EPISTOLA XLVI.  Ad Fremundum hospitalem Clarevallensem congratulatio de mira conversione.
Fratri suo, frater NICOLAUS, et mundum, et quae mundi sunt, penitus oblivisci.
In veritate comperi, quia non est personarum acceptor Deus, et experimentum meum tu es, quem de fornace ferrea Babylonis ad locum religionis, sine me, spiritus pietatis adduxit. Spiritus iste multiplex et subtilis, qui deduxit te in viam rectam non in justificationibus tuis, sed in miserationibus suis multis. Quid enim ad gloriam tuam dico? nonne tu es vir, qui conturbasti terram, qui circuisti regna, qui terrarum orbem famosa infamia replevisti; et nunc quanto perniciosior, tanto gloriosior apparuisti. Si gaudium est angelis super uno peccatore poenitentiam agente , quale gaudium est super te tanto ac tali peccatore, jam non solum poenitentiam agente, sed et alios ad poenitentiam exhortante. Haec est mutatio dexterae Excelsi; mutatio, quae sublimiores illas officinas profusioribus gaudiis cumulavit. Attende igitur quam indebita miseratio, quam inopinata dignatio, quam stupenda dulcedo illius, qui te vocavit in admirabile lumen suum; qui transtulit in regnum filii claritatis suae; qui te posuit in partem sortis sanctorum, et inter fortissimorum militum cuneos aggregavit. Tota se toti te comparaverat, et te toto totum illum blasphemare gaudebat, tanto laetior, quanto flagitiosior. Non sufficiebat tibi ut interires in saeculum saeculi, nisi alios ad interitum pertraheres sempiternum: sed ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia ; et ille magnus providentiae oculus succussit carneam vestem tuam, et confixit timore suo: pannos humilitatis suae concessit tibi; inter homines angelorum more viventes collocavit te, et miro modo statuit in exemplum, ut exemplum acciperes a justis et esses peccatoribus in exemplum. Coram Deo loquor: solus es, qui consolatus es me, et vivus incendor quia praecedere me vis in regnum Dei, et nunc quid dabis liberatori tuo pro tanto dono suo, tam specioso et pretioso, specioso propter speciem, pretioso propter utilitatem? Serva ei corpus et animam tuam, qui pro te posuit corpus et animam suam, nihil quaerit a te, nisi te, sed nec te nisi propter te; ipse non eget vel te vel tuis; sed tu, et se, et suis. Quid autem audeat arida vel jejuna lingua mea tuo spiritui immutire, qui tanta sancti Spiritus devotione distillat? Dicturus sum tibi, ut relinquas mundum et quae in mundo sunt, quem video non solum facultates, sed et animi cupiditates penitus abstersisse? Dicam tibi ut desaevienti gulae lautiores deneges apparatus, cui pulmentum et legumen inconvertibili continuatione subserviunt? Dicturus sum, ut vivas caste; in quo nihil crucifigendum, sed totum crucifixum esse non dubito. Dicam tibi, ut non sedeas cum concilio vanitatis, quem in concilio justorum, quos beata illa Clarevallensis regio circumdat, intueor considere? Porro unum est necessarium: teneat te perseverantia, imo tu perseverantiam non relinquas: et beatus es, et bene tibi erit. Perseverantia est singularis filia summi regis, quae reliquarum virtutum conventum ad dominantis thalamum introducit. Haec igitur pro te. Sed et si me vis audire, quae circa me sunt audi breviter. Quis dabit capiti meo aquam et oculis meis fontem lacrymarum, quia cogor vivere sine vobis, sine quibus non vivo, sed morior? Clarevallis in ore, Clarevallis in corde, Clarevallis in toto, Clarevallis in partibus mecum manet, mecum perseverat, nunquam recedit a me. Inde frequentes gemitus, lacrymae juges, crebrae vigiliae, profunda suspiria, singultus innumeri, anxia cogitatio, et quae vel ad monumentum non valeat revelari. O Domine Jesu, quare non judicas et vindicas sanguinem meum, iis qui remorantur iter meum, qui claudunt viam venienti ad te, et in te confidenti? Eapropter, charissime amice Fromunde, quem multum diligo, et a quo multum diligor, suggere patribus et fratribus nostris, ut educant me de isto carcere, et inducant in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, ne moriar in amaritudine animae meae; qui, si hic diutius fuero, melior est mihi mors quam vita; efficiant et elaborent, ut licentiam habeam, aut sine licentia recipiar, quae est non licentia eundi ad Dominum. Caetera clericus iste meus, imo et tuus, viva referet voce; qui solus me solum secutus est, et nullo pacto patitur ut a me discedere possit litteratus pro aetate in commisso fidelis. Hunc tuae libertati commendo utpote solatium meum in loco peregrinationis meae. Vale et ora pro me.
(Luc. XV) (Rom. V)