IX. ITEM EPISTOLA ALVARI ROMANO MEDICO DIRECTA. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Serenissimo omnium catholicorum summo domino meo ROMANO ALVARUS.
Anteriorum meorum, serenissime domine, erga vos amicabilem dulcedinem recolens, et affectum gloriae vestrae in nostris compassionibus vulneribus, saepissime comprobans, hos inertiae meae conticuos apices inculto sermone digestos, et impolito textu confectos, vestrae decrevi praesentiae destinandos, per quos et charitatem repriorarem nostrae miseriae, et invectiones adversariorum apologetico retunderem opere: petens in principio rusticitatis nostrae epistolae, ut laeta facie et placida mente servi tui vel filii sugessionem recipias, et quaeque dixerit rationabili lance perpenses. Nec aurium celsitudinis vestrae gravitatis lege praecultum et moderantiae viribus principaliter perornatum susurris levibus vel vacuis inde collectis reseres, o domine, concavum, ne, quod absit, falsitatis contra proprium scandalum hauriat, et improbata recipiens charitatem radicatam antiquitus dissuat. Licet enim assertor primas partes propositionis suae abundanti persecutione peroret, et sufficienti probatione propria firmare se putet; tamen inefficax semper apud honestos judices habetur oratio, quae solitaria surgens nullius e regione adversantis attenuatur repagulo. Exspectatur namque secundae partis defensio, et data libertatis licentia, et de ultimis bene discussis et cognitis emittitur perpetualis sententia. Haec in prooemio dixisse sufficiat et sapienti coepisse, pro toto explicasse proficiat. Ac deinde, mi sublimissime domine, dilectionem meam erga vos vestrosque omnes ab ipsis incunabilis infantiae recole, et magis vobis ipsi me bene notum habenti, quam aliis ex me adversa suggerentibus crede. Superbiam meam et rapinam, seu insolentiae vitam, pene vobis amplius quam aliis est ut extimo notam. Et quaeque ab ineunti aetate usque in hoc tempus gestum est, ut reor, non vobis celatum, sed notum est. Et certe patulum manet et cognitum multis me laqueis inretitum, millenisque malis huc usque addictum. Et plerumque adversitas temporum etiam patientissimum a lenitate divertit in aliud animum. Sed, juvante praesentissimo et altissimo creatore, omnes adversantes mihi amicissimos feci: et quibusdam pacificis nexibus utens solertia animi, manu dilectionis contrarios amplexavi, humilitate liniens et affectione demulcens. Verum iniquitas mea, et ignorantiae juventutis delictum, juste contra me semper levat calcaneum. Inde et in contrarium surgit quidquid inchoatum aliter fuit. Nam teste Deo, quem conscientiae meae, imo et hujus epistolae discussorem exspecto, quia quidquid Manichaeus Felix, quidquid confessor, Julianus, crebra vobis et importuna suggessione asserunt, et contra me falsidicis oppositionibus ingerunt, non voto mentis accidit, sed fortuito casu evenit. Quod idem religiosus verifice novit, et calcata conscientia propria, nota contemnit, ignota vero adstruit, et defendit. Et ut paulisper seposita ratione narrandi qualiter actum est, quae adverti debentur, ingeram; certe ante aegritudinis meae dispendium, et poenitentiae quam in ultima necessitate accepi remedium, multis donis multisque rebus sanctum illum monasterium ditavi locum. Et quod genitor meus divae memoriae, nec ante me ex nostri fecerat ullus, ego spontanea mente impleveram solus. Quod ipse incusator negare non valet, et de quo omnis vicinitas testimonium habet. Et nunc quando poenitentiae lex miserrimum curbat, et debilitas jam jamque moriturum incurrat, januam mihi vitae praecluderem, et in antro barathri lapsu praecipiti currerem? Sed qualiter actum, quoque dispositu exstit usurpatum teste Deo et praesentibus accusatoribus proferam planum. Volui universum illum locum mihi redimere, et inquietudinem Romanorum fugiens, ipsum quem nostis principem malui inquirere. Juste namque confessor dixerat, quia illi qui a genitore meo vel a me empta habebant vendere cupiebant, et una pariter cum eo praevisio exstitit nostra, ut argumentose, et non vere ipsum principem mitteremus, et per eum nostra nobis congregaremus, honorem ejus et locum tractantes, et quia nullus ei poterat ad terminandum obsistere reputantes. Cui cum petitionem ipsis diebus aegritudinis meae, quibus invisendum me venerat, pro hoc facerem, et quaeque desiderabam exponerem implere promisit: et hoc sine difficultate ad effectum perducere dixit. Cui nos confestim nihil de quo postea gestum est suspicantes, venditionem fecimus, et per testes firmavimus, ut ingressione ipsius alios seduceremus, et nobis per eum totum terminum applicaremus. Sed ille in vacanietatibus impeditus, de quo fuerat gestum non satis anxius, coepit oblivioni nostras tradere causas, et in quas nihil habebat, nec dederat, postponere curas. Et creberunt rapinae, et privilegia Romanorum, qui transilientes limites agrorum nostrorum, universum minitabant invadere locum. Nos autem jam nihil ibi habere putabamur, et ille qui comparationem fecerat, vindicare invasiones volebat. In tali conflictu positi, poenitudine affecti, contriti lugebamus et moesti. Post menses sex aut amplius ipse princeps per se ad me venit et postulavit, ut quod quasi comparaverat, verius emeret. In primis teste Deo renui, et haereditatem meam ne traducerem multis suggessionibus deprecavi. Sed ad quod ille beneficium suum mihi opposuit, et quia si donatum, illud a me haberet, nihil esset pro tantis, quae in nos fecerat, asseruit. Sed ubi in me reversus venditionem, quam ei jam feceram, cogitavi, et potestatem ejus cum debilitate mea pensavi, illico assentire disposui, quia aliud agere minime potui. Sed terminum ecclesiae, quem non genitor meus, sed ego dederam, indicavi: et in comparatione ejus praesentibus subscribentibus terminavi, et confessores ipsos multoties commendavi, et quantum valui pro ipso loco suggerere non cessavi. Verum delicto meo et merito multum olido infestante, aliter actum est quam putavi. Quantum voluit et quando voluit, et quomodo voluit, dedit. Quid nunc agendum est, serenissime domine? Nec possibilitas in nobis est resistendi, nec facultas reddendi, nec abundantia redimendi. Teste Deo, ingemisco, rugio, et deploro quod accidit; sed sanare et solidare nequeo quod evenit. Vicibus ei suggessi, et abundantius pretium multo quam dedit promisi: sed suspensus hactenus mansi. Culpamur ab omnibus et incusamur: sed nosmetipsos ipsi amplius detestamus. Et licet juxta doctorum nostrorum veneranda oracula in omnibus causis non processus operis, sed voluntas operandi, sit intuenda, nec statim quis quid egerit, sed quo voto id egerit inquirendum, nec res ipsa quae geritur, sed qualitas mentis, et facientis sit propositum judicandum; tamen quoquo modo gestum sit nostris meritis imputamus, et judicium Domini trementi corde quotidie nos insequendos lugimoniis non mediis protestamus, de nostra desperantes pessima opera, de illius confidentes misericordia consueta. Ecce qualiter est actum vestrae prudentiae totum est patefactum: quod ideo vobis ad singula enarrare curavi, quia ex ipsius confessoris laude multa quasi a vobis dicta audivi, quae minime credidi, quia vestrum animum erga me proprium saepius sensi. In finem vero epistolae advolutus pedibus vestris suggero, ut quia paupertas et debilitas me a vobis fecit absentem, bonitas vestra me semper animo reddat praesentem: suggessionesque malevolas illa discretione paternali, qua vos novi vigere, discutite; et aure surda discordiae incantationes transite, nosque visceribus propriis comendatos habete. Quidquid vero Felix, Gratiosi judicis filius, in aures domini Servandi comitis cum confessore illo immisserit; vestra paternitas, si voluerit, tota radebit. Tempore quippe vestro aliorum causas erat nobis explicere licitum: quanto magis nostrum proprium non expediamus negotium? Recolite, obsecro, nostrorum antiquorum amicitiae vinculum, et vestrum amplectite visceribus filium. Plura volueram licet plebeio sermone disputando conficere: sed modum epistolae egredere nolui, et prudentibus stulta componere timui. Sed rogo, ut quae magis currendo, quam tractando conscripsi, et plus dolore quam nitore depinxi, non scholastice et per liberalem artem tractetur, sed pure et simpliciter, ut scriptum est, relegatur. Vigens floreat paternitatis vestrae aucta felicitas per spatia annorum. Amen.