DXXI.  Ad Cistercienses.--Confirmatio constitutionum.   (Anno 1152, Aug. 1.) [MANSI,  Concil.,  XXI, 669.]
EUGENIUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis GOTHONIO Cisterciensi, ac caeteris fratribus ac monachis tam praesentibus quam futuris, regularem vitam et Conisterciensis ordinis statuta professis, in perpetuum.
Sacrosancta Romana Ecclesia sic in B. Petro apostolorum principe a Domino promissionem obtinuit quod universalis Ecclesiae fundamentum existeret: et praeceptum accepit, ut Christianae fidei professores, in fide, religione, omnique sanctimonia confirmaret. Itaque universarum ecclesiarum profectibus sollicitam se semper exhibuit, et de instituendo, conservando et provehendo in omnibus ecclesiis cultu sacrae religionis fuit omni tempore studiosa: ut et ab ea, sicut a fonte, ad universos Ecclesiae filios sit religio derivata, et quod ab aliis qui spiritus primitias acceperunt religiose ac salubriter institutum est, per eamdem, immutabilem acceperit firmitatem. Inde est, dilecti in Domino filii, quod sacrae religionis vestrae opinione, tanquam odore agripleni cui benedixit Dominus, provocati, religiosis postulationibus vestris benignum impertimur assensum, et regulares institutiones vestras auctoritate apostolica confirmamus. In quibus sub certis capitulis, quae inferius annexa sunt, decrevimus exprimenda. Statuistis equidem inter vos, ne in alicujus antistitis dioecesi ordinis vestri abbatia fundetur, donec ipse antistes decretum, quod inter ecclesias ordinis vestri ad custodiam disciplinae firmatum est, ratum se habere promittat. Et ut in omnibus monasteriis de ordine vestro sicut in Cisterciensi ecclesia B. Benedicti Regula perpetuis temporibus observetur: et in lectionem ipsius nullus ordinis vestri professor praeter simplicem et communem intelligentiam quemlibet alium sensum inducat, sed uniformiter et sicut quaeque diffinita noscuntur, intelligatur ab omnibus et inviolabiliter observetur. Easdemque penitus observantias, eumdem cantum, et eosdem libros, qui ad officium ecclesiasticum pertinent, per universas ecclesias vestri ordinis teneatis. Nec aliqua omnino Ecclesia, vel persona ordinis vestri, adversus communia ipsius ordinis instituta, privilegium a quolibet postulare audeat, vel obtentum quomodolibet retinere. Ordinatum est etiam inter vos, ut omnes abbates de ordine vestro singulis annis ad generale capitulum Cisterciense, omni postposita occasione, conveniant: illis solis exceptis, quos a labore viae infirmitas corporis retardaverit. Qui tamen idoneum nuntium delegare debebunt, per quem necessitas remorationis illorum valent capitulo nuntiari. Et illis item exceptis, qui in remotioribus partibus habitantes, sine gravi et evidenti difficultate se nequiverint capitulo praesentare. Qui nimirum eo termino venient qui eis in ipso fuerint capitulo constitutus. Praeterea si aliqua controversia inter quoslibet abbates de ordine vestro emerserit, vel de aliquo illorum tam gravis culpa fuerit propalata ut suspensionem vel depositionem etiam mereatur: quidquid inde a capitulo fuerit canonice definitum, sine retractione aliqua observetur. Personam autem de aliquo ordine nulla ecclesiarum vestrarum sibi eligat in pastorem, prout nec vestri ordinis aliquam monasteriis aliis statuistis ordinari posse abbatem. Haec nimirum, dilectissimi filii, de multis institutionibus ordinis vestri excerpsimus, et propriis curavimus capitulis designare. Quia vero singula quae ad religionis profectum, et animarum salutem, regulariter ordinastis, praesenti abbreviationi nequiverunt annecti: nos cum his quae praescripta sunt, omnia quae continentur in charta vestra, quae appellatur charitatis, et quaecunque inter vos religionis intuitu regulariter statuistis, auctoritate apostolica roboramus; et vobis vestrisque successoribus, et omnibus qui ordinem vestrum professi fuerint, inviolabiliter perpetuis temporibus decernimus observanda. De caetero, quia propositum firmum habetis habitationis vestrae loca extra conversationem saecularium eligendi, grangias vestras sicut et atria ecclesiarum a pravorum incursu ac violentia liberas et quietas fore statuimus, et ut nullus ibi hominem capere, spoliare, verberare, aut rapinam exercere praesumat, in virtute Spiritus sancti inhibemus. Sancientes etiam, ut propter communia interdicta terrarum, nulla ecclesiarum vestrarum a divinis compellatur officiis abstinere, sed liceat omnibus de ordine vestro, excommunicatis et interdictis ejectis, clausis januis, submissa voce fratribus suis divina celebrare solemnia. Interdicimus item, ne aliqua omnino persona fratres ordinis vestri audeat ad saecularia judicia provocare; sed si quisquam sibi adversus eos aliquid crediderit de jure competere, sub ecclesiastici judicis examine experiendi habeat facultatem. Decernimus ergo, ut nulli aliquando liceat his quae in hac pagina ex auctoritate apostolorum principis confirmata et constituta sunt, ausu temerario contraire, ac nostrae hujus sanctionis vigorem aliqua praesumptione infringere. Si quis autem, etc. Ego Eugenius Catholicae Ecclesiae episc. subsc. Ego, etc. Datum Signiae, per manum Bosonis S. R. E. scriptoris, Kal. Aug., ind. XV, Incarn. Dominicae anno 1152, pontificatus vero D. Eugenii papae III ann. VIII.