EPISTOLA XXII. AD EUMDEM.
ARGUMENTUM.--Eumdem Damianum de fervore licet nimio laudat; melius enim esse ait in spiritualis militiae 209 tironibus discretionis metas excedere quam frigiditate tepescere; monet tamen, quotiescunque majores jusserint, illum discretionis freno cohibeat. Coarguit deinde, quod ex eremo ad monasterium transierit, praecipitque ut ad eremum redeat, ubi se cum Christo crucifigere mundo studeat. Hinc sumpta occasione, quid per crucis figuram spiritualiter designetur ostendit.
DAMIANO nepoti, PETRUS peccator monachus, paternae dilectionis affectum. Si Deus, qui populum suum ex ergastulo Pharaonis eduxit, ejus in deserto dux esse desisteret, Israel ad terram repromissionis attingere nullatenus potuisset. Egebat enim, ut haberet itineris ducem quem habuerat egressionis auctorem: unde et Abrahae dixerat: « Veni in terram quam monstravero tibi . » Quod enim non ait, Vade; sed potius, « Veni, » futuri se comitem pollicetur itineris. Quod vero subjungit, « in terram quam monstravero tibi, » patenter ostendit, quia quem provocabat, ut de terra nativitatis exiret, usque ad metam consummatae perfectionis ductor existeret. Tibi quoque non absimile quid coepisse contingere valde gavisus sum, dum nonnulla novitii tui fervoris insignia veracis admodum viri fratris Hubaldi relatione cognovi. Ait enim inter caetera, quia dum tanta brumalis algoris inclementia tunc in illis Alpibus inhorresceret, ut congesta nivium moles quarumlibet tegetum, vel domorum culmina superaret, tu, projectis vestibus, nudum te in illa nivalium ruderum profunda latenter immergeres, ibique te quidam fratrum pene seminecem reperisset. Cui, dum te severius, ut dignum erat, argueret; diceris respondisse: Caro me conatur occidere, sed eam ego potius occidam; et postmodum non quidem sub divo, sed sub quo nescio, repertus es aedificio, in nive similiter provolutus. In quo nimirum facto, licet regularis non sit dissimulanda correptio, malo tamen ut modum discretionis in aliquo nimius fervor excedat quam degeneres animos desidis ignaviae torpor astringat. Facilius est enim refluo vasi, quod superexuberat, demere, quam quod in eo vacat implere. Laboriosius est trunco ramos qui non habentur inserere quam arbori superfluos amputare. Equus etiam majoris est pretii qui prae cursus impatientia cohibentia lora requirit quam qui fodienda calcaribus latera per ignaviam ingentis torporis exponit. Ille siquidem dum pernix ac volax praepetis gressus volumina glomerat, reducto paululum chamo, facile cohibetur; iste verberatur et tunditur, nec tamen equina concitus agilitate, deproperatur, sed se per genuini torporis ignaviam velut asinum repraesentat. Licet itaque et hoc vitium sit, quod limitem discretionis excedis, melius est tamen te nimii fervoris argui quam foedo desidiae morbo notari. Non itaque volo ut haec in te laudabilis zeli flamma deferveat, servato tamen, ut indiscretionis excessum, ubi necesse est, priorum tuorum gravitas disciplina compescat. Per hunc enim zelum, qui in te vivere dictus est, intellexi quod spiritus ille, 210 qui te, ut de domo cum Abraham exires, admonuit , non recessit, sed dux itineris factus, te praecedere non cessavit. Illud tamen moleste tuli quia te pro discendis ecclesiasticae cantilenae modulis B. Bartholomaei monasterium ingressum esse cognovi. Porro cum hoc audivi, ita mihi quodammodo visum est quod e caulis ovium tener agniculus exsilivit et cruentas lupi raptoris fauces incurrit. Nam et tunc, cum frater Hubaldus hoc mihi de te, non quod scilicet optabam, nuntium retulit, aderat cum multa dulcedine recolendus et religiosae conversationis honestate conspicuus Petrus, abbas monasterii, quod B. Benedicti titulo decoratum, in Salernitana floret urbe constructum. Qui mihi narravit quia vorax hominum lupus puerum de familia monasterii sui parvulum clandestinus impetiit, arpaxavit et abiit. Post quem transfixa dolore mater inclamans, ait: Adjuro te, bestia, per B. Benedictum, cujus servus est, « ne filium meum ulterius feras, sed eum sub celeritate dimittas. » Quo lupus audito, hunc quidem, quem ferebat, aperto protinus ore deposuit; in alium vero puerum repentinus insiluit, eumque subito desecans, truncum cadaveris sprevit, praecisumque caput mordicus apprehensum in suas latebras concitus asportavit. Ego quoque, qui te invisibilis lupi dente correptum timeo, in ejusdem S. P. N. Benedicti, cujus effectus es famulus ereptione confido. Nam, quo pacto de eremo ad monasterium descendisses, nisi te perniciosae versutiae suae morsu callidus insidiator attraheret? Verumtamen hanc ergo primam culpam nolo diutius insequi, quae, sicut credo, non ex inconstantia tuae levitatis erupit, sed ex temeraria jubentium cautela processit; praesertim cum mihi praefatus Hubaldus dixerit quoniam invitus atque coactus, vix tandem huic praecepto consenseris. Ad eremum ergo, charissime fili, sub omni celeritate revertere, ne dum monasterialis adolescentiam tuam latitudo delectat, eremi districtio per oblivionem desuetudinis quandoque, quod absit, et in odium veniat. Illic tropaeum crucis tuae immobiliter fige, illic te simul cum Christo suspende, ut in charitate, sicut dicit Apostolus, radicatus et fundatus, possis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, longitudo, altitudo, atque profundum . Quae crux est procul dubio Redemptoris. In hac enim coelestis figura victoriae omnis religio Christiana depingitur, in hoc vitalis signi charactere tota virtutum spiritualium perfectio designatur. Nam cum in his tribus virtutibus, videlicet, spe, fide et charitate, omnis lex divina consistat, atque ex his omnium virtutum multitudo procedat, in illa crucis parte, quae terrae defigitur, fides, quae religionis Christianae fundamentum est, figuratur. Huic scilicet fundamento tota fabrica bonae operationis innititur, et ut stare possit, omnis virtutum spiritualium machina sustentatur. Unde et Apostolus discipulis ait: « Nam fide statis . » Per supremum vero cornu, quod caeteris eminet, spes intelligitur, qua noster animus ad capessenda coelestia provocatur. Illo vero ligno, quod in medio positum binis utrinque porrigitur brachiis, 211 latitudo designatur geminae charitatis. Hoc eodem vivificae crucis signo quatuor principalium virtutum numerus indubitanter exprimitur, ex quibus utique tanquam seminibus omnium virtutum segetes germinantur, justitia scilicet, fortitudo, prudentia atque temperantia. Per supremum namque cornu, quod coelum spectat, justitia figuratur, sicut ex ipsius Redemptoris sermone colligitur, qui cum praemisisset: « Quia, Spiritus sanctus arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio ; » paulo post intulit: « De justitia vero, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me . » Et vir sapiens ait: « Justitia elevat gentes , » nec dubium quin ad coelum. Inferior autem pars crucis, quae superiorem sustinet molem, fortitudinem signat, quae videlicet gravia quaelibet, et adversa aequanimiter tolerat. Dextrum vero crucis brachium prudentiam exprimit, qua videlicet injecta maligni spiritus jacula, tanquam dextrae manus abjectione propellimus, eumque fervidi spiritus telo perfossum, divino muniti praesidio, fortiter prosternentes, victoriae manubias reportamus. Per sinistrum quoque cornu temperantia non immerito designatur. In sinistra scilicet manu minor virtus est, quam in dextra. Per temperantiam ergo virtutis nostrae quodammodo robur attrahimus, dum temperanter et modeste vivimus: dum saepe rigorem censuramque justitiae quadam magistrae discretionis arte mollimus. Quid dicam, quod et lex veteris instrumenti in ipso suae promulgationis initio mysterium jam redolebat crucis, dum videlicet, sicut ista compingitur lignis, ita nihilominus et illa digito Dei geminis exarata noscatur in tabulis. Et quia denarius numerus per X litteram, quae signum crucis repraesentat, exprimitur; lex autem per Decalogum data fuisse non dubitatur, perspicuum est quod et lex illa, licet, occulte, salutiferae crucis in se sacramenta continuit; quod postmodum coruscando per mundum evangelicae gratiae claritas revelavit. Unde et per Zachariam dicitur: « In die illa erit, quod super frenum equi est, sanctum Domino vocabitur . » Frenum equi sanctum est Evangelium, quod utique carnalis desiderii infrenis equi cohibet appetitum. Super ergo frenum crux est, quia quidquid per evangelica mandata praecipitur ad crucem procul dubio, ipso Domino perhibente, : « Qui vult, inquit, venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, quotidie, et sequatur me . » Quae nimirum crux sanctum Domino jure vocatur, quia per eam mundus, qui adeo profanatus fuerat, benedicitur. Sed quia prolixius alibi de sancta ac pretiosa cruce conscripsimus, ne fortassis eadem hic contingat obrepere, ista duntaxat in hoc epistolari compendio sub celeritate decursa, sufficere judicamus. Hoc vitae tuae signum, fili charissime, sicut in fronte depingis, ita nihilominus cordis tui liminibus imprime; quod ultor angelus cernens, sine tua non tardet laesione transire . Haec philacteria prae oculis tuis sine cessatione dependeant; haec stigmata corpus tuum undique, sicut Apostolus de se testatur, inurant: « Ego, inquit, stigmata Jesu in corpore meo porto . » 212 Frange jejuniis corpus, propriis voluntatibus abstine, alienae te jussionis imperio promptissima devotione substerne, procacis linguae petulantias modesta silentii censura cohibeat, jocosi sermonis lenocinia non erumpant, illices carnalium passionum motus districtae continentiae rigor elidat, ut qui nunc Christo sponte commoreris, quanto gravier crux ejus in tua conversatione conspicitur, tanto tibi plenior resurrectionis ejus gloria cumuletur.
(Gen. XII) (Gen. XII) (Ephes. III) (I Cor. I) (Joan. XVI) (Ibid.) (Prov. XIV) (Zach. XIV) (Luc. IX) (Exod. XII) (Gal. VI)
[ f., pertinet]