66  EPISTOLA XXII.  Ad Guillelmum abbatem Sancti Vincentii .  Guillelmus in abbatem assumptus, optimam sibi contemplationis partem ereptam lugebat. Ipsum ut amicum solatur Hildebertus pluribus e Scripturae testimoniis, praecipue vero Rachelis et Liae exemplis, probans non exiguum esse bonum contemplativae simul et activae studia vicisssim alternare, eorum interim desidiam deplorando qui neutri (quod ipse de se humiliter luget) vacare satagunt.
Usu pariter et necessitate didicimus vel ad amicos ut consulant, vel ad medicos ut curent confugere vulneratos. Ea profecto ratione contritionem spiritus et mentis angustias ad me, frater charissime, detulisti, quae vel amici consilio penitus abscederent, vel aliquod invenirent ex solatio remedium. Ereptam tibi deploras adoptatae requiem contemplationis, et activae sarcinam sollicitudinis invitum sustinere. Ad pedes Domini Jesu cum Maria sedebas, et ecce cum Martha juberis ministrare. Animum tuum Rachelis species illexerat, et nunc subinductae tibi Liae morigerari compelleris, cui, licet collatereris ad sobolem, lippam tamen fastidis et deformem. Recordaris quam delinita fuerit sub Rachele jucnnditas, quam dura sub sorore provincia. Recordaris, inquam, quas tibi Christus amplectenti pedes ejus epulas ministraret, quibus deliciis animi propulsaret inediam. Sapidiora confiteris fercula, quae Maria sedens et audiens accipit, quam quae Martha satagens praeparat et apponit. In his etenim panis hominum, in illis autem panis angelorum. In illa divitis mensa, nihil est quod fastidiatur oblatum, quod non desideret saturatus. Ad hanc omnes animae tuae sensus, velut quidam convivae recumbentes, spiritualium varietate satiebantur ferculorum, degustantes inde quod congrueret singulis, quod sufficeret universis. Ibi, mentis 67 auditu, coelestium hauriebas melodiam canticorum, et in plateis supernae Sion angelicum tibi resultabat alleluia. Afflabat ibi nares tuas odor vitae ad vitam , et aura, flores rosarum et lilia spirans convallium , ver aeternum nuntiabat. Ibi etiam panem angelorum manducabas homo , qui de coelo descendit, et dat vitam mundo . Quanta autem gloria mentis tuae ostenderetur oculis nemo, nisi qui eam diligit, intelligit. Occurrebat illis dispositissima lex supernae reipublicae, quae de regno Dei sic omnia colligit scandala, ut superiori nemo invideat, nemo parem dedignetur. Videre videbaris insignitas pudicitiae lilio virgines, martyres rosis, violis confessores. Eorum gloriam cognitione divinitatis dissimilem conjectabas, aeternitate coaequalem. In omnium tamen sinu mensuram ita bonam videbas et confertam, ita coagitatam et supereffluentem , ut potius beneficium gratiae quam virtutis praemium putaretur. Inter haec ad administratorios spiritus, quantum tibi permissum fuerat, ascendebas, secretiore considerans intuitu quanta Deo charitate cohaereant, qua ei submittantur humilitate, quam officiose discurrant, missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis; et quoniam te legisse non dubito: Angeli eorum semper vident faciem Patris mei , suum unicuique angelum assignabas, tuo de te beatum illud ingerens gaudium, de quo in Evangelio Dominus ait: Gaudium est angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente . Praeterea ad mirabiles tormentorum officinas, ubi umbra mortis et nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat , in gemitu recurrebas et luctu, saepius illud propheticum commemorans: Quis durare poterit cum ardoribus sempiternis? Augebant devotionem tuam inspecta damnatorum supplicia, nunc praemia beatorum. Sic inferioris et superioris irrigui novus possessor effectus, totus in lacrymas quas prius delictorum conscientia profuderas, dilatione gloriae diffluebas. Hos tibi contemplatio provocabat affectus. His obtutibus per coelestes deambulabas mansiones, et dolens animam tuam tam taediosum cum carne pepigisse hospitium, cum Apostolo cantabas: Cupio dissolvi et esse cum Christo . Nunc autem conquereris ereptas tibi vitales delicias, discursum ad superos interclusum, sublata coeli terraeque commercia, quibus sic intereras rebus hominum ut et colloquiis interesses angelorum. Unde tanto tenerius amissae contemplationis et fructum commemoras et requiem suspiras, quanto in agenda aliorum 68 cura minus invenis securitatis, plus laboris. Sed si sollicite consideras, activa vita materia est ad gloriam, non descensus ad ruinam. Quod ne te velut ignotum transeat, paulo altius, ne taedeat, inchoabo.
Contemplativam vitam, charissime frater, atque activam, aliquando quidem in eodem, aliquando autem in diversis separatas invenies. Quod ut nobis sacrae ac mysticae demonstrent historiae, Jacob deducatur in medium, cui Rachel et Lia, typus scilicet utriusque vitae, simul nupsisse comprobantur, etc. . Christus quoque, nunc docens in campestribus , nunc in montibus orans , suis eos figurabat studiis, in quibus sic invicem praescriptae consonant professiones, ut nec actio contemplationem nec contemplatio strangulet actionem. Talis Moyses in tabernaculo cum populo, pro populo in excelsis cum Domino loquebatur. Sic Petrus, intermisso pastoralis providentiae negotio, speculam contemplationis ascenderat, cum ei diceretur: Macta et manduca . Sic et Paulus, universarum sollicitudinibus Ecclesiarum permista secretae visionis requie subveniens, raptus est in paradisum, et audivit areana verba, quae non licet homini loqui . Caeteri quoque praedicatores sancti, nunc ex secreto speculationis ad publicum doctrinae prodeunt, nunc ex doctrinae publico secretum speculativae repetunt libertatis. Hi profecto quod in administratoria dispensatione delinquunt, in sacrario contemplationis deplorant. Quod autem in contemplatione aspiciunt, prout opus est, ad subditos reportant. Quod autem sola in quibusdam sit actio, in quibusdam vero contemplatio tantum refulgeat, Maria nobis et Martha denuntiant, quarum studiis utramque figurari vitam, sacra nos eloquia docuerunt. Maria quippe sedisse tantum legitur, et audivisse, nec aliquando sorori subvenisse discursanti, licet ejus auxilium, quadam mentis amaritudine, soror anxia postularet, dicens: Domine, non est tibi curae quod soror mea reliquit me solam ministrare; dic ergo illi ut me adjuvet . Martha quoque nequaquam memoratur Mariae partem suo miscuisse obsequio, licet eam Veritas optimam testaretur, dicens: Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea . Per Mariam ergo, quae sedendi requiem nullo administratorio interrupit negotio, soli vacantes contemplationi, sicut opinor, exprimuntur, qui nostro huic publico speculativam praeferentes solitudinem, cum Apostolo dicunt: Nostra autem conversatio in coelis est . De talibus Propheta: 69 Elongavi, inquit, fugiens, et mansi in solitudine . Martha vero, cui sola ministrandi credita est dispensatio, nonnullos nostri maxime temporis indicat sacerdotes, quibus occursantium turba negotiorum, sacrarium contemplationis occludit, contriti cordis exstinguit holocaustum, sacrificium desiccat lacrymarum. Hos in hoc magno mari et spatioso, dum reptilia, quorum non est numerus, exagitant, quia in mente velut forenses tumultus sentiunt, ad quietem contemplationis non pertingunt. Neque enim fieri potest ut aliquando loquatur cum Domino, qui etiam silens, cum toto mundo fabulatur. Talem ego miser fabuligerum profiteor, talem circumfero sacerdotem, qui cum totam diem conservandis expendo animalibus, nec unum saltem momentum conservandis impendo animabus. Occursant inimica spiritui meo negotia, quae me sibi totum vindicant, quae secretum furantur orationum, quae suis temporibus ecclesiastica defraudant officia, quae velut modicum diurnis insaeviant aculeis, infestant etiam dormientem. Et quod absque lacrymis vix possum confiteri, subrepens et furtiva causarum recordatio, miserum me ad sacra sequitur altaria, ubi dum ejus fugam deprecor, assultu circumvallor. Talium nobis occursus infestationum, volucres illas figurasse reperies, de quibus per Moysen dicitur: Descenderunt volucres super cadavera, et abigebat eas Abraham . Has infelix ego cum sacrificante Abraham sacrificans, et ipse perfero; sed cum abigente nondum datum est abigere, nondum declinare. Vae mihi: Quis me liberabit de corpore mortis hujus? gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum. Sequuntur autem memoratas captivae mentis occupationes innumera virtutum dispendia, quibus dum miseri subjacemus, nec etiam cum Martha ministramus. Martha quippe ministravit, sed Christo; discurrit, sed pro Christo. Nos vero quis dicat discurrere cum Martha, cum Martha ministrare, qui dum discurrimus, non pro Christo, ministramus, sed non pro Christo? Omnes nos, ut ait Apostolus, quaerimus quae nostra sunt, non quae Jesu Christi . Si ergo ex ipso Marthae ministerio quae tua sunt desideras, si plebiculae rumusculos aucuparis, si occuparis carnalium lenociniis voluptatum, profecto nec Martha es quod simulas, nec Maria quam suspiras. Inde tibi, charissime frater, justa est conquerendi ratio, justa flendi. Caeterum si Martham simpliciter agis, 70 bene agis. Si inter Liam discurris et Rachelem, melius agis. Si cum Maria sedes et audis, optime agis. Bona enim est actio, cujus instantia, licet contemplationis facultas depereat, frater tamen aberrans a Christo revocatur. Justus in nomine justi suscipitur; erogatur etiam ille panis qui de coelo descendit, et dat vitam mundo. Melius tamen est sedendi vicibus, administratoriam distinguere sollicitudinem, et inter taediosas Liae noctes, grato Rachelis amplexu respirare. Fit ex hac permistione compendiosus ad superos discursus, cum mens eadem, modo de beatitudine satagit hominum, modo beatitudinem participat angelorum. In illo seminatur quod metatur; in isto quid ex semine speretur, jam videtur. Illud vero cursus est ad bravium, istud calcar est ad cursum. Nam de singulari Mariae studio quid loquar? cui solum Salvatoris sufficit testimonium dicentis: Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab ea Bona ergo est Marthae sollicitudo, sed optima pars Mariae. Bona illa, quoniam fratri temporale providet subsidium: haec optima, quoniam quod jam complectitur est aeternum. Bona illa, quoniam bonum est seminare; haec optima, quoniam metere melius. Haec idcirco dixerim, ne vel nullum, vel parvum putes bonum, diversa sic alternare studia, ut nunc requiescere libeat in contemplatione coelestium, nunc ad proventum laborare proximorum. Una est et eadem scala, qua Jacob ascendentes angelos vidit, vidit etiam descendentes . Ejus summitas dum coelos tangere describitur, quod ad coelos per eam sit transitus demonstratur. Per hanc, et tu frater, ascendisti, vidisti quid agatur in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus. Nunc autem de descensu conquereris, et qui velut e foribus introspiciens, odorabas coelestis divitias palatii, nunc ad haec infima devolutus, a longe stas, et licet opulentus aliis ministres, tamen, quia visis opibus non frueris, inopiam non evadis. Sed facessat, quaeso, querimonia tua, facessant suspiria tua, quoniam Lia quoque sortitur haereditatem in prole sua. Non enim vel Rachel sola, vel tantum Lia Jacob ad patriam comitata est revertentem. Comitata est Rachel virum virgo grata propter speciem, comitata est eumdem soror ejus, eidem complexata propter prolem. Comitata est Rachel Jacob in filio uteri sui et filiis ancillae suae. Comitata est eumdem Lia in filiis uteri sui et filiis 71 ancillae suae. Sic ille patriam revisens: In baculo meo, transivi Jordanem, et ecce cum duabus turmis regredior . Idem quoque, dum comitantibus regreditur uxoribus, angelum videt, angelum apprehendit, et factus in luctamine superior, arefacti contactu nervi claudicaturus abscessit. Haec autem omnia, ut ait Apostolus, in figura contingebant illis . Unde et eadem: Ad nostram doctrinam scripta sunt, in quos fines saeculorum devenerunt Factus itaque Jacob, Liam simul amplecteris et Rachelem, si inter pastoralis excubias sollicitudinis, supernae tibi claritas arrideat visionis. Factus, inquam, Jacob Rachelem diligis specie, Liam prole, si sic speculationis amplecteris gaudium, ut in exteriori dispensatione fructum quaeras animarum. Nec impedit iter patriarchae laboriosi sarcina conjugii, quoniam reditum ad patriam pastoralium occupatio vigiliarum non abrumpit. Et ne causemur, hac eadem occupatione, contemplationis abscedere facultatem, Jacob angelum videt, dum ad parentes regreditur, quia fidelis servus et prudens, dum terram viventium pio petit desiderio, Deum jam per contemplationem videre, jam complecti promeretur. Hinc est etiam quod, nato Domino, pastores supra gregem vigilantes angelos aspiciunt, quia his qui pie ac sollicite conservandis gregibus invigilant, sublimia ac divina innotescunt. Caeterum, juxta Apostolum, quamvis sancti, quamvis perfecti, tamen nunc ex parte cognoscimus, nunc ex parte prophetamus . Unde et Jacob, dum revertitur, luctamen iniisse cum angelo memoratur. Conditione quippe luctaminis, nunc superior est qui luctatur, nunc succumbit. Nos autem in his, quae de Deo mente comprehendimus, quodammodo superamus. In his vero quae comprehendere non possumus, indubitanter subjacemus. Ut igitur verbis utar Gregorii, Jacob luctatur, et vincitur angelus, quando intellectu intimo apprehenditur Deus; luctatur et succumbit, quia lumen incircumscriptum, dum comprehendere nititur, deficit. Qua in lucta, Jacob superante, nervum femoris angelus tangit, et arescit , quia dum mens in contemplatione divinas apprehendit delicias, ex earum desiderio carnis affectus emarcescit. Arefacto autem nervo pes unus incolumis manet, alter languet, quia mortificata in nobis carnis concupiscentia, convalescit pes, quo ad Deum dirigimur, infirmatur 72 ille, quo a Deo declinamus. In quo etiam notandum puto quod percussus in femore Jacob sano pedi firmiter innititur; infirmus autem nec totus haeret terrae, nec a terra totus elevatur. Post exsiccatas quippe hujus quam circumferimus mortalitatis illecebras, interior homo noster pedi divini amoris, qui in eo praevalet, totus incumbit, totus inhaeret. Infirmo autem pede partim Jacob sustentatur, et a terra partim suspenditur, quia languente in nobis rerum dilectione saecularium, parti earum innitimur pro natura, suspendimur a reliquis pro corona. In illa, necessitatis est quod appetimus; in his, consilii quod vitamus. Vanitati enim subjecta est creatura non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe . Et: Omnis qui in agone contendit, ab omnibus se abstinet . Vides ergo, charissime frater, quod etiam Lia, comite Jacob, ad patriam redierit; quod occurrerit angelus uxorio patriarchae, nec abhorruerit cum muliere revertentem, qui mulierem super se confitetur exaltatam. Est autem coelum patria tua, patria felix et expetenda gloria sua. Ibi spirituales parentes tui, parentes beati, parentes qui te Christo genuerunt, te praecesserunt ad Christum, pro te supplicant ad Christum. Ad illos tibi, sub Lia quoque, reditus est praeparatus. In via videbis Angelum magni consilii, nec dedignabitur ostendi filio virginis Ecclesiae, qui dignatus est fieri filius virginis Mariae. Ejus visionis dulcedine carnis tibi lenocinia displicebunt, arescet malesuasa lumborum concupiscentia. Interior homo tuus a terrenis suspensus, pauca indulgebit naturae, nulla gulae. Vale.
(II Cor. II, 16) (Cant. II, 2) (Psal. LXXVII, 25) (Joan. VI, 35) (Luc. VI, 38) (Matth. XVIII, 10) (Luc. XV, 10) (Job
X, 22) (Isa. XXXIII, 14.) (Philipp. I, 23) (Gen. XXX, 1) (Matth. 16, 5; Marc. VI, 32) (Luc. VI, 12, IX, 10) (Act. X, 13) (II Cor. XII, 4) (Luc. X, 40) (ibid., 42) (Philipp. III, 20) (Psal. LIV, 8) (Gen. XV, II) (Philipp. II, 21) (Luc. X, 42) (Gen. XXVIII,
12) (Gen. XXXII, 10) (I Cor. X, II) (ibid.) (I Cor. XIII, 9) (Gen. XXXII, 24) (Rom. VIII, 10) (I Cor.
IX, 25) (ne timeas)
[ f. clarius: Hi quos in hoc, etc.]