EPISTOLA CCCCLXIII. EJUSDEM AD EUMDEM.
Reverendissimo domino ac Patri sanctissimo THOMAE, Dei gratia Cantuariensis archiepiscopo, suus JOANNES, Pictaviensis Ecclesiae humilis sacerdos, salutem et spiritum fortitudinis.
Praevenisset tarditatem meam in litterarum vestrarum benedictione diligentia, nisi praesentium latorem diuturna, sicut nobis proponebat, detinuisset infirmitas. Hujus itaque aegritudinis beneficio, debeo, quod meum apud vos excusare possum silentium: imo quod mea manifeste non est deprehensa negligentia. Verum, ut verius dicam, et salva majestatis vestrae reverentia licentius atque liberius loquar, neuter nostrum recte excusabilis apparet, dum nescio quae non timenda timemus, et negligentiam nostram cautelae nomine velamus, tanquam exeuntibus a vobis ad nos tendantur insidiae, vel contra. Non recipit hujusmodi excusationes amicitiae illius necessitudo, qua nos usque in hunc diem absque intermissione devinxit mutuae charitatis affectio, a primis ineuntis adolescentiae annis usque ad omnium sortis nostrae vel conditionis invidiam. Nunc vero aut locorum distantia, aut dignitatum inaequalitas affectionis pristinae titulum aliquatenus obscurasse videbitur, si intercurrentium cursorum parcamus laboribus; si non alterius alteri plenissime innotescat sollicitudo, in tantum ut omnem detraxisse videamur localis separationis injuriam. Sileat igitur, obsecro, serenissime domine, de caetero hujusmodi excusationis praetextus, et quod vocibus negatum est, chartulis concedamus. Quod verbis non possumus, litteris exprimamus. Illarum inventoribus non existamus ingrati, quorum merito aliquid detraxisse videbitur, quisquis ex minus, evidenti necessitate illorum uti cessaverit beneficio. Nec praetermittendum, quod de deprehensionis injuria nullus per Dei gratiam internuntiorum nostrorum adhuc conqueri potest. Esto tamen, et, quod absit! deprehensum aliquem interim ponamus, quis recte indignari poterit si illas, quae Ecclesiae Dei et nobis fiunt, ad alterutrum deploramus injurias? Quis vapulantes et injusta passos fiere prohibebit? Nunquid in maxillas nostras lacrymae nostrae impune descendent? Denique etiam nobis omnino cessantibus, et nec voce nec scripto aliquid interloquentibus imponitur, quod et nos vestro, et vos nostro omnia consilio peragatis. Quod ita verum est, si idem spiritus consilii utrique inspirat, ut impressiones quas peccatis nostris exigentibus, nobis et Ecclesiae Dei inferri videmus, aequanimiter non sustineamus. Si enim Dei ministri sumus, haec utique communi, id est divino pertractamus consilio, qui demolientes vineam Domini Sabaoth siccis oculis non videmus, qui ruinam domus Israel saltem lacrymantes prosequimur. Licet enim nos non illa, qua certe deberemus, perseverantia opposuerimus, licet nondum usque ad sanguinem restiterimus, licet multa pro temporis incommoditate, et matris nostrae sanctae Romanae Ecclesiae scissura dissimulaverimus, nemo tamen per gratiam Dei dicere poterit, quod eorum adhuc comminationibus cesserimus, aut impietatis consiliis consenserimus, quin accepta temporis opportunitate, quae secus acta sunt, et evacuari possint, ad eadem evacuanda libere nos interponere valeamus. Deo enim incessanter gratias refero, quod, sicut ex aliorum fida relatione et nunc ex testimonii vestri fide certissime teneo, detestabiles illas profanasque consuetudines, quae diebus nostris sub innovationis obtentu promulgatae sunt, non absolute, sicut earum innovator gloriatur, observandas promisistis, neque, ut caeteri, scripti vestri munimento roborastis. Verum de legatione Angliae concedenda non est quod vereri quidquam debeatis, si verbis apostolicis fides aliqua haberi potest. Gravi enim redimit poenitentia illam qualem qualem, quam Eboracensi fecerat, concessionem. Nec moleste ferat dominus meus quod a domini papae et curiae frequentiori visitatione abstineo. De industria etenim declino, quoad possim, Pictaviensium nostrorum detractiones, qui quoties illuc accedebam, regi scribere non cessabant, quod in ipsius suggillationem, et institutionum suarum laesionem pleraque in curia machinabar. Consultius itaque credidi personis discretis et religiosis tam vestra quam mea negotia credere, et earum in parte ista opera uti. Quod et nunc paucis diebus ante litterarum vestrarum receptionem feceram, sub eo videlicet tempore, quo paganum cognatum meum ad vos misi. Nactus enim opportunitatem viri venerabilis, et sanctitatis incomparabilis, domini abbatis Pontiniacensis, qui forte cum amore nostri, tum gratia visitationis abbatiarum, quas in nostro episcopatu habet, in partes nostras descenderat, ipsius industria pleraque, tam ad vos, quam ad me pertinentia, ad dominum papam securius perferenda commisi; specialiter autem super verbo legationis, et Sancti Augustini. Qualiter enim litterae legationis sub indignatione conviciis permista domino papae restitutae fuissent, et quomodo ad instantiam quorumdam cardinalium quasi ad placandam regis indignationem districtiores vobis litterae pro benedicendo abbate Sancti Augustini directae sint, per communem amicum nostrum dominum Henricum Pisanum mihi plenius innotuerat. Quamvis autem praefatus abbas et discretionis suae, et religionis intuitu, nec non et obsequii, in quo illis frequens deservit, in curia plurimum possit, si tamen praeceperitis, et expedire magis vobis videatur, nec tibi detrahentium linguas, nec ejus, apud quem detrahitur, molestias vereor, nec sic aut laborem corporis declinare, aut sumptibus parcere quaero, quin ad mandati vestri imperium in persona propria ad illos ascendam, nihil difficile ad laborem existimans, in quo matris meae sanctae Cantuariensis Ecclesiae utilitatibus deservire possim. Nec est, ut mihi videtur, quod de urgenti domini papae mandato circa benedicendum Sancti Augustini abbatem supra modum conqueri debeatis; maxime cum adjectum sit, sicut accepi, quod si illi ulterius benedicere cessaveritis, ipse ei ad se venienti benedicturus sit. Aut igitur vobis ad prosecutionem juris vestri patebit exeundi libertas, aut si tam manifeste negata fuerit, quidquid sub tam manifesta impressione fiet, tempore accepto pro infecto haberi poterit. Commoneo autem sanctitatem vestram, ut cum supradicto abbate Pontiniacensi vel in persona vestra, si sub praetextu causae vestrae in partes Galliarum veneritis, vel certe per litteras vestras, si exeundi facultatem non acceperitis, ulteriorem ineatis familiaritatem: quamvis tam ego, quam communis amicus noster, abbas videlicet de Stella Isaac, ut continuam vestri habeat sanctissimus ille conventus Pontiniacensis in orationibus suis memoriam, recte procuravimus. Invenietis quoque et eamdem domum utilitatibus vestris etiam temporalibus deservire paratam, si necesse fuerit. Industria enim et sanctitate supradicti abbatis sui omnibus Cisterciensis ordinis abbatiis plus potest. Et hic mihi, ut tutis auribus loquar, exsilii sedem elegi, cum tortoris nostri molestias ulterius sustinere non potero. Quod vero scribitis, ut negotia vestra nemini credam, nisi soli summo pontifici, et Pisano nostro, adjecisse, nisi fallor, debueratis etiam cardinalem Sancti Laurentii magistrum Albertum, quem profectibus vestris deservire existimo, non tam personae vestrae, quam negotii intuitu, quia vos non vestram, sed Ecclesiae causam suscepisse et protestatur et agnoscit. Ego tamen interim, nisi novo a vobis suscepto mandato, fines mihi praescriptos non transgrediar. Scripsissem vobis de Octaviani decessu miserabili, et Guidonis Cremensis substitutione exsecrabili, nisi quia nostros, qui in curia morantur, haec omnia plenius scire scio, per quos vobis fidelius innotescere debent. Et hujusmodi nova nonnisi ab ipsis, et per ipsos ad nos usque derivantur. Familiaris autem status meus, quem Dei gratia vobis describi jubetis, post discessum pagani nostri, per quem vobis viva voce omnia intimari praecepi, in nullo innovatus est, quia Luscus noster, qui licet in plenitudine potestatis, non tamen in plenitudine luminis ad nos reversus est, nondum sua promulgavit edicta. Exercitum solummodo Aquitaniarum submonuit, ut regi Francorum, si in Arverniam, ut destinabat, proficisci perseveraverit, in manu valida occurrant. Missi tamen sunt ad regem quaerendae pacis procuratores, sicut nosse vos credo, dominus Ebroicensis, et Ricardus de Humez. Nondum vero ad nos pervenerat, quid perfecerint. Caetera, cum nobis innotuerint, et fidelem invenerimus nuntium, vobis significare non differemus. Obsecro autem, ut per puerum illum, quem saepe dictus paganus meus ad me in brevi mittere debet, omnia, quae cognitu mihi necessaria duxeritis, rescribere non differatis. Bene valeat dominus meus. Praesentium latorem una tantum nocte mecum retinui, ut adventus sui moram celeritate reditus sui purgare possit, quem tamen, sicut asserit, infirmitas excusat: et ne aliud vobis suggerere posset, in festo Sancti Albani animae discessit. Vereor, domine, ne charta haec plus vobis in legendo, quam mihi in scribendo taedii importet. Veniam tamen meretur, qui prolixitate sua omnes retroacti temporis negligentias redimere debet. Cui tamen sub hac clausula finem impono, ut cum tempus acceperitis, devotissimi vestri, communis amici nostri, magistri Joannis Saresberiensis memineritis, saepius ad animum revocando, quod relegationis poenam primus ob hoc sustineat, quod necessitatibus ecclesiae vestrae, et vestris utiliter ac fideliter deservire credebatur. Iterum et semper valete, memor nostri in orationibus vestris.