EPISTOLA VI. ADELAE COMITISSAE.  Huic viduae olim in aulae deliciis enutritae; cum Christo nuptias (haud dubium quin monastica professione) gratulatur. Eam perhumaniter hortatur Hildebertus ne, ob ante actam in saeculo vitam, aliquatenus forte solutiorem, animo despondeat; nam et poenitentes ut justos, et viduas ut virgines Deo placere posse asserit: variaque illi contra tentationes imminentes, e Scripturis monita suggerit.
Humilis Cenomanorum episcopus H. A. suae dominae, atque dilectae, bonos eventus ex bono promereri principio.
Quod te dominam appello, noveris esse meriti tui; quod dilectam, debiti mei. Sponsa domini mei domina mea est. Hinc est quod te puro et simplici amore complector, quod aemulor te Dei aemulatione. Vapularem sub judice Christo, nisi sponsam Christi zelarem et in Christo et pro Christo. Iterum enim dico: Sponsa Domini Jesu Christi es. Ad Regis amplexus de cubiculo militis traducta es. Uxor hominis, uxor Dei facta es. Nolo tamen repudium timeas, quia cum virgo esses, hominem Deo, Regi militem praetulisti. Osee noster meretricem ducit uxorem ; Moyses Aethiopissae conjugio delectatur . Unde Christus sitim exstinguit Samaritana poculum administrat . In plateis et vicis pauperes et debiles, 12 caecos et claudos Evangelium quaerit , unde domus patrisfamilias impleatur. De reptilibus et immundis in Actibus apostolorum dictum legisti: Macta et manduca . Denique peccatrix fuerat, de qua Joannes in Evangelio ait: Diligebat Jesus Mariam et sororem ejus Martham et Lazarum . Innumera sunt exempla, quibus etiam peccatrices suo Christus conjugio dignari figuratur. Non enim de justis, sed de talibus quoque dictum est: Convertimini ad me, et ego convertar ad vos . Evangelista: Quidam, inquit, ex eis de longe venerunt . De longe scortator ille filius veniebat, quem pater in symphonia et choro suscipiens, saginatum pro eo vitulum interfecit . De longe venientes zelatur Sponsus tuus, et eis se maritum offerens, quae numerum perdidere maritorum. Christo itaque multa uxor est. Ejus uxor Agnes, et Anna, et Susanna. Agnes nullius nisi ejus; Anna post alterum, tamen ejus; Susanna simul et alterius et ejus. Quae plus eum diligit, parit uberius. Quae plus parit, dotatur ab eo sublimius. Nulla tamen indotata, quia nulla infecunda. Apud sponsas hominum , in quinquagesimo anno fecunditas omnium conquiescit. Quibusdam nulla omnino filiorum benedictio est. Apud Christi conjuges, non sic. Nullam natura, nullam tempus facit infecundam. Omnis aetas ab eo concipit, ei parit. In ortu quippe sumunt Christi nuptiae principium. Virgines nascuntur omnes, cui sorti debetur in coelesti thalamo principatus. Femina feminam generans, ante Dei socrus est quam hominis. Festivum, tam festivum conjugium! Felix, vix nata et jam nupta! Vere felix, quae regi et legi nascitur angelorum! Angeli enim neque nubent, neque nubentur ; quorum conditio sexum ignorat. Nam de caeteris conjugibus Christi quid loquar, quibus exuberat 13 in senectute fecunditas? Anna fecundior octogenaria, quam juvencula fuit . Unum Sara genuit Abrahae filium , Domino plures. Omnes, sicut Salomon ait, gemellis fetibus, et sterilis non est in eis . Hae sunt quae cum propheta dicunt: A timore tuo defecimus, et doluimus, et peperimus: Spiritum salvationis fecimus super terram . Ab hoc et tu, soror mea, domina mea, ab hoc et tu, ni fallor, concepisti. Si autem concepisti, necesse est ante partum doleas; cum dolueris, enitendum tibi est ut parias. Cum pepereris, tunc veraciter tandem dictura es: Spiritum salvationis tuae fecimus super terram. Scio, charissima mea, quia Salomonem legisti dicentem: Qui timet Dominum, faciet bona . Et in Psalmo: Initium sapientiae, timor Domini . Caeterum non illius sapientiae, quae apud Deum stulta est, qua sapientes sunt homines, ut faciant mala, sed quam loquitur inter perfectos Apostolus; qua prudentes virgines oleum in vasis accipiunt, et cum sponso ad nuptias admittuntur . Hanc a timore sapientiam a conscientia timorem concepisti. Rapinis gavisa es? legeras: Neque fures, neque rapaces regnum Dei possidebunt . Mentita es? legeras: Os quod mentitur, occidit animam . In damnum pudicitiae, juvenibus placere studuisti? legeras: Qui hominibus placent, confusi sunt, quia Deus sprevit eos . Audisti et exaudisti ventrem? legeras: Esca ventri, et venter escis: Deus autem et hunc et has destruet . Aetas melior fluxerat, et nihil adhuc feceras boni? legeras: Ecce anni tres sunt, ex quo venio quaerens fructum in ficulnea hac, et non inveni: succide ergo illam . Haec mala, vel nulla bona feceras. Judicium timuisti; merito autem timuisti, quia judicem dicturum didicisti: Ligatis manibus et pedibus, mittite eum in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium . Timenda sane atque tremenda sententia. Timor illius, timor servi, sed utilis. De servo quippe facit et filium. Quod si filium et haeredem, haeredem quidem Dei, cohaeredem autem Christi. Hoc timore timere coepisti et concepisti. Ubi, vel quid coepisti? In agro mentis, spiritum poenitentis. Delicatus profecto conceptus, et excuti facilis ante partum. Mille sunt veneficia daemonum, quibus injectis, vel rude semen penitus deficere et enecari jam confirmatum consuevit. Unde Ambrosius: « Facilius, inquit, inveni qui innocentiam servaverint, quam qui veram egerint poenitentiam. » Hanc professis, periculosa est praeteritarum recordatio voluptatum. Eas enim tenerrime caro suspirat; et immemor uxoris Lot, egressum de Sodomis spiritum frequentius respicere subhortatur. Multa est in hoc, et 14 semper sollicita, non tam impetrare, quam extorquere consensum. Nec ei laboriosum est in tali triumphare negotio, cum omnes facile trahamur illecebris, et efficacior sit conatus ad crimen, quam spiritus ad virtutem. Unde necesse est interiorem dolere hominem, quoniam non jam hoc vult, quod facit; sed quod non vult, illud agit. Nolo expavescas, nolo desperes, si dum incipis fugere te, velut post tergum muscitet prurigo voluptatum; si juxta quod Augustinus de se meminit, succutiat carneam vestem tuam et dicat: Quo fugis? Quid tibi et vitae, cui impar est muliebris infirmitas? Quid tibi et oneri sub quo defectum sexus muliebris pollicetur? Quid somnias teneros artus, et exquisitis educatos deliciis, longum posse ferre martyrium? Incipe, sed quod te non poeniteat incoepisse. Quantae tibi vires, tantus sit et conatus, ne non possis quod conaris. Caro et mulier, duplex infirmitas, et consortium vix discens dediscere voluptatem. Apud neutrum tuta est religio, donec maturior aetas utriusque restinguat incendium. Eo tempore consultius incipies, quod modo periculose profiteris. Neminem sero poenitet, quem mors invenit poenitentem. In extremo vitae latro, dum paradisum meruit, exemplum reliquit. Operarios qui circa undecimam horam venerant, pares illis in praemio legisti, qui portaverant pondus diei et aestus. Haec et his similia sacris obsistunt initiis; haec sementem virtutis exstingunt, et suffocant ante partum. Talia sirenes amarissime dulces, talia coeli volucres, animae cantitant inchoanti. Si sirenes audis, a portu recedes, in voraginem longius abstracta voluptatum. Si volucres te demulcent, frustra seminas, quia quod seminas a volucribus comedetur. Adversus tam pestilentes cantus si sapis, obsurdesces; et ne eos exaudias, aspidis exemplo, mentis aures obturabis. Est tibi scutum fidei, in quo possis omnia tela nequissimi et excipere missa, et ignea exstinguere. Sunt etiam parata tibi jacula, quibus infestantes confodias et expugnes inimicos. Si circa te fabulatorii spiritus, et incantatores carnis motus obstrepuerint, esto constans, et dic: Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei . Si recalere mulierem senseris, et ad suas revolare velle ineptias, esto constans, et dic: Domine, confige timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui . Si paupertatem odisse coeperis, et perceperis divitiarum suscitari desiderium, redi ad te, et dic: Vae vobis, divites, qui habetis hic consolationem vestram . Si te demulceat adulator, et ad plebeculae laudem hilarescas, redi ad te, et dic: Oleum peccatoris non impinguet 15 caput meum . Si tibi suggeratur in frigidiores annos bonum differre propositum, responde, et dic: Dies mei sicut fur, ita in nocte venient. Si gula desaeviens lautiores tibi commendaverit apparatus, responde et dic: Non est regnum Dei esca et potus . His velut quibusdam increpationibus diffugiunt inimici, dilabitur memoria voluptatum, carnis garrulitas conticescit, sanctae conversationis initia convalescunt. His formabitur, et in bonum proficiet quidquid bona terra cordis tui concepit a timore Domini Dei tui, cultoris sui; fructum autem hunc intellige fructum spiritus, fructum de quo Apostolus ait: Fructus spiritus, gaudium, pax, patientia, longanimitas, bonitas, benignitas, mansuetudo, fides, modestia, continentia, castitas, adversus quae non est lex . In hujusmodi filiis haereditas acquiritur sempiterna. Felix, si laudat et exsultat apud te tam beata progenies; felicior autem si de ea tuus non poterit triumphare inimicus. Fortassis ignoras; sed in masculos hujusmodi superstes adhuc Pharao debacchatur, invidiam, quae coepit ante partum, constanter exercens et post partum. Quos enim conceptos doluit, editos mergit in flumine, nesciens cum jam natis in gratiam reverti, quos oderat nascituros. Persequitur ergo illos usque in hodiernum diem, nec pudet congredi superatum, dummodo speret aliquando superare. Sive ergo parturias adhuc, sive jam educes quos peperisti, illum time Pharaonem, quo sicut nihil perversius est, ita nihil astutius . Ejus astutia factum est, ut de prima muliere modico triumpharet apparatu. Uno enim pomo superavit, quo dum lacessit personam, vulneravit et naturam. Inde nimirum corrupta est tota progenies, et prostratos invenit haeredes, parentum triumphator. Esto igitur non immemor cum quo hoste bellum inieris, pro quo congressa sis patrimonio, ut non minus inimici pertinacia, quam praemii magnitudine, saluti tuae invigiles; in eo et per 16 eum vincere quaerens, qui propter te mortuus vicit, sepultus triumphavit. Jesus Christus Dominus noster.
(Ose. IX) (Num. XII) (Joan. IV) (Luc. XIV,
21) (Act. X, 13) (Joan. XI, 5) (Zach. I,
3) (Marc. VIII, 3) (Luc. XV) (si verus est physicus) (Marc. XII, 25) (I Reg. II) (Gen. XXIV) (Cant. IV, 2) (Isa. XVI, 18) (Eccli.
XV, 1) (Psal. CX, 8) (Luc. XXV) (I Cor. VI, 10) (Sap. I, 11) (Psal. LII, 6) (I Cor. VI, 13) (Luc. XIII, 7) (Matth. VIII, 12) (Psal. CXVIII, 115) (ibid. 120) (Luc. VI, 24) (Psal. CXL, 115) (Rom. XIV, 17) (Gal. I, 22, 23) (Exod. I)
[ alias et sanctitatis] [ al. a constantia]