EPISTOLA XLV.  Ad fratrem Gaucherium  ,  cum ad ordinem venire decrevisset, recommendatio Clarevallensium et religionis.
Fratri GAUCHERIO, frater NICOLAUS, induere viscera misericordiae.
Tristis est anima mea usque ad te, quia in te, Domine, speravi; non in te vel in homine fundamentum spei meae locaverim; cum scriptum sit: « Maledictus, qui spem suam ponit in homine, ut a Deo recedat cor ejus. » Sic enim recedimus a Domino, et Dominus recedit a nobis, non sic ego, vel de te, vel in te speravi; sed quantum homo in homine confidere possit, vel debeat, et nunc quid a te volui supra petram nisi videre te, tibi loqui, tecum vivere? Primus enim es, cui primitias cordis mei sub testimonio divinitatis aperui, et inveni te secundum cor meum et secundum Deum. Ardens eram, sed ardentiorem me fecisti; reliquisti vero ardentissimum. Sub pannis enim humilitatis Christi intrans et exiens, in voluptatum gurgitem saliebam et de patrimonio crucifixi, de pretio vulnerum Domini mei, non solum intra sanctorum, sed intra Sancti sanctorum monachum sine regula, presbyterum sine reverentia exhibebam. Ad Romanam enim curiam curiosius iens, et rediens feceram mihi nomen grande, juxta nomen magnorum qui sunt in terris, et in omni vita mea, nec una die vixisse me memini. Hoc recordatus sum et effudi in me animam meam, quoniam transibo in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei. Tabernaculum, Clarevallis domum non manufactam intelligo; ex hoc tabernaculo facilis est transitus ad illam domum: hic qui steterit, illic sedebit, felix tabernaculum, ubi vidi homines, non homines: imo vere homines; et, quod verius est, supra hominem ambulantes: Vidi milites Christi armatos stare, et ambire lectulum Salomonis, uniuscujusque ensis super femur suum propter timores nocturnos; vidi stare super custodias Domini totis diebus et totis noctibus, indutos lorica justitiae et galea salutis, habentes scutum fidei et gladium spiritus, quod est verbum Dei; conspexi oculata fide habitare homines unius moris in domo, nocte consurgere ad confitendum nomini Domini, vespere et mane et meridie narrare, et annuntiare laudem ejus, et omnem illorum sedulitatem in orbem divini obsequii complicari; vidi manducare labores manuum suarum, non viduarum lacrymas, non pauperum sanguinem, nec sub obtentu pietatis, carnificinam crudelitatis intrudere. Plena erant subsellia concinentibus; concentu et parili voce in sublimibus resultabant, ut felici invidia jurasse eos crederem jubilare Deo in voce exsultationis; vellem, nollem, eorum devotione tractus sum, et dicebam: « Castra Dei sunt haec , » -- « Non est hic aliud, nisi domus Dei et porta coeli . » In veritate dico tibi, quia extunc concupivit et defecit anima mea in atria Domini, tantoque affectus sum desiderio, ut diem pro anno computaverim mihi. Inde est, quod terminum quem mihi constitueras non praeterivi, sed praeivi, sed multa passus quae brevitas epistolaris non permittit inserere; et utinam aliquid propter justitiam. Quis enumeret abbatis lacrymas, gemitum monachorum, famulorum planctum, quaesitam licentiam, licet non impetratam? Quis dicat qualiter de manibus eorum elapsi sumus sine pannis, sine nummis, sine famulis, sine equis, et vix apud Aripatorium appulsi? Sed et illinc fugati fugimus ad refugium nostrum non capientes nos prae laetitia, quia tandem meruimus videre tabernaculum Dei cum hominibus. Jam in portu eramus nihilque aliud exspectabamus nisi videre visionem hanc grandem, et effici quasi unus ex vobis; sed res in contrarium relapsa est: « Humiliatus sum, et conturbatus , » elongatus et missus in fines terrae, et avulsa sunt viscera mea a me, et ego a visceribus meis. Propter hoc non momentaneus, sed continuus dolor est cordi meo, quia vobiscum non sum; quia cogor vivere sine vobis. Angustiae fratrum meorum, qui secuti sunt me, super dolorem vulnerum meorum addiderunt qui morte afficiuntur tota die, quos nec ad horam mitigare possum, quia vobiscum esse non possum; hoc solo desolamur; non est qui consoletur nos ex omnibus charis nostris, sed ignoti cum ignotis habitare compellimur. Praeter haec sunt alia multa quae non mortuis apicibus, sed tuis auribus judico committenda. G. homo Dei, si qua pietatis viscera, si quis charitatis affectus, si te tangit amici recordatio, et illius amici, qui se tibi credidit et gaudet credidisse, veni velociter ad nos, et memor esto verbi tui servo tuo in quo mihi spem dedisti. Si non veneris cito, scito doloribus dolores additos, et requiret Deus de manu tua sanguinem nostrum. Puerum autem praesentium latorem litterarum pro aetate custodi sicut me, et reduc eum tecum ad me; solus me secutus est ex quo solus factus sum, nec declinavit a servo tuo, beatus enim si ei retribuere potuero. Vale et veni.
(Gen. XXXII) (Gen. XXVIII) (Clarevallem
loquor) (Psal. LXXXVII)