IV.  Ad Gerlandum.--De sanctissimo Eucharistiae sacramento.   (MABILL.,  Analect.  nov. edit., p. 475.)
GERLANDO, scientia trivii quadriviique onerato et honorato, HUGO METELLUS, verba sacrae Scripturae triturare et diligenter cribrare.
Affirmant medici ex superfluitate humorum tumorem nasci in carne. Asserunt Scripturae ex superabundanti scientia elationem crescere in mente. Certum est autem te plurimum valere, manifestum est te multiplici scientia pollere. Cavendum est itaque tibi ne scientia qua polles te polluat, et crimen laudi tuae admisceat. Intellige quae dico. Verba quae seminas in populo de corpore et sanguine Domini, haeresim sapiunt, plurimosque, te duce, in abyssum erroris traxerunt. Confidis in verbis Augustini. Ne confidas. Non est tecum in hac sententia. Erras tota via. Asseris cum beato Augustino verba Domini loquentis ad discipulos de corpore et sanguine suo figurata esse. Aliud enim verba Domini sonant, et aliud figurant. Asseris quod ille asseruit; sed non sentis quod ille sensit. Ille enim sensit Dominum dixisse et sensisse de spirituali comestione, quae communis est solis bonis; et non de sacramentali, quae communis est bonis et malis, quod declarant sequentia verba Domini dicentis: Qui manducat corpus meum, et bibit sanguinem meum . Multi enim manducant carnem Christi, et non sunt membra Christi. Detruncato uno capite hydrae repullulant plurima fidei orthodoxae contraria. Item obvias: Quod fit in altari sacramentum est; sacramentum sacrae rei signum est; signum autem signatum non est. Esto: assentio. Sacramentalis Christi incorporatio signum est unionis, qua unimur et uniemur cum Christo; nec ista est illa; sed differunt inter se signum et signatum. Unde Augustinus: Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Vel, sacramentum nomen est sumptum a secreto, et secretum est quod fit in altario. Non enim apparet quod est vel quod significat. Aliud siquidem est, quam quod species repraesentat. Ut video rodis crustam, sed non tangis micam. Auctoritati Augustini niteris, sed deciperis. Augustinus enim quem tibi parasti advocatum, si bene investigaveris, reperies tibi contrarium. Audi ipsum declamantem in quodam psalmo ad confusionem tuam tuique similium: « Ipsum sanguinem, inquit, quem fuderunt Judaei persequentes, postmodum biberunt Judaei credentes. » Animadverte etiam quid David coram Achis rege Geth fecerit, qualiter manibus suis se portaverit, et quomodo beatus Augustinus in expositione tituli tricesimi tertii psalmi exposuerit. Ne sis rex Achis, ne dicas: « Quomodo est, quomodo aliquis seipsum ferre potest. » Ne dicas: Si verum corpus Christi est, in diversis locis eodem tempore esse non potest. Si enim hoc dixeris, ore tuo te condemnabis. Non enim negabis Virginem peperisse; non negabis Christum, clausis januis, ad discipulos intrasse. Si enim illud negatur, quia naturae non concordat, et ista negari debent, quia natura repugnat. Acquiesce, requiesce. Si enim quaeris similia, non sunt singularia; si rationem, non sunt admiranda. « Fides, ut ait beatus Gregorius, non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum. » Et beatus Augustinus: « Noli, inquit, quaerere ordinem naturae in Christi corpore, cum ipse partus sit ex virgine. Hic natura obstupescit, ordinemque suum perdit. Christus ex Virgine, Christus ex pane. Turbatur lex naturae. » Quod si panis sanctificatus non corpus Christi, sed figura corporis Christi est, ut asseris, ut fert tecum multorum opinio, imo multorum errantium multus error; valde miror, cur Apostolus tantopere prohibeat, ne quis indigne ad illum accedat. Si quis, inquit, indigne sumit, judicium sibi manducat et bibit . Quare hoc? quia corpus Domini non dijudicat, sed quasi communem aliis cibis comparat. Eapropter multi indigne sumentes fiunt infirmi, et moriuntur multi. Quod si panis altaris simpliciter panis, ut dicis, per verbum Dei et orationem sacerdotis sanctificatus habet tantam efficaciam, ut possit debilitare et ad somnum mortis conducere: hoc cur non potest panis mensae nostrae sanctificatus sacerdotis oratione? de quo Apostolus ad Timotheum ait: Omnis creatura Dei bona est, et nihil rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur. Sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Verbum enim sanctificat, oratio impetrat. Panis ille, panis et iste; sanctificatus ille, sanctificatus et iste. Quare plus potest ille quam iste? Quare ille potest peccata relaxare, non iste? Si nescis, aperiam tibi. Super altare qui sanctificat et qui sanctificatur, idem est. Idem est sacerdos et oblatio, idem qui immolat et qui immolatur, idem Deus et homo. Haec sunt Dei magnalia, nomen ejus elevantia; non impossibilia, sed terribilia; nec argumentis discutienda, sed fide veneranda. Quid terribilius quam quod, orante beato Gregorio, panis altaris accepit figuram carnis? Factum est hoc a Domino pro tollendo tuo ambiguo. Redi itaque. Audi praeterea quid adhuc dicat patronus tuus Augustinus. Audi quid dicat super versum illum Psalmigraphi: Sacrificium et oblationem noluisti, corpus autem aptasti mihi : « Aptatum est, inquit, unum sacrificium, loco multorum sacrificiorum legalium. Quod unum? Corpus scilicet Christi, quod nostis, quod non omnes nostis: et utinam qui nostis, non ad judicium noveritis! » Tria proponit: corpus Christi quosdam nosse, quosdam non nosse; et optat ut qui norunt, non ad judicium noverint. Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit. Et paulo post idem ibidem: « Quod accipimus novimus, et quem non nostis noveritis, et cum didiceritis, non ad judicium percipiatis. Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit. » Ne arbitreris hoc eum dixisse de pane altaris sanctificato, sed de corpore Christi vero. Si enim panis tantum esset, quis panem non cognosceret? Cur panis dicitur, et non omnes illum nosse. Sed sine dubio in specie panis corpus Christi esse intellexit, et ideo indigne sumentes ad judicium sumere dixit. Redi ad te, frater, redi, revoca animum tuum in regionem longinquam peregre profectum; noli comedere siliquas porcorum, noli comedere quisquilias frumenti. Nonne vides mane sole oriente primum illuminari montes, postmodum valles. Nonne vides religiosos viros et magni nominis doctores in hac sententia stare, in hac fide perstare, panem altaris sanctificatum, non jam panem, sed vinum corpus Christi esse? Quod si verum est, imo quia verum est pro fide Petri sustentanda Christum Patrem rogasse; et si verum est, imo quia verum est, fidem Petri de corpore et sanguine Domini ab eo derivatam usque ad tempora nostra per successiones apostolicorum virorum manasse intemeratam; quia, inquam, verum est, cessa ab errore tuo, imo horrore, et festina fidem Petri, fidem sedis Romanae excrustatam per te in te reformare, et te matri Ecclesiae counire. Sanctorum Patrum sedis Romanae super hac fide plurima exempla possem in medium adducere; sed quia in alia epistola tibi notificanda coadunavi, et congregavi, supersedendum hic existimavi.
(I Cor. X) (ibid.) (I Tim. IV) (Psal. XXXIX)