XV.  Ad universos episcopos  etc.  archidiaconos.   (Bononiae, Nov.) [MANSI,  Concil.,  XXIII, 418.]
GREGORIUS octavus, universis fratribus episcopis, et archidiaconis ad quos litterae istae pervenerint.
Vel ex dolo, vel ex malitia litigantium, vel ex defectu nostro credimus provenire, quod tanta negotiorum frequentia diebus singulis perurgemur, ut imbecillitate proprii corporis laborantes, minori etiam diligentia impediti, omnibus non possimus commode superesse, aut undique contradicentium clamores aut murmura sustinere. Hinc etiam evenit quod, negotiis minoribus occupati, majoribus intendere non valemus, prout necessitas ecclesiastica postularet, et quae diffiniri vel disponi per nos brevi tempore potuissent, exspectatione diutina plusquam oportet, multis pariter irruentibus producuntur. Quocirca per generalem epistolam remedium huic rei duximus providendum, ne multimodo impediamur incursu, vel sua injuriam patientibus possit justitia deperire. Eapropter universitati vestrae per apostolicam sanctionem praesentibus mandamus quatenus, si forte de modicis rebus, quae infra summam viginti marcarum subsistunt, in auditoriis vestris causa ventiletur, et alteruter litigantium delusorie putaverit appellandum, ejus appellatione contempta, infra fines vestrorum episcopatuum eos eligere judices, qui suspicione careant, compellatis: si tamen idonei ibi fuerint inventi, in quorum praesentia jurgium sopiatur: a quibus si qua partium crediderit appellandum, ad archiepiscopum sive primatem vocem appellationis emittat. Si vero tale negotium sit, quod summam contineat aliquatenus ampliorem infra fines vestrarum dioeceseon, si sponte noluerint, inviti non cogantur; cognitores tamen de vicinis episcopatibus aliquos eligere compellantur, juxta formam quam praemisimus, negotium tractaturos, in majoribus causis et obscurioribus articulis appellandi ad sedem apostolicam copia servata. Non enim videtur malitiae suspicione carere, quod plerique suos adversarios ad praesentiam nostram laborare compellunt. Caeterum, si qui litigantium a proximo festo Purificationis super causis, de quibus episcopus cujus jurisdictioni saltem is qui convenitur, non subjacet, non fuerit requisitus, vel judices clerici supradicto modo non fuerint electi, et litteras a nobis duxerint impetrandas, per quas examinatio jurgiorum vel diffinitio judicibus non ordinariis committatur, careant impetratis, et ad suorum audientiam judicum ordine debito negotia revertantur. Sic enim subterfugiis occurrere disceptationum volumus, ut dum eorum calliditatibus obviamus, eis alium ad justitiam aditum reseremus. Cum vero aliqui justam causam habuerint nostram praesentiam adeundi, litteras eis dimissorias non negetis, seriem negotii continentes. Hoc autem de factis ad nos appellationibus disponentes, super illis quae ad archiepiscopos vel primates fieri contigerit, antiquorum ordinem canonum non mutamus.