XXXI.  Epistola Henrici episcopi Albanensis ad universos Ecclesiae praelatos.--Hortatur ad modestiam, humilitatem et poenitentiam.   (Anno 1187.) [MARTEN.  Ampl. Collect.,  I, 975, ex ms. Hemerodensi.]
Venerabilibus et in Domino sibi charissimis archiepiscopis, episcopis, caeterisque Ecclesiae praelatis II. Albanensis episcopus apostolicae sedis legatus, per gloriam salutiferae crucis ad perpetuae lucis gaudia pervenire.
Publicani et peccatores violenter praeripiunt regnum Dei, quod ab ipsis vim perpeti gratulantur, et qui duces esse debuerant, nec sequuntur. Propter quod personis potissimum ecclesiasticis attendendum, ne, quod Deus avertat, ex clericorum damnatione incipiant resarcire principes tenebrarum, quae ex laicorum conversione sustinent detrimenta. Cavendum etiam ne mare dicat ut Sidon erubescat. Cavendum est ne subjugale mutum hominis voce loquens incipiat redarguere insipientiam prophetarum. Litteris itaque, dilectissimi, non modo inscribi frontibus signum Thau, signum Dominicae passionis, sed et cordibus inprimi his praesertim diebus oportet. Atrum est atramentum, atrox atramentarium, quod a renibus ejus dependet, qui in lineo habitu singularis candoris, qualem fullo super terram facere nequeat, omnimodae scilicet pietatis quam impoenitens nullus attingat signatum et insignitus advenit. Consideraverat atramentum hoc, altitudinem hanc, hanc nigredinem, qui dicebat: Vidimus eum et non erat species ei neque decor . Obsecro vos, dilectissimi, ne vos huic deformitati pigeat conformari. Aemulamini ejus humilitatem, qui pro vobis annorum induit infantilium paupertatem, ignominiam crucis subire non renuit, reputari inter mortuos non refugit. Deponite veterem hominem cum actibus suis, et exuvias veteris exuat Salvatoris ore prudentia commendata serpentis. Non competit huic tempori, non moerori. Non plus calcaria quam altaria fulgeant, cum et illa forsitan oporteat ciliciis interim cooperiri. Idem quoque de sellis, de frenis, de phaleris notabilibus et inanem praeferentibus fulgorem sentiendum. In vestibus suis deponant clerici, quae etiam reges abjiciunt, quae signatorum Christi universitas noscitur abdicare. Abjiciant varia, grisea, zebelinos, et pelliculas ejusmodi grandis pretii, sed coram Deo periculi grandioris, nec minoris in veritate dedecoris, dum ad imaginem Dei creatus homo pelliculis murium sese credit ornari. Audiatur Petrus saltem diebus istis, qui nullo tempore debuit non audiri; audiatur, ut appetere viros pudeat, pudeat clericos quod eorum primus ad ipsorum gloriam, primus in contumeliam tonsuratur, etiam mulieribus interdixit. Non manicae, non calceamenta eorum. Si vero etiam ministrantium eis quotidianis egeant consuturis, ne subtilitas lineae ligandis eorum manibus et pedibus in vincula debeant graviora converti, vel ne videantur funiculos texere, unde ligatis pedibus suis et manibus in exteriores tenebras demergantur. Manicatas etiam cappas non dissimuletis abjicere, quae ex cappis et tunicis habitu duplicato duplicitatem redarguunt animarum. Qui ex lino et lana contextam vestem prohibuit, si vidisset suo tempore vestes ex cappa et tunica fieri, non laudasset. Prima fuit in coelo generis humani transgressio, primam et ternam ex adversario jejunans Christus victoriam reportavit. Siquidem vicit mundum in appetibilibus suis, in concupiscentia carnis, in concupiscentia oculorum et superbia vitae, de voluptate, de otiositate, de ambitione triumphans. Modo sibi et numerum laici in cibariis posuerunt, ut duorum ferculorum sint contenti, quod si vobis diceretur uno fore contentos, forsitan Germanicis aliquibus non placeret. Verumtamen si videtur sufficere quod ad numerum pertinet indicta frugalitas, vestrum erit imitatione dignum aliquid addere super deliciarum ineptiis declinandis. Et quidem mater vestra sacrosancta Romana Ecclesia statuit et decrevit omnibus sextis feriis, et in Adventu Domini in cibo quadragesimali clericis simul et laicis jejunandum, feria quarta et Sabbato a carnibus et sagimine abstinendum, transgressores constitutionis hujus sacrorum reos canonum fore decernens. Sic ibi quoque et familiis suis a summo pontifice et fratribus suis in secunda feria eadem abstinentia carnium est injuncta, quod in vobis praelatos saltem majores voluntaria devotione deceat aemulari. Non competunt vina pigmentis delibuta, moerori huic potissimum, cujus non expedit oblivisci. Nunquam negotiandum ut clericis, nunquam vilius comparandum quod venundari debeat pretio cariori. Propterea quod sacrilegium semper fuerat, nunc praesertim gravius exsecrandum, et negotiis tum ipsis deteriora videntur jurgia clericorum, ut oporteat magis invicem supportare et donare vobis, ut et ipsis si quis adversus aliquem habet querelam. Insatiabilis est ardor ambitionis, nec hydropis avaritiae ex divitiis refragatur adeptis. Quid gibbum gibbo camelus adjicit in variis dignitatibus et multitudine praebendarum. Non sunt ista quae divinam erga hominem misericordiam provocant, sed iram potius mereantur. Ad negandum coelestis regni per foramen acus introitum gibbus poterat abundare camelo. Itane studia vobis honestiora non suppetunt, ut nec in avibus ludere, nec venationibus pudeat occupari? Dum vobis superfluitas criminum resecatur, ab hujusmodi vanitatibus abstinendum potius mementote. Aleas fugere Cato monuit, et gentibus, de quo vobis ad exemplum sufficiat militia Dei signatorum, quos hujusmodi ludos cernitis abdicasse. Sufficiat etiam in ecclesiis simplex cantus ad praesens et quae minore . . . . . . . gravitatem organa conquiescant. Exhibeamus quod legimus, ut in vocem flentium organa transeant, et in luctum cithara convertatur. Ignoscite mihi si dixero quod salubrius debeat quam suavius reputari A populis exterminata in ecclesiis licentia Janicalis resedit. Quid festivitati et fatuitati, vel potius ut apostolico vos sermone conveniam, quae conventio Christi ad Belial? nec vos latet in nonnullis ecclesiis enormitates aliquando consuetas aliquatenus resecari, et in olosericis cappis quas offerunt qui baculos ferunt complacere. Quasi vero non de moribus quam de vestibus amplior sit causa Deo, quasi non seriis plus quam sericis delectetur. Verumtamen nec edictum super his et hujusmodi generale procedit, nec perenne proponitur edictum, sed quod nulli debet esse molestum.
(Isai. LIII)