EPISTOLA XLI.  Libertate vere episcopali, sed summa reverentia exponit Hildebertus summo pontifici quam Ecclesiae et bonis moribus periculosum sit quaslibet in curia Romana admitti indifferenter appellationes  .
Dei gratia excellentissimo ac reverendissimo Patri suo, sanctaeque Romanae Ecclesiae summo pontifici HONORIO, humilis Turonorum minister, debitae integritatem obedientiae.
Philosophus ait: « Colere officiis, non exasperare verbis oportet potestatem. » Ideo cumulatis precibus exoro ne vos, reverende Pater, scriptum praesens exasperet, aut velitis, de necessitate, praesumptionem figurare. Etenim necessitate scripsi, eodem, quo laesus sum jaculo, laedi metuens Ecclesiae sospitatem. Bonam spem in sinu meo gero, quod scribens pro justitia, gratiam Patris non amittam. Quaslibet igitur appellationes in Romana vigere vel suscipi Ecclesia cis Alpes auditum non est, nec ex sacris traditum institutis. Quod si forte hujusmodi novitas emerserit, ut placeat indifferenter omnem admittere appellationem, pontificalis censura peribit, et omnino conteretur ecclesiasticae robur disciplinae. Quis enim raptor ad solam anathematis comminationem non statim appellabit? Quis clericus aut presbyter, frustratoriae appellationis refugio, non putrebit, aut etiam sepelietur in stercore suo? Quis episcopus habebit in promptu, non omnem dico, sed aliquam ulcisci inobedientiam? Ejus virgam quaevis appellatio quassabit, solvet constantiam, severitatem emolliet, adducens illi silentium, et reis impunitatem delictorum. Sic fiet ut sacrilegia et rapinae, fornicationes et adulteria, pernicioso pullulent incremento. Cum praesul ad superfluas appellationes 147 clauserit ora, cum desierit persequi piorum persecutores locorum, cum punire manifestam sacerdotum immunditiam, cum viduarum injurias ulcisci et orphanorum. Dilatione nimirum censurae facinora fovebuntur, et venient in profundum iniquitatis impune delinquentes. Praeterea quis evangelicum illud implebit praeceptum: Exi cito in plateas et vicos civitatis, et pauperes ac debiles, caecos et claudos compelle intrare? Quis caecum et claudum intrare compellet, si caecus vel claudus qui compelletur appellet. Denique pro delicto Heli nullus pontificum punietur, quoniam appellationis excusatione suam quisque defendet offensam. Non erit qui Saulum saevientem percutiat, qui Moysi animadversionem imitetur, qui gestet gladium Phinces, qui misericordiam et judicium Domino simul cantare praevaleat. Exempla quidem censurae supervenient. Aemulatores autem ejus quaelibet appellatio sepeliet et vivos. Sane parva mihi est et exilis scientia, quasi, juxta Job, inter aquilas in praeruptis habitantes cum pullis, earum sanguinem lambit . Satis est, non erubesco meam vel attendere vel profiteri mensuram. Inter caeteros sacerdotes tamen ad me pervenit quas appellationes hactenus Cisalpina suscepit Ecclesia, quas etiam sine offensione sedis apostolicae renuit et abjecit. Accepi enim, et universitas Ecclesiae praedicat quis gravatis judicio subventus appellationis debeatur. Accepi quod suspectos habens judices, aut infestos, quod formidans vim temerariae multitudinis, eodem remedio possint et debeant sublevari. Unde et in decretis papae Cornelii, capitulo secundo, taliter Ecclesiae traditum est: « Si quis judicem adversum sibi senserit, vocem appellationis exhibeat, quam nulli oportet negari. » Item in eodem: « Nullus sacerdotum causam suam alieno committat judicio, nisi ad sedem apostolicam fuerit appellatum, sed unusquisque comprovinciales judices et notos habeat, nisi aliquam vim temerariae multitudinis illic timuerit, aut infestos vel suspectos sibi judices habuerit, pro quibus causis ad majoris auctoritatis judices, et ad alias provincias appellare et venire concessum 148 est. » Audivi autem alias appellationes esse, sed moratorias, nec alicui recipiendas, de quibus in sacris legibus his legimus verbis: « Quicunque non confidentia justae causae, sed causa afferendae morae, ne contra eum sententia proferatur, appellaverit, vel si de facto suo confessus, ne addicatur, appellare voluerit, hujusmodi appellationes non recipiuntur. » Et quidem mihi plures esse talium species appellationum, quas prudens judex ita necesse est discernat, ut circa judicandos debitam servet in omnibus aequitatem. Porro ea quae praerogativam appellationis obtinent, sicut parvitati meae monstravit auctoritas, perstrinxi. Quae si plura sunt, et usque ad tempus cathedrae vestrae, sub apostolica cucurrere vigilantia, confiteor non transgrediendum quidem terminos quos Patres nostri posuerunt. Moratorias autem appellationes et superfluas omnino a vestra elongandas esse audientia. Non sustinendum plantari in horto Domini toxicum mortis, toxicum quo subventus afflictorum morietur, quo pontificalis vigor elanguebit, quo justitiae parcimonia in nihilum revertetur, incrementum autem suscipiet ubertas delictorum.
(Luc. XIV,
24.) (Job XXXIX, 30)
[ al., ministravit]