EPISTOLA I. ALDHELMI AD GERUNTIUM.
Domino gloriosissimo, occidentalis regni sceptra gubernanti, quem ego, ut mihi scrutator cordis et rerum testis est, fraterna charitate amplector, Geruntio regi, simulque cunctis Dei sacerdotibus per Domnonia conversantibus, Aldhelmus, sine meritorum praerogativa abbatis officio functus, optabilem in Domino salutem.
Nuper cum essem in concilio episcoporum, ex tota pene Britannia innumerabilis Dei sacerdotum caterva confluxit, ad hoc praesertim congregata, ut pro Ecclesiarum sollicitudine et animarum salute ab omnibus decreta canonum et Patrum statuta tractarentur, et in commune, Christo patrocinium praestante, conservarentur. His igitur rite precatis, omne sacerdotale concilium, meam parvitatem pari praecepto et simili sententia compulerunt, ut ad vestrae pietatis praesentiam epistolares litterarum apices dirigerem, et eorum paternam petitionem, salubremque suggestionem, per scriptae stylum intimarem, hoc est, de Ecclesiae catholicae unitate et Christianae religionis concordia, sine quibus otiosa torpescit, et merces futura fatiscit. Quid enim prosunt bonorum operum emolumenta, si extra catholicam gerantur Ecclesiam, etiam si aliquis actualem rigidae conversationis regulam sub disciplina coenobii solerter exerceat, aut certe, cunctorum mortalium contubernia declinans, in squalida solitudine remotus contemplativam anachoreseos peragat vitam? Igitur ut certius vestra sagacitas animadvertere queat pro quibus causis mea mediocritas scripta direxerit, compendiose et breviter enucleabo. Auditum namque et diversis rumorum relativis compertum nobis est quod sacerdotes vestri in catholicae fidei regula, secundum Scripturae praeceptum, minime concordent, et per eorum simultates et pugnas verborum, in Ecclesia Christi grave schisma et crudele scandalum nascatur, quod Psalmographi sententia testatur dicens: Pax multa diligentibus nomen tuum, et non est in illis scandalum. Pacem quippe religionis pia concordia copulat, sicut charitatem dira contentio contaminat. Nam ad unitatem fraternitatis rectae fidei sectatores Psalmista hortatur, inquiens: Deus qui habitare facit unanimes in domo. Domus vero haec, secundum allegoriam, Ecclesia per totos mundi cardines diffusa intelligitur. Haeretici namque et schismatici ab Ecclesiae societate extranei, per contentionum argumenta, in mundo pullulantes, et, veluti horrenda zizaniorum semina in medio fecundae segetis sata, dominicam messem maculant. Sed hujuscemodi altercationis opprobrium apostolica compescit buccina. Qui vult, inquit, contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus, nec Ecclesia Dei, quae non habet maculam aut rugam. Pacem namque, Catholicorum matrem, et filiorum Dei genitricem esse, evangelica promulgant oracula: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Unde Domino et Salvatore nostro a summo coelorum fastigio descendente, ut chirographum protoplasti deleret, et mundum pace suquestra reconciliaret, angelica cecinit melodia: Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Et Psalmista: Fiat, inquit, pax in virtute tua, et abundantia in turribus tuis. Denique rumor Ecclesiae fidei contrarius longe lateque percrebuit, quod sint in provincia vestra quidam sacerdotes et clerici tonsuram sancti Petri apostolorum principis pertinaciter refutantes, seque tali excusationis apologia pertinaciter defendentes vivunt, quod auctorum et praecessorum suorum tonsuram imitentur, quos divina illustratos gratia fuisse grandiloquis assertionibus contestantur, qui si a nobis sollicite sciscitentur quis primus auctor rasurae hujus et tonsurae exstiterit, omnino aut veritatem ignorando, aut falsitatem dissimulando obmutescunt. Nos autem, secundum plurimorum opinionem, Simonem magicae artis inventorem hujus tonsurae principem fuisse comperimus, quia qualem quantumque necromantiae fallaciam contra beatum Petrum fraudulenter machinaretur, certamen apostolorum et decem libri Clementis testes sunt; nos, inquam, secundum sacrosanctam Scripturae auctoritatem, de tonsura nostra veritatis testimonium perhibentes, diversas ob causas Petrum apostolum hunc ritum sumpsisse asserimus primitus ut formam et similitudinem Christi in capite gestaret, dum, pro redemptione nostra crucis patibulum subiturus, a nefanda Judaeorum gente acutis spinarum aculeis crudeliter coronaretur; deinde ut sacerdotes Veteris et Novi Testamenti in tonsura et habitu discernerentur; postremo ut idem apostolus suique successores et sequipedae ridiculosum gannaturae ludibrium in populo Romano portarent, quia et eorum barones et hostes exercitu superatos sub corona vendere solebant. Caeterum in Veteri Testamento tonsurae signum a Nazareis, id est, sanctis, ni fallor, sumpsit exordium. Est enim regale et sacerdotale stemmatis indicium. Nam tiara apud veteres in capite sacerdotum constituebatur. Haec bysso retorto rotunda erat quasi sphaera media, et hoc significatur in parte capitis tonsa. Corona autem latitudo aurea est circuli quae regum capita cingit. Utrumque itaque signum exprimitur in capite clericorum, Petro dicente: Vos estis genus electum, regale sacerdotium. Hoc ritu tondendi et radendi ut vitia resecentur signatur, et crinibus carnis nostrae quasi criminibus exuamur. Est autem altera crudelior animarum pernicies, quod, in sacrosancta paschali solemnitate, CCCXVIII Patrum regulam non sectatur, qui in Nicaeno concilio decennovenalem laterculi circulum per ogdoadam et hendekadam usque ad finem mundi recto tramite decursum sagaci solertia sanxerunt. Et a decima quarta luna usque ad vigesimam primam supputationis seriem, et paschalis calculi terminum tradiderunt, quem anticipare et transgredi contra jus et fas illicitum fore censuerunt. Porro isti secundum decennem novennemque Anatolii computatum, aut potius juxta Sulpicii Severi regulam, qui LXXXIV annorum cursum descripsit, decima quarta luna cum Judaeis paschale sacramentum celebrant, cum neutrum Ecclesiae Romanae pontifices ad perfectam calculi rationem sequantur. Sed nec Victorii paschalis laterculi curriculum, qui DXXXII annorum circulis continetur, posteris sectandum decreverunt. Erat namque genus quoddam haereticorum apud Orientales, quod tessareskaidekatitai vocatur, id est, quartadecimani, eo quod quarta decima luna cum Judaeis Christum blasphemantibus, et margaritas Evangelii ritu porcorum calcantibus Paschae solemnitatem peragunt, et ob hoc alieni a beata orthodoxorum sodalitate inter schismaticorum conciliabula infeliciter reputantur, quod beatum Augustinum in libro de nonaginta haeresibus scripto commemorasse memini. Illud vero quam valde a fide catholica discrepat, et ab evangelica traditione discordat, quod ultra Sabrinae fluminis fretum Demetarum sacerdotes, de privata propria conversationis munditia gloriantes, nostram communionem magnopere abominantur, in tantum, ut nec in Ecclesia nobiscum orationum officia celebrare, nec ad mensam ciborum fercula, pro charitatis gratia, pariter percipere dignentur: quin imo fragmenta ferculorum et reliquias epularum lurconum canum rictibus et immundis devorandas porcis projiciunt. Vascula quoque et phialas aut arenosis sablonum glareis, aut fulvis favillarum cineribus expianda purgandaque praecipiunt. Non salutatio pacifica praebetur, non osculum piae fraternitatis offertur, dicente Apostolo: Salutate vos in osculo sancto, nec manibus lomentum, aut latex cum manutergio exhibetur, neque pedibus ad lavacrum pelvis apponitur, cum Salvator, sindone praecinctus discipulorum pedes abluens, normam nobis tradiderit imitandi, dicens: Sicut ego feci, ita et vos facite aliis. Ast vero si quilibet de nostris, id est, Catholicis ad eos, habitandi gratia, perrexerint, non prius ad consortium sodalitatis suae asciscere dignantur, quam quadraginta dierum spatia in poenitendo peragere compellantur. Et in hoc haereticos infeliciter imitantur, qui se Katharos, id est mundos nuncupari voluerunt. Heu! heu, pro tantis erroribus! potius quam Evax! Evax! lacrymosis vocibus et querelosis singultibus lugubriter ingeminandum reor, et totum hoc contra Evangelii praecepta secundum Pharisaeorum inanes traditiones agere noscuntur, Christo veraciter astipulante : Vae vobis, Scriba et Pharisaei, qui mundatis quod foris est calicis et paropsidis. Nam Dominus cum publicanis et peccatoribus convivia celebrasse describitur, ut verus medicus purulentis animarum vulneribus divinae pietatis medicamina et coelestis clementiae cataplasma componeret. Idcirco peccatorum consortia, Pharisaeorum more, minime despexit, sed potius illam peccatricem pollutae vitae piacula lugubriter deflentem, et Dominicos pedes fusis lacrymarum imbribus humectantem, ac solutis et laxis cincinnorum crinibus tergentem solita clementia misericorditer refocillavit dicens : Remittuntur illi peccata multa, quia dilexit multum. Quae cum ita se habeant, propter communem coelestis patriae sortem et angelicae sodalitatis collegium, subnixis precibus et flexis poplitibus vestram fraternitatem adjurantes suppliciter efflagitamus, ut ulterius doctrinam et decreta beati Petri contumaci cordis supercilio et protervo pectore non abominemini, et traditionem Ecclesiae Romanae propter prisca priorum statuta vestrorum nequaquam tyrannica freti pertinacia, arroganter aspernemini. Petrus namque Dei Filium beata voce confessus audire meruit : Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni coelorum; et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelo. Si ergo Petro claves coelestis regni a Christo collatae sunt, de quo poeta ait: Claviger aethereus, portam qui pandit in aethra; quis Ecclesiae ejus statuta principalia spernens, et doctrinae mandata contemnens, per coelestis paradisi portam gratulabundus ingreditur? et si ipse potestatem ligandi atque monarchiam solvendi in coelo et in terra felici sorte et peculiari privilegio accipere promeruit, quis paschalis festi regulam et tonsurae Romanae ritum refutans, non potius se strictis nexibus inextricabiliter obligandum quam absolvendum clementer ullatenus arbitretur? Sed fortasse quilibet strophosus librorum lector, ac sagax scripturarum disceptator tali se excusationis clypeo defendat, et talis apologiae parma protegat: Ego, inquiens, utriusque Instrumenti praecepta sincera fide veneror, ac sanctae Trinitatis unam essentiam, unamque substantiam, et trinam personarum substantiam corde credulo confiteor, Dominicae Incarnationis sacramentum, et passionis patibulum, ac resurrectionis tropaeum voce libera per populum praedicabo. Supremum vivorum et mortuorum examen, quando singulis quibusque pro meritorum diversitate dispar retributio aequissimis judicii lancibus trutinabitur, diligenter denuntiabo, et hujus fidei privilegio in Catholicorum coetu glomeratus sine aliquo infelicitatis obstaculo connumerabor. Sed hujus excusationis propugnaculum, sub quo se delites cere confidunt, apostolicae castigationis balista solo tenus dirutum conquassare et confringere nitar. Ait namque Jacobus, materterae Domini filius: Tu credis quia unus est Deus, et quia per ironiam duodecim tribubus in dispersione gentium constitutis loquebatur, statim subjunxit: Bene facis; et daemones credunt et contremiscunt, quia fides sine operibus mortua est. Fides nempe catholica et fraternae charitatis concordia inseparabiliter pari tramite tendunt, sicut praedicator egregius et Vas electionis eleganter attestatur : Si noverim omnem prophetiam, et omnia mysteria, si habeam fidem, ita ut montes transferam, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Et ut brevis sententiae claustello cuncta concludantur, frustra de fide catholica inaniter gloriatur, qui dogma et regulam sancti Petri non sectatur. Fundamentum quippe Ecclesiae et firmamentum fidei principaliter in Christo et sequenter in Petro collocatum nequaquam ingruentibus tempestatum turbinibus nutabundum vacillabit, ita Apostolo promulgante : Fundamentum aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Jesus Christus. Petro autem veritas ita privilegium sanxit Ecclesiae : Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam.
(Matth. XXIII) (Luc. VII, 47) (Matth. XVI) (I Cor. XIII) (I Cor. III, 11) (Matth. XVI)