IV.  Ad Philippum amicum.--Solatur amicum injuriis lacessitum.
THEOBALDUS magister Cadumensis PHILIPPO amico suo desiderabili, a laqueo venantium et a verbo aspero liberari.
Condoles tibi opprobria, nec non et injustas calumnias non recte judicantium, nec ea quae Dei sunt satis provida ratione considerantium sustinenti. Ad quorum insanos sive belluinos latratus confutandos ex propheticis, et evangelicis, et apostolicis scriptis exempla subveniant, quibus doceantur in seipsos descendere, nec aliorum facta temerario dente corrodere: hoc solum illis respondere sufficiat quod Tullius Cicero testatur: « Facile divitias despicit qui habet difficile viles aestimat qui non habet. » Inde Seneca: « Venter, inquit, satur facile disputat de jejuniis. » Quilibet enim facile disputat de eo quod ignorat. Similiter et illi cum sint omni foeditate sordidati, facile de abstinentia possunt disputare, qui huc usque voluptatibus carnis inhiantes studuerunt deservire. Quod enim non sunt, videri volunt et appetunt; in quo longe a quodam sapiente dissentiunt, qui inter caetera ait: « Malo quidem infamis videri in conspectu hominum, levius peccans coram et aperte, quam videri justus hominibus gravius peccans coram Deo et occulte. Unde Hieronymus super Isaiam libro sexto: Levius malum est aperte peccare, quam simulare et fingere sanctitatem. » Sunt tamen quidam qui timore hominum peccare non audent, intus tamen habent, et inventa occasione non mali fiunt, sed quod erant produnt. Lupus et leo similiter cupiunt, sed non similiter nocent; aequa cupiditas, sed ille timet canem, iste non timet. Sunt item quidam qui multo vino nocte dieque madentes, et cuti curandae curiose studentes, mulierum usum abhorrent et exsecrantur, quia vitam sibi placere pudicam contestantur, ignorantes quod vita pudica modus appellatur, nec attendentes Hieronymum dicentem, scelus esse foedum et exsecrabile quod caper appetat haedum, cum non desit ei capra. Sic enim Salomonis pagina testatur: illud malum bonum est et laudabile, quod expellit pessimum et abominabile. Cui consonat Augustinus dicens: « Melius est cadere super lectum, quam super gladium. » Proinde mundus quod verum est non judicat; sed tantum ad famam spectat, et bonam conscientiam nullatenus considerat, et cum culpam proprii magis accusare deberet operis, quam fragilitatem fratris infirmantis, suas vires examinare negligit, nec quod vitiis famulatur ad mentem reducit; et cum inferius jaceat, quasi ex alto prospectans caeteros spernit. Multi namque cum luxuriam detestantur et vituperant, avaritiam sub abstinentiae nomine ne videatur, palliant; et quod Salomon scelestius avaro nihil esse dicat, non considerant; sicque in avaritiae voluptate deterius quam in luxuria se commaculant. Quid de superbia, quid de invidia caeterisque vitiis? Quis tam sanctus qui in aliquo horum amicitia non sit conjunctus? Quorum quidem amplexibus si non luxuriosus ligatur, avarus, invidus, contumeliosus et alii quamplurimi retinentur. Initium enim omnis peccati superbia , et quasi generalis pestifer morbus corpus corrumpit, quae etiam si esse virtus ostenditur, non per hoc Deo, sed soli vanae gloriae placere quaerit. Haec et alia multa vitia in se speciem rectitudinis ostendunt, sed ex pravitatis infirmitate prodeunt, et tanta arte se palliant, ut ante deceptae mentis oculos culpas virtutes fingant, et unde quisque exspectat praemia, inde dignus est invenire supplicia: quia cum culpam velut virtutem aspicit, tanto tardius deserit, quanto quod perpetrat non erubescit. Deinde multoties Deus suos a corporalibus vitiis non custodit, sicut David custodire non voluit. Multi enim per castitatis, vel alicujus virtutis donum in superbiam cadunt, et quod ceciderint non agnoscunt. Deus autem permittit eos in luxuriam cadere aperte, quod quandoque minus est quam tacita cogitatione ex deliberatione peccare. Quia vero superbia minus turpis creditur, minus vitatur. Luxuriam cum magis erubescunt, quia turpem omnes noverunt, etiam citius hoc malum corrigunt, seque inter alios humiles et viliores recognoscunt, et elationis culpam qua prius intumescebant, virtute humilitatis sternunt; et qui de virtute se extulerant, per vitium ad humilitatem redeunt. Elati quippe castitate non corrigerentur, nisi tentarentur; nec sancti essent si de castitatis dono superbirent: et sic miro modo dum tentantur, humiliantur; et ejus esse desinunt, cujus superbiendo servi fuerunt. Non laudo luxuriam, sed in vitiis ei praefero superbiam. Est enim in luxuria quod ferre jubemur; in superbia vero nihil est quo excusemur. Apostolus enim unicuique suam propter fornicationem concedit habere. Sed et beatus Hieronymus angelicae esse naturae dicit, non humanae, in carne praeter carnem vivere. Deus autem superbis resistit, humilibus vero dat gratiam . Considerare ergo debemus, quia si non sumus aliis aequales in luxuria, fortassis sumus in superbia, ut tanto humili corde eos respiciamus, quanto nosmetipsos inter eos invenimus.
(Eccli. X, 15) (Jacob. IV, 6)