CXVIII.  Archiepiscopis Pisanis adimit jus consecrandi episcopos Corsicanos.   (Anno 1121, Jan. 3.) [MANSI,  Concil.  XXI, 269.]
CALIXTUS episcopus, servus servorum Dei, dilectis fratribus et coepiscopis per insulam Corsicae constitutis eorumque successoribus in perpetuum.
Nec facilitati, nec injustitiae deputandum est, si quandoque pro rerum necessitate diverso licet modo aliqua disponantur. Romana enim Ecclesia, omnium mater et caput ab ipso capite nostro Domino Jesu Christo constituta Ecclesiarum omnium, et populorum paci et saluti debet dispensationis suae moderamine providere. Quamobrem nos qui, licet indigni Domino disponente apostolicae administrationis curam gerimus, quae vel a nobis, vel a praedecessoribus nostris minori cautela et consilio facta sunt, ne forte aliis exemplum obstinate praebeamus, in statum decrevimus meliorem per Dei gratiam reformare. Felicis siquidem memoriae dominus praedecessor noster Urbanus papa, multis et gravioribus necessitatibus coarctatus, pro dilectione atque servitio a Pisana Ecclesia et civitate Romanae Ecclesiae abundanter ac frequenter impenso, eamdem Ecclesiam ex liberalitate sedis apostolicae disposuit honorare, unde consecrationem episcoporum Corsicanae insulae Pisano antistiti collata pallii dignitate concessit. Super qua nimirum concessione inter Pisanos et Januenses gravis oriebatur dissensio. Ipsi etiam Corsicani episcopi ad Pisani antistitis consecrationem accedere penitus recusabant. Hac profecto discordia praedictus dominus Urbanus papa vehementer timens, et gentis vestrae lamentationi, quae diu episcopalis officii administratione caruerat, debita benignitate compatiens, eorumdem episcoporum consecrationem ad Romanum pontificem revocavit, et in sua potestate retinuit, et ex tunc toto tam ipsius quam successoris sui sanctae memoriae Paschalis papae II Corsicani episcopi a Romano tantum pontifice consecrati sunt, licet Pisanus saepe numero ejusdem domini Paschalis papae aures pro negotio isto pulsaverit. Postea vero piae recordationis papa Gelasius pari ac majore etiam necessitate compulsus, et ab eisdem Pisanis expetitus, praedicti pontificis Urbani statuta concessionis suae privilegio renovavit. Cujus nos vestigia subsecuti, cum ad Pisanam Ecclesiam convenissemus, devotionem populi et cleri attendentes, et eorum petitioni clementius annuentes, id ipsum favoris nostri assertione firmavimus. Unde tanta inter Pisanos et Januenses crevit discordia, ut depraedationes, et bella, et multa sanguinis effusio facta sint. Hujus quippe occasione discordiae tanta Saracenis accessit audacia, ut Italiae fines totius invadentes, nonnulla in maritimis loca, gladio et igne vastaverint, multosque viros, mulieres et parvulos captivos abduxerint. In ipsa etiam urbe Romana tam cleri et populi turbatio facta est; adeo ut ante ipsum beati Petri corpus, in pleno, quem celebravimus, conventu, hujus rei revocationem pene omnis clerus et populus postularent, eo quod Romana Ecclesia detrimentum in praedictorum episcopatuum amissione patiebatur, et totius scandali, et guerrae causa, et seminarium videbatur. In eodem etiam conventu clerici et laici ejusdem insulae cum litteris adfuere id ipsum a nobis suppliciter postulantes. Causa igitur inter fratres diebus plurimis ventilata, diligenterque discussa, communi episcoporum, cardinalium, et clericorum, atque nobilium Romanorum deliberatione cum non parvo populi favore sancitum est concessionem illam non debere in posterum efficaciam obtinere, quia et ad Romanae Ecclesiae detrimentum extra Urbem cum paucis facta fuerat, et multa inde, ut dictum est, scandala et pericula procedebant. Ad honorem igitur omnipotentis Dei, et sanctorum apostolorum Petri et Pauli cum episcoporum, cardinalium, et clericorum conventu apostolica auctoritate statuimus, ut consecratio episcoporum Corsicanae insulae a Romano tantum pontifice futuris temporibus celebretur. Prohibentes vos, ac successores vestros vel Pisanos, vel cuilibet alii episcopo, vel archiepiscopo subjacere, sed solius Romani pontificis obedientia, et subjectione, atque consecratione in perpetuum maneatis. Si qua igitur in futurum ecclesiastica saecularisve persona, hanc nostrae constitutionis paginam sciens, contra eam temere venire tentaverit, secundo tertiove commonita, si non satisfactione emendaverit, potestatis honorisque sui dignitate careat, reamque se divino judicio existere de perpetrata iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei, et Domini Redemptoris nostri Jesu Christi aliena fiat, atque in extremo examine districtae ultioni anatheniatis subjaceat. Cunctis autem eamdem constitutionem servantibus sit pax Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hic fructum bonae actionis percipiant, et apud districtum judicem praemia aeternae pacis inveniant. Amen, amen, amen. Scriptum per manus Gervasii regionarii et notarii sacri palatii. Ego Calixtus catholicae Ecclesiae episcopus. Ego Crescentius Sabinensis episcopus subsc. Ego Petrus Portuensis episcopus subs. Ego Vitalis Albanus episcopus subs. Ego Bonifacius cardinalis presbyter tit. S. Marci subsc. Ego Robertus presb. card. S. Sabinae subs. Ego Gregorius presb. card. tit. S. Priscae subsc. Ego Desiderius presb. card. S. Praxedis subs. Ego Joannes presb. card. S. Chrysogoni subsc. Ego Petrus presb. card. S. Sixti subsc. Ego Benedictus presb. card. S. Eudoxiae subs. Ego Joannes presb. card. S. Caeciliae subsc. Ego Divizo card. tit. S. Equitii subs. Ego Theobaldus presb. cardin. tit Pamachii subscripsi. Ego Rainerius presb. card. tit. SS. Marcellini, et Petri subsc. Ego Deusdedit presb. card. tit. S. Laurentii in Damaso subsc. Ego G. G. presb. card. tit. Lucinae subs. Ego Hugo presb. card. tit. SS. Apostolorum subs. Ego Joannes presb. card. tit. S. Eusebii subs. Ego Amicus presb. card. tit. S. Crucis in Jerusalem subsc. Ego Romoaldus diac. card. Eccl. S. Mariae in via Lata subs. Ego Gregorius diac. card. S. Eustachii subs. Ego Aldo diac. card. SS. Sergii et Bacchi subs. Ego Romanus diac. card. S. Mariae in Porticu subscripsi. Ego Stephanus diac. card. S. Mariae Scholae Graecae subsc. Ego Jonathas diac. card. SS. Cosmae et Damiani subscripsi. Ego Gualterius diac. card. S. Theodori subs. Ego Gerardus diac. card. Sanctae Luciae subs. Datum Laterani per manum Chrysogoni sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis ac bibliothecarii, III Non. Januarii, ind. XIV, Incarnat. Dom. anno 1121, pont. autem D. Calixti II an. II.
[tempore]