EPISTOLA XXIX. AD OMNES CARDINALES.
Venerabilibus dominis suis, et Patribus, universis episcopis, presbyteris, diaconibus, sanctae Romanae Ecclesiae Dei gratia cardinalibus, THOMAS, eadem gratia Cantuariensis Ecclesiae minister humilis, miser ac miserabilis exsul, salutem, ac debitum per omnia famulatum.
Misero verba facere grata haud est facile, miserabili servare modum in dicendo, sane difficile. Detur ergo, petimus, indulgentia misero, miserabili venia. Credimus vos, Patres sanctissimi, divina inspirante gratia, ad hoc in summo fastigio constitutos, ut removeatis injustitias, praesumptiones abscindatis, laborantibus in sacerdotio benigne subveniatis, opprobriisque et calamitatibus eorum nullatenus locum exhibeatis, sed oppressis gravatisque feratis auxilium, calumniantes reprimatis durius, opprimentes gravissime puniatis. Non enim perturbare perversos, non resistere persequentibus Ecclesiam, nihil aliud est quam fovere. Consentire namque videtur occulte, qui manifesto facinori non obviat. Intelligimus inde non aliter vobis licere, quam ut omnes conatus vestros huic causae nostrae, quae inter regem nostrum et nos, imo inter vos et ipsum praecipue versatur, in qua universalis salus infestatur Ecclesiae, officiosissime de caetero impendatis. Inieratis cum ipso certamen, erat vobis jam in limine victoria, si non religionis vestrae circumvenisset auctoritatem, sicut creditur a peritis, praedicatur a transeuntibus, affirmatur ab his, qui regis intima noverunt arctius, captiosa calliditas, falsa spes pacis, quae potius extorquetur a tyrannis praeparatione certaminis, quam legationis licitatione. Praeparatione enim belli pax obtinetur. Digna certe poena huic miserationis vestrae viscera claudi, qui libertatem Ecclesiae quaerit exstinguere. Decet ergo vos esse vacuos ab omni offensa, ab aliena gratia penitus liberos, si recte tractatis aliena negotia, si loquimini veritatem in populo; si diligitis, qui facitis judicium in gente. Dominus enim dicit: Diligite justitiam, qui judicatis terram. Ipsa utique ubique diligenda, ubique est observanda. Sola enim ipsa operatur pacem, et conservat. Unde Isaias: Erit opus justitiae pax. Et David in Psalmo: Justitia et pax osculatae sunt. Amant enim se haec duo eatenus, ut qui facit justitiam, pacem inveniat, nec aliter. Sic ergo agite, sic observate justitiam, quibus judicandi potestas credita est, ut cum venerit justus Judex, reddens unicuique juxta merita sua, pro bene observata justitia digna vos mercede remuneret. Quid plura? Haec in summa reduco vobis ad memoriam, quoniam serius parva scintilla fuit in Alexandria, sed quia dissimulante justitia non est statim oppressa, ejus totum orbem fere flamma populata est. Et, ut veniamus ad rem, dicite, Patres sanctissimi, qua conscientia dissimulatis injuriam Christo illatam in me, imo certe in vobis, qui Christi vicem gerere debetis in terra? Nonne causa mea similis vestrae est, imo penitus vestra? An simulatis vos ignorare, quod rex Anglorum occupavit, et singulis diebus occupat possessiones ecclesiasticas, libertatem Ecclesiae subvertit, extendit manus suas in christos Domini, passim et sine delectu in clericos, alios incarcerando, alios truncando, aliis eruendo oculos, cogendo alios ad duellum, alios ad examinationem ignis vel aquae, episcopos etiam non servare metropolitano suo obedientiam, minores clericos praelatis suis non obedire, non habere se excommunicatos, cum rite fuerint excommunicati; imo, quod deterius est, omnimodam tollit Ecclesiae libertatem, ad instar grandis illius schismatici oppressoris vestri, qui quaerit funditus eviscerare Ecclesiam. Si haec fiunt impune a rege nostro, quid fiet ab ejus haeredibus? Quid sustinebitur a successoribus vestris? Attendite, quoniam crescunt quotidie mala, crescunt occasiones et ingenia malorum. Deus bone, facietne ista impune? Non hac via Christus incessit, non apostoli, quorum imitatores esse debetis, et nos vobiscum. Quare receditis a viis Domini, in quo est vobis fiducia? Verendum est ne, quod absit! contritio et infelicitas sit inviis vestris, ne viam salutis non agnoveritis, quod non sit timor Domini in vestris oculis. Quis eripiet vos de manu tribulantis? Quis liberabit vos de belluae faucibus, quae jam in januis est, ut vos absorbeat, omnes, si non Deus ipse? Certe non argentum, non aurum, non humana gratia, non favor principum. Nolite ergo, nolite confidere in principibus, nec in filiis hominum, in quibus non est salus: Maledictus enim qui confidit in homine, qui ponit carnem brachium suum. Facite, domini mei, facite aliis, quod vobis desideratis a Christo fieri, ut evadatis periculum, quod est e vicino. Eadem enim mensura remetietur vobis, qua ipsi mensi fueritis. An nescitis, quoniam argentum vestrum projicietur foras, aurum vestrum erit in sterquilinium, argentum et aurum non poterit vos liberare in die furoris Domini. Nolite ergo, nolite thesaurizare vobis iram in die irae, sed thesaurizate vobis thesauros in coelo, resistendo oppressoribus, subveniendo oppressis. Alioquin judicet inter vos et me, et coexsules meos, orphanos, viduas, infantes in cunabulis, caeterosque omnes clericos et laicos Deus ipse, apud quem non est personarum acceptio: requirat ipse sanguinem mortuorum meorum de manibus vestris, et vindicet simulationem istam, qui sedet in Excelso justus Judex, considerans dissimulationes vestras et injustitias, redditurus unicuique vestrum, prout gesserit mecum, sive bonum, sive malum. Exposuistis quippe nos, equidem immeritos, signum ad sagittam, ut nec jacula jaculantis, undique in nos pressi, valeamus elidere, nec evadere possimus, nisi in potenti manu Dei, jacientium sagittas. Fecistis nos opprobrium omni transeunti, subsannationem vicinis nostris, derisum his, qui in circuitu nostro sunt: utinam non vos ipsos! Deus bone, quis erit de caetero vigor in membris, si capitis ipsius robur emarcuerit? Jam certe clamitatur in plateis, praedicatur per civitates et vicos, quia non fit justitia Romae de potentibus. Utquid sepitis vias nostras spinis? Cur objicitis nobis offensionis lapidem? Quid tollitis nobis omnem nostram auctoritatem, ne vindicemus injuriam Christi, ne redimamus damna dierum nostrorum, quibus nemo succurrit, ne compensemus Ecclesiae jacturam, prout nunc possumus, ecclesiastica saltem censura, ne silentio convalescat inconcussa impunitas, sed prodeat in lucem tantae concussionis auctoritas, tam affectatae praesumptionis ultio merita, ut appareat tempore postero, tam enormia, tam detestabilia, nullatenus impune, sed immerito attentata fuisse. Certum tenete, exspectatio ista plurimum habet periculi, salutis nihil. Alias curandus est is morbus, si non eo per dissimulationem vestram vultis infici reges universae terrae. Dulcis enim est omni tyranno amara servitus Ecclesiae, nec tolli facilis, si non fit ei citissime ipsa sua dulcedo amara severitate justitiae. Eo jam perventum est, ut sequatur rex noster etiam Siculos, imo certe praecedat. Curritur undique a clericis Angliae ad suam curiam, fiunt curiales capellani, sub obtentu isto astringuntur jurisjurandi necessitate, ut vel sic in terra sua liberius obtineat de caetero, quod hoc tempore de voluntate sua pro jure constituit. Itur cursim in dispendium Ecclesiae non reparabile, cum sit nemo, qui currenti non cedat, qui redarguat delinquentem efficaciter, qui puniat ejus utiliter excessum. Quid erit nobis et vobis ulterius in terra illa, si celerius non occurratur huic tanto periculo, si non retundatur acrius hujus tam enormis novitatis periculosa praesumptio, vos ipsi judicetis. Disposueram certe animam meam in hac parte liberare, viriliter subvenire periculo, si non hujus facti me, sicut credimus, immerito aestimassetis indignum. Indulgeat Deus hoc facientibus. Erat mihi quippe cum ipso facilior ad pacem accessus, si, quod absit! sine vobis Ecclesiae discrimina dissimulare curassem. Verum, quidquid mecum egeritis, quidquid agatis, per misericordiam Dei nihil fit a me sine vobis, nihil in praejudicium Ecclesiae, si vita comes mihi succurrit. Hanc viam elegi, hanc, Christo duce, non mutabo sententiam, haec est enim mihi via salubris. Haec vobis scribo, non ad indignationem aliquam, novit Deus, qui scrutator est cordium, sed ad cautelam, ne veniat super vos dies Domini, sicut fur, dies ultionis qui nemini parcit. Credite ergo mihi fideli vestro per omnia, dilectissimi domini, resumite vires, accingimini gladio verbi Dei potentissimi, exerite gladium beati Petri, injuriam Christi vindicate et suorum, nulli parcat oculus vester, facite judicium et justitiam sine dilatione omni patienti injuriam. Haec est via regia, haec est via quae ducit ad vitam. Hac vobis incedendum est, ut sequamini vestigia Christi, vestigia apostolorum, quorum estis vicarii. Non simulatione, non ingenio regenda est Ecclesia, sed justitia et veritate, quae se observantem liberat ab omni periculo. Hoc facite, et habebitis pro certo Deum adjutorem, nec timeatis vobis de caetero quid faciat vobis homo. Bene valete, ut bene sit nobis, et toti Ecclesiae.