XXXI. AD DOMINUM PAPAM ALEXANDRUM.
Si ad vestrum litterae pervenere conspectum, quibus ego majestatem vestram studui praemunire, super zelo quem ad removendam de Ecclesia sua religionem, Sag. intendit episcopus, miror admodum, multique mirati sunt, quomodo factum hujusmodi, scriptumque publicum super eo facto vestrae potuit subripi sanctitati. Quid enim? Episcopalem Ecclesiam miserabili paupertate damnatam, religiosus episcopus reditibus, aedificiis, ornamentis, et ea ad quam plurimum intendebat religione fundaverat, ipsamque de paupere divitem, praedicabilem de obscura, de ignobili, si dici fas est, fecerat gloriosam. Quod factum tota sane partium nostrarum venerabatur Ecclesia, omnisque ubique religio commendabat, si quis vel effusam in omnes charitatem, vel ordinis vellet attendere disciplinam. Nec ab ipso tantum hoc, sed multarum venerabilium personarum studiis, multarum fuerat auctoritate perfectum, quoniam ad studia laborum ejus prospera semper optati proventus auspicia concurrebant, adeo ut ad constitutionem Ecclesiae illius contendere virtus et fortuna viderentur. Exsultabat apostolica sedes, quod prima tantae religionis fundamenta jecisset, quod promotionem ejus continuo fovere non destitisset auxilio, quod consummationem ejus privilegiis et valituro in perpetuum anathemate communisset, omnibus siquidem privilegiis ejus in perpetuum vice salutationis invenitur ascriptum, quo manifeste voluntas declaratur auctoris quod id stabile fore voluerit, non alienis reliquerit arbitriis immutandum. Res quippe transitoria titulo perpetuitatis non meretur inscribi, quoniam quae taliter inscribuntur, vel perseverantiae statum retinent, vel tituli falsitatem. Quod autem dicitur praedecessorem successori suo legem dare non posse, vel praecise falsum est, vel omnia possunt impune sanctorum Patrum instituta convelli, quorum tamen sapientiam narrant populi, quorum laudem Ecclesia nuntiat, et sepulcra eorum frequentibus miraculis gloria magnificentiae coelestis illustrat, privilegia siquidem Romanorum pontificum, quasi quaedam ipsorum testamenta credenda sunt, nec a morte testatoris exspirant, sed potius ab ipsa contrahunt firmitatem, nec defectu personae sublata perit auctoritas eorum quae religiose semel instituta noscuntur. Nos tamen errores praedecessorum a successoribus posse corrigi non negamus, et ipsorum etiam in melius posse bona mutari, ubi major scilicet mutationem suadet utilitas, nullumque sentit religio detrimentum. In praejudicium siquidem religionis nihil agendum est, cui quidquid adversatur divinae constat contrarium esse voluntati. Qua nimirum ratione saeculares canonicos quos appellant, pro regularibus inducendis vidimus amoveri, licet Ecclesiae eorum in eo statu aliqua sedis apostolicae privilegia meruissent. In quibus constat adversus privilegia nihil esse commissum, in quibus auctoris animum potius contemplari convenit quam apices amplexari, quoniam in nullo voluntas ipsius offenditur, ubi voluntatis intentio fidelius observatur. Si quid autem humanius fuerit institutum, quod etiam sedis apostolicae scripta confirment, eo nec perfectionis provectus excluditur, nec devotioni terminus assignatur. Semper enim in anteriora libere debent studia sanctitatis extendi, sicque oportet interpretari quae scripta sunt, ne nostris videantur processibus invidere, quia tunc recte suus minori bono favor impenditur, cum nequaquam boni majoris incrementa tolluntur. Ecclesia enim eos qui ad superiora desiderio perfectionis aspirant non permittit occasionibus impediri, quin libero erumpant ad majora consensu, sicque primae imperfectionis privilegia removet, ut gratiam novae perfectionis amplectens, vetera novis non tam videatur solvere quam implere. At vero sacras veterum institutiones in deterius devocare non convenit, nec auctoritatem praebere defectus, ut inde fomenta comparentur audaciae, unde timeri debuit severitas disciplinae. Plane sunt quaedam quibus, ut fiant, consensum adhibere non licet; quae tamen, si facta sunt, dissimulare necesse est, quia non possunt habere remedium, vel, si quid recompensationis habent, discreta mansuetudine dispensare. Culpam tamen indulgentia praevenire non debet, ne securitas alat audaciam, et ad delinquendum fiducia remissionis invitet.
Debet ergo severitas prohibitos cohibere conceptus, ne temerario compleantur effectu, debet nihilominus excessus illicitos congrua animadversione punire, nisi reum vel violentia potestatis eripiat, vel poenitentia temperet disciplinam. Tunc enim in potestate judicis est mollire sententiam, et mitius judicare quam leges, cum rerum vel personarum merita postulant, aut instantia necessitatis extorquet. In aestimanda tamen necessitate non convenit pusillanimes inveniri, ne virtuti subduxisse materiam, vel de divina videamur gratia desperare. Scio quosdam dispensationum prodigos tantae benignitatis existere, ut nihil reservent legibus, affectibus omnia largiantur, nec offensam rationis attendunt, dum hominum sibi praecavisse videantur offensam. Metiuntur igitur affectatos de praerogativa potentiae suae potius quam de merito rationis effectus, et nomine necessitatis indulgentiam quamlibet excusantes, divinae gratiae bonitatem non sustinent experiri, sed humanum favorem prae omnibus auspicantes, fugaces auras et inanes ventos studiis fallacibus amplectuntur. Quieti scilicet Ecclesiae providere se praedicant, cujus prostituunt libertatem, et majestatem redigunt in contemptum, quae tamen in virtute sanctorum debet apparere terribilis ut castrorum acies ordinata . Solebat siquidem terribilis supremis potestatibus imminere, earumque patienter expugnare potentiam, dum tribulationibus constanter exposita, liberationem non nisi de liberatore pauperum exspectabat. Liberat enim Dominus pauperem a potente, et inopem cui non comparet adjutor , quoniam fidelis est, neque vires nostras patitur viribus tentationis excedi, sed facit cum tentatione proventum, ut possimus sustinere . Verumtamen nos gratiam istam pusillanimitate desperationis excludimus, quoties desperato virtutis effectu humanis favoribus inclinamus, et accelerato veritatis justitiaeque naufragio salutaris experientiae praepedimus eventum. Oportebat magis, secundum doctrinam Psalmistae, sperare in Domino et facere bonitatem , quoniam non derelinquit sperantes in se in tempore tribulationis et in die superborum sine adjutorio. Oportebat in mandatis ejus et justificationibus exerceri, non statim manus imbelles captivandas offerre, quia non potest sequi sine concertatione victoria, nec corona sine legitimo certamine provenire. Lex autem certaminis est uti viribus, virtutem patientiae et longanimitatis amplecti, non inter initia trahi favoribus, et desperato divinae bonitatis auxilio cedere, quoniam qui sperant in eum non confundentur ; qui autem hominibus placent, confusi sunt, quoniam Deus sprevit eos . Nonne utilius erat ipsam hominum gratiam de divina bonitate sperare, et non ei de divinitatis offensa parare materiam, cum corda etiam regum in manu Dei sint, et ea quo voluerit inclinabit . Ad haec experimento didicimus divino quodam judicio saepius evenire quod hi qui, ob affectationem favoris humani, reverentiam divinae majestatis offendunt, divinae quidem dispendium faciunt, sed humanam quam affectaverant minime consequuntur. Sicut enim disciplina cautelam, sic insolentem pronior indulgentia creat audaciam, gratuitumque liberalitatis alienae beneficium suorum reputant praemia meritorum, ipsumque quandoque beneficium putant injuriam, quod minoris propria existimatione fuerint aestimati. Quod ego vobis in hoc facto vereor accidisse, sicut sanctitati vestrae post modum evidentibus liquebit indiciis, cum ad aures vestras veridica relatione pervenerit, quanta malignitate et audacia praedictus episcopus infirmitatem status vestri publice praedicaverit, et hostium Ecclesiae victoriam rediens dixerit imminere. Exstant qui audierunt per quos vobis haec et alia maligniora suo tempore plenius innotescent, ut nulla fidem veritatis suspicio debeat impedire. Loquar tamen interim ad dominum meum. Utinam complaceant ei eloquia mea! Loquar, inquam, quia apud eum mihi sermo est, apud quem non eget vel intercessore religio, vel justitia defensore. Domine, quotquot ordinis illius observantiam profitentur aut diligunt, per omnes Gallorum Ecclesias et Anglorum, audito hoc verbo scandalizati sunt, quaerentes quid antecessorum vestrorum, quid denique vestrum tam recens solverit anathema, cum nulla vis necessitatis appareat, nec tanto vulneri remedium aliquod aliqua recompensatione videatur afferri. Omnes reditus et omnes obventiones archidiaconatus illius, quae ad communes usus regularium fratrum fuerant assignatae, sine causae cognitione sublatae sunt, atque unius personae ipsiusque saecularis sumptibus attributae. Quaerunt igitur de jure quod suum est sine judicio spoliati, subductoque quod pauperibus solebat erogare religio, nihil se praeter vacuas manus exhibere deplorant. Procedit interim inter cilicia pauperum fratrum et sordes, chartularii filius sericis adornatus et variis, quem ipsi invisae dissimilitudinis animal intuentes, quasi seminarium quoddam revocandae saecularitatis tacitis, quod solum audent, animis exsecrantur, condemnant. Auget metum quod alius adhuc vacans archidiaconatus in eadem servatur Ecclesia, minori nepotulo conferendus, quam cito in legitimam aetatem videbitur excrevisse. Praeterea priore claustri remoto, quia acrioris ingenii credebatur, et ad injurias Ecclesiae non silebat ex conscientia, episcopus priorem constituit idiotam, ut ipse scilicet locum suppleat idiotae, et bona eorum in usus proprios sine contradictione convertat. Agite ergo, et apostolicam vobis domesticae severitatis revocate prudentiam, ut quod sanctitati vestrae subreptum est, ipsa sanctitas vestra reducat ad formam, quatenus sanctae institutionis reformetur integritas, et ad vires pristinas tam vestra quam praedecessorum vestrorum privilegia convalescant. Sic enim obstruetur os loquentium iniqua , et in laudem et gloriam nominis vestri fideles vestri libertate solita proclamabunt, et exempli terrore sublato status Ecclesiae tranquillitate pristina conquiescet. Timeo ne audacius forte locutus sim quam vestrae debuerim majestati, sed me sanctae opinionis vestrae zelus impulit ad loquendum, et Ecclesiae illius indigna contritio, cui multis ex causis ab antiquo sum plurima charitate devinctus. Scio quia acceptior erit in auribus vestris diligentis devota praesumptio quam fallax assentatio blandientis.
(Cant. VI) (Psal. LXXI) (I Cor. X) (Psal. XXXVI) (Psal. XXI) (Psal. LII) (Prov. XXI) (Psal. LXII)