EPISTOLA CCCXCI. EORUMDEM AD GRATIANUM.
GRATIANO Romanae Ecclesiae subdiaconi, coexsules beati THOMAE martyris.
Ei consultissime vulneris deteguntur incommoda, qui compatitur aut medetur: nec in necessitate quisquam potius adeundus est eo, qui ipsam consuevit fideliter expedire. Et quidem Anglicanae Ecclesiae gravissima necessitas est, et a multis diebus jam fere insanabilis plaga, cui medelam plurimi promiserunt, sed jam fere sex annorum prorsus elapso curriculo, praeter vos non fuit ab Ecclesia Romana descendens, qui adjuvaret. Quaerebant alii fortasse quae sua sunt, et Christi postposuerunt gloriam, et Ecclesiae honestatem. Sed vos ab homine illo, qui corruptibili auro, et argento, et variis lenociniis mundanae supellectilis contrahentes corrumpere consuevit, nihil praeter sinceritatem conscientiae retulistis. Nec vos poeniteat hunc Ecclesiae Dei gratis praestitisse laborem, nec vos arbitremini modicam jam suscepisse mercedem, cui duplex virtutis fructus redditus est: in conscientia alter, alter in gloria. Sed utrumque perseverantia multiplicabit, et dum Anglicana in Christo spirabit Ecclesia, merito recolet se vobis esse obnoxiam. Scitis quam miserabiliter lacerata et conculcata sic hactenus, quam variis delusionibus, et quoties ipsius sit impedita justitia, quam saepe solatia debita, quae sibi collata videbantur, ab apostolica sede missis e regione litteris aut nuntiis, et indultis adversae parti dilationibus subtracta sint: quomodo quidem de dominis cardinalibus, et decurialibus amicis, afflictae vulneribus vulnera influxerunt, ut jam non sit dolor, sicut dolor ejus. Poterant haec ab initio regi Anglorum imputari et complicibus suis, qui horum omnium in injuriam Dei causa et artifex est, cui si antequam curia justificasset illum, qui schismatis conciliator fuerat, vellemus ablata remittere, et in laesionem Ecclesiae perniciosum compositionis dare exemplum, pacem mediantibus amicis, cessante opera sedis apostolicae eramus habituri. Sed absit, ut pro Deo coepta, sic contra Deum finiatur causa, ut pro quocunque emolumento Christi titulum distrahamus et Ecclesiae libertatem. Testis est inspector cordium, quod dominus et pater noster mori mallet, et nos ei consepeliri, tantum morientes in Domino. A diebus autem Joannis de Oxeneford, non modo a praefato rege, sed et ab Ecclesia Romana vim patimur, quae usque in finem sexti anni datis dilationibus protraxit exsilium nostrum, et persecutores Ecclesiae, qui spoliis nostris corrupti sunt, et alios corrumpunt, cum triumpho remittit et gloria. Illi autem redeuntes regem, quasi per se non satis insaniret, instigant, et illos qui Ecclesiae decreverant adhaerere, minis et terroribus, et exquisitis dolis transire faciunt in adversam figuram. Experti sumus hoc tum saepe, tum maxime modo, quando novissimi nuntii redierunt, quia regem pronum ad concordiam ab ipso revocaverunt introitu pacis, suadentes ut suos prosequi patiatur appellationes in festo beati Lucae, quae variis subterfugiis interpositae sunt, etiam post inhibitionem a domino papa factam, quia contra voluntatem suam, si perseveraverit, nihil facere compelletur. Interim absoluti sunt qui excommunicari meruerant hujus schismatis incentores, et spoliatores nostri, indulto sibi privilegio, ne quod dispendium honoris, officii, beneficii, aut famae contrahant ex hoc, quod anathematis vinculo tandiu innodati fuerunt. Quod quam recte et salubriter Ecclesiae factum sit, viderit Deus et judicet. Sed dicitur eos jurasse, quod stabunt mandato domini papae, idque praecipitur occultari, ne forte innotescat aliquid pro Ecclesia gestum, quod ad ipsius pertineat honestatem, cum econtra publice praedicetur in foro, si quid in perniciem ejus praesumptum est aut indultum. Cum ergo pars nostra ab initio prosecuta sit appellationes omnes, et singulis annis obtulit diffugiente parte adversa, et illa plus profecerit in malitia sua, quam nos in innocentia et justitia nostra, quis sani capitis audebit suadere, ut haec ulterius praestigia consectemur? Quae est utilitas in tot laboribus, et expensis, et sanguine innocentium, qui pro testamento Dei animas posuerunt? Utique non est nobis tanti novis delusionibus vexari in curia sine fructu, ut nos qui residui sumus, velimus sine causa morientium esse consortes, sed Deo causam suam potius committimus dirigendam. Si quis enim nostrum conventus fuerit, ut ad curiam iter arripiat, olim quod vulpes aegroto cauta leoni respondit: Quia me vestigia terrent Omnia te adversum spectantia, nulla retrorsum. Et iter hoc, donec spes profectus aliunde luceat, detestabitur. Vestris itaque pedibus provoluti supplicamus attentius quatenus sanctissimo patri et pastori Ecclesiae, domino papae, per vos omnia haec innotescant, et persuadeatis ei, ne se deinceps circumveniri tam facile patiatur: et si eum oculus vel pes aut manus ulterius appetat scandalo, quicunque ille sit, a consilii sui corpore ipsum resecare non pigritetur. Quia melius est, ut amputato auctore scandali sine eo vitam promereatur aeternam, quam ab eo se patiatur pertrahi, quod absit! in gehennam.