EPISTOLA PRIMA (OLIM XI). BONIFACIUS PAPA II AD CAESARIUM ARELATENSEM.  Ejus rogatu confirmat ea quae in synodo Arausicana fuerant definita.
Dilectissimo fratri Caesario Bonifacius.
Per filium nostrum Armenium presbyterum et abbatem litteras tuae fraternitatis accepimus quas ad nos ut apparet inscius adhuc sacerdotii mihi commissi sub ea qua in Deo tenemur caritate direxeras: quibus credideras postulandum, ut id quod a beatae recordationis decessore nostro papa Felice pro catholicae fidei poposceras firmitate mea explicaretur instantia. Sed quia id voluntas superna disposuit, ut quod per nos ab illo speraveras, a nobis potius impetrares; petitioni tuae, quam laudabili fieri sollicitudine concepisti, catholicum non distulimus dare responsum. Indicas enim , non gratiae; et hominibus ex Adam, quod dici nefas est, in libero arbitrio remansisse non etiam nunc in singulis misericordiae divinae largitate conferri: postulans ut pro ambiguitate tollenda confessionem vestram, qua vos e diverso fidem rectam in Christo, totiusque bonae voluntatis initium, juxta catholicam veritatem, per praevenientem Dei gratiam singulorum definitis sensibus inspirare, auctoritate sedis apostolicae firmaremus. Atque ideo, cum de hac re multi Patres, et prae caeteris beatae recordationis Augustinus episcopus, sed et majores nostri apostolicae sedis antistites, ita ratione probentur disseruisse latissima, ut nulli ulterius deberet esse ambiguum, fidem quoque nobis ipsam venire de gratia, supersedendum duximus responsione multiplici; maxime cum secundum eas quas ex Apostolo direxisti sententias, quibus dicit: Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem ; et alibi: Vobis datum est pro Christo, non solum ut eum credatis, verum etiam ut pro eo patiamini ; evidenter appareat fidem, qua in Christo credimus, sicut et omnia bona, singulis hominibus ex dono supernae venire gratiae, non ex humanae potestate naturae: quod etiam fraternitatem tuam, habita collatione cum quibusdam sacerdotibus Galliarum, juxta fidem gaudemus sensisse catholicam: in his scilicet in quibus uno, sicut indicasti, consensu difinierunt fidem, qua in Christo credimus, gratia Divinitatis praeveniente conferri; abjicientes etiam nihil esse prorsus secundum Deum boni, quod sine Dei quis gratia aut velle, aut incipere, aut operari, aut perficere possit, dicente ipso Salvatore nostro: Sine me nihil potestis facere. Certum est enim atque catholicum, quia in omnibus bonis, quorum caput est fides, nolentes nos adhuc misericordia divina praeveniat, aut velimus; insit nobis cum volumus; sequatur etiam ut in fide duremus, sicut David propheta dicit: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me : et iterum: Misericordia mea cum ipso est ; et alibi: Misericordia ejus subsequetur me . Similiter et B. Paulus dicit: Aut quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia . Unde nimis eos qui contra sentiunt admiramur, usque eo vetusti erroris adhuc reliquiis praegravari, ut an Christum non credant Dei beneficio, sed naturae veniri; et ipsius naturae bonum, quod Adae peccato noscitur depravatum, auctorem nostrae fidei dicant magis esse quam Christum, nec intelligant se Dominicae reclamare sententiae dicenti: Nemo venit ad me nisi datum fuerit illi a Patre meo . Sed et B. Paulo simul obsistere clamanti ad Hebraeos: Curramus ad propositum nobis certamen, aspicientes in auctorem fidei, et consummatorem Jesum Christum . Quae cum sint, invenire non possumus quid ad credendum in Christo, sine Dei gratia, humanae deputent voluntati, cum Christus auctor consummatorque sit fidei. Quapropter affectu congruo salutantes, supra scriptam confessionem vestram consentaneam catholicis Patrum regulis approbamus. Illos autem qui praecedente fide caetera, sicut indicas, volunt gratiae deputare, sua professione constringimus, ut multo magis dono gratiae etiam fidem cogantur ascribere, praeter quam nihil est boni, quod secundum Deum quilibet valeat operari, sicut beatus apostolus dicit: Omne quod ex fide non est peccatum est . Quod cum ita sit, aut nullum bonum gratiae deputabunt, si ei fidem subtrahere moliuntur; aut si quod bonum esse dicunt de gratia, ipsa necessario fides erit gratiae deputanda. Si enim nihil boni est sine fide, fides autem ipsa venire negetur ex gratia, nullum, quod absit, bonum erit gratiae deputandum. Ait enim Jacobus apostolus: Omne donum bonum, et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum . Sed et ipsi fatentur, ut dicis, dona caetera donari per gratiam; ipsa autem bona per fidem subsistere non ambigunt universa. Ipsa ergo necessario fides erit gratiae deputanda, a qua bonum, quod gratiae tibuunt, separare non possunt. His itaque breviter assignatis, contra reliquas Pelagiani erroris ineptias, quas illa videtur epistola continere, quam a quodam tibi mandasti sacerdote transmissam, respondendum non duximus: quia speramus de misericordia divina, quod ita per ministerium tuae fraternitatis atque doctrinam, in omnium, quos dissentire mandasti, dignabitur cordibus operari, ut ex hoc omnem bonam voluntatem non ex se, sed ex divina credant gratia proficisci, cum se senserint id jam velle defendere, quod nitebantur pertinaciter impugnare. Scriptum est enim: Praeparatur voluntas a Domino , et alibi: Scio quia non possum esse continens, nisi Deus dederit, et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Deus te incolumem custodiat, frater carissime. Data VIII, calendas Februarias, Lampadio et Oreste viris clarissimis consulibus .
(quod aliqui episcopi Galliarum,
cum caetera jam bona ex Dei acquieverint gratia
provenire, fidem tantum, qua in Christo credimus,
naturae esse velint (dicant) (abest haec praepositio ac.
Palatino et aliis) (I Cor. VII) (Philip. I) (fine, ex c. Pal. ) (Psal. LVIII) (Psal. LXXXVIII) (Psal. XXII) (Rom. XI) (Joan. VI) (Hebr. XII) (fide secundo loco caetera,
sicut indicas, bona volunt) (Rom. XIV) (Jac. I) (Prov. XIX,
juxta LXX) (Sap. VIII) (anno Chr. 530)