CII.  S. Leonis epistola ad Michaelem Constantinopolitanum patriarcham.--Gratulatur ei quod Graecos Latinis conciliare studeret. Arguit eum, tum quod patriarchas Alexandrinum et Antiochenum suae potestati subjicere conaretur, tum quod universalis patriarchae nomen sibi usurparet, et Romanam Ecclesiam, quae in azymis sanctum eucharistiae sacrum conficiat, damnaret. Probat Christum in azymo consecrasse.   (Anno 1054.) [Mansi XIX, 663]
LEO episcopus, servus servorum Dei, MICHAELI Constantinopolitano archiepiscopo.
Scripta tuae honorandae fraternitatis tandem ad nos pervenerunt, in quibus ad maxime necessarium omnibusque Christi fidelibus amplectendum bonum concordiae et unitatis exhortari studes; quatenus post nimium longas et perniciosas discordias, filia ex propriae matris reconciliatione exsultet. Ad quod utique te provocantem et praemonentem tanto promptius auscultare cupimus, quanto vigilantius animadvertimus hanc solam esse propriam et specialem virtutem piorum atque sanctorum, cum caeterae virtutes bonis et malis esse possint communes, Domino sic praemonstrante: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem . Et deiloquo Paulo protestante: Pacem sequimini cum omnibus et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum . Unde plurimum tuae fraternitati congratulamur in Domino, quoniam summum desiderium nostrum tua industria anticipasti; quod utique si aliquo frigore charitatis pigritareris exsequi, nostra debueras solertia praeveniri. Nos enim, juxta praefatum Apostolum, si fieri potest, cum omnibus hominibus pacem habere peroptamus; quanto magis ergo tecum, quem videmus Ecclesiae Dei valde utilem et necessarium posse fore ministrum, si non transgredi laboraveris terminos quos patres nostri posuerunt? Et quia Christianae perfectionis est pacificum esse etiam, cum inimicis pacis, spe correctionis, non consensu malignitatis; tanto sollicitius debemus omnes occasiones scandalorum de medio tollere, quanto tenacius optamus pacis amicos retinere. Plurima autem ex tua fraternitate intolerabilia rumor jam diu pertulit ad aures nostras, quae nos, partim quia incredibilia videbantur, partim quia nulla facultas inquirendi talia concedebatur, indiscussa hucusque reliquimus. Denique diceris neophytus, et non gradatim prosiluisse ad episcopale fastigium: quod nullatenus esse faciendum et Apostolus edocet , et venerabiles canones interdicunt. Hinc nova ambitione Alexandrinum et Antiochenum patriarchas, antiquis suae dignitatis privilegiis privare contendens, contra omne fas et jus tuo dominio subjugare conaris. Quod quanto tuo periculo tentes, omnibus sanae mentis patet: quandoquidem vana gloria et pompa saeculari elatus, consilium divinitatis antiquum super stabilimento columnarum suae Ecclesiae contendis, quasi ex fallacibus divitiis praejudicium facturus illi, qui cum vere et singulariter dives esset, pauper pro nobis factus , delegit suae temporali nativitati oppidulum et speluncae diversorium , non quodlibet regum palatium. Cujus exempla quisquis horret, ad sortem illius pertinet, qui tunc per se, nunc autem per suos satellites dicere audet: Ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo . Sed non cogitationes meae, cogitationes vestrae; neque viae meae, viae vestrae, dicit Dominus : qui dispergit superbos in furore suo, et respiciens omnem arrogantem humiliat, et exsurgit ut non praevaleat homo, in cujus conspectu non est Deus. Ne enim superbia propter altitudinem suam se conjunctam putaret Deo, dicit Psalmista: Altit a longe cognoscit excelsus Dominus . Unde per semetipsum testatur: Quod altum est hominibus, abominabile est apud Deum . Qualis vero, et quam detestabilis atque lamentabilis est illa sacrilega usurpatio, qua te universalem patriarcham jactas ubique et scripto et verbo, cum omnis Dei amicus hujusmodi hactenus horruerit honorari vocabulo? Et quis post Christum convenientibus posset insigniri hoc vocabulo, quam cui dicitur divina voce: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam , etc. Verumtamen quia ille non invenitur universalis apostolus dictus, quamvis princeps apostolorum sit constitutus, nullus successorum ejus tam prodigioso praenomine consensit appellari penitus, licet magno Leoni praedecessori nostro, et successoribus ipsius, hoc sancta decreverit Chalcedonensis synodus. Nempe animadvertebant non esse amicum sponsi, qui pro sponso vellet amari; quin potius paranymphum et lenonem Antichristi, qui adversatur et extollitur super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Ecce ille Joannes vester, cujus vesanae adinventionis adhuc haeredes permanetis, qui, secundum Psalmistam, per vos adhuc vocat nomina sua in terris suis, cum interiit non sumpsit omnia, neque descendit cum eo gloria ad infernum; quia cum in honore esset, non intellexit . Ipse a beatissimis pontificibus Pelagio et Gregorio successoribusque eorum pro hac insolentia anathematizatus, in sua pertinacia irrevocabilis periit, jamque per quadraginta et quadringentos annos suae contumaciae sequaces praecipitare non cessavit. Quibus quid profuit superbia, divitiarum jactantia quid contulit? Transierunt omnia velut umbra . Quid denique prodest homini, si totum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum patiatur? Et quomodo animas pro fratribus habetis ponere, qui inane nomen et universam Ecclesiam scandalizans dedignamini deponere? Resipisce ergo, rogamus, ab hac insania, ne illius consors tu quoque, quod absit! fias, de quo dicitur: Omne sublime videt, et ipse est rex super universos filios superbiae . Illud autem quis non stupeat, quod post tot sanctos et orthodoxos Patres, per mille et viginti a passione Salvatoris annos, novus calumniator Ecclesiae Latinorum emersisti, anathematizans omnes et publicam persecutionem excitans, quicunque participarentur sacramentorum ex azymis? Quam praesumptionem tuam et fama nobis obtulit, et litterarum sub nomine tuo ad Apulos datarum textus manifestavit: quae violenter astruere conantur fermentatum panem fuisse, quo Dominus apostolis suis corporis sui mysterium in coena commendavit. Quod omnino falsum esse ex utroque testamento facillime deprehenditur: quia qui non venerat solvere legem, sed adimplere, juxta ipsius legis praeceptum, ex azymis et vino vetus pascha adimplevit, et protinus ex azymis et vino novum, sicut aperte Lucas narrat, discipulis tradidit. Neque enim totis octo diebus illis fermentatum apparebat in omnibus finibus Israel, et apud quemcunque inveniebatur, peribat anima ejus de populo suo . Quod si in Coena Domini Jesu apparuisset, aut ipse seu discipuli ejus quoquo modo gustassent, juste sicut praevaricatores legis perirent, nec ipse Dominus diceret suis insidiatoribus: Quis ex vobis arguet me de peccato? Nec esset opus falsos testes ad perdendum eum quaerere, cum hoc solo perderetur juste. Sed qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus , quod passurus discipulis mandavit, evidenter per Apostolum, in quo loquebatur, commemorans, inquit: Epulemur, non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . Denique modicum fermentum totam massam corrumpit . Ubicunque autem corruptio, ibi procul dubio naturae deterioratio et alicujus vitii susceptio. Porro nostrum Pascha ideo novum dicitur, quia illud vetus praeceptum est Israelitis in memoriam suae egressionis ex Aegypto; istud vero Christianis in memoriam Dominicae passionis, qua ad Patrem transivit ex hoc mundo. Sed quia tam de his quam de aliis, quibus nos calumniaris, latius a nostris nuntiis per alia scripta nostra, quae deferunt, instrueris: hic breviter attigisse sit satis. Discat autem fraternitas tua, saltem admonita, caute et humiliter loqui, ne aliquando Dominus dicat et tibi: Ex abundantia cordis os loquitur . Scripsisti siquidem nobis, quoniam si una Ecclesia Romana per nos haberet nomen tuum, omnes Ecclesiae in toto orbe terrarum haberent per te nomen nostrum. Quid hoc monstri est, frater charissime? Romana Ecclesia, caput et mater Ecclesiarum, membra et filias non habet? Et quomodo potest dici caput aut mater? Credimus enim propter quod et loquimur atque constanter profitemur: Romana Ecclesia adeo non est sola, vel sicut tu putas, una, ut in toto orbe terrarum quaecunque natio dissentit superbe ab ea, non sit jam dicenda vel habenda Ecclesia aliqua, sed omnino nulla; quin potius conciliabulum haereticorum, aut conventiculum schismaticorum, et synagoga Satanae. Videris dicere illud sancti Eliae tunc praesumentis de se: Relictus sum ego solus . Sed audi quid ille audivit a Domino. Reliqui mihi septem millia virorum . Quiesce, quiesce jam, venerabilis frater, ab his superstitionibus, ne illud Salomonis in te dicatur: Sunt qui se divites affectant, nihil habentes . Simillimum nempe hoc est diabolicae arrogantiae, qui regna mundi a conditore omnium facta putans sua esse, dixit illi: Haec omnia tibi dabo . Igitur hinc jam ad cor redeatur et tam perniciosa scandala de medio tollantur, et tunc secundum Psalmistam: Loquetur Dominus pacem in plebem suam, et super sanctos suos, et in eos qui convertuntur ad cor . Nam nos cum pertinacibus et in errore suo permanentibus pacem aliquam habere non possumus, ne operibus maligni communicemus; quia nec Dominum Christum alicubi talia fecisse invenimus: cum etiam in nativitate ipsius angeli pacem annuntiaverunt solummodo bonae voluntatis hominibus. Qui etiam oculum scandalizantem eruendum, manum vel pedem scandalizantes abscindendos insinuat. Cessent ergo haereses et schismata, et diligentibus legem Dei jam non erit scandalum, sed pax multa. Quicunque gloriatur Christiano nomine, cesset Romanam sanctam et apostolicam Ecclesiam maledicere et lacessere; quia frustra patremfamilias honorat, quisquis ejus uxorem exhonorat. Et frustra matrisfamilias caput et faciem magnificat, qui minimos filiorum ejus impugnans, tanquam digitos pedum illius conculcat. Unde in Ecclesiastico dicitur: Quam malae est famae, qui fugit patrem; et est maledictus a Deo qui exasperat matrem . Et in Proverbiis: Oculum qui subsannat patrem, et despicit matrem, effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant eum filii aquilae . Confidimus tamen ex divina pictate quod ab his innoxius aut correctus invenieris, aut certe admonitus cito corrigeris. Quod dum fuerit effectum, pax nostra jam ad nos non revertetur, sed super te requiescet, ceu super pacis filium: et regnabit inter nos germana charitas, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta ; nec necesse habebis nobis supplicare, sed jubere. Super haec, sicut coepisti, collabora, ut duo maxima regna connectantur pace optata. Orantem pro nobis tuam honorabilem fraternitatem sancta Trinitas in perpetuum conservet. Data mense Januario , indictione VII.
(Joan. XIII) (Hebr. XII) (Rom. XII) (I Tim. III) (II Cor. VIII) (Luc.
II) (Isa. XIV) (Isa. LV) (Psal. CXXXVII) (Luc. XVI) (Matth. XVI) (Psal. XLIII) (PELAGIUS II, epistola I; GREGORIUS,
lib. VI, epist. IV, et lib. VII, epist. XXX) (Sap. V) (Matth. XVI.) (Job XLI) (Exod. XII) (Joan. VIII.) (II Petr. II) (II Cor. XIII) (I Cor. V) (Matth. XII) (III Reg. XIX) (III Reg. XVIII) (Prov. XIII) (Matth. IV) (Psal. XXXIV) (Eccli. III) (Prov. XXX) (I Tim. I) (an. 1054)
[ Hic deest mutare, aut aliquid ejusmodi ]