EPISTOLA IV. AD PROBAM.  De oratione ad Deum, et compunctione cordis.   CAPUT PRIMUM.  CAP. II.  3. 4. CAP. III.  6.  CAP. IV.  CAP. V.  9. CAP. VI.  11. 12.  CAP. VII.  CAP. VIII.
Dominae in Christo plurimum venerabili, et cum omni honorificentia nominandae famulae Dei, filiae PROBAE, FULGENTIUS, servorum Christi famulus, in Domino salutem.
177 Humilitas Probae omnibus imitanda. --1. Epistolam sanctitatis tuae, cum tota cordis gratulatione suscepi, non solum studium boni operis, sed etiam humilitatem cordis tui certis indiciis praeferentem. Bene igitur, sancta filia, in laudem Dei, non de bonis operibus superbiae vento extolleris, sed ad implenda Domini praecepta infirmam te invalidamque testaris. Ita debet sentire quisquis verbi Dei non auditor obliviosus, sed factor operis esse desiderat, qui non hic ab hominibus recipere mercedem suam, sed a Deo in die retributionis exspectat; qui non in praesenti tempore inanis gloriae vanitate raptatur, sed sancto igne divini amoris accenditur. Hunc enim Christus venit mittere in terram , ut omne superbiae germen exurat, et humiliato cordi fervorem sanctae compunctionis injiciat. Sic fit ut in nostris peccatis nosmetipsos veraciter accusemus, et in bonis operibus nostris Deum vera cordis humilitate laudemus; illi assignemus quae nobis ejus pietas donat, nobis imputemus in quibus eum nostra infirmitas exacerbat. Oratio et cordis compunctio a Deo, ut infundat, exposcenda. Quomodo Deus est auctor boni operis nostri. --2. Et quia frequenter a nobis offenditur, necessarium est ut frequenti oratione et jugi cordis compunctione mitigetur. Compunctio enim cordis excitat orationis affectum, oratio humilis divinum promeretur auxilium; compunctio cordis vulnera sua respicit, oratio vero medelam sanitatis exposcit. Et ad haec quis idoneus? Quis enim vel orare competenter valeat, nisi medicus ipse initium desiderii spiritalis infundat? aut quis perseverare in oratione queat, nisi Deus in nobis hoc quod coepit augeat, quod seminavit enutriat, et quod misericordia praecedente gratis donavit indignis, ad effectum perfectionis misericordia subsequente perducat? Sic enim a nobis poterit boni operis meritum non perire, si Deus auctor atque adjutor semper glorificetur in opere. Nec putemus sic eum auctorem boni operis aestimandum, tanquam in ipso tantum creationis exordio sic Deus naturae humanae boni operis facultatem dederit, ut ipsius adjutorio desistente sola per seipsam possit natura quodcunque bonum velle seu facere; cum hoc nec in ipso primo 178 homine potuerit solo implere conatu proprio, quando necdum fuerat vitiata peccato. Quomodo ergo infirma sine juvamine medici sospitatem suam reparare poterit, quae dum sana esset sospitatem suam custodire nequivit? Non ergo glorietur terra et cinis, quia in vita sua projecit intima sua; nec vulneratus, de hoc quod in se sanum existimat, tanquam sanus exsultet; sed suorum vulnerum putredinem compuncti cordis humilitate consideret, ut clamans cum propheta: Computruerunt et deterioratae sunt cicatrices meae, a facie insipientiae meae , possit medelam, non suo merito, sed gratuito munere divinae pietatis accipere. Quid enim habet homo quod non accepit? Si autem accepit, quid gloriatur, quasi non acceperit ? Solus igitur Deus potest omnibus quibus voluerit dare unde vera salus acquiri possit; et ideo solus potest in accipiente custodire quod dederit: Nisi enim Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilant qui custodiunt eam . Ille itaque non patietur furtivum nequissimi praedonis ingressum, cui non defuerit Domini vigilantis auxilium: ipse enim Non dormitabit, neque obdormiet, qui custodit Israel . In hac vita semper proficere debemus. Non potest homo ex se, absque Dei gratia, quidquam boni operari, ne velle quidem. --5. Sicut autem qui ad patriam tendit, donec perveniat semper habet ubi ambulet, sic etiam nos, quandiu in hoc mortali corpore constituti peregrinamur a Domino, praesens vita nobis est via, in qua semper habemus ubi possimus proficere, donec, Deo perducente, ad illam valeamus beatae immortalitatis aeternam patriam pervenire. Magnae igitur beatitudinis est sic in praesenti vivere saeculo, ut profectui spiritali omnis fidelis operam det, nec tamen hoc suis aliquando viribus superbus assignet, sed humili corde a Deo poscat jugem custodiam accepti muneris, a quo emanat totius bonae, non tantum principium, sed etiam perfectio voluntatis. Neque enim Jacobi apostoli praedicatio aliqua potest argumentatione cassari, dicentis: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Nec quisquam hominum, sive ad cogitandum, sive ad operandum quodcunque bonum, potest esse idoneus, nisi fuerit munere gratuito divinae opitulationis adjutus: Deus est enim qui operatur in suis et velle et perficere pro bona voluntate , sicut Vas electionis affirmat; quo etiam docente cognovimus quia, Non sumus idonei cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Ille igitur nobis omnem boni sufficientiam subministrat, cujus non minuitur plenitudo cum donat, qui nobis omne bonum benigne largitur ut habeamus; et in seipso sine diminutione permanet plenus: quod nec angelica potest, nec humana praestare natura; ac sic nulla, licet spiritalis, tamen creata substantia. Quia omne quod creatum est, sicut antequam crearetur non fuit, sic antequam acciperet habere non potuit; et sicut subsistere non potest sine illius operatione qui fecit, sic bonum non potest velle seu facere, nisi Deus dignetur jugiter adjuvare. Ab ipso namque est initium 179 bonae voluntatis; ab ipso facultas boni operis, ab ipso perseverantia bonae conversationis; ab ipso datur in praesenti saeculo vera cordis humilitas, et in futuro retributionis aeternae felicitas: ut ipsi sint sine fine felices qui nunc sine fictione sunt humiles, nec se inflatione vana seducunt, sed pericula praesentis vitae cum timore et tremore conspiciunt, in qua sic non potest esse bonis plena securitas, ut tunc facilius adversitas subrepat, cum se prosperitas fraudulenter ostentat. Laqueos diaboli per se absque Dei gratia nullus evadere potest. --7. Nec est aliquod hujus vitae tempus in quo non hominibus muscipulam tendat inimicus; cujus laqueos nemo potest propriis viribus evadere, nisi quem Deus gratia sua per Jesum Christum Dominum nostrum dignatus fuerit liberare. Ideo Vas electionis, cum captivari se in lege peccati sentiret, exclamabat, dicens: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum . Propterea etiam propheta, non sua virtute, sed divino munere, pedes suos de laqueo praedicat evellendos, dicens: Oculi mei semper ad Dominum, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos . Et alio loco, ex persona sanctorum, quos de hujus saeculi laqueo liberatos, ad aeternam dignatus est Dominus securitatem laetitiamque transferre, sic dicitur: Anima nostra sicut passer erepta est de laqueo venantium; laqueus contritus est, et nos liberati sumus . Nemo in hac vita securus. Oratione et cordis companctione pugnandum. --8. Verumtamen, ut suam animam unusquisque nostrum inter adversitates et laqueos inimici versari cognoscat, nec in hoc saeculo noxia unquam securitate torpescat, idem propheta dicit: Tota die contristatus ingrediebar; quoniam anima mea impleta est illusionibus, et non est sanitas in carne mea . Quid est autem tota die contristatum ingredi, nisi totius hujus vitae tempore peccatorum recordatione tristari. In quo enim anima illusionibus impletur, nisi cum concupiscentiarum carnalium frequenti tentatione concutitur? Quibus etsi consensione non cedit, fatigatione lassescit. Quamvis enim subinde suis Dominus in certamine, ne deficiant, adjutorium tribuat, permittitur tamen fatigari propriae infirmitatis onere praegravata mortalitas, ut cum in seipsa nullum virtutis invenit firmamentum, ad poscendum divinae pietatis cito recurrat auxilium. Hic ergo tunc adversarium vincimus, si lacrymis, et orationibus, et continua cordis humilitate pugnemus. Scriptum est enim quia Oratio humilium nubes penetrat, et non elongat Dominus, donec exaudiat . Humilium ergo fletus magnus est concupiscentiae carnalis interitus. Lacrymae quae ex compunctione cordis veniunt, et inimicum vincunt, et nobis donum laetitiae triumphalis acquirunt. Qui enim euntes eunt et flent, mittentes semina sua, ipsi venientes venient in exsultatione portantes manipulos suos . Quam bene autem sanctus propheta semina bonorum operum riganda docet flumine lacrymarum! Omnia etenim semina non germinant, nisi fuerint irrigata; nec de semine procedit fructus, si fuerit aquarum juvamine destitutus. Proinde nos quoque, si volumus fructus nostrorum seminum capere, non desinamus 180 semina nostra lacrymis irrigare, quae magis corde sunt fundendae quam corpore. Ideo namque nobis dicitur per prophetam, ut scindamus nostra corda, et non vestimenta nostra ; quod tunc facere possumus, cum scilicet recordamur nosmetipsos, etsi non in opere, saltem in cogitatione frequenter delinquere. Quia terrena inhabitatio sensum multa cogitantem deprimit ; et terra nostra germinare spinas nobis et tribulos non quiescit , nec possumus pervenire ad esum panis nostri, nisi fuerimus sudore vultus et fatigatione confecti. Fatigatio nostra in resistendo concupiscentiis. Quid sit parvulos Babylonis elidere ad petram. --10. Fatigamur enim sudoribus, dum propriis cupiditatibus repugnamus: in quibus vincendis idcirco major est certaminis difficultas, quia non extrinsecus ex altero, sed intrinsecus ex seipso certanti homini concupiscentiae carnalis generatur adversitas, quae fatigationem ingerit humanae imbecillitati, dum nascitur, quamvis divinae virtutis opitulatione vincatur. Caro enim concupiscit adversus spiritum, spiritus autem adversus carnem: haec enim sibi invicem adversantur, ut non quaecunque volumus, illa faciamus . Hinc est quod nondum Deo sumus omnino subjecti, quia ex nobis nascitur quod divinae renititur jussioni. Nam licet ex gratia Dei sit voluntas in nobis bona quae nos Deo reddat humiles, non nobis tamen deest pravae cupiditatis exortus, qui nos faciat contumaces. Per Dei ergo gratiam sumus jam Deo ex parte subjecti, per culpam vero nostram sumus adhuc ex parte non subditi. Propter quod ad Hebraeos dicitur necdum omnia Christo esse subjecta; sic enim ait: In eo enim quod ei subjecit omnia, nihil dimisit non subjectum ei. Nunc autem necdum videmus omnia subjecta ei . Subjecti sumus igitur Deo, ex eo quod, ipso in nobis operante, condelectamur legi Dei secundum interiorem hominem. Necdum autem sumus subjecti ex eo quod videmus aliam legem in membris nostris repugnantem legi mentis nostrae, et captivantem nos in lege peccati, quae est in membris nostris . Subjecti sumus Deo, quia. ipsius miseratione eripimur a tentatione; ipsi enim cantamus: A te eripiar a tentatione ; sed necdum sumus omnino subjecti, quia Tentatio est vita hominis super terram . Subjecti sumus Deo, in quo gressus nostros dirigit secundum verbum suum, ut non dominetur nobis omnis iniquitas ; sed necdum sumus omnino subjecti, quia in multis offendimus omnes . Subjecti sumus in quantum, ipso donante, in carne ambulantes, non secundum carnem militamus ; sed necdum sumus omnino subjecti, quia etsi habemus ex dono Dei ut mente serviamus legi Dei, habemus tamen ex reliquiis peccati ut carne serviamus legi peccati. Propter quod Apostolus dicit: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Omnis enim qui nunc juste vivit, carne quidem servit legi peccati, dum in se nasci carnalem concupiscentiam sentit: mente autem servit legi Dei, quia eidem carnali concupiscentiae non consentit. Carne servimus legi peccati, dum filii Babylonis nascentes inquietant animam nostram; sed mente servimus legi Dei, cum iidem parvuli Babylonis eliduntur ad petram. Babylon enim confusio interpretatur, cujus filia est omnis carnalis cupiditas quam cordis confusio generat. Quandiu 181 autem in corpore peregrinamur a Domino, partus suos nobis ingerit ista confusio. Ex ipsa quippe confusione omnis prava cogitatio nascitur, quae parvula tunc ad petram eliditur, dum celeri recordatione atque opitulatione Christi superata calcatur. Et gratias agere, et continuas preces effundere Deo debemus. --13. Igitur licet habeamus unde gratias agere Deo debeamus, quia nos sibi gratuita miseratione subjecit, ut humiles simus, habemus tamen unde continuis precibus divinas aures pulsare debeamus; quia quandiu in hoc mortali corpore sumus, sicut non possumus sine peccato esse, sic necdum valemus perfectam humilitatem divinis jussionibus exhibere. Propter quod agendae quidem sunt gratiae Deo, in quantum nobis donat ut bene operemur, ne muneribus ejus existamus ingrati; et danda est opera ut ad meliora proficiamus, ne mortiferam incidamus in superbiam, si conversationem nostram putemus ex omni parte perfectam. Flendum in hac vita, ut in altera quieti vivamus. Qualis in coelo beatitudo. --14. Proinde gemamus et fleamus coram Domino, qui fecit nos , ut a concupiscentia carnis, et a concupiscentia oculorum, et superbia saeculi, quae non est ex Patre, sed ex mundo est , liberet nos, et ad illam nos subjectionem perducat in qua nobis nihil repugnet ex mortalitatis vitio, sed ex immortalitatis dono totum quidquid in nobis est fiat subditum Deo. Tunc enim erit in nobis vera, perfecta et excelsa humilitas, cum et in carne et in mente nostra nulla remanserit prava cupiditas; nec cogitationibus fatigabitur spiritus, nec laboribus macerabitur corpus: nulla erit sollicitudo certaminis, sed perfecta erit securitas pacis; nulla nobis erit justitiae indigentia, sed cum delectatione saturitas plena. Ibi erimus enim perfecta celsitudine beati, quia perfecta erimus Deo carnis et spiritus humilitate subjecti. Ibi nec minor erit laudatione nostra dilectio, nec inferior dilectione laudatio. Erit enim plena nostra laudatio, quia tunc in nobis erit Dei proximique perfecta dilectio. Tunc laudabimus et habebimus, tunc habebimus et amabimus, tunc satiabimur cum delectatione, et delectabimur cum satietate.
(Jac. I, 25) (Luc. XII, 49) ( al. 
fructum) (Psal. XXXVII, 6) (I Cor. IV, 7) (Psal. CXXVI, 2) (Psal. CXX, 4) (Jac. I, 17) (Philip. II, 13) (II Cor.
III, 5) (Rom. VII, 24) (Psal. XXIV, 15) (Psal. CXXIII, 7) (Psal. XXXVII, 7) (Eccli. XXXV, 21) (Psal. CXXV, 5, 6) (Joel. II, 15) (Sap. IX, 15) (Genes. III, 17) (Gal. V, 17) (Hebr. II, 8) (Rom. VII, 22, 23) (Psal. XVII, 30) (Job. VII, 1) (Psal. CXVIII, 133) (Jac. III, 2) (II Cor.
X, 3) (Rom. VII, 25) (Psal.
XCIV, 6) (I Joan. II, 16)