X.  Privilegium confirmans libertatem et omnia bona Ecclesiae Majoris Monasterii.   (Anno 1145, April. 9.) [BOCHELLUS,  Gregorii Turonensis Opera.  Paris, 1610, in-18. Append., p. 130.]
EUGENIUS episcopus, servus servorum Dei, GARNERO abbati Majoris Monasterii Beati Martini, ejusque fratribus tam praesentibus quam futuris regularem vitam professis in Christum.
Cum universis Catholicae Ecclesiae filiis debitores ex injuncto nobis a Deo apostolatus officio existamus, illis tamen qui ad sedem apostolicam specialius pertinere noscuntur, propensiori nos convenit charitatis studio imminere. Proinde, dilecti in Christo filii, vestris justis postulationibus debita benignitate gratum impertientes assensum, tum pro beati Christi confessoris Martini devotione ac reverentia, tum pro verae religionis praerogativa, praefatum monasterium ab eodem glorioso confessore Christi Martino aedificatum, ad exemplar praedecessorum nostrorum sanctae memoriae Urbani, Paschalis et Calixti secundi Romanorum pontificum in apostolicae sedis tutelam et protectionem suscepimus specialiter confovendum, statuentes ut quascunque possessiones, quaecunque bona idem coenobium inpraesentiarum juste et canonice possidet, aut in futurum concessione pontificum, largitione regum vel principum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, Deo propitio, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata permaneant. In quibus haec propriis duximus exprimenda vocabulis: In pago Carnotensi, ecclesiam Sancti Martini de Valle cum ecclesiis, decimis, et omnibus ad ipsam pertinentibus. In pago Suessionensi ecclesiam Sanctae Mariae de Castellione cum pertinentiis suis, et ecclesiam Sanctorum martyrum Rufini et Valerii cum omnibus ad ipsam pertinentibus. In episcopatu Tricassino ecclesiam Sanctae Mariae de Ramerenco cum ecclesiis, decimis et omnibus ad ipsam pertinentibus; ecclesiam Sancti Stephani de Arcensi cum pertinentiis suis; ecclesiam Sancti Petri de Rassermis cum pertinentiis suis; ecclesiam Sanctae Susannae, ecclesiam Sancti Naboris cum earum pertinentiis. In episcopatu Constantiensi ecclesiam Sancti Germani de Healvilla; ecclesiam Sancti Petri de Buevilla; ecclesiam Sancti Petri de Herevilla, et partem decimae quam habetis in parochia de Guastevilla; ecclesias quoque de insula Greneliaci, S. Petri Portuensis, Sanctae Mariae Torevillae, Sancti Sansonis, Sanctae Trinitatis, S. Andreae, Sancti Martini de Laberlussa cum earum pertinentiis. In episcopatu Exoniensi Harpeford et nota Wella. In episcopatu Lincolniensi Vuingla; in episcopatu Burdegalensi ecclesiam S. Dionysii cum pertinentiis suis. In episcopatu Vasatensi ecclesiam Sanctae Mariae Magdalenae cum pertinentiis suis. In episcopatu Parisiensi ecclesiam Sancti Nicolai de Gunsiaco cum pertinentiis suis. In episcopatu Aterensi ecclesiam S. Martini de Castello Goscelini cum omnibus pertinentiis suis, et ea quae habetis in ecclesia Sanctae Mariae ejusdem castri; ecclesiam de Miniaco de Podrohoit . . . . . cum omnibus ad eam pertinentibus; ecclesiam Sancti Petri de Imphintic cum pertinentiis suis, et ecclesiam de Talenceac cum pertinentiis suis, et ecclesiam quam habetis in castro de Ploasmel. In episcopatu Cenomanensi ecclesiam Sancti Hippolyti de Vivonio cum ecclesiis, decimis et omnibus ad ipsam pertinentibus; ecclesiam Sancti Albini de Vineis; ecclesiam Sanctae Mariae de Noio cum pertinentiis earum. In episcopatu Pictaviensi, ecclesias de Quidmicheriis cum pertinentiis suis: salva episcoporum, in quorum parochiis praefatae ecclesiae sitae sunt, canonica justitia. In parochialibus vero ecclesiis quas tenetis, presbyteros eligatis, quibus, si idonei fuerint, episcopi parochiae curam committant, aut ejusmodi sacerdotes de plebis quidem cum episcopo rationem, vobis autem pro rebus temporalibus debitam subjectionem exhibeant. Obeunte vero te nunc ejusdem loci abbate, vel tuorum quorumlibet successorum, nullus ibi qualibet subreptionis astutia seu violentia praeponatur, nisi quem fratres communi consensu, vel fratrum pars consilii sanioris de collegio vestro donec ibi idoneus inventus erit, secundum Dei timorem et beati Benedicti Regulam providerint eligendum. Electus ad Romanum pontificem vel ad quem malueritis, catholicum episcopum secundum constitutionem praedicti domini nostri Paschalis papae consecrandus accedat; qui apostolicae sedis fultus auctoritate, quod postulatur indulgeat. Chrisma, oleum sanctum, ordinationes monachorum qui ad sacros fuerunt ordines promovendi locorum vestrorum fratres ab episcopis in quorum dioecesibus sunt acceptati, si quidem gratiam atque communionem apostolicae sedis habuerint, et si eam gratiam sine pravitate noluerint exhibere a quo maluerint catholico episcopo consecrationis sacramenta suscipiant. Sane missas publicas per archiepiscopum aut episcopum quemlibet in praefato monasterio celebrari, aut stationem fieri omnimodo prohibemus, ne in servorum Dei recessibus popularibus occasio praebeatur ulla conventibus. Interdicimus etiam ne quis ejusdem loci monachos in aliquam ecclesiam ad stationem, aut exsequias celebrandas, praeter suam et abbatis voluntatem, compellat. Adjicientes et cupientes ne quisquam deinceps archiepiscopus aut episcopus Beati Martini Majus Monasterium, aut ipsius Majoris Monasterii monachos pro ulla causa ullo in loco excommunicare praesumat. Sed omnis eorum causa gravior ex apostolicae sedis judicio pendeat. Nec cellarum vestrarum ubilibet positarum fratres pro qualibet interdictione vel excommunicatione divinorum officiorum suspensionem patiantur. Sed tam monachi quam et famuli eorum, et qui se monasticae professioni devoverunt clausis ecclesiarum januis, non admissis dioecesanis, divinae servitutis officia celebrent, et sepulturae debita peragant. Ad haec adjicimus ut idem Beati Martini monasterium ab omnium mortalium subjectione liberum, Domino annuente, permaneat; solique Romanae Ecclesiae subditum de tanta libertate atque auctoritate gaudeat. Confirmamus etiam vobis universa quae per authentica praedecessorum nostrorum Romanorum pontificum privilegia confirmata sunt. Nulli ergo omnino hominum liceat praefatum monasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auferre, vel ablatas retinere, minuere, vel temerariis vexationibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum, pro quorum sustentatione et gubernatione concessa sunt, usibus omnimodis profutura, salva in omnibus apostolicae sedis auctoritate. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione congrua emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat; et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni subjaceat. Cunctis autem eidem loco justa servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen. Ego Eugenius catholicae Ecclesiae episcopus ss. Ego Gregorius presbyter cardinalis tit. Sancti Calixti ss. Ego Guido presbyter cardinalis tit. Sanctorum Laurentii et Damasi ss. Ego Manfredus presbyt. cardinalis tit. Sanctae Savinae ss. Ego Alibertus presbyter cardinalis tit. Sanctae Anastasiae ss. Ego Petrus diaconus cardinalis Sanctae Mariae in Ego Ubaldus presbyter cardinalis tit. Sanctae Crucis in Jerusalem ss. Ego Guido presbyter cardinalis tit. Pastoris ss. Ego Conradus Sabinensis episcopus ss. Ego Theodewinus . . . . . . Sanctae Rufinae episcopus ss. Ego Petrus Albanensis episcopus ss. Ego Gregorius diaconus cardinalis Sanctorum Sergii et Bacchi ss. Ego Guido diaconus cardinalis Sanctorum Cosmae et Damiani ss. Ego Octavianus diaconus cardinalis Sancti Nicolai in Carcere Tulliano ss. Porticu ss. Ego Rodolphus diaconus cardinalis Sanctae Luciae in Septa Solis ss. Ego Gregorius diaconus cardinalis Sancti Angeli ss. Ego Joannes cardinalis Sanctae Mariae Moriae ss. Ego Astaldus diaconus cardinalis Sancti Eustachii juxta templum Agrippae ss. Ego Berardus diac. cardin. sanctae Romanae Ecclesiae ss. Ego Bernardus diac. cardin. sanctae Romanae Ecclesiae ss. Datum apud civitatem Castellanam per manum Roberti sanctae Romanae Ecclesiae presbyteri cardinalis et cancellarii, V Idus Aprilis, indictione VIII, Incarnationis Dominicae anno 1145, pontificatus vero domni Eugenii III papae anno primo.
( sic )