EPISTOLA IV. AD EUGIPPIUM PRESBYTERUM.  De essentia Trinitatis, et de duabus Christi naturis.   1. 2. 3. 4.
Domino beatissimo fratri Eugippio presbytero Ferrandus exiguus, in Domino salutem.
Charissime, considera quales habeat vires ab Ariano comite nuper proposita quaestio. Sed prius quibus inter se sententiis vel dogmatibus Ariani et catholici differant, deliberemus. Ariani volunt individuam Trinitatem praedicare, sicut Scripturae praedicant unum Deum. Catholici vero praecepta legis salubriter audientes: Audi, Israel, Deus tuus, Deus unus est , ne videantur sub unius Dei religione fidem Trinitatis excludere, tres personas unius substantiae praedicantes, ipsam Trinitatem unum Deum simpliciter confitentur; et de omni sancta Trinitate sapienter dictum intelligunt: Audi, Israel, Deus tuus, Deus unus est. Ariani, Patris et Filii et Spiritus sancti tres substantias praedicant, et ideo eorum potestatem dividunt, unitatem vitant, immensitatem minuunt, et per errores majori Patri minorem Filium subjiciunt; minorem autem Filio Spiritum sanctum dicunt. Catholici e contrario Deum Patrem, Deum Filium, Deum Spiritum sanctum, ne tres Deos gentibus inducere videantur, unius esse honoris, gloriae, magnitudinis, aeternitatis, divinitatis, aequalitatis, essentiae confitentur; et nemini alterum praeponere cupientes, de Patre tamen Filium natum, de Patre et Filio Spiritum sanctum procedere sentiunt. Arianos si interrogare volueris unde sit Filius, timent dicere, de Patris essentia: ne gignentis et geniti probetur una divinitas, et confirmetur aequalitas. Timent rursus ex nihilo natum Filium profiteri, ne Creator accipiens originem similem creaturis, unigeniti privilegio spoliatus, perdat gloriam creatoris. Aliunde vero Filium natum, id est, ex aliqua subjacente materia, multo amplius timent astruere; ne videatur quaelibet res ante eum fuisse, per quem facta sunt omnia. Talibus erroribus respondent catholici: Credite quia natus est de Patris essentia: si negatis, dicite unde sit. Dicunt etiam minorem Filium, quia negant esse aequalem. Catholici vero dicunt eum secundum divinitatem aequalem, secundum humanitatem autem minorem. Aequalitas ejus secundum divinitatem non habet initium; verumtamen nec aequalitas competens divinitati, nec minoratio congrua carni habet finem. Sive ergo secundum carnem minor, secundum divinitatem dicatur aequalis, idem atque unus est Christus, vere Filius Dei, et vere filius hominis. Aequalis enim perseverans factus est minor: minor factus, permansit aequalis. Et ideo totus minor, totus aequalis: quia servatur in eo utraque natura, et quam habuit, et quam assumpsit ex matre. Alioqui si una in Christo et persona existeret et natura, non posset unus Christus uni Patri et minor et aequalis dici. Dicimus etiam de Christo quod vere unus est Christus. Sapientibus tamen mentibus, quoties audiunt, Unus est Christus, cogitare convenit quomodo sit unus; utrum unam habendo personam, an unam naturam. Si non potest dici unam habere naturam quem suscepisse alteram dicimus, potest tamen dici unam habere personam, quoniam persona illa semper manens naturae semper manentis ita mirabilem postea naturam sine persona voluntarie suscepit, ut humanam substantiam non habentem subsistentem manentemque personam, in unitatem suam suscipiens, ad se faceret pertinere; fieretque deinceps humanitas illa divina quae Dei coepisset, ex quo esse coepisset, habere personam: divinitas illa humana, quoniam sibi in unitatem personae veraciter humanam voluit adunare naturam. Dicimus ergo, Unus est Christus, unus est Deus, hominisque filius; id est, una est Christi Dei hominisque persona: non tamen dicimus unam esse Christi Dei hominisque naturam. Concordantes cum Apostolo volente probare unitatem personae: Nam in quo, inquit Corinthiis, quod donavi, si quid donavi, propter vos in persona Christi . Nunquid non melius personas diceret, si vellet in Christo duas significare substantias? Evidentem similiter adhibens differentiam substantiarum dicit alio loco: Etsi crucifixus est, ex infirmitate crucifixus est, sed vivit ex virtute Dei . Nunquid non ipse crucifixus est qui vivit? et tamen qui ex infirmitate crucifixus est, ex virtute Dei vivit. Unde ad amorem commendationemque personae unius, sic unus Christus praedicatur, ut aliquando una ejus vel humana natura vel divina commemoretur, et utraque tamen intelligatur: quoniam inest unitas, ut qui unam nominet, ambas significet. Propter quod Apostolus solam humanitatem tangit, ad Timotheum dicens: Unus est Deus, unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus . De divinitate dicit ad Corinthios: Nam etsi sunt qui dicantur dii , nobis tamen unus Deus ex quo omnia, et unus Dominus Jesus Christus per quem omnia .--Desunt reliqua.
(Deut. VI, 4) (II Cor. II, 10) (II Cor. XIII, 4) (I Tim. II, 5) (siquidem

sunt multi) (I Cor. VIII, 5)