EPISTOLA LXIX. AD RADULPHUM ANDEGAVENSEM EPISCOPUM. [A. D. 1182?]
ARGUMENTUM.-- Deplorat lapsum populi Andegavensis, qui Henricum II Anglorum regem bellum gerentem contra rebellem filium Henricum turpi fuga deseruerat; hortaturque episcopum, ut eum vel in fidem sui principis revocet, vel spirituali gladio compescat.
Reverendo Patri ac domino RADULPHO Dei gratia Andegavensi episcopo, suus P. Bles. Bath. arch., salutem animae, et corporis sanitatem. Sicut de invaletudine vestra turbata est anima mea, sic de convalescentia vestra vehementius exsultat. Benedictus autem Dominus, qui castigans castigavit vos, et morti non tradidit vos, misericorditer reservans ad dandam scientiam salutis plebi ejus. Tempus equidem est accingi gladio et arripere judicium ad faciendam vindictam in nationibus, increpationes in populis. Enormiter peccavit populus vester, cujus malitiam, nisi digna et tempestiva animadversione contuderitis, verendum est ne vobis et populo Dominus irascatur, et ne in caput vestrum aliena transgressio refundatur. Et unde haec proditoriae factionis iniquitas, ut Andegavensis exercitus, tanquam transfuga et desertor dominum suum in acie hostilibus cuneis fugiendo exponeret? Excusabilior esset fuga, si deessent victualia, si arma deficerent, si fortior hostis insisteret, si princeps duceretur captus, aut in acie cecidisset. Nunc autem sine timore, sine vulnere, sine periculo, sine hoste fugit exercitus, ut hostium gratiam ex sui principis desolatione captaret. Sane, quia benignitas regiae majestatis semper eos blande rexerat et mansuete tractaverat, prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum, atque beneficio indultae mansuetudinis abutentes se in insolentiam contumaciter erexerunt. Scio quia dominationem filii malitiose desiderant, tantumque, ut poetae verbo utar, A principe vulgus Dissidet, et qui mos populis venturus amatur: Et sicut habet eorum communis opinio, Regnorum sub rege novo mitissima sors est. Milites quoque, qui contra praestitum patri juramentum in partem filii conjuratione clandestina transierunt, non minus essent puniendi quam populus, quoniam Facinus quos inquinat aequat. Quia in filio vita diuturnior, et terribilior dominatio exspectatur, Degeneres trepidant animi, pejoraque versant. Verumtamen sicut Moyses ob vitulum conflatilem zelo succensus excanduit, atque viginti tria millia hominum occidendo multorum culpam, teste Augustino, vindicavit in paucis; sicut Julius Caesar militarem tumultum, quem adversus eum excitaverant multi, paucorum animadversione cohibuit ; sic expediret domino regi non dissimulare, aut negligere hunc excessum, sed ita paucorum insolentiam ferro ultionis abscindere, ut, terrore derivato ad posteros, facinus non redeat in exemplum. Dominus loquitur per prophetam: Si Dominus, inquit, sum, ubi timor? si pater sum, ubi amor? Nobilissimus siquidem rex, qui rigorem dominationis paterna temperaverat lenitate in populo infideli nec amorem reperit, nec timorem. In stratagematibus Julii legitur Clearchum Lacedaemoniorum ducem dixisse, principem exercitui magis esse timendum quam hostem. Faciat, quaeso, timor humiles, quos fecit mansuetudo principis tumidos et rebelles. Leges equidem imperiales in eum qui desertor est, vel transfuga, vel emansor, poenam ordinariam, ad furcam, scilicet, vel ad bestias dictaverunt. Appius Claudius eorum, qui a militari statione cesserant, decimum quemque militem sorte ductum fuste legitur occidisse. Fabius Rullus consul ex duabus legionibus, quae loco cesserant, vicenos sorte ductos in conspectu omnium securi percussit. Q. Fabius Maximus transfugarum dexteras praecidit. Marcus Cato comprehensis in furto commilitonibus idem fecit. Nihil detestabilius est nota proditoris in milite. Licet Joab omnia fortiter fecerit, non computatur tamen in catalogo fortium David, quia fortitudinem ejus proditio in Abner et Amasa denigravit. Non dico, ut vestro consilio vel hortatu Dominus rex in populum vestrum rigorem gladii materialis exerceat; scio enim quod in hac parte vices exacti judicis exsequetur, sed quod vestrum est agite. Manus dissolutas, genua debilia, mentesque trepidas roborate, atque infideles animos, aut revocetis ad fidem sui principis, aut spirituali eos gladio compescatis. Novum siquidem a domino papa noveritis emanasse mandatum, ut quicunque pacem domini regis turbant, appellatione remota, excommunicationis vinculo astringantur. Hac auctoritate fretus dominus Cantuariensis omnes domini regis impugnatores apud Cadomum nuper excommunicavit, nec regi juniori, nec alii exceptionis gratiam fecit. Illud autem certissime teneatis ipsum nunquam aliquem excommunicasse, qui aut non moreretur in proximo, aut cujus non operiret faciem subita et ignominiosa confusio. Exeratis itaque gladium Petri, ut ad debitae fidelitatis observantiam compellantur inviti, qui spontanea voluntate pro salute principis se morti et carceri debuerant objecisse. Sola fidelitas est, quae dilatat gloriam populi, quae pacem firmat, et terrorem incutit inimicis. Adhuc in Annalibus recensentur fideles populi et vivent nomina eorum in aeternum. Refert Frontinus Casilinos, obsidente eos Hannibale, tantam fidem servasse Romanis, ut eos ad deditionem, neque fames, neque gladius inclinaret: tantaque illos afflictos fuisse inedia, quod mus centum denariis venderetur; venditoremque muris periisse fame, et emptorem mortis periculum evasisse. Petilini a Poenis obsessi parentes et liberos ob inopiam ejecerunt, ipsi autem, coriis madefactis et igne siccatis, foliisque arborum vitam trahentes, obsidionem undecim mensibus contempserunt. Cyzicum in contumeliam Romanorum obsederat Mithridates, urbisque captivos produxit, et ostendit obsessis, arbitratus futurum, ut miseratione suorum ad deditionem compelleret oppidanos. At illi exhortati eos ad mortem fortiter excipiendam, fidem servavere Romanis. Vestri autem Andegavenses, quorum prae caeteris populis erat in actis bellicis fama celebrior, tanquam filii Ephrem intendentes et mittentes arcum, conversi sunt in die belli; et quasi degeneres et imbelles, ubi fortius et fidelius principi suo adesse debuerant, in fugam ignominiosissimam sunt conversi. Verumtamen speramus in eo qui spes nostra est, qui convertit mare in aridam, quod convertet in proximo corda filiorum ad patrem, et hanc dissensionis amaritudinem dulcorabit. Ipse quoque, qui judicat fines terrae, dabit victoriam regi nostro, et sublimabit cornua Christi sui. Vale.