EPISTOLA LVI. AD GUILLELMUM.  De comite excommunicato, qui sacris se immiscebat. De presbyteris incontinentibus, et de lapsis sacros ordines habentibus .
Domno et Patri reverendo abbati GUILLELMO, frater ANSELMUS, in hac vita diuturnam prosperitatem, in futura aeternam felicitatem.
Ex quo vestra probitas mihi suam dignata est praebere notitiam, tantam ejus concepi dilectionem ut semper ejus mihi dulcis sit memoria. Quod expertus sum non immerito fuisse, quoniam et vitam vestram 332 amore et reverentia dignam agnovi existere; et paternitatem vestram non sine affectu dilectionis erga parvitatem meam esse. Saepe namque fratres a vobis venientes, me non solum sanctitatis vestrae relatione aedificaverunt, sed et dignationis vestrae salutatione honoraverunt. Quare licet quidquid est in me toto minime possit tantis meritis respondere; meum tamen est, quantum amoris et reverentiae possum, exhibere. Sed haec Deo in nobis servanda et augenda committens, ad ea de quibus meam parvitatem vestra consulere dignata est prudentia, non praesumendo, sed obediendo respondebo; forte non quod sufficiat, sed quod mihi videtur. Comes quidem vester, qui excommunicatus vobis divina celebrantibus se miscet, mihi videtur humiliter admonendus; ne contemnendo sententiam eorum, in quibus Deus affirmat se audiri cum audiuntur, et sperni, cum spernuntur; se ligare, cum ligant et solvere, cum solvunt; aggravet super se Dei judicium, a quo fugere nusquam homo potest. Quare melius illi esset, ut per salubrem humilitatem abstineat ab his, a quibus cum apostolica segregat sententia, quam per praesumptionis contemptum se ingerat in illa, quae nunquam nisi per humilitatem quaesita prosunt, et semper inordinate praesumpta obsunt. Nec debere enim nullo suo commodo, et gravis imo suo malo cogere vos ut, cum eum offendere nolitis, Deum et sedis apostolicae auctoritatem graviter irritetis: ad quos placandos illum adjutorem habere non possitis. Facilius quoque atque benignius apostolicum ejus rationes suscepturum, si suam illum sententiam cognoverit reveritum. Quod si comes idem hanc admonitionem respuerit, scitis quia plus est Deus timendus quam homo. Quapropter aut secundum jam prolatam apostolicam sententiam, erga illum agendum, aut ipsum apostolicum, sive aliquem ejus vices gerentem, de hoc ipso denuo consulendum existimo. De presbyteris vero, qui se aperte reproba libidinis conversatione Deo reprobabiles exhibent; omnino tenendum est quod apostolica providentia ecclesiastico justoque judicio et rigore constituit. Nempe nullatenus convenit ut ibi reverenter astetur, ubi pertinaciter aperta et impudenti libidine fetentes, Dei et sanctorum prohibitionem contemnendo, sacris altaribus deserviunt; imo non deserviunt sed quantum ad ipsos commaculant. Non quo quis ea quae tractant, contemnenda, sed tractantes exsecrandos existimet: ut qui Dei et angelorum praesentiam non reverentur, vel hominum detestatione repulsi, sacra contaminare desistant. Nec ullatenus oportet ut illi sint consortes de altari participantium, qui per immunditiam se faciunt exsortes altari deservientium. De lapsis autem sacros ordines habentibus, et spontanea humilitate secrete quibus debent confitentibus, nequaquam est asserendum quod eisdem ordinibus amplius uti nullatenus possint, si per sacrificium spiritus contribulati, cordisque contriti et humiliati Deum placantes , ad virtutum profectum studiose contenderint. Nam nec apud Deum reprobatur officium alicujus propter culpam, quam ipse ignoscit; nec apud homines decoloratur sacri ordinis dignitas propter personam, cujus ipsi peccatum non cognoscunt: quibus duabus causis carnalis lapsus prohibet ad sacros ordines accessum et reditum. Sed quoniam ferme semper occultum est, quorum remissae sint iniquitates, et quorum tecta sint peccata ; quorum vero minime: tutius semper est conscium sibi criminis, ab his quae placitum Deo personam exposcunt, per laudabilem humilitatem abstinere, quam per culpabilem securitatem praesumere. Illud namque semper potest, Deo non improbante; hoc vero non debet, nisi Deo approbante. Qui autem huic sententiae, quae ad sacri ordinis officium reditum post lapsum concedit; nequaquam alia ratione nisi auctoritate fulciatur, scilicet Scripturarum , vult consensum attribuere: legat epistolam beati Calixti papae directam universis episcopis per Galliam constitutis et beati Gregorii papae ad Secundinum inclusum: ubi ipsi hanc sententiam sic firmis et pene eisdem rationibus et auctoritatibus confirmant, ut nullatenus aliorum probatione indigeat. Sed quoniam idem B. Gregorius idipsum in aliis suis quibusdam epistolis studiose prohibet, ne sibi ipse contrarius sit, de apertis quidem prohibuisse, de occultis vero, post dignam poenitentiam concessisse intelligitur. Nam crimen quod a Deo non imputatur, nec ab hominibus esse putatur, non reprobat nec decolorat, ut jam dixi; cum tamen in tali re cuique tutius sit coram Deo sibi plus timere quam confidere. Prohiberi autem invitum debere, qui occultum crimen humili confessione sponte et occulte detegit, minime existimo, ne multis obstruatur via salubris confessionis, qui potius eligerent penitus in mortem occultari, quam hac occasione in certitudinem vel suspicionem alicujus criminis adduci. Nec illi, cui confitetur, statuitur ad peccatum, si confitentem absque ejus consensu cessare a sui ordinis officio non cogit; sed potius magni criminis reus esse videtur, si cogit, quia sic et confitentem poenitere confessionis, et plures nondum confitentes horrere confessionem compellit. Nam satis patet quam minus malum sit cuilibet peccatori ad altare cum amore confessionis peractae et spe misericordiae humili mente accedere, quam se cum odio confessionis et desperatione veniae indurato corde, desiderio aut etiam actu ingerere. Ille itaque cui confessio fit, nequaquam particeps aestimandus est minoris culpae, in qua alium permittit, non consentiendo, sed majorem prudenter praecavendo; majoris vero criminis auctor esse videtur, ad quos multos impellit, etiamsi non volendo, tamen inordinate plus quod minus, quam quod majus erat, timendo. Sed manifestum est quia illi, qui humili contritione superbam verecundiam conculcando semetipsos judicantes, indicenti cessationem sponte consentiunt: multo tutius ministrant permissi seu etiam jussi, quam illi qui verecundia humana inter Deum et se juste judicare refugiunt; licet is cui confitentur, valde periculosius prohibeat istos invitos, ut supra dictum est, quam illos spontaneos. Et cum utrisque necessarium sit vel ad tempus abstinere, puto quia illi, qui non libenter cessant, ad quod non bene properant, sunt tantum relaxandi; hi vero qui sponte abstinent, ad quod non praesumant, etiam revocandi. Nam in illis, si revocentur, obedientiae tegmine praesumptio palliatur; in istis vero humilitas obedientiae robore adjuvatur. Quae revocatio non indifferenter, sed magna praelati confessionem suspicientis discretione facienda est. Saepe namque contingit ut quis non per immensum criminis horrorem, et per vim humilitatis humanam verecundiam superet; sed per stultitiae tenebras et impudentiae duritiam, foeditatem sceleris et pudorem non sentiat, et per negligentiam officium suum non appetat. Qui autem hujusmodi est, nunquam ad sacrum officium suum aut vocandus aut revocandus est. Sed cum pro ipso poenitente supplicat humilitas, suggerit contritio, intercedit vitae mutatio: tunc nimirum si praelatus non tam de meritis aliquibus, quam de magna misericordia et de multitudine miserationum Dei illum confortans, ad sui usum invitet officii, puto quia non tam temere quam prudenter egisse videatur. Est enim saepe in hujusmodi praevenienda pusillanimitas, excludenda contemptus suspicio, ostendenda benevolentia, exhibenda compassio. Hoc enim modo qui tales sunt quanto benignius, tanto efficacius ad perfectionem provocantur, et tanto strictius in bono proposito ligantur. Potui plura de scriptis Patrum his intexere; sed quia epistolaris brevitas, quae jam se nimis extendi reclamat, non consentit, simpliciter quid de interrogatis sentirem, paternitati 333 vestrae jussus exposui. Omnipotens Dominus vos, et in his et in omnibus quae vobis agenda sunt, sic in rectitudine veritatis dirigat, ut pro eis seipsum vobis retribuat. Si praesens essem coram vobis, et coram sancta congregatione vestra supplici mente corpus totum prosternerem, et ut me bonorum quae Deus operatur in vestro monasterio, in perpetuum participem in fraterna charitate concederetis, peterem. Sed quoniam ego hoc non possum, praesumo non de meis meritis, sed de vestra sanctitate rogare ut vos hoc pro me non humiliato corpore, sed benigna morte ab eisdem filiis vestris mihi petatis et cum illis concedatis. Valete.
(Psal. L, 19) (Psal. XXXI, 1) (de qua multa bona a
multis concorditer audio)