EPISTOLA LII. AD EUMDEM.
THOMAS Cantuariensis archiepiscopus, HYACINTHO cardinali.
Interemptorum pro causa Domini et Ecclesiae libertate sanguis clamat ad Dominum; et miseri, qui residui sunt, omnes ad sanctitatis vestrae confugiunt pedes in miseriis istis. Quot et quanta ab impiis Anglicana Ecclesia toto quinquennio isto pertulerit, soli illi noverint, qui experti sunt, quorum primus ego cum miseris coexsulibus meis proscriptis Christi Jesu. Ipse, cujus expugnatur haereditas, lex cunculcatur, profanantur sancta, sic causae suae cito propitius adsit, sicut conscientiae meae fidelissimus testis assistit, et pro innocentibus contra persecutores et oppressores eorum, quam promisit, ferat sententiam. Commonitus est rex Anglorum per litteras, per nuntios, per abbates, per episcopos, per subdiaconos curiae Romanae, per cardinales, et nunc tandem quasi peremptorio edicto, per dominum Gratianum, et magistrum Vivianum, qui quatenus profecerint, referente domino Gratiano, qui fideliter, modeste, et in omni sinceritate in hoc negotio versatus est, et nunc festinat ad vos, potestis audire. Non enim stetit per nos, quo minus pax reformaretur, sed per illum qui confidit in potentatu suo, in divitiis Ecclesiae, cujus impune diripit spolia, in dolositate suorum, et familiaritate quorumdam vestrorum, quos hactenus in perversitatibus protegendis habuit defensores. Nam quod mundus sentit, dolet, ingemiscit, nullus adeo iniquam causam ad Ecclesiam Romanam defert, quin ibi spe lucri concepta, ne dixerim odore sordium, adjutorem inveniat et patronum. Sed et hoc in monte Dominus videt, ante cujus tribunal citius omnes astabimus, de operibus et concientiis responsuri. In quo vero calculo nunc causa nostra resederit, si placet, audite: rex acquiescit, ut ego et mei redeamus ad nostra, domos scilicet vacuas, honorem Dei servaturi, salvis dignitatibus suis, quarum nomine pravas illas intelligit consuetudines, quas audistis, et quas constat lege divina et auctoritate Ecclesiae Romanae esse damnatas. Nos autem admittimus, ut salvo honore Dei et fidelitate Ecclesiae Romanae, regni valeant et vigeant dignitates, quae sub mensura divini honoris cohibendae sunt. Non enim ad illarum formam coarctandus est honor Dei. Sed ille non acquiescit, nisi absolute profiteamur sub religione juramenti observantiam dignitatum, quod nondum fecit nec minimus de populo terrae. Nec ad hoc alicubi arctatus est clerus, ut se vel sacros canones vel Evangelii mandata juret observaturum. Certe nec tutum esset, quia in multis offendimus omnes. Detrectat ablata restituere vel satisfacere, cum tamen et praefatis nuntiis domini papae et aliis palam professus sit, quod de tempore canceilariae non teneor illi. Hanc tamen detentionis injustae praetendit rationem quod antecessores sui nostris, quos saepe fugaverunt, redeuntibus nihil restituisse reperiuntur. Sed hoc falsum esse convincitur ex historiis, et attestatione vivorum. Nunquid ergo cohibendus non est, qui majorum violentias et impietates usurpat pro lege? Utique si, quod absit! in isto praevaluerit, pessimum iniqui compendii cunctis gentibus, et saeculis relinquit exemplum. Releget ergo, et proscribat quot et quantos, et quandiu voluerit, et cum redierint, petitiones eorum hoc exemplo, imo jam lege excludet. Nam Deum testem invoco in animam meam, quod me magis movet pernicies exempli, quam temporalium jactura rerum. Cum itaque novas et indebitas exigat obligationes, cum tam perversas sub nomine dignitatum vindicet consuetudines, non persuadeat vobis quispiam, quod ego pacis generem impedimentum, sed ille qui Dei subvertit legem et totam turbat Ecclesiam. Quidquid potero facere salvo ordine meo, et sine pernicie exempli, libenter faciam pro recuperanda gratia ejus, et pace mea. Sed absit, ut scienter faciam contra Deum pro quiete momentanea, et non tam perituris quam pereuntibus bonis! Haec diligentius scripsi paternitati vestrae plura tamen de necessariis, ne scripta fastidium generarent, in ore nuntiorum posita sunt, quos, si placet, ut consuevistis in benignitate recipite, et causam Ecclesiae fovete ut vestram, quoniam Dei causa est. Et ego et parvuli mei sumus et erimus semper vestri. Similiter domino Alberto presbytero cardinali. Item domino Theodwino presbytero cardinali.