I. EPISTOLA HINCMARI LAUDUNENSIS AD RHEMENSEM.  Purgat Nivinum seque ipsum in ejus negotio, et Hincmarum Rhemensem perstringit.
Reverentissimo Rhemorum archiepiscopo HINCMARO, Laudunensis Ecclesiae minimus episcoporum HINCMARUS, debitam in Christo devotionem.
Fateor nunquam me voluisse aut velle vobis loqui aut scribere, quod contingat vestrae serenitati refraganda pernicie obviare, aut fucabili decoloratione displicere, memor Cham, Sem et Japhet, scilicet maledictionis paternae ac benedictionis. At modo ipsa temporis ratio pauca de his quae instanter scripsistis exigit respondenda. De Nivini videlicet a parochia vestra excommunicatione mihi intimata, sic erat de ordinabiliter accusato, et se purgare nolente, aut non valente, nec confiteri acquiescente, vel a scientibus convicto agendum. Sed tamen quae aliter audivi, scilicet quod a vestra accepto dominatione spatio, tenoreque suscepto, nullo tamen accusante nisi vestra probabilitate, pro aemulorum quidem suggestione, ei imputante, ut se ab octo ex paterna parte propinquis, et a quatuor aeque ex materna purgaret, venerit die locoque statuto ad haec exsequenda paratus, et nec vos ibidem nec missum repererit vestrum; et post hoc iterum coram vobis vestrisque, quamvis inopinate remonitus, legaliter se expurgare voluerit ac valuerit: sed vos illi cum sua tertia manu quaesisse denominatim tales qui eum non curabant, ipso resultante quod Francus esset, et ut liber se defendere vellet et quiret, et quidem cum ita idoneis quibus nullum posset crimen imponi; hoc refutantes eumdem excommunicaveritis, ut in parochia vestra non amplius una consisteret nocte, obsecrantes et contestantes nihilominus ut nihil de suo collaborato perciperet: nullatenus credere potui, sicut non debui, quia quod vestra dignum est auctoritate, vestram non potest latere aut effugere sapientiam. Non enim detractoribus facile credendum est, praesertim minime de his qui vobiscum una in beatum Job veraciter decantant: Causam quam nesciebam diligentissime investigabam , ad quos benedictio perituri pervenit, qui cor viduae consolantur justitia velut veste amicti, in judicio etiam diademate redimiti: qui sunt oculus caeco et pes claudo, quos sentit pauper patres, quique conterunt molas iniqui, et de dentibus ejus auferunt praedam. Quod autem adjicitis vos a multis audisse me proprietatis suae res in pretium ab eo accipere, et illi res ac facultates ecclesiasticas ad turpis lucri praemium in beneficium donare, mentiri audistis; possemque mirari talia nunc vobis tali ac tanto dici, nisi saepius similia vos audisse, ac falso audita pro veris recepisse atque tenuisse scissem atque sensissem, de quibus non est modo dicendum per singula. Scio satis a beato papa Anacleto dici : « Nemo invito auditori libenter refert. » Nec inde debetis acidiari, si de his loquor quae scitis, quia nihil possum loqui de scripturarum tramite, saltem si sit chreston; quod nesciatis. Nam quaeeunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt . Et quod scimus loqui licet, et ea quae vidimus et audivimus testari possumus, et quod nescimus temere veridicare non licet. Unde papa Victor inquit : « Audivimus namque apud vos vestrosque diversa judicia fieri et incerta judicare. Incerta, charissimi, nullatenus judicemus, quoadusque veniat Dominus, qui latentia producet in lucem, et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium: quia quamvis vera sint, non tamen credenda sunt, nisi quae manifestis indiciis comprobantur, nisi quae manifesto judicio convincuntur, nisi quae judiciali ordine publicantur. » Nam nunquam hactenus ab ineunte aetate, Deo miserante, de ullius turpis lucri praemio accepto me reprehendistis, aut exercuisse cognovistis, nec cognoscitis, nec Deo protegente cognoscetis. Negotii qualitas unumquemque aut excusat, aut, ut aiunt apostolici canones, accusat. Addo, quod homines vestri Eutramnus et Humarus noverunt, quia actis retro annis idem Nivinus quasdam suae proprietatis res mihi gratis per eorumdem manus delegavit, quia cum meis adjacebant, a suis autem longe distabant, quaerens a me suffragari, quia multis indigebat. Ego tamen et eum sponte in quibus potui carituose adjuvi, et easdem res, sicut praecipue Eutramnus cognoscit, qui me ex hoc postea saepe monuit ut eas requirerem, recipere nolui: quas etiam ipse Nivinus jam quoque, me neque resistente, alteri dedit. Ecce quibus indiciis declaratur falsum esse quod mihi imponitur. Ego autem non revereor ullis de alicujus turpis lucri praemio notari argumentis; nec nego in quibus debeo et possum, fraterna charitate velle ac optare indigentibus subvenire. Oportet enim episcopum in omnibus benefacere, omnesque recipere fideles. Nec recognosco me alicui parentum meorum velut sargae dedisse beneficium, ex quo et reipublicae probitas, et Ecclesiae cui, licet indignus, praesideo utilitas non respondeat. Habeo quoque, nec denego, tales mihi consanguinitate conjunctos, quos si adjuvo tam in rebus acquirendis, quam et in aliis eorum necessitatibus, non Ecclesiae infero detrimentum, imo statui ejus confero augmentum, quin et reipublicae addo expedibile adminiculum. Nullum tamen tam mihi secundum carnem habeo charum pro cujus turpis lucri praemio a se ab aliquo altero in acquisitione rerum mercato consentiam, quod meo non congruit proposito, aut ad dantis vel accipientis periculosum redundet dispendium; quod ait Dominus: Qui amat patrem aut matrem, aut fratrem, aut uxorem, aut agros plusquam me, non est me dignus . Gratias autem ago de eo quod testificamini, quia res ac facultates ecclesiasticas in ordinatione episcopali ad regendum et regulariter dispensandum sine pretio suscepi. Sed et quod Deo, miserante, vestris sum assecutus studiis, ingratus vobis fieri nunquam optavi, sed humillimus famulator exstitisse contendi. Prosequimini satis superque sanctarum Scripturarum auctoritati contrarium, et canonum sacrorum esse decretis adversum. Ergo, ut ratione liquet, nec in hoc probor sacris injuriam Scripturis irrogare, nec canonum sacrorum decretis obviare, a quibus apostolica duntaxat auctoritate roboratis, nunquam opto me deviare, nec etiam reor me ab eis in praeterito deviasse. Annectitis quoque, si ita est. ut passim a multis et etiam publice in publicis placitis divulgatur, quantum periculum ac detrimentum inde incurram, quantamque vituperationem sacerdotali ministerio ingeram, si sanum sapio intelligere me. Istud mihi mirum est, quod passim a multis et etiam publice in publicis placitis illud divulgatur, quod nec occulte a me cogitatur. Utrum vero alicui ex his placitis fecissent a vobis pro hoc petitionem negotio miror, inculcante beato papa Callisto : « Nullus ergo doctorem per scripta accuset, nec sine fideli et legitimo, qui etiam irreprehensibilem vitam ac conversationem ducat, accusatore respondeat. » Et papa Eleutherus testatur : « Qui fratres accusant vel infestant, non eos diligunt, sed magis negligunt, et peccant dicente Apostolo: Dilectio proximi malum non operatur . Item idem: Frater autem fratrem adjuvans exaltabitur, et allidens dissipabitur . » Et papa Felix, ex divino nos admonens oraculo, suis haec ita prosecutus est institutis pro loco. Nam et a nostris antecessoribus atque relictis sanctis Patribus multoties inhibitum est, ne quis Domini sacerdotibus detractiones irroget, quanto magis accusationes non ex radice charitatis prolatas? « Quiescite, inquiunt , et nolite persequi eos qui Deo perfecte ministrant, quorum orationibus et terrena bella sedantur, et recedentium a Deo angelorum pelluntur incursus, quique omnes daemones corruptores precum assiduitate confundunt. Induciae namque non sub angusto tempore, sed sub longo spatio concedendae sunt, ut accusati se praeparare, et universos communicatores in provinciis positos convenire, et testes praeparare, atque contra insidiatores se pleniter armare valeant. Judices enim et accusatores tales esse debent, qui omni careant suspicione, et ex radice charitatis suam desiderent promere sententiam. His igitur tam legaliter quam et canonice prolatis, etiam omnium Christianorum reverentiam congaudere deposcimus, spirituali intercedente dilectione, et timore Dominico, per quem humana removetur offensio, et Ecclesiarum aedificatio praeponitur universis, ut magis universi ad aedificationem fratrum laborent quam ad damnationem, quoniam, inquit Dominus, In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem . Jam enim formam dedimus, et a praedecessoribus nostris datam esse cognovimus, ut si quis se cognoverit Christianum, illud servet quod apostolis noscitur esse traditum, dicente Apostolo Paulo: Si quis vobis annuntiaverit praeter quod accepistis, anathema sit . Christus enim Dei Filius Dominus noster humano generi per propriam passionem salutem plenissimam condonavit, ut nos liberaret. Et si Deus in tantum nos dilexit, ut etiam proprio Filio non parceret, sed pro nobis omnibus illum traderet, ut nos liberaret: ut quid nos non diligimus, fratres, aut eos temere judicamus, cum praedictus dicat Apostolus: Nolite judicare invicem, sed hoc judicate magis, ne ponatis offendiculum fratri vel scandalum? Nam si illi qui fratres diligunt, ex Deo nati sunt, et vident Deum, quid ergo erit illis qui eos persequuntur, et eos detrahendo, machinando, accusando, infestando damnare moliuntur? Si illi filii Dei, procul dubio hi filii sunt diaboli, qui semper sicut leo rugiens circuit quaerens quem devoret, ita fratres insequuntur ut perdant. Qui vero adjuvare fratres refugiunt, majus peccatorum onus acquirunt, et fraternitatis solatio rei existunt. Vae, inquit propheta, qui potum dat amico suo mittens fel suum . Et iterum sapientissimus Salomon ait: Quoniam qui loquitur iniqua non potest latere, nec proeteriret illum corripiens judicium. In cogitationibus ergo impii interrogatio erit: sermonum autem illius auditio ad Dominum perveniet ad correptionem iniquitatum iltius: quoniam auris zeli audit omnia, et tumultus murmurationum non abscondetur . Haec enim si amplecti voluissent proprio et sano sensu, ad reprobum sensum minime laberentur: sed per Dei timorem sermonum suorum praecaventes custodiam, piam sanctorum Patrum definitionem sine quadam nocumenti praesumptione utique conservarent, quoniam dicit sacrum eloquium: Consilium bonum conservabit te, et mens bona custodiet te . Non enim de fontibus salutiferis spiritualiter ad acquisitionem aeternae vitae procedunt tales accusationes et detractiones, atque ideo competenter nos B. Paulus apostolus praemonens ait, Non debere plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . In diffinitione pietatis perduremus. Qui enim hanc praetereunt, non tantum ipsi sunt decidentes a corroboratione sua, sed insipientiae suae dereliquerunt omnibus memoriam, ut in his in quibus peccaverunt minime latere potuissent. » Et papa Damasus universis episcopis per Italiam constitutis scripsit : « Relatum est enim ad sedem apostolicam vos accusationes fratrum per scripta suscipere absque legitimo accusatore, quod deinceps in omni orbe terrarum fieri apostolica auctoritate prohibemus, et quod nuper factum est, absque ulla retardatione corrigi rogamus, nec unquam prius per scripta eorum qui accusantur causam discutere liceat, quam per querulantium institutiones vocati canonice ad synodum veniant, et praesens per praesentem agnoscat veraciter et intelligat quae ei objiciuntur. Quod bene et per sapientiam Salomonis dicitur: Antequam scruteris non reprehendas: intellige prius et tunc increpa; antequam audieris, non respondeas . Et licet apertissima sit contrariorum reprehensio, verum tamen oportet his qui dati sunt ad eorum examinationem, ordinem servari ab his qui secundum Deum perscrutari deputati sunt: quatenus ita cum operatione cooperante inveniamus et confessorem Deum, qui dicit: Ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum . Nam et Dominus noster Jesus Christus Judam furem esse sciebat: sed quia non est praesentaliter accusatus, ideo non est ejectus: nec vos ullo modo agere oportet quod ille noluit facere. Leges enim saeculi accusatores praesentes exigunt, et non per scripta absentes. Unde canonica Patrum constituta non semel sed saepissime clamant nec accusationes, nec testimonia ullum per scripta posse proferre, nec de aliis negotiis quicunque testimonium dicant, nisi de his quae sub praesentia eorum acta esse noscuntur. Similiter et qui accusare alium elegerit, praesens per se et non per alium accuset, inscriptione videlicet praemissa; neque ullus unquam judicetur antequam legitimos accusatores praesentes habeat, locumque defendendi accipiat ad abluenda crimina. Curandum quoque est ne ira quemquam subripiat, faciatque citius omne quod non licet. » Et papa Adrianus, longe post papam Innocentium ejus Petrique successor, cum aliis quamplurimis suis praedecessoribus ac successoribus, ut pro omnibus causa compendii uno utar, ita constitutis inquit suis : « Nullus metropolitanus episcopus, absque caeterorum omnium comprovincialium episcoporum instantia, aliquorum audiat causas, quia irritae erunt, imo etiam causam in synodo pro facto dabit. Nec reliquorum aliquis episcoporum suorum sacerdotum causas audiat absque praesentia clericorum suorum, quia irrita erit sententia episcopi, nisi praesentia clericorum suorum confirmetur. » Nec oblivisci oportet quod et Damasus papa edocens testatur : « Discutere vero episcopos, et summorum ecclesiasticorum causas negotiorum, metropolitanis una cum omnibus suis comprovincialibus, ita ut nemo ex eis desit, et omnes in singulorum concordent negotiis, licet: sed diffinire eorum atque Ecclesiarum summas querelas, vel damnare episcopos, absque hujus sanctae sedis auctoritate minime licet, quoniam omnes appellare, si necesse fuerit, et ejus fulciri auxilio oportet. Nam ut nostis Synodum sine ejus auctoritate fieri non est ratum, nec episcopus nisi in legitima synodo, et suo tempore apostolica vocatione congregata, diffinite damnari potest; neque ulla unquam concilia rata leguntur, quae non sunt fulta apostolica auctoritate: » Ecce patet qui canones recipiendi, venerandi ac observandi habeantur. Hinc autem ad superiora redeamus. Quia ergo nisi nomen sciatur, consequenter cognitio rerum perit, eadem facilitate poterant a vobis falso, et sine ullo praecedente argumento, audita de me talia, vel jam nunc rejici, aut discredi quae videbantur probari; ut illud praecepit Sapientis: Antequam interroges, ne vituperes quemquam ; et item: Antequam audias, non respondeas verbum . Et illud: Sepi aures tuas spinis, et noli audire linguam nequam. Et ori tuo facito ostia, et seras auribus tuis. Aurum tuum et argentum confla, et verbis tuis facito stateram, et frenos ori tuo rectos . Et illud: Qui libenter audit verba mendacii, omnes ministros habebit impios; portas enim mortis aures suas efficit . Et illud: Susurro et bilinguis maledictus, multos enim turbabit pacem habentes . Sanum autem me sapere non jacto, cum scriptum sit: Via stulti recta in oculis ejus . Sed de hoc me, quo a vobis tam praepropere succensor aliquod periculum aut detrimentum incurrere, ita mihi conscius non timeo; vituperationem etiam sacerdotali ministerio de hoc ingeri nullis formido indiciis. Sed ut de aliis, Deo miserante ac protegente, custodiar, infelix homo ejusdem Dei gratiam pro scire et posse exoro, atque si auderem vos pro me id ipsum efflagitare, quem scio illud facilius posse apud eumdem Dominum obtinere, obnixe et suppliciter deposcerem. Denique de Bertrico quae subjungitis, illud maxime in causa est quod finitive supponitis dicendo, quae tibi sicut sacri praecipiunt canones, nota facere procuravi. Ubi quaerendum est ad quid illud mihi innotescitis: utrum ut pro excommunicato eum tenere debeam, quem vos ut dicitis, quia ex vestra provincia non est, a vestra parochia regulariter exire cum suis praecepistis, et non dicitis excommunicastis, aut si nec etiam in ullius comprovincialis vestri coepiscopi ei non liceat immorari parochia. Nam ex Nicaeno didicimus concilio , ejectos ab aliis recipi non debere. Modum autem istius ejectionis nosse convenit. Ac si de adulteriis et aliis incestis pollutionibus regulariter correptus, sed non correctus, et diutius, ut asseritis, toleratus est, sciendum est modus correptionis utrum fuerit secretus an publicus; utrum a Christianorum consortio, aut a corpore et sanguine Domini fuerit segregatus, quem publicae deditum poenitentiae non audivi. Peto etiam me instrui, si de vestra esset provincia, non autem ex vestra parochia, qualiter ex co acturi essetis. Deus pacis et dilectionis sit semper nobiscum, ut omnia nostra monente Apostolo cum charitate fiant, non per contentionem neque per inanem gloriam .
(Job XXIX, 16) (epist. 3) (Rom.
XV, 4) (epist. 1) (Matth. X, 37) (Epist. 1) (Epist. unica, sub finem) (Rom. XIII, 10) (Prov. XVIII, 10) (FELIX II, epist. 1) (Joan. XIII, 35) (Gal. I, 9) (Rom. XIV, 1.) (Habac. II, 15) (Sap. I, 8) (Prov. II, 11) (Rom. XII, 3) (Epist. 4) (Eccli. XI) (Matth. XVIII. 20) (Can. 4) (Epist. II) (Eccli. II, 7) (Ibid. 8) (Eccli. XXVIII, 18) (Prov. XXIX, 12) (Eccli. XXVIII, 15) (Prov. XII, 15) (Can. 5) (I Cor. XVI, 14; Philipp. II, 3)