EPISTOLA CXXXVIII AD GILBERTUM DE LACI.
G. Dei gratia Herefordiensis episcopus, domino Gilberto de Laci, agendo bene commoda salutis obtinere.
Mandavit mihi dominus meus rex ut canonicam vobis justitiam facerem de comite Herefordiae, qui milites vestros in ecclesia et coemeterio captos, dicitur ad redemptionem compellere. Qua in re sciatis, quod in quantum, salvo ordine meo, potero, praeceptioni regiae libenter parebo. Sed juxta statuta legum, juxta auctoritatem sacrorum canonum, mihi in re ista nihil amplius licet facere, quam quod ante susceptas litteras constat a me factum esse. Diem enim causae huic statui, partium altercationem , super auditis judicavi; et quia neminem ab appellatione prohibere possum aut potui, appellationem comitis adversus rem judicatam audivi. Facta appellatione, hoc justum est, hoc canonicum, ut nulla audacia me amplius de causa hac intromittam, nisi ut litteras totam fere seriem continentes, ad judicem, ad quem appellatum est, per partem utramque transmittam. Has vero litteras quae etiam apostoli vocantur, post appellationem statim tam comiti quam militibus vestris obtuli, quas quia non suscepistis, in ipsa appellationis die minus forsitan obtinebitis. Ultra hoc non mihi de hoc licet, quam minimo clerico episcopatus mei. Testor autem ipsam veritatem, quae Deus est, quod nisi me comes per appellationem interpositam impedisset, nec amore, nec odio, nec ulla omnino gratia sententia in eum dilata fuisset. Quod vero contra appellationem nihil possim, si mihi non creditis, ipsum ecce canonem audiatis: « Si quis, spreta judicis auctoritate ad quem appellatum est, rem a se etiam legitime judicatam, nihilominus exsequendo impleverit, ipsa qua fulgebat judiciaria potestate se eximit. » Item alibi scriptum est: « Appellatione interposita, licet et ab judice repudiata in praejudicium deliberationis, nihil fieri debere et in eo statu omnia esse, quo tempore pronuntiationis fuerunt, saepissime constitutum est. Unde manifeste cognoscitur post appellationem factam, » etc. Si enim oves, aut boves, aut caetera hujusmodi amittimus, dante Domino, recuperare poterimus. Quod si per inscientiam, fatuitatem aut contumacem inobedientiam ab episcopatu et ordine semel dejecti fuerimus, qui alium nobis det, non facile inveniemus. Unde nobis melius in hujusmodi rebus quantamcunque jacturam pati, quam circa ordinem periclitari. Quod si meum vobis placeret audire consilium, non occasionem quaereretis adversum me, quia ego Deo gratias ad omnem fortunam et prosperam et adversam paratus sum; et quanto minus habeo, minus certe timebo, et, adjuvante Domino, plus potero. Si litteras quas supradixi acciperetis a me, et diem statutum exspectaretis, et armigeros R. Britonis, et milites captos ad archiepiscopum mitteretis; quia, juvante Domino, ipsum ibi facta probatione liberare poteritis, et qui ex parte mea aderunt, ad hoc utique non nocebunt. De hoc quod mandat mihi rex, ut ad memoriam reducam de duobus bobus quid in ejus praesentia actum sit, bene utique in memoria habeo. Quia causam quam habebam adversum vos, ipso etiam postulante non remisi, sed archiepiscopo se postea intromittente in bonum respectum posui. De hoc mandato archiepiscopi hoc respondebo, quod si appellationem ad se factam cognovisset, nihil utique de re ista praecepisset. Hoc itaque est ipsi obedire rei ipsius seriem aliquid innovetur, ipsi in omnibus aperire quidquid in nos dixeritis. Vos tamen valere optamus.
[audivi]