EPISTOLA VII. AD ODILONEM ABBATEM CLUNIACENSEM.
Domino semper venerabili ODILONI Cluniensis congregationis Patri, ejusdem officii ABBO, indignus famulorum Christi famulus.
Saepe contingit ut spiritualis philosophiae dapibus amicis convivia pro modulo nostro praeparemus, sperantes hac introductione eorum deliciis communicare, quoniam, ut dicit Scriptura, amicorum sunt omnia communia; quapropter quempiam solum suis studiis uti minime delectat, et charitatis epulas tunc bona voluntas libenter degustat, cum inter ejusdem scientiae sectatores non est expers muneris quo sibi illicit amatores veritatis. Unde, venerabilis pater, floccipendens aemulorum vesaniam, instar commentatoris scribere decrevi aliquid gratum amicis, utile posteris, quo communicatum te esse volui, quem, postquam semel cognovi, semper in omnibus pio amore et diligo et dilexi. Nec pudet te habere judicem propositae quaestionis, quem commendat lepor dulcissimae affabilitatis, ut puta antiquae nobilitatis comptum prosapia, cum eloquentia quam venustat frequens et humilis sapientia; hanc nimirum plus solito expertus sum compendioso itinere, cum pariter remoraremur tam in nostro quam in Sancti Dei monasterio, ubi quidam ex fratribus vestris, ut mihi visum fuit, satis benevolus, attentus et docilis, requisivit de repetitione similium numerorum qui habentur frequentius in canonibus Evangeliorum. Quam quaestionem expediendo ei ad plenum satisfacere nequivi, partim ob difficultatem sui, partim quia nec locus nec tempus sufficiebat negotio hujusmodi; nunc vero, occasionem nactus, explicabo quomodo se habeat congeries numerorum in praedictis canonibus, exposita prius ratione qua in singulis Evangeliorum libris sunt tripliciter praefixi numeri, quorum alii capitula, alii aeras, alii subnotationes designant, communes scilicet et proprias, et capitula quidem nec non aerae ex minio hoc videntur differre, quod capitula exprimuntur majore charactere, aerae vero nusquam denarium excedunt, nec infra denarium ex ordine se sequuntur, nisi contingat. Subnotationes quoque ex atramento in singulis evangelistis ab uno incipiunt, et in multam pluralitatem primae vel solae ordinabiliter lege numeri excrescunt: quod facilius intellectui patebit, si, quod faciendum in reliquis, unius evangelistae adnotatio descripta pro exemplo sit. Sunt itaque apud Matthaeum capitula XXVIII, inter quae sunt subnotationes CCCLV, quibus singulis adjecta est sua aera, ex qua cognoscatur in quo canone ipsa subnotatio reperiatur. Ut autem decem sint canones et non amplius, in quibus evangelistae sibi novies tantum conferuntur, illud facit quod Marcus hanc proprietatem servat cum Joanne, qua nusquam ei soli solvi consentit. Nec eidem cum altero, nisi cum Matthaeo: nam inter quatuor si concordia sit, unus modus existit; alter vero si discrepaverit, quatuor modi inveniuntur: si unus quilibet duobus conferatur, sex ad extremum erunt, si ad similitudinem monomachiae unus reliquis sigillatim respondeat. Caeterum hoc in eisdem canonibus est animadvertendum, quod distinguuntur lineis directis a sinistra in dexteram legentis, inter quas usque ad finem quinque subnotatio es fiunt, de singulis videlicet evangelistis qui sunt dispositi in capite uniuscujusque canonis. Inter primas igitur lineas primi canonis sunt subnotationes XX, ex quibus nihil ingerit dubietatis ille ordo in quo scribuntur apud Matthaeum VII, apud Marcum II, apud Lucam VII, apud Joannem X. De reliquis quaestio est, quam illud facit, quod Joannes sparsim scripsit in diversis locis ea quae alii colligentes semel dixerunt singuli in suis opusculis. Exempli gratia disponantur evangelistarum verba ut sunt in textu, propria cum subnotatione diversa. Ego quidem baptizo vos in aqua in poenitentiam; qui autem post me venturus est, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare, ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni. Et erat Joannes vestitus pilis cameli et zona pellicea circa lumbos ejus, et locustas et mel sylvestre edebat, et praedicabat dicens: Venit fortior me post me, cujus non sum dignus procumbens solvere corrigiam calceamentorum ejus: ego baptizavi vos in aqua, ille vero baptizabit vos in Spiritu sancto. Ego quidem aqua baptizo vos, veniet autem fortior me, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum ejus, ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni. Joannes testimonium perhibet de ipso, et clamat, dicens: Hic erat quem dixi qui post me venturus est, ante me factus est, prior me erat. Ego baptizo in aqua, medius autem vestrum stetit quem vos non scitis. Hic est de quo dixi: Post me venit vir qui ante factus est, quia prior me erat, et ego nesciebam eum, sed ut manifestetur Israel, propterea veni ego in aqua baptisans. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis, quod dixerim: Ego non sum Christus, sed qui missus sum ante illum. His ita praemissis, sobrius lector intelligit quia Joannes nunc hic nunc illic tetigit quod Matthaeus et alii collegerunt in ordine unius suae subnotationis: quapropter in ejusdem Joannis Evangelio post primam subnotationem quater est facta similium numerorum repetitio; siquidem de viro venturo et de baptismo Joannis, ubi ille alterum retulit, alterum reticuit; et rursus alibi utrumque simul dixit; ad ultimum de praedicto viro venturo repetiit, quem Christum vocavit. Perspiciamus itaque primi canonis initium, post hanc unam concordiam omnium evangelistarum. Denique post secundam lineam Joannes unam subnotationem tertio repetiit, reliqui secundo: post tertiam quoque lineam idem ipse Joannes quinquies variavit, quod aliorum unusquisque semel suo loco exposuit. Haec ratio observatur in aliis, qui sunt in collatione, canonibus. Nec hoc silendum est quod una et aequalis progressio fit subnotationum: sed in canonibus numero aliquando intermisso, in singulis Evangeliis numerorum ordine rato; cavenda tamen est in his discordia in quibus nulla esse debet omnino diversitas; nam ut de Matthaeo loquar, qui principatum obtinet in praedictis canonibus, exceptis duobus a principio libri ejus usque ad finem prima aera primi canonis ordinat tenorem; similiter secunda secundi, tertia tertii, sic de reliquis; unde falso existimatur scripta esse illa subnotatio, quae in textu Matthaei est LXXXVI, cum aera prima. Idcirco quia, evolutis quamplurimis Evangeliorum voluminibus, nusquam inter LXX et XCVIII subnotationem, ulla in canone reperitur, quapropter eamdem Matthaei LXXXVI scilicet subnotationem, in sexto tantum canone apud Matthaeum reperire poteris, et nusquam alibi, ideoque non ibidem scribenda est aera prima, sed potius aera sexta, sicut unius antiqui voluminis series recensita innotuit. Nam quod sub hac digessit Matthaeus, ipse ducentesima quadragesima quarta sub prima aera repetiit, ac idcirco reciproca vicissitudine eidem concordant reliqui, in qua Marcus CXXXVIIII pene similia est prosecutus. Repetendum igitur quod illius evangelistae qui primus habetur in quolibet canone, licet intermisso, ordinato tamen augmento subnotationum progressio sit: verbi gratia, apud Matthaeum post subnotationem octavam undecima sequitur; apud Joannem post decimam quartam invenitur; reliquorum vero eidem primo consentientium propter concordiam aliquando transgressio fit; si qua sane in talibus dubitatio incidit, assumatur prae manibus de consensu Evangelistarum liber Augustini omnium ecclesiasticarum quaestionum singulariter subtilissimi expositoris; post Ammonium enim, qui de quatuor Evangeliis fecit unum, ad similitudinem libri qui dicitur Concordia regularum, hic Augustinus omnes dubitabiles propositiones Evangeliorum decerpsit, atque in uno codice ordinavit, earumque obscuritati maximam lucem infudit. Post eumdem quoque Ammonium Eusebius Caesariensis libros Evangeliorum ut fuerant remanere permisit, et eorum concordam numerorum ratione distinxit, quam Evangeliorum canones appellavit; quem secutus Hieronymus divinae legis interpres et de graeco fecit esse latinum, atque, eorumdem canonum ordinatio qualiter intelligenda sit, ita scripsit ad Damasum: Sciendum est, inquiens, ne quis ignarum ex similitudine numerorum error involvat, quod, sicut in subnotatione canonum distinctorum, in canone quolibet tres evangelistae bis vel ter, vel quater aut etiam amplius eumdem numerum per ordinem habuerunt adnotatum, et quartus e contrario discrepantes, quod id quod tres illi in eo loco semel dixerint, quartus toties in corpore voluminis sui ponat, quoties diversi numeri in ejus canone positi sunt, contra praedictorum numerorum continuatas similitudines. Item si in una quolibet eorum aut etiam duobus, ibidem in canone numerus bis, ter aut eo amplius reperiatur in ordine collocatus, et dispar is inveniatur in caeteris, dubium non erit quod id quod illius illorumve canones numeris bis vel ter repetitis ab his in volumine semel dictum sit; alteri vero eorum toties in uno atque eodem sensu loquantur, quoties praetulerint in numerorum adnotatione distantiam. Hoc et in omnium novem canonum collatione servabitur. Caeterum, in decimo quoniam propria singulorum tantummodo continentur, non potest contra id comparatio esse, quod solum est. Tandem quia, venerabilis Pater, ex praedicti viri commentariis ista enodando transtuli, atque ea non praejudicii sed judicii censurae direxi, qui, illius benevoli fratris sagacitati satisfacere volens, me apud vos fuisse verbosum aut nimis garrulum pertimui, timendo plura dicere supersedi. Restat tamen ei, quia fortassis non didicit, quid sit aera proprie exponere, eo quod Isidorus, quem sum secutus, ea sit usus quam frequenter in canonibus. Aera est singulorum annorum supputatio, dicta ab aere, quod singulis annis reddebatur Romanae reipublicae, ideoque Hispanorum consuetudine pro centesimo vel alio quolibet anno centesima vel alia quaelibet ponitur aera. Cognoscat itaque ille meus familiaris exactor me attentum illi operam impendisse, ei ferculum de lignis Libani construxisse ea charitate media, qua Apostolus optat: Deus patientiae et solatii dei vobis idipsum sapere in alterutrum secundum Jesum Christum . Siquidem vos utrique mihi solatio estis, quos idipsum sapere desidero quod secundum illum Christum sapio, quatenus unanimes uno ore pariter glorificemus sub catholicae fidei integritate. Valete.
(Rom. XV, 5)