IX.  Stephani ad Gaufridum Carnotensem episcopum.--De impia caede Thomae prioris.   (Anno 1133.) [LABBE,  Concil.  tom. X, col. 975.]
GAUFRIDO, Dei gratiae venerabili Carnotensium episcopo et apostolicae sedis legato, STEPHANUS eadem gratia Parisiensis Ecclesiae minister indignus, nunc autem miseriae et afflictionis praeco infelix, valete in Domino.
Calamitatis novae pondus, quam vestris auribus, imo cordi vestro, illaturus sum, nescio si verbis aliquibus digne valeat explicari. Nuntium durum et grave auditu, omnibus, quibus Christi Jesu et sanctae matris Ecclesiae opprobria dura et gravia sunt, praecipue nobis sub habitu et signo religionis constitutis: quibus haec tanto plus omnibus graviora futura sunt, quanto specialius ad nostrum gravamen, imo impressionem et ruinam omnium spectat nostrum unius occasus. Magistrum Thomam priorem coenobii Sancti Victoris, virum approbatum, omnibusque bonis amicum et dilectum, ac in sanctae Ecclesiae defensione illum coadjutorem et propugnatorem devotissimum et strenuissimum, impiorum manibus exstinctum sciatis, carne quidem mortuum, sed, ut indubitanter credimus, viventem cum Christo. Cui enim Christus vere causa moriendi fuit, in gloria omnino deesse non poterit: quoniam et ipse, cum ultimum in nostris manibus exhalaret spiritum, libera voce se pro justitia mori protestatus est: certissimum praeteritae praesentisque justitiae suae, qua in Ecclesia Christi contra impios pugnaverat, testimonium relinquens, quoniam in ipsa consummaretur. Haec enim prima, haec et ultima causa fuit laboris illius. Nam pro ipsa justitia tunc mecum aderat. Ego enim ipsius praecipue admonitiones sicut ei semper de his cura esse solebat, rogatu et assensu regis, per eum quoque ad ipsum persuasi, ad abbatiam monialium, quae est Chelis , emendandam et ordinandam perrexeram, assumptis mecum viris religiosis, abbate scilicet Sancti Victoris, et Sancti Maglorii, et subpriore Sancti Martini, aliisque compluribus monachis, canonicis ac clericis. Cumque pro viribus negotio peracto reverterer, juxta domini Stephani castrum, quod Gorniacum dicitur, subita ab ejus hominibus, scilicet nepotibus Theobaldi archidiaconi, insidias mihi in via praestruentibus, assultum passus sum. Cumque nos inermes, utpote die Dominico, et pacem ferentes incederemus, subito evaginatis gladiis irruunt super nos, et nec Deo, nec diei sacrae, nec mihi, nec his qui mecum erant religiosis viris, honorem dantes, inter manus nostras et innocentem trucidaverunt, mihique mortem comminati sunt, nisi abscederem a conspectu eorum celeriter. Nos autem fiducialius agentes, in medios gladios nos conjecimus, et jam semivivum direque laniatum a manibus eorum abstraximus: atque undique circumdantes eum, de sua confessione, et de ejus quam passus fuerat inimicorum impietate dimittenda, allocuti snmus. Tunc ille libenti animo omnibus qui in se peccaverant dimittens, et suorum peccatorum intime remissionem petens, percepta tandem communione corporis et sanguinis Christi, libera voce se coram omnibus pro justitia mori contestatus est, et sic reddidit spiritum. Hinc ergo, licet nostrae spei fiducia certa, quantum ad ejus spectat salutem et gloriam, exsultandum omnino non dubitet, pretiosamque in conspectu Domini mortem sanctorum ejus sciamus: moeror tamen et luctus gravis, qui de amici orbatione, et communi omnium nostrum confusione oboritur, nulla prorsus consolatione in nostro animo temperatur. Me enim in ipso occisum video, et multo magis me occisum quam ipsum, quia me in ejus morte periculis expositum cerno, ipsum autem a periculis liberatum. Superest igitur, ut, quia me nunc tam graviter desolatum et contristatum cernitis, ad me consolandum simul et consiliandum vobis non differatis. Ego enim, quasi qui ipsam detestandam loci faciem sustinere non valeam, Claraevallis fugiens secessi, illic vos exspectaturus, ut consilium pariter capiamus quid nobis pro sanctae Ecclesiae tam intolerabili ruina faciendum sit. In omnes enim nos impetus iste casum minatur, et veniet, nisi praeveniat Dominus. Mando ergo vobis, et summopere deprecor ut, omni dilatione postposita, Claraevallis properetis, quia pericula undique mihi imminent, pro quibus consilium differri non potest.
( Chelles ) ( Gournay )