XXIII. AD ARCHIEPISCOPOS ET EPISCOPOS ANGLIAE.
Quanta tempestate laboret Ecclesia atque in quanto videatur periculo constituta, vestra quos hic dolor tangit prudentia non ignorat. Et filii quidem Babylonis prospiciunt et exsultant, qui quasi certum auspicantes de procellarum quantitate naufragium, ad diripiendas sarcinas et ipsa navigii tabulata concurrunt. Nobis autem securitatem praestat divina promissio, qua portas inferi adversus eam praevalere non sinit, sed vexationis injurias victoriae certitudo compensat. Neque enim desperationi locus est, ubi causam rectitudo commendat, et virtutem patientiae firmat interim conscientia veritatis. Causae siquidem nostrae nec ignota veritas est, nec incerta justitia, sed res luce clarior et pravitatis nube negotium purgat, et omni judicium absolvit errore. Si enim persona personae comparetur, nostram perfectio scientiae et omnium virtutum format integritas, quod non magis nostrae quam adversariae quoque partis testimonio confirmatur. Alteri vero si nobilitas generis et quaesita ob hoc ipsum potentium gratia subtrahatur, non erit unde ad majestatis apostolicae fastigium audeat aspirare. Sed et si facta electionum invicem conferantur, electionem nostram omni ordine, omni solemnitate, omni denique ratione subnixam, alteram plenam impudentia constat et omni rationis adminiculo destitutam. Nunquid enim unius episcopi, ipsiusque quem nostis, et duorum cardinalium toti Ecclesiae praejudicabit auctoritas, et reprobata universitate Catholica intra quaternitatis hujus angustias coarctata credetur? Nunquid consecrationi, rite ac solemniter per eam cujus interest multitudinem celebratae, ea quae postmodum per paucas ipsasque emendicatas manus contracta est poterit praevalere? Nunquid impudentiam conjecti sibi propriis manibus indumenti minax redemptorum satellitum violentia consecrabit? Certum siquidem est Ottonem ecclesiam Beati Petri, cum ibi celebranda foret electio, armatorum copia complevisse, ut quod de meritis suis et sanctorum Patrum gratia non sperabat strictis in cervices resistentium gladiis usurparet. Denique consensu omnium in personam sanctissimi Patris Alexandri firmato, dum ipse laudabili verecundia renuit et excusat, impositumque sibi manibus fere omnium pluviale repellit, dissimulare ulterius ambitio non potuit vel differre, sed effusa temeritate nullo adhuc cardinalium, sicut dicitur, prosequente cucurrit ad cathedram, ea nimirum fiducia quod invitis armatis non posset ab inermibus amoveri. Pari quoque palatium festinatione conscendit, ut primus utramque cathedram videretur insedisse, et quem jure non poterat saltem de festinatione sortiretur ascensum, quo praedicti tres eum de tota universitate secuti sunt. Alii gladiis discurrentibus territi, cum electo suo in munitionem proximam concesserunt, ubi eos adversarius ille novem diebus obsessos gladiis tenuit et inclusos, exiguam, sicut poterant, alimoniam toto illo tempore mendicantes. Unde etiam sibi mentiendi causam componit iniquitas, asserens Ottonem, priusquam alter eligeretur, per novem dies apostolatus cathedram solitarium insedisse, quasi ille ab initio, licet renuerit, non fuisset electus, uniusque violenta possessio sanctificare injustitiam, et ambitionis audaciam valeat expiare. Porro illi de carcere beneficio senatus educti, ad locum quo apostolica insignia servabantur, Domino miserante, perducti sunt, ut electio manciparetur effectui, et electus gratiam consecrationis per manum Ostiensis episcopi, ad quem hoc jure speciali pertinebat, acciperet. Denique cardinales et episcopi, qui per diversas provincias legationis fungebantur officio, ad eum pari devotione conversi sunt; totique jam Ecclesiae Dei indubitatae tranquillitatis serenitas arrideret, nisi homo ille ad praeparatum imperatoris auxilium transfugisset. Verum ille gloriae suae et non Dei sedulus aemulator, desiderii complendi, quod de proavorum exemplo conceperat, occasionem laetabundus accepit. Nostis enim praedecessores ejus ad subjugandam ditioni suae Romanam Ecclesiam a longis retro temporibus aspirasse, ipsosque adversus eam semper vel suscitasse vel fovisse schismaticos, quo magis in jura ejus cui ipsi ministerium debebant, affectatum possent imperium exercere, eamque ad suam converso ordine non disponere, sed evertere voluntatem. Bene tamen, quoniam quisquis ad hanc de confidentia potestatis illius prorupit audaciam, in ruinam sibi factus est, caeteris in exemplum, quo confusa deinceps cessaret elatio et sua Ecclesiae Dei dignitas et reverentia servaretur. Caeterum hic blanda schismatici desperantis humiliatione seductus est, dum ille personam suam arbitrio ejus exponit et causam, neque se quidquam fore, nisi de sola ipsius voluntate, praesumit. Unde et ad pedes ejus ipsa dicitur apostolatus insignia resignasse, posteaque de manu ipsius investituram accepisse per annulum, ut, veteri scilicet quaestione composita, regnum plane de sacerdotio, de spiritualibus temporalia, de ecclesiasticis viderentur saecularia triumphasse. Indignum facinus omnibusque saeculis detestanda malitia, ordinationem scilicet divinam qualibet temeritate convertere et redemptam sanguine Christi perimere libertatem!
Praedictus itaque princeps negotium suum, tanquam sub umbra pietatis exercens, ecclesiasticum congregavit saeculari potestate conventum, ut praesumptionem schismatici illius proprio roboraret assensu, et quos posset ad obedientiam illius tyrannicae potestatis terroribus inclinaret, ea siquidem intentione ut, utriusque gladii virtute conjuncta, pristinam reformaret imperii majestatem; ut, utriusque invicem cooperante potentia, omnia regna propriae subjiciat ditioni. Porro illi quos schismatico conciliaverat necessitas aut voluntas, falsitatis et blasphemiae symbolum conscripserunt, ut quod de veritate non possunt, saltem conquisitae multitudinis suffragio praevalere credantur. Quod scriptum, si forte contigerit ad sapientiae vestrae venire conspectum, multa plenum falsitate credatis, licet, etiamsi absolutam contineret in omnibus veritatem, nihil quod ibi dispositum sit aliquem de jure sortiretur effectum. Neque enim arbitrium dici potest ad quod voluntaria partium compromissio non astringit, nec judicialis sententia quae nec ab ordinaria jurisdictione nec a delegata procedit. Sed et causam communem privata auctoritate decidere qua arrogantia praesumpserunt nobisque, tanquam inferioribus, imponere magistratum, quos divina bonitas pares ordine, et eadem spectabiles constituit dignitate? Sed neque causa dici debet, ubi inter consentientes nullum potuit esse litigium, neque sine contradictione quaestio vel formari potuit vel absolvi. Ad haec si quod de Ottone factum est ab initio forte non valuit, ex post facto istorum nullo jure valuit confirmari, cum ipse jam ab eo qui poterat condemnationis sententiam debitique poenam anathematis excepisset. Scio sapientiam vestram validioribus argumentis potioribusque rationibus abundare, ut Papiense illud conciliabulum nullius reputetis exstitisse momenti, et a vobis etiam minus intelligentium simplicitas valeat edoceri. Benedictus autem Pater misericordiarum et Deus totius consolationis, qui Ecclesiae Gallicanae solitam misericordiam benignus impendit, ut eam semper et agnitione veritatis illustret et pedes ejus a justitiae tramite nullatenus aberrare permittat. Sicut enim omnes quos ad oppressionem Romanae Ecclesiae rabida Teutonici furoris provexit invidia virtus Altissimi manifesta dejecit, sic omnibus quos devotio Gallicana suscepit victoriam semper contulit et triumphum. Cumque multis constet caeteras regiones abundasse portentis, sola Gallia monstra non habuit, sed sinceritate fidei, doctrinae veritate, virtutum quoque titulis et plurima operum exhibitione praefulsit. Unde, nunc quoque personarum penitus qualitate discussa, factisque electionum plenius exploratis, in personam sanctissimi Patris Alexandri, de vere Catholici et serenissimi regis sui beneplacito convenerunt, litterasque ejus et nuntios passim et suscipiunt et honorant. Sed quia inter ipsum et principem nostrum, Deo volente, noviter est reformata concordia, placuit ob gratiam ipsius ad momentum differre publicandae susceptionis edictum, donec iste noster Ecclesiam regni sui consuluisse posset, et quod mente concepit assensus vestri conniventia confirmasse. Neque enim prudentiam regalis excellentiae decuit aliquid super tanto negotio inconsulta vestra sapientia diffinire, ne gloriam suam alteri dedisse videretur et reverentiam vestram minoris quam debuit aestimasse. Quae tamen super hoc ipsius ab initio voluntas exstiterit, multis declaravit indiciis et expressit, quoniam Patris Alexandri nuntios et litteras cum reverentia semper excepit et gratia, nullumque se alium suscepturum, adhibita saepe coram omnibus asseveratione, praedixit. Porro litteras Otto oblatas renuit manu regia, velut immundum aliquid sordidumque, contingere, sed in contemptum ejus ligneae tabellae, quam ipse de pulvere sustulit, manibus offerentis impositas, ipse statim coram nuntio post dorsum suum quam sublimius potuit, risu multitudinis quae aderat prosequente, projecit. Ex his igitur manifestum est voluntatem ejus in favorem domini Alexandri, sine omni ambiguitate firmatam, ipsumque vestrum magis ob reverentiam quaesisse consilium quam pro absolvenda qualibet super hoc negotio quaestione. Solent enim principes dominique terrarum majora negotia quadam semper mora suspendere, ut dilatione crescat auctoritas, major laetitia desideria protracta consummet. Super quo plane cum in idem favor principis veritasque concurrant, manifeste vobis viam responsionis gratia divinae bonitatis assignat. Oportet tamen vos propter aliquos, qui inter vos sunt, sollicite providere qui se schismatico illi dicunt cognatione conjunctos, ne malignitas forte praevaleat, et eam quae ex Deo est supplantet carnis affectio charitatem. Sed cum universitas vestra convenerit, nolite quorumlibet exspectare sententias, nec eorum timeatis offensam, sed conceptum statim in virtute spiritus usurpate sermonem, ne dissimulatio vestra pravitati praestet audaciam vestroque silentio blasphemiarum primitia convalescant. Tempestivius igitur zelus justitiae per os vestrum de libertate conscientiae et confidentia veritatis erumpat, ut quasi quodam spirituali tonitruo terreatur iniquitas, et, praeparata ad subversionem fidei fallacia suffocetur. Dominus mentes vestras in bonum sua pietate dirigat et confirmet, ut Ecclesiae ejus studio vestro reformetur integritas, et quae vos tantis ultro beneficiis et honore praevenit, gratos in opportunitate sentiat et fideles.