noluit tamen uti potestate sua, et abutens licito, hanc occasionem sibi cumulandae apud Christum mercedis invenit, ut Evangelium sine sumtu poneret. Tua vero sanctitas non solum de abusione licitorum et abstinentia commodorum visibilium Christianae paupertatis divitem gloriam tenet; sed, sicut comperi, etiam de multitudine adversantium, et tolerantia tentationum; quoniam insurrexerunt in te testes iniqui, et mentita est iniquitas sibi. Sed nodus in scirpo et naevus in lumine non potuit inveniri: non enim sub modio latebat lucerna tua, quae eminet et splendide fulget supra candelabrum sanctum, ut luceat omnibus qui in domo sunt; et multis Domino accendendis luminaribus fomes existat. Et ideo inconcussum et stabile permansit candelabrum tuum, quia manibus humanis impellebatur ut caderet. Non autem merebaris ut illius manu in ruinam commoveretur, qui habet septem stellas, et ambulat inter septem candelabra aurea, habens in ore gladium bis acutum , quo armavit dexteram mentis tuae, ut utriusque Testamenti face candentia inimici jacula victor exstinguas et cadant a latere tuo mille, et dena millia a dextris tuis, tibi autem non appropinquent; quem inexpugnabili scuto teget veritas Dei, ut arcus eorum infirmentur, qui in te dicuntur acuisse linguarum machaeras. Sed ut sagittae parvulorum, ita infirmati sunt ictus eorum; nec potuerunt in corpore armis Dei potentibus septo locum vulneris invenire; Dominus enim protectio tua, et Dominus illuminatio cordis tui, qui te in spiritu veritatis instruxit, ut in 225 doctrina Pauli magister sis gentium, cum fide et veritate, non in inflatione scientiae, neque in sublimitate sermonis annuntias mysterium Christi, sed nihil te judicans scire inter homines, nisi Christum Jesum, et ipsum crucifixum. Cum ergo fides et confessio tua, ut credimus atque confidimus coaeternam Trinitatem unius Divinitatis et substantiae, et operis et regni esse testetur; cumque Patrem Deum, et Filium Deum, et Spiritum sanctum Deum, ut est, qui est, et erat, et venturus est, qui misit te sicut Moysem et apostolos evangelizare gentibus bona Domini: quod ita, ut ipse a Deo doctus es, doces, unitatem Trinitatis sine confusione jungens, et Trinitatem ipsius unitatis sine separatione distinguens , ita ut nulla alteri persona conveniat, et in omni persona trium Deus unus eluceat; et tantus quidem Filius, quantus et Pater, quantus et Spiritus sanctus; sed semper quisque sui nominis proprietate distinctus, individuam retinet in virtutis et gloriae aequalitate concordiam. Certi autem sumus quod et Filium Dei ita praedicas, ut eumdem et Filium hominis confiteri non erubescas; tam vere hominem in nostra natura, quam vere Deum in sua; sed Filium Dei ante secula, quia ipse est Dei Verbum Deus, qui erat in principio apud Deum, aeque Deus coomnipotens et cooperator Patris. Per ipsum enim omnia facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Et hoc Verbum, pietatis immensae mysterio, caro factum est, et habitavit in nobis. Non autem caro tantum corporis nostri, sed homo totus, et corporis nostri et animae assumtione: animae autem rationalis, quae juxta naturale opificium Dei habet insitam mentem: alioquin in tenebris Apollinaris errabimus, si hominem assumtum Deo animam mentis humanae vacuam, qualis est pecorum et jumentorum, dicamus habuisse; et eum hominem quem suscepit Dei Filius; qui necesse est ea veritate, qua veritas est, et qua creavit hominem, totum susceperit, ut opus suum plena salute renovaret. Nulla est autem salus nostra, nisi plena est; quia non hominem, sed aliud nescio quod irrationabilis creaturae animal suscepit Dei Filius, si mentem suam propriam hominis assumti anima non habuit, et contra naturam generis humani ille potissimum primogenitus omnis creaturae homo in formam perfectionis humanae assumtus in tantum mente sua indiguit, ut non de humano, sed de divino 226 spiritu mentem habuisse dicatur. Quod illorum ore dicitur, in quorum corde concipitur hoc venenum, ut et Veritas mentita sit. Sed prope te et in te est verbum veritatis et veritas Dei. Neque indiges Spiritu sancto, qui Dominum Jesum Dei Filium, Deum in gloria Dei Patris, et ad dexteram virtutis, Regem regum manere, et ex resurrectione mortuorum judicem vivis et mortuis adfore confiteris, et credis, et praedicas. Memento nostri, et gloriare secundum Apostolum, quia haec in brevi tentatio in aeternum tibi gloriae pondus operata est, et reposuit tibi coronam justitiae, quam accipies de manu Domini: et in victoriae materiam tibi bellum excitari permissum est; ut et tibi secundum beatum Paulum doctorem tuum liceat gloriari in passionibus tuis, et dilatato super inimicos tuos ore, dicere quomodo laboraveris in longanimitate, in Spiritu sancto, in caritate non ficta, in verbo veritatis, in virtute Dei, per arma justitiae a dextris et a sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam, ut seductor, et verax; sicut ignotus, et ecce agnitus; quasi castigatus, et non mortificatus; quasi tristis, semper autem gaudens; sicut egens, multos autem locupletans. Nam haec ipsa tentatio sanctitatis tuae multis in profectum Evangelii venit: quia nemo in te confusus est, elucente gratia Christi et veritate fidei tuae non solum in directione doctrinae tuae, sed etiam in virtute conversationis quae in coelis est. Non est enim, inquit, regnum Dei in sermone, sed in virtute. Quid ergo quaeritur, cum in te id, quod et verbo praestat, emineat? Quis enim dubitet in ejus spiritu fidem veritatis habitare, in cujus vita videt fidei exstare virtutem?
( forte leg. accessisset) ( forte add. in)