III.  Nicolaus II papa confirmat bona ac privilegia omnia a Leone PP. IX Casinensi monasterio concessa.   (Anno 1059.) [COCQUELINES,  Bullar.,  I, 401, ex regesto Petri Diaconi, num. 18, fol. 17 a tergo.]
NICOLAUS episcopus, servus servorum Dei, DESIDERIO dilecto filio abbati venerabilis coenobii almi Patris Benedicti, quod nuncupatur Mons Casinus, cunctisque successoribus ejus illic regulariter ad regimen promovendis, in perpetuum.
Pastoralis sollicitudinis nostrae bonum si debet perspicere et proficere omnibus etiam extraneis et longinquis, multo magis domesticis et propinquis. Ipsis quippe post Dominum secundo gradu admovenda est invisibilis charitas, ut per eos velut quaedam visibilis flamma gradatim ad remotiores quosque discurrat. Piis ergo locis et divina religione venerabilibus debitae consolationis et defensionis porrecturi manus, illum caeteris praeferendum non ambigimus quem monasticae normae constat esse principale gymnasium, et sanctae Romanae et apostolicae sedi contiguum; quem cives Romani, patres videlicet eximii Benedictus, Maurus et Placidus cum nonnullis aliis fundarunt, quemque, a gentibus destructum, Romani pontifices nihilominus sua auctoritate restruxere, et privilegiis apostolicae sedis merito caeteris coenobiis praetulerunt, atque contra quorumlibet suspectas injurias efficaciter munierunt. Quorum nos sacrae auctoritati sicut tempore et loco succedimus, sic eorum exemplo, ut oportet, innitimur, et per hujus nostrae decretalis paginae tenorem tibi, dilectissime fili Desideri, quem abbatem consecravimus, concedimus, secundum privilegia antecessorum nostrorum atque consuetudinem, monasterium almi Patris Benedicti, situm monte castri Casini, cunctamque ipsius monasterii abbatiam, in integro cum cellis suis, castellis, praediis et omni sua pertinentia, et hac nostra auctoritate confirmamus tam in finibus Beneventanorum, Apulorum et Calabrorum, quam etiam in finibus Marsorum et in marchiis, sive ubicunque longe et prope hactenus jure sibi pertinet aliquid, sive quidquid deinceps ubi vis juste acquisierit. Ad haec justitiam, vel quodlibet debitum quod officiales nostri sacri palatii exigunt a navibus ad Romanum portum applicantibus, vestri coenobii navi peculiari gratanter relaxamus; et quotiescunque Romam ad servitium sanctae Romanae Ecclesiae veneritis, in sancta Jerusalem palatii Susurriani hospitium habeatis; et defuncto abbate ibidem, vestra vel vestrorum successorum electione abbas constituatur, a Romano pontifice consecrandus, conservato vobis vestrisque successoribus privilegium, tam quod ex navi vestra, quam quod ex ipsa destructa ecclesia, ut vel sic restrueretur, proximus decessor noster sanctus Leo firmavit abbati Richerio. Usum quoque sandaliorum et dalmaticae quamvis jure cardinalatus tui ab apostolica sede perceperis, a nobis tamen tibi et loco deinceps in principalibus festis tantum concedimus ad honorificentiam tam venerabilis coenobii, et ob dilectionem tui, secundum quod praefatus decessor noster tuo praefato concessit. Praeterea corroboramus tibi tuisque successoribus in omni conventu episcoporum et principum superiorem in omnibus abbatibus sedem, et in conciliis et judiciis priorem tui ordinis hominibus sententiam pro reverentia tanti loci, qui primum et summum monasticae legislatorem vivum et mortuum retinere promeruit; quique ipsius legislatorem scripto, verbo et exemplo coenobiale propositum appetendo, in toto mundo sole clarius evibravit. Defuncto autem abbate, ex sese ipsa congregatio, secundum sanius consilium sapientum et seniorum fratrum, sibi abbatem eligat, et apostolicae sedis pontifici firmandum et consecrandum exhibeat. Nec aliter ibi abbas constituatur, aut aliunde illuc intromittatur, nisi forte ex se aliquem tanto regimini idoneum non habuerint, et ob id saniori consilio extraneum sibi elegerint. Porro, praeter summum apostolicae sedis praesulem, cujuslibet Ecclesiae episcopum vel sacerdotem in praefato monasterio vel in cellis ipsius ditionem quamlibet sibi praesumere hac nostra interdicimus auctoritate: ita ut, nisi ab abbate fuerit invitatus, nec missarum solemnia inibi audeat celebrare, sed, remota et propulsata qualibet oppressione ecclesiasticarum vel saecularium personarum, sicut hactenus mansit, a praesenti duodecima indictione hoc nostro privilegio in perpetuum quietum et liberum, ad servitium et gloriam Dei maneat, sub defensione et jure sanctae Romanae et apostolicae sedis, cum suis omnibus. Ex quibus summatim et generaliter omnibus haec nominatim et specialiter tantum istic digessimus: In primis monasterium Domini Salvatoris positum ad ipsius pedem montis; atque monasterium Sanctae Dei genitricis et virginis Mariae, qui vocatur Plumbarola; sed et castellum S. Petri ad pedem ipsius montis, quod ab antiquis dictum est castrum Casini, nec non et castellum S. Angeli; castellum qui vocatur Piniatario, et Junctura; castellum S. Georgii, et S. Apollinaris, et S. Ambrosii, et S. Andreae: et castellum qui vocatur Vallisfrigida: castellum qui dicitur Bantra, et S. Petri in Hia; S. Victoris, Toroculum, Cervaru, S. Eliae, Vallemrotundam, Rocca de Bontra, cum omnibus suis pertinentiis; castellum qui dicitur Sarasiniscum, et castellum S. Stephani; cellam Sanctae Mariae in Albaneta; et S. Nicolai in Ciconia, S. Benedicti in Clia, S. Angeli in Vallelucis, et cella Sancti Michaelis; in comitatu Aquinensi cellam S. Gregorii, S. Mauritii, et S. Nicolai in Pica, S. Angeli in Cannuccio, S. Mariae in Barole, et S. Petri in Ascleto; item in Luca cellam S. Georgii prope Posterulam; Wiriwalam, quam S. Benedicto contulere Enricus et Rolandus fratres, sanctae conversationis habitum quaerentes; cellam S. Benedicti, et S. Scholasticae in Gaeta; S. Stephani in Terracina; S. Luciae, S. Petri in Curuli; S. Sylvestri, et S. Luciae in Arpino; S. Benedicti in colle de Insula; S. Germani in Sura; curtem S. Urbani in Comino; cellam S. Pauli ibidem et S. Nazarii, et S. Valentini, ac S. Salvatoris; cellam S. Benedicti in Venafro; et S. Nazarii, et S. Mariae in Sala; curtem S. Benedicti minoris ibidem; castellum quod dicitur Capriata, et Francilonis, et S. Joannis; curtem S. Felicis; castellum qui vocatur Conca; cellam S. Benedicti in Cesama; S. Benedicti in Teano; et S. Benedicti in Suessa; nec non et cellam S. Benedicti in Capua cum ipso Gualdo de Ligure et cum omnibus suis pertinentiis; cellam S. Joannis ancillarum Dei in eadem civitate; S. Mariae in Calvo; S. Mariae in Cingola; S. Adjutoris in Alifas; S. Caeciliae in Napoli; Ecclesiam Sanctae Crucis in Ancalfi; cellam S. Benedicti in Salerno; et cellam S. Sophiae infra civitatem Beneventanam; cellam S. Benedicti in Asculo; cellam S. Benedicti in Trans; et S. Benedicti in Bari: cellam S. Mariae ancillarum Dei in civitate Cosentia; cellam S. Benedicti in Pectinaro, S. Mariae in Banse, S. Benedicti in Alarimo; cellam S. Eustasii quam S. Benedicto obtulit Adelpherius Pantasia, cellam S. Mariae in Murone, S. Eustatii in Petra abundanti, S. Mariae in Batratano, S. Mariae in Casmeta juxta fluvium Trinium, S. Benedicti in Ripa Ursa cum suis omnibus pertinentiis; nec non et castellum qui vocatur Lastinianum, et alia tria castella, montem Alberici, Mucelam, S. Quirici cum portu decem navium, quae duo Trasimundus comes filius Altonis beato Benedicto in monte Casino legali donatione et chartarum monumentis contulit; tertium autem castellum Frisam, quod praefati Trasmundi uxor pro anima sua, consentiente viro suo, S. Benedicto obtulit; S. Justa ibidem; cellam S. Focati in Alarino, S. Georgii in Termole; cellam S. Liberatoris in Marchia, cum quadraginta cellis; S. Salvatoris in Tabe, S. Scholasticae in Pinne, S. Martini in Salina, S. Nicolai in Apruxo, S. Angeli in Maranno, cum omnibus cellis suis sanctorum septem fratrum; S. Laurentii, et S. Benedicti in Trunto, S. Apollinaris in Firmo, S. Benedicti in Tisino, et S. Mariae in Arboscola; cellam S. Benedicti in Marli, et S. Cosmati; cellam S. Angeli in Valleregia cum castellis et omnibus suis pertinentiis; nec non et castella in comitatu Asculano id est Octavus, et post montem Cinianum et Trivilianum, et Cavino, quod Rolandus in praefato monasterio cum suis nepotibus obtulere; cellam S. Jacobi in Tremiti cum ipsis insulis; in Comino castellum qui dicitur Vicalbo, cum omnibus suis pertinentiis. His igitur et omnibus quae praefato coenobio juste pertinent nunc, quae in futuro juste pertinebunt, sub tutela et Romana libertate hoc privilegio perpetualiter, ad temporalem servorum Dei praesentium scilicet atque futurorum quietem, statutis, atque confirmatis; apostolica censura, sub interpositione districti anathematis et divini contestatione judicii, interminamus omnibus tam praesentibus quam futuris, ne ullus hominum cujuscunque ordinis, dignitatis, conditionis, vel cujuscunque officii, seu quaelibet vel quantumlibet parva aut magna persona, quibuscunque rebus vel personis praefato monasterio juste pertinentibus aliquam violentiam inferat, aut calumniosus existat, vel incumbat. Insuper quia monasticus cursus secundum praeceptum regulae almi Patris Benedicti aestivis et hiemalibus temporibus praefixus est, auctoritate apostolica concedimus ut liceat fratribus signum pulsare in eodem monasterio et in cellis ejus, tam ad diurnas quam ad nocturnas horas, quandocunque voluerint. Liceat quoque ipsius monasterii et cellarum ejus fratribus clericum cujuscunque ordinis, de quocunque episcopatu fuerit, secundum traditionem sanctorum Patrum suscipere cum rebus suis ad conversandum et monachicum habitum suscipiendum, absque interdictione quorumlibet episcoporum; ut liceat eisdem subjectis monasterii eorum judicare tam monachos quam et sanctimoniales feminas, absque prohibitione et contradictione cujuslibet saecularis potestatis seu ecclesiasticae. Et quia cupimus tam praesentium quam futurorum malignae avaritiae et nequitiae obviare, hac nostra apostolica auctoritate pariter interdicimus seditiones, quas dicunt levas, seu depredationes, ne fiant aliquo modo in cujuscunque abbatis aut rectoris morte aut electione. Ad haec liceat vobis sacrum chrisma, et ecclesiasticos ordines, et altarium consecrationes ab episcopo quolibet canonice promoto accipere, et Christianismum in ecclesiis vestris agere per clericos vestros, et hymnum angelicum per dies Dominicos et festivitates ad missarum solemnia rite decantare. Et nullus episcopus praesumat in jam dicto monasterio venire, vel in ecclesiis sibi subjectis sacerdotem excommunicare, vel ad synodum provocare, aut abbatem et monachos qui illo in tempore fuerint. Porro cupientes consulere monasticae religioni, quae peccatis exigentibus passim depravatur, te tantummodo diebus vitae tuae vicarium nobis ad correctionem omnium monasteriorum et monachorum ab ipso fluvio Piscaria, sicut influit in mare, scilicet per totam Campaniam, Principatum quoque, et Apuliam, atque Calabriam, assumere decrevimus, ita ut capitulum in eis habeas, et vice nostra indisciplinatos, cum adjutorio episcoporum ad quos monasteria ipsa pertinent, corrigas, et quae sunt emendanda, si potueris, secundum Dominum emendes, aut apostolicae sedis pontifici renunties ad perpetuam animae vestrae mercedem, et monasticae religionis emendationem et conservationem, pariter quoque ad tui cardinalatus dignitatem et sanctissimi Benedicti honorificentiam, ea gratia ut monasticus ordo corrigatur illis in partibus per te religiosum et prudentissimum successorem illius. Si quis vero, quod non optamus, hujus nostri privilegii decretalem paginam temerario ausu in aliquo infringere tentaverit, aeternae maledictionis innodatum vinculis se noverit, et perpetua supplicia luiturum cum diabolo et angelis ejus, nisi forte prius resipiscens satisfecerit. At qui pietatis intuitu devotus observator exstiterit, ipsius interventu almi Patris Benedicti perfectorumque sequacium sociorumque ejus, sempiternae benedictionis particeps, et paradisi beatus possessor efficiatur. Amen. Scriptum per manum Octaviani notarii et scriniarii sanctae Romanae Ecclesiae apostolicae sedis, anno primo pontificatus domni papae Nicolai secundi, indictione duodecima. Datum Auximi octavo. Idus Martii, anno Jesu Christi millesimo quinquagesimo nono, per manum Humberti sanctae Ecclesiae Silvae Candidae episcopi, et bibliothecarii apostolicae sedis.