EPISTOLA CCCCLXIV. EJUSDEM AD EUMDEM.
Venerabili domino et Patri sanctissimo THOMAE, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo, suus et suorum suus salutem et spiritum consolationis.
Excitatus praecurrentis famae celebritate, et nominis vestri praeconio, antequam nuntium vestrum viderem, ad curiam festinavi: sed, priusquam vel ipse illuc pervenissem, jam omnibus omnia innotuerant, et plena erat omnis terra gloria Domini, et magnificabat omnis auditor, quod inventus est qui coram principibus terrae loqueretur prudentiam. Quamvis igitur patriarchatus vestri sedes amplissima suae dignitatis nobilitate praefulgeat, vestro tamen per gratiam Dei merito plurimum illi honoris accessit, ut quod loci illius antistitibus familiare videbatur, nunc per vos in ea perpetuatum esse credatur. Et nunc quidem tanto gloriosius, quanto saeculi illius principes modestius incedebant, et iidem decessores vestri principibus suis minus putarentur obnoxii: praesertim cum et mater nostra sacrosancta Romana Ecclesia nullam eo tempore integritatis suae pateretur divisionem. Qui ergo vobis dedit incipiendi audaciam, dabit et in perseverando constantiam. Dabit et in boni operis perseverantia proventum: aut illum utique, quem desideramus, aut certe fructuosiorem. Nam quod ad humanum auxilium attinet, nihil est quod de curia in aliquo, quod regem offendere debeat, exspectetis. Cum enim tam nos, quam nuntius a latere vestro transmissus circa porrectas a nobis petitiones per multos dies laboraverimus, vix in una obtinuimus. Et illa quidem tam trepide consummatur, ut nihil scripturae committatur, sed tantum vivae vocis responsali credatur. Asseverabat tamen adhuc dominus Henricus Pisanus se ad extorquendam domini Londoniensis professionem laboraturum. Timeo ne incassum; quoniam omnia, quae pro ea obtinenda mihi proponi posse videbantur, allegaveram. Primum, quod eum translatio ab omni obligatione liberasse videbatur. Neque enim in hujus. Ecclesiae episcopum recipi posset, nisi alterius Ecclesiae episcopus esse desineret. Quod si episcopus esse desiit, desiit et Ecclesiae Cantuariensi obligatus esse. Ad haec, quid si in aliam transisset provinciam, nunquid non suo profiteretur metropolitano? Ubi manifestum est, quod illum translatio a prius facta professione liberat. Causam quoque non tacebamus, quare etiam Romanae Ecclesiae expedire posset, ut fieret, eo quod in nuper celebrato conventu sic se habuisset, tanquam sibi liber esse videretur. Consuetudinem quoque vulgarem praetendebamus: quod si quis novum feudum ab eodem domino recipiat, hominium quasi ex nova causa iterato facere compellitur. Ad quae omnia hoc mihi responsum est, quod professio semel facta sic obligat personam, ut nulla status sui mutatione liberari possit, donec in alterius transeat jurisdictionem: nec eam aliqua ratione a vobis peti posse, nisi forte de consuetudine Ecclesiae vestrae esset, quod solius archiepiscopi personae, qui illum consecrasset, professio facta esset, et non ipsi atque successoribus suis canonice substituendis. Quod si ita esset, tunc quidem illam a vobis jure exigi posse, non utique suae, sed vestrae ratione personae. De caetero, quod ad benedictionem abbatis Sancti Augustini pertinet, frustra aliquid solatii exspectatis. Quod igitur agitis, dilectissime Pater et domine, solius Dei, et illius, cui Deo auctore praesidetis, Ecclesiae libertatum conservandarum intuitu faciatis, et ab eo solo laboris hujus et consolationem et retributionem exspectetis. Ego, sicut a multis mihi proponitur, non modo similem, sed duriorem calculum exspecto. Utinam exsilii vestri particeps futurus aut praevius. Nec utique nobis inglorium erit, ut qui pro vanitatibus et saeculi delectationibus, multis saepe mundi prosperis abusi sumus, nunc, si necesse fuerit, pro retributione coelesti adversa simul sustinere non formidemus. Laborat tamen Pisanus noster, ut mihi in loco tutiori prospiciatur. Et id ipsum se vobis per abbatem de Eleemosyna intimasse asseverat. Ego Pontiniacum proficiscor, ut illius religionis devotioni tam vestram quam nostram commendem intentionem. Nam ibi divinum implorandum est auxilium, ubi humanum deesse videtur. Orationibus Clarevallensium per ipsum papam vos commendari fecimus. Bene valeat dominus meus.
[JOANNES Pictaviensis episcopus]