EPISTOLA V. AD EUGYPPIUM ABBATEM.  De caritate et ejus dilectione.   1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12.
Domino beatissimo, et plurimum venerabili, ac toto caritatis affectu desiderabili, sancto fratri et compresbytero EUGYPPIO, FULGENTIUS, servorum Christi famulus, in Domino salutem. 182
Utinam, sancte frater, tanta meo facultas suffragaretur eloquio, ut ad explicandam spiritalem quam ex tuarum litterarum lectione percepi dulcedinem, verba sufficientia reperirem; quod dum volo, nec valeo, mirum mihi aliquid evenisse cognosco, videns gaudium quod ex tuis sermonibus sumpsi, non posse meis sermonibus explicari. Nempe quod mihi scripsisti, postquam cogitatione inventum dispositumque est, sic in litteras digessisti, ut aut ipse manu scriberes, auctore dictares. Unde igitur factum est ut os meum delectationem dictando parere non possit, quam cor meum ex tui oris dictatione concepit? Quae est inops opulentia vel opulenta inopia, ut eo minus mihi sermo sufficiat, quo me magis affectus instigat; et quod ideo loquor quia delector, minus eloquar quam delector? Quid rogo est hoc quod eloquio significare volo, nec valeo? Nimirum aliquid est quod sic corporali eloquio styloque significatur, ut tamen non corporaliter, sed spiritaliter habeatur Caritas primus fructus spiritalium donorum. --In spiritalibus autem donis primus fructus est caritas. Unde non inordinate eam Vas electionis ita posuit: Fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax , et caetera. Alio quoque loco, praecipuum quiddam coelestium voluit significare carismatum, cum diceret: Quia caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis . Haec caritas quam Spiritus sancti dono, cum indigni essemus, accepimus, tam bona, tam sancta, tam immensa est, ut eam etiam qui habet in corde, nunquam possit sermonibus explicare. O qualis caritas, multum miranda, multum laudanda, multumque diligenda! Caritatem non diligit qui eam non habet. --Verumtamen non omnes qui caritatem mirantur et laudant, statim diligunt caritatem; et ideo, nisi eam quisque diligat, nihil ei proderit quod eam miratur et laudat. Tunc autem fructuosa est admiratio caritatis, et laudatio, si non desit in admirante atque laudante dilectio. Sed nunquid sicut eam possunt admirari atque laudare 183 qui eam non habent, ita possunt eam diligere qui eam necdum habent? Nequaquam; caritas quippe ipsa est dilectio: quomodo autem dilectionem jam diligit, qui dilectionem habere non coepit? Nam ecce multa visu corporeo videmus, ubi non hoc est ipse visus, quod est illud quod eo videmus: quia illud est sensus quo videmus, illud autem sensibile quod videmus; et cum illud quod videtur ab oculis tollitur, si sanitas inest oculis, sic illud quod videbatur a sensu videntis aufertur, ut ipse sensus a vidente nullatenus auferatur: ita fit ut videndi sensus in homine maneat, quamvis ab eo quod videbatur visus ipse discedat. At cum caritas diligitur, quia non nisi dilectione diligitur, non potest homo tanquam oculum corporis a quacunque re visibili, sic a caritate intentionem avertere dilectionis, ut possit et caritatem non diligere, et dilectionem habere. Caritas quippe, id est dilectio, nullatenus diligitur, nisi dilectio habeatur qua ipsa dilectio diligatur. Seipsa igitur dilectio diligitur, quia tunc diligitur cum habetur, nec diligitur nisi habeatur. Et quidem potest diligi a nobis, etiam cum petimus ut augeatur in nobis, sed non diligit ejus augmentum qui non habet initium. Non diligitur caritas sicut pecunia. Non diligitur caritas sicut alia dona spiritus. --Non ergo sic caritas diligitur, sicut nummus aut aliquid ejusmodi. Potest enim quisque unum non habere nummum, et multitudinem diligere ac desiderare nummorum. Diligit ergo iste nummorum multitudinem, cum ne unius quidem nummi habeat facultatem: apud se unum nummum non invenit, et foris nummos innumerabiles quaerit. Hoc et in caeteris rebus corporeis invenimus, ut aliquid earum possit diligi, ita ut hoc ipsum quod diligitur nulla ex parte habeatur. Est tale quiddam et in plerisque spiritalibus donis: velut si quis diligat ut habeat prophetandi donum, quod nullus negat inter dona spiritalia litteris apostolicis contineri: Alii quippe datur per Spiritum sermo sapientiae , alii autem sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alteri fides in eodem Spiritu, alii gratia sanitatum in uno Spiritu, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum. Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Caetera dona sine bona voluntate haberi possunt; caritas nequaquam. --Cum igitur, ut de caeteris taceamus spiritalibus donis, possit diligi prophetia, nec haberi; caritas tamen nec habetur si non diligatur, nec diligitur si non habeatur. Ideo caetera sancti Spiritus dona, id est, linguae, prophetia, sacramentorum scientia, fides, facultatum in pauperes distributio, corporis quoque ipsius exustio, possunt haec haberi sine voluntate bona, ad hoc scilicet ut habentem onerent, non honorent; caritas vero sine bona voluntate non potest haberi, quia voluntatem in qua caritas fuerit, malam fieri non permittit: Caritas enim nec agit perperam, nec cogitat malum; et quia non gaudet super iniquitate , necesse est ut in qua est bonam faciat voluntatem. Malevolus animus caritatem nec impendit nec habet. --Malevolus ergo animus non impendit caritatem alteri, quia non habet sibi; cum autem coeperit habere exordium, ut ita dixerim, caritatis, nec malevolus potest esse, nec sterilis. Et quia donec permanet in caritate, in Deo permanet, et Deus in illo manet , semper habebit, 184 si eam semper impenderit; quando autem eam non impenderit, non habebit. Proprium est enim caritatis, quod ad cursum praesentis attinet vitae, ut in eo qui eam erogaverit crescat, ab eo autem qui sibi tantum habere voluerit, sine dilatione discedat. Ille igitur eam magis habebit, qui libentius impenderit: quia sicut eam nec impendere potest, nec habere malevolus, sic nec habet eam quisquam, nec impendit invitus. Homo ergo benevolus est domicilium caritatis. Hoc autem nomen, id est benevolus, ex bene et velle compositum est: si ergo alteri quisquam male velit, in quantum male vult benevolus non est, ac per hoc malevolus est: In malevolam autem animam non introibit sapientia ; malevolus autem homo ille proprie dicitur, non omnis qui vel sibi vel alteri contrarium aliquid cupit aut poscit, sed qui nocendi voluntatem gerit, sive bonum, sive malum possit esse quod cupit. Voluntas bona, non ex officio, sed ex fine est. --Voluntas autem vel bona, vel noxia, non ex officio, sed ex fine rei est cujusque pensanda: quia non ex eo quod facit, sed ex eo propter quod facit, qualitatem suae quisque voluntatis ostendit. Nam et Paulus contrarium sibi aliquid volebat, cum posceret ut ab eo stimulus auferretur, quem salubriter adversus vitium elationis acceperat ; nec tamen habuit malevolam mentem, quamvis utilitati suae contrariam gereret voluntatem. Ut enim a se stimulum quo colaphizabatur rogaret auferri, salutem corporis sui plus volebat praedicationi prodesse quam sibi, non quaerens quod sibi utile esset, sed quod multis, ut salvi fierent. Illis ergo volebat prodesse sospitatem suam, quibus suam prodesse sciebat et vitam. Denique cum desiderium haberet dissolvi et esse cum Christo , quod esset multo melius, sciebat tamen manere in carne necessarium esse, propter illos in quibus apostolatus ministrabat officium. Caritas ergo eum Christi urgebat, sive cum a se stimulum rogaret auferri, sive cum in carne, quamvis aliud desiderans, cuperet immorari: coarctabatur enim latitudine caritatis, ut et cum Christo desideraret esse, et officium vellet piae necessitatis implere; caritatem igitur utrobique dilexit, quam semper in bona voluntate spiravit. In dilectione proximi diligitur et caritas. Dilectio Dei et proximi est dilectio caritatis. --Quisquis itaque secundum caritatem diligit fratrem, ipsam in eo quam maxime diligit caritatem. Ideo cum Salvator noster apostolos suos novo dignaretur innovare mandato, dicens: Mandatum novum do vobis, ut invicem diligatis , jubens per se fraternitatem diligi, ipsam quoque caritatem fraternitatis per apostolum Paulum praecipit diligendam. Christo enim in se loquente, gentium Magister vult nos dilectionem habere sine simulatione: Odientes malum, adhaerentes bono, caritate fraternitatis invicem diligentes . Hinc est quod in undecimo Confessionum libro egregius ille doctor, beatus scilicet Augustinus, cum Deo amorem suum quem « ut eum diligeret ab ipso acceperat, confiteretur, ait: Jam dixi, et dicam: amore amoris tui facio istud . » Psalmum quoque centesimum duodevigesimum exponens, cum illius loci intelligentiam explanaret ubi dicitur: Incola ego sum in terra, ne abscondas a me mandata tua ; 185 post aliqua sic ait: « Quid autem diligendum diligitur, si ipsa dilectio non diligatur? Unde consequenter iste incola in terra, cum Dei mandata ne a se absconderentur orasset, in quibus dilectio praecipitur, vel sola, vel maxime, et ipsius dilectionis dilectionem se velle habere proclamat dicens: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas, in omni tempore . » Nonne tibi videtur aperte de propheticis atque apostolicis dictis tracta beati Augustini de diligenda dilectione sententia? Conclusio, ut ex caritate pro invicem oremus. --Quocirca dilectio Dei et proximi, quae plenitudo legis finisque praecepti est, et in Deo caritatem diligit, quae Deus est, et in proximo caritatem diligit, quae ex Deo est: tunc enim recte Deus proximusque diligitur, si et in Deo et in proximo ipsa caritas diligatur. Ita fit ut et in Deo ipsum Deum, et in proximo Deum sine dubio diligamus. Neque enim frustra post dilectionem Dei, non alia nisi proximi sola nobis est mandata dilectio, scilicet ut agnoscamus illam creaturam nos debere diligere, ubi caritatem ipsam possumus invenire. Omne namque animal irrationale, sicut non habet rationem, sic non habet caritatem; nec aliud mihi videtur esse ratio praecipua, quam competens atque ordinata dilectio quae ab homine soli Deo debetur et proximo. Vides, sancte frater, quam prolixum tecum conserui de caritate sermonem, dum nimis in te ipsam diligo caritatem, quam utique ipse quoque in nobis diligis; nec ob aliud, nisi quia hanc in nobis sic amas, qua dono Dei plenus es, ut etiam quos diligis, similiter plenos esse desideres. Hoc ergo superest, ut quia nos pure diligis, instanter pro nobis orare digneris, ut Deus, qui nos prior dilexit , et dedit nobis caritatem qua diligatur a nobis, sicut non habentibus, ipse eam gratia praeveniente largitur, sic in nobis omnes reliquias mundanae cupiditatis absumat, et nos spiritu servientes in caritate perficiat, illiusque nos faciat beatitudinis compotes, in qua sicut nulla est delectatio prava, sic nulla mors timetur ex poena: ubi nihil quisquam ex carnis fragilitate perpetitur, sed ab omnibus sanctis in Dei et proximi perfecta semper caritate regnatur. Orantem pro nobis sanctitatem tuam clementia divina custodiat, quod opto, domine sancte ac beatissime frater. Domnus Januarius sanctitatem tuam toto salutat puritatis et venerationis affectu; benedictionem a vobis directam, tota cum exsultatione suscepi. Libros, sicut praecepisti, ad Monimum datos, in quaternionibus destinavi, in quibus, si aliquid placuerit, utinam veritatis, et non solum amoris esse cognoscam! Hi sunt igitur meae parvitatis oblatio, quam vobis faciet puritas vestri cordis acceptam. Suggestione fratris communis accepta, quaeso ut adjutrix adsit vestrae caritatis industria. Obsecro ut libros quos opus habemus, servi tui describant de codicibus vestris.
(Gal.
V, 22) (Rom. V, 5) (verbi gratia) (sicut Vas electionis affirmat) (I Cor. XII, 8, 9, 10, 11) (I Cor. XIII, 4, 5) (I Joan. IV, 16) (Sap. I, 4) (II Cor. XII, 8) (Philip. I, 23) (quae Deus est) (Joan. XIII, 34) (Rom. XII, 9, 10) (S. August. XI Confess.,
1) (Psal. CXVIII, 19) (Idem in psal. CXVIII
conc. 8) (I Joan.
IV, 10) ( Mss., spiritu ferventes)