III.  Ad universos fideles.--De excommunicatione haereticorum Albigensium.   (Anno 1178.)
PETRUS, Dei gratia, tituli Sancti Chrysogoni presbyter cardinalis, apostolicae sedis legatus, universis sanctae matris Ecclesiae filiis catholicam atque apostolicam fidem servantibus, in Domino salutem.
Testante Apostolo , sicut unus Deus, ita et una fides esse dignoscitur, a cujus integritate nullus potest sine periculo deviare. Cujus fundamentum, praeter quod nullus aliud potest ponere, apostoli, et apostolici viri successores eorum, inspirante et docente Spiritu sancto, sanis doctrinis tanquam vivis ex lapidibus ita firmiter, et circumspecte jecerunt, quod nec sonantis impetus aquilonis, nec impiorum machinae, licet crebris assultibus impugnetur, illud poterunt a sua firmitate movere. Unde quamvis diebus istis quidam falsi fratres, Raymundus videlicet de Baimiaco, Bernardus Raymundi, et quidam alii haeresiarchae transfigurantes se in angelos lucis, cum sint Satanae, prius Christianae et apostolicae fidei contraria praedicantes, multorum animas venenata praedicatione deceperunt, et secum traxerunt ad ruinam; novissime tamen ille, qui revelat mysteria, et ad confutandos seniores Israel dedit spiritum Danieli , ad animas diabolica fraude deceptas respiciens, noluit ulterius perfidiam illorum velari, nec Christianae fidei sinceritatem illorum praedicatione corrumpi; sed sua admirabili potestate, audientibus et videntibus multis, quod prius latuerat, venenum perfidiae detexit, in augmentum et gloriam fidei Christianae. Cum itaque praedicti Raymundus et Bernardus, atque alii venerabili fratri nostro Reginaldo Batoniensi episcopo, et nobilibus viris, vicecomiti de Turena, et Raymundo de Castronovo, qui de consilio nostro in terram Rogeri de Beders pro liberatione venerabilis fratris nostri Albanensis episcopi venerant, occurrissent, et se confiterentur a nobili viro comite Tolosano, et aliis baronibus, qui eos in perpetuum abjuraverant, injuste tractari; cum pro defensione fidei suae ad praesentiam nostram se venturos proponerent, si veniendi et redeundi securitatem haberent; memorati episcopus et vicecomes, ne corda simplicium, qui illorum faece erant imbuti, scandalum paterentur, et diffidentiae nostrae ascriberent, si eis audientia negaretur, ex parte nostra et praedicti comitis indulserunt, ut cum omni securitate se conspectui nostro praesentarent, quatenus sub nostro et venerabilis fratris nostri Pictaviensis episcopi apostolicae sedis legati, et aliorum discretorum virorum, et totius populi examine audirentur, et si recte et sane crederent, probarentur; et postquam a nobis examinati fuissent, nihilominus ad propria remearent securi, ne metu vel violentia qualibet viderentur inducti ad confessionem verae fidei; ita tamen, quod post elapsos octo dies juxta edictum, quod exierat, nisi ad fidem nostram redirent, de terris principum, qui eos abjuraverant, deberent expelli. Nos itaque indulgentiam eis ab episcopo et vicecomite factam, quamvis a praefato comite Tolosano, et aliis nobilibus viris, sicut diximus, exierat edictum, ut de terris eorum deberent expelli, ratum habentes; eodem Pictaviensi episcopo, et praedicto comite Tolosano, et aliis clericis et laicis quasi trecentis, in ecclesia B. Stephani nobiscum pariter congregatis, illis injunximus, ut fidem suam nobis exponerent, et ad catholicae fidei veritatem redeuntes, infamiam, quam et tota terra, et ipsi per damnabilem praedicationem incurrerant, per salutiferam confessionem verae fidei removerent. Ipsi vero inter alia verba, quae hinc inde processerunt, chartam quamdam in qua fidei suae articulos conscripserant, in medium protulerunt, et eam, sicut prolixius scripta fuerat, perlegerunt. In qua cum verba quaedam deprehendissemus, quae et suspecta videbantur existere, et nisi plenius exponerentur, haeresim quam praedicaverant, possent velare; quaesivimus, ut Latinis verbis respondentes, suam fidem defenderent; tum quia lingua eorum non erat nobis satis nota; tum quia Evangelia et Epistolae, quibus tantummodo fidem suam confirmare volebant, Latino eloquio noscuntur esse scripta. Cumque id facere non auderent, utpote qui linguam Latinam penitus ignorabant, sicut in verbis unius illorum apparuit, qui cum Latine vellet loqui, vix duo verba jungere potuit, et omnino defecit; necesse fuit, nos illis condescendere, et de ecclesiasticis sacramentis propter imperitiam illorum, quamvis satis esset absurdum, vulgarem habere sermonem. Illi ergo duo esse principia denegantes, publice coram nobis et praedictis viris confessi sunt, et firmiter asseruerunt, quod unus Deus altissimus omnia visibilia et invisibilia condidisset; quod etiam Scripturis, sicut verum est, Evangelicis atque apostolicis comprobabant. Confessi sunt etiam, quod sacerdos noster, sive bonus, sive malus; justus, vel injustus et talis etiam, quem adulterum, vel alias criminosum indubitanter scirent, corpus et sanguinem Christi posset conficere et per ministerium hujusmodi sacerdotis, et virtute divinorum verborum, quae a Domino prolata sunt, panis et vinum in corpus et sanguinem Christi vere transubstantiantur. Asseruerunt quoque, quod parvuli, vel adulti nostro baptismate baptizati salvantur, et nullus sine eodem baptismo potest salvari; omnino inficiantes, se aliud baptisma, aut manus impositionem, sicut eis imponebatur, habere. Affirmaverunt nihilominus, quod et vir et mulier matrimonio copulati, si aliud peccatum non impediat, licet carnaliter alter alteri debitum reddat, propter bonum matrimonii excusati salvantur, et propter hoc nunquam damnantur. Archiepiscopos praeterea, et episcopos, presbyteros, monachos, canonicos, et eremitas, templarios, et Hospitalarios affirmaverunt esse salvandos. Dignum quoque et justum esse dicebant, ut ecclesias in honore Dei atque sanctorum fundatas cum summa devotione visitantes adirent, et sacerdotibus, et aliis earum ministris honorem et reverentiam exhibentes, primitias et decimas eis deberent solvere, et de omnibus parochialibus devote et fideliter respondere. Eleemosynas etiam tam ecclesiis, quam pauperibus, nec non et omni petenti esse tribuendas inter caetera laudabiliter asserebant. Haec omnia licet prius dicerentur negasse, juxta nostrum sanum intellectum se intelligere asserebant. Postquam autem ita a nobis examinati fuerunt, et ea quae diximus, spontanea voluntate confessi, ecclesiam Beati Jacobi intravimus. Ubi nobiscum innumera populi multitudo, quae se quasi ad spectandum praeparabat, convenit, et confessionem fidei eorum, quae in praedicta chartula conscripta fuerat, vulgari sermone audivit. Porro cum a nobis et omni populo, qui ibidem convenerat, in omni patientia, et sine tumultu aliquo fuissent auditi, et ipsi sponte finem dicendi fecissent; quia expositio suae fidei satis laudabilis et catholica videbatur; iterum ab eis, audiente universo populo, quaesivimus, si corde crederent, quod ore fuerant confessi; et si aliquando in contrarium, sicut eis saepius impositum fuerat, praedicassent. Illis vero respondentibus, sic se ita credere, et nihilominus negantibus, se unquam aliter praedicasse, nobilis vir comes Tolosanus, et multi alii clerici et laici, qui eos audierant aliter praedicantes, vehementer admiratione commoti, et Christianae fidei zelo succensi surrexerunt, et eos plane in caput suum mentitos fuisse manifestius convicerunt. Quidam enim constanter proposuerunt, se a quibusdam illorum audisse, quod duo dii existerent, alter bonus, et alter malus; bonus, qui invisibilia tantum, et ea quae mutari, aut corrumpi non possunt, fecisset; malus, qui coelum, terram, hominem et alia visibilia condidisset. Alii affirmaverunt se in illorum praedicatione audisse, corpus Christi non confici per ministerium sacerdotis indigni, aut aliquibus criminibus irretiti. Multi similiter testati sunt, eos prorsus negantes audisse, virum cum uxore salvari, si alter alteri debitum reddat. Alii in faciem illis firmiter opponebant, quod ab ipsis audissent, baptismum parvulis non prodesse, et alias quamplures contra Deum, et sanctam Ecclesiam, et catholicam fidem blasphemias protulisse, quas pro abominabili earum enormitate tacere maluimus, quam referre. Quidquid autem illi in sua superiori confessione, quae satis videbatur sufficere ad salutem, si ita corde crederent ad justitiam, et in corde et corde dixerint, sicut homines tortae mentis et intentionis obliquae; tandem haeresim noluerunt relinquere, ubi crassum et sopitum intellectum eorum alicujus auctoritatis superficies videbatur juvare, occasione verbi illius, quod Dominus in Evangelio dixisse legitur: Nolite omnino jurare, et sit sermo vester, est, est, non, non ; dicentes se non debere jurare, cum ipse Dominus saepe jurasse legatur, sicut scriptum est: Juravit Dominus, etc. . Et alibi: Per memetipsum juravi, dicit Dominus ; et Apostolus: Omnis controversiae finis est juramentum . Et multa in hunc modum in divinis Scripturis legentibus sese offerunt, et occurrunt, quibus propter illorum infirmitatem quibus aliquid suademus, jurare permittimur. Caeterum ipsi tanquam viri idiotae non intelligentes Scripturas , in laqueum, quem absconderant, ceciderunt . Quia cum prius juramentum tanquam rem exsecrabilem, et a Domino prohibitam abhorrerent; in ipsa confessionis suae charta jurasse convicti sunt, cum dixerint; in veritate quae Deus est, ita credimus, et dicimus, quod haec est fides nostra; nescientes, quod veritatem et verbum Dei in testimonium verae assertionis adducere, procul dubio sit jurare, sicut de Apostolo legimus, cum dixit: Hoc enim vobis dicimus in verbo Dei ; et alibi: Testis est mihi Deus , et alia similia comprobant, quae ab illis, qui divinas Scripturas intelligunt et legerunt, possunt facilius inveniri. Cum autem a multis et sufficientibus testibus fuissent convicti, et adhuc multi ad ferendum contra eos testimonium praepararent: quia Ecclesia consuevit redeuntibus misericordiae gremium non negare, eos diligentius monuimus, ut omni haeretica pravitate deposita, ad fidei unitatem redirent; et quia a domino papa, et venerabilibus fratribus nostris Bituricensi et Narbonensi archiepiscopis, et a Tolosano episcopo, et a nobis ipsis propter perversam praedicationem, et sectam excommunicati fuerant; ad nos juxta formam Ecclesiae reconciliandi venirent. Quod cum illi in arcum pravum conversi, et mente perdita indurati facere recusarent; nos in conspectu totius populi, qui jugiter acclamabat, et in eos multa immanitate fremebat, eos iterum accensis candelis, una cum praedicto Pictaviensi episcopo, et aliis religiosis viris, qui nobis in omnibus astiterunt, excommunicatos annuntiavimus, et ipsos cum suo auctore diabolo condemnavimus. Eapropter universitatem vestram monemus et exhortamur in Domino, atque in remissionem peccatorum injungimus, quatenus praedictum Raymundum, et Bernardum, et complices eorum tanquam excommunicatos et Satanae traditos cautius evitetis, et si quando aliud quam in audientia nostra, sicut praescripsimus, sunt confessi, vobis de caetero praesumpserint praedicare; praedicationem eorum tanquam falsam, et catholicae atque apostolicae fidei contrariam respuatis, et ipsos tanquam haereticos et Antichristi praeambulos a sinceritatis vestrae consortio, et vestris finibus longius expellatis.
(Ephes. IV) (Dan. XIII) (Matth. V) (Psal. CIX) (Isai XIX) (Hebr. VI) (Matth. XXII) (Psal. CXLI) (I Thes. IV) (Rom. I)
[Albiensis]