EPISTOLA II. AD PIPPINUM REGEM.  Accusat inter caetera Desiderium regem quod promissas Ecclesiae Romanae civitates non restituat, oratque ut illum ad has reddendas impellat, et ne aliis litteris suis, quas de laxandis ejus obsidibus illius impulsu scripsit, fidem habeat.
Domino excellentissimo filio, et nostro spirituali compatri Pippino regi Francorum et patricio Romanorum, Paulus papa.
Quoties perspicua eximietatis vestrae merita mystica consideratione cernens cordis oculis confero, oppido me admirari convenit intemeratam superfluamque excellentiae tuae mentis constantiam, et ferventissimum affectum, quem circa Dei amorem et ejus principis apostolorum incessanter gestas, quoniam Deo magis quam hominibus favere niteris. Unde perspicuum est vos prae omnibus regibus et potentibus piis pellere operationibus, quia assumpto coelesti triumpho ultro te, excellentissime fili et spiritalis compater, ad liberandam Dei Ecclesiam adhibuisti. Et ideo ut ipsum piae operationis vestrae certamen effectu mancipetur, crebro nos congruit, sicut liberatori ipsius sanctae Dei Ecclesiae, et ejus peculiaris populi, apostolicos dirigere apices. Primum omnium nobis super omnia nectarea et dulcia existit desiderabilia prosperitatis vestrae gaudia addiscere; deinde vero quae sanctae Ecclesiae Dei et nobis consistunt necessaria quantocius intimare, ut vera, excellentissime fili, et noster spiritalis compater, agnoscas non pridem per apostolicas litteras eximietati tuae innotuisse, quae in his partibus a Desiderio Longobardorum rege impie peracta sunt, atque crudeliter perpetrata. Igitur dum tam perniciosam ejus operationem cerneremus, aptum prospeximus praesentem fidelissimum vestrum missum Rodbertum hic apud nos detinere, quatenus quid coepta jam fati Desiderii regis vel Longobardorum populi malitia pareret praesentaliter agnoscens atque conspiciens, vestram certiorem reddidisset eximiam praecellentiam. Etenim sicut pridem, ecce et nunc innotescimus a Deo servatae excellentiae vestrae quod praefatus Longobardorum rex Pentapolensium per civitates transiens, quas beato Petro pro magna animae vestrae mercede contulistis, ferro et igne omnia sata et universa quae ad sumptus hominum pertinent consumpsit; sicque Spoletinum et Beneventanum, qui se sub vestra a Deo servata potestate contulerunt, ad magnum spretum regni vestri desolavit, atque ferro et igne eorumdem ducatuum loca et civitates devastavit; et comprehensum Albinum ducem Spoletinum, et cum eo satrapas, qui in fide beati Petri et vestra sacramentum praebuerunt, infixis in eis pessimis vulneribus, in vinculis detinet. Appropinquante autem eo Benevento, illico dux Beneventanus fugam arripuit in Otorantinam civitatem; et dum immineret ut ex ipsa sua civitate exire eumdem ducem suaderet, nequaquam in eo suam adimplens voluntatem, constituit ducem alium in eodem Beneventano ducatu, nomine Arigis. Et confestim dirigens Neapolim idem Desiderius rex, accersivit Georgium imperialem missum, qui ad vos in Franciam directus fuerat, cum quo nefaria clam locutus est, iniens cum eo consilium, atque suas imperatori dirigens litteras, adhortans eum, ut suos imperiales dirigat exercitus in hanc Italiam provinciam; et ipse Desiderius cum universo Longobardorum populo professus est, Deo sibi contrario, auxilium praefatis imperialibus exercitibus impertire, quatenus ex una parte ipsius exercitus, et ex alia idem Desiderius cum universo Longobardorum populo, utrique dimicantes Ravennatium civitatem comprehendere queant, suamque imperator, quod Dominus non permittat, adimplere valeat in quocunque voluerit voluntatem. Nam et cum eodem Georgio imperiali misso constituit ut dromonum Siciliae stolus in Otorantina civitate dirigatur, ut tam Graeci quam Longobardi ipsam obsidentes comprehendere valeant civitatem, eamque concedat imperatori cum hominibus et facultatibus quae in ea consistunt, et tantummodo ducem illum atque ejus nutritorem Joannem praedicto regi restituat. Post vero dissolutionem eorumdem ducatuum, conjunxit hic ad nos Romae idem Longobardorum rex; et cum eo loquentes, nimis eum adhortati sumus, et per sacratissimum corpus beati Petri, atque etiam per tuam a Deo protectam excellentiam, fortiter illum conjuravimus, ut civitates illas, id est Imolam, Bononiam, Auximum, et Anconam, quas nobis praesentialiter, simul per vestros missos, id est Folradum Deo amabilem abbatem, atque Rodbertum, excellentissimae Christianitati tuae, et per te etiam beato Petro apostolorum principi pollicitus est redditurum, restituere deberet. Quod minime acquiescere inclinatus est: sed simulans, ut certe stropharius, varias occasiones adhibuit; inquiens ut si suos quos illic Francia habere videtur, obsides reciperet, tunc in pacis concordia nobiscum conversaretur. Unde petimus te, excellentissime fili et spiritualis compater, et obnixe deprecamur a Deo inspiratam eximietatem tuam, ut jubeas perfectam liberationem sanctae Dei Ecclesiae, et ejus peculiaris populi exercere; et ita id quod magna animae tuae mercede beato Petro pollicitus es, firmiter permanere: ipsumque Desiderium Longobardorum regem fortiter constringere digneris, ut prolatam a Deo promissionem beato Petro protectori vestro restituere debeat atque in omnibus adimplere. Tuique studii sit, bone potentissime rex, sicut coepistis, perfectius hanc sanctam Dei Ecclesiam et ejus peculiarem populum de hostium incursione eruere: ut, annuente Deo, certamen benignae operationis tuae uberrime fecundetur; quatenus in die adventus Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi, luceas sicut radiantissimus sol inter universos reges et potentes, atque ipsam sanctam Dei Ecclesiam, et ejus populum tuo adminiculo ereptum, divinae majestati, absque ulla laesionis saevitia, offerre, et tunc centuplum remunerationis ab eodem Domino Deo nostro judice percipere, et vitam aeternam possidere merearis. Conjuro te, fili excellentissime, per omnipotentem Deum et ejus principem apostolorum beatum Petrum, ut benigno intuitu et libentissimo animo nostras preces audire jubeas: ut et Deus tibi omnipotens, in his quae ejus potentiam deprecatus fueris, suae divinitatis aures inclinet, et victorem te super omnes barbaras nationes faciat. Omnes enim omnino gentes quae super faciem universae terrae consistunt compertum habent tuum certamen, quod ad defensionem sanctae Dei Ecclesiae adhibuisti, et magnum te ac praecipuum regem laudabiliter asserunt. Sed et nos bonam tuam famam longe lateque protelare atque dilatare non desistimus, in eo quod certe post Deum sicut murum inexpugnabilem tuam firmissimam fidem in nostro pectore conferimus, magnam in te post Dei praesidium possidente spei fiduciam: quod et plerumque ob tuae immaculatae promissionis fideique meritum consecuturi sumus. Etenim magnopere praesente nostros missos, id est reverentissimum, sanctissimum fratrem et coepiscopum nostrum Georgium, atque dilectum filium nostrum Stephanum presbyterum, ad vestram a Deo custoditam excellentiam misimus; dumque vestris Deo amicabilibus vestigiis fuerunt una cum Rodberto fidelissimo vestro misso praesentati, cuncta viva voce Christianissimae excellentiae tuae quae acta sunt, et rei exigit meritum, nobisque necessaria existentia intimabunt. Maximo namque desiderio noster anhelabat animus; apostolicas excellentiae vestrae dirigere litteras salutationis ac visitationis, ob causam rerum eventus significandum, et minime valuimus, imminentibus circumquaque Longobardorum regis insidiis. Attamen ecce jam duas apostolicarum litterarum assertiones excellentiae vestrae clam per maximam industriam misimus, et ignoramus si ad vos ipsae pervenerint litterae. Unde ambigimus ne a Longobardis comprehendantur. Pro quo et nunc per praenominatos nostros missos alias vobis litteras misimus, quasi obtemperantes praefati Desiderii regis voluntati, ad suos hospites absolvendum, et pacem confirmandum. Sed bone excellentissime fili, et spiritalis compater, ideo istas litteras tali modo exaravimus, ut ipsi nostri missi ad vos in Franciam valerent transire: quoniam si hoc non egissemus nulla penitus ratione per Longobardorum fines transire valuissent. Sed susceptis ipsis litteris, earum seriem nullo modo perficiatis, neque praefatos hospites permittatis parti Longobardorum restituere. Potius autem conjuramus te, excellentissime fili et spiritalis compater, per Deum vivum, et corpus beati Petri, ut fortiter ipsum Desiderium vel ejus Longobardorum gentem constringere jubeas, quatenus praefatas quas pollicitus est civitates tuae mellifluae excellentiae, et per te beato Petro fautori tuo restituat: quoniam nullam, ut praefatum est, de his quae primitus pollicitus est, cum eo firmam valuimus stabilire convenientiam. Oramus autem omnipotentem Deum, ut pio intuitu de throno majestatis suae super vos vestrumque regnum respiciat, et sua dextera excellentiam vestram circumtegat, atque in omnibus muniat, et praesentis vitae cursum salubriter exsequi, et regni potentiam gubernare permittat per plures annorum metas, una cum excellentissima et a Deo servata filia, et spiritali nostra commatre, atque amantissimis vestris meisque filiis, et gaudeatis de eorum florigero germine: et mittat omnipotens Deus, ut semen vestrum splendidissimum usque in finem mundi idem regni fruatur culmen, etiam venturo in saeculo infinita gaudia cum sanctis et electis suis vobis concedat: quatenus sicut in praesenti vita, et in futura beatitudine adepti promissam vobis mercedis coronam, cum Christo regnare mereamini. Incolumem excellentiam vestram gratia superna custodiat. EMBOLUM. Pro verae benedictionis causa direximus vobis appallateam unam spatham, ligatam in gemmis cum balteo suo: annulum unum, habentem hyacinthum: storacinum pallium unum, habentem paones. Quam parvam benedictionem petimus ut excepta injuria suscipere jubeatis. Dominis Carolo et Carolomanno, pro magna apostolica benedictione, annulos singulos, habentes hyacinthos.