EPISTOLA CLXVI. SEU CAPITULARE ADMONITIONIS AD EUMDEM CAROLUM.  Capitula quae tali convenit in tempore memorari.   I. II. III. IV. V. VI. VII. IX. X. XI.  XII.
Testamentum in mortuis confirmatur, Apostolo protestante . Ideoque post obitum testatoris omnimodam firmitatem obtinuit. Quod etiam ante mortem consensus omnium confirmavit. Non itaque postea valet infringi quod antea nullo modo potuit improbari.
Quicunque testatori reperitur ingratus, insuper et contumeliosus existat, ipse sibi testis est quia testamento dignus non est. Verbi causa: Chanaan patris inexhonoratio servum constituit; Esau propter intemperantiam primogenita perdidit; Ruben junioribus fratribus contumelia paterna postposuit. Ad postremum quoque: Qui maledixerit patri , et reliqua. Benedictiones patrum in filio haereditare genuinum est. Contra leges autem naturae pugnant, qui parentibus inobedientiam seu contumaciam parant. Legitimus igitur haeres erit, qui praefixos ordines erga parentes tenuerit. Aliud est indebite clementer admitti, aliud ex debito competenter ascribi. Nec possunt ex debito repeti, quae prorsus indebite concessum est adipisci. Diversitas siquidem meritorum diversitates exigit praemiorum. Quod optime natus, et haereditatem legitime consecutus, neque legis antiquae seu novae contemptor inventus, nec adversus patrem saucius, neque contra populum vulneratus, magnam debeat haereditandi gerere, Domino miserante, fiduciam. Fracto capite subjecta quaeque languere perspicuum est, cum de firmitate capitis totius proveniat incolumitas corporis; nec possunt ea sanitate membra subdita gloriari, quam constat in capite non haberi. Hic si veritas quaeritur, non est incognita; si ratio, non est ambigua; si auctoritas, non est incerta. Quoniam et auctoritas supereminet, et ratio patet, et veritas abscondi non potest. 191 VIII. Tripartita distributione videntur ista omnia includi, consulentium scilicet, ac nocentium, et eorum qui sic inter utrosque semper ambigui sunt, ut quos obtinere perspexerint, eis se continuo socient. Sunt ergo consulentes utiliter adjuvandi, resistentes autem viriliter obviandi; dubii vero vel rationabiliter attrahendi, vel circumspecte dissimulandi; cunctisque monstrandum, nec auctoritatem posse corrumpi, nec rationem vinci, nec veritatem penitus superari. Populus juxta sanctiones divinas ducendus est, non sequendus; et ad testimonium personae magis eliguntur honestae. Nec audiendi qui solent dicere: Vox populi, vox Dei. Cum tumultuositas vulgi semper insaniae proxima sit. Vulgare proverbium est: De duro superatur aliquid, de molli vero remanet nihil. Debet tamen et sapientia ministrare constantiam, et constantia perficere sapientiam, ut sit constantia sapiens, et sapientia constans. Sic exercenda est praedicatio pacis, ne sub nomine pietatis inducatur assertio falsitatis. Nam sicut pacem rumpere pessimum est, ita veritatem negare blasphemum. Multum sibi denique concinunt verax unitas et pacifica veritas. Haec et ejusmodi, reor, inculcanda simplicibus; eo quod ignorantia veritatis cogat errare quamplurimos. Porro veritate manifestata contrarii confundentur, amici solidabuntur, universi vero pariter excusatione carebunt. Ista, supplico, dignanter ac diligenter inspicite. Vestrae siquidem fidelitatis immensitas parvitatem meam reddit impatientem pro vobis, facit etiam supra vires audentem. Enim vero fidem non perdit, nisi qui nunquam habuit. In cujus manu sunt reges et jura regnorum, ipse coronas vestras multiplicet, tueatur, obumbret.
(Hebr. IX, 17) (Exod.
XXI, 17; Lev. XX, 9)