EPISTOLA V. AD RICARDUM CANTUARIENSEM ARCHIEPISCOPUM. [Circ. A. D. 1176.]
ARGUMENTUM.-- Ricardum, qui proxime post S. Thomam martyrem, e monasterio ad archiepiscopatum Cantuariensem pervenerat, cumulandisque opibus, et saecularibus potius rebus, quam spiritualibus curandis invigilabat, liberrime arguit, ac quae tum populi, tum regis Henrici II de eo sint querimoniae, exponit.
Reverendo Patri et domino RICARDO, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, totius Angliae primati, et apostolicae sedis legato, PETRUS Blesensis archidiac. salutem, et in melius expergisci. Habebam in desideriis ad vos cum festinatione reverti, sed auctoritas regia non permittit. Millies postulavi licentiam recessurus, sed nec repulsam passus, nec licentiam sum adeptus. Quoties causor moram, quam facio, et allego vestrae revocationis instantiam, unica et quotidiana est ejus responsio: Cras recedes. In omnibus diebus anni cras istud invenire non potui; dum quaeritur, latet: et fortasse, quando non quaeretur, occurret. In eo autem turbata est anima mea valde, et sicut aranea tabescere me fecistis, quia exprobraverunt qui me tribulant inimici mei dum dicunt mihi per singulos dies: Ubi est dominus tuus? ubi latitat? ubi dormit? usquequo piger dormit? exsurgat qui dormit, et exsurgat a mortuis. Et jam hora esset a sommo surgere, et vigilare super commissum sibi gregem, et attendere, qualem habuit decessorem. Nunquid Dei gratiam accepit in vacuum, ut gratiam sibi datam, et gloriam sui decessoris evacuet? jam evacuavit ex parte, nec videmus, quando restauret quod amisit; quando redimat quod commisit. Vobis igitur imputant, quod ab allophylis arca Domini capitur, quod a laicis Ecclesia Dei conculcatur, quod gladium Petri rubigo consumit, quod Christi sacramenta vilescunt, quod terribile nomen Dei in vanum assumitur, quod sub praetextu perjurii legitima conjugia dissolvuntur. Vobis imputant, quod Malchus in Christum, quod Phassur in Jeremiam, quod Balthasar in vasa Domini manus extendit sacrilegas. Quoties autem gratiam innocentiae et humilitatis extollo in vobis: Non sufficit, inquiunt, tantae praelationis homini, non facere malum, nisi adjiciat facere bonum. Non solum enim arbor quae fructus malos facit, sed arbor quae fructus bonos non facit, excidetur et in ignem mittetur. Reperit, inquiunt, archiepiscopus tuus Ecclesiam in optimo statu, ipse vero eam destituit, et dejecit. Cantuariensis Ecclesiae dignitates, quas gloriosus martyr rubricaverat sanguine suo, et quasi testamentum aeternum morte et cerebri effusione firmaverat, pusillanimitas ejus evacuavit, eamque reduxit in antiquae servitutis opprobrium, quae se in gratiam plenae libertatis erexerat. Utquid, inquiunt, terram occupat? quando morietur et peribit nomen ejus? cur saltem non expergiscitur? Nunquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat? In his omnibus verecundia mea tota die contra me est, et confusio cooperuit faciem meam a voce exprobrantis et obloquentis. Sunt itaque lacrymae meae panes die ac nocte, et ubi sub umbra vestri nominis magnificari et extolli speraveram, ibi improperium exspectavit cor meum et miseriam. Estis enim fabula in ore hominum, studiumque omnium fere commune est linguas procaces laxare contra vos in detestandum susurrium. Quod si vestram velim praedicare industriam circa aedificiorum meliorationem, circa praediorum culturam, et circa hujusmodi exteriorem administrationem, quae incessanter exigit humana necessitas, ipsi universa depravant. Quae gloria est, inquiunt, quod vivaria construit, quod claudit feras indagine, si clerici imprecantur, si in omnem dissolutionem religiosorum claustrorum ostia relaxantur? Quae utilitas est quod fimo et creta ager sationarius impinguatur, si in Dominicae messis cultura nec spina evellitur, nec exstirpatur tribulus, nec verbum Domini seminatur? Nunquid Deo cura est de bobus et asinis, ut circa boves et asinos ita sollicitus occupetur? cur injunctae sibi legationis officium non exercet? ligatus est potius quam legatus. Prophetae, inquiunt, cui Dominus legationem injunxerat, praecepit ut evellat ac destruat, ut dissipet et perdat, aedificet et plantet. Dominus tuus officii spiritualis intelligentiam convertit in litteram, aut, ut verius dicatur, in lituram. Illud mihi ad cumulum doloris accedit, quod dominus rex, qui ex toto corde vos diligit, cujus erga vos dilectionem lego assidue in libro experientiae, qui turbatoribus vestris in Romana curia murum inexpugnabilem se opponit, ipse frequenter incuriam et desidiam vestram, secreta tamen et modesta correctione redarguit: ipse crebro vos excitat scriptis et nuntiis, gravissime ferens, quod terrae suae maleficos ad excessus enormes per impunitatis licentiam provocatis. Quam amicabilia nuperrime vobis scripserit et mandaverit, memoriae, sicut credo, tenaciter affixistis. Inter quae ego, qui conscius secretorum fui, verbum illud confidenter in communem deduco notitiam; verbum enim memorabile est. Sciat, inquit, dominus archiepiscopus, quod si filius meus electus, aut aliquis episcopus terrae, vel comes, vel aliqua persona illustris suae voluntati, aut dispositioni contraire praesumpserit, aut impedierit, quo minus sibi commissae legationis munus adimpleat, inveniet in me sui contemptus persecutorem et vindicem, ac si in coronam meam proditorie commisisset. Scio quidem, Pater, dominum regem diu habuisse et adhuc habere in votis, ut consilio et auxilio vestro fiant increpationes in populis, ut arripiat manus vestra judicium, et arguat pro mansuetis, terrae. Dura quidem retuli vobis, amantissime Pater, et forte hoc aliquis temeritati ascribet, quod non blandior, quod non palpo, quod reverendum praesulis caput peccatoris oleo non impinguo. Quidquid immundissimae sues grunniant, ego in Christi visceribus, et jugi beneficiorum vestrorum memoria vos moneo et monebo, quatenus cum ea diligentia impleatis pontificium, ut non vituperetur ministerium vestrum. Legistis enim: Maledictus homo, qui facit opus Domini negligenter. A claustrali et spirituali militia elegit vos Deus in sacerdotem sibi. Videte, ne cum spiritu coeperitis, carne consummemini; et ne de vobis intelligatur illud: Non permanebit spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est. Putatis quod de commissis vobis animabus, vos in districto examine non oporteat reddere rationem? Propter hoc irritavit impius Deum; dixit enim in corde suo: Non requiret. Sed certe requiret exactissime usque ad novissimum quadrantem; et vereor ne tempestivius aut durius, quam credere aut timere velimus. Utinam velitis recolere comminationes Altissimi, quibus apertissima visione nobis terribilem suae indignationis sententiam revelavit. Horrendum autem est incidere in manus Dei viventis. Ignis enim succensus est in furore ejus, quem quandoque spiritualiter vidistis, ipsum autem nunquam sensibiliter sensistis.