EPISTOLA XXIX. AD GUENILONEM EPISCOPUM.
Dum abundante iniquitate charitas jam refrixit multorum, et plures laetari videmus cum male fecerint et in rebus pessimis exsultare, quando peccatis nostris republica dissipata impune perversorum grassatur insania, legumque metus aboletur, maximo debemus affici gaudio, si saltem aliquis inveniatur qui, memor futurorum, saeculi fugientis contemptum pia mente concipiat, et operante Dei gratia perfectionis apicem apprehendat. Quod mihi quia moliri visi sunt duo presbyteri nostri, quorum alter Ardegarius, alter Baldricus vocatur, unum eorum , 53 vestrae reverentiae direxi, adjuncto militari viro qui eum in itinere tueretur, ut a presbytero utriusque desiderium agnosceretis, et nuntii nostri relatione testatior eorum vita prior et praesens devotio appareret. Vestra vero prudentia relinquendi suos eis titulos copiam negavit facturam ut liberius et dictrictius institutionem beati Benedicti sequantur, nisi forte nostra parvitas auctoritatem vobis depromat absque vitio posse fieri. Id tametsi nunquam in controversiam vocatum vel audierim unquam vel magistra lectione compererim, tamen simpliciter quod sentio vestrae auctoritati aperiam. Dominus Jesus diviti legalium praeceptorum sibi observantiam arroganti et audacius quid sibi deesset percontanti: Vade, inquit, et vende omnia quae habes, et caetera , ubi aperuit voluntariam paupertatem fore fructuosam, si illud impleatur quod alibi docet: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et reliqua , quod nusquam fieri aut tutius aut melius potest quam in monasterio; ubi sic libertas voluntatis propriae pro Dei amore, quod est laboriosissimum, resecatur ut ex arbitrio prioris subjectorum actio cuncta formetur. Quanquam quidam nostrorum, exuberante Dei gratia, ingenti vigore animi consortia humana vitaverint, et praefata Dominica sententia jam impleta, solitudines penetraverint, et constanter in Dei opere pene totam aetatem consumpserint. Ab ea igitur perfectione, quam Deus etiam laicis proposuit, absit ut submoveat sacerdotes. Sed dicat aliquis: Quid plebes faciant, quarum ab eis fuerat canonice cura suscepta? Nimirum qui hos ad implendum illud vocat quod in psalmo canimus: Vacate 54 et videte quia ego sum Deus , procurabit alios quos animabus gubernandis praeficiat. At, inquit, quemadmodum carnalem copulam non licet resolvere nisi causa fornicationis, ita susceptam semel pastoralem curam nefas est deponere quandiu ovium saluti consuli potest. Concedimus; nisi forte conjugium qui constituit ipse dissolvat, et qui regimen imposuit ipse, ut sibi liberius vacetur, id relinquere occulta inspiratione praecipiat. Namque qui jussit ut quod Deus conjunxit homo non separet, idem, quia Deus est, quoties libuit conjugia separavit; adeo ut etiam probabiles utriusque sexus personas optime noverimus, rescisso carnali commercio, in sacris locis separatim Domino militasse. Jam vero de presbyteris quid dicam, cum nullum fere monachorum reperiatur monasterium quo non aliqui eorum, saeculi tumultus declinantes, concesserint? Quos si perperam fecisse conemur asserere, obruemur eorumdem auctoritate qui nos et sanctitate superant et sapientia forte praecedunt. Neque enim frustra scriptum est: Timor Domini ipsa est sapientia, et recedere a malo, intelligentia . Siquidem, ut de conjugiis taceam quae ob Dei amorem separata sunt, quorum magna nobis suppetit copia, certe Ferrariensis monasterii, cui indignus deservio, quondam nobilis abbas et presbyter Sigulfus, qui usque ad senium canonico habitu laudabiliter vixerat, sponte se potestate exuit, et nostram, hoc est monachicam, religionem assumpsit atque donec diem obiret, suo passus est subjici discipulo, quem ipsius voluntate ac fratrum consensu imperator Ludoguicus memorato loco abbatem praefecerat. 55 Quin etiam decessor vester beatae memoriae Aldricus, qui praefati Caesaris jussu et mirabili bonorum annisu nobis, cum esset abbas, ablatus, et Ecclesiae Senonicae pontifex factus est, ad nos immutabiliter proposuerat regredi, episcopali cura omissa, quando hanc vitam, ut credimus, feliciore mutavit. Quis hos viros canones ignorasse dicat, nisi prius ipse desipiat? Profecto primordia fidei Christianae recolebant; quae beatus Lucas commendans ostendit tunc illis omnia fuisse communia, quando postquam singuli agrorum et quarumlibet possessionum pretia apostolis, prout cuique opus erat, dividenda permiserant, ipsi Deo soli vacabant, et erat eis cor unum et anima una in Domino. Nec ab hac sancta societate sacerdotes exclusos invenio, cum praefatus evangelista hinc etiam nos instruendos prospiciens, Multa, inquit, turba sacerdotum obediebat fidei . Siquidem tametsi quam longissime absumus a tam sanctorum virorum perfectione, tamen vestigia et quaedam, ut ita dixerim, lineamenta formae apostolicae retinemus, dum nemo nostrum aliquid sibi vindicat, nec in saeculares curas dissipare animum permittitur, et orationum et abstinentiae legitimam constitutionem persolvere regulari rigore, cui nos sponte submisimus, coarctamur. Nec mirandum, sed episcopaliter compatiendum vobis est, si multos monachorum experti sitis a sua professione detestabiliter deviare; cum et natura humana prona sit ad malum, et hostis noster bono semini superseminare semper gestiat zizania. Caeterum, ut mea et multorum fert opinio, nullus intra sanctam Ecclesiam ordo est ubi certius promereri 56 Deum fidelis anima possit quam si monasticae disciplinae studeat propositum integre observare. Verum ne nos magnifacere videamur, beatus Gregorius, cujus tanta in Ecclesia resplendet auctoritas, Patrem nostrum Benedictum his verbis commendat : Scripsit monachorum Regulam discretione praecipuam, sermone luculentam. Sanctus autem Benedictus sacerdotes suscipi in monasterium et posse et debere ostendit, cum quanquam non facilem, tamen eis permittat ingressum, et retinendi officium ex abbatis jussione praebet auctoritatem, quod nullo modo faceret, si soli admittendi essent criminosi. Nam et eos quidem interdum, sed difficillime, et vehementer compunctos recipimus. Venit enim filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Cum autem beatus Gregorius Regulam Patris nostri Benedicti approbat, eadem autem Regula sacerdotes cum officio suscipiendos censet, nisi qui contentioso spiritu laborat, et susceptos jam inde ab initio nostri ordinis et esse integrae vitae sacerdotes in monasterium minime dubitat. Quapropter vestra paternitas dignetur haec studiosius pertractare, et presbyteris ad melius de bono tendentibus non cunctetur licentiae aditum reserare; ne forte, quod nullatenus optamus, videamini ordini nostro provisa coelitus incrementa derogare, quem summi et optimi pontifices non solum non infamaverunt, verum etiam, ut par fuit, suis et laudibus ornaverunt et exhortationibus cumularunt. Neque enim sacrorum canonum suspicienda censura, quantum dispicere valuimus, usquam nostram infirmat sententiam, quam et auctoritate divina et praeclaris exemplis roborandam 57 curavimus. Illud potissimum a vestra eximietate obtinuerimus, ne nostram admonitionem gravemini: quam non venditandae scientiae studio, sed implendae charitatis officio assumptam, et rerum pondere et styli lenitate satis, ut opinor, apparet.
(nam alterum inevitabilis necessitas retinebat) (Matth. XIX) (Matth. XI) (Psal. XLV) (Job. XXVIII) (Act. VI) (S. Greg.,
lib. III Dialog., cap. 36) (Matth. XVIII)