CIII.  S. Leonis epistola ad Constantinum Monomachum.-- Laudat eum quod pacem inter Latinos et Graecos conciliare curet. Hortatur ut Romanam Ecclesiam defendat. De arrogantia Michaelis Constantinopolitani conqueritur, legatosque commendat.   (Anno 1054.) [Mansi, XIX, 667.]
LEO episcopus, servus servorum Dei, glorioso et religioso imperatori novae Romae CONSTANTINO MONOMACHO, dilecto filio, salutem.
Quantas gratias referre jugiter debeamus creatrici et gubernatrici omnium sanctae et individuae Trinitati, super inenarrabili dono ejus, quo operatur omnia in omnibus , etiam ex tua devotione et religiosa industria, gloriosissime fili atque serenissime imperator, perpendere possumus: qui te talem nostris exhibuit et gratuita pietate providit diebus, cujus fida ope statum sanctae et catholicae Ecclesiae relevari, et terreni imperii rempublicam meliorari confidamus. Tu enim post nimium longas et perniciosas discordias, primus pacis et concordiae monitor, portitor et exoptatus exactor efficeris, et cum ipso vase electionis humillimo Paulo dicere videris: Pro Christo legatione fungentes, tanquam Deo exhortante per nos, obsecramus, reconciliamini propter eum qui est pax nostra, qui facit utraque unum . Etenim velut religiosa et egregiae indolis proles, gemitus matris tuae non oblivisceris: nec contemnendam, quia senuit, sed potius reverendam arbitraris, atque plenis charitate visceribus, ad eam redire meditaris, ut uni Deo et Patri omnium tanto fias charior et propinquior, quanto eidem principali matri benignior atque humilior. Neque enim tuam prudentiam latet, quod in Ecclesiastico habent: Benedictio patris firmat domos filiorum; maledictio autem matris eradicat fundamenta . Et illud: Ne dimittas legem matris tuae, liga eam in corde tuo jugiter . Quae utique proverbia magis curant nobis commendare matrem quae ad aeternam vitam nos general et erudit, quam illam quae ad mortem parit, et carnaliter diligit et instruit. Cui nisi illa successerit, ut regeneret et refoveat, ista procul dubio secundae morti filios suos destinat. Porro haec catholica mater et incorrupta virgo, quamvis omnem terram et fines orbis occupaverit membris suis et repleverit, tamen unum caput omnibus reverendum et suspiciendum exerit et praetendit. Quod quicunque exhonorat, frustra se in ipsius membris computat. Illud autem quid sit, tua imperialis claritas omnino novit: illud nimirum, quod Christi vox praetulit et praeeminere voluit universis, et subsequens Ecclesiae pietas, et generalis sanctorum Patrum consensus jugiter hactenus celebravit. Cujus venerabilem faciem tu quoque honorificare disponis, non ingratus illi quae tuum verticem diademate terreni principatus decenter insignivit, et tremendum et amandum populis effecit, et, ut in sempiternum regnes, chrismate adoptionis inunxit. Nempe ipsa antiqua et jam emerita Roma illum primum nobilissimum et religiosissimum Constantinum, cujus genealogia gloriaris et potentia magnificaris, cujusque de nomine dictam urbem famosam regis temporaliter edidit, nutrivit, provexit et super omnes mortales constituit, nec a beneficiis cessavit donec eumdem aeterni regni gloria cumulavit. Unde multimoda gratiarum actione tuam excellentiam, gloriosissime fili, magnificando, tanto majori super tua devotione et recognitione replemur gaudio, quanto copiosior animarum numerus ex tuo regimine pendet tuoque innititur exemplo. Et ideo non cessamus orare communem Dominum, per quem reges regnant et principes justa decernunt , ut in suo beneplacito te conservet longaevum, et compleat in bonis desiderium tuum. Porro ego ipse qualiscunque apostolicae vicarius sedis, pro modulo humilitatis meae et possibilitatis supplere laborans vicem mihi commissae dispensationis, secundum deiloquum Paulum: Vae mihi est, si non evangelizavero: necessitas enim mihi incumbit maxima , posituro rationem aeterno et districto judici, propter unius regimen Ecclesiae, ex omnium ecclesiarum merito. Illa ergo sollicitudine, qua omnibus Ecclesiis debeo invigilare, videns indisciplinatam et alienam gentem incredibili et inaudita rabie, et plusquam pagana impietate adversus Ecclesias Dei insurgere passim, Christianos trucidare, et nonnullos novis horribilibusque tormentis usque ad defectionem animae affligere, nec infanti, au seni, seu femineae fragilitati aliquo humanitatis respectu parcere, nec inter sanctum et profanum aliquam distantiam habere, sanctorum basilicas spoliare, incendere, et ad solum usque diruere; saepissime perversitatem ejus redargui, obsecravi, praedicavi, opportune importuneque institi, terrorem divinae et humanae vindictae denuntiavi. Sed quia Sapiens ait: Nemo potest corrigere quem Deus despexerit, et stultus non corrigitur : adeo obdurata et obstinata ejus malitia permansit, ut de die in diem adderet pejora pessimis. Unde non tantum exteriora bona pro liberatione ovium Christi cupiens impendere, sed superimpendi ipse peroptans, visum est mihi ad testimonium nequitiae eorum, vel, si sic expediret, ad repressionem contumaciae, humanam defensionem undecunque attrahendam fore, audiens ab Apostolo, principes non sine causa gladium portare, sed ministros Dei esse, vindices in iram omni operanti malum; et quia principes non sunt timori boni operis, sed mali : et reges atque duces missos a Deo ad vindictam malefactorum. Suffultus ergo comitatu, qualem temporis brevitas et imminens necessitas permisit, gloriosi ducis et magistri Argyroi fidelissimi tui colloquium et consilium expetendum censui, non ut cujusquam Nortmannorum, seu aliquorum hominum interitum optarem, aut mortem tractarem, sed ut saltem humano terrore resipiscerent, qui divina judicia minime formidant. Interea nobis eorum pertinaciam salutari admonitione frangere tentantibus, et illis ex adverso omnem subjectionem ficte pollicentibus, repentino impetu comitatum nostrum aggrediuntur; sed adhuc de victoria sua potius tristantur quam laetentur. Sicut enim tua pietas scribere curavit ad nostram consolationem, pro ista sua praesumptione majorem in proximo exspectant sibi superventuram indignationem, post illam quam experti sunt, suae catervae diminutionem. Nos quoque divinum adjutorium nobis adfore, et humanum non defore credentes, ab hac nostra intentione liberandae Christianitatis non deficiemus, nec dabimus requiem temporibus nostris, nisi cum requie sanctae Ecclesiae periclitantis. Ad quam acquirendam et obtinendam habemus maximum ex divina pietate solatium et praesidium, charissimum atque clarissimum filium nostrum imperatorem Henricum, cujus de die in diem exspectamus promissum et proximam adventum, utpote cum procinctu et expeditione imperiali properantis ad nostrum subsidium. Ad quod etiam superna gratia tuam serenitatem animavit, ut hinc inde vobis duobus, velut totidem brachiis, inimicam gentem ab Ecclesiae Christi propellentibus et procul effugantibus, afflictae nunc Christianitatis relevetur decus et reipublicae reformetur status. Et quia abundante iniquitate et refrigescente charitate, sancta Romana Ecclesia et apostolica sedes nimium diu obsessa fuit mercenariis et non pastoribus, a quibus sua, non quae sunt Jesu Christi, quaerentibus, devastata jacebat miserabiliter hactenus: divinum consilium voluit meam humilitatem suscipere tantae cathedrae pondus. Quo licet plurimum mei imbecilles praegraventur et deprimantur humeri, non parum mihi subest sanctae spei, quandoquidem ex utroque latere tales astant filii religione et potentia praeclarissimi. Quapropter, devotissime fili et serenissime imperator, collaborare nobis dignare ad relevationem tuae matris sanctae Ecclesiae, et privilegia dignitatis atque reverentiae ejus nec non patrimonia recuperanda in tuae ditionis partibus, sicut manifeste cognoscere poteris ex venerabilium praedecessorum nostrorum seu tuorum scriptis et gestis. Tu ergo magnus successor magni Constantini, sanguine, nomine et imperio factus, ut fias etiam imitator devotionis ejus erga apostolicam sedem, exhortamur: et quae ille mirabilis vir post Christum eidem sedi contulit, et confirmavit, et defendit, tu juxta tui nominis etymologiam, constanter adjuva recuperare, retinere et defendere. Ita enim apud Deum singulariter pugnans, cognominaberis quod jamdudum inter homines cognominaris. Hoc sane gloriosissimus filius noster Henricus perficere molitur in suis partibus. Quae omnia nobis et vobis provenient felicius et multiplicius, ubi quantocius, Dei gratia praeveniente, et beatissimis apostolorum principibus intervenientibus, et me qualicunque vicario eorum mediante et obtinente, firmissimum pacis et amicitiae inter vos ambos componetur foedus. Praeterea confrater noster archiepiscopus Michael exhortatorias ad concordiam et unitatem direxit nobis litteras: quem ad tam optabile et necessarium bonum praemonentem tanto necesse est nos devotius et alacrius suscipere, quanto perspicacius consideramus non posse computari inter discipulos Christi aliquem, qui fraterrae paci dedignatur acquiescere, Domino suis dicente: In hoc cognoscent omnes, quia mei estis discipuli, si dilectionem habueritis ad invicem ; et magno Paulo sic protestante: Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum . Sed noverit tua claritas, super praesumptionibus ejus multa et intolerabilia jamdudum pervenisse ad aures nostras, qualiter etiam aperta persecutione in Latinam Ecclesiam exardescens, anathematizare non timuit omnes qui sacramenta attrectant ex azymis: et quod Alexandrinum et Antiochenum patriarchas antiqua dignitate sua privare contendens, contra fas et jus sibi subdere nova ambitione appetit: et pleraque quae usurpare dicitur, sicut a nostris nuntiis diligenter cognoscere poteris. In quibus si, quod absit, pertinax fuerit, pacem nostram nullatenus retinere poterit; quia procul dubio, ad nos revertetur, sicut Dominus dicit, si ille noluerit esse filius pacis . Unde et Apostolus: Si fieri, inquit, potest quod ex vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes . Siquidem in vano patremfamilias honorat, qui uxorem ejus exhonorat. Et frustra matrisfamilias caput et faciem magnificat, qui vel minimos filiorum ejus impugnans, velut digitos pedum ejus conculcat. Contra quem sapientia Dei in Ecclesiastico sic intonat: Quam malae famae est qui fugit patrem, et est maledictus a Deo qui exasperat matrem . Confidimus tamen quod praeveniente gratia Dei invenietur innoxius ab his, aut correctus, aut cito resipiscet admonitus; et efficietur non qualis dicitur, sed qualis a nobis pie desideratur et speratur. Hinc jam tuae gloriae praesentes filios nostros sanctaeque Romanae et apostolicae sedis nuntios per omnia commendamus, quatenus ut decet liberaliter suscipiantur, reverenter habeantur, benigne et honeste tractentur, rationabiliter patienterque audiantur, atque quantocius nobis laudabiliter remittantur, ne tantum laborem illos frustra arripuisse pigeat, nos mandasse pudeat. Porro ex Amalfitano episcopo nulla tibi sub oriatur suspicio, quia Romanus est omnino, et ab Amalfitanis discedens, familiariter nobiscum vivit jam pene anno integro. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, Pater misericordiarum, et Deus totius consolationis , dignetur tuam excellentiam benedicere omni benedictione spirituali repleatque omni gaudio et pace, ut in praesenti saeculo per longa tempora feliciter domineris, et in futuro sine fine cum Rege regum et Domino dominantium regno coelorum beate perfruaris, honorabilis et desiderabilis nobis in Christo, fili et gloriose Auguste. Amen.
(I Cor. XII) (II Cor. V) (Ephes. II) (Eccles. III) (Prov. I) (Prov. VIII) (I Cor. IX) (Eccles. VII) (Rom. XIII) (Joan. XIII) (Hebr. XII) (Luc. X) (Rom. XII) (Eccli. III) (I Cor. I)
[ hoc est, 
de]