EPISTOLA V [Olim VII], QUAE EST TERTIA AD ELIAM ET EPISCOPOS ISTRIAE.  Hujus epistolae meminit beatus Gregorius lib. II, epist. 36, ad episcopos Hiberniae, quam librum appellat. Eam ab eodem beato Gregorio, cum adhuc esset diaconus, scriptam fuisse nomine Pelagii papae, testatur Paulus Warnefridus lib.  III  de Gestis Langobardorum, cap. 10, al.  20. I. II. III. IV.  V. VI. VII. VIII. IX. X.  XI. XII.  XIII. XIV. XV. XVI. XVII. XVIII. XX. XXI. XXII. XXIII.
Dilectissimis fratribus, Eliae, vel universis episcopis in Istriae partibus constitutis, Pelagius episcopus.
Virtutum mater charitas , quae Redemptoris sui lucris serviens, quae nunquam ea quae sua sunt quaerit, desiderio anhelanti me impulit dudum fraternitati vestrae plena dulcedinis scripta transmittere, quae disjuncta diu possint suo corpori Christi membra sociare. In quibus plus precibus quam monitis loquens, affectu quo valui, exhortari curavi, ut quos aptos discutiendae rationi praeviderit, huc Dilectio vestra dirigeret, quatenus in trium capitulorum negotio, vel quaeque aperta sunt cognoscerent, vel quaeque forsan obscura viderentur, haec eis collatio pacificae intentionis aperiret: tandem Dilectionis vestrae scripta suscepi, quae non rationis causas quaererent, sed deliberata apud vos judicii sententia imperarent. Hoc autem quod vos audere de vestra sapientia video, fateor, dolens miror; et quidem per epistolas exempla, ut puto, ostendi humilitatis, amoris specimen praebui. Sed dum nihil apud vos reperi admonitionis meae verba proficere, flens gemensque cum propheta cogor exclamare: Curavimus Babylonem, et non est sanata . Ignem quantum valui charitatis accendi, et tantae scissionis exurere rubiginem volui; sed impletam prophetae sententiam peccatis exigentibus inveni, qui ait: Frustra conflavit conflator, scoriae ejus non sunt consumptae . Nulla in rescriptis flamma charitatis aspicitur, nullam vel post exemplum dulcedinem redolent in cunctis suis sermonibus, nihil quod ad pacem perveniat, sonat. Pensate, quaeso, hoc longo divisionis usu quanto mentis frigore fraternitas vestra torpuerit, quae nec confricta recalescit. Quid igitur inter haec faciam, nisi ut pro vobis ad lacrymas vertar? Quia enim leo rugiens circuit quaerens quem devoret , scio et vos stantes extra caulas ovium . Non demptis fructibus palmites attendo, sed abscissos a radice vitis aspicio. Et sudantes vos operarios cerno, sed tamen laborare extra vineam non ignoro. Ecce urgente fine, cuncta vastantur, ad solitudinem terra redigitur, atque procella diluvii mundum subruit, et vestra fraternitas arcam fugit. Cum Jeremia dicam: Quis dabit capiti meo aquam et oculis meis fontem lacrymarum : et rursum: Deducant oculi nostri lacrymas, et palpebrae nostrae defluant aquis ; dicam cum illo iterum: Plorabo et requiescam. Quia enim quietem concordiae in vestro corde non invenio, fessae menti lacrymas sterno. Quae enim mei spiritus requies esse potest, si ab occulto hoste inflictum vulnus mederi non potest? Ecce in cunctis mundi partibus sancta et universalis Ecclesia unitatis suae radiis fulget, sed tamen adhuc umbram vestrae divisionis sustinet. Ubique in fidei statu perdurat; sed gaudere eam de sua salute prohibet vulnus, quod de vestra abscissione tolerat. Neque enim sanum caput brachiis moerentibus gaudet; nec se quasi incolume esse pectus laetatur, cum subjectorum viscerum doloribus tangitur; tota namque corporis compago afficitur, si pars ejus vel extrema laceratur. Quidquid ergo est quod aliam pati sentit, in se harmonia charitatis attrahit, Paulo attestante, qui ait: Et si quid patitur unum membrum, compatiuntur caetera membra . Nos itaque sumus, qui vestro dolore transfigimur, nos qui vestris scissionibus secamur. Tanto igitur damnis vestris festina debemus consolatione succurrere, quanto ea per charitatem cogimur ut nostra sentire. Nam etsi differre forsitan volumus, supernae increpationis voce terremur, quae ignavos pastores increpans dicit: Quod fractum erat, non alligastis, et quod abjectum non reduxistis, et quod perditum non quaesistis. Si differre volumus, indiscretae inventionis increpamur, qua per prophetam Dominus dicit: Numquid resina non est in Galaad, aut medicus non est ibi? Quare ergo non est obducta cicatrix filiae populi mei ? Quid enim per resinam, quae fomentum ignis est, quae et in ornamentum domus marmora dissipata conjungit, nisi charitas designatur? Quae et in amore corda succendit, et ut sanctam Ecclesiam unitatis ornamento componat, discordes hominum mentes per pacis in se studium ligat? Quid per Galaad, quae acervus testimonii interpretatur, nisi in Scripturae sacrae altitudinem innumera sententiarum densitas dicit? Quid per medici vocabulum, nisi unusquisque praedicator? Quid per non obductam filiae cicatricem, nisi culpa plebis ante Dei oculos nuda monstratur? Resina ergo in Galaad defuisse convincitur, si pro ostendenda veritate, cum tanta adsint Scripturae sacrae testimonia, associando vos sanctae Ecclesiae, nequaquam digne ardoris charitas exhibetur; et velut absente medico cicatrix non obducitur, si exhortatione cessante, tantae scissionis culpa nullo velamine subsequentis pacis operitur. Sed jam tempus est, ipsa nos susceptionum vestrarum vulnera tangere, eisque auctore Deo medicamina patefactae veritatis adhibere. Per ea quae piae memoriae Justiniani principis temporibus acta sunt, fraternitas vestra suspicatur, sanctam Chalcedonensem synodum fuisse convulsam. Sed absit hoc a Christiano opere, a Christiana cogitatione. In ipsa quippe Nicaena, Constantinopolitana, ac prima synodus Ephesina firmata est; et quisquis illam partem aliqua convellere nititur, illas nimirum funditus, quae per hanc firmatae sunt, destruere conatur. Cui suspicioni in scriptis vestris ex sancti praedecessoris nostri Leonis epistolis ac encycliis testimonia adjungitis, ut praefatam sanctam Chalcedonensem synodum illibatam debere observari monstretur. Quae quidem, fratres charissimi, ex paucis epistolis sumpta permixto ordine confusoque posuistis, ut dum interjecta alia epistola, ad alia prioris epistolae verba recurritur, quasi ex multis epistolis prolata viderentur. Et valde miramur, cur fraternitas vestra de tam paucis epistolis non pauca sumpserit, cum constet quod de sanctae Chalcedonensis synodi illibata veneratione et praedecessorum nostrorum assertio innumera, et multorum Patrum consensus in encycliis, quasi quaedam se mundo, nobis infudit . Sed quia semper dictandi ordo tanta sibimet connexione subjungitur, ut et praecedentia subsequentibus serviant, et subsequentia ex praecedentibus suspendantur: eorum sensum quae prolata sunt, melius pandimus, si infra supraque legentes, vel quo tendant, vel unde pendeant, demonstremus. A dilectione igitur vestra primum testimonium sancti praedecessoris nostri Leonis ponitur, quod in ejus epistola ultima continetur , quo ait: De rebus apud Nicaeam et apud Chalcedonem sicut Deo placuit definitis, nullum audemus inire tractatum, tanquam dubia vel infirma sint, quae tanta per Spiritum sanctum fixit auctoritas. : Quia sicut sancte veraciterque dixistis, perfectio incrementum, et adjectionem plenitudo non recipit.) Interjectis autem duobus testimoniis de encycliis assumptis, praefati praedecessoris nostri Leonis item ad Leonem principem scripto vestro verba replicantur quibus dicitur: Legitimas divinitus inspiratas constitutiones velle movere, non est pacifici hominis, sed rebellis, dicente apostolo: Verbis contendere, ad nihil est utile, nisi ad subversionem audientium . Nam si humanis persuasionibus semper disceptare sit liberum, nunquam deesse poterunt qui veritati audeant resultare. Cujus adhuc testimonium post pauca subdidisti: nihil prorsus de bene compositis rectractetur. Ultimum vero a vobis ponitur testimonium, quod in priori ejus epistola, de qua multa jam testimonia prolata fuerant, continetur, primum dicitur : Quae jam patefacta sunt quaerere, quae perfecta sunt retractare, et quae sunt definita convellere, quid aliud est, quam de adeptis gratiam non referre, et ad interdictae arboris cibum improbos appetitus mortiferae cupiditatis extendere? Haec sunt, fratres dilectissimi, quae beati Leonis ad Leonem principem verba posuistis; quae videlicet ab eo pro custodia illibatae fidei, non autem pro causis episcoporum specialibus, quae apud Chalcedonem gestae sunt, proferuntur. Nam quia pro solius fidei intemerata observatione dixerit, pensandum est in eadem epistola quid praemisit; ait enim, ad eumdem principem loquens : Supra curam rerum temporalium religiosae providentiae famulatum divinis et aeternis dispositionibus perseveranter impenditis, ut scilicet catholica fides, quae humanum genus sola vivificat, sola sanctificat, in una confessione permaneat; et dissensiones quae de terrenarum opinionum varietate nascuntur, a soliditate illius petrae, supra quam civitas Dei aedificatur, abigantur. : Quia ad pacem universalis Ecclesiae, et ad custodiam catholicae fidei cura dignamini sollicitiore vivere . Quid igitur cum prohiberet definita convelli, admonitionem protinus de custodia catholicae fidei subjunxit, et quia non hoc de retractandis causis specialibus, sed de sola fidei professione dixisset, indicavit? Illa namque nunc in vestra quaestione vertuntur, quae ipse quoque praedecessor noster beatus Leo dijudicat; dum non nisi ea quae apud Chalcedonem de fide sunt statuta, confirmat. Ipse quippe ad Anatolium Constantinopolitanae urbis episcopum scribens, dum eum de quodam novo ausu corriperet, dicit : Ut sanctam synodum ad extinguendam solum haeresim, et ad confirmationem fidei catholicae studio Christianissimi principis congregatam, in occasionem ambitus trahas. : Ita abuti voluit concilio synodali, ut fratres in fidei tantummodo negotio convocatos, et definitionis ejus causa, quae erat curanda, pertractos , ad consentiendum sibi aut depravando traduceret, aut terrendo compelleret.) Qui ut nihil se omnimodo de Chalcedonensi synodo suscipere, nisi de sola fide gestum fuerat, demonstraret, eidem synodo scribens, ait : Ut et fraterna universitas, et omnium fidelium corda cognoscant, non solum per fratres, qui vicem meam executi sunt, sed etiam per approbationem gestorum synodalium propriam vobiscum inisse sententiam, in sola videlicet fidei causa, quod saepe dicendum est. : Ita ut Chalcedonensis synodi definitionem de fide, cui etiam dilectio tua subscribendo consensit, quam apostolicae sedis firmavit auctoritas, profiteatur se per omnia servaturum.) Qui Chalcedonensis synodi definitionem dicens, Vigilanter etiam, de fide, non adderet, nisi causas, quae illic specialiter motae fuerant, reprobasset quae ei singulariter displicerent. At postquam nihil aliud synodi, nisi fidei definitionem recepit: quid est aliud, nisi quod caetera quae illic specialiter mota sunt, refutavit? Neque enim si vellet, unam tantummodo causam praefati Anatolii reprehendere vereretur, qui hanc suo judicio non approbatam, et serenissimis principibus, et auctori ejus eidem Anatolio non est veritus scriptis discurrentibus indicare. Cum vero et de illa praefato Anatolio private loquitur, et rursum ad synodum scribens, quod de sola fide gestum fuerat, se recipere confitetur; constat quod et Anatolium de speciali criminis causa redarguit, et cuncta privata negotia, quae moto in synodo fuerant, retractari concessit. Rursum in scripto vestro testimonium ac exemplum de encycliis ponitur, quod multi episcopi simul dicunt: Neque unum iota vel apicem possumus aut commovere, aut commutare eorum quae apud Chalcedonem decreta sunt. In quo revolvi et convelli prohibeat, ipse subjungat; ait enim: Quando apostolica quidem et paterna dogmata olim nobis tradita, in eo roborata sunt atque firmata. At longe est aliud, non posse commoveri ea quae decreta sunt, et non posse commoveri ea quae recte et inculpabiliter sunt decreta. Sciebant enim viri doctissimi, ea quae illic gesta fuerant de causis specialibus, a praedecessore nostro Leone recepta omnimodo non fuisse; et idcirco cautissime scribunt, commoveri aut violari quae recte ab ea et inculpabiliter definita sunt, non deberi; ne si cuncta confirmare se dicerent, sententiae saepe fati praedecessoris nostri Leonis obviarent. Unde et illic illico subjungunt: Ita sapiamus semper, sicut sapit apostolica Romanorum sedis Ecclesia.) Post haec quoque exempla ejusdem praedecessoris nostri Leonis ad Basilium episcopum testimonium posuistis, quo ait: Obsecro Dilectionem tuam, ut Chalcedonensis synodi definitionibus in nullo animum relaxetis; et quae ex divina sunt inspiratione composita, nulla patiamini novitate temerari tota religio Christiana turbatur, si quidquam de his quae apud Chalcedonem constituta sunt, convellatur.) Sed utrum de causis quarumdam personarum specialibus, an de sanctae fidei definitione asserat, inquiratur ipse quid superius dicat; ait enim: Haec scripta direxi, quibus Dilectionem vestram credidi commonendam, ut sceleratis ausibus sancta constantia resistatis, ne in quoquam nostra communis fides aut trepida inveniatur, aut tepida. : Ad Gloriam vestram et ad Constantinopolitanum antistitem scripta direxi, quae evidenter ostenderent, me, quae de fide catholica in praedicta synodo definita fuerant, approbare.) Qui si cunctas et speciales causas ejusdem synodi recepit, cur ea se approbare quae de catholica fide in praedicta synodo definita sunt, specialiter asserit? Rursum quoque praefato principi scribens : Quia omnibus modis obediendum est potestati vestrae et religiosissimae voluntati, constitutionibus synodalibus, quae mihi de confirmatione fidei catholicae placuerunt libens adjeci sententiam meam. Pensate, quaeso, fratres charissimi, si scripta Theodori propheticis et evangelicis atque apostolicis auctoritatibus consonant, quae redemptorem nostrum iniquis ausibus Dominum negant. Pensate si illa epistola propheticis et evangelicis atque apostolicis auctoritatibus consonare videatur, in qua et hostis Ecclesiae Nestorius defenditur, et defensor Ecclesiae Cyrillus accusatur. Pensate si illa Theodoriti scripta propheticis, evangelicis atque apostolicis auctoritatibus consonant, quae prius contra rectam fidem edita, ipse postmodum conversus damnat. Extremum quoque saepe fati Leonis ad Aetium presbyterum testimonium ponitis, quo ait: Ne patiatur sopitarum rerum certamen afferri, quarum retractator non nisi sacrilegus invenitur. Si ergo cuncta res quae retractari non debet, sola est professio fidei, ille retractator rerum erit sacrilegus, qui professioni ejus fuerit diversus. Nam quod idem beatus Leo solam in synodo professionem fidei summo ardore custodiat, innumeris epistolis demonstrat, ex quibus pauca breviter perstringimus, ut in eis certior facta vestra Fraternitas colligat quam multa taceamus. Hinc est enim quod Marcianum Augustum scripto suo alloquitur, dicens : Fratri autem meo Juliano episcopo noverit vestra Clementia hoc me proprie delegasse ut quidquid illic ad custodiam fidei pertinere probaverit, meo nomine vestrae fiducialiter suggerat potestati. : Quod vero piissimus imperator ad omnes episcopos qui Chalcedonensi synodo interfuerunt, voluit me scripta dirigere, quibus ea quae illic de fidei regula sunt definita firmarem, libenter implevi.) Hinc est quod Juliano episcopo scribens, dicit: Quod necessarium credidit clementissimus imperator, libenter implevi, ut ad omnes fratres qui Chalcedonensi synodo interfuerunt, scripta dirigerem, quibus placuisse mihi quae a sanctis fratribus nostris de regula fidei confirmata sunt, demonstrarem. : Circa fratrem autem meum veneratorem vestrum Julianum episcopum quantum debeat credere vestra dignatio, apostolicae sedis aestimate judicio, cum in causa fidei, cui gloriosa Pietas vestra famulatur, vicem ipsi meam eatenus delegarim, ut ab ea quae vobis debetur observantia non recedens, me Pietati vestrae praesentare non desinat.) Causam quippe fidei memorans, nequaquam, Eatenus, diceret, nisi quidquid extra fidem ageretur, ex synodo excludi voluisset. Rursum per epistolam vestram dicitur, a sede apostolica vos doctos, atque ab scrinio sanctae Ecclesiae, cui Deo auctore praesumus, confirmatos, ne huic rei quae sub piae memoriae Justiniano principe gesta est, consentire debeatis: atque hanc opitulationem excusationi vestrae adjungitis dicentes, quod in causae principio et sedes apostolica per Vigilium papam, et omnes Latinarum provinciarum principes damnationi trium capitulorum fortiter restiterunt. In quibus verbis attendimus, quod res quae provocare vos ad consensum debuit, a consensu vos ipsa divellit. Latini quippe homines et Graecitatis ignari, dum linguam nesciunt, errorem tarde cognoverunt; et tanto eis celerius credi debuit, quanto eorum constantia, quousque verum cognoscerent, a certamine non quievit; quorum consensum certe Fraternitas vestra despiceret, si ausu praecipiti, priusquam verum cognoscerent, consensissent: at postquam diu ab eis laboratum est, et longo tempore ad injurias usque certatum, hinc vestra Fraternitas penset quia tot labores repente non relinquerent, nisi quae vera sint agnovissent. Quid enim divini consilii fuisse credimus, fratres, quod diu Saulum omnipotens Deus repugnatorem suae fidei esse permisit, et sic eum suae fidei praedicatorem fecit, nisi ut cunctis, quibus per illum fuerat praedicaturus, ostenderet, quia valde verum est Dei Evangelium, quod et tanta duritia inclinata praedicaret, ut dum ea auditores ejus quae ab illo contra fideles gesta recolerent, repente eum ad fidem versum non sine evidenti ratione sentirent? Unde ipse quoque dum praedicationem suam debere facile ab infidelibus recipi Domino diceret, ait: Domine, ipsi sciunt quia ego eram concludens in carcere, et caedens per synagogas eos qui credebant in te . Et cum Galatas, relicta Evangelii regula, in Judaismi conspiceret errorem declinasse, suam eis priorem contra Evangelium duritiam retulit, et ab intentione perfidiae eorum mentes retorsit, dicens: Auditis conversationem meam aliquando in Judaismo, quoniam supra modum persequebar Ecclesiam Dei, et expugnabam illam; et proficiebam in Judaismo supra multos coaetaneos meos in genere meo, abundantius aemulator existens paternarum mearum traditionum. Cum autem placuit ei qui me segregavit de utero matris meae, et vocavit per gratiam suam, ut revelaret Filium suum in me, ut evangelizarem illum in gentibus, continuo non acquievi carni et sanguini. Ecce, fratres charissimi, Paulus egregius doctor, quia diu veritati restitit, inde ad confirmanda corda audientium in ejusdem praedicatione veritatis adjutorium sumpsit: ostendens profecto, quia fidem, cui tanto prius labore restiterat, postmodum sine magnae rationis certitudine non tenebat. Debet ergo perpendere vestra Dilectio, quia praedecessorum nostrorum in hac causa consensus tanto post inanis non fuit, quanto prius duris contradictionum laboribus insudavit. Sed his insuper factum Petri, qui et Paulum superat, vestra Fraternitas ad memoriam reducat. Diu quippe restitit, ne ad fidem gentes sancta Ecclesia sine circumcisione reciperet, diu se a conversarum gentium communione subtraxit, Paulo attestante, qui ait: Cum venisset Antiochiam, in faciem ei restiti, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent quidam ab Jacobo, cum gentibus edebat; cum autem venissent, subtrahebat se, timens eos qui ex circumcisione erant . Et paulo post: Et cum vidissem quod non recte ambularet ad veritatem evangelii, dixi Petro coram omnibus: Si tu cum Judaeus sis, gentiliter et non judaice vivis, quomodo gentes cogis judaizare? Qui tamen ab eodem Paulo postmodum ratione suscepta, dum quosdam conspiceret qui gentiles ad Ecclesiam venientes pondere servandae circumcisionis onerarent, dicit: Cur tentatis Deum, imponentes jugum cervicibus discipulorum, quod neque patres nostri, neque nos portare potuimus ? Nunquid, fratres lectissimi, Petro apostolorum principi sibi dissimilia docenti debuit ad haec verba responderi? Haec quae dicis, audire non possumus, quia aliud ante praedicasti? Si igitur in trium capitulorum negotio, aliud cum veritas quaereretur, aliud autem inventa veritate, dictum est, cur mutatio sententiae huic sedi in crimine objicitur, quae a cuncta Ecclesia humiliter in ejus auctore veneratur? Non enim mutatio sententiae, sed inconstantia sensus in culpa est. Quando ergo ad cognitionem recti, intentio incommutabilis permaneat, quid obstat, si ignorantiam suam deserens, verba permutet? De ipso quoque auctore omnium Deo Scriptura attestante cognoscimus, quia dum consilium non manet , saepe sententiam mutat; neque enim inopinatus ei proventus accesserat, cum de eo quem ipse ungi praeceperat, dicebat: Poenitet me Saulem unxisse regem in Israel . Hoc quippe se facturum etiam tunc praescivit, cum eum quasi approbando praetulit; nec ad poenitentiam quasi inopinatus dolor accessit, sed tamen poenitere se insinuat, quia non mutato consilio, ea quae dudum dixerat de illo verba permutat. In his autem testimoniis quae ex epistolis Leonis praedecessoris nostri posuistis, praemisistis dicentes: Doctrina vestrae reverendae sedis est per beatum Leonem, successoresque ejus, unde pauca commemorare praesumpsimus, mortuum ab hominibus damnari nullatenus oportere; : Si vera essent quae ab eis objecta sunt Caeciliano, et nobis possent aliquando monstrari, ipsum jam mortuum anathematizaremus. Sed tamen Ecclesiam Christi, quae non litigiosis opinionibus fingitur, sed divinis attestationibus comprobatur, propter quemlibet hominem relinquere non debemus.) Ecce mirabilis praedicator et scissionem Ecclesiae propter hominem vetat, et si qua perversa deprehendat, eum quem publice defendebat Caecilianum, se etiam post mortem anathematizare non abnegat, quia videlicet tunc viventibus vere consulatur, cum culpa in fide perpetrata nec morte interveniente laxetur. Si vero hoc faciendum, dicere fortasse praesumimus, hoc procul dubio facimus, quod fieri vetamus. Theodorum quippe mortuum sancta synodus prima Ephesina damnavit . Nam cum ab ejus discipulis dictatum ab illo symbolum eadem synodo fuisset prolatum, illico illic a sanctis Patribus cum auctore damnatum est. Et quidem ipsi sancti Patres in eadem synodo residentes ad Dominum jam recepti sunt, postquam Theodorum damnavere: et si damnari mortuum non debuisse dicimus, procul dubio mortuos accusamus, et incipimus committere, quod nitimur prohibere. Sed cur diu et quae nostis loquimur? Ejusdem Theodori ex libris illius dicta replicemus. Et si Jesum Dominum ac Deum nostrum, qui post mortem vivere, imo quia vivere creditur, post mortem Theodorus postposita dubitatione damnavit; neque enim nostra fides patitur ut qui tot blasphemiis Redemptori nostro hostis exstitit, a vobis ulterius defendatur. Ipse quippe contra Apollinarem in libro tertio loquens ait : « Quomodo igitur tu, cui super omnes maxime decet mentium regimen, illum qui ex Virgine natus est, Deum esse, et ex Deo consubstantialem Patri existimari dicis, nisi forte sancto Spiritui illius creationem imputare non jubes? Sed quis est Deus, et ex Deo, et consubstantialis Patri? Is idem qui ex Virgine natus erat,) o mirandum!) et qui per Spiritum sanctum secundum divinas Scripturas plasmatus est, et confictionem in muliebri accepit ventre? Inerat forsitan, quia mox quam plasmatus est, et ut templum Dei esset accepit: non tamen existimandum nobis est Deum de Virgine natum esse. » Et post pauca: « Nec secundum tuam vocem pronuntiandum est, omnino ex Virgine natum Deum esse, et ex Deo, consubstantialem Patri. » Et post pauca: « Si igitur cum carne eum natum esse dicunt, quod autem natum est, Deus et ex Deo, et consubstantialis Patri est, necesse est et hoc carnem dicere, quod si non hoc caro est, quoniam nec Deus, nec ex Deo, nec consubstantialis Patri, sed ex semine David, et consubstantialis ei cujus semen est, non id quod natum est ex Virgine, Deus, et ex Deo, et consubstantialis Patri. » Et post pauca: « Non Deus Verbum ex Maria natus est, natus autem est ex Maria, qui ex semine est David; non Deus Verbum ex muliere natus est. » Et iterum: « Quod edictum est enim Ducebatur a Spiritu , aperte hoc significat, quod ab eo regebatur, ab eo ad voluntatem propositorum confortabatur; ab eo ad haec quae oportebat ducebatur, ab eo quod decebat docebatur, ab eo cogitationibus roborabatur, ut ad tantum certamen sufficeret, sicut et beatus Paulus dicit: Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, hi sunt filii Dei . » Idem cujus supra: « Dicant igitur nobis omnium sapientissimi, si pro sensu Domino Jesu Christo qui est secundum carnem, divinitas facta esset, sicut dicunt, quid sancti Spiritus cooperatione ad haec Christus indigebat? Nec enim unigeniti divinitas Spiritu indigebat ad justificationem, Spiritu indigebat ad vincendum diabolum, Spiritu indigebat ad operanda miracula; Spiritu indigebat ut doceretur ea quae decebat peragere; Spiritu indigebat ut immaculatus appareret. » Et post pauca: « Ac si dicat Jesus: Ego quidem, quem videtis, nihil quidem facere possum secundum meam naturam, cum homo sim, operor autem, quia in me manens Pater omnia facit . Quoniam enim et ego in Patre, et Pater in me , Deus autem Verbum unigenitus Dei in me est, certum est quod et Pater cum ipso in me manet, et opera facit. Et non est mirandum de Christo haec existimari, cum evidenter ipse de caeteris hominibus dicat: Qui diligit me, meum verbum observet: et Pater diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud ipsum faciemus . » Et iterum: « Sciebat subtiliter, ut notam quidem faceret gentibus pietatem, pateretur autem laborantium infirmitates, et sic ad effectum suam voluntatem educeret: et justificabatur inde, et immaculatus ostendebatur, sive reparatione , sive custodia meliorum, sive etiam paulatim ad meliora profectibus. » Et post pauca ejusdem Theodori ex commento secundum Joannem: « Dicit ad Thomam: Infer digitum tuum huc, et vide manus meas, et porrige manum tuam, et mitte in latus meum, et noli esse incredulus, sed fidelis . Quoniam, dicit, non credis, et tactum solum sufficere tibi ad credendum putas, tange manu, et cape experimentum, et disce credere, et non diffidere. Thomas quidem cum sic credidisset, Dominus meus et Deus meus, dicit, non ipsum Dominum et Deum dicens , sed quasi pro miraculo facto Deum collaudat. » Ejusdem Theodori ex commento quod est in Actus apostolorum libro primo: « Ille autem dixit, oportere poenitentiam agentes eos pro crucis in iniquitate, et agnoscentes Salvatorem et Dominum, et omnium auctorem bonorum Jesum Christum, quoniam per ista pervenit et assumptus est divina natura, in Spiritu quidem fidem suscipere, et ejus discipulos fieri ante omnia ad baptisma accedentes, quod et ipse tradidit nobis, reformationem quidem habens inspirationis futurorum, in nomine autem celebrandum Patris et Filii et sancti Spiritus. Hoc enim quod est: Et baptizetur unusquisque in nomine Jesu Christi , non hoc dicit, ut vocationem quae in nomine Patris et Filii et sancti Spiritus est, relinquentes, Jesum Christum in baptismate vocet; sed quale est hoc, quod in Moyse baptizati sunt in nube et in mari , ut diceret quia sub nube et in mari Aegyptiorum separati sunt, liberati eorum servitute, ut Moysis leges attenderent; tale est, et baptizetur unusquisque in nomine Jesu Christi: ut cum ad ipsum accessissent tanquam Salvatorem, et omnium bonorum auctorem, et doctorem veritatis, ab ipso utpote auctore bonorum et doctore veritatis vocarentur, sicut omnibus hominibus quamcunque sectam sequentibus consuetudo est ab ipso dogmatis inventore vocari, ut Platonici, et Epicurei, et Manichaei, et Marcionistae, et quidem tales dicuntur. Eodem enim modo et nos nominari Christianos judicaverunt apostoli. » Ejusdem Theodori in libris de Incarnatione: « Plus inquietabatur Dominus, et certamen majus habebat ad animae passiones, quam corporis; et meliori animo libidines vincebat, mediante deitate ad perfectionem. Unde et Dominus ad haec maxime instituere videtur certamen. » Item ejusdem in libro contra Synusiastas, vel Apollinaristas: « Sed si caro erat, inquit, crucifixa, quomodo sol radios avertit, et tenebrae occupaverunt terram omnem, et terrae motus, et petrae scissae sunt, et mortui surrexerunt ? Quid igitur dicant et de tenebris in Aegypto factis temporibus Moysis non per tres horas, sed per tres dies , qui sol temporibus Ezechiae regis et contra naturam retroversus est ; et de Elisaei reliquiis, quae mortuum suscitaverunt ? » Ejusdem ex libro octavo de Incarnatione: « Manifestum autem est quod unitas convenit: per eam enim collectae naturae, unam personam secundum unitatem effecerunt. Sicut enim de viro et muliere dicitur, quod jam non sunt duo, sed una caro ; dicamus et nos rationabiliter secundum unitatis rationem, quod non sunt duae personae, sed una, scilicet naturis discretis. » Et post pauca. « Quomodo igitur homo et Deus unum per unitatem esse potest? qui vivificat, et qui vivificatur; qui salvificat, et qui salvificatur; qui ante saecula est, et qui ex Maria apparuit? » Ejusdem ex interpretatione symboli trecentorum decem et octo Patrum: « Sed Christum quidem secundum assumptam servi formam, eum autem qui eam assumpsit, super omnia nominans Deum; intulit tamen hoc secundum conjunctionem, ut per significationem nominum naturarum manifestam divisionem faciat. Nemo igitur, neque eum qui secundum carnem ex Judaeis est, dicat Deum: nec iterum Deum qui est super omnia, secundum carnem ex Judaeis. » Item ex commento Epistolae ad Hebraeos: « Jesum enim dicit a Nazareth, quem unxit Deus Spiritu sancto et virtute : qui autem de Spiritu unctus est, omnimodo aliquid inde assumpsit. Quis autem furens dicat, de Spiritu aliquid assumpsisse divinam naturam? » Et iterum: « Certus quidem et ipse, Filium Dei se non secundum divinitatis dicens nativitatem, sed secundum quod domesticus Dei erat: per quod filii Dei, per voluntatem domestici Deo constituti homines, interim vocabantur. » Haec de innumeris pauca praetulimus, ut quasi per foramen angustum, quam nimium barathrum intus lateret, monstraremus. Ecce quales plus quam decem millia librorum Theodorus scripsisse perhibetur. Pensate, quaeso, si non tanto acriora tormenta promeruit, quanto pluriora conscripsit. Sed haec illius dicta quae prolata sunt, utrum ejus sint, fortasse dubitatur. Patrum, si placet, scripta proferamus: ita apud vos libros ejus, quos de perfidia illius testes deduximus, deductis insuper testibus affirmemus. Armeniae quippe episcopi Proclo Constantinopolitanae urbis episcopo libellos contra Theodorum porrigentes, dicunt : Fuit autem aliquis pestis homo, magis autem fera, hominis habens formam diabolicam, mentito nomine Theodorus, qui schema et nomen episcopi habuit, in angulo et ignobili loco orbis terrarum latitans, in Mopsuesteno Ciliciae secundae vili oppido, vere quidem et principaliter a Paulo Samosateno descendens, licet Photino et caeteris haeresiarchis in libro de Incarnatione Domini nostri Jesu Christi, in toto suo proposito ipsis verbis inveniatur usus, et si quid pejus. Iste per machinationem et audaciam et errorem diaboli volebat omnes homines acuta sua sicut colubri lingua, et veneno quod sub lingua aspidis est, deperire. Et interim quidem retinebatur suo latibulo, timens potestatem eorum qui a magno Deo et Salvatore nostro Jesu Christo potestatem acceperunt calcare super colubros et scorpios, et omnes virtutes inimici : dico autem sanctos apostolos, et qui consequenter ab his susceperunt, martyres et confessores et episcopos et caeteros sanctos. Invento autem, nescio quomodo, tempore, coepit repere et extra fines suos, fiduciam gerens et in parochiam ad eum non pertinentem, tanquam eruditus sermocinator, et in Antiochia Syriae in ecclesia alloquens, sic dixit: « Homo Jesus, quid est enim homo quod memor es ejus? ; Apostolus autem, de Jesu dictum fuisse hoc, dixit: Eum enim qui paulo minus ab angelis minoratus est, vidimus, inquit, Jesum . Quid ergo? Homo Jesus similiter omnibus hominibus, nullam habens differentiam ad homines ejusdem generis, praeter ea quae gratia ei dedit. » Quibus Proclus Constantinopolitanae urbis episcopus rescribens, ait : Fugiamus turbulentos et coenosos fallaciae rivos, septa Dei impugnantes: dico Arii furorem dividentem individuam Trinitatem, Eunomii audaciam circumcludentem scientia incomprehensibilem naturam, Macedonii rabiem separantem a deitate inseparabiliter procedentem Spiritum, et novam istam blasphemiam quae Judaismi multo amplius superat blasphemiam, introducentes, nam illi quidem cum Filium negant, fraudant ramo radicem; isti vero eum qui est negantes, alterum introducunt, detrahentes sinceram naturam. Rursus de ejus errore Cyrillus ad Lamponem presbyterum scribens, ait: Cum apud Aeliam commorarer, vir aliquis ex his qui nobiliter militant in palatio, epistolam multorum versuum et grandem obtulit mihi signatam, quam se dicebat accepisse ab Antiochenis orthodoxis; subscriptiones autem erant in ea plurimorum clericorum et monachorum et laicorum. Accusabant autem orientales episcopos, quasi tacentes quidem Nestorii nomen, et dissimulantes ei adversari, transeuntes autem ad Theodori Codices de incarnatione factos, in quibus multo pejores nefariae blasphemiae positae sunt: pater enim fuit Nestorii perfidi, qui et illius mala locutus, impius et in his factus est. Rursum de errore illius idem Cyrillus Alexandrinae urbis episcopus ad Acacium Melitenae urbis episcopum scribens, ait: Non oportebat latere Sanctitatem vestram, aut forsitan cognovit, quod omnes orientales religiosissimi episcopi in Antiochia convenerunt, cum transmisisset eis tomum dominus meus sanctissimus Proclus bonorum plenum intellectuum et rectorum dogmatum. Erat enim ei ratio multa et longa de dispensatione Domini nostri Jesu Christi. Supposuit vero capitula quaedam collecta e Theodori Codicibus, quae consonantem Nestorii perfidiis intellectum habent, et adhortatus est eos etiam illa anathematizare. Rursus de errore illius Edessenae Ecclesiae antistes ad beatum Cyrillum scribens, ait: Jam vero quidam unitatem secundum subsistentiam omnibus modis abdicant. Morbus enim aliquis sublatens inveteravit Orienti, immedicabilis modo vulneris depascens Ecclesiae corpus, apud aliquos quasi studiosos, et supercilia extollentes eruditione, latenter honoratus. Episcopus enim quidam provinciae Ciliciae Theodorus, vir verisimilis dicendi, et potens suadere, alia quidem supra tribunali de Ecclesiae statu dicebat ad populi placentiam, alios autem laqueos in scriptis ponebat, qui in principiis quorumdam ejus Codicum anathemate circumcludebat inspicientem non manifestare aliis scripta. Iste primus exposuit, non esse vere Dei genitricem sanctam Virginem, tanquam Deo Verbo non suscipientem secundum nos nativitatem. . Iste et apostolos dicit non cognovisse Christum quod Deus erat; sed supra fidem quae est in homine aedificatam esse Ecclesiam . Rursum de errore illius Hesychius Hierosolymorum presbyter, ecclesiasticae Historiae scriptor, ait: Ita Photinum multis ante eos saeculis Theodorus quidam praecipue imitatus est, malitiosus quidem loquendi et lingua paratissimus, et ipse tamen instabili voluntate, qui huc et illuc inclinans ferebatur. Clericatui enim Antiocheno a prima aetate connumeratus, et bene conversari pollicitus, ad saeculares libidines reversus iterum delectabatur. In omnibus autem bonis imitabilis et beatus vir Joannes Constantinopolitanus episcopus scripsit epistolam, quae usque adhuc in codicibus legitur, et a pejore ad meliorem poenitentiam eum transferre praevaluit; et iterum bene conversari, iterum in clericatu esse coepit. Et Antiochia relicta, in Tarsum transmigravit, ex qua in Mopsuestiam transiit, ordinatus in ea episcopus, nondum Deo volente manifestam impietatis illius praedicationem fieri. Prima autem elementa suae doctrinae ex Judaico vaniloquio incipiens, Codicem in prophetiam psalmorum conscripsit, omnes de Domino praedicationes abnegantem: culpatus vero et periclitatus, contraria sibi dixit, non ex voluntate, sed compulsus omnium querimoniis; et Codicem ipsum delere pollicitus, latenter conservabat Judaicae impietatis viaticum. Et post pauca: Christum enim Jesum generis nostri Salvatorem et Dominum , hunc non incarnatum Verbum, sicut evangelicis vocibus edocti sumus, sed hominem per vitae provectionem et passionum perfectionem conjunctum Deo Verbo, scripsit stultus in omnibus. Et haec in mysticis sermonibus ausus est. Contra errores ejusdem Theodori, piae recordationis Theodosius et Valentinianus legem promulgantes, inquiunt: Debitam a nobis venerationem piissimae doctrinae reddentes, eos qui ausi sunt contra Deum impie conscribere, debitae condemnationi subjicere, et nominibus dignis vocari oportere existimavimus. Justum igitur circumdari eos confusione suorum peccatorum, et in tali vocabulo permanere in aeternum, quatenus nec vivi liberentur, et post mortem permaneant contempti. Igitur doctrina Theodori et Nestorii impiorum et pestiferorum visa est nobis abominanda esse: similiter autem et omnes qui sequuntur eorum errorem, et consentiunt eorum impietati, justum est ipsos eamdem nominationem mereri, et confusionem indui, ut non Christiani, sed Nestoriani nominentur; ne, dum nominantur Christiani, ex ipso inveniantur decorati vocabulo, longe constituti a Christianorum proposito, et alienati a recta et immaculata fide. Et post pauca: Si quis praeterierit praesentem nostram sanctionem, ut Theodoro et Nestorio assenserit, et illorum socios imitatus fuerit, post gladii ultionem omnis ejus substantia fisco addicatur. Et si adhuc fortasse post tot prolatas Patrum contra illum sententias vestra Fraternitas dubitat, Theodoreti libros legat, in quibus dum contra Cyrillum Alexandrinae urbis antistitem eum defendere nititur, verius accusat, dicens: « Interpretationem Cyrillus accusat octavi psalmi, et arguit haec verba divini Theodori: Consideremus igitur, quis est homo, de quo stupescit et miratur quod unigenitus dignatus est ejus memoriam et visitationem facere. Sed quod quidem non dictum est de omni homine, in superioribus demonstratum est; quod autem de uno quolibet, et hoc certum est. » Deductas itaque tot testibus blasphemias has ejus esse quis dubitat? Et tantis blasphemiis illius cognitis, eum damnatum jure quis neget? Discusso ergo primo de Theodori damnatione capitulo, nunc ad dicta epistolae Theodoreti indaganda transeamus, cujus tota series si solerter aspicitur, sanctae Chalcedonensi synodo quam sit adversa pensatur. In gestis namque ejusdem synodi et scriptis Leonis Cyrillus praedicatur; in epistola vero illa Theodoreti Cyrillus in Apollinaris dogma corruens reprobatur; scriptum quippe in ea est: « Cyrillus autem libros Nestorii volens destruere, lapsus est et inventus est in Apollinaris dogma cadens. » In gestis Nestorius ut Redemptoris nostri adversarius jure damnatus ostenditur; verbis vero epistolae damnatus injuste memoratur. Sic quippe in ea dicitur: « Antequam in synodo adveniret reverendissimus ac sanctissimus archiepiscopus Joannes, Nestorium ex episcopatu deposuerunt, judicio et inquisitione non facta. » In gestis synodi in Dei et Domini nostri una persona duas naturas Cyrillus confessus ostenditur; in verbis epistolae unam naturam tradere dicitur, atque ab hoc sensu correptus vix resipuisse narratur. In gestis synodi anathematizatus Nestorius etiam post mortem dicitur; in verbis vero epistolae etiam post depositionem suam, pro solo civium suorum odio ad civitatem suam non redisse perhibetur. Sic quippe illic scriptum est: « Nestorius autem quia in suae erat odio civitatis, et virorum qui in ea sunt maximorum, illuc reverti non potuit. » In gestis ac definitionibus synodi unus Filius Jesus Christus dicitur; at juxta doctrinam Theodori atque Nestorii Deus tacetur. Et in gestis synodi nusquam Theodorus veritatis doctor dicitur; in verbis vero epistolae idem, cujus blasphemias supra protulimus, veritatis doctor clamatur: qui nimirum si vera dixit, falsa erunt quae de veritate synodus protulit. Quisquis igitur qui epistolam quae Ibae dicitur, ostendere quod sit de synodo nititur, quid aliud quam gesta ejusdem synodi destruere conatur? Si enim sibimetipsis diversa sunt, nulla procul dubio auctoritate subsistent, quia quae se impugnando destruunt, alios aedificare non possunt: si sibimetipsis diversa sunt, nulla firmitate convalescunt, Domino attestante qui ait: Regnum in se divisum non stabit . Sed absit hoc, absit ab illo venerando concilio, ut sibimet contraria sapiat; et vel superiora subsequentibus discordia praeferat, vel inferiora praecedentibus impugnatura subjungat. Sancta enim fides, quae uno illic spiritu accepta est, uno sensu credita, una est et fide praedicata. Idcirco in cunctis mundi partibus forma nostrae professionis facta est, quia in precantium vocibus sibimet ipsa dissimilis non est. Sed cur tantummodo sanctam Chalcedonensem synodum convelli dicimus, si auctoritatem huic epistolae reprobemus? Quae nimirum si vera creditur, etiam tota sanctae Ephesinae synodi fides ac reverentia dissipatur. Haec quippe ait, quod in ea Cyrillus praemiorum medicamine sapientum oculos excaecavit. Quid ergo illic de veritate certum dicitur, ubi ipsa veritas sacerdotibus vendita esse perhibetur? Sed quis hoc dicere, quis hoc consentiat patienter audire? Reprobetur ergo una epistola mentiens, ne utraque sancta synodus tantae falsitatis crimen sustineat. Vestrae fidei fundamentum tenemus, ne postquam sancta prima Ephesina synodus quasi venalis arguitur, Chalcedonensis etiam culpa varietatis notetur: quae ut in verbis suis quantae sit concordiae clareat, necesse est ut vestra Fraternitas ubi sit completa cognoscat. Omnes namque novimus, quod in synodo nunquam canones, nisi peractis definitionibus fidei, nisi perfectis synodalibus gestis habeantur, ut servato ordine cum prius synodus ad fidem corda aedificet, tunc per regulas canonum mores Ecclesiae actusque componat. Vigilanti ergo cura respicite, quae in sexta illius actione sanctae fidei professio consummatur; moxque in septima ad institutionem jam fidelium regula canonum figitur. Ulterioribus vero actionibus nihil de causa fidei, sed sola negotia privata versantur. Quod cum responsales vestri ita esse ambigerent, curae nobis fuit ex prolatis multis hoc Codicibus demonstrare. Nos tamen hac de re nunquam dubitari posse credidimus, quia et eadem series sic se insinuat, ut credi aliter contradicat. Primum quidem, quia dum definita fidei regula in actione sexta ostenditur, ordo causae indicat, ut in actione subjuncta canonum forma sequeretur. Secundum vero est, quia et in actionis sextae terminum jam canonum norma praelibatur, dum illic a principe venerabilibus episcopis dicitur: Aliqua sunt capitula, quae ad honorem vestrae reverentiae vobis reservavimus, justum existimantes haec a vobis regulariter per singula synodum firmari , etc. Praelibatione itaque sextae actionis ostenditur quia jure constitutiones canonum non nisi in septima continentur. Quid enim supererat quod perfecta fidei professione fieret, nisi ut quorumdam fidelium actiones illicitas sancta synodus positis regulis judicaret? Quamvis si solerter aspicimus, canonum regulas positas non, sicut putatur, in septima, sed intextas sextae actioni invenimus. Nam cum in eisdem constitutionibus sanciendis non dies, non imperium ponitur, non qui residerent, describuntur, procul dubio cum non consueto exordio coeptae sunt, quia praecedenti actioni subnexae sunt demonstratur. Quia vero in actione sexta fidei causa perficitur, ipsa episcoporum omnium generali subscriptione declaratur. Nam qui post subscripserunt sententiam, cuncta quae de fide agenda fuerant, finita testati sunt. Unde et in causis post specialibus, nudis tantummodo verbis loquuntur, atque ea quae decernentes dixerant, nulla supposita subscriptione firmaverunt. Quae reverendissimi episcopi ita in actione sexta omnia quae de fide agenda fuerant, cognoscebant; ut, sicut illic scriptum est, clamarent: Supplicamus, dimitte nos, pie imperator, dimitte nos. Qui igitur ad singula quaeque vellent motura retenti sunt, licet quia nequaquam ultra actionis sextae terminum pro fidei causa restiterunt . Sed cur de his extensa ratione agimus, qui tanta praedecessoris nostri beati Leonis auctoritate fulcimur? Ipse namque, sicut multa superius epistolarum ejus attestatione docuimus, gesta multiplicia causarum specialium reprobando, auctoritatem synodi in sola fidei definitione constrinxit. Hinc est enim, quod peracta synodo cunctas nobis suspicionum nebulas tergens, aperte ad Maximum Antiochenae sedis antistitem scribit, dicens : Si quid sane ab his fratribus, quos ad sanctam synodum vice mea misi, praeter id quod ad causam fidei pertinebat, gestum esse perhibetur, nullus erit penitus firmitatis, quia ad hoc tantum ab apostolica sede sunt directi, ut excisis haeresibus, catholicae essent fidei defensores. Quidquid enim praeter speciales causas synodalium conciliorum ad examen episcopale defertur, potest aliquam dijudicandi habere rationem. . Quod et factum in synodo legitur, et ejusdem synodi ad praefatum praedecessorem nostrum epistolis approbatur. A saepe fato autem eodem praedecessore nostro ad Maximum, sicut praediximus, novimus scriptum: Si quid sane ab his fratribus, quos ad sanctam synodum vice mea misi, praeter id quod ad causam fidei pertinebat, gestum esse perhibetur, nullius erit penitus firmitatis, quia ad hoc tantum sunt ab apostolica sede directi, ut excisis haeresibus, catholicae essent fidei defensores.) Si ergo de Anatolii causa loquens, hoc quod a vicariis suis actum in synodo fuerant, redarguit; nimirum quia contradixerant, reprehendit. Et quis haec vel stultus sentiat? Dum constat quod hac de re beatus Leo Anatolio conquerenti, multa in vicariorum suorum, quia contradixerant, laude rescribat : cujus epistolae nunc idcirco verba non ponimus, ne volumen hoc immoderatius extendamus. Cum vero et subjicitur: Quidquid enim praeter speciales causas synodalium conciliorum ad examen episcopale defertur, potest aliquam dijudicandi habere rationem, : His itaque sic se habentibus, vestrae Pietati significo, quia ea quidem quae particulariter examinata sunt, et quae gesta a sanctis episcopis in Chalcedonensi civitate collectis, non legi; neque enim a sanctae memoriae tunc episcopo Thalassio, qui interfuit sancto concilio, aliquid huc amplius est allatum ex his quae gesta noscuntur, sed tantummodo definitionem expositam ab illo sancto concilio ab eo delatam inspexi.) Attestante ergo Alypio episcopo perdocemur, quia praeter causam fidei nihil de synodo in veneratione Thalassius tenuit qui illic et praeter causam fidei episcoporum negotiis privatis interfuit. Si igitur in actione sexta professio fidei consummatur, moxque canonum regula figitur; si beatus Leo negotiis, quae illic private mota sunt, contradicit: si hoc quod ultra fidem gestum est, nec is qui fecit Thalassius tenuit: cur nos haereticam epistolam retractasse reprehendimur, qui hac in re cunctorum nos praecedentium auctoritate roboramur? Et quamvis ab eadem epistola alienum se Ibas respondeat; quamvis quia approbata sit, aut difficulter, aut nullatenus demonstretur, licenter tamen unusquisque eam reprehenderet, etiamsi episcopi in eodem concilio residentes suis illam subscriptionibus approbassent; quia postquam, beato Leone scribente, jus retractandi et dijudicandi conceditur, etiam si qua esse poterat eorum qui interfuerant in privatis negotiis auctoritas, vacuatur. Discusso itaque secundo capitulo, tertium superest, quod tanto debemus in brevitate constringere, quanto et vos nobis haec in re non credimus resultare. Neque enim Theodoreti omnia scripta damnamus, sed sola quae contra duodecim Cyrilli capitula, sola quae contra rectam fidem aliquando scripsisse monstratur; quae tamen et ipse damnasse cognoscitur, qui in sancta Chalcedonensi synodo vera confessus invenitur. Nam quomodo post errorem recte sapiat, et ea quae prius scripserat, et ea quae in Chalcedonensi synodo ab illo sunt gesta, manifestant. Ipse namque Nestorio scribens, ait : « In his quae in tuam Venerationem injuste atque inique prolata sunt, nec si mihi quis utramque manum absciderit, potero praebere consensum. » Aemerio quoque Nicomediae episcopo scribens, ait : « Damnationi venerandi et sanctissimi episcopi Nestorii quae facta dicitur, non debemus praebere consensum. » Ad Alexandrum vero Syriae Palaestinorum praesulem scribens, ait: « Existimo prae omnibus maxime satisfactum esse domino meo sanctissimo ac venerando Joanni episcopo, quod nullatenus acquiescam in damnatione domini mei sanctissimi et venerandi Nestorii episcopi praebere consensum, quae in Tharso et in Epheso facta est. » : « Sanctam Virginem θεοτόκον, id est, Dei genitricem vocamus, non quod Deum peperit per naturam , sed quod hominem ediderit conjunctum Deo, quem ipse formavit. » ) Et post pauca: « Si naturalis conjunctio facta est formae Dei et formae servi, invenietur legislator necessitatibus legis serviens. » Et rursum, ut eum quasi ostenderet ad divinitatem per incrementa crevisse, in eodem opere subjungit, dicens: « Ait angelus Virgini: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi: ideoque quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Considerate hic etiam, quia cuncta humanitus dicuntur: Erit, inquit, magnus, non dixit, est; et filius Altissimi vocabitur, non dixit vocatur, et dabit ei Dominus sedem David Patris sui, non dixit, habet, sed dabit ei Dominus; et regnabit, non dixit, regnat; et super quos? super domum Jacob; non dixit, super angelos et archangelos. » Rursum in eodem libro secundo ait: « Jesus autem plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane . Et iterum: Regressus est Jesus in virtute Spiritus in Galilaeam : non Dei Verbum cooperatione vel auxilio eguisse Spiritus sancti arbitreris, sed visibile templum variis sancti Spiritus donationibus fruebatur. » Quis haec, fratres charissimi, plena omni impietate non videat? A quibus tamen constat, quod se postmodum ipse correxit, qui in sancta Chalcedonensi synodo Nestorium anathematizare consensit. Quis non videat quanta temeritate plenum sit. Theodoreti scripta superbiendo defendere quae eumdem ipsum constat, recta post profitendo, damnasse? Deum vero ejus et personam recipimus, et ea quae dudum latuerant pravae scripturae probamus , in nullo a sanctae synodi actione deviamus: quia sola ejus haeretica scripta respuentes, et cum synodo adhuc Nestorium insequimur, et cum synodo Theodoretum profitentem recta veneramur . Alia vero scripta illius non solum recipimus, sed eis etiam contra adversarios utimur. Nam cum Theodorus Canticum canticorum vellet exponere, et non ad commenta, sed potius ad deliramenta laboraret, per hunc librum Aethiopissae reginae blanditum fuisse, professus est, quod Theodoretus reprehendens, nomen quidem ejusdem Theodori supprimit, sed tamen vesaniam patefecit. Ejusdem namque libri commenta conscribens, ait : Audio plures Canticum canticorum detrahentes, et non credentes spiritalem esse librum, fabulas autem quasdam aniculares per vesaniam texentes componere, et praesumere, dicentes quia sapiens Salomon ad seipsum et filiam Pharaonis hunc librum conscripsit. Quomodo ergo nulla scripta ejusdem Theodoreti recipimus, qui illum etiam contra Theodorum, assertorem veritatis invenimus? Haec ad scripta vestra respondemus. Sed opportunum valde judicamus, ut ea quae sine scripto a responsalibus vestris audivimus, breviter verba replicemus. Dixerunt enim Theodorum a Joanne Antiochenae urbis episcopo mira per epistolam attestatione laudatum, quod verum nos nullo modo credimus. Si tamen et tale aliquid fortasse reperitur, plus fidei primae Ephesinae synodo, plus Cyrilli libris, plus Hesychii, quam aliis quae innotescere nunc usque nequiverunt epistolis commodamus. Debemus tamen accedere, etiam concedentes aliquid dicere. Ita ergo ut responsales vestri asserunt esse sentiamus. Vos scitis, fratres dilectissimi, quod res quae dubietati subjacet in partem semper est interpretanda meliorem. Quid itaque obstat, si dum de ejus errore occultum adhuc et dubium fuit, ab uno Patre laudatus est; et innotescente post perfidia, pene omnium magnorum Patrum sententiis velut immanis bestia quasi crebrescentibus jaculis est confossus? An non et malos a bonis aliquando laudatos novimus, nec tamen eisdem laudibus defensos? Quid namque in haeresiarchis Origene deterius, et quid in historiographis inveniri Eusebio honorabilius potest? Et quis nostrum nesciat in libris suis quantis Origenem Eusebius praeconiis attollat? Sed quia sancta Ecclesia suorum fidelium corda benignius, quam verba districtius pensat; et plus in haereticis sensum proprium, quam testatio Eusebii absolvere potuit, nec rursum Eusebium laudati Origenis culpa damnavit. An non et Gregorius Nyssae urbis episcopus cum Canticum canticorum exponit, magnis Origenem laudibus praefert? An non et Hieronymus nostrae Ecclesiae presbyter, et singularis Hebraei sermonis interpres, tanto erga Origenem favore intenditur, ut pene discipulus ejus esse videatur? Sed quia plus causa quam verba pensanda sunt, nec istis sua benignitas nocuit, nec illum a reatu proprio favor alienae attestationis excusavit. Cogor post haec, fratres charissimi, dolens cum Paulo dicere: Testimonium perhibeo vobis quod aemulationem Dei habetis, sed non secundum scientiam : cujus erga unitatem sanctae ecclesiae dum viscera charitatis aspicio, discordes vos intolerabilius ingemisco. Pensate, quaeso, quo ardore sanctae unitatis anhelabat cum Philippensibus diceret; Si qua consolatio in Christo, si quod solatium charitatis, si qua societatis spes, si qua viscera et miserationes, implete gaudium meum, ut idem sapientes, eamdem charitatem habentes, unanimes, idipsum sentientes . Qui igitur unanimitatem locuturus, tot et tales inquisitiones praemisit, quantum esset hujus virtutis meritum, non explendo, sed inquirendo monstravit. At contra quam sit malum discordiae, loquens Corinthiis ostendit. Ait enim: Significatum est mihi de vobis, fratres mei, ab his qui sunt Chloes, quia contentiones sunt inter vos: hoc autem dico, quod unusquisque vestrum dicit, ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ego autem Christi . Quod cum quanta animadversione loquatur, agnoscimus, si subjunctae increpationis verba pensamus. Ait enim: Divisus est Christus? nunquid Paulus crucifixus est pro vobis? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Considerate igitur, fratres mei, et dum Deo adhuc expectante, omni incerto vitae fine permittimur, vigilanti cura perpendite, quia illam scissionem sanctae Ecclesiae pro Theodoro facere Fraternitas vestra non metuat, quam pro se vel profiteri Paulus expavit. Cur non ad memoriam pro unitate servanda beati Augustini dictum reducitur ? qui dum de unico baptismate loqueretur, idcirco Cyprianum martyrem, qui de iterando baptismate scripserat, defunctum perhibuit, quia licet parvum quid senserit, nunquam tamen se a totius Ecclesiae communione suspendit. Sic igitur permanere in sanctitate servante constat, fratres dilectissimi, quia dum vos ab ecclesiae unitate disjungitis, omne virtutis meritum perdidistis, etiam si recte teneatis. Scriptum quippe est: Pacem sequimini cum omnibus et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Dominum . Multa locuti sumus, quia et ad multa ratiocinando respondimus. Et cum testimonia ex patrum dictis innumera suppeterent, perpauca posuimus: videlicet cupientes ut scripta nostra in causis singulis narratio breviata succingeret, ne fortasse taedium legenti generarent. Unum tamen quod jam superius diximus, non taedet si etiam crebro replicemus: Quia fidem sanctae Chalcedonensis synodi illibatam per omnia Deo auctore servamus, ejusque definitiones, sicut Ephesinae primae, Constantinopolitanae, ac Nicaenae synodi irretractabiles nunc usque tenuimus, vel morte proposita irretractabiles custodimus. Vestra igitur Dilectio communionem fidelium orthodoxorum fratrum non fugiat, ne praesentis vocis nostrae adjutorium si audire neglexerit, contra se in testimonium vertat. Nos autem ad Dominum post verba recurrimus, eumque quantum possumus fletibus exoramus, ut hoc quod vobis ad sequendam concordiam a nobis dicitur, ipse in vestris mentibus manu intimae inspirationis operetur.
(I Cor. XIII) (Jer. LI) (Jer. VI) (quod dicere nisi singultu interrumpente non valeo) (I Petr. V) (ut ita dixerim) (Jer. IX) (Ibid.) (I Cor. XI) (Ezch. XXXIV) (sicut
diximus) (Epist. 78 ad Leon.
imp.) (Cui secundum
testimonium ex ea epistola a vobis adjungitur,
quod illic paulo superius habetur, quo dicitur (Ibid.) (II Tim. II) (Et ejus rursus
ad eum: Non sinas contra dexterae omnipotentis Dei
triumphos redivivis exurgere motibus extincta certamina.) (Ibid.) (Ibid.) (Si igitur fidem, fratres
charissimi, in cunctis mundi partibus uno ac
solido statu vigere non cerneretis, convulsum quidquam
de sancta Chalcedonensi synodo recte diceretis.
At postquam nihil nunc aliud nisi de personis
agitur, nihil de sancta Chalcedonensis synodi fide
quaeritis, auctoritatem patrum quasi sequendo declinati.

Namque ut iisdem beatus Leo ostenderet, retractari
quae perfecta sunt non deberi; qua haec intentione
dixisset, illico subdidit (Ibid.) (Epist. 58) (Et rursum (Ibid.) (Epist. 61) (Qui ergo unit cum Chalcedonensi
synodo in sola fidei causa convocata, cuncta
quae illic specialiter gesta sunt, se procul dubio extraneum
demonstrat. Hinc est rursum quod cum praefato
Anatolio de recipiendo Attico presbytero scribere,
dicit (Epist. 77) (solam

nihilominus exciperet) (Cui aliud quoque testimonium
quasi ex eadem epistola subjunxistis, quod
videlicet Anatolii Constantinopolitanae urbis episcopi
esse non dubium est, quo ait: De Chalcedonensi
vero sancta synodo dico, quoniam ipsum quaerere
omnino, aut revolvere aliquid eorum quae ab ipsa
finita sunt, hominum est insidiantium tantummodo
Ecclesiis, et universali Christi paci.) (Si

igitur insidiantium est hominum apostolica dogmata
et paterna convellere, qui eadem paterna et apostolica
dogmata illibata recipiunt, constat procul dubio,
quia insidiantes non sunt. Ejusdem namque synodi
fidem intemeratam Deo auctore retinemus, et sic
privata negotia quae illic gesta sunt, cum sancto
praedecessore nostro Leone praeterimus, ut definitionem
fidei illic prolatam, proposita etiam morte,
reservemus. In praecedenti autem testimonio multorum
simul episcoporum utrum dictator, an scriptor
erraverit, ignoramus; neque enim in encycliis continetur,
ut ipsi in scriptis vestris posuistis. Neque
enim iota unum aut apicem possumus commovere

aut violare eorum quae ab ea recte sunt et inviolabiliter
definita.) (et
rursum: Ut autem possit haec exhortatio ad omnium
fratrum et coepiscoporum notitiam pervenire, diligenter
vestrae Fraternitatis cura perspiciat, quia
(quod saepe dicendum est) (Qui igitur admonitionem servandae fidei
praemisit, ubi custodiri synodum voluit, indicavit. Si
autem in hujus epistolae sermonibus ambigimus, eum
ex aliis suis epistolis quo sensu haec dixerit, requiramus.
Marciano namque Augusto scripta sua pro
eadem synodo dirigens, ait (Epist. 59) (Ibid.) (Si ergo confirmationem fidei
catholicae sibi placuisse, eique sententiam adjecisse
astruit; in his, in quibus confirmatio fidei non fuit,
constat quia sententiam non adjecit.

Adhuc autem ex ejusdem beati Leonis epistola
testimonium scriptis vestris inseritis, quae ad
Basilium dicit: Pie nobis et constanter utendum
[ Forsan vivendum] est, nedum talium disputatio
admittitur, eorum quae divinitus definita sunt, auctoritati
derogetur. Et infra: Nec enim aliquam [ Forsan 

ad aliquam] disceptationem plene definita revocanda
sunt, ne ad arbitrium damnatorum ipsi de his videamur
ambigere, quae manifestum est per omnia
propheticis et evangelicis atque apostolicis auctoritatibus
consonare. (Quae autem vel superius definita
divinitus, vel inferius plene definita asserat, ex ipsa
vel ex aliis ejus epistolis vestra Fraternitas penset:
in quibus nunquam specialia gesta commemorari,
sed sola quae de fide sunt prolata confirmat. Unde in
his quoque verbis vigilanter imprimitur [ Forsan exprimitur],
et quae plene definita dixerit attenditur
[ Forsan ostenditur], cum dicit: Ne de his ipsis videamur
ambigere, quae manifestum est per omnia
propheticis et evangelicis atque apostolicis auctoritatibus
consonare.) (Quod de quibus rebus astruat, ad eumdem

Aetium scribens ipse manifestat, dicens: Nihil ab
apostolicis unquam potero sentire diversum, nec
a mea ipse deviare sententia; et quod sancto Spiritu
revelante confessus sum, quodque mecum totius
synodi professione praedicante patefeci, aliqua varietate
commutem: cum facilius mihi sit quibuslibet
et suppliciis ab hoc mundo auferri, quam ab ea
quam generaliter credidi, professione mutari.) (Epist. 59) (Hinc est quod
Pulcheriae Augustae scribens, ait (Epist. 60) (Hinc est quod Pulcheriae Augustae
iterum scribens, ait (Epist. 58) (Act. XXII) (Galat. I) (Act. XV) (I Reg. XV) (et tamen nulla ejus
testimonia subdidistis, quibus hanc sententiam firmaretis.
Etenim quae a vobis subjuncta sunt, retractationem
fidei fieri prohibent, non autem damnari
infideles mortuos contradicunt. Sed neque hoc beatum
Leonem praedecessorem nostrum quodam loco
dixisse meminimus. Quis autem nesciat, quod in nullo
sibi ejusdem Leonis et beati Augustini praedicatio
contradicat? Ipse namque ad Bonifacium comitem
scribens, ait (Epist. 50, sup. coll. 5) (Act.
VI) (Sup. coll. 4) (Matth. IV) (Rom. VIII) (Joan. XIV) (Ibid.) (Ibid.) (Joan. XX) (haec enim dicens non me latuisti) (non enim resurrectionis scientia docebat
et Deum esse eum qui surrexit) (Act. II) (I Cor. X) (Matt. XXVII) (Exod.
X? Quid autem propter alia per Moysem facta miracula,
et quae per Jesum Nave, qui solem stare fecit (Josue X) (IV Reg. XX) (IV Reg. XIII) (Genes. II;
Matth. XIX) (Act. X) (Sup. coll. 5) (Luc.
X) (Psal. VIII) (Hebr. II) (Sup. coll. 5, conc. V) (Rursus de hujus errore Joannes quoque Antiochenae
Ecclesiae antistes ait: Multo autem tempore
perseverans Theodorus, persuasit multis et Nestorio,
quod Christus Filius Dei vivi, qui de sancta virgine
Maria natus est, non est qui ex Patre natus est
Deus Verbum consubstantialis Genitori, sed homo
pro qualitate suae voluntatis ex Deo Verbo cooperationem

suscipiens.) (Et post pauca:
Nec enim dicunt, secundum substantiam, vel secundum
subsistentiam unitum esse Deo Verbo hominem,
sed bona voluntate quadam, tanquam divina natura
non suscipiente alterum modum unitatis propter non
circumscriptibilem. Iste dixit Dominum nostrum
Jesum Christum non oportere adorari sicut Dominum,
sed relatione Dei honorari sicut imaginem quamdam:
magis autem manifestius secundum eos dicere, sicut,
instar aliquid relatione assidentis daemonis. Iste et
carnem Domini pronuntiavit nihil omnino prodesse,
dissipans Domini vocem, quae est: Caro nihil prodest (Joan. VI) (Matth. XVI) (quem splendorem
paternae gloriae et imaginem substantiae Paulus vocat
 [Hebr. I],
ferre eum omnia dicens verbo suae
virtutis, qui purificationem nostrorum fecit peccatorum,
et ad dexteram paternae majestatis consedit;
de quo ad Colossenses scripsit epistola: Quod in eo
omnia creata sunt, quae sunt in coelis et in terris, visibilia
et invisibilia, quod per eum creata sunt omnia [Coloss. I] 
) (Rursum contra errores illius, piae
recordationis Theodosius et Valentinianus legem promulgantes,
inquiunt: Nemo habeat, aut legat, aut
scribat, aut proferat Nestorium, seu illius libros, vel
Codices omnino inutiles [nocibiles]; vel ipsius Nestorii,
vel alterius, et maxime Nestorii adversus solos Christianos
conscripta, aut Theodori: sed unusquisque habens
tales Codices, publice illos proferat, et in conspectu
omnium igni tradat.) (Luc. XI) (quod absit) (sicut dictum est) (Quodque non pro fide, sed pro
specialibus causis detenti sunt, principali illic
responsione monstratur, cum dicitur: Sacratissimus
et piissimus dominus noster Marcianus Augustus
ad sanctam synodum dixit: Laborastis

multo spatio fatigationem perpessi: sustinet autem
tres aut quatuor dies adhuc, et praesentibus magnificentissimis
judicibus nostris, singula quaecunque
vultis movere, competens adepturi solatium [ Al., auxilium].) (Epist. 62) (Sed solent nonnulli dicere, haec eum pro Anatolii
Constantinopolitanae urbis episcopi praesumptione
dixisse: qui si et res gestas, et ea quae nunc protulimus
epistolae verba considerant, suspicari protinus
falsa cessant. Namque cum praedictus Constantinopolitanae

urbis episcopus novum aliquid conaretur arripere,
constat illic ei legatos sedis apostolicae cum
summa auctoritatis libertate restitisse (Act. XVI) (Epist. 53) (aperte nobis licentia tribuitur,
ut quidquid illic extra fidei causas de personis
gestum est, retractetur. Specialis quippe synodalium
conciliorum causa est fides. Quidquid ergo
praeter fidem agitur, Leone docente, ostenditur,
quia nihil obstat, si ad judicium revocetur. Quia

vero et apud eosdem episcopos qui in Chalcedone
resederunt, in veneratione synodus nonnisi usque
ad fidei definitionem fuit, per hoc aperte ostenditur,
quod plerique Graeci antiquiores Codices continere
synodum nonnisi in sex actionibus subjunctis cano
nibus demonstrantur, ut omnino caetera quae privato
studio fuerant mota, non habeant. Unde et encyclia
haec ita esse testantur. Nam Leone Augusto Alypius
episcopus Caesareae Cappadociae scribens, ait (In 3
part. Chalced. conc., c. 50) (Collat.
3) (Epist. 71 synod.) (Ad Alexandrum
quoque Hierapolitanum episcopum scribens,
ait:  « Et ante tuae Sanctitati praedixi, quasi domini

mei venerabilis et sanctissimi episcopi Nestorii fuerit
dogma damnatum, nec ego cum his qui faciunt
communicabo. » ) (Qui
postmodum tamen cum resistentium certamine a
sancto Chalcedonensi concilio admissus, aperte anathema
in Nestorium protulit; seque orthodoxum,
ipso haeretico reprobato, monstravit. Dudum namque
sanctae Ecclesiae diversa sentiens, et contra beati
Cyrilli duodecim capitula scribens, ait (In 3 part.

concil. Ephes. ad 3 anathem.) (Et rursum [Ad anathem. 5]:  « Nomine communicationis nitentes, ut unum
quidem Filium adoramus, et eum qui assumpsit, et
eum qui assumptus est; differentiam tamen cognoscimus
naturarum. Theophoron autem dicere portans
vel dominum indutus hominem Christum [ θεοφόρον
id est, deiferum hominem dicere, ut a multis], ut
a multis sanctis patribus dictum est, non recusamus. » 
Et post alia [Ad anathem. 10]:  « Considerate,

inquit, apostolum et pontificem confessionis nostrae
Jesum fidelem ei qui fecit illum [Hebr. III], sicut et
Moyses in omni domo sua. Facturam autem eum
quis esse dixerit recta sentiens, increatum et cum
Patre coaeternum et addam, verum [Deum Verbum]?
sed eum qui est ex semine David, qui liber ab omni
peccato pontifex noster fuit, et victimam ipse se pro
nobis obtulit Deo, habens in se certe Dei Verbum
adunatum sibi, inseparabiliterque conjunctum. » ) (Luc. I) (Luc. IV,
1) (Ibid., 14) (Et post alia:  « Jesus Christus, 
inquit, heri et hodie, ipse et in saecula. Quomodo igitur,
sapientissimi, debemus advertere, quomodo
idem ipse heri et hodie et in saecula, et temporaliter
et aeternus, et in tempore et super tempora: nam
si aeternus est, temporalis non est, et si in tempore
est, super tempus non est. »  Et rursum in Domino
Deo nostro Jesu Christo deitatis et humanitatis quasi
unitatem astruens, ait:  « Naturas discernimus Dei
Verbi; naturam integram dicimus, et personam sine
dubitatione perfectam; nec enim sine persona fas est
asseverare substantiam: perfectam quoque humanam
naturam cum sua persona similiter confitemur.
Cum vero ad conjunctionem respicimus, tunc demum
unam personam merito nuncupamus. » ) (Sup. coll. 4) ( In prooem. ) (Rom. X) (Philipp.
II) (I Cor. III) (Ibid.) ( August.,
lib. de unico Baptis. ) (Hebr. XII)
[devorandos] [ Forsan sumendo lux mundo se n. inf.] [respicere] [definitione
ejus causae, q. e. c. perfunctos] [pietati] [recte] [ Forsan mutat] [virtutem] [pejorum] [ipsum] [praeformationem
q. h. sperationis] [si quidem] [ Al., 
Dominum, nec ne iterum Dominum] [virtutem] [pestifer] [sectas
Deum] [ Al., eum qui est Filius denegant,
fraudantes ramo radicem, isti vero ei qui est
alterum] [Nestorii blasphemiis] [Rabbula] [ecclesia
statim] [perditionis] [ Forsan praedictiones] [ Al., nec] [Ibae] [ Forsan, voce] [potius per synodum formari] [ Forsan Qui] [ Forsan liquet] [remanserunt] [atque] [ Al. Himerio] [natura] [ Forsan 
prava scripta reprobamus]