561  EPISTOLA XII. AD AMBROSIUM OTTONIS I IMPERATORIS CANCELLARIUM . 1. 2.  3. 4. 5.
RATHERIUS AMBROSIO.
Celebrata mediante Aprili universali synodo Ravennae, reversus convocavi ex omnibus nostrae dioecesis plebibus presbyteros et diaconos, relaturus ex praecepto serenissimi imperatoris, quae inibi constituta sunt. Ad concilium omnes. Cumque versutia mihi semper rebellium, vitaeque meae insidiantium nostrae matris ecclesiae majorum, venire quidam sint dedignati illorum; ex his, qui convenerant, 562 aliqui cum maxima deliberaverunt superbia, quod neque mulierositatem relinquerent, neque ab officio cessarent, quos comprehendi et custodiae mancipari usque ad satisfactionem praecepi. Satisfactionis vero summam in restauranda, sive, quod verius est, decoranda beatae Dei Genitricis ecclesia spe hujusmodi contuli, ut, quia illi in agenda poenitentia inefficacissimi, utpote ebriosissimi erant, Matris intercessio Domini illis saltem obtinere dignaretur veniam, qui ex se emendationem aliam facerent nullam. Non venientes vero cum iterum atque iterum vocare curassem, adfuit missus, nomine Giselpertus, et ex parte sui magistri interdixit per bannum, ne venirent ullo modo ad nostrum concilium. Quosdam vero de civitate pro diversis sceleribus accusatos, cum ad satisfactionem venire dedignati fuissent, missis e latere meo cum ostiariis ecclesiae comprehendi, ut moris est, feci, 563 et satisfactionem factam in idem opus expendi. Quidam presbyter me os vulvae appellavit, quem similiter comprehendi, et fuga cum fuisset elapsus, abstuli ab eo, quod potui, non tamen ecclesiae contuli, quia injuriae meae vindictam offerre Deo ausus minime, cujus potius laxator, quam ultor esse debueram, fui. Quidam diaconus, quem anno praeterito contra spem quoque ordinarium feci, unam cum ex parte mea ex melioribus plebem cum curte haberet, ego cum nullam; me fellonem, bausiatorem atque perjurum appellavit; eam abstuli, et mihi, quia fuit necesse, retinui. Jam sunt anni fere quatuor, ex quo unam libram argenti super altare beati Laurentii posui. Eam quidam presbyter ea ratione recepit, ut eamdem resignaret. Non fecit, ad nullam synodum meam venit; nihil pro his incommodi pertulit; ad majestatem, ut dictum est, imperatoris perrexit; nescio, unde se reclamaverit; quoddam scriptum retulit, omnes inimicos meos laetificavit, superque me instigavit. Pratum juxta flumen in medio vinearum tam meae quam famulorum meorum habebam: illic venientes et abeuntes detundere non cessabant, vincta contigua devastabant, a me semper tributum 564 insuper exigebant. Ubi igitur eum habuerunt perrosum feci arari, in eoque milium seminari. In restauratione domus et amplificatione 40 stultissimus libras expendi, eam Bajuarii et juxta positi clerici et famuli praecipue destruunt, et mihi culpam inde imponunt. Die noctuque canonici et famuli de interitu meo tractare non cessant; et quod illos tentare non desinam, me falso accusant. Cum excommunicatione interdixi, ut ab opere servili Dominica die cessarent. Id cum evincere nullo modo valuissem, portas obserari contra venientia plaustra praecepi. Hoc facinus aut morte aut expulsione mea debere judicant expiari. Bucconis in praesentia conjurationem super eum, meque fecerunt. Ad compositionem deducti, cum centum libras argenti dare fuissent compulsi, me adito de thesauro ecclesiae 30 fere libras acceperunt mutuo sub hac attamen cautione, ut si ad tempus hoc persolutum non habuissent statutum, dupla componerent emendatione. Sunt jam anni tres, nihil reddunt omnino. Quam vero tanti sint beneficii immemores et ingrati, abhinc, quaeso, vestra incomparabilis pietas, flagito, videat; et mihi ocius, nisi subventum fuerit, perituro propter Deum succurrat. Ipsa beati Pauli apostoli solemnitate 565 pene tota civitas affuit, et sedens Nanno pro tribunali ita orsus est loqui. Quid vobis videtur, urbani, de isto prato, quem exaratum videtis? Responderunt unanimiter omnes: Pessime; qui tamen melius, si voluissent, justiusque dixissent: Quid ad nos? Qui fenum ex eo ausus colligere, ipse eum potuit et legaliter arare. Rursumque: Quid judicatis de ista domo, quam sic destructam videtis? Culpa est episcopi, omnes respondent. Qui tamen melius dixissent: Inquiratur, si hoc ullus fecerit vicinorum, et legaliter emendare cogatur. De extraneis namque vestrum fuit providere, cui commissum eos recipiendi et disponendi officium cernitur esse. E nobis enim quis potuit eos prohibere, cum aut imperatorem adirent, aut ab eo redirent? Quadraginta, ut fertur, libras in restauratione, ampliatione ac decoratione ejus expendit episcopus sexies ostia solummodo restaurando, quae partim furto , partim vi fuerant ablata. Non parum pretii consumpsit, et nihil ei profuit. Quid amplius facere potuit? In ea illum versari inconvenientissimum fuit, ne aut comprehenderetur, ut olim, aut si se defendere conaretur, igni adhibito circumpositae propter eum basilicae cremarentur. Si neutrum vero contingeret, 566 quid faceret, cum exeunte ex ea uno ex vestratibus principe alter ei succederet, illi alius, alius item illi? Poteratne cum illis episcopus in una domo versari? Nihil horum, sed prout quisque illorum ejus potuit, omnes dixerunt. Ille iterum: Quid de istis clericis, qui sua beneficia ita perdiderunt? Exclamaverunt omnes: Nihil pejus. Qui tamen, si boni filii fuissent, et beneficiis ingrati non existerent, respondere, ut jam supra, quivissent: Quid ad nos? Hoc pene omnes homines, hoc ipse efficit Deus. Dedit Sauli regnum et abstulit; Judae apostolatum, neque reliquit; postremo diabolo primitus coelum, post infernum. Hoc vero cum Deus fecerit juste, homo facere non debet injuste. Rursumque: Quid de eo, quod si clericus, aut famulus ipsius per suam voluntatem non adit vocatus episcopum, ille suos baculares mittit, et per potestatem eum rapiunt, et ad episcopum ducunt? Hic cum omnes illud Terentianum valuissent justissime respondere: O factum bene! porcino magis universi concrepaverunt stridore. Tunc ille: Missus vobis existo de parte imperatoris et dominae meae , ut si amodo aliquis illorum hoc agere fuerit ausus, ab omnibus ei resistatur pro viribus. Cumque hoc dixisset, quidquid 567 omnibus adversariis meis abstuleram, et per chartam vobis missam pauperculis clericis contuleram, et manu patriarchae et mea omniumque nostrae provinciae coepiscoporum firmaveram, totum eis reddidit dicens, jurasse imperatorem, quod nunquam hoc stabile fore permitteret. Sed si hoc verum est, male fecistis, quod hoc mihi non praedixistis. Subscriptionem namque manus si fregero propriae, quid merear, optime scitis. Quid magis? Conjurationem contra me factam cernitis, edictum ex parte imperatoris ad resistendum mihi pro viribus propositum considerare potestis, periculum videtis. Si valetis, et non mihi succurritis, ipsi me interficitis. Vera est enim concedentis illatio, quia mortem languenti, qui, cum potuit, non abstulit, inflixit. Si vero ita est, ut Nanno omnes certificare non cessat; nihil plus imperatrix, quam perditionem meam desiderat, nihil minus imperator, quam salutem meam et commodum curat neque saltem me baptizatum eorum aliquis aestimat. Nisi vero haec persuasio falsa esse fuerit monstrata, et ista contra me instigatio, provocatio conspiratio, atque audacia imperiali cito fuerit scripto repressa, de mea factum est vita.
( id est furtim, clanculum ) (quid enim vulgus Veronense non
audet?)
[ subaudi 
vocati] [ id est satisfactionem] [ al., citra] [ sic ms.; vulg., quidem] [Ottonis I, et Adelaidis Augustae] [ f. actum]