EPISTOLA V. EPISTOLA HERBERTI EXSULANTIS AD WILLELMUM SENONENSEM ARCHIEPISCOPUM JAM ROMAM PROFECTUM.
Quibus nunc potest vehiculis parvitas mea sublimitatis tuae se praesentiae ingerit, quin potius tecum litterarum schemate quotquot sumus migrationis filii pedibus tuae pietatis advolvimur, regiam illam clementiae tuae pulsantes ut ostium misericordiae tuae ingrediatur oratio nostra, cujus si non audis clamorem vocis exaudias vel clamorem sanguinis; ad te enim clamat sanguis noster, nunc praesertim validius quo tentamur periculosius. Siquidem in specie peregrini absconderunt nunc superbi laqueum nobis. Ille, ille nempe ad nos in specie peregrini accessit. Peregrinus quidem accessit, sed peregrinus diu non latuit. Simulans enim se cogitare cogitationes pacis, pacis nostrae, admittebatur benigne loquens et ipse pariter quae pacis erant. Unde et speciem tam bonam cernentes, multorum oculi tenebantur, fiducialiter pacifica praestolantes. Sed demum verborum aucupiis oculos suos depraedatos querebantur. Nam, cum jam ab omnibus consummationis totius finis speraretur, peregrinus noster per quosdam sibi bene notos anfractus a via recta deflexerat et deprehensus est devotus ille non quidem cogitationes pacis, sed potius afflictionis cogitasse. Quippe cum prius pacem offerret, postea pacis osculum pernegabat. Quo audito, haerent circumstantes, haesitant mediatores, stupet populus, admirantur universi, et frustrantur spes omnium. Quibusdam proclamantibus illum non solum ecclesiastici, sed et totius humani moris subversorem, quin potius ipsam naturae legem offendere, quae dilectionis signum et pacis noscitur homines docuisse ut in illo praecipue membro appareat signum concordiae, unde rixa et jurgia oriri consueverunt. Alii non istud opertae in corde seductionis manifeste speciem declarare testabantur, diabolicam etiam excedere praesumptionem, qua non dignaretur homo communicare homini quod homini exhibuerit Dominus, et ipse enim in signum reconciliationis et pacis osculatus est me osculo oris sui. Ego vero ut domino meo secretius loquar, rem tacitus considerans, aestimo non sine causa, quin potius divino nutu pacis osculum nobis fuisse denegatum, quod videlicet illius pax, quam quaerimus, et nostra justitia quam fovemus, convenire non possint, illius regnum et sacerdotium nostrum. Alias quippe legimus pacis et justitiae osculum: Justitia, inquit, et pax osculatae sunt . Utinam tamen juxta quod propheta de se optat essem vir non habens spiritum et mendacium loquerer. Praeterea scriptam domini Cantuariensis petitionem pacis nostrae formam continentem et prudentium arbitrio moderate satis et discrete conceptam, oblatam sibi et perlectam primo quidem videbatur admittere: sed postea, ut mos hominis est, nescio quibus utens mollitis sermonibus scriptae petitionis variavit sententiam, ita ut juxta quod consuevit perfidia nihil faciens, totum fecisse videretur. Et sic frustrati discessimus nihil praeter quam nostras angustias reportantes. Age ergo, homo Dei, para te, superborum baculum, tyrannorum malleum et oppressorum levamen, ut quorum sortitus es ministerium, sortiaris et zelum, et alterum nobis Mattathiam exhibeas adversus Antiochi sacrilegia: ignito eloquio tuo frigida Israelitarum corda excitando sollicite provideas ne flabris leprosorum exstinguatur. Nam quod nunc solum residuum est, ad te sunt oculi nostri, quin potius tota Anglicana Ecclesia, cujus tu adhuc parvulus suxisti ubera, ad te suspirat et hostias exspectat pacificas, nunc praesertim cum per temetipsum introieris in sancta. Quod praefatus ille peregrinus noster metuens, miro modo consternatus est, qui ex solo tuae profectionis metu, dolo et calliditate quadam ut jam diximus, humilitatem praetendit et etiam peregrinum simulavit: in qua profecto peregrinatione ex tui absentia occasione captata Gallicanos fluvios multa jam ex parte videtur absorbuisse, adeo etiam ut Jordanis ipse in os ejus dicatur influxisse, hac arte et nos absorbere attentans, ni fallor: scit quid dicam prudentia tua. Unde necesse est in brevi medicinalis occurrat virtus consilii tui, ne non solum partem terrae quam petit et in spe certa jam obtinere videtur, sed totam, quod absit, terram absorbeat. Id autem in calce sermonis ego et passionis meae socii provoluti tunc genibus tuae supplicamus discretioni, ne unquam te volente, te assentiente damna patrimonio Christi sanguine elaborato et viduae doti illata superiori auctoritate compellamur remittere. Quippe hoc esset exemplum perniciosum inducere et nos ipso de indebito contaminare consensu; justificare etiam manifesti sacrilegii reum, praesertim cum regula divini juris sit non remitti peccatum, nisi restituatur ablatum, et iterum: Veram poenitentiam non agi, sed simulari potius, quandiu penes furem raptoremve res ablata constiterit, nisi forte arctatus excusetur inopia. Praeterea ne excommunicati nostri praeterquam praestita juxta morem ecclesiasticum cautione absolvantur, vestra item sollicitudo et consideratio haec, ne quod semel bisve secus actum est, ad Ecclesiae laesionem possit converti. Unde expressum super hoc Romani pontificis multum acceptaremus mandatum. Audivimus proxime aliquos in nostri suggillationem pro persona Londoniensi scriptis suis testimonia in curia perhibituros, quorum unus cismarinus in Normannia, ut dicitur, episcopus est, qui tamen an episcopus sit, licet in episcopis jam senuerit, ignoratur, imo quod verius est, si quis Christum bene recogitet, non dico episcopum sed nec etiam Christianum vere profitebimur, nisi forte verba non opera faciant Christianum, cujus profecto omnis virtus in ore est, lingua aurea, et ferreum cor, cujus epistolare eloquium quod proxime vidimus, contra nos operose sed viperee nimis conceptum, nimio candore deforme mentitur idolum, quin potius verum idolum est, quia falsum est quod conflavit, et spiritus non est in eo. Is est qui in ore suo pacem nobiscum loquebatur et nunc occulte ponit insidias, unde periculosior est de quibuslibet propheta dicit. Sagitta vulnerans lingua eorum: dolum locutus est . Verum non pergo nunc ulterius istius exagitare ignominiam: sufficit tetigisse, praesertim cum sciam nec dubitem, me tacente, ex jam dictis personae circumstantiis personam ipsam cum universis idiomatibus suis, menti tuae mox occurrisse: sed speramus quod hi et horum similes nobis sine causa adversantes tua majestate praesente, praestante Domino, revertentur confusi. Inter quos etiam nonnulli mulcti dicuntur, ut nobis potius quam vobis obsistant cum domino suo somniantes vos in terra ipsorum cismarina nescio quam legationem petiturum. Verum parum eorum somnia curantes cum universa Ecclesia et nos pariter inter monachos et petras delitescentes in nostra oramus pressura, ut veniens venias cum exsultatione prosequentes, de cujus munere venit quod tanti pontificis ministerio visitavit plebem suam: qui pro filiis captivitatis legatione fungatur, qui ad justitiam majorum nostrorum nobis corda conciliet et vota intimet miserorum. Angelus magni consilii sit nobiscum, qui aptet nos in omni bono, ut intelligatis quae recta sunt et opere semper compleatis.
(Psal. LXXXIV) (Jer. IX)