EPISTOLA XV. AD NICOLAUM.  Hortatur ut Christo mente semper adhaereat, ejusque praesertim infantiam contempletur.
Nicolao suo, frater A. peccator, in Spiritu sancto amare fideliter et amari feliciter.
Instantiae tuae me debitorem constitui, cum petitioni tuae me satisfacturum promisi. Verum, etsi petitioni tuae aliquatenus satisfecerim, devotioni tamen non arbitror satisfactum: avida quippe est sanctae devotionis esuries, et dum fame sitique laborat, justitiae minime de inopia sufficiens, percipiet alimentum. Erit tibi proinde respectus in Jesum, ex quo tibi plene satietas emanabit. Est quippe dives in omnes qui invocant illum, et qui unus cum illo efficitur spiritus, non deficiet omni bono. Est nimirum fons bonitatis misericordiae pelagus, ex quo profluunt et affluunt charismatum dona, flumina gratiarum. Inde piis cordibus influit magna multitudo dilectionis, quam abscondit timentibus se ipse qui solus timendus est et amandus. Timor ipsius initium sapientiae est; et amor, cum perfectus fuerit, sapientiae plenitudo. Felix anima quam timor initiat ad sapientiam, amor in sapientia perficit et ad splendorem provehit sempiternum. Primus timor dum declinat a malo insipientem tenebris se opponit. In ipso sane tanquam in veri luminis aurora finem sortitur nox criminum, et accipit initium lux salutis. In illo sapientiae matutino nocti malitiae praescribitur terminus, et sapientia etiam de suis initiis vincit malitiam et expellit. O sapientiae diem! O splendorem gratiae, quae ignorantiae vel malitiae tenebras suo eliminat matutino! O lumen amabile et admirabile puris interim hauriendum oculis, donec pleni amoris lumen elucescat et incalescat! Certe cum venerit amor, cum meridies efferbuerit, cum aquiloni discessum imperaverit, auster nihil deinceps obscurum aut frigidum in nostrae rationis aere remanebit. Nihil enim de spiritu intelligentiae, quem per initium sapientiae matutinus splendor infundit, meridianus amoris fervor imminuet: quin potius quanto ardentius diligetur illa invisibilis pulchritudo, tanto se conspectiorem purgatio mentibus exhibebit. Sic jam celebrabitur secretae illius contemplationis solemne sabbatum, ad quod perducit et dirigit praecedentium observantia feriarum. Prima siquidem feria est spiritus timoris Domini, qui mentem, resolutis vitiorum tenebris, quadam novae lucis jucunditate perfundit. Secunda feria est spiritus pietatis, qui piae fidei fundamentum collocat et componit, et ad divini cultus amorem mentem emollit. Tertia feria est spiritus scientiae, quae, dum fluxos motus fluctivagosque discursus lubricae sensualitatis sub judicio rationis coarctat, recteque intentionis firmitatem ab his lubricis motibus alienam separatamque demonstrat, quasi aquas inferiores in unum locum congregat, et aridam rectae intentionis apparere facit, quam pro suae gravitatis pondere, aut prae spiritualium graminum fecunditate terram vocat. De hac arida David loquitur, dicens: Anima nostra sicut terra sine aqua tibi . Quarta feria spiritus fortitudinis est, qui dum nos contra rebelles motus, et adversantes incursus zelo discretionis accendit, et ad exsecutionem bonorum operum fortes et longanimes reddit, firmamentum fidei nostrae quasi quibusdam sideribus exornat et pingit. Fides enim sine operibus mortua est ; sicut et firmamentum, nisi haberet et luminaria, esset obscurum. Quinta feria est spiritus consilii, qui, dum astuta hostis maligni consilia menti denudat et retegit, quasi quasdam bestias et reptilia super faciem terrenitatis nostrae repentia ad cautelae nostrae circumspectionem ostendit. In hac etiam feria, id est spiritus consilii, degimus quando de his in quibus a Deo nobis consultum est, nostris proximis consulimus. Sexta feria est spiritus intelligentiae, qui dum nostrae regionis aciem invisibilium cognitione certam et nobilem reddit, quasi tunc primum et plene formatum hominem in paradisum voluptatis inducit. Septima hujus feria, id est Sabbatum, spiritus requietionis, spiritus sapientiae est, per quem mens tanto coelestium non modo splendore cognitionis, sed sapore dilectionis afficitur, ut quidquid coeleste non sit, et in taedium et amaritudine convertatur. Tunc animae ista experienti erit ex sententia animi illud propheticum dicere: Secretum meum mihi, secretum meum mihi . Tunc sponsa nihil aliud quaerens, nec inferius resilire appetens exclamat laetabunda et laudans dicit: Dilectus meus mihi, et ego illi . Quid putas tunc gaudii erit animae, cum de medio filiorum, in quibus pascitur Agnus ille, auribus ejus insonuerit cantilena omni suavitate jucundior, omni jucunditate dulcior: Jam hiems abiit, imber transiit et recessit, flores apparuerunt, florentes vineae odorem dederunt? Et revera jam non erit in mente hiems malitiae, qui temperantiam vernantis amoris exasperet. Non in carne erit locus miseriae, quam imber lacrymarum ex vi doloris inundans deploret. Nil aderit, aut inerit, quominus sit, aut plena in mente illuminata de amore Conditoris claritas, aut in carne glorificata de corruptione voluptas. Tunc veraciter cor et caro exsultabunt in Deum vivum, et novitate mirifica immarcessibiliter reflorentes, illud Davidicum decantabunt: Laetati sumus pro diebus quibus nos humiliasti, annis quibus vidimus mala . Bonum quidem esset nos hic esse, verum praecedentes ferias, quas prius nominavimus, agere antea nos oportet, quam mereamur quid sit vel potius quid sapiatis hoc Sabbatum experiri. His ergo omissis quae supra nos sunt, ad quae non experiendo transvolavimus, ad timoris feriam, cujus interdum observantia pravitati nostrae magis congruit, redeamus. In hac timoris Domini feria, tanquam in initio sapientiae, tanquam in aurora diei gratiae, tanquam in ingressu lucis aeternae, oportet satagere parvulos, ut prima coelestis prophetiae discere studeant elementa. Verbi proinde infantis magisterio subdenda est nostra infantia, si forte Deus ex ore infantium et lactentium dignetur perficere laudem suam. Unctio quippe ipsius magistra est, quae docet hominem scientiam, parvulosque docet de omnibus, et sic convalescere facit in viros. Unde et aderit unctio, cujus disciplinae magisterio se subjiciunt humiles, Spiritus sancti disciplinae . . . qui fictum effugit, et a cogitationibus se elongat: quibus ipsa unctio non tribuit intellectum. Sane timor, eo quod mentem humiliat, illuminat, eoque humilibus dat gratiam Deus et intellectum dat parvulis unctione magistra: timor autem ea ratione humiliat, quo aut compungendo ut stimulus, aut conterendo ut malleus timorem animi detumescere facit. Detumescit autem animi timor, cum vanus et ventosus mundi amor intra cordis vesicam male collectus ejicitur, et vice ejus locum occupat amor voluntariae paupertatis. De caetero timorata humilitas affectum componit, affatum corrigit, maturat gestum, actum castigat. Denique ab affectu longe facit elationem, ab affatu jactantiam, gestui arrogantiam, actui ostentationem subducit. Dehinc illustrata hac luce clarius deprehendit cavendum esse diabolum, quod hostis salutis sit; contemnendum mundum, quod vanitas sit; despiciendum corpus, quod corruptio sit; deplorandum spiritum, quod peccato consenserit; soli Deo serviendum esse, cui servire regnare est, quem cognoscere veritas, diligere virtus, apprehendere est summum bonum. Hujus prophetiae prima, ut dictum est, elementa circa Verbi cunabula discere convenit parvulos, qui Verbi abbreviati, id est incarnati, mysterio innocentis animi simplicitate congruunt infantiae, coelestis vagitibus pie se humilitatis studio coaptantes. Transeamus igitur usque Bethlehem, et a saeculi actibus divertentes, subire nullatenus humile Christi diversorium dedignemur. Ibi puer natus est nobis, ibi filius datus est nobis, cujus exinanitio nostra fuit repletio, cujus est abbreviatio eruditio parvulorum. O felix tugurium! O regum palatiis diversorium praeferendum! quod coelestis magisterii auditorium factum est, ubi Verbum parvulos tanto intelligibilius de praesepio erudit, quanto eis per silentium suae infantiae nova mirae humilitatis decreta proponit. Unde, fili, si vere prophetare appetis, a Christi diversorio ne discedas. Ibi Verbum infans vagit quidem in cunis, sed prae Tullii facundia, imo prae eloquiis angelorum ille vagitus est eloquens: linguas infantium fecit disertas. Ibi angelorum satietas modico lacte alitur, sed cujus alimento humilium nutrita simplicitas in adultam provehatur aetatem, ibi inaccessibilis splendor obvolutus est vilibus pannis; sed quibus sordes criminis detergantur. In praesepi illo angelorum frumentum in hordeum vertitur, sed cujus pabulo jumenta in comportandis oneribus roborentur. Et certe Christi diversorium, claustrum dico intra monasterium, monasterium dixerim ad quod divertens a malo; ut bonum facias, divertisti. Praesepium intra diversorium, claustrum dico intra monasterium, cui te professionis vinculo, et loco disciplinae, tanquam mansuetum animal obligasti. Quid autem hordeum dixerim in praesepio, nisi ordinem qui tenetur in claustro, vel intellectum sacri eloquii, qui difficulter elicitur de litterae integumento, vel certe sacrosanctum Christi corpus, quod de altari sumitur in sacramento. Aristae quippe et paleae hordei, asperitates et difficultates quas tolerari oportet inter observantias ordinis instituti, designant nihilominus figuras et integumenta sacri eloquii, signant et sacramentales illas species sub quibus vera sumitur Caro Christi. Quid, inquam, sunt illae species, color et sapor, forma et pondus, quibus tantum mysterium obumbratur, nisi panni illi quibus Verbum infans in angustia praesepis obvolvitur? Horum fide et dilectione, frequentatione et imitatione, quasi quodam lacte tenera simplicitatis nutritur infantia, quousque adulta in dies alimenta possit capere fortiora. Cibus sane fortior est inimicos diligere, sui contemptu gaudere, usque ad crucis ignominiam Christum sequi, cum illo cruci affigi, poenam sine culpa patienter amplecti, prae desiderio et contemplatione quaecunque terrena sunt oblivisci. Cibus iste grandium est, et eorum qui pro consuetudine, juxta Apostolum, exercitatos habent sensus. Utinam tu sis unus ex eis, qui cibo uti tam solido habearis! Mecum optime agitur, si infans praesepis incola, amator diversorii, teneritudini meae de suis sorbitiunculis aliquid largiatur. Utinam detur mihi assistere Genitricis ejus uberibus, parvuli interesse vagitibus, et ex his discere quod tutum sit sapere, et retinere jucundum. De caetero, frater charissime, quia epistola modum excessit, ego hic finem loquendi faciam, non amandi. Obsecro te ut orationi insistas et operi. Adolescentiae tuae tempora veritati subjiciens et virtuti, venerabilem Patrem tuum salutabis ex nomine meo, sed et priorem quoque et cellerarium, quos sinceriter diligo, ex me fideliter salutabis omnes, cum opportune occurrerint, quos mihi charitatis glutino noveris adhaesisse, si schedulam istam penes te retinere volueris omnino, transcribe epistolam, et fratri Evrardo de Sarnaio, ipsius nomine in salutatione posito, ex parte mea transmittes, eadem quippe promissione petitioni ejus teneor, qua instantiae tuae fueram obligatus. Quod si, ut fieri solet, minus sederint animo tuo quae scripta sunt, hanc ipsam schedulam, prius nominato ejus, ut dictum est, nomine posito, cum opportunum fuerit, ex parte mea dirigere non moreris. Explicit.
(Psal. CXLII) (Jac. II) (Isa. XXIV) (Cant. XX) (Cant. XX.) (Psal. LXXXIX)