EPISTOLA XXIII.  Quidam archimandrita Hildebertum consuluerat super gravissimam carnis tentationem, qua daemon unum e suis monachis, praecipue vero orationis tempore, vexabat. Quid de hac tentatione censeat, et quibus remediis utendum arbitretur, aperit illi hac epistola Hildebertus.
Si vera sunt quae de commisso tibi fratre asseris, desuper implorandum est ei auxilium, quaerenda quibus dimicet arma, rogandus ab illo triumphus qui non patietur eum tentari supra id quod possit, sed faciet cum tentatione etiam proventum, 73 ut possit sustinere . Porro tentationibus fatigari divinum professos obsequium, nemo, vel cum audit stupeat, vel desperet cum tentatur. Scriptum est enim: Fili, accedens ad servitutem Dei, praepara animam tuam ad tentationem . Hinc est quod exeuntem de Aegypto Israelem Pharao cum curribus et equis persequitur ; quod Satan egressurus ab eo quem tenuerat in vinculis ab infantia, discerpit eum gravius, et quasi mortuum derelinquit . Haec sunt praelia quae necesse est praeliari tirones Christi. His, velut quibusdam tyrannis, praefocare bonum semen inimicus homo conatur, ostendens quanto illud odit odio, cui et ortum invidet et profectum. Hoc apud fratrem tuum importunus tentator persequitur; hoc volucres coeli conculcant et comedunt. Hoc eradicare nova et inaudita contendit audacia, siquidem praeter caeteras tentationes, quibus et alii plerumque pulsantur, in illa fratris tui pugna aliquid esse accepi, quo, sicut illudi viro Dei sine stupore non audio, sic illusionem sine noxio consensu vix credo sustineri. Dicis enim quod illum orandi gratia prostratum spiritus nequam aggreditur, manus ad orantis genitalia mittit, non prius illa vel attrectare, vel carnem carne confricare desistens, quam sic agitatum seminis effusione compellat maculari. Nec tamen vel cogitatione, vel in somnis hoc eam fatigat illudio . Totum hoc circa orantem, quasi vera manus hominis operatur. Quaerenti mihi de conversione fratris, respondisti eum virginem esse; insuper hanc vixisse vitam, ut ignarus parati ignibus edulii, et menti hostem circumferret et carni.
De hoc igitur quid sentiam, praesens tibi pagina declarabit. Ex qualitate tentationis et tempore, facile est, nisi fallor, agnosci quid ab illo minister mortis extorquere desideret, quibus bonis illius invidia torqueatur, oratione scilicet et virginitate, pro quibus expugnandis tanta cum mortalibus pertinacia congreditur, ut eum saepius vinci non pudeat, dummodo possit una victoria gloriari. Ideo igitur in orantem grassatur, ut ei vel orationem omnino auferat, vel orationis horas interrumpat. Scit enim quia Dominus in 74 orationem respicit humilium, et non spernit preces eorum . Scit quod immutabilem mutat oratio, quod Judicem convertit in Patrem, quod colligationes nostrarum dissolvit impietatum. Scit quod Moyses, oratione divinam frangit indignationem, quod Josue solis cursum figit, quod Helias aufert et reddit imbres, quod Ezechiae quindecim adjiciuntur anni, quod Paulo ducentae septuaginta sex animae condonantur in nave. Audis quanta sit virtus orationis, quae non solum de natura, sed et de Domino naturae triumphat. Hanc excuti servo Dei, sequestrem divinae pacis amittere est. Porro qua ratione virginem esse dicam ignoro, quem astruis per attrectationem genitalium seminis effusione maculari? Siquidem tentari potest aliquis nolens, stimulari potest nolens. Ad hoc autem usque pertrahi nescio quomodo, nisi volens. Si ergo tentationi tentatus consentit, Satanas habet quo gaudeat, eumque ridet sibi prostratum, quem ad flagitium fornicationis per consensum inclinavit. Quod si frater a consensu immunis est, det gloriam Deo, quia unde hostis victoriam quaerit, inde victus ipse succumbit. Est igitur fratris illius propriam perscrutari conscientiam, et si se viriliter pugnasse cognoverit, oret ne cadat. Si autem senserit emersum ex tentatione consensum, multo devotius, ut resurgat, est orandum, sacris insistendum jejuniis, per singulas noctes rigandum lacrymis stratum suum, suscipienda frequens et gravis disciplina, castigandum cum Paulo corpus, et in servitutem redigendum. Membra quoque, de quibus hostis praeter auditum praesumit, impressione crucis munienda sunt, et salis benedictionibus aspergenda. Opus est armatura multiformi, qua multiformes ictus adversariorum retundantur. Promissam nobis agnosce colluctationem hujusmodi, cum Moysi Josue subrogatus, resistentes alienigenas delere niteretur. Noluit enim Dominus hostes omnino deesse Israeli; sed eis adversarios dereliquit, quatenus filii eorum muliebrem declinantes inertiam propulsare alienigenas usu praeliandi docerentur. Unde et eum noluisse quasdam nationes delere, nec eas tradere in manibus Josue, 75 in primo libro Judicum his invenitur verbis: Hae sunt gentes quas Dominus dereliquit ut erudiret in eis Israelem, et omnes qui non noverant bella Chananaeorum, ut postea discerent filii eorum pugnare cum hostibus, et haberent consuetudinem praeliandi . Ista profecto bella colluctationem filiorum Ecclesiae figurabant, quae nobis adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum contra spiritualia nequitiae in coelestibus est derelicta . Est enim tanquam arena quaedam tota hominis vita, ubi nobis semper imminet continuus et anceps conflictus ; ubi casus frequens et resurgere difficile, ubi vulnus innumerum, nec cicatricem ex facili promittens, ubi rara et nunquam secura victoria. Inde est quod in lubrico hujus vitae nunquam tuta est a lapsu Christiana religio. Semper praesto est quod semitam perturbet, quod neminem transire permittat intentatum. Semper et importune super sacrificium Abrahae volucres descendunt, semper Pharao mergit in flumine masculos nostros, semper Balaac illecebrarum materiam transeunti populo disponit, semper sacra vasa de templo Domini Balthazar asportat. Adversus talium insidias et impetus bestiarum, tuus frater orationis instantiam multiplicet; lacrymis pugnet et suspiriis. In lapsu, spe confortetur, praetendat humilitatem in victoria, post illum clamans toto desiderio, qui suis in Evangelio ait: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi .
(I Cor. X, 13) (Eccli. II, 1) (Exod. XIV, 9) (Marc. IX, 25) (Psal. CI, 6) (Judic. III, 1) (Ephes. VI, 12) (Matth. XXVIII, 20)
[ f. haec eum fatigat
illusio]