EPISTOLA VI.
Minimus episcoporum ROBERTO servo Dei.
Non solum recte offerre, sed etiam recte dividere Quoties de tua fraternitate audio quod Christianam religionem deceat, quodque sequacibus imitabile in tuam possit redundare mercedem, non solum tuo nomine gaudeo, sed et capiti nostro Christo congratulor, cujus per te bonus odor, ipso donante, longe lateque diffunditur. At vero cum quaedam a te dici et fieri referuntur, quae nec sanae doctrinae, nec honestae vitae 1405 conveniunt, tristitia pariter metuque confundor, ne vel bonis tuis diversa quaelibet callidus hostis, quod absit! interserat, vel ipse tua bona simplici quadam et indiscreta securitate non colloces. Nam et in parietibus construendis, non materiae tantum, sed et aptae compositionis habenda est ratio. Alioquin quae per se bona erant, incipiunt male composita displicere. Sic et in verbis non tantum qualia proferantur, sed et qualiter, et quando vel apud quos orator peritus attendit. Decet autem professionem tuam, charissime, qui fortissimae philosophiae in te ipso proposuisti exemplum, nihil in verbis aut factis ostendere quod sacris auctoritatibus possit inveniri contrarium, vel unde, qui aedificari poterunt, offendantur. Dicit enim Apostolus: « Sine offensione estote Judaeis et gentibus, et Ecclesiae Dei ; » et alibi: « Ne ergo blasphemetur bonum nostrum . » Ideo sollicita intentione vitam sermonesque tuos circumspice,, ut nullam des occasionem adversario maledicti gratia. Meminisse debes coelestium animalium, in quorum es numero computatus, quae oculis plena describuntur ante et retro. Nam et ipse Evangelium Christi circumferens, super quadrigas Aminadab conscendisti. Vide ergo, fili, ne, dum nimium de tua confidis sanctitate, infirmioribus membris offendiculum fias, aut scandalum, et pereat infirmus in sua conscientia frater, pro quo Christus mortuus est. Sed ne videar generaliter persequens in te non tam notanda corripere quam in quolibet corripienda notare, quae circa te plurimos scandalizant specialiter designabo, ut si culpam cognoveris, emendare non negligas. Sin minus contrariae opinionis errorem rationabili satisfactione dissolvas. Mulierum cohabitationem, in quo genere quondam peccasti, diceris plus amare, ut qui antiquae iniquitatis contagium , novae religionis exemplo circa eamdem materiam studeas expiare. « Has etenim solum communi accubitu per noctem, ut referunt, accubante simul et discipulorum grege, ut inter utrosque medius jacens, utrique sexui vigiliarum et somni leges praefigas. » Has peregrinationis tuae loquuntur esse pedissequas, et disputanti tibi jugiter assidere. Sed et diversis in locis et diversis in regionibus non parvum te asserunt habere numerum feminarum per xenodochia et diversoria divisarum, quas maribus non impune permistas, ad pauperum et peregrinorum obsequi deputasti. Quod quam periculose sit factum, ut compendiose dicam, vagitus infantium prodiderunt. In hoc ergo capitulo conversationem tuam plurimi reprehendunt, nec solum 1406 ecclesiasticae, sed et vulgares personae, quippe cum divinae et humanae leges huic societati manifeste reclament. Initium enim peccati a muliere factum est, et per illam omnes morimur; unde si peccatum volumus declinare, causam a nobis debemus amputare peccati. Nam, teste Scriptura: « Qui amat periculum, incidet in illud . » Et tu quando laxans retia in capturam, concludis piscium multitudinem copiosam, sed iterum pisces trahere diceris et serpentes, qui naturam mortiferam facile mutare nor possunt; quos impune tractare non possis, quarum aspectus non potest esse innoxius; quas videndo, non terror, sed concupiscentia generatur. De quibus Scriptura: Morbos aspides sibilant, et mulier fundit concupiscentiae pestilentiam. Quam Salomon sic comparat, dicens: « De vestimentis procedit tinea, et a muliere iniquitas viri . » Item: Mulier pretiosam viri animam capit. Cave ergo ne te captivet. Non est diu tutum vicino serpente dormire. Quod si te vigilare responderis, et circa tui custodiam indeffessas excubias celebrare, tales serpentes et vigilantibus solent vulnus infigere. Quippe quae solo aspectu blandum medullitus virus infundunt, et insatiabili pruritu mentis arcana sollicitant. Remove, obsecro, hujusmodi temperamenta, quae, etsi animam tuam per consensum non vulnerant, sine dubio tamen famam tuam commaculant, religionem infamant. Inde Augustinus: « Pejus est quam moechia continentiam habere criminosam, et infamem facere sanctimoniam. » Sed unde scire possumus utrum et tibi communitas ista non noceat? Nam, sicut dicit Hieronymus: « Periculose tibi ministrat cujus vultum frequenter attendis. » Et iterum: « Non debes in praeterita castitate confidere, quia nec Davide sanctior, nec Salomone potes esse sapientior, quos scimus per mulieres cecidisse. » Quod si corpore non fornicaris, procul dubio inter mulieres habitans, diu castus esse non potes. Neque enim tu de illo impassibili es eunuchorum genere qui sic nati sunt, qui utique mercedem non habent, sed de illis potius esse contendis qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum, de quibus dicitur: « Dabo illis locum nominatum in domo mea, et in muris meis, et nomen melius a filiis et filiabus . » Hi ergo certamen habent, et absque magno labore illicitum carnis appetitum, etiam absentibus feminis, superare vix possunt. Quid si ad stipulam ignis accesserit? Noxium peccato suscitabit incendium, vel certe pondus certaminis aggravabit. Est autem nimis absurdum, teste Augustino, ut arctari quis cupiat ad laborem, cui delicatius offertur 1407 triumphare. Nam si quisquam sibi proponat et dicat: Habere volo quod vincam; hoc est dicere: vivere desidero sub ruina. Utquid sibi adhibuit mulierem, qui ducere contempsit uxorem? Qui carnem non manducat, ut quid habitationem suam carnis apparatibus implet? Et qui vinum non bibit, quid vini oblectatione perfruitur? Quasi non aliquoties habendo nec gustando, copia animus esculentis pascatur, et vini sola fragrantia saepius cupiditas suscitetur. Quid per hypocrisim vult ab hominibus dici abstinens, et in secreto carnibus et ebrietate distendi? Habent multi divitias, quas suis usibus negant, sed pro cupiditate eas conservant, quibus si nulla cupiditas inhaesisset, nec cupiditatis insignia possiderent. At vero quia cupiditate possessi sunt, perfruuntur animo quod usu non tangunt. Ita is qui despexit vinculum nuptiarum, et aliter vinculis femineis obligatur, quamvis nullo concubitu misceatur desiderio tamen, visu, colloquio, conjunctione semper obligatur. Nam si desiderium feminae non haberet, nunquam feminam cum suis oblectamentis assumeret. Imo vero insuper mihi suspectum placitum dedit, qui non legitimam duxit, et legitimam recusavit. Ni fallor, in publico argumentatus est hominibus promittere castitatem, et in occulto sine uxore non esse Duo argumenta sanctitatis et libidinis hinc et inde miranda sunt, Haec super primo capitulo quod proposuimus, sufficere posse putamus. Caeterum de pannosi habitus insolentia plurimi te redarguendum putant, quoniam nec canonicae professioni, sub qua militare coepisti, nec sacerdotali ordini, in quem promotus es, convenire videtur. Est enim singulis quibusque professionibus sive ordinibus apta quaedam et congrua distinctio habitus, quae si permutetur, publicum offendit judicium. Sapiens autem publicos mores non perturbabit, nec populum in se novitate convertet. Videamus ergo ne ista per quae admirationem parare volumus, ridicula et odiosa sint. Ergo et in vili et in humili habitu, communis sensus et auctoritate consuetudinis habenda est a nobis ratio, modusque servandus. Aliud est splendida veste ornatum incedere, aliud munda tegi. Hoc quippe ad honestatem, illud vero ad vanitatem pertinere videtur. Similiter inter vilem sordidumque habitum, et inter sordidum discissumque non parva distantia est. Ille prior religionem decet atque modestiam, hic secundus stultitiam magis et animum indiscretum ostendit. Nam, quemadmodum desiderare res delicatas luxuriae est, ita usitatas et non magno parabiles fugere, dementiae. Non 1408 splendeat toga, sed nec sordescat quidem. Laudabilius multo est in holosericis humilem esse, quam in panniculis gloriari. Hieronymus ad Nepotianum: « Pullas vestes aeque vita ut candidas. » Ornatus et sordes pari modo fugiendae, quia alterum delicias, alterum gloriam redolet. Non absque amictu lineo incedere, sed pretium linearum vestium non habere laudabile est. Quomodo igitur tibi abjecto habitu opertum ad carnem cilicio attrito , pertusoque birro, seminudo crure, barba prolixa, capillis ad frontem circumcisis, nudipedem per vulgus incedere, et novum quidem spectaculum praebere videntibus, ut ad ornatum lunatici solam tibi jam clavam deesse loquantur. Hoc tibi non tam apud simplices, ut dicere soles, auctoritatem, quam apud sapientes furoris suspicionem comparat. Nam, si quibus improvisus appareres, quid in te hominis est quo viso non compellerentur quaerere: Ubi est homo? Redi ergo ad sensum communem, nec solus in sanctitate exemplo esse contendas, cum Sapiens dicat: « Vae soli, quia cum ceciderit, non habet sublevantem se . » Quod si imitandum tibi proposueris Joannem Baptistam, imple prius confessorum, imple apostolorum mensuram, ut ad eum quo in natis mulierum non surrexit major consequenter possis ascendere. Nam, sicut ad ima non est recidendum, sic nec a summis incipiendum ratio docet. Porro quod in sermonibus quibus vulgares turbas et imperitos homines docere soles, non tantum praesentium, ut docet, vitia reprehendis, sed etiam dignitatum crimina, quod non decet, enumeras, carpis, laceras. Tale mihi videtur ac si quis antidoto venenum admisceat, vel ex eodem foramine contra ordinem naturae, sicut dicit apostolus Jacobus, « dulcem et amaram simul aquam amanet . » Hoc enim non est praedicare, sed detrahere. Quaenam autem in absentiam personarum reprehensione possit esse utilitas, vel quis inde fructus spiritualis proveniat, prorsus non video, quin potius auditoribus idiotis peccandi licentiam quodammodo videris dare, cum eis exempla proponis majorum, quorum se possint auctoritate tueri. Haec est enim conditio superiorum, ut quidquid faciunt praecipere videantur. Absentes vero indignari magis possunt et conqueri, quam ad emendationem tua provocari detractione. At enim tibi forte conducit, ut cum vulgari opinione omnis Ecclesiae ordo viluerit; tu solus cum tuis habearis in pretio. Non enim desunt qui hoc tale taliter interpretentur. Sed haec astutia veterem hominem sonat, terrena est, animalis est, diabolica est. Non decet tuam professionem, non 1409 decet hanc peregrinationem, non decet hos pannos. Videmus egentes presbyteros a suis desertos gregibus velut indignos, quibus se offerant, quorum se commendent orationibus, a quibus injunctionem poenitentiae accipiant, quibus solvant decimas vel primitias, qui omnes tuo se quaeruntur judicio condemnatos. Videmus turbas ad te undique confluentes, tibi tuisque honores, quos propriis debent pastoribus, impendentes. Quos tamen, ut manifestum est, non religionis amor, sed ea quae semper vulgo familiaris est curiositas, et novorum cupiditas ducit. Neque enim apparet vita eorum emendatior. Ita fit ut aliena damna tuis serviant emolumentis. Jam vero et illud qua ratione defendi potest quod cujuslibet conditionis aut aetatis mares et feminas qui, te praedicante, sicut fit, ad horam compunguntur, passim admittas, et statim ad religionem profitendam improbatos compellas, cum dicat Apostolus: « Probate spiritus si ex Deo sunt . » Gregorius quoque papa de non temere ad conversionem recipiendis dicit: « Cum grave sit inexpertum obsequiis hominum sociari, quis possit dicere quanto sit gravius improbatos ad Dei servitium applicari? » Inde ergo contigit ut plerique ad pristinos actus relapsi duplicem incurrant damnationem; quippe quos nulla coercet disciplina, sed suo quosque permittis arbitrio, sive sola super eos tui nominis invocatione contentus, sive novis inhians lucris, ne circa acquisitos moram faciens damna temporum patiaris. Sufficere enim tibi dicis, ut refertur, si vel una nocte peccatum impedias. Quae quidem intentio in infinitum vadit, ut prioribus neglectis, de sequentibus curam geras. Sed hoc modo quantum crescit numerus discipulorum, tantum agetur perditio neglectorum. Cujus te participem fore timendum est, juxta quod Dominus dicit: « Vae vobis, scribae et Pharisaei hypocritae, qui circuitis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum; et cum factus fuerit, facitis illum filium gehennae . » Si autem pro uno, proselyto facientibus, quid debetur tales plurimos facienti? Nam, si unius damnatio plures condemnat, multo amplius plurium perditio redundat in unum. Tuorum autem proselytorum tantus est numerus, ut eos gregatim videamus per provincias discurrentes barbarum prolixitate notabiles, nigerrimis vestibus adopertos, qui per agros, ut dicitur, calceati, in urbibus vero et in vicis nudis pedibus gradiuntur. A quibus si quaeritur causa, homines magistri se esse respondent, nec addere solent 1410 cujus, ut scilicet absoluta responsio, de tua pronuntiet excellentia. Et id quidem satis constat homines illos esse, et secundum hominem ambulare. Sed absit hoc eos a tuo habere magisterio, ut sic agant, vel sic loquantur quomodo mundus novit. Maluimus enim eorum culpas tuae imputari negligentiae, quam tua auctoritate muniri. Taceo de juvenculis, quas, sicut dixi, sine examine professas mutata veste per diversas cellulas protinus inclusisti, quarum rudimentis, vel si regulari custodia cingerentur, non modice timendum erat. Hujus igitur facti temeritatem miserabilis exitus probat: aliae enim, urgente partu, fractis ergastulis elapsae sunt; aliae in ipsis ergastulis pepererunt. Quod utique non accidisset, si tua prudentia exitus rerum metiretur; imo si verba Domini diligenter attenderes, quibus in imponendis oneribus metiendas docet portantium vires, apta similitudine demonstrans: « Nemo, inquit, mittit vinum novum in utres veteres, alioquin rumpuntur utres, et vinum effunditur. Et nemo assumit incisuram panni rudis ad vestimentum vetus; alioquin aufert supplementum novum a veteri, et major scissura fit . » Ita ergo contigit et his miseris mulierculis, quibus nondum per longam experientiam vita veteri exutis, repente novae professionis praecepta commisisti. Quarum tumentibus uteris scissa sunt vestimenta, contemptis praeceptis; multo pejor facta est animarum scissura. Effuso partu rupti sunt uteri, spreto mandato perierunt utres. Non enim capiebat vetustas novum tantae virtutis fervorem. Ergo et super hoc exitu tua culpatur religio, quia in introitu non est habita mater virtutum discretio. Unde tibi, frater, praesentibus periculis erudito major in posterum circa hujusmodi est adhibenda diligentia, maxime erga Deum dirigenda cum supplicatione devotio, ut idem Deus et « Dominus custodiat introitum tuum et exitum tuum, ex hoc, nunc et usque in saeculum . » Ultimum, sed a primo non discrepans, tuae, ut putatur, reprehensionis capitulum est. De professione vitae canonicae et stabilitate loci prioris, susceptaque cura regiminis super fratres ibidem professos: quae omnia propter sorores diceris contempsisse. Super quo vel rationabilem a tua fraternitate petimus responsionem, vel certam tibi timemus damnationem. Et in hac quidem parte multa contra te suppetit copia dicendorum, sed nos pro te dicenda maluimus exspectare. Orantem pro nobis sanctitatem tuam Christus custodiat, dilectissime frater.
(II Cor.
X, 32) (Rom. XIV, 16) (Eccli. III, 17) (Eccli. XLII, 13) (Isai. LVI, 5) (Eccle. IV, 10) (Jac. III, 11) (I Joan. IV, 1) (Matth. XXIII, 15) (Matth. IX,
17) (Psal. CXX, 8)
[decet.] [ supp. incurristi] [ f. autorisatae, seu receptae] [ f. habitu
operto ad carnem cilicio attritam]