EPISTOLA CLVII. AD HENRICUM WINTONIENSEM EPISCOPUM.
THOMAS Dei gratia Cantuariensis archiepiscopus, et apostolicae sedis legatus, venerabili fratri et amico charissimo, HENRICO Dei gratia Wintoniensi episcopo, salutem, et perseverantem in defensione matris Ecclesiae zelum.
Vestra discretio non potest ignorare quae sub oculis vestris, imo in conspectu circumjacentium remotarumque gentium, adversus Ecclesiam in regno Anglorum praesumpta esse noscuntur. Et quod sine timore divini judicii non eloquimur, verendum est, ne dissimulatio nostra culpas auxerit praesumptorum, et impunitas aluerit audaciam delinquendi. Quinquennium jam exegimus exsules, et proscripti: innocentes, sine miseratione aetatis et sexus, sine reverentia conditionis aut ordinis, privati bonis, addicti exsilio, variis et atrocibus injuriis affecti sunt, sancta profanantur, bona diripiuntur Ecclesiae, sacerdotes prohibentur implere legem Domini, et quas professi sunt exercere canonicas sanctiones. Et sub praetextu regiae dignitatis pravitates obtinent, quas pridem sancti Patres in diebus suis, et in nostris sedes apostolica condemnavit. Saepe commonitus est dominus rex, ut ista corrigeret, per episcopos, per abbates, per subdiaconos curiae, per cardinales; et nunc tandem quasi peremptorio edicto per dominum Gratianum subdiaconum et notarium apostolicae sedis, et magistrum Vivianum urbis veteris archidiaconum, ut aut per istos praesumpta corrigeret, aut in se et in terra sua, quam meruerat, animadversionem justitiae sentiret. Ipsi vero ab eo non modo exauditi non sunt, sed in venerabili viro magistro Petro Carnotensi archidiacono, et aliis nuntiis, quos ad eum in verbis pacificis miserant, graves injurias exceperunt. Siquidem in omni mansuetudine domini papae, et diuturnitate patientiae nostrae, et exhibitione humilitatis, non quievit, aut mitigata est immanitas ejus, sed ab impunitate ferocior in deteriora semper excrevit. Ne ergo nos ulterior dissimulatio malitiae consensisse convincat, et ante districti Judicis oculos, apud quem non est acceptio personarum, damnationi reos addicat, tantos excessus irrequisitos amodo praeterire non possumus, nec audemus. Inde est, quod fraternitati vestrae in virtute obedientiae, sub anathemate, in periculo dignitatis et ordinis, apostolica auctoritate et nostra praecipiendo mandamus, quatenus, nisi infra purificationem beatae Mariae dominus rex Ecclesiae Dei et nobis ablata restituere, et proscriptos innocentes debita juris redintegratione revocare studuerit, et sacras Ecclesiae sanctiones vigere permiserit, et clerum et populum, ut justum est, sanctae Romanae Ecclesiae, obedire, extunc per totum episcopatum vestrum in omnibus ecclesiis omnia divina prohibeatis officia celebrari, excepto baptismate parvulorum, et poenitentia, et viatico, quod presbyteri clausis januis sine campanarum pulsatione, et omni solemnitate jucunditatis ecclesiasticae pro necessitate salutis conficere permittuntur. Et si nec sic in flagello populi praefatus dominus noster rex antedictos excessus debita satisfactione correxerit, noveritis, et ei irrefragabiliter denuntietis quoniam personae ejus, quod inviti dicimus, cum pericula salutis nostrae, ut hactenus fecimus, ulterius auctore Domino non parcemus. Sub eadem quoque interminatione praecipimus, quatenus eos excommunicatos esse publice denuntiari faciatis, qui ecclesias, et ecclesiastica officia et beneficia, contra sacrorum canonum institutionem de manu laicorum accipiunt; qui clericos contra praelatorum suorum inhibitionem divina celebrare compellunt; qui nuntios domini papae et nostros, ne Ecclesiae necessitates prosequantur, impediunt; qui Ecclesias ad honorem Dei non patiuntur regulariter ordinari; qui divinae legis institutionibus traditiones aut consuetudines hominum anteponendas praedicant, aut violenter compellunt anteferri. Sed ex nomine Gaufredum Cantuariensem archidiaconum, Robertum vicarium ejus, Ricardum de Ivelcestre, Willelmum Giffard, Nigellum de Sacca-Villa, Ricardum de Luci, Thomam filium Bernardi, Adam de Cheringis, quos pridem excommunicavimus, edicto canonico publicetis cunctis fidelibus esse vitandos. Ad haec si Joannes decanus Saresberiensis, et Guido decanus Waltham, Joannes Cumin, Radulphus Landavensis archidiaconus, Wimarus presbyter, alumnus comitis Hugonis, Ecclesiae Dei, quam laeserunt, et nobis infra diem Nativitatis Dominicae non satisfecerint, eos extunc excommunicatos esse publice denuntietis. Confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus, quia fidelis est, nec vos supra vires tentari patietur. Sed ex quo cum Josue secundum legem sacerdotalibus insonueritis tubis, omnes munitiones hostium diruet et dissipabit ante faciem vestram. Probabitur autem hic, qui Christi sacerdotes sint, qui servi Belial. Dirigat in beneplacito suo Deus opera vestra, et Ecclesiae suae pacem sua virtute et gratia, vestroque ministerio reformare dignetur. Waltero Roffensi episcopo sic, ubi habetur, per episcopatum vestrum, per totam Cantiam. Sicut Henrico Wintoniensi, sic Norwicensi, Cicestrensi, Exoniensi, Wigornensi, Dunelmensi. David Meneviensi vero, et Nicolao Landavensi, et Godefrido Lavenensi sic: Per totam terram ejus, quae in episcopatu vestro est, in omnibus Ecclesiis.