EPISTOLA CCCLXV. HERVEI CLERICI AD THOMAM CANTUAR.
Modestissimo domino suo THOMAE, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, suus HERVEUS, salutem, et sincerae charitatis obtentum.
Est unde respirare possit ac debeat animus tuus, hactenus enormitate rerum concussus. Convalescit enim et reintegratur aliquandiu languens, et impudenter lacerata sponsa Christi sacrosancta, et religionis mater Ecclesia, quae te suo regeneratum ex sinu, alimentis quoque suis affluenter educatum, sponsi tandem favore et gratia in eminenti suae sollicitudinis specula collocavit antistitem: ubi quia te vigilem, fidum, et conformem languoris et laesurae suae consortem invenit, reformationis, quam pro Christi accipit clementia, merito non relinquit extorrem. Hoc enim in se continet maternae pietatis jus et privilegium, ut filiorum fletus convertat in risum, eos amplectendo propensius, quorum favorabiliores agnoscit fletus. Quid favoris tibi parturiverit oppressio, quam pertulisti novit longe lateque per diversos mundi tractus diffusa catholicae sanctitatis religio: omnis, ut arbitror, lingua novit et natio, quot in locis favor hilaris tui colit memoriam, ubi potestas duplicata nullam fecisset notitiam. Plus tibi profuit nata turbatio, quam profuisset quietis continuatio. Olim insolens et erroneus amicorum copia fortunatus credebaris, donec sua sors nubila detraxit, et te manifestis errasse monstravit indiciis. Nam quos arridentis fortunae longa tempora promiserant immotos, hos mutatae sortis momentum levi turbine discussit, et suos esse docuit, non tuos. Et talium tamen confidentia, elatio forsitan est et insolentia. Haec eliminavit et his similia non infructuosa sortis adversitas, insolentiam humiliatione, errorem discretione commutans, instructiorem suis circumquaque te reddens aculeis. Quae, quamvis paucos sincerae fidelitatis ostenderet amicos, eos tamen a fallacibus et fortuitis distinguens, cautionis et experientiae plurimum solertiae tuae thesauris accumulavit. Te tibi quoquo solito notiorem exhibuit, et quomodo de domestico cordis tui vigore confidas, experimentis edocuit. Sane quam saevientis fortunae nondum attentata scrutiniis mens molliter illusa et arroganter sibi blandita spoponderat constantiam, quantam qualemque repereris, dum flagitiosa fatorum injuria, auraeque vitalis immineret jactura, ipsa tibi fida describas memoria, qui melius nosti. Notitiamque tui et tuorum ne parvi pendas, quam obtulit examinatrix adversitas. Porro multipliciter examinatum reverenter approbat, et veneratur te nostrae conversationis hominum pars potissima. Is praesertim, cujus praeeminens est auctoritas, qui te speciali praerogativa inter probatissimos sanctae matris Ecclesiae filios plenae devotionis et charitatis amplectitur brachiis, et in omnem destinat venerationem. Exinde tibi spes surgat, erigatur mens pressa molestiis, respirent praecordia sepulta doloribus: pax in januis est. Succidit Deus arborem, quae fructus faciebat amaros. Cujus ex radice novella licet plata surrexerit, rore tamen coeli non adjuta, nec radices agit, nec ramos diffundit, nec incrementum recipit, sed arescit. Marcescens modo folium, quod induit, jam oneri sibi est, non honori. Vix stanti terra relinquetur, quam se inutiliter occupasse publice clamatur. Ipse quidem cujus ope pullulavit et stat haec marcida planta, incolis infestus et indigenis in propria plurimum defensione laborat. Exstat oriens ex alto supremus paterfamilias, insipidae succisor arboris, qui suos inducturus agricolas hoc plantationis genus radicitus evellet, nec impunitum ejus praeteribit auctorem. Dominus exercituum faciet haec. Cujus ira cum exarserit in brevi, beati omnes qui confidunt in eo. Confidenter igitur hilarescat anima tua, nec confusionis quidquam in tuis visceribus resideat. Dominus Deus noster, et qui non deserit sperantes in se. Ortae pridem tempestatis horror aurae levioris intervallo detumuisse videri poterat, cujus si rediviva caligine nubila nondum cessant, frustra fulgurationes et ceraunia superasti, si residuo procellarum leviori motu submergeris. Rate navigas integra, remis acriter insurge, portus prope est, ad quem tunc applicabis, cum disposita tibi divinitus sorte contentus omnem emergentem rerum statum in dilectione Christi tibi profuturus posueris. Scimus enim, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum. Praeteritas delicias ne doleas amissas, nec futuras mundi verearis molestias: praesentes facile transcurres varietates: Non est, crede mihi, sapientis dicere: Vivam. Sera nimis vita est crastina: vive hodie. Omnem crede diem tibi diluxisse supremum: Grata superveniet, quae non sperabitur hora. Si quadraginta dierum, nec ulterius, quasi canonicam vivendi dilationem, qui occidit et vivere facit, Deus tibi praetaxasset immutabiliter, sane nullas in barbariam fugas attentares: salubrius ad commissae tibi sinum Ecclesiae, et ad sanctorum decessorum tuorum suffragia confugeres, compunctionibus et orationibus ibidem invigilans. Parum etiam plebis strepitum, vel potentum iras abhorreres. Nec cujusque temeritatem punire contenderes: aliquid supremo judici judicandum reservares. Salubriter rebus et domui tuae disponens, de crastino supremae diei non multum sollicitus, malignantium tumultus in contemptum deduceres. Instruit Scriptura dicens: Quasi morientes, et ecce vivimus. Hujus igitur instructionis norma commonitus, vagas et turbatrices impatientiae tuae curas a corde relegans, speciosissimam et excellentem dignitatis tuae sedem jugi conversatione, officioque debito, quasi mortis sub articulo, studeas honorare. Ubi sanctorum loci suffultus patrocinio, quatenus inculpata moderatio permiserit, plenam postulantibus justitiam exhibeas intrepidus. Si quando regia sublimitas te evocaverit, pareas et reverenter accedas: verbo lenitatis et patientiae nunquam destitutus ingeniose cuncta modificare satagas. Sicubi grassantis malitiae refragata fuerit impunitas, caute sedens ad praetaxatum sanctorum recurras praesidium. Postremo si ad compositam felicitatem aspiras, aequo animo toleres oportet quidquid intra aream fortunae geritur. Perspecta poterit prodesse pagina, si non contemnitur, cujus monita sincerae fidei sunt cognita, licet minus matura, quae, quamvis canis elatrasset, prudentis tamen viri non offenderent intuitum. In quibus nimirum ejus rei veniam expostulo, quod pluralitate vocabulorum non debitam exprimo reverentiam, quam non Latinitatis regula, sed adulatrix lingua creavit. Contemplatione modernae malitiae haec utique, serene domine, vobis suggerenda disposui, quam si serena supprimerent tempora, mutaretur forsitan in aliquibus suggestio. Hac interim excitata celsitudinis vestrae prudentia alacriter exsurgat, et de bono semper procedat in melius. Valeat et in longum extendatur vitae vestrae sanitas et sanctitas, charissime domine. Item et in perpetuum vale.