EPISTOLA CLXXIX. AD EUMDEM.
THOMAS Cantuariensis archiepiscopus, HENRICO regi Angliae.
Desiderio desideravi videre faciem vestram, et loqui vobiscum. Multum quidem propter me, sed maxime propter vos. Propter me, ut visa facie mea reduceretis ad memoriam servitia, quae, dum agerem in obsequio vestro, exhibui vobis devote et fideliter juxta animi mei conscientiam. Sic Deus me adjuvet in examine ultimo, quando omnes astabimus ante tribunalipsius, recepturi prout gesserimus in corpore, sive bonum sive malum. Et ut moveremini pietate super me, quem oportet mendicando vivere inter alienos, licet tamen Dei gratia cum abundantia victualia ad sufficientiam habeamus. Estque nobis consolatio multa, quod dicit Apostolus: Omnes qui volunt pie vivere in Christo, persecutionem patiuntur. Et Propheta: Non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Propter vos ex tribus causis. Tum quia dominus meus estis; tum quia rex meus; tum quia filius meus spiritualis. Eo quod dominus, debeo vobis, et offero consilium meum et obsequium, quodcunque debet episcopus domino secundum honorem Dei et sanctae Ecclesiae. Eo quod rex, teneor ad reverentiam vobis et commonitionem. Eo quod filius, officii ratione ad castigationem teneor et coercitionem. Corripit enim pater filium, nunc blandis, nunc asperis, ut vel sic revocet eum ad benefaciendum. Nosse debetis vos Dei gratia regem esse. Primo, quia vos ipsum regem, vitamque vestram debetis optimis informare moribus, ut vestri exemplo caeteri provocentur ad melius, juxta illud Sapientis: Componitur orbis regis ad exemplum. Secundario alios, hos demulcendo, alios puniendo potestatis auctoritate, quam ab Ecclesia accepistis, tum sacramento unctionis, tum gladii officio, quem gestatis ad malefactores Ecclesiae coercendos. Inunguntur enim reges tribus in locis: in capite, in pectore, in brachiis. Quod significat, gloriam, scientiam, fortitudinem. Qui antiquis temporibus justificationes Dei non observabant, sed praevaricati sunt mandata ejus, his sublata est gloria, scientia, fortitudo, et eorum generationi; exemplo Pharaonis, Saulis, Nabuchodonosor, Salomonis, aliorumque quamplurium. Qui vero post delictum suum cordis contritione humiliaverunt se Domino, his gratia Dei accessit cum omnibus supradictis abundantius et perfectius. Sicut David, Ezechiae, aliisque quamplurimis. Christus fundavit Ecclesiam, ejusque comparavit libertatem sanguine proprio, sustinendo flagella, sputa, clavos, mortis angustias, nobis relinquens exemplum, ut sequamur ejus vestigia. Unde et dicit Apostolus: Si compatimur ei, et conregnabimus. Si commorimur, et conresurgemus. Ecclesia enim Dei in duobus constat ordinibus: clero et populo. In clero sunt apostoli, apostolici viri, episcopi, et caeteri doctores Ecclesiae, quibus commissa est cura et regimen ipsius Ecclesiae, qui tractare habent negotia ecclesiastica, ut totum redigatur ad salutem animarum. Unde et Petro dictum est, et in Petro aliis Ecclesiae Dei rectoribus, non regibus, non principibus: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. In populo sunt reges, principes, duces, comites et aliae potestates, qui saecularia habent tractare negotia, ut totum perducant ad pacem et unitatem Ecclesiae. Et quia certum est reges potestatem suam accipere ab Ecclesia, non ipsam ab illis, sed a Christo, ut salva pace vestra loquar, non habetis episcopis praecipere, absolvere aliquem vel excommunicare, trahere clericos ad saecularia examina, judicare de ecclesiis vel decimis, interdicere episcopis ne tractent causas de transgressione fidei vel juramenti, et multa in hunc modum, quae scripta sunt inter consuetudines vestras, quas dicitis avitas. Dominus enim dicit: Leges meas custodite. Et iterum per prophetam: Vae! qui condunt leges iniquas, et scribentes scripserunt injustitias, ut opprimerent pauperes in judicio, et vim facerent causae humilium populi Dei Audiat itaque dominus meus, si placet, consilium fidelis sui, commonitionem episcopi sui, et castigationem sui patris. Nec cum schismaticis aliquam de caetero habeat familiaritatem vel communionem, nec cum eis aliquo modo contrahat. Notum est enim toti fere mundo, quam devote, quam honorifice dominum papam receperitis, quantum Romanum Ecclesiam foveritis et honoraveritis; quantum etiam dominus papa et Romana Ecclesia personam vestram dilexerint, honoraverint, atque etiam in quibuscunque secundum Deum potuerunt, vos exaudiverint. Nolite ergo, domine, si salutem animae desideratis, eidem Ecclesiae, quod suum est, aliqua ratione subtrahere, seu in aliquo ei citra justitiam contraire. Imo eamdem ei permittatis in regno vestro habere libertatem, quam et in aliis regnis habere dignoscitur. Memorque sitis professionis quam fecistis, et posuistis scriptam super altare apud Westmonasterium, de servanda Ecclesiae Dei libertate sua, quando consecratus estis et inunctus in regem a praedecessore nostro. Ecclesiam etiam Cantuariensem, a qua promotionem et consecrationem accepistis, in eum statum restituatis et dignitatem, in quibus fuit temporibus praedecessorum vestrorum et nostrorum, possessionesque ad ipsam ecclesiam et nos pertinentes, villas, castella, et praedia, quae pro voluntate vestra distribuistis, resque omnes ablatas, tam nostras, quam clericorum nostrorum, et laicorum, in integrum nobis restituatis. Permittatis etiam nobis, si placet, libere, et in pace, et cum omni securitate redire in sedem nostram, officioque nostro libere uti, sicut debemus et ratio exigit. Et nos vobis, tanquam domino charissimo et regi, fideliter et devote pro viribus nostris servire parati sumus, in quocunque potuerimus, salvo honore Dei et Ecclesiae Romanae, et salvo ordine nostro. Alioquin pro certo sciatis, quia divinam severitatem et ultionem sentietis.