XXXIX.  Gervasii Remorum archiepiscopi epistola ad Nicolaum II papam.--Gratias agit de benignitate legatis suis exhibita. De obitu Henrici regis dolere se ostendit, ac pontificem, si in Galliam venerit, debito cum honore suscepturum.  [MANSI,  Concil.  XIX, 874.]
Excellentissimo Patri Patrum et episcoporum episcopo NICOLAO, GERVASIUS dictus episcopus fidele servitium cum exiguitatis meae orationibus.
Gratias ago divinae primum pietati, vestrae etiam, optime Pater, mediocritati quod non tantum apud vos accusatorum meorum valuit delatio, ut non veridica legatorum nostrorum admitteretur excusatio, nec apostolica censura mihi negaret misericordiam, in quem non sine multorum admiratione tantum inhorruerat. Gratias nihilominus ago vestrae humilitati : quae quanta principem et pastorem sanctae Romanae Ecclesiae decuit benignitate, nostros legatos sanos accepit, infirmos visitavit, mortuos sepelivit. Etsi enim uni tantum apud vos infirmato et mortuo haec visitationis et sepulturae solatia impendistis, in uno tamen caeteros visitastis, caeteros sepelistis. Cui non ego qui nihil sum, sed tota Remensis ecclesia, bonae conversationis testimonium perhibet. Cujus obitum, caeterorumque, qui pene omnes obierunt, audiens, incredibili tristitia sum affectus, nec unquam non odisse valeo illum cujus superbia id effecit ut isti mitterentur. Si enim qualem existimavi legatum misissem, isti nec mitterentur, nec fortasse morerentur: quod vestra prudentia optime recognoscit. Praeterea multo gravior angit me tristitia de obitu domini regis, quod etiam vestram non latet prudentiam. Scitis enim quantum infrenes et indomiti sunt nostrates, quorum divisionem timeo regni nostri fore desolationem. Ad quam evitandam, vestrum mihi consilium et auxilium flagito, quae nulli regno utpote pater omnium, negare poteritis, praesertim cum nostro semper debeatis quod optimi viri patriae deberi censuerunt. De vestro adventu in nostram Galliam quid animi habuerim, vivente domino rege, licet diffamatus sim id noluisse, satis, ut puto, significavi paternitati vestrae; et nunc in eo is mihi animus est, Deo testante, ut non tantum eum desiderem, sed et sitiam, ita ut venientem auctoritatem vestram cum tanto gaudio et honore suscipiam, quanto decet Petri vicarium suscipi, et apostolicae censurae per omnia cooperator existam. Dicant adversarii quantumlibet me infidelem et rebellem magistratui vestro; ego subjectionem meam vobis profiteor; et quicunque eam vobis negaverint, cujuslibet ordinis sint, mihi communicare non poterunt. Obloquitur etiam adversariis illa obedientia, quam sine omni respectu suspensionis et interdicti vestri conservant, non sine magno damno Ecclesiarum nostrarum et nostro. Impedivit quoque meum erga vos famulatum illa suspensio. Ad quod restaurandum, sicut recuperare possibile est, si ita ad caetera redintegranda saltem aliqua spes restaret, de tanto dolore, quasi de gravi somno resurgerem. Est enim mihi animus, nec despero id futurum, cum gaudio atque reverentia quandoque apostolatum vestrum suscipere, tantumque honoris vobis impendere, quantum personae et officio vestro convenire manifestum est. Nec nostris temporibus fuisse, vel futurum esse in vestra sede aliquem credo, quem copiosius honorare desiderem. Nam qui nos sic honorastis prudentia et sanctitate vestra, ut de regno nostro Roma eligeret, quem sibi et mundo caput ordinaret: nos quoque tanto honore vos dignamur, quanto Dominus noster Jesus Christus Petrum decoravit, ubi Ecclesiae principatu illum sublimavit. Dominus omnipotens sanctitatem vestram ad utilitatem sanctae Ecclesiae diutissime conservet, et avertat a prudentia vestra, ne alicujus levis sermo gratiam vestram mihi, neve servitium et fidelitatem meam vobis auferat.
[ Forte, humanitati. HURD.]