EPISTOLA XX. AD DOMINUM CRISPINUM ET MAGISTRUM PAGANUM. [A. D. 1188.]
ARGUMENTUM.-- Queritur se malevolentia aulicorum arceri a promissa episcopi Carnotensis Reinaldi aula et consuetudine; humanitatem et liberalitatem ejus collaudat et hortatur, et ecclesiasticae libertatis patrocinium contra exactiones regias intrepide suscipiat.
Charissimis amicis suis domino CRISPINO et magistro PAGANO, M. PETRUS Blesensis. Bath. archidiac., salutem in auctore salutis. Promiserat mihi Dominus vester, quod imponeret exsilio meo finem, meque in terram meae nativitatis honorifice revocaret. Utinam non esset apud eum Est et Non, neque degeneraret in eo gravitas pastoralis! Scio quia detractores, sicut Apostolus dicit: Deo odibiles magnificaverunt super me supplantationem. Habitant siquidem in domibus episcoporum et regum ranae pestilentes, coenomyia, et sciniphes, musca Aegypti gravissima, loquaces adulatores, garruli et mendaces. De talibus scriptum est: Edidit terra eorum ranas in penetralibus regum ipsorum, dentes eorum arma et sagittae, et gladius in labiis eorum. Sic igitur mihi domini vestri gratiam enormiter toxicavit linguae meretricantis adulatio et invidia detractoris. Hic est aer ille pestilens, et aura corrumpens, quae hodie generaliter palatinos inficit, ut a magnatum lateribus viros approbatae honestatis avellit; pestis enim invidiae merita virtutum non ponderat, sed tormenta conscientiae sustinet, dum ipsam praeceps ambitio et elationis propriae appetitus excaecat. Benedictus autem Deus, qui ad illius status moderantiam me reduxit, ut mihi sufficiant ad voti plenitudinem propriae facultates. Nemo mihi de caetero objiciet: Ego ditavi Abraham. Jam non bibam de puteo Samariae, de quo qui plus bibit, amplius sitit. Malo pauca cum puritate conscientiae, quam dignitates innumeras cum verme, qui non moritur, possidere. Jam per gratiam Dei me revocare non poterit illa proditoria et fallax parentum affectio, quae me quasi sub jactu aleae toties posuit, toties sub discrimine capitis transfretare coegit. Elegi mihi latibulum, ut non videam mala gentis meae, quia ut verbo Job utar, terra data est in manus impii. Crede mihi, bene qui latuit, bene vixit: et intra Fortunam debet quisque manere suam. Abrahae dictum est: Egredere de terra tua et de cognatione tua, et ego quare non egrediar, aut quare ad parentes meos regrediar: apud quos non inveni nisi manus harpyiarum, consilia Achitophel, vulpium dolos, aculeos scorpionum? Licet parentibus debeam affectionem naturalem; illud tamen non debeo, ut pro eis me perdam, aut pro eis ab honestatis proposito me reflectam. Vaccae siquidem quae in Bethsames deferebant arcam Domini, licet eas traheret naturalis quaedam affectio vitulorum, ad eos tamen colla sua minime reflectebant. Multi pro parentibus suis animas perdiderunt, dum in eis plus amantes carnem quam spiritum, animas suas pro amicis suis temere et crudeliter posuerunt. Levita, imo archilevita ego sum: scriptum est autem in lege Domini, ut nemo in sacerdotalem ordinem, aut Leviticum assumatur, nisi prius dicat patri et matri: Vale! id est, nisi in eo penitus exstinguatur affectio parentelae. Revertor ad dominum vestrum, cujus familiaritatem, et suavissimam comitivam perdidisse me doleo. Sperabam, quod esset ex mea conversatione industrior, eo quod nobile illius ingenium, divesque memoria meis admonitionibus se in virtutum culmen erigeret, fructumque in Ecclesia Dei faceret tempestivum. Absentiam meam nunc suppleatis, amici charissimi, dominumque vestrum adhortari salutaribus monitis non cessetis, ut levitate juvenili deposita pontificalem induat gravitatem; me siquidem illius nobilis animae zelus et cura sollicitat. Non enim inveni pontificem adeo socialem, adeo manifestum, adeo in omnes munificentias et liberalitates effusum. Omni petenti tribuit; munificentiam enim a tenera praenuntiavit infantia: misericordia cum ipso coaluit, ut cum beato Job fiducialiter dicat: Ab infantia mea crevit liberalis affectio mecum, et de utero matris meae mecum egressa est. Vellem tamen quod munificentiis ejus ratio mensuram praescriberet, et donationes, quas militibus aut histrionibus facit, modestia limitaret. Beneficiorum enim, quae pauperibus conferuntur, mensura debet esse immensitas. Quantum vero per adulationes mediantibus donis ejus opinio ad inanem jactantiam crescit, tantum apud bonos et graves, quasi in vaporem et fumum suae beneficentiae titulus evanescit. Non militibus, sed pauperibus erogare tenetur patrimonium crucifixi: cujus ipse non dominus, sed tutor est, ut misereatur et commodet ad usus egentium, tanquam testamentarius dispensator. Vidi eum quandoque sic exinanitum liberalitatibus extraordinariis, quod eum invitum et dolentem adigebat necessitas exactionibus et rapinis operam dare. Utinam memoriter et efficaciter observasset verba Pauli in secunda Epistola ad Corinthios: Non dico, inquit, ut gratia vestra sit aliis remissio, vobis autem tribulatio: sed ut abundantia vestra sit eis inopiae supplementum, ut fiat aequalitas, de qua scriptum est: Qui multum habuit, non abundavit, et qui modicum habuit non minoravit! Instate, quaeso, opportune, ut gloriam nobilis Ecclesiae Carnotensis non obscuret, sed eam supportet auxiliis, et consiliis erigat, meritisque sanctae conversationis illustret. Si vult salubriter ei servire, cui servire regnare est, et habere laudem in nomine ipsius, ascendat ex adverso, et opponat se murum pro domo Domini. Non enim potest esse praeclarior famae titulus in praelato, quam si viriliter tueatur statum ecclesiasticae libertatis. Si quid perperam fecit, si quid vitam ejus aliquo tempore offuscavit, totum reformabit et redimet zelus domus tuae, Deus, et justitiae amor. Haec duo faciunt ut fama hominis mortua reviviscat; et, qui prius obnoxius erat accusantibus linguis, postea in libertatem publici favoris et gratiae odorem suavitatis effundat. Sane, sicut audivimus, exiit edictum a Philippo rege, ut describeretur Gallicus orbis, et oneraretur Ecclesia decimationibus recidivis. Sic paulatim transibit decimatio in consuetudinem, et praesumpta semel abusio ignominiosam Ecclesiae servitutem infliget. Offertur Domino nostro coelitus gratiae triumphalis occasio. In optione ipsius est, aut degenerem et dejectum animum turpiter ad serviendum submittere, et importabile jugum suis successoribus importare, aut coronae immarcessibilis eminentiam obtinere. Regiae, quaeso, indignationis motus non timeat: cum enim sit aequalis regi genere, non est eo inferior dignitate. Ad ministrum Dei dicitur per prophetam: Erunt reges nutritii tui et mammilla regum lactaberis. In hac autem causa Deus, qui major est omnibus, causa finalis est. Bonus autem pontifex in persecutione seminat, quod in gaudio metet. Potens in terra erit semen ejus: pressura enim libertatem, afflictio jucunditatem, amaritudo dulcedinem germinabit. Si se pro Christi Ecclesia erubescentiae et confusioni opposuerit, scriptum est: Quia pro confusione duplici et rubore in terra sua duplicia possidebit. Quid dubitet Christianus, cui vivere Christus est, et mori lucrum?. Quidquid ei accidat, si Christum diligat, vita ejus abscondita est cum Christo in Deo. Eum, quaeso, favor aurae blandientis non moveat, nec turbo tempestuosus inclinet. Turbo quandoque motus est, ut Elias raperetur in coelum. Certus est, quod morietur, quando vero morietur incertus. Debitor naturae est, ut ei mortis vectigal exsolvat. Nescimus quid ventura pariat dies et quis de die praesenti securus est? Quis scit, si mors ignominiosa, mors turpis, mors subita eum rapiat, et non sit qui eripiat? Cum dulcior et jucundior est homini vita sua, tunc separat amara mors. Teste Scriptura: Cum dixerint: Pax et securitas, tunc repentinus superveniet eis interitus et dolor, sicut in utero habentis, et non effugient. Job etiam dicit: Deducunt in bonis dies suos, et in puncto horae ad inferna descendunt. Horrendum est incidere in manus Dei viventis. Sancta ergo et salubris est cogitatio, se pro eo vitae aut famae periculo gratanter exponere, qui est auctor vitae et gloriae retributor. Tutius est homini pro Christo animam suam perdere, ut eam custodiat, quam custodire, ut perdat. Summa hujus exhortationis est, ut Dominus vester sibi circumspecte prospiciat, ut non terrenae supellectilis eum jactura deterreat; non alliciat favor principum, non enervet ambitio, nec ipsum spes vitae productioris fallax et proditoria blandiendo seducat.