EPISTOLA XIV. DANIEL BONIFACIO. [A. D. 724.]
Venerando et amando antistiti Bonifacio Daniel plebis Dei famulus.
Quamvis, mi frater, consacerdosque charissime, te primam virtutum promereri gaudeam palmam, quia saxea steriliaque hactenus gentilium corda, fidei magnitudine fretus, fiducialiter digrediendo , vomere evangelicae praedicationis infatigabiliter subigens in glebas fertiles quotidiano labore convertere niteris, ut vere tibi aptari propheticum evangelicumque dictum possit: Vox clamantis in deserto, etc., tamen secundae portio palmae non incongrue etiam ipsis praestabitur qui tam pio, tam salubri operi congratulando, quibus valent subsidiis favent, eorumque indigentiam competentibus adminiculis supplent, quo alacrius coeptum praedicationis opus et spirituales Christo generare filios studeant. Unde et devota benevolentia pauca tuae suggerere prudentiae curavi, quo magis advertas secundum meum sensum qua potissimum ratione obstinationem agrestium convincere promptus queas. Neque enim contraria iis de ipsorum quamvis falsorum deorum genealogia astruere debes. Secundum eorum opinionem, quoslibet ab aliis generatos, per complexum mariti ac feminae, concede eos asserere, ut saltem modo hominum natos deos ac deas, potius homines, non deos, fuisse, et coepisse qui ante non erant, probes. Cum vero initium habere deos, utpote alios ab aliis generatos coacti didicerint, item interrogandi utrum initium habere hunc mundum, an sine initio semper exstitisse arbitrentur? Si initium habuit, quis hunc creavit? Cum, procul dubio, ante constitutionem mundi, nullatenus genitis diis inveniant subsistendi vel habitandi locum. Mundum enim non hunc visibilem tantum, coelum et terram, sed cuncta etiam extenta locorum spatia, quae ipsi quoque pagani suis imaginare cogitationibus possunt, dico. Quare si sine initio semper exstitisse mundum contenderint, hoc multis refutare ac convincere documentis argumentisque stude. Iterum altercantes interroga quis ante natos deos mundo imperaret, quis regeret. Quomodo item suo subdere dominatui vel sui juris facere mundum ante se semper subsistentem potuerunt; unde autem, vel a quo, vel quando, substitutus aut genitus primus Deus, vel dea fuerit, utrum autem adhuc generare deos deasque alios aliasque suspicantur, vel si jam non generant, quando vel cur cessaverunt a concubitu et partu, si autem adhuc generant, infinitus jam deorum effectus numerus est. Et quis tamen inter tot tantosque potentior sit, incertum mortalibus est. Et valde cavendum ne in potiorem quis offendat. Utrum autem pro temporali ac praesenti, an potius pro aeterna ac futura beatitudine colendi sint arbitrantur. Si pro temporali, in quo jam feliciores pagani Christianis sunt dicant. Quid autem se suis conferre sacrificiis lucri diis suspicantur pagani cuncta sub potestate habentibus, vel cur in potestate sibi subjectorum fieri permittunt ipsi dii quod ipsis tribuant. Si talibus indigent, cur non ipsi magis potiora eligunt? Si autem non indigent, superflue jam talibus hostiarum collationibus placare se deos posse putent. Haec et his similia multa alia, quae nunc enumerare longum est, non quasi insultando vel irritando eos, sed placide ac magna objicere moderatione debes; et per intervalla, nostris, id est, Christianis, hujusmodi comparandae sunt dogmatibus superstitiones, et quasi e latere tangendae, quatenus magis confusi quam exasperati pagani erubescant, pro tam absurdis opinionibus, et ne nos latere eorum nefarios ritus ac fabulas aestiment. Hoc quoque inferendum: si omnipotentes sunt dii, et benefici, et justi, non solum suos remunerant cultores, verum etiam puniunt contemptores. Et si haec utraque temporaliter faciunt, cur ergo pareunt Christianis totum pene orbem ab eorum cultura avertentibus, idolaque evertentibus? Et cum ipsi, id est Christiani, fertiles terras, vinique et olei feraces, caeterisque opibus abundantes possident provincias, ipsis autem, id est paganis, frigore semper rigentes terras cum eorum diis reliquerunt, in quibus jam tantum toto orbe pulsi falso regnare putantur. Inferenda quoque saepius iis est orbis auctoritas Christiani, in quorum comparatione ipsi paucissimi in vanitate antiqua adhuc perseverant; et ne quasi de legitimo semper a principe super ipsas gentes deorum jactitent imperio, intimandum iis cunctum prius mundum idolorum deditum culturae, donec, Christi gratia veri omnipotentis conditoris, rectoris uniusque Dei notitia illuminatus, vivificatus, reconciliatusque Deo est. Nam quod apud Christianos fidelium quotidie baptizantur filii, quid aliud faciunt, nisi a sorde et reatu gentilitatis, qua totus olim constitutus mundus est, per singulos eos purgant. Haec charitatis intuitu, frater mi, breviter tuae commemorare libuit dilectioni, et qui corporali praegravatus languore laboro ita, ut congrue illud Psalmistae dicere possim: Cognovi, Domine, quia justum judicium tuum, et vere afflixisti. Unde obnixius tuam peto reverentiam, quatenus cum his qui tecum Christo in spiritu serviunt, pro me supplicationum fundere preces digneris, ut Dominus, qui me vino compunctionis potavit, cito sua etiam anticipet misericordia, ut qui juste corripuit, clementer ignoscat, propheticumque illud sua faciat pietate me quoque gratulabundum posse cantare: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae, Domine, laetificaverunt animam meam. Opto ut in Christo bene valeas, et mei memineris, consacerdos charissime.
[ Par., aggrediendo]