EPISTOLA III. EPISTOLA HERBERTI IN PERSONA THOMAE CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI CONTRA EUMDEM.
Reverendissimo Patri et domino ALEXANDRO, Dei gratia summo pontifici, THOMAS, miserae Cantuariensis Ecclesiae minister humilis et miserabilis exsul, salutem et omnem cum summa devotione obedientiam.
Cum ego pauper et dolens tantae majestatis regiam clamoribus querulis ad omnia et saepe urgentia praesentis agonis mei pericula crebro nimis et importune pulsaverim, nunc eo instantius quo urgeor gravius, ad solitum praesidium recurrimus. Pulsa igitur verecundia et quodammodo majestatem non pensans, nudum et omni ope destitutum humana tantae majestatis me oculis ingero, qui potius in hoc paupere et tenui membranulae schemate quotquot sumus coloris et migrationis filii, pietatis tantae pedibus advolvimur, regiam illam clementiam quadam lacrymarum nostrarum dextra et diuturna jam vitae nostrae miseria pulsantes, ut misericordiae vestrae januas miserabilis ingrediatur oratio nostra: nunc praesertim cum allophytus ille nunc demum revelatus corporis sui mole parvitatem meam despiciens universum Israelem singulari certamine provocet, ut ita in se summam belli et totius praelii pondus excipiens Philistaea omnis victoria et ipse prae caeteris victoriae gloria ponatur. Sed quid? Goliam significo, utinam vel solum se Goliam exhibuisset, quin potius periculosior est. Nam sicut clamat mundus, testantur opera, filium adversus patrem quibus potest consiliis instruit, ut idem sit nobis achitophel in abscondito et Golias in aperto. Et attendat paulisper discretio vestra, si non ipsius opera testimonium his quae de ipso dicuntur perhibeant. Prima objectio. Primo in Anglia apud Northamptune, cum in tanto versarer discrimine adeo ut ipsi et aliis fratribus et coepiscopis nostris a divinis districte praeciperem cessare officiis, si propriae meae personae violentae quod multi tunc juste intuebantur, mitterentur manus, multis qui tunc aderant coepiscopis nostris audientibus, clericis etiam nonnullis, iste confestim appellavit, quasi ex eo gravaretur, si non mihi vincula fuissent injecta. Quam iniqua fuerit haec appellatio, et quantam adversus appellantem faciat praesumptionem, vestra, si placeat, consideratio haec. Secunda objectio. Praeterea Senonis in sublimitatis vestrae praesentia advocans quantum adversus parvitatem meam linguam suam acuerit, et nisi cohibuisset miseratio vestra, quantis probris et contumeliis lacerasset ipsum patrem suum jam exsulantem et absentem, excidisse non arbitror. Unde et eo solo maledici meruit quod patris sui pudenda revelare attentavit. Tertia objectio. Praeterea me Senonis a vexationibus meis et angustiis ad clementiae vestrae sinum properante, nec a jam saepe dicto fratre et utinam vero fratre exspectatum idem tempore in terram reversus una cum caeteris, nisi quia inter caeteros major necdum accepto super hoc regis mandato spoliavit et universa Ecclesiae bona fecit confiscari. Quarta objectio. Praeterea hoc nulla commentitia et concinnata fraude valebit, seu in tantae majestatis oculis audebit tegere: quin sciens et prudens ante propriam sui excommunicationem ex nomine meis excommunicatis communicaverit. Illud etiam anathematis vinculum quo inpraesentiarum innodatus est, ut certissime mei persuasum est, solvit ecclesiam intrans ipsis etiam missarum assistens solemnibus. Quinta objectio. Qualiter etiam sacros vestrae excellentiae apices suppresserit et parvitatis meae mandata contempserit, omnino auditum est. Sexta objectio. Quoties vero et ob quas causas super iisdem negotii articulis appellaverit, et idiotae et plebeii per vicos et plateas garriunt, sperant quod ad invocationem sancti nominis tui quasi sub alarum tuarum regimine persequentium nos iniquitas et injustitia coalescere potuissent. Septima objectio. Novissime etiam dum consueto hoc non refugio uteretur sed suffugio, quod caeteris omnibus longe coelestibus judico, non clam sed coram populo, cubile patris attentavit ascendere, et se de jure metropolitanum esse publice contendere non erubuit; adjiciens etiam quia inclinavit ex hoc in hoc ex Herefordia Londoniensis factus, Cantuariensi vero metropolitano nullo astringi professionis seu obedientiae vinculo, cum in sui translatione haec exacta non fuerint. De quibus tamen memini me alias vestrae plenius charitati scripsisse. Ipsa igitur Cantuariensis Ecclesia tam multiplices illecebrosae artis nexus ultra non sustinens, illius caput contrivit, cujus toties calcaneo fuerat insidiatus. Sed non pergo nunc alterius illius exagitare excessus: sufficiat tetigisse. Praeteritis enim multis ea duntaxat recolo quae lapides et marmora clamant. Horum etiam multa ex multorum revelatione ad vos commeantium effugisse non arbitror. In omnibus enim his coram populo processit in campum armatus ut Philistis bella dimicare. Verum Golias in campo, in conclavi Achitophel erat, adeo etiam ut nuntiis domini regis proxime a sanctitate vestra revertentibus, Ricardo videlicet Barre et Radulfo archidiacono, verbum pacis, quod tunc sedulo quidem et officiose tractabatur, una cum archidiabolo illo Galfrido Ridel concilii sui nisibus ruperit. In cujus etiam spe verbi ego cum coexsulibus meis conscientia regis et voluntate Pontiseram jam usque processeram, apud Calvum montem cum venerabili fratre nostro domino Rotomagensi habiturus colloquium; deinde juxta eventum colloquii ad regem qui ob id propius se accessurum disposuerat processurus. Verum in eo articulo jam dicti regis nuntiis adventantibus, sicut a Chusi fideliter accepi, omnis ille apparatus frustratus est consilio Achitophel forsitan a nuntiis aliquo in meae depressionis augmentum et restitutionis suae spem certam accipiens. Sed esto: Dominus mihi adjutor , non timebo quid faciat mihi caro . Spero etiam certissime quod, te duce, te rectore, procella mea statuetur in auram et tempestas erumpens super caput impii veniet. Unde ego sicut ipsorum minimus ita hodie et miserrimus et quoquot passionis istius socii sunt, sanctitatis vestrae genibus provolutis et manibus expansis supplicamus et quantas audemus majestati tantae porrigimus preces: Dissipa, Domine, concilium Achitophel et percute caput de domo impii. Et sicut inde David vice fungeris opus id probet; singulari solertia et fortitudine tua Golias alter prosternatur et caput amittat, quod, ut jam supra monstravimus, in tam multas artes vertit et fraudes. Nam tu solus in militia tanto certamini habilis aestimaris. Et tunc profecto in decem millibus juvencularum psallentium testimonio triumphabis. Nam pestilente pereunte alii manus suas lavabunt in sanguine peccatoris, juxta quod unus sanctorum ait: « Melius esse ut paucorum damnatione plurimi liberentur quam eorum absolutione plures periclitentur. » Alioquin certe injusta misericordia est. Consulite ergo, Eliae zelum et gladius Phinees a cordis vestri ne excidat manibus; et videte quo zelo dignus sit qui operatus est sic, qui patrem suum retrusit in carcerem, nudavit et adhuc tenet in vinculis, et quod plango lacrymosius, quia caeteris detestabilius est, patris sui sponsam zelatus est sibi, et non in conclavi hoc, sed, ut supra diximus, publice cubile patris violare attentavit, protestans, populo et clero civitatis suae audiente, se jure debere metropolim obtinere, nec Cantuariensi ullo astringi professionis seu obedientiae vinculo. Igitur an absolutionem seu condemnationem meruerit tam malitiosa operatus, tam superba locutus, singularis primatus vestri consideratio haec. Et, si forsan secundum ecclesiasticum morem anathematis absolutionem impetravit, an in hoc ipso parvitati meae, quam adeo contumaciter contempsit, quin potius an matri suae Ecclesiae, cujus publice et tam impudenter rupit professionis et obedientiae vincula, debeat reservari auctoritas; vestra itidem consideratio haec: et ut tantae majestati non tam temere quam timide haec loquor, singulis studiose oppressis in hanc spem non esset absonum et pro certo ad Ecclesiae pacem fieret expeditior via, si qualis accedit talis reverteretur. Alioquin scitote et ego certus sum, quod sicut jam saepe accidit, curabitur contritio nostra cum ignominia. Dicent enim: Pax, pax, et non est pax . Haec idcirco adeo et confidens dixerim, quod ex solo justitiae metu humiliatio erit et ad pacem accessus, quam sola justitia poterit, juxta quod egregius ille doctor pariter et rector: « Amant, inquit, se haec duo, » etc. etc., etc. . . . . . . . . .. . . . . . . Videar forte in suggillationem personae Londoniensis nimius, et odio potius quam ex judicio tam dura tam amara scripsisse. Sed testis est mihi is cui omnis voluntas loquitur, et cui nunc sermo in vinculis meis quomodo cupiam eum in visceribus Christi Jesu, qui etsi mihi filialem, ego tamen illi, Dominus scit, affectum patris non subtraxi: id magis et magis inter vincula mea desiderans ut digne ambulassemus vocatione qua vocati sumus, cum omni humilitate et mansuetudine alter alterius onera portantes. Adverto me jam in tanta sermonis longitudine epistolarem omnem brevitatem excessisse. Unde vereor tantae majestatis offendisse auditum, ad alia tam magna et tam multiplicia mortalis vitae hujus negotia intentum. Sed spero quod qui tam paterno tam materno etiam affectu compatitur meis afflictionibus, facile indulgentiam tribuat verborum excessibus: praesertim cum brevi non potuisset stringi sermone quod sensibus et doloribus dilatatum est. Praeterea alias breviores, quas etiam praeter has vestrae transmitto sanctitati, jam scripseram litteras, cum ecce subito cursor intraret qui profectionem Londoniensis ad curiam et alia pleraque hic contenta nuntiaret. Unde tantis novis supervenientibus nova scribere necessarium et post priorum litterarum finem harum inchoare principium. Spiritus consilii et scientiae doceat vos de omnibus, charissime mihi Pater.
(Psal. CXVII) (Psal. LV) (Ezech.
XIII)