EPISTOLA CCCLXXXI. CUJUSDAM FAMILIARIS AD EUMDEM.
Domino suo, suus, ad omnia salutem, quam sibi.
Proxima quinta feria post octavam Sancti Martini venerunt cardinales ad Beccense monasterium, sequenti die Lexovium, tertia die ad Sanctum Petrum super Divam, quarta id est Dominica, quae praecedit Adventum Domini, venerunt Argenteon. Eadem die occurrit eis rex per duas leucas, hilarem eis vultum exhibens, et utrumque cardinalem comitatus est usque ad hospitium suum. Sequenti die, id est, secunda die, post missam satis mane vocati venerunt ad regem, et intraverunt in cameram ad consilium cum archiepiscopis, episcopis, et abbatibus qui admissi sunt. Cum autem quasi sub spatio duarum horarum moram fecissent intus, egressi sunt cardinales, et rex cum eis usque ad ostium capellae exterius, et ibi in eundo dixit dominus rex hoc verbum, publice, et etiam ipsis audientibus cardinalibus: Utinam nunquam amplius videat oculus meus aliquem cardinalem! Cum tanta autem festinatione dimittebat eos, quod cum hospitium eorum satis vicinum esset, non fuerunt exspectati ut venirent equi eorum proprii, sed traditi sunt eis ad exeundum equi, qui ante capellam casu proximi inventi sunt. Et exierunt cardinales cum quatuor comitantibus ad plus. Remanserunt autem archiepiscopi, episcopi, et abbates cum rege, et intraverunt cameram ad consilium, ubi cum moram fecissent usque ad horam fere vespertinam, venerunt ad cardinales, et omnium eorum facies videbatur esse turbata. Cum aliquantum morae fecissent apud cardinales, reversi sunt ad hospitia. Crastina die cum apud regem moram fecissent usque ad horam sextam, venerunt ad cardinales, et postea ad regem reversi sunt, et postea ad cardinales, responsa hinc inde secreta portantes. Sequenti die, id est, in vigilia sancti Andreae, rex summo diluculo surrexit, et exivit ludere in canibus, et avibus coeli, sicut creditum et aestimatum est, de industria sui faciens absentiam. Ea ipsa die satis mane convenerunt ad capellam regis, et statim ad cameram: ibi absente rege habita deliberatione exierunt ad ecclesiam, juxta quam cardinales hospitia habebant. Ubi cum cardinales sedissent, vocati ut audirent quae ab eis proponerentur, assidentibus hinc inde Rothomagensi et Eboracensi archiepiscopis, Wigornensi, Saresberiensi, Bajocensi, Londoniensi, Cicestrensi et Engolismensi episcopis, abbatibus quampluribus, clericorum et laicorum ampla multitudine, surrexit Londoniensis, et eum turbatae mentis esse, insipida et parum venusta oratio argumento fuit. Et sic exorsus est: Vos audistis, quod perlatae sunt litterae domini papae ad nos, et eas prae manibus habemus, in quibus significavit nobis dominus papa, quod quando evocati a vobis essemus, vobis occurreremus, causasque, quae inter dominum regem et dominum Cantuariensem vertuntur, et inter nos episcopos Angliae et eumdem Cantuariensem, vobis cum plenitudine potestatis esse commissas. Inde est, quod audito vestro adventu in partes has, occurrimus vobis, paratissimi et promptissimi vestrae sententiae stare, et intendere actionem vel respondere. Idem etiam dominus rex offert, quod quamcunque sententiam inter eum et dominum Cantuariensem dictaveritis, eam ratam habebit. Cum itaque nec per dominum regem, nec per vos, nec per nos etiam stat, quominus praeceptum domini papae adimpleatur, imputetur secundum quod imputari debet. Sed quoniam, ut praecipitanter omnia agit, archiepiscopus percutit subito et etiam antequam minetur, suspendit, excommunicat antequam commoneat, ideo per appellationem praevenimus subitam et precipitem ejus sententiam. Appellationem prius fecimus, et eam innovamus modo, et hac appellatione se includit tota Anglia. Deinde explicuit causam vestram et domini regis. Quod rex sibi exigit a vobis quadraginta quatuor millia marcarum argenti, rationem redituum, qui vobis erant commissi, quando fuistis cancellarius, et quod vos respondeatis non fuisse vos implicitum ratiociniis, quando promotus fuissetis ad honorem archiepiscopatus, et si fuissetis implicitus, hoc ipso tamen, quod promotus fuistis, absolutus fuistis. Et ibi derisit vos Londoniensis dicens vos credere: quod sicut in baptismo remittuntur peccata, ita et in promotione relaxantur debita. Retulit etiam propter quae pericula ipse, et alii episcopi Angliae appellaverunt, scilicet propter depressionem suam, et ecclesiarum suarum, et propter discessionem etiam a Romana Ecclesia. Recederet enim rex forte a Romana Ecclesia, si parerent interdicto vestro. Retulit etiam quomodo diffametis eum propter decreta sua. Et ibi publice protestatus est, regem relaxare hoc interdictum de appellatione, et ratione pauperum clericorum hoc instituisse, nunc autem cum ingrati essent, hoc irritare. Et item si civilis esset causa, coram civili judice contenderent; si autem ecclesiastica, allegarent forum suum, et coram suo judice contenderent. Tandem dixit vos indebitam servitutem ab eo exigere, quod scilicet debet deferre breves vestros per Angliam, et huic officio non sufficere et quadraginta cursores. Aliud etiam gravamen, quo affligitis eum, proposuit, quod exemistis a potestate ipsius fere quadraginta ecclesias. Dabant enim censum aliquando monasterio Sanctae Trinitatis vel Sancti Augustini, et statim emancipabatis eas a potestate ipsius. Habebatis etiam decanum vestrum in Londoniensi urbe, qui insidiatus est ei, et coram quo oportet causas praedictarum ecclesiarum decidi. Et his se gravaminibus plus afflictum, quam aliquem alium episcopum dicebat. Episcopus etiam Saresberiensis in hac appellatione se posuit, et episcopum Wintoniensem. Saresberiensis tamen dicebat se audivisse, quod vos excommunicaveritis eum, sed se, statim cum audivit, appellasse, et tunc etiam appellare. Clericus etiam archidiaconus Cantuariensis ibi appellavit, et monachus Cantuariensis Ecclesiae contra vos. Facta itaque appellatione petierunt appellatorios a cardinalibus, et dati sunt eis appellatorii, sicut creditur. Discesserunt autem cardinales a rege tertia feria post Ad te levavi. Sed in discessu cum multa humilitate petiit rex cardinales, quod pro eo intercederent apud dominum papam, ut liberaret eum a vobis omnino, et incontinenti coram cardinalibus et aliis lacrymatus est, et dominus Willelmus cardinalis visus est lacrymari. Dominus Otto vix a cachinno se potuit abstinere. Summa autem negotii haec est, quod dominus Willelmus Papiensis mittit quemdam clericum suum, qui cognatus creditur magistri Lombardi, cum festinatione ad dominum papam, et rex mittit duos nuntios, scilicet quemdam Londoniensis episcopi, qui vocatur magister Henricus Pinchin, et cum eo Reinaldum filium Saresberiensis episcopi. Praeterea Sabbato ante secundam diem Dominicam Adventus a cardinalibus, qui erant apud Ebroicas, egressi sunt magister Jocelinus Cicestrensis, et cantor Saresberiensis, venturi ad vos, ut denuntient factam esse contra vos appellationem a personis Angliae. Ferunt etiam litteras: cardinales in forma ista salutant vos, et vocant apostolicae sedi legatum, et in fine litterarum suarum vobis domini papae auctoritate praecipiunt, ut nullum interdictum in regnum Angliae vel personas de caetero ponatis. Dominus Otto mandat domino papae secreto, quod depositionis vestrae nec auctor erit nec consentiens, quamvis rex nihil aliud petere videatur, nisi caput vestrum in disco. Valete.