EPISTOLA VIII.  Agit cum amico, ut videtur, in aliqua ecclesiastica dignitate recens constituto, de gravitate et periculis avaritiae, illique eleganter applaudit, quod oblatum aurum et argentum, et alia munera pro Deo generose recusando, pergratum illi sacrificium obtulerit.
Sanctae conversationis vestrae praecedentibus primordiis gratulamur, eorum 19 auctorem deprecantes, ut mereamini talarem inducere tunicam, et hostiae caudam immolare . Quod ita futurum, Christo Jesu cooperante, confidimus, bonam spem nobiscum reportantes, quia eo duce pervenietis ad bravium, qui movit ad cursum. Quo in proposito, quanta vobis occursent remoramina, jam, nisi fallimur, experientia didicistis. Ad virtutem namque gradientes, quo offendant ubique inveniunt. Eam profiteri pronum quidem est; perseverare difficile. Inde fit ut, cum prope sit quo curritur, plures tamen brevissima deficiant in via. In Aegypto enim sumus omnes, in qua masculorum vitam superstes adhuc Pharao persequitur . Tot in deserto, vel gladiis, vel serpentum morsibus ceciderunt, ut duo tantum terram intrarent repromissam. Denique: Multi vocati, pauci vero electi . Quid autem sit quo praecipue retardentur contendentes in hoc agone sacerdotes, et si vestram non lateat prudentiam, nos tamen illud vobis scribere decrevimus, exhortandi potius gratia quam docendi. Equus, cum bene cursat, plurimum tamen clamoribus exhortatoriis adjuvatur. Ocius juvenci moventur notis vocibus excitati. Sic et virtus stimulos quaerit, et exhortatione suscipit incrementum. Ad verum itaque desudanti bonum, nihil aeque noxium est quam inter divitias minime sibi constare, nec animi retinere libertatem. Animus desursum veniens, sursum nititur, difficile quo aspirat perventurus, nisi exoneratus incesserit. Ille simul atque ad inferiora declinat bona, degenerat et incipit ex proprio defectu servire, cujus est ex natura dominari. Grave nimis hanc excutere servitutem, quae voluntate potius quam necessitate sustinetur. Imperiosus enim Dominus est amor habendi, facilius animos expugnans quam corpora, Siculorum immanitas tyrannorum. Nemo est cui tam diu, tam devote serviatur. Quocunque jubet, suum ducit servum. Non eripitur sibi fuga, non alicujus violentia potestatis. Vix enim de cupiditate triumphat, de quo semel cupiditas triumphavit. Cupiditas leges oblitterat, jus omne persequitur, divinas abradit sanctiones. Cupiditas in regionem dissimilitudinis hominem abducit, oblitum quam cum Deo et ex Deo habet dignitatem. Denique, sicut ait Apostolus, radix omnium 20 malorum est cupiditas . Radix hujusmodi, radix lethalis et ramos proferens toxicatos. Ex ea namque, Osee propheta testante, maledictum et mendacium, et homicidium, et furtum inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit . Sub umbra ramorum istorum animal homo quiescit, eo cupiditate docilis declinare. Is ad viam difficile revertitur, torpens et quasi frigore gelatus Aquilonis. Nimirum, propter hoc frigus, piger arare non potest, et peccator cum venerit in profundum iniquitatis contemnit . Pharao, cum esset ferventi plagae proximus, hoc frigore tamen induruit , quia sibi labores manuum Israel indebite usurpavit. Dici non potest quantas animas hoc frigus astrinxerit, quorum prope consummatum abrupit cursum, quam gravem retentis indixerit servitutem. Animi quippe libertatem plures inter tormenta servaverunt; inter opes autem, pauci. Miserabilius cupiditas de Saule ipso, quam Saul de Amalech triumphavit. Mercede captus Balaam, plenum maledictionis animum gessit, cum verbis ejus ad benedicendum Dominus uteretur. Ante hostes cedit Israel, donec, sublatis de anathemate spoliis, lapidibus Acham puniretur. Et ut rosam de spinis colligamus, Athalanta, secundum poetam, bene currebat, quae dum declinaret ad aurum, Yppomeni victa succubuit.
Legimus plures etiam perfectos hac infestos amurca, et conversam esse in divinationem multorum prophetiam prophetarum. De his enim, sicut Michaeas ait, sacerdotes Jerusalem in munere docebant, et prophetae ejus in pecunia divinabant, et super Dominum requiescebant dicentes: Nunquid non est Dominus nobiscum? Non venient super nos mala . Quem locum beatus exponens Hieronymus: « Sacerdotes, » inquit, « in mercede docebant, nescientes aliud esse prophetiam, aliud divinationem. Videbantur quidem sibi esse prophetae; sed quia pecuniam accipiebant, prophetia eorum facta est divinatio. » Quae dum minus attendunt, qui sub pretio redigunt impretiabilem Spiritus gratiam, similes fiunt lignis silvarum quae, in libro Judicum, olivam et ficum et vitem imperare sibi postulant, nec impetrant. Postulant deinde rhamnum, et eis rhamnus acquiescit. Nostis equidem per sicca et infructuosa silvarum ligna, Ecclesiae figurari pseudoministros, fecundante gratia carentes, nec fructum 21 facientes, quae Dei sunt male quaerentes, nec impetrantes. De hujusmodi sic apostolus Judas ait: Hi sunt arbores autumnales, eradicatae, infructuosae, bis mortuae . Nostis etiam quia unctio illa nomine figuratur olivae, qua diffunditur charitas Dei in cordibus nostris, qua Filium Dei Deus unxit prae consortibus suis , qua interius delibuti sunt discipuli Christi, sed juxta mensuram donationis Christi. De hac unctione Deus per prophetam Joel: Effundam, inquit, de Spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt filii vestri et filiae vestrae . Porro per ficum vetus lex indicatur, quae plantata in vinea Domini, vinea de Aegypto translata, ficus malas protulit , protulit et bonas; malas quidem, malas valde; bonas autem, bonas valde. Littera enim legis occidit, spiritus autem vivificat . Hanc ficum in Evangelio innuit, cum dicit: Quidam paterfamilias plantavit vineam, et in vinea plantavit ficum . Nam per vitem, quis rectius quam Christus exprimitur, qui de se ipso discipulis loquens, ait: Ego sum vitis, vos palmites . Vitis hujus vinum, Evangelii mustum est, mustum laetificans cor hominis, et utres eorum recusans animorum, quos faecibus vetustatis obsoletos invenerit. Hujusmodis mustum evangelista his indicat verbis: Nemo mittit vinum novum in utres veteres, alioquin rumpuntur utres, et vinum effunditur, et utres pereunt . Rhamnus autem, scilicet spinosum genus rubi et asperum, convenienter ostendit hominem peccati, filium perditionis, qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Hujus spinas et aculeos Psalmista innuit, cum dicit: Cujus maledictione os plenum est, et amaritudine et dolo, sub lingua ejus labor et dolor . Et post pauca: Insidiatur quasi leo in spelunca sua . Cum itaque ligna silvarum praedictas arbores imperare sibi postulant, non impetrant, quia cum praefatae perversitatis homines quae Dei sunt male quaerunt, non accipiunt. Scriptum quippe est: Iniquitatem si aspexi in corde meo, non exaudiet Dominus . Postulant isti operatricem Spiritus gratiam; sed Simoni Petrus ait: Non est tibi pars neque sors in sermone isto . Postulant mystico legis intellectu, quasi quibusdam dulcissimis fructibus pasci; sed juxta Isaiam: Excaecat Dominus cor populi hujus, et aures ejus aggravat, et oculos ejus claudit, ne forte intelligant, et audiant, et videant, et convertantur, et sanentur . Postulant haerere Christo, quasi palmites viti, et evangelica 22 imbui doctrina; sed eis nihil esse cum Christo sic Apostolus ostendit: Quae conventio Christi ad Belial? Et Salomon: In malevolam animam, inquit, non introibit sapientia, nec habitabit in corpore subdito peccatis . Quia igitur hujusmodi nec spiritu Dei reguntur, nec legalibus aut evangelicis subjiciuntur documentis, rhamnum regem sibi postulant, quoniam Antichristum rectorem sibi constituunt, in eis jam ministerium iniquitatis operantem. Quanta igitur pestis sit cupiditas, quae virtutis abjuratio, quam praeceps ad infernum descensus, nec etiam tardiores credimus ignorare. Turpe nimis christum Dei hoc inquinari atramento, quo prophetia in divinationem degenerat, exinanescit spiritus interioris unctio, mysticus legis obseratur intellectus, aufertur evangelicae sapor doctrinae, et qui se jactitant regnum Dei, regnum fiunt Antichristi. Turpe, inquam, nimis, animum Deo similem huic idolo substerni, curvare genua ante Baal, his hominem amittere maleficiis, quibus etiam sapientum oculi fascinantur, ut non videant coelum, neque recordentur judiciorum justorum. Scimus autem, et Domino Deo gratias agimus, vos omnimodis ante praefatam fugere tempestatem, nec dissimulanter indignari christum Dei vel aurum odorare munerum, vel favorem quaerere personarum. Sancta haec et Deo placens indignatio, quam et lingua loquitur et actio attestatur. Audivimus tamen non defuisse, qui vos urgerent ad speciosas et spectantes ad mortem vias; qui dicerent rem vestam sumptuosis non sufficere expensis; habendum prae manibus quod de manu pauper accipiat; his qui altari deserviunt, licere de altari vivere; Saulem desiderium animi sui vaticinio quaesiturum, aliquid argenti ad prophetam tulisse Samuelem. Verba haec sibili sunt antiqui serpentis, cui parum est absorbere fluvium, nisi et hoc attentet ut influat Jordanis in os ejus . Haec dicentes ignorant melius esse modicum justo super divitias peccatorum multas . Et quidem Saul asinas quaesiturus, quartam partem sicli ad Samuelem gerit; et uxor Jeroboam cum passis uvis et panibus ad Ahiam virum Dei ingreditur . Hi profecto, sicut scribit Hieronymus , quia didicerant in mercede vaticinari nonnullos, in mercede vaticinari credebam et istos. Caeterum neuter eorum legitur delata suscepisse munera, cum potius Samuel satis hospitaliter Saulem pavisse, Ahias vero praefatam mulierem 23 verbis durioribus increpasse memoretur. Faciamus autem eos accepisse, secundum eumdem Hieronymum; stipes potius dicendae sunt templi quam praemia prophetae. Vos igitur agite quod agitis, incedite sicut coepistis. Vos ad vocem incantantium et venefici incantantis ad mortem, mentis aures obturate, scientes quoniam aurum et argentum libatis Deo, quod pro Deo recusatis. Aquam etenim periculo militum de Bethleemitica sumptam cisterna, quia eam David, cum sitiret, propter Dominum fudit , gratum Deo sacrificium fecit. Qua de aqua, Recaredo Wisigothorum regi, qui oblatum sibi aurum pro Deo recusaverat, sic beatus Gregorius ait: « David regis factum mihi ad memoriam venit, cui cum concupita aqua de cisterna Bethleemitica, quae inter hostiles cuneos habebatur, ab obsequentibus militibus fuisset allata, protinus dixit: Absit a me ut sanguinem hominum istorum bibam. Quam quia fudit et bibere noluit, scriptum est Libavit eam Domino. Si igitur ab armato rege in sacrificium Dei versa est aqua contempta, pensemus quale sacrificium omnipotenti Deo rex obtulit, qui pro illius amore, non aquam, sed aurum accipere contempsit. « Haec sanctitati vestrae scripsimus, aegroto similes bene habentibus antidotum procuranti. Etenim sanis quoque languentium manus aliquando profuerunt, novimusque poetam Fungi vice cotis, acutum Reddere quae ferrum valet, exsors ipsa secandi. Sane dum vobis haec exaravimus, exoravimus scrutantem renes et corda, ne pateretur hoc defectu vestrum pulsari spiritum quo praesumeretis ea potius arrogantiae quam charitati deputare. Ignorat imperfectum hoc anima mea, cum depressam se gravissimis excessibus non audeat diffiteri. Quidquid actum est, charitas docuit, cujus est gaudere cum gaudentibus, et cum infirmantibus infirmari. Vicem mihi rependitis, si diligitis me et oratis pro me.
(Levit. III, 9) (Exod. I) (Matth.
XXII, 14) (I Tim. VI, 10) (Ose, IV,
2) (Prov. XVIII, 3) (Exod. XIII) (Mich. III, 11) (Jud., 12) (Psal. XLIV, 8) (Joel II, 28) (Jer. XXIV, 3) (II Cor. III, 6) (Luc. XIII, 6) (Joan. XV, 1) (Matth. IX, 17) (Psal. X, 7, sec. Hebr) (ibid., 9) (Psal. LXV, 18) (Act. VIII, 21) (Isa. VI, 10) (II Cor. VI, 15.) (Sap. I, 4) (Job XL, 18) (Ps. XXXVI, 16) (III Reg. XIV, 6) ( ubi supra ) (II Reg. XIII) (HORAT.)
[ seu Hippomeni] [ al. 
Saulum, sed mendose ]