EPISTOLA CLXXXI. AD EUMDEM.
Dilectissimo domino suo HENRICO, Dei gratia regi Anglorum, duci Normannorum et Aquitanorum, et comiti Andegaviae, THOMAS eadem gratia sanctae Cantuariensis Ecclesiae minister humilis salutem, omnique tempore perseverare in bono, ac reniti viriliter suggestionibus malignis, et pravis quae facile corrumpunt bonos.
Breviloquio utimur ad vos, ne in multitudine sermonis efficiamur amplius taediosi: qui utinam essemus vobis magis accepti, sicut ad dominum nostrum dilectissimum. Novit hoc ille, qui scrutator est cordium, quidquid inimici nostri aliter ac falso murmurent ac susurrent; et certe, ut verius dicam, magis vestri quam nostri. Hortamur vos itaque adhuc ex parte omnipotentis Dei, et in virtute Spiritus sancti adjuramus, et in remissionem peccatorum vestrorum a vobis requirimus gratiae vestrae, et pacis verae, et securitatis bonae nobis et nostris sine malo ingenio restitutionem; et similiter Ecclesiae Cantuariensi in ea plenitudine et libertate, in qua eam melius et plenius habuerunt decessores nostri et nos, postquam facti sumus archiepiscopus: et possessionum, et ecclesiarum, et praebendarum ad eamdem ecclesiam pertinentium, quae vacaverunt, postquam orta est dissensio ista inter vos et nos; et similiter nostris, ut sub dominio vestro ita libere eis valeamus frui et uti, sicut melius et liberius usi sunt eis antecessores nostri, et nos post nostram promotionem; et gaudere debeat Ecclesia de nostra reversione, quae multis ex causis periculo animae vestrae et nostrae, sicut credimus, tanto tempore caruit praesentia nostra, et dolere potuit de absentiae incommodo. Hoc facite, benigne domine mi, et corde jucundo ac hilari, quatenus concedat vobis Deus, et haeredibus vestris, et restituat illam pacem, quam desiderat cor vestrum ad salutem animae vestrae, et populi vobis commissi a Domino. Et nos pro certo parati sumus et erimus ad omne obsequium vestrum ferventius ac devotius, quam unquam ante fuerimus; dummodo non offendamus in Deum, neque in ordinem nostrum. De mobilibus autem ablatis Ecclesiae Cantuariensi, et nobis, et nostris, secure vobis affirmamus coram Deo et toto mundo, etiamsi praesens esset, quia nullo modo, nulla ratione dimittitur peccatum, nisi restituatur ablatum, si habuerit qui abstulit vel auferri fecit, unde restituat. Unde beatus Augustinus: Si res ablata cum reddi possit, non redditur, non agitur poenitentia, sed simulatur. Et alibi: Illud fidentissime dixerim eum, qui pro homine ad hoc intervenit, ne ablata restituat, et eum qui ad se confugientem, quantum honeste poterit, ad restitutionem non compellit, socium esse fraudis et criminis. Nam hujusmodi hominibus misericordius opem nostram subtrahimus, quam impendimus. Hoc certum tenete, hoc verissimum esse, nulla ratione dubitate. Et si quis vobis in contrarium praedicaverit, etiamsi angelus de coelo, anathema est, et sit, et erit, quandiu in hac sententia perseveraverit. Videte ergo, domine mi charissime, quomodo in hac parte caute ambuletis, ne detentio rei male acquisitae, quae non est nisi cinis et vermis, impellat vos, quod absit, in impoenitentiam, et subjiciat discrimini, quod a vobis purgari non potest, nec oratione, neque jejunio. Praeterea nosse debet vestra discretio, quoniam, etsi omnes episcopi sancti non sint, loca tamen sanctorum obtinent: qui, etsi vitae merito non clarescant, esse tamen debent eorum imitatores, quatenus eis contulerit divina clementia. Inde igitur, quoniam sancti viri pro lege Dei sui certaverunt usque ad mortem, et a verbis ac minis persequentium se non timuerunt, ille enim amplius timendus est, qui potest animam et corpus mittere in gehennam, necesse habemus et nos, prout Deus nobis inspiraverit, leges suas custodire, fovere ac defendere. Nec hoc nobis imputandum ad superbiam vel malignitatem, sed ad nostri necessitatem officii. Sic enim ait Dominus: Leges meas custodite. Et iterum in Evangelio: Si quis solverit unum de mandatis meis minimis, et docuerit sic homines, minimus erit in regno coelorum. Satis credimus dictum esse sapienti, et idcirco postulamus a vobis, sicut a domino charissimo, in nomine Domini nostri Jesu Christi audiri et exaudiri benigne, quatenus audiat et exaudiat vos Deus in districto examine, et recipiat inter electos suos, quando neque fortitudo, neque potentia, nec imperium, nec divitiae, nec leges saeculares vel consuetudines poterunt juvare quemquam, nec aliud quidquam, nisi divina clementia, et praecedentium operum fructus. Quod utinam omni die firmissime resideat animo vestro, nec unquam mentem vestram excidat. Hujus rei consiliarios libenter admittat, et audiat dominus meus, et exaudiat semper, ut benefaciat ei Deus, et augeat ei et ejus haeredibus vitam et pacem in tempora longa. Nec praetereant temporaliter impuniti, qui dolis suis et fraudibus exquisitis nisi sunt bonum domini mei propositum pervertere et perturbare, quod infra septem annos regni sui de exhibendo honore ecclesiis et ecclesiasticis viris multa, ut credimus, animi devotione conceperat. Valeat dominus meus in aeternum. Et ut melius sit inde Ecclesiae Dei et nobis, vivat in tempora longa.