III.  Ad Bertranaum Narbonensem archiepiscopum.  --  Primatum ei super Aquensem metropolim, et quid quid dignitatis vel honoris Narbonensis Ecclesia habuerit, ipsi inconcussum confirmat.   (Anno 1099.) [Dom BOUQUET,  Recueil.,  XV, 17.]
PASCHALIS episcopus, servus servorum Dei, dilecto in Christo fratri BERTRANDO, Narbonensi archiepiscopo, perpetuam salutem in Domino.
Quod apud Ecclesiam Petrus in sua verissima professione promeruit, cum a Magistro et Domino sibi dicitur: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et quod doctor gentium Paulus ecclesiarum omnium sollicitudinem in se habere professus est, hoc nobis, licet indignis, eorum vicem in Ecclesia Dei retinentibus, ab ipso B. Petro per clamantem concessum et credimus et confitemur. Quia igitur Ecclesiarum omnium cura nobis commissa est, dilectionem tuam, frater in Christo charissime, instanter admonemus ut in Ecclesia cui largiente Domino praesides; doctorem veritatis in omnibus te exhibeas et rectorem justitiae, non despicias in judicio personam pauperum, nec consideres vultum potentis; judicium tibi semper cum misericordia, ut severitas justitiae freno misericordiae, et humilitas misericordiae vigore justitiae temperetur. Super gregem tibi commissum continua sollicitudine vigila, ut nec lupus rapiat, nec latro perdat. Quae dispersa sunt congreges, et congregata quae fuerint intermerata conserves, et talem te in omnibus in grege Dei exhibeas, ut pastor videaris, non mercenarius. Nos quoque venerabilem Narbonensem Ecclesiam, cui Deus benignitate tepraeesse voluit, apostolicae sedis auctoritate munimus. Statuimus enim eidem Ecclesiae tuaeque fraternitati has civitates, Tolosam videlicet, Carcassonam, Elnam, Biterrim, Agathem, Magalonam, Nemausum, Euticam, Lugdouvem, debitam semper exhibere obedientiam. Praeterea primatum Aquensis metropolis, quae est Narbonensis secunda, et quidquid dignitatis vel honoris eamdem Narbonensem Ecclesiam antiquitus jure habuisse constiterit, nos quoque praesentis decreti pagina inconcussum et inviolabile perpetuo manere decrevimus, et in omnibus locis Ecclesiae tuae canonice subditis, sive monasteriis, sive ecclesiis, canonicum jus obtinere tibi firmamus; salvo canonico jure aliarum ecclesiarum. Quid autem oneris tibi imponat, ipse perpende; oportet enim te esse castum, sobrium, misericordiae, orationibus intentum, in eleemosynis prodigum, in praedicatione non tacitum, in hospitalitate praecipuum, necessitatibus fratrum compatientem. Haec et plura his similia, quae ipse noveris, frater charissime, te diligentissime observare convenit. Sic itaque agendo, videris quod diceris. Si quis forte temerario ausu hujus privilegii jura violare tentaverit, si bis vel ter admonitus emendare contempserit, sive clericus fuerit, sive laicus, a corpore et sanguine Domini dicimus esse removendum. Amen, amen, amen. Datum Romae per manus Docibilis, sanctae Romanae Ecclesiae diaconi cardinalis, anno Dominicae Incarnat. 1099, indict. VIII, domni Paschalis II papae anno primo.
[ f. Clementem]