EPISTOLA XXIII.
AUSONIUS PAULINO salutem. Discutimus, Pauline, jugum, quod certa fovebat Temperies: leve quod positu, et tolerabile junctis, Tractabat paribus concordia mitis habenis, Quod per tam longam seriem volventibus annis Fabula non umquam, numquam querimonia movit, Nulla querela loco pepulit, non ira, nec error, Nec quae compositis malesuadae credula causis, Concinnat verisimilis suspicio culpas. Tam placidum, tam mite jugum: quod uterque parentes Ad senium nostri traxere ab origine vitae: Impositumque piis haeredibus, usque manere Optarunt, dum longa dies dissolveret aevum. Et mansit, dum laeta fides, nec cura laborat Officii servare vices: sed sponte feruntur Incustoditum sibi continuantia cursum. Hoc tam mite jugum docili cervice subirent Martis equi, stabuloque feri Diomedis abacti: Et qui mutatis ignoti solis habenis Fulmineum Phaethonta Pado mersere jugales. Discutimus, Pauline, tamen: nec culpa duorum Ista, sed unius tantum tua: namque ego semper Contenta cervice feram; consorte laborum Destituor; nec tam promptum gestata duobus Unum deficiente pari perferre sodalem. Non animus, viresque labant: sed iniqua ferendo Conditio est oneri, cum pondus utrumque relicto Ingruit; acceduntque alienae pondera librae. Sic pars aegra hominis trahit ad contagia sanum Corpus: et exigui quamvis discrimine membri, Tota per innumeros artus compago vacillat. Obruar usque tamen, veteris ne desit amici Me durante fides: memorique ut fixa sub aevo Restituant profugum solatia casta sodalem. Impie, Pirithoo disjungere Thesea possis, Euryalumque suo socium secernere Niso. Te suadente fugam, Pylades liquisset Orestem; Nec custodisset Siculus vadimonia Damon. Quantum oblectamen populi, quae vota bonorum Sperato fraudata bono? Gratantia cuncti Verba loquebantur; jam nomina nostra parabant Inserere antiquis aevi melioris amicis; Cedebat Pylades: Phrygii quoque gloria Nisi Jam minor, et promissa obiens vadimonia Damon. Nos documenta magis felicia: qualia magnus Scipio, longaevique dedit sapientia Laeli; Nos studiis animisque iisdem, miracula cunctis: Hoc majora, pares fuimus quod dispare in aevo. Ocyus illa jugi fatalis solvere lora Pellaeum potuisse ducem reor, abdita opertis Principiis, et utroque caput celantia nodo. Grande aliquod verbum nimirum diximus, ut se Inferret nimiis vindex Rhamnusia votis; Arsacidae ut quondam regis non laeta triumphis Grandia verba premens ultrix dea Medica belli Sistere Cecropidum in terris monumenta paranti Obstitit: et Graio jam jam figenda tropaeo, Ultro etiam victis Nemesis stetit Attica Persis. Quae tibi Romulidas proceres vexare libido est? In Medos, Arabasque tuos per nubila, et atrum Perge chaos. Romana procul tibi nomina sunto. Illic quaere alios oppugnatura sodales: Livor ubi iste tuus, ferrugineumque venenum Opportuna tuis inimicat pectora fucis. Paulinum, Ausoniumque, viros, quos sacra Quirini Purpura, et auratus trabeae velavit amictus, Non decet insidiis peregrinae cedere divae. Quid queror, Eoique insector crimina monstri? Occidui me ripa Tagi, me Punica laedit Barcino, me bimaris juga ninguida Pyrenaei. Moenibus e patriis forsan quoque vestis et oris, Quemque suo longe dirimat provincia tractu Trans montes, solemque alium; trans flumina et urbes, Et quod terrarum coelique extenditur inter Emeritensis Anae, lataeque fluenta Garumnae. Quod si intervallis spatium tolerabile limes Poneret exiguus , faceret tamen ipsa propinquos Cura locos, mediis jungens distantia verbis. Santonus ut sibi Burdigalam, mox jungit Aginnum Illa sibi et populos Aquitanica rura colentes: Utque duplex Arelas, Alpinae tecta Viennae, Narbonemque pari spatio sibi conserit; et mox Quincuplicem socias tibi, Martie Narbo, Tolosam. Hoc mihi si spatium vicinis moenibus esset, Tunc ego te ut nostris aptum complecterer ulnis: Afflaretque tuas aures nostrae aura loquelae. Nunc tibi trans Alpes, et marmoream Pyrenen Caesareae Augustae domus est. Tyrrhenica propter Tarraco, et ostrifero superaddita Barcino ponto. Me juga Burdigalae, trino me flumina coetu Secernunt turbis popularibus: otiaque inter Vitiferi exercent colles, laetumque colonis Uber agri, tum prata virentia, tum nemus umbris Mobilibus, celebrique frequens ecclesia vico; Totque mea in Novero sibi proxima praedia pago, Dispositis totum vicibus variata per annum; Egelidae ut tepeant hiemes, rabidosque per aestus Aspirent tenues frigus subtile aquilones: Te sine sed nullus grata vice provenit annus; Ver pluvium sine flore fugit; canis aestifer ardet; Nulla autumnales variat Pomona sapores; Effusaque hiemem contristat Aquarius unda. Agnoscisne tuam, Ponti dulcissime, culpam? Nam mihi certa fides, nec commutabilis umquam Paulini illius veteris reverentia durat: Quaeque meo, atque tuo fuerat concordia patri. Si tendi facilis cuiquam fuit arcus Ulixei, Aut praeter dominum vibrabilis ornus Achillei, Nos quoque tam longo Rhamnusia foedere solvet. Sed cur tam moesto sero tristia carmina versu? Et non in meliora animus se vota propinquat? Sit procul iste metus: certa est fiducia nobis, Si genitor natusque Dei pia verba volentum Accipiat, nostro reddi te posse precatu: Ne sparsam raptamque domum, lacerataque centum Per dominos, veteris Paulini regna fleamus. Teque vagum toto quam longa Hispania tractu, Immemorem veterum, peregrinis fidere amicis. Accurre, o nostrum decus, o mea maxima cura, Votis, ominibusque bonis, precibusque vocatus, Appropera: dum tu juvenis, dum nostra senectus Servat inexhaustum tibi gratificata vigorem. Et quando iste meas impellet nuntius aures? Ecce tuus Paulinus adest; jam ninguida linquit Oppida Iberorum, Tarbellica jam tenet arva; Hebromagi jam tecta subit; jam praedia fratris Vicina ingreditur; jam labitur amne secundo; Jamque in conspectu est; jam prora obvertitur amni; Ingressusque sui celebrata per ostia portus Totum occursantis populi praevertitur agmen: Et sua praeteriens, jam jam tua limina pulsat. Credimus, an qui amant, ipsi sibi somnia fingunt?
(quamvis longa omnia credant,
Qui simul esse volunt)