EPISTOLA XVII.
Gerhohi ad Alexandrum III pap. epistola.--Nuncupat ei Expositionem suam psalmi CXXXI, denuntiat Petrum Lombardum, et reformationem Ecclesiae commendat.
Suscipe, alme Pater Alexander papa, munusculum de manu mea, qui Dei gratia dicor praepositus coenobii Reicherspergensis. Munusculum, inquam, non aurum vel argentum, quia talia mihi non abundant, sed expositiunculam super decimum tertium Canticum graduum, cujus tibi opto sensum convenire, ubi dicitur: Inimicos ejus induam confusione, super ipsum autem efflorebit sanctificatio mea . Nonne inimici tui sunt, qui confabulationibus pessimis alios corrumpunt, maxime ii qui docent contra fidem Petri apostoli confitentis Christum Filium Dei vivi, cum de illo sentirent homines aliter aliis dicentibus eum Eliam, aliis Jeremiam, aut unum ex prophetis, quorum nullus erat vel Deus Altissimus, vel Altissimi Filius unicus, ut homo hic prae suis participibus unctus, qui est Christus Filius Dei vivi, ac proinde credendus et confitendus est verus Deus, ita ut et homo Deus, et Deus homo vere nominetur in significatione illius personae, quae Deus est et homo. Ad haec et contra hoc inimici tandem confundendi solent objicere ac dicere alicui dicenti hominem illum Deum subjecta vel supposita, inquiunt, persona verum dicis, supposita natura mentiris. Dumque inquiruntur, quam rem personam nominent? ad Verbi assumentis se significationem astringunt, ut hominem assumptum a Divinitatis, in qua natus est, naturali forma et gloria simul et personae significatione penitus excludant. Item qui dicunt hominem illum Deum, vel e converso, tropo inquiunt, accidentalitatis verum loquuntur. Dumque tropum accidentiae quid nominent inquiruntur, tropum accidentiae se aiunt dicere solere, ubi praedicatum non redditur causae, ut si dicat quis coloratus intelligunt At nos homine illo in Deum assumpto et nato in locutione supposito credimus eum simpliciter proprie ac vere Deum praedicandum ac pronuntiandum esse, sicut evangelistae, apostoli simul et prophetae docuerunt, nullaque figura ad exponendum, quae plana sunt, opus esse, quemadmodum aiunt tropo comitantiae, tropo accidentiae, vel ratione consortii. Quantum enim in assertione fidei nostrae tropis addideris, tantum simplicitati ac veritati propriae locutionis detraxeris. Item alius nominatus Magister in Sententiis suis ait: « Christum, in quantum homo est, sicut nos diligere debemus, ejusdemque secundum hominem dilectio illo continetur mandato, quo proximum diligere jubemur sicut nosmetipsos, quem etiam secundum hominem magis quam nos, sed non quantum Deum diligere debemus, quia in quantum est homo, minor est Deo. » Item idem in glossis Psalterii in hunc versum: Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus, quoniam sanctum est , ait inter caetera: Videndum est, quid nos jubeat adorare, cum dicit: Adorate scabellum pedum ejus. Terram scabellum pedum ejus esse dicit alibi Scriptura his verbis: Coelum mihi sedes est, terra autem scabellum pedum meorum. Ergo terram jubet nos adorare, quia est scabellum pedum ejus? Sed alibi dicit Scriptura: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Sed sciendum est, quia in Christo terra est, id est caro, quae sine impietate adoratur. Suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit. Haec sine impietate a Verbo Dei assumpta adoratur a nobis, quia nemo ejus carnem spiritaliter manducat, nisi prius adoret. Et haec, quae de verbis Augustini sumpta, catholice dicta sunt, quibus jam dictus Magister dicta sua subjecit adorationis modum determinans: « Non dico, inquit, illa adoratione carnem Christi adorandam, quae latria est, quae soli Creatori debetur, sed illa, quae in dulia dignior est. Dulia enim adoratio est, quae etiam creaturae exhibetur, quae duas species habet, unam, quae indifferenter omnibus, alteram, quae soli humanitati Christi exhibetur. » Haec Petrus in glossis Psalterii simul et in Sententiis suis dicere ausus est. Sed et alii licentia disputandi de Christo adeo abusi sunt, ut dicere non dubitaverint in hac locutione: homo est Deus, nullam rem dici Deum, sed aliquid Deo unitum. Item: Christus est Deus. et: Ego principium, pro parte totius vera est, Item: « Christum, cum sit nomen personae compositae tertiam in Trinitate personam non esse, eo quod nihil nisi simplex in Trinitate sit. Item alii nomen tantum Verbi assumentis Christum dicunt per hominem quasi per instrumentum fuisse locutum. Haec autem omnia et multa in hunc modum in eorum notulis vel opusculis invenimus. Et non quidem jam sufficit eis in scholis discolis inter disputandum, vel sententias proferendo talia dicere, quin etiam in conventibus ecclesiasticis, in multitudine cleri coram episcopis talia clamitantur impune, Christum videlicet in eo, quod homo est, Dei Patris Filium non esse aliter quam unum ex nobis, ac proinde nunc quoque glorificatum in gloria non aequali gloriae paternae, sed in quadam inferiori et minori esse. Et quamvis quidem omnes homines et angelos in gloria supergressus etiam in eorum fide sit, Patri tamen nec in sapientia, nec in scientia, nec in potentia, nec in ullo bono aequalis sit, aut aequari unquam possit. Insuper vero et anathema ab uno talia dicentium nimis superbe ac festine prolatum est. Et audita quidem sunt haec in facie conventus ecclesiastici, praesente archiepiscopo Salzburgensi, aliisque tribus episcopis, et a nemine contradictum est praeter a duobus fratribus meis uterinis, quorum unus est magister Rudigerus, pridem Augustanae Ecclesiae, nunc vero Niwenburgensis coenobii decanus, alter vero frater Aaron, tunc decanus in coenobio mihi commisso. Qui audientes natalibus Christi et gloriae detrahi, nimis indoluerunt, et prout tempus dictavit, contradixerunt, etiam Patrum testimonia secum et pro se, imo cum Christo et pro Christo facientia in medium proferentes. Audita sunt autem et haec in facie illius conventus, itemque a nemine contradictum. Insuper vero et adjunctum est in hac de fidei controversia non scholasticorum, seu scholarium, de scholis discolis venientium, recipiendas determinationes contra orthodoxos. Patres, inter quos non adversa, sed interdum diversa, sentientes maxime de fide catholica, si quid natum fuerit, quaestionis, referendum ad successores Petri principis apostolorum, pro cujus fide, ne deficeret, Christus orans obtinuit, eumque ad fratres suos confortandos ita confortavit in fide, ut portae inferi non praevaleant adversus eam. Unde super ipsum et super successores ejus efflorebit sanctificatio Domini, qua sanctificatus non dubitatur, qui legitimus ejus successor legitime agnoscitur subordinatus; quod de te, Alexander papa, credunt fideles, hunc de tuo apostolatu sperantes fructum, ut arca sanctificationis Dei, videlicet sancta Ecclesia, surgente in te Domino, per te introducatur in requiem suam, cooperante nimirum concordia inter sacerdotium et regnum, quod speramus in proximo futurum, si fuerit illud concilium, quod ex ore imperatoris audivimus in Longobardia celebrandum, si tamen a te, Alexander papa, tuisque fidelibus ad id colligendum fuerit consensus adhibitus. Tunc, si Deo placuerit, imperiali majestate ad concordiam bonam inclinata, videbimus arcam sanctificationis Dei per te quasi per legitimum sacerdotem justum in requiem suam introduci ludente ac subsiliente domino imperatore quasi altero David coram arca Domini, quam, sicut ab eo intellexi, optat introduci cum gaudio, et totius regni tripudio in requiem suam, liberatam videlicet ab allophylis et eductam de templo Dagon, reprobatis nimirum ipsius Dagon et Mammon sacerdotibus, prout in figura contigit, quando illos et eorum principes Deus percussit in posteriora opprobrium sempiternum dando illis, et arcam suam committendo sacerdotibus Levitici generis. Quod ita fieri orat spiritus gemitibus inenarrabilibus, quoties canitur in Ecclesia: Surge, Domine, in requiem tuam, tu et arca sanctificationis tuae. Sacerdotes tui induant justitiam et sancti tui exsultent . Magna utique tunc erit exsultatio sanctis cernentibus talia, qui etiam prius, quam fiant, ea futura credentes et spe gaudentes exsultant in cubilibus suis, exsultant in rege suo, sicut ego pusillus aliquando exsultavi pro modulo meo in rege meo Christo, qui per antistites apostolicae sedis me non semel confortans laetificavit, sicut agnosci potest ex litteris ab illa sede ad me et pro me directis, quibus confortabar in certamine pro lege Dei mei certans. Qualiter autem certanti mihi astitit beatae memoriae papa Eugenius, in ejus epistola videri potest, cujus textus ita se habet: Eugenius episcopus, servus servorum Dei, dilecto filio G. Richerspergensi praeposito, salutem et apostolicam benedictionem. Scripta dilectionis tuae benigne recepimus, et fervorem tuae religionis ex eorum inspectione manifeste cognovimus. Concaluit enim cor tuum intra te, et in meditatione tua exardescit ignis. Ignitum quoque eloquium tuum vehementer. Super his itaque, quod contra pessimas novitates, commotiones quoque, quae contra Ecclesiam Dei et personas ecclesiasticas oriuntur, te zelo charitatis exardescere cognoscimus, paterno affectu gaudemus, et devotionem tuam in Domino collaudamus. Verum quoniam bonum est incipere, sed multo melius consummare, dilectionem tuam in Domino commonemus, ut in bono proposito firmiter perseveres, quia nos personam tuam tanquam litteratum, et religiosum virum paterna charitate diligimus, et in quibus secundum Deum possumus, honorare et manutenere volumus. Data Sutrii decimo septimo Kalendas Julii. Ante hunc Romani pontifices Honorius, Innocentius, Coelestinus, Lucius etiam ipsi mihi viriliter astiterunt, et in hujus rei testimonium scripta ipsorum penes me sunt. Sed post obitum felicis Eugenii non est inventus similis illi, sic mihi assistens ut ille. Nam et conjugium quoddam post votum vidualis continentiae contractum, quod ad meam relationem ipse cassaverat, post ipsum Anastasius papa firmavit, per quod mihi multas contrarietates excitavit. Cui tu eo tempore cancellarius adfuisti, nec per omnia, ut audivi, poteras eum temperare in suis motibus, licet fueris ei baculus invalidae senectutis in multis illi opportunus utpote homo mansuetus et bene oculatus, ac proinde mansueto David consimilis. Unde inter caetera mei laboris opuscula elegi tuae mansuetudini offerre canticum istud, in quo tibi aliquoties innovetur mentio David, et omnis mansuetudinis ejus. Incipit expositio cantici: Memento. Domine, David, et caetera usque in finem psalmi. His de psalmi expositione dictis ad te, Alexander papa, conversus ea fiducia tibi loquor, qua te confido ideo prae multis consortibus tuis unctum, quia dilexeris justitiam, et oderis iniquitatem, prius etiam quam sic unctus fueris. Quanto magis ergo nunc oleo laetitiae perunctus diligere debes justitiam, et odisse iniquitatem? Habeas igitur odio hanc iniquitatem, quod arca sanctificationis Dei non habet requiem nunc in suo tabernaculo, ubi eidem praesident sacerdotes et ministri tales, quales erant filii Heli sacerdotis, qui, ut refert Scriptura, dormiendo cum mulieribus excubantibus ad ostium tabernaculi, et per fascinulam tridentem raptando carnes crudas, ad se non pertinentes, adeo facti sunt infames, ut propter eos detraherent homines Dei sacrificio. Quos, quia pater ipsorum non digne corripuit, iniquitas domus ejus neque victimis, neque muneribus expiari potuit, sed ira Dei super eam sic excanduit, ut repelleret tabernaculum Silo, tabernaculum suum, ubi habitavit in hominibus. Et tradidit in captivitatem virtutem eorum, et pulchritudinem eorum in manus inimici. Accessit quoque ad inflammationem irae Dei, quod arcam sanctam, quae debebat intra sanctuarium Dei custodita servari, exportaverunt in castra, ubi erat pugna inordinata utpote sine duce ac principe legitimo, qualis fuerat Josue, qui ordinate pugnavit orante pro ipso in monte sancto Moyse, juncto sibi Aaron et Hur. Sed pugna filiorum Heli nimis fuerat inordinata, et eis male cessit, licet arcam Dei, cui non bene ministraverant, apportari fecerint. Non audeo ad plenum litteris exprimere, quanta illius exordinationis hoc tempore, imo hac tempestate inveniatur similitudo, ita ut arca Dei non habeat requiem nunc in illo suo excellentissimo tabernaculo, dico autem in Ecclesia Romana, cui quasi alter Aaron praefuerat Petrus apostolus in se, ac suis diu successoribus, quorum vel sanguine purpurata, vel confessoribus illustrata est Romana Ecclesia. Sed postquam ab eorum doctrinis et exemplis deviatum est in tantum, ut Romanis pontificibus contra cives Romanos et alios hostes bella inordinata moventibus arca Dei non potuerit habere quietem in urbe Roma, de ipsius inquietudine universa turbata est Ecclesia. Cum essem Viterbii apud sanctae recordationis papam Eugenium, et ille familiari alloquio mihi retulisset de sua vexatione, in qua Tiburtinis contra cives Romanos favens multas pecunias expenderat, et tandem satis miseram pacis compositionem fecisset, ego respondi. Licet sit misera pretio multo coempta pax ista, melior tamen est quam pugna vestra, quia, cum Romanus pontifex praeparat se ad bellum per milites conductos agendum, videor mihi videri Petrum evaginantem gladium ferreum. Sed cum ei sic pugnanti vel pugnaturo non bene cedit, videor mihi audire Christum. . . . . . . . . et Petro dicentem: Mitte gladium tuum in vaginam . His a me dictis, et ab illo sancto pontifice benigne acceptis, non sensi eum ulterius evaginasse gladium ferreum, sed gladium spiritus, quem recte movendo sancto Samueli fuit assimilatus, non parcendo Agapitis ac caeteris Amalecitis hostibus Israel, quorum nonnullos apud eum captos velut in frusta concidit. Novit hoc tota Germania, in qua duos magnos archiepiscopos humiliavit, Moguntinum videlicet et Coloniensem pecunia eorum spreta et reprobata; ideo in diebus ejus requies data fuit Ecclesiae Romanae, sed non adeo plena et perfecta, ut ad eam perficiendam Samuelis zelo non indigeat sancta Ecclesia, in qua abundantibus scandalis adhuc homines detrahunt sacrificio Dei. Quaero igitur salva gratia tua, quoniam in spiritu et virtute Samuelis aliquis creditur contra mala imminentia suscitandus, an tu sis ille, an alius exspectandus? Cujus rei veritas licet in posterum ex fructibus secuturis ad plenum cognoscendum sit, at nunc per flores, qui fructus parturiunt, ex parte cognoscitur, si a te, cum sis dignitate inter mortales altissimus, non despicitur admonitio a me pusillo ad te directa, non ausu temeritatis, quod absit, sed ausu illius charitatis quae, cum non gaudeat super iniquitate, congaudet autem veritati, suasit me parvulum ad te magnum aliquid scribere pro veritate contra iniquitatem. Auxit quoque fiduciam meam, quod tu me ac fratres meos uterinos praeveniens in benedictionibus dulcedinis, litteris tuis ad nos directis mandasti nobis salutem et apostolicam benedictionem, promittens etiam tui apostolatus gratiam sic mihi exhibendam, sicut ab antecessoribus tuis in gratia fui habitus, prout norunt domini cardinales nonnulli, quibus notus fui. Quod autem nunc pro veritate contra iniquitatem scribens elegi Samuelis exemplum suggerendum tibi, hac de causa scias factum, quia tibi opto in fine apostolatus tui, cum de hac vita eris egressurus in requiem Domini, ubi est arca sanctificationis, videlicet quem Pater sanctificavit et misit in mundum, sic posse gloriari in Domino in veritate, sicut ille gloriatus est in Domino coram filiis Israel dicens: « Ecce praesto sum, loquimini de me coram Domino et Christo ejus, utrum bovem cujusquam tulerim, aut asinum; si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem si de manu cujusquam munus accepi, et contemnam illud hodie, restituamque vobis. Et dixerunt: Non es calumniatus nos, neque oppressisti, neque tulisti de manu alicujus quidpiam. » Sic te posse gloriari, Alexander papa in Domino, hoc est, in veritate circa finem tui papatus, ille tibi concedat, qui potens est omnia facere, super quam petimus, aut intelligimus, cui honor et gloria nunc et in aeterna saecula. Amen.
(Psal. CXXXI) (Psal. XCVIII) (duo
enim erant soli haec dicentes, et aliter sentientes) (Psal. CXXXI) (Joan. XVIII)