IX. PRIVILEGIUM SERGII PAPAE III PRO MONASTERIO S. MARTINI TURONENSI.  (Anno 904 11.)   Post illatam Turonibus a Normannis cladem privilegia monasterii confirmat.  [Opp. Launoii, tom. III, p. II, p. 36.]
SERGIUS episcopus, servus servorum Dei, omnibus sacerdotibus, canonicis atque clericis, praesentibus et futuris, et servientibus in monasterio beatissimi Christi confessoris Martini, quod vocatur Turonense, et basilicae ejusdem sancti Martini, salutem.
Arcanum divinae dispensationis mysterium sollicitudini pontificum ejusdem pietatis gratia misericorditer satagendum providit, dum curam fidelium populorum idem pastor pastorum pastoribus a se destinatis committere disposuit Petro apostolorum principi: Si diligis me, pasce oves meas. Idemque: Ecce, inquit, Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum; ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua: et tu aliquando conversus confirma fratres tuos. Unde, ut convenit, neque grex Dominicus saevissimis luporum dilanietur morsibus, neve fluctuoso impavide naufragetur procellarum turbine, pastorali tueatur mucrone, sustentetur baculo subleveturque juvamine. Proinde Ecclesiae sanctae fraternitatis provide consulens utilitatibus sancta Romana Ecclesia per Sergium ejusdem apostolicae sedis pontificem ad multorum fidelium perducere statuit cognitionem, qualiter per missos Erberni sanctae metropolis Turonicae archiepiscopi, et per Roberti abbatis, Rainaldique, atque Tetolonis, monasterium beatissimi confessoris Martini lugubrae desolationis comperit detrimentum. Scilicet quomodo praedictus locus destructionis triste malum a Normannorum perfida gente pertulerit, et qualiter ejusdem classis exercitus discursus pessimi periculosa damna perpessus sit. Sed ob restaurationem ejusdem loci, clerique ibidem consistentis subsidia, consultu fidelium suorum, pietatis suae munere, princeps ejusdem regni Carolus auctoritatis suae praeceptum, ex rebus ipsi loco ac fratribus ejusdem congregationis specialiter pertinentibus, et in privilegiis praedecessorum nostrorum apostolicorum, ac praeceptis orthodoxorum regum nominibus propriis assignatis renovare ac facere studuit: ut remoti a saecularibus curis et sequestrati mundialibus laqueis, coelesti intenti militiae, diurnae servituti libero corde possent vacare. Pastorali igitur respectu praesulante, dictus cum collegio sacerdotum fideliumque plurimorum, paternitatis nostrae mansuetudini praesignatum dirigens praeceptum, hujus sanctae sedis Romanae, cui Domino auctore deservimus, corroborationis privilegium pro majori et uberiori firmitatis tenore humili supplicatione statuit spectandum: ut sacerdoti pariter et regio commissae sibi oves munitae tutamine, inoffenso pede divinis mandatis possent intendere, et in his exsequendis munificentiae edicto simulque votis et precibus tot fidelium annuendo statuimus, et hujus sanctae apostolicae sedis decreto firmamus: ut sicut ejusdem praecepti series continet, institutoque sanctorum praedecessorum nostrorum apostolicorum, videlicet Gregorii, Leonis, Adeodati, Adriani atque Nicolai, praeceptoque insuper imperatorum et regum, Caroli videlicet Augusti et Ludovici ejusdem Augusti atque alterius Caroli clarissimi Augusti, evidenter ostendant: quae clero sancti Martini Normannorum incendia specialia remansere, scilicet ut nullus superioris aut inferioris ordinis reipublicae procurator in eorum ecclesiis, villis, mansionibus et territoriis, in quibuscunque habeantur provinciis, sive pagis, ingredi ad causas audiendas, nec homines illorum ingenuos vel servos distringere aut fidejussores tollere praesumat: nec teloneum aut nauticam exigat, et ut decimae et nonae ex eorum omnibus rebus absque aliqua praesulum principumque contradictione hospitali eorum nobiliumque pauperum integerrime reddatur; quiquidque insuper utilitatis illorum, alia privilegia apostolicorum et praesulum praeceptaque retinent imperatorum et regum, et praebendas permissu ac voluntate praefati domini Roberti proprii abbatis a Carolo nunc rege per praeceptum concessas, et in reliquum concedendas, cum universitate suorum appendicium perpetuo possideant integerrime, ita ut supra signavimus, nullius potestatis vir quisquam de eorum dominio vel possessione praesumat auferre. In quo misericordiarum suarum regum dignitas beneficia fratribus in eodem coenobio beati Martini morantibus largiri disposuit. Qui autem hujus constitutionis institutum irrumpere, aut qualibet praesumptione vel occasione tentaverit evertere, vel de decimis eorum potestati per legitimos subditis, perpetuae damnationis cumulum cum sanctae legis praevaricatoribus se noverit perferre, nisi digna satisfactione correxerit, quod temeraria cupiditate tentaverit. Potestate igitur in beato Petro apostolorum principe nobis concessa a Domino ligandi et solvendi, ita eo dicente: Quaecunque ligaveris super terram, erunt ligata et in coelis; et quaecunque solveris super terram erunt soluta et in coelis: virtutis hujus confidentia nitentes, coeli aditum cupiditatis suae malitia obice claudimus sub anathematis vinculo, qui huic pernecessario beneficio in subtractione collatarum rerum et honorum consentiens aut cooperator affuerit, nisi, ut praemisimus, divino fretus auxilio correctionis munere resipuerit, invasa restituerit, ac neglecta satisfecerit. Hujus autem definitionis et apostolicae determinationis sententiam inviolabiliter cunctis fidelibus quaesumus observandam. Quae, ut certius credatur et irrefragabiliter observetur, manus propriae subscriptione adnotare curavimus, perpetimque manendam statuimus. Scriptum per manum Leonis archiscrinarii sanctae Romanae Ecclesiae in mense Maio, indictione 11. Bene valete.