Москватәи аԥсуа диаспора имҩаԥнагеит аҩбатәи иаарту аԥсуа культура афестиваль «Аԥсны» Москва ақалақь аҟны.
Саид Барганџьиа
Аҩбатәи иаарту аԥсуа культура афестиваль «Аԥсны» мҩаԥысит Москва, «Краснаиа пресниа» апарк аҟны рашәарамза 30 рзы. Афестиваль еиҿнакааит Москватәи аԥсуа диаспора (МАД), уи адгылара арҭеит: Урыстәыла иҟоу Аԥсны Аҳәынҭқарра Ацҳаражәҳәарҭа, Москва ақалақь анапхгареи, Акультура адепартаменти, Аԥсны акультуреи аҭоурыхтә-культуратә ҭынха ахьчареи рминистрра, Аԥсны акурортқәеи атуризми рминистрра.
Ахҭыс ахҳәаа азуа, Москватәи аԥсуа диаспора ахада Беслан Агрба иазгәеиҭеит ас еиԥш иҟоу аусмҩаԥгатәқәа аҵак ду шрымоу Аԥсны адунеи аларҵәара аус аҿы.
«Ауаа аԥсуа культура аелементқәа лабҿаба ирбо-ирҳауа аҭагылазаашьа аԥҵоуп, амилаҭ рхаҭарнакцәа рбоит, урҭ ирацәажәоит. Ари афестиваль ацәанырра бзиақәа цәырнагоит, ауаа ишиашоу рхы-ргәы ианыруеит, убри зегьы ирыцкуп – даҽа жәларык, даҽа милаҭк еиҳа еиӷьны реилкааразы», – иҳәеит Агрба.
Иара иазгәеиҭеит убасгьы афестиваль хықәкы хадақәас иамоу – Москва ауааԥсыра аԥсуа культура дырбара, иара убас Москва инхо аԥсуаа мышкы иадымхаргьы «аҩны иҟоушәа» ргәы аҟаҵара.
«Ауаа рацәаҩны еизеит. Заатәи адыррақәа рыла, жәа-нызқьҩык инареханы иҟан», – иҳәеит иара.
Уажәтәи афестиваль актәи излаеиԥшым ҳәа хадаратәла Беслан Агрба иазгәеиҭеит уажәазы ашәуаа еиҳа активла уи ралахәра. МАД ахада иажәақәа рыла, сынтәа афестиваль аҟны раԥхьаӡа акәны иаартын абаза милаҭ чыс апавильон, иара убасгьы абаза кәашарақәа дырбан.
Аԥсны аҭаара
Ҷыдала иҽазкны ари афестиваль даҭааит Аԥсны акурортқәеи атуризми рминистр ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Барцыц. Аминистрра ахьӡала иара аныҳәа аҭааҩцәа рыбжьара Аԥсныҟа апутиовка ықәҵаны ирхәмарит. Аҳамҭа лгеит Москва иаҭааны иҟаз Самара ақалақь инхо Екатерина Гридисова, апутиовка абзоурала лара Пицунда лыԥсы лшьар лылшоит.
«Аҳамҭақәа иҵегь ирацәаны иҟан. Иааидкыланы ахҳәаа ҟасҵозар, иазгәасҭарц сылшоит абас еиԥш иҟоу аусмҩаԥгатәқәа ҳтәылахь аԥсшьаҩцәа рхьарԥшразы акыр ишыцхыраагӡоу. Аиҿкааҩцәа ирылшеит ҳтәыла ахаҿра аарԥшра. Афестиваль ҩаӡара ҳаракыла еиҿкаан, уи, ҳәара аҭахума, Аԥсны туристтә тәылак аҳасабала ахыԥша бзиа аларҵәараҿы акраанагоит», – ҳәа ациҵеит Барцыц.
Амузыка рацәа
Афестиваль асасцәа рзы еиҿкаан аконцерт, уи иалахәын иреиӷьу аԥсуа шәаҳәаҩцәеи, акәашацәеи, акллективқәеи. Артистцәа рхыԥхьаӡараҿы иҟан: еицырдыруа амузыкант Александр Шьоуа, аоператә шәаҳәаҩы Алиса Гыцԥҳа, ашәаҳәаҩ қәыԥшцәа Валериа Адлеиԥҳа, Амра Барганџьиа, Саида Агрԥҳа, Гиа Ԥлиа, Милена Барцыц, Викториа Лабиа, амилаҭтә кәашаратә ансамбльқәа «Нарҭаа», «Алон».
Урыстәылеи Аԥсныи еицырдыруа ашәаҳәаҩ, акомпозитор, агәыԥ «Непара» асолист, Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист Александр Шьоуа иазгәеиҭеит афестиваь «Аԥсны» даараӡа ибзианы еиҿкаан ҳәа. Иагьациҵеит афестиваль аҟны ақәгылара иара ихатә инициативаны ишыҟаз.
«Сашәақәа хԥа назыгӡеит, аԥсышәала исымоу ашәа «Са сгәы иҭаз» захьӡугьы уахь иналаҵаны. Сықәгылара аамҭа аиаанӡа апарк сналс-аалсит, афестиваль амҽхак збаратәы алшара соуит. Гәахәарала ауаа срацәажәеит, ҳмилаҭ чысқәа, ҳаҩқәа ргьама збеит, Аԥснытәи сҩызцәа рацәаҩны избеит. Москватәи сҩызцәагьы сыцын, даара игәаԥхеит ирбаз-ираҳазз зегьы, еиҳа инарҭбааны Аԥсны аӡбахә еилыркаар рҭаххеит. Сеигәырӷьоит абас еиԥш афестиваль ахьыҟоу», – иҳәеит Шьоуа.
Иқәыԥшу, аха уажәнатә ахьӡ-аԥша заухьоу, НТВ ателеканал ала ицоз ашоу «Ты супер» аҟны иаиааиз аԥсуа шәаҳәаҩ қәыԥш Валериа Адлеиԥҳа иналыгӡеит лашәа «Сгәаҵа иҭоу», еснагь еиԥшгьы ахәаԥшцәа рыгәқәа хылхит.
«Афестиваль Аԥсны уҟоушәа уҟанаҵоит. Гәахәарала схы аласырхәит. Москва ауааԥсыра абас еиԥш ҳтәыла аӡбахә раҳаратә, ҳкультура рбартә иахьҟоу даараӡа ибзиоуп. Ҳақәгыларақәа раан даара ҳгәы шьҭырхуан, еиҳара аԥсуа ашәақәа анаҳҳәоз. «Браво» ҳәа ҿырҭуан», – лҳәеит Валериа Адлеиԥҳа.
Аԥсуа бызшәа аурокқәа, амилаҭтә чысқәа, аҩы бзиа
Афестиваль аҳәаақәа ирҭагӡаны аԥсуа бызшәа арҵаразы аинтерактивтә урокқәа еиҿыркааит аинновациатә школ Capital school center, иара убас аԥсуа бызшәа онлаин аҵаразы ашкол «Алашарбагеи». Еиҿкаан иара убас ачысҟаҵаратә, акәашаратә, адаул арҳәашьатә мастер-классқәа, аԥсыуала ачара аушьа дырбан, уи иацу атрадициатә қьабзқәа зегь аарԥшны. Афестиваль аҭааҩцәа аԥсуа милаҭтә чысхкқәа ргьама рбеит, аԥсуа кинематографи, кавказтәи аиогеи закәу рбеит.
Афестиваль аиҿкааҩцәа ируаӡәку аԥсуа режиссиор, Аҿартә политиказы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы, Ҭемыр Кәакәасқьыр иазгәеиҭеит, афестиваль идеиа хадас ишамоу – Урыстәыла аҳҭнықалақь ауааԥсыреи асасцәеи Аԥсны аҵасқәеи ақьабзқәеи дырдырра.
«Ари афестиваль – лшара бзиоуп ҳтәыла аӡыргаразы, алацәажәаразы. Ауаа даараӡа ирацәан, зегьы ргәы алаҟаны иҟан. Қәы хәыҷыкгьы леит, аха ауаа мцеит, зҿлымҳара дула имҩапысуаз зегьы иахәаԥшуан, еиҳаракгьы аԥсуа кәашарақәа. Зегь реиҳа ауаа рацәа здызыԥхьалаз аԥсуа чысқәа ахьыҟарҵоз апавильон ауп», – иҳәеит Кәакәасқьыр.
Аҽны ахәыҟаҵара рхахьы иргеит Москва иҟоу аԥсуа ресторан «Ача-Чача» аусзуҩцәа. Афестиваль аҭааҩцәа ҳмилаҭ чысқәа (аилаџь, ачашә, абысҭа) ргьамабара адагьы алшара рыман рхалагьы ачысҟаҵарра аҽалархәра: аџьынџьыхәеи ачаҳаржәқәеи ҟарҵон.
Аԥсадгьыл адоуҳа
Афестиваль иаҭааит Москва инхо Аԥсны атәылауаа рацәаҩны.
«Аҽнынтәарак сыԥсадгьыл аҿы сыҟазшәа сгәы иабон, убри азы афестиваль аиҿкааҩцәа даараӡа иҭабуп ҳәа расҳәоит. Сгәы аладуун избоз зегьы, абасала Аԥсны аӡбахә Москва ауааԥсыра ирбартә иахьыҟаз. Ҳәарада, гәахәара дуун, апавильонқәа рҿы издыруаз ауаа анысԥылоз. Ари ныҳәа дуун, иамеигәырӷьаз ҳәа уаҩ дыҟам. Москватәи сҩызцәа акыраамҭа ихамышҭыхәны ирзыҟалоит – ҳәа лцәаныррақәа ҳацеиҩылшеит Аԥсны иалҵыз, уажәы Москва инхо Жанна Барганџьиа.
АААК афестиваль аҟны
Ҵыԥх еиԥш сынтәагьы афестиваль аусура иалахәын Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс. АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы иаппарат анапхгаҩы Кан Ҭаниа еиҭеиҳәеит афестиваль иаҭааз асасцәа зегьы Аконгресс алаларазы алшара шрымаз. Иара иажәақәа рыла Аконгрес уи аҽны иалалеит 50-ҩык инареиҳаны ауааԥсыра.
«Аконгресс иазнархиаз апавильон ауаа аднаԥхьалон аԥсуа-абаза жәлар рынхарҭақәа рыхсаалеи, АААК аԥҵара аҭоурыхи уажәтәи аусуреи ирызку ашәҟәи рыла, иара убасгьы авикторина амҩаԥгареи, амилаҭтә чысқәеи рылагьы», – иҳәеит Ҭаниа.
Аҟәатәи аԥшаҳәала анеиааиреи «Ишьхатәылоу Аԥсныи»
Ҵыԥхтәи афестиваль аҟнеиԥш сынтәагьы асасцәа идырбан Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа. Афонд «Ишьхатәылоу Аԥсны» адиректор Ҭенгиз Ҭарба афестиваль «аԥсны» аҭааҩцәа ирзеиҭеиҳәеит ҳтәылаҿы имҩаԥысуа ашьхатә туризм атәы: трекинг, рафтинг, каньонинг, скитур, фрираид уҳәа. Апарк «Краснаиа пресниа» аллеиа хадаҟны ицәыргақәҵан Ҭенгиз Ҭарба ифотосахьақәа «Ашьхатәыла Аԥсны»
Аԥсны аӡбахә нагӡаны иузҳәома Аҟәатәи аԥшаҳәа асахьа аамырԥшӡакәа? Аиҿкааҩцәа Аҟәатәи аԥшаҳәа аармаҷны идыргылан, аԥсуа сахьаҭыхыҩцәа русумҭақәа рла ирҩычеит. Абри зегьы афестиваль ахаҿра гәылнаҭәааит.
«Шәымҭак азы сылаӷырӡқәа аахаҟәҟәылеит. Москва инхо аԥсуаа ҳзы ари ныҳәак иаҩызоуп. Ҳаԥсадгьыли ҳауацәеи ҳарцәыхароуп шаҳҳәоз, абас ахамҭа шьахә ҳазшәырхиеит. Иҭабуп идуӡӡаны», – лҳәеит афестиваль иаҭааз Елана Џьынџьуа.
Афестиваль аиҿкааҩцәа ахәыҷқәа ргәы арҿыхарагьы иазхәыцит. Ҷыдала дара рзы аус ауан ахәыҷтәы зона, аниматорцәеи арҿиаратә ҟазарҭақәеи рыла ибеиаз. Ахәыҷқәа аԥсуа милаҭтә хәмаррақәа рыхәмаруан, амыдаӷьцәа хәыҷқәа рыла ахәмаргақәа ҟарҵон, итрадициатәу аԥсуа хәмаргақәа рыҟаҵараҿы рхы ԥыршәон.
«Сара сан слыцны сааит. Зегь сгәаԥхеит даара: аинтерес аҵан, илахҿыхран, игәышьҭыхган. Зегь реи.ха сгәы иахәеит ахәмаргақәа рыҟаҵара», – лҳәеит Аԥсны ииз, уажәы Москва инхо, аа-шықәса зхыҵуа Малика Дарчам.
Аԥсуа культура афестиваль Москва аҩынтә раан имҩаԥысит. 2018 шықәсазы иара мҩаԥган цәыббра 30 рзы, Аԥсны Аиааиреи Ахьаԥшымреи рымш 25 шықәса ахыҵра иазкны. Усҟан, АААК афестиваль алахәра аихшьалақәа рыла, Аконгресс иалалеит 20-ҩык инареиҳаны алахәцәа ҿыцқәа.


АҞӘА, цәыббра 10– Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. ПЦР-тестқәа ахьарҭо аҭыԥ аадыртит Афон Ҿыцтәи ахәшәтәырҭаҿы ҳәа аанацҳауеит Агәабзиарахьчара аминистрра Facebook ахатәы даҟьаҿы.
Уажәшьҭарнахыс COVID-19 змоу ҳәа зхы зшьо ирылшоит арахь иааины анализқәа арҭарц.
ПЦР-тестқәа ахьарҭо аҭыԥ аартра далахәын аминистр Едуард Быҭәба.
"Едуард Быҭәба дымҩаԥигон ақалақь ахада Ҭемыр Оҭырба. Аминистри ахәшәтәырҭа анапхгареи аусутә зҵаарақәа ирылацәажәеит, ақалақь ауааԥсыра рзы амедицинатә цхыраара аиӷьтәразы ажәалагалақәа ирзыӡырҩит", - ҳәа аҳәоит атекст аҿы.
Зынӡа ареспубликаҿы аус руеит ПЦР-диагностика ахьымҩаԥырго жәа-ҭыԥк.
Очамчыреи Гагреи араионтә хәшәтәырҭақәа рҿы анализ рыдыркылоит, егьырҭ Аҟәатәи абактериологиатә лабораториахь инарышьҭуеит.
Аҟәа – аҿкчымазаратәи ахәыҷтәыи хәшәтәырҭақәа рҿы, Араион ҿыц аҟны, Очамчыра, Гагра, Тҟәарчал, Гәдоуҭа, Гәылрыԥшь араионтә хәышәтәырҭақәа рҿы, Гал СЕС ахыбраҿ, Афон Ҿыц ақалақьтә хәшәтәырҭаҿ.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


АҞӘА, нанҳәа 18 – Sputnik. Аҟәатәи аԥшаҳәаҿы хынтәтәи ауаҩшьразы аусӡбара иацҵан нанҳәа 17 азы ашаҳаҭцәа рҿахәҿыхрала.
Уаанӡатәи аӡбарҭа аилатәараан ишьақәыргылан зус рыӡбо Ерик Ҷкадуа иаб иашҭаҿы иӷьычыз амашьынақәа ҩба шырыԥшааз. Руак Ерик иаб игараж иҭагылан, аҩбатәи – уаҩ иитәым агараж аҿы иԥшаан.
Аӡбарҭа аилатәарахь инеит автомашьынақәа рыԥшәмацәа – Даҭа Басариа, Џьамал Цаава. Басариа иҳәеит имашьына анырӷьычыз амш азы иҭаацәеи иареи ақьафурҭа "Аиҭар" аҿы иштәаз. Аҩныҟа даныхынҳә, амашьына ашҭаҿы иширгылаз. Ашьыжь данааԥш, амашьына ыҟаӡамызт.
Даҭа Басариа иавтомашьына Лексус-470 ауха ацаԥха шаҿаз ихашҭны инижьит Араион ҿыц аҿы. Амашьына аԥшааразы азинхьчаратә усбарҭақәа рахь дмашшит, ихатәы мчала иԥшаарц далагеит. Амашьына шырыԥшааз азы азинхьчаратә усбарҭақәа рҟынтә адырра иоуит.
Џьамал Цаава имашьына Мерседес-210 2017 шықәса абҵарамзазы ирӷьычит Гагра араион ахатәыҩны ашҭаҟынтә.
"Ашҭаҿ амашьына сыргылеит. Ашәҟәқәеи ацаԥхеи амашьына иҭан. Ацәара сгәы иҭамызт, аха адиван сахьнықәиаз самхацәеит. Ашьыжь асааҭ 6 рзы Шәачаҟа сцар акәын. Санааԥш, амашьына ыҟаӡамызт", - ҳәа иҳәеит иара.
Даҭа Басариа иеиԥш иаргьы амилициа рахь дмашшит. Амашьына рӷьычит ҳәа иақәимҵеит, иҩызцәак аланеиааирц иргаз џьишьеит. Амашьына шырыԥшааз иаргьы азинхьчаҩцәа рҟынтә иаҳаит. Џьамал Цаава имашьына иҭиит, Басариа уажәыгьы имоуп.
Анаҩс аӡбаҩцәа рзыӡырҩит Цаавеи Басариеи рыҳәсақәа – Мариа Холодова, Кристина Стриевскаиа. Урҭ рхацәа ирҳәаз шьақәдырӷәӷәеит.
Анаҩс илазҵааит ашаҳаҭ Стелла Арӡынԥҳа, Даҭа Басариа ианхәа. Зус рыӡбои бареи шәеибадыруама ҳәа ианлазҵаа илҳәеит Ерик Чкадуа дшылдыруа.
Ашаҳаҭ Руслан Езыгәбаиа Ерик Чкадуа иҭаацәа дреиуоуп. Иҳәеит зус рыӡбо гәыла бзианы дшиԥхьаӡо. 2019 шықәса мшаԥымза абри амш азы иара агәылаԥҳәыс лымшираҿы дыҟан.
"Адәахьы ауаҟьанчаҟьан ҳаҳаит. Ҳдәылҵит. Амилициа, ауаа рацәа ыҟан. Аамҭа сызшәаҳәом. Хҩык амилициа срыманы ицеит. Ишаанӡа амилициа рҿы сыҟан", - иҳәеит иара.
Ахарадҵаратә ган ахаҭарнак дизҵааит иашьа Омар Езыгәбаиа дабаҟоу ҳәа.
"Уи игәамбзиара иахҟьаны Краснодар дыҟоуп", - иҳәеит Езыгәбаиа.
Аӡбарҭаҿы аҭагылазаашьа еибарххеит иҭахаз Шамба идукат Инга Габилаиаԥҳа Адгәыр Цкәуа данизҵаа ашьҭахь. Адукат Инга Габилаиаԥҳа ашаҳаҭ Руслан Езыгәбаиа дизҵааит ари ауаҩ дудыруама ҳәа. Иара иҳәеит дышиуоу, аха зус рыӡбоз рдукатцәа ари аус иаҵанакуам ҳәа иқәгылеит. Габилаиаԥҳа илҳәеит ишаҵанакуа. Аӡбаҩ азҵаара ықәимгеит, аха аганқәа ажәеимдара иалагеит.
Анаҩс аилатәара иацҵан. Иаԥхьан ашаҳаҭ Езыгәбаиа уаанӡа ииҳәахьаз – Иури Ҷкадуа агараж шааиртуаз шибаз, уа амашьына еиқәа шҭагылаз атәы. Аҿахә аҵаҟа анапынҵамҭа иара ишитәу дақәшаҳаҭхеит Езыгәбаиа.
Аха иҳәеит уи аҽны ибласаркьақәа ахьимамыз азы атекст дшамыԥхьаз.
Аӡбарҭа аилатәара нанҳәа 24 азы иацҵахоит.
2019 шықәса абҵара 22 асааҭ 14:43 рзы Аҟәатәи аресторан "Сан-Ремо" аҿаԥхьа асабрадақәа зҿаз хҩык ауаа ахысра иалагеит. Алхас Аҩӡбеи Асҭамыр Шамбеи рыԥсҭазаара иалҵит. Урҭ рынахысгьы, ԥхынҷкәын 3 азы ахәышәтәырҭаҿы лыԥсҭазаара далҵит ахәра зауз ахәынаҳаҩ Доминика Ақырҭааԥҳа. Даҽа ҩыџьа ахәрақәа роуит.
Апрокуратура хада адыррала, 2019 шықәса абҵара 22 азы акриминал алахәылацәа Асҭамыр Шамба, Алхас Аҩӡба, ақьафурҭа ахәынаҳаҩ Доминика Ақырҭааԥҳаи рышьреи Русҭам Шамбеи Шамил Аҩӡбеи рышьразы аҽазышәареи рхараҵоуп ацәгьоуцәа ргәыԥ аиҿкааҩцәа Ерик Ҷкадуеи, Беслан Бганбеи, агәыԥ алахәылацәа Даҭо Ахалаиеи, Демур Ахалаиеи, Аслан Блаббеи.
Иара убасгьы ацәгьоуцәа закәаншьаҭада абџьар ахархәареи, атәым мазара хықәкыла ааха аҭареи рзы ахара рхарарҵоит.
2019 шықәса ԥхынҷкәын 2 азы Апарламент аҿы абжьыҭира ашьҭахь рмаҵурақәа ирымххеит апрокурор хада Зураб Ачба, ихаҭыԥуаҩ Ешсоу Какалиа, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Гарри Аршба, ихаҭыԥуаҩ Казбек Кишмахов.


АҞӘА, нанҳәа 24 – Sputnik. Нанҳәа 23 инаркны баллонк агаз ахәԥса иартәоит зықь мааҭ ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит аилахәыра ахантәаҩы Рамаз Џьопуа.
Иара иажәақәа рыла, баллонк агаз амҩангареи егьырҭ ахарџьқәеи алаҵаны 1100 мааҭ итәон, аха иалыршахеит ахәԥса 1000 мааҭ рҿы аанкылара.
Џьопуа иҳәеит Аԥсны агаз ишақәгәыӷуаз аасҭа еиҳа ирласны инҵәеит ҳәа. Акурорттә сезон аан агаз еиҳа инырхуеит Аҟәа, Пицунда, Гагра.
"Аԥсныбылтәы" ахантәаҩы иҳәеит иара убасгьы агаз аагара апроблема шыҟоу аҳәааҿы атуристтә бум иахҟьаны. Х-вагонк раагаразы мызкы аԥшра анаҭаххо ыҟоуп.
Аԥсны аҭиратә хәыԥса Аминистрцәа реилазаара ақәҵарала ишьақәдыргылоит. Аминистрцәа реилазаара апресс-маҵзураҿы Sputnik иазеиҭарҳәеит баллонк ахә 1000 мааҭ иаԥсахоит ҳәа макьаназы ишрыдрымкылац.
Аԥсуа телехәаԥшра нанҳәа 19 азы аинтервиу аҭо, "Аԥсныбылтәы" аекономист хада Валери Антонов иҳәеит агаз ахә изацло аахәаратә хәыԥса тоннак азы 38 000 мааҭ аҟынтәи 58 662 рахь иахьхалаз шакәу.
Аԥснытәи аилахәыра агаз "Нефтегаз Сочи" иамнахәҳауеит. Уажәы аилахәырақәа рыбжьара 67 тонна агаз аахәаразы аилаӡара анапы аҵаҩуп. Убри аан алагалатә ахәԥсацҵазы ашәахтә макьана ишьақәыргылам.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


АҞӘА, нанҳәа 11 - Sputnik. Аԥсны АҶА аиқәырхаҩцәа Хьымса ахыҵырҭаҟынтә вертолиотла атуристцәа– ааха змаз аԥҳәыс лыԥҳаи лбааргеит ҳәа аанацҳауеит аусбарҭа асаит.
Ацхыраара лыҭатәхеит атуристка Анна Селезниова. Аиқәырхаҩцәа ишырзеиҭалҳәаз ала, амаршрут уадаҩын, агәыԥ аинструктор Валери Поповгьы амҩа абриаҟара ауадаҩра аҵоуп ҳәа дақәгәыӷуамызт.
Апресс-маҵзураҿы иазгәарҭеит АҶА ари амаршрут ишақәшаҳаҭмыз, аха аинструктор уи хамҵакәа агәыԥ зегьы ашәарҭара иҭаиргылеит ҳәа.
Селезниова лажәақәа рыла, рыфатә нҵәеит, шьҭахьҟа рыгьежьра амаршрутгьы ашәарҭарақәа алан.
"Хәҩык ицәгьамкәа азыҟаҵара рыман. Акыр ҳлыцәшәоит 50 шықәса ирҭысхьоу арҵаҩ лзы", - лҳәеит Селезниова.
Аусбарҭа аиқәырхаҩцәа агәыԥ егьырҭ атуристцәа ирныруеит иааиԥмырҟьаӡакәа, ишәарҭоу аҭагылазаашьа ҟалар рыцхраара иазыхиоуп.
АҶА анапхгаҩы ишиҳәаз ала, дара азакәанԥҵаратә аԥшьгамҭа аларгаларц ргәы иҭоуп – асеиԥш иҟоу агәыԥқәа рнапхгаҩцәеи алахәылацәеи рҟынтәи ирықәхарџьу аԥара архынҳәра алыршазарц азы.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


АҞӘА, нанҳәа 23 - Sputnik. Урыстәыла атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь аҳақьымцәа иахьазы ирыдыркылахьеит 42-ҩык COVID-19 рыманы ҳәа аанацҳауеит ААО апресс-маҵзура.
Ачымазцәа зегьы арахь иаагоуп ацхыраара ласы амашьынақәа рыла Аԥсны араионқәа рҟынтә.
Агоспиталь аҿы ашьҭаҵареи ахәшәтәреи рзы аӡбамҭа рыдыркылоит рынхарҭа ҭыԥ иаҵанакуа аҳақьым иақәшаҳаҭрала.
Агоспиталь аҿы имҩаԥыргоит ареспублика ақалақьтә лабараториақәа рҟынтәи инарго анализқәа ПЦР-диагностика.
Хымш рыҩнуҵҟа аус рыдуылан 100 нализк. Урҭ рҭакқәа зегьы шьҭахьҟа алабораториақәа рахь инарышьҭуеит атестҟаҵара арццакразы.
Урыстәыла атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь Аԥсныҟа иааит нанҳәа 18 рзы. Урыстәыла атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь гылоуп асасаирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы. Ачымазҩцәа рыдкылара иалагеит нанҳәа 19 инаркны.
Амобилтә хырхарҭарацәалатәи агоспиталь аҟны ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа 11, ачымазҩцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа, ПЦР-лабораториақәа.
Зынӡа иара 100 иара-ҭыԥ амоуп, аха ԥсыхәа амамкәа иҟалозар даҽа 50 ҭыԥ ацҵахар алшоит. 100 ҭыԥк рҟынтәи 46 ҭыԥ аҵәыҵәри ала еиқәыршәоуп.
2020 шықәса жьҭаара 20 инаркны 2021 шықәса хәажәкыра 1 азынӡа Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра Аԥсныҟа иаанашьҭыз хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь Аԥсны амедицинатә цхыраара ҟанаҵон.
Аԥсны иахьынӡаҟаз аамҭа иалагӡаны амбулатор-консультациатә цхыраара рыҭан х-нызқьи быжьшәҩык инареиҳаны Аԥсны ауааԥсыра, амбулатортә дкылара рзыҟаҵан 3,3 нызқьҩык, астационартә – 450-ҩык рҟынӡа.
Нанҳәа 21 азтәи адыррала аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 24310-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 19608-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 360-ҩык.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


Аԥсны анҭыҵ инхо аҳәынҭқарра атәылауаа (абазақәа, хатәгәаԥхарала еибашьуаз, арепатриантцәа) рҭаҩра азҵаарақәа ирызкыз аусутә еилацәажәара мҩаԥигеит Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба нанҳәа 10 рзы. Аҳәынҭқарра ахада инапынҵалеи абаза уаажәларра рхаҭарнакцәа рааԥхьаралеи ари азҵаара иазааҭгылан. Административтә ԥынгылақәа рырмаҷра хықәкыс иҟаҵаны, убасгьы ҳџьынџьуаа рҭоурыхтә ԥсадгьыли дареи рзинтә еимадара арӷәӷәареи рзы аилацәажәараҟны иахәаԥшын Аԥсны анҭыҵ инхо атәылауаа аҳәынҭқарраҟны еснагьтәи аҭаҩра рымазара азҵаара зинла иҭышәныртәалахарц.
"2016 шықәсазы аҳәынҭқарра ахада инапы зҵаиҩыз аусԥҟала, ас еиԥш аусқәа реиҿкаара ҳәаақәызҵо ашәҟәы аҟны иарбаӡам. Убри аҟынтә ицәырҵит азҵаарақәа абазақәа, хатәгәаԥхарала еибашьуаз роума, арепатриантцәа ашәҟәы рыҽҭагалараҟны ианааиуа азакәан шьаҭа амаӡам, ирызцәырнагоит ауадаҩрақәа. Аконституциаҟны ҳтәылауаа рзинқәа еиҟароуп, аха ари азҵаараҟны дара рҭагылазаашьа иаҳа иуадаҩуп. Иашам ҳәа азысыԥхьаӡоит ҳашьцәа ачынуаа рышәқәа иларгыланы азин рызҭо ашәҟәқәа рырҟаҵара, ари ҳәаақәҵатәуп", - иҳәеит Гәынба.
Иаҳа инарҭбааны аицәажәара шәаҳар шәылшоит аудиофаил аҟны.
"2015 шықәсазы аҷкәынцәа ҳаидгыланы ҳамчала хәыҷы-хәыҷ хаҿуп. Сынтәа раԥхьатәи ԥышәак аҳасабала аус аҳаруит. Аԥсыӡқәа хы-хкыкны рааӡара ҳаҿуп: акалмаҳа, ақьоуқьад (осетр), ахьыԥшшәы змоу аԥҟыш (карп). Акалмаҳааӡара хәыҷык иуадаҩуп, ахатәы кәамаҵамақәа амоуп. Ақьоуқьади аԥҟыши Урыстәылантәи макьана иааҳамгацт. Ԥышәарак аҳасабала аԥҟыш аԥсыӡԥшқақәа Гәдоуҭа (Оҭҳара) аԥсыӡнхамҩаҟынтәи иааҳгеит, аӡҭарчы иҭаҳҵеит, уи уиаҟара аџьабаа унарбом, ахала ахы ааӡоит", - иҳәеит Леԥсаиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара аудиофаил аҟны.
"Аҵараҵара аганахьала еиԥҟьарақәак ҳаман астудентцәеи ҳареи ҳусураҟны. Ҳаамҭазтәи атехнологиатә маҭәахәқәа ҳхы иархәаны адҵақәа раҳҭон. Даргьы ибзианы рхы аадырԥшит, ацәыргақәҵагьы ҟаҳҵеит, ҳдыргәырӷьеит аиашазы.
Арҿиараҿы акәзар, есымша аамҭа ҳацәмаҷуп, иааҳакәыршаны иҟоу аԥшӡара аш ахь аиагаразы. Бзиашәа аамҭа ҳаун, сҩызцәеи сареи ҳцаны аҭыԥ ԥшӡарақәа ҭаҳҵааит. Акы–ҩба убра (аонлаин-цәыргақәҵазы - азгә.) ицәырызгаз урҭ иреиуоуп. Сусумҭақәа аӡын азы иҟасҵаз роуп… Пыв ашьха ажәҩан, аеҵәақәа ҳрыҵаԥшуа абас зны ашара ҳаԥылеит.
Апандемиа лшарақәакгьы ҳнаҭеит, аха ачымазара иахҟьаны ҳҩызцәа иԥсызгьы ҟалеит, угәы еихьызшьуа ауп. Ауаҩы убраанӡа ихы неигеит, аԥсабара дазымхәыцуашәа, ишьҭахь инижьуа", - иҳәеит Габелиа.
Аицәажәара иаҳа инарҭбааны аудиофаил аҟны.
"Аиҟәгара – аҟазара" ахьӡуп аинформациатә маҵзура Sputnik, Аԥсны асахьаҭыхыҩцәа реидгылеи, Асахьаҭыхратә цәыргақәҵатә зал хадеи еицеиҿыркааз аонлаин-цәыргақәҵа. Уи иалахәуп 20-ҩык рҟынӡа аҟазацәа. Ацәыргақәҵа шәахәаԥшыр шәылшоит Sputnik асаит аҿы.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, нанҳәа 4 - Sputnik. Акриптофермақәа ҩба Очамчыра араион аҿы иаарԥшуп ҳәа аанацҳауеит АУН "Амшынеиқәафымцамч" апресс-маҵзура.
Ахыбрақәа рҟынтәи иқәгоуп 82 маининг-аппарат, афермақәа аркуп.
Ԥхынгәы 12 азы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусутә еилатәара мҩаԥигеит Аиҳабыра рхаҭарнакцәеи ақалақьқәеи араионқәеи рхадацәеи алархәны. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа амаинингқәа раарԥшразы аусура ацҵазарц адҵа ҟаиҵеит, иара убас араионқәа рхадацәа зегьы ргәырҽаниҵеит хаҭала аҭакԥхықәра шрыдло изакәанымкәа акриптовалиута аиуразы иҟоу аҭагылазаашьазы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


АҞӘА, ԥхынгәы 29 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 509-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 156-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит 60 шықәсеи, 82 шықәсеи, 89 шықәсеи, 67 шықәсеи зхыҵуаз ԥшьҩык аҳәса.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 170-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 45-ҩык, ибжьаратәуп - 27-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 44-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 15-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 23-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 44-ҩык, урҭ рахьтә 20-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 15-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, нанҳәа 9 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 522-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 120-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭаҿы ҩымш рыла ԥшьҩык ачымазцәа рыԥсҭазаара иалҵит, 62, 69, 71 шықәса зхыҵуа ахацәеи 68 шықәса зхыҵуа аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 163-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 32-ҩык, ибжьаратәуп - 51-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 43-ҩык, урҭ рахьтә 15-ҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 25-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 43-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 13-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


"Бжьаратәла ҩ-нызқьҩык инареиҳауп ахәыҷқәа хыԥхьаӡарала. Цәыбррамза 15 рзы урҭ рхыԥхьаӡара шьақәгылоит. Арзаҳал ишахәҭоу зегьы инаргаӡом азы еилкааны иҳамам. Ҳтәылаҿы 155 школ ыҟоуп, ҩ-школк хатәы школқәоуп, "Алашара" ашколи, "Альфеи". Ашколхәыҷқәа рхыԥхьаӡара 28 000 иреиҳауп. Арҵаҩцәа 4 000 рҟынӡа инаӡоит. Апандемиа аамҭазы аусура арҵаҩцәа рыбжьара рҟынтә мап ацәызкыз ыҟаӡам. Аха алаҵа агәыҩбара зызцәырнагаз ыҟоуп. Мчыла уи аӡәгьы иҳазидгалаӡом, ауаҩы хатәгәаԥхарала иҟаиҵароуп. Егьыс зегьы аҭаацәагьы, арҵаҩцәагьы иазыԥшын ашкол ахь ацара", - ҳәа еиҭалҳәеит Кәарҷелиаԥҳа.
Аурокқәа ҵыԥх еиԥшымкәа сынтәа есыҽны имҩаԥыргалоит. Хымԥада ирықәныҟәоит ашәарҭадаратә ԥҟаррақәа, ҳәа азгәалҭеит аиҿцәажәараҿы лара.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.
"2015 шықәсазы аҷкәынцәа ҳаидгыланы ҳамчала хәыҷы-хәыҷ хаҿуп. Сынтәа раԥхьатәи ԥышәак аҳасабала аус аҳаруит. Аԥсыӡқәа хы-хкыкны рааӡара ҳаҿуп: акалмаҳа, ақьоуқьад (осетр), ахьыԥшшәы змоу аԥҟыш (карп). Акалмаҳааӡара хәыҷык иуадаҩуп, ахатәы кәамаҵамақәа амоуп. Ақьоуқьади аԥҟыши Урыстәылантәи макьана иааҳамгацт. Ԥышәарак аҳасабала аԥҟыш аԥсыӡԥшқақәа Гәдоуҭа (Оҭҳара) аԥсыӡнхамҩаҟынтәи иааҳгеит, аӡҭарчы иҭаҳҵеит, уи уиаҟара аџьабаа унарбом, ахала ахы ааӡоит", - иҳәеит Леԥсаиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара аудиофаил аҟны.
"Аҵараҵара аганахьала еиԥҟьарақәак ҳаман астудентцәеи ҳареи ҳусураҟны. Ҳаамҭазтәи атехнологиатә маҭәахәқәа ҳхы иархәаны адҵақәа раҳҭон. Даргьы ибзианы рхы аадырԥшит, ацәыргақәҵагьы ҟаҳҵеит, ҳдыргәырӷьеит аиашазы.
Арҿиараҿы акәзар, есымша аамҭа ҳацәмаҷуп, иааҳакәыршаны иҟоу аԥшӡара аш ахь аиагаразы. Бзиашәа аамҭа ҳаун, сҩызцәеи сареи ҳцаны аҭыԥ ԥшӡарақәа ҭаҳҵааит. Акы–ҩба убра (аонлаин-цәыргақәҵазы - азгә.) ицәырызгаз урҭ иреиуоуп. Сусумҭақәа аӡын азы иҟасҵаз роуп… Пыв ашьха ажәҩан, аеҵәақәа ҳрыҵаԥшуа абас зны ашара ҳаԥылеит.
Апандемиа лшарақәакгьы ҳнаҭеит, аха ачымазара иахҟьаны ҳҩызцәа иԥсызгьы ҟалеит, угәы еихьызшьуа ауп. Ауаҩы убраанӡа ихы неигеит, аԥсабара дазымхәыцуашәа, ишьҭахь инижьуа", - иҳәеит Габелиа.
Аицәажәара иаҳа инарҭбааны аудиофаил аҟны.
"Аиҟәгара – аҟазара" ахьӡуп аинформациатә маҵзура Sputnik, Аԥсны асахьаҭыхыҩцәа реидгылеи, Асахьаҭыхратә цәыргақәҵатә зал хадеи еицеиҿыркааз аонлаин-цәыргақәҵа. Уи иалахәуп 20-ҩык рҟынӡа аҟазацәа. Ацәыргақәҵа шәахәаԥшыр шәылшоит Sputnik асаит аҿы.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥы 6 – Sputnik, Бадри Есиава. Бамборатәи абжьаратә школ ахәҭакахьала иадыркит мшаԥы 5 рзы аҵаҩцәеи арҵаҩцәеи ачымазара ахьрыдырбалаз азы, абри атәы Sputnik иазеиҭалҳәеит Гәдоуҭа араион ахадара аҵара аҟәша аиҳабы инапынҵақәа назыгӡо Светлана Аииԥҳа.
"Хҩык арҵаҩцәа чмазцәахеит. Руаӡәк лмоҭацәа ара аҵара рҵоит. Ачымазара рыламҵәарц азы 5 - 11 аклассқәа ауҳажьт. Аиҵбыратә классқәа ныҟәоит. Абри аҩыза аӡбра рыдыркылеит асанитартә маҵзуреи, Аҵара аминистрреи араион ахадареи рақәшаҳаҭрала", - лҳәеит лара.
Зынӡа Бамборатәи ашкол иҭоуп 650 ҵаҩы. Аҩныҟа иоушьҭу аҵаҩцәа дистанциала рҵараҵара иацырҵоит. Аинтернет ахьыҟам ақыҭақәа рҟынтәи 60-ҩык рҟынӡа ахәыҷқәа аҭел ала аҩныҟатәи адҵақәа рзынарышьҭуеит.
Араион аҿы иааидкыланы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа маншәалоуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13576-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13070-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 216-ҩык.


Гәдоуҭатәи аковидтә госпиталь аҟны ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит, 104-ҩык ҿыц ирыдбалоуп
© Sputnik / Евгений ОдиноковВ России разработан первый тест на выявление британского штамма COVID-19
© Sputnik / Евгений Одиноков/
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 23303-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 18906-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 336-ҩык.
АҞӘА, нанҳәа 11 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 429-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 104-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭаҿы ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит 80-80 шықәса зхыҵуаз аҳәса.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 156-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 26-ҩык, ибжьаратәуп - 47-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 41-ы, урҭ рахьтә 15-ҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 23-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 35-ҩык, урҭ рахьтә жәаҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 13-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла 112-ҩык COVID-19 рыхьит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит Аԥсны
© Sputnik / Илья ПиталевГоспиталь COVID-19 НМИЦ ССХ им. А. Н. Бакулева Минздрава РФ
© Sputnik / Илья Питалев/
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 27265-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 22318-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 411-ҩык.
АҞӘА, цәыббра 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 536-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 112-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз 1960 шықәсазы ииз аԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 45-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп фҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 66-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Лиудмила Скорик COVID-19 Аԥсны алаҟәра иалагеит ҳәа лҳәеит
12:10 21.09.2021 (ирҿыцуп: 12:18 21.09.2021)
16
© Sputnik / Виталий ТимкивТест-системы для диагностики нового коронавируса
© Sputnik / Виталий Тимкив/
Аԥсны COVID-19 азы аҭагылазаашьеи иара ацәырҵра ҿыцқәа раԥырҟәҟәаареи дрылацәажәеит аԥыза-министр иԥылараан асанитартә ҳақьым хада.
АҞӘА, цәыббра 21 - Sputnik. Аԥсны асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик аԥыза-министр Александр Анқәаб изеиҭалҳәеит акоронавирус азы ареспубликаҿ аҭагылазаашьа зеиԥшроу. Абри атәы аанацҳауеит аиҳабыра рсаит.
Лара лажәақәа рыла, ачымазара арбага аҵыхәтәантәи аамҭазы илаҟәит (ԥхынгәымза иаҿырԥшны) 221 % рыла ҳәа.
Аепидемиолог иазылыԥхьаӡоит уи алаҵаҟаҵареи аԥкыратә уснагӡатәқәеи ирыбзоуроуп ҳәа.
"Иахьа ачымазара маҷк илаҳашьҭит. Уи зыбзоуроу алаҵаҟаҵара, аԥкыратә уснагӡатәқәа, еиҳа ҭакԥхықәрала ахымҩаԥгара ауп", - лҳәеит Скорик.
Лара иазгәалҭеит асанитартә-епедемиологиатә маҵзура аусзуҩцәеи Агәабзиарахьчара аминистрреи аҵарашықәс ианалага инаркны ахәыҷқәа ачымазара шрыдырбало.
20 мш рыҩнуҵҟа COVID-19 рыдбалоуп 246-ҩык ахәыҷқәа. Убри аан 2020 шықәса абри аамҭахҵәахаз 452-ҩык чмазцәан.
Асанитартә маҵзура агәҽанҵара ҟанаҵоит ҭагалан-аӡын аамҭақәа рзы асезонтә ОРВИ, ОРЗ ралаҵәараан COVID-19 аламырҵәарагьы ахылаԥшра еиҳа ишырӷәӷәатәу.
"Ҽаамҭанык еиԥшымкәа ауааԥсыра еилыркаароуп амассатә уснагӡатәқәа рымҩаԥгара аҽацәхьакра шаҭаху", - лҳәеит Лиудмила Скорик.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, Аԥсны авирус рыдырбалахьеит 26828-ҩык, ргәы бзиахеит 22034-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 405-ҩык.


Ҩыџьа аҳәса рыԥсҭазаара иалҵит Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы
23:17 11.09.2021 (ирҿыцуп: 08:27 14.09.2021)
25
© Sputnik / Алексей МайшевЭкспресс-тестирование на COVID-19 в аэропорту Внуково
© Sputnik / Алексей Майшев/
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 26030-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 21780-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 393-ҩык.
АҞӘА, цәыббра 11 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 304-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 82-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аҟәа иҟоу урыстәылатәи амобилтә госпиталь аҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа аҳәса 1956 шықәсазы иизи, 1960 шықәсазы иизи.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 36-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 11-ҩык, ибжьаратәуп - 13-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 25-ҩык, урҭ рахьтә фҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 23-ҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 17-ҩык, урҭ рахьтә хәҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - жәҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 55-ҩык апациентцәа, ааҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.


Скорик еиҭалҳәеит алаҵа "Спутник Лайт" хәарҭарас иалоуи ҷыдарақәас иамоуи ртәы
11:00 15.08.2021 (ирҿыцуп: 12:22 18.08.2021)
© Foto / Пресс-служба НИИ эпидемиологии и микробиологии им. Н.Ф. Гамалеи"Спутник Лайт" вакцина от COVID-19
© Foto / Пресс-служба НИИ эпидемиологии и микробиологии им. Н.Ф. Гамалеи/
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 23554-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 19117-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 342-а.
АҞӘА, нанҳәа 15 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик арадио Sputnik аҟны илҳәеит алаҵа "Спутник Лайт" хәарҭарас иалоуи ҷыдарақәас иамоуи ртәы.
10 Нанҳәа, 17:10
"Сара даара сеигәырӷьоит, ҳреспублика еҭарагь алаҵа ахьаиуз. Уажәтәи алаҵа "Спутник Лайт" иаҳа алаҵшәа бзиоуп, згәабзиара уашәшәыроугьы ирыларҵар ҟалоит. Алаҵа ҟазҵаз хымз рышьҭахь ашьаҟны ацәеижь ахьынӡаҳараку гәеиҭароуп. Ус акәымкәан илаҟәызар усҟан алаҵа еиҭаҟаҵатәуп ҳәа азгәалҭеит аҳақьым.
Ҩ-хәҭак алаҵа "Спутник V" ҟазҵаз урҭ 42 мшы рышьҭахь шықәсык - шықәсыки бжаки ихьчоуп. Убри аан Скорик илҳәеит алаҵа шаҟа ирацәаҩны иҟарҵо ааҟара ҳажәлар хьчахоит ҳәа.
"Спутник V" амедицинатә ԥырхагақәак амазҭгьы "Спутник Лайт" зынӡа иамаӡам", - лҳәеит Аԥсны аҳақьым хада.
Аԥсны ачымазара зынӡа ицарц азын 70% ауааԥсыра алаҵа ҟарҵароуп. Убри аҟнытә Аԥсны аиҳабыреи агәабзиарахьчара аминистрреи 6500 лаҵа аҽҭагӡара ргәы иҭаӡамызт. Хымԥада алаҵа хәҭа-хәҭала иҳаулоит, ари иҵыхәтәантәиӡам убри аҟнытә араионқәа зегь рыҟны алаҵаҟаҵарҭатә ҭыԥқәа русура иацырҵоит", - лҳәеит Лиудмила Скорик.
Ахаан акоронавирус сыхьӡом ҳәа зхы зыԥхьаӡо ауаа, аԥхьашьеи аҩышьеи ззымдыруа роуп ҳәа рзылҳәеит.
12 Нанҳәа, 10:03
Иахьазын Аԥсны аҿкчымазара иахьабалак иҟоуп, уи моу ауаҩы иахьеиҿахырсҭамыз Ԥсҳәгьы изахьыз ыҟоуп. Убри аҟнытә алаҵа зегьы иҟарҵароуп. Макьана ачымазара аанкылахартә еиԥш алҵшәа ыҟаӡам алаҵа шыҟарҵогьы. Аԥсны ауааԥсыра 70% алаҵа ҟарҵар убысҟан ауп аҿкы ҳанаиааиуа.
Алаҵа ашьҭахь ичмазҩхаз зегьы, аҽкы иаҳа имарианы ирхыргоит изакәызаалак ицәгьоу ҳәа акагьы ахылымҿиаакәан", - ҳәа азгәалҭеит лара.
"Спутник Лайт" хә-нызқь лаҵа Аԥсныҟа иааган нанҳәа 6 азы, нанҳәа 10 инаркны Аԥсны ауааԥсыра алаҵа аиҭарзыҟаҵара иалагеит. Уаанӡа "Спутник V" алаҵа рзыҟарҵахьан 6500-ҩык.


Акоронавирус злаз даҽа ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит Аԥсны
23:29 21.09.2021 (ирҿыцуп: 23:36 21.09.2021)
34
© Sputnik / Илья ПиталевФедеральный клинический центр высоких медицинских технологий ФМБА в Химках
© Sputnik / Илья Питалев/
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 26931-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 22034-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 407-ҩык.
АҞӘА, цәыббра 22 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 433-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 103-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рзы Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы акоронавирус злаз ҩыџьа ачымазцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 71 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыси 70 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 47-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп жәаҩык, ибжьаратәуп - 29-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 32-ҩык, урҭ рахьтә жәаҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 7-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 12-ҩык, урҭ рахьтә ҩыџьа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 11-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 67-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Агәабзиарахьчара аминистрраҿ ашколхәыҷқәа рыбжьара авирус аҟазаара атәы иалацәажәеит
© Sputnik / Виталий ТимкивМассовая вакцинация от COVID-19 в России
© Sputnik / Виталий Тимкив/
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 26030-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 21780-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 391-ҩык.
АҞӘА, цәыббра 11 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Ашколхәыҷқәа рыбжьара COVID-19 аҟазаара иацло иубом ҳәа иҳәеит ареспублика агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба Аминитсрцәа реилазаара аилатәараҿы.
"Ҳареи ҳсанитар-епидемиологиатә маҵзурақәеи ари хылаԥшра аҳҭоит. Акызаҵәык аҭаацәа ҳрыҳәоит ахәыҷқәа ашкол ахь ианнаргои ианыргои рҽеизырымкларц", - ҳәа иҳәеит иара.
29 Нанҳәа, 09:35
13
Аминистр иара убасгьы иазгәеиҭеит Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҿы адизельтә генератор шаҭаху, аӡынтәи аамҭа азыԥхьагәаҭаны.
Едуард Быҭәба далацәажәеит Гәдоуҭатәи агоспиталь дшаҭааз, уа иҟоу акомпиутертә томограф аштаттә режим ала аус шауа.
Аԥыза-министр Александр Анқәаб иҳәеит иааиуа амчыбжь азы Акоординациатә штаб аилатәара мҩаԥысраны ишыҟоу, ишрылацәажәо араионқәа рыҟны аус зуа алабораториақәа русура, иара убасгьы ашколқәа рҿы аҭагылазаашьа. Ашколхәыҷқәа рыбжьара COVID-19 аҟазаара иацло иубом, иҳәеит аԥыза-министр.
Иара убас шәаԥхьар ҟалгоит:
- Апандемиатә ҭагылазаашьа иалацәажәеит Гәдоуҭа араион аҿы


АҞӘА, жәабран 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 260-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 20-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 49-ҩык, урҭ рахьтә 43-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 16-ҩык, ибжьаратәуп - 14-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 12-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит быжьҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 14-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12745-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12097-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 196-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Гагра араион ахадара COVID-19 змоу ауаа миллион мааҭ рҟынӡа ацхыраара рзыҟарҵеит
12:34 17.09.2021 (ирҿыцуп: 12:41 17.09.2021)
16
© Sputnik / Томас ТхайцукАдминистрация гагры
© Sputnik / Томас Тхайцук
Цәыббра 16 рызтәи адыррақәа рыла Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус злоу 18-ҩык ачымазцәа, урҭ рахьтә ҩыџьа рҭагылазаашьа уадаҩуп.
АҞӘА, цәыббра 17 – Sputnik, Бадри Есиава. Гагра араион ахадара COVID-19 змоу 250-ҩык ауаа миллион мааҭ рҟынӡа ацхыраара рзыҟарҵеит, ҳәа иҳәоит Гагра араион ахада ихаҭыԥуаҩ Алхас Барцыц.
"Гагра араион ахада Иури Ҳагәышь инапынҵала шықәсык аҩнуҵҟа акоронавирус зманы аҩны зҽызхәшәтәуа ҳусзуҩцәа ацхыраара рырҭоит ахәшәқәеи афатә-ажәтә аахәареи рҿы. Ҳара есыҽны аҭагылазаашьа ахылаԥшра аҳҭоит. COVID-19 азы атестқәа рҭак азы аинформациа ҳамоуп. Анаҩс урҭ аҭел ҳарзасны ацхыраара рыдаагалоит", - ҳәа иҳәеит иара.
Барцыц иажәақәа рыла ахәшәқәа, афатә раахәареи рызнагареи араион ахадара аҟынтәи авалантиорцәа имҩаԥыргоит. Ичмазаҩу рҟынтәи иҟоуп ацхыраара мап ацәызкуа, еиҳа ацхыраара зҭаху рахь ҳхьазырԥшуа.
4 Ԥхынҷкәын 2020, 09:28
14
"Зны-зынла араион ахада ма сара арҭ ахәшәқәа зҭаху ианрызнааго ыҟоуп. Аусуҩ аамҭа имоу имаму иахьырԥшны ҳаизыԥшӡом. Аамҭа змоу ари аус ҟаиҵоит", - иҳәеит иара.
Акоронавирус змоу рыцхырааразы аԥара араионтә биуџьет иалҵуеит. Барцыц иҳәеит агуманитартә программа ԥхьаҟагьы ишацҵахо.
Иара иазгәеиҭеит аҵыхәтәантәи мызки бжаки рыҩнуҵҟа ачымазара маҷк ишышьақәтәаз, аха ацәшәара шыҟоу аӡын аамҭазы еиҭах аҽышьҭнахуеит ҳәа. Цәыббра 16 азтәи адыррақәа рыла Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы ишьҭоуп 18-ҩык ачымазцәа, урҭ рахьтә ҩыџьа рҭагылазаашьа уадаҩуп.
"Аԥсҭазаара ишаҳнарбо ала акурорттә сезон ашьҭахь ачымазара аҽарҭбаауеит. Ҵыԥх ус иҟан. Убри азоуп ашәара зҳамоу", - ҳәа иҳәеит иара.
Ахада ихаҭыԥуаҩ иҳәеит акурорттә аамҭазы атуризм аусхк знапы алаку ачымазара ҟазшьақәа рхы ианадырбалогьы аҳақьымцәа рахь ианыдымҵаало шыҟоу. Ахыԥхьакра рҭахым аԥарарҳара иахәаԥшны.
Атуристцәа рыбжьарагьы еиуеиԥшым аҭагылазаашьақәа ҟалалоит. Барцыц ҿырԥштәны иааигеит ротавирустә инфекциа аҟазшьақәа рыманы ахәшәтәырҭахь ианнеило акоронавирус азы атест аҭара мап анацәыркуа, уи аҭахым ҳәа ианыршьо. Мчыла рыдгалара азин ыҟам.
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 26549-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 21820-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 397-ҩык.


Аԥсны акоронавирус зланы зыԥсҭазаара иалҵыз 340-ҩык рҟынӡа инаӡеит
21:52 12.08.2021 (ирҿыцуп: 17:39 13.08.2021)
© Sputnik / Томас ТхайцукГудаутская ЦРБ
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 23387-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 19026-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 340-ҩык.
АҞӘА, нанҳәа 12– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 392-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 84-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ԥшьҩык: 57 шықәсеи, 64 шықәсеи, 68 шықәсеи зхыҵуаз хҩык ахацәеи, 71 шықәса зхыҵуаз ԥҳәыски.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 152-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 36-ҩык, ибжьаратәуп - 52-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык, урҭ рахьтә 15-ҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 26-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 39-ҩык, урҭ рахьтә 12-ҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, лаҵара 26– Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны акоронавирустә ҭагылазаашьа уахылаԥшыртә иҟоуп ҳәа иҳәеит аҭыжьымҭа "Аргументы и Факты" аинтервиу аҭо.
"Ибзианы иаадыруеит акоронавирус закәу, аҿагыларазгьы иахәҭоу зегь ҟаҳҵоит. Уи азы иаԥҵоуп амедицинатә усҳәарҭақәа рҿы иахәҭоу аҭагылазаашьақәа. Урыстәылагьы абри аус аҿы ацхыраара ҟанаҵоит", - иҳәеит иара.
Ахада иажәақәа рыла, иазԥхьагәаҭоуп мызки бжаки рыҩнуҵҟа ф-нызқьҩык алаҵа рзыҟаҵара.
Акоронавирустә инфекциаҟынтәи алаҵа "Спутник V" Аԥсны ауаа ирыларҵо иалагеит лаҵара 12 рзы. 6500 доза алаҵа "Спутник V" Аԥсныҟа иааргеит мшаԥы 30 рзы. Алаҵа "Спутник V" Аԥсны ауаа ирыларҵо иалагеит лаҵара 12 рзы.
Лаҵара 25 рызтәи адыррақәа рыла Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15218-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 14430-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 230-ҩык.


Sputnik амчыбжь: аныҳәа, аԥшаҳәаҿы ахысра, аминистр аамҭала имаҵура иамхра
© SputnikSputnik амчыбжь: аныҳәа, аԥшаҳәаҿы ахысра, аминистр аамҭала имаҵура иамхра
© Sputnik
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны иазнархиеит есымчыбжьатәи ажәабжьқәа рцикл, цәыббра 27 инаркны жьҭаара 3 рҟынӡа имҩаԥысқәаз рахьынтә.
Амчыбжь аныҳәатә хҭысқәеи Аахыҵ Уаԥстәыла ахада Анатоли Бибилов иаареи реиԥш ахынҭаҩынҭарақәагьы рыла иҭәын. Аныҳәатә салиут амшынԥшаҳәаҿы ахысреи аисреи рыла еиҭакхеит.
Sputnik
Бибилов иаара
Аахыҵ Уаԥстәыла ахада Анатоли Бибилов Аԥсныҟа дааит цәыббра 27 азы. Аахыҵ Уаԥстәыла аделегациа Аԥсныҟа иааит ареспублика Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымшныҳәа азгәаҭара рҽаладырхәырц.
Аҳәааҿы асасцәа ирԥылеит Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба, Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба, Гагра араион ахада ихаҭыԥуаҩ Алхас Барцыц.
Амилаҭ маҭәа зшәыз аҿар Уаԥстәыла ахада идыргалеит ачашә, ашәыр, ҩыла иҭәыз аԥаҭхь. Анатоли Бибилов аныҳәаҿа шьҭыхуа аԥсуа жәлар ирзеиӷьеишьеит аманшәалара, аизҳазыӷьара. "Аиааира амшныҳәа ааиуеит. Анцәа иҳәааит ари адгьыл аҿы аиааирақәа рымацара ҟалаларц", - ҳәа иҳәеит иара аныҳәаҿа шьҭыхуа.
27 Цәыббра, 14:02
65
Анатоли Бибилов напхгара зиҭоз Аахыҵ Уаԥстәылатәи аделегациа ашәҭ шьыҵәрақәа шьҭарҵеит Гагра араион ахақәиҭтәраан иҭахаз, Ԥсахара ақыҭан ишьақәыргылоу ахатәгәаԥхаҩцәа ауаԥс еибашьцәа Џьамал Сиукаеви, Роберт Петров-Кокоеви, Ацамаз Маргиеви рбаҟа амҵан.
Цәыббра 30 аҽны Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи реиԥылара мҩаԥысит. Аслан Бжьаниа Анатоли Бибилов иҭабуп ҳәа иеиҳәеит Аԥсныҟа "Аԥсны жәлари Нхыҵ Кавкази рзы акрызҵазкуа ари амш азы" дахьааз.
Аганқәа агәаларшәагатә ҳамҭақәа еимырдеит. Бжьаниа Аахыҵ Уаԥстәыла ахада ҳамҭас ииҭеит дамасктәи аџыр иалху, акамбашь атәыҩа иалху ахәы змоу, хьтәы рахәыцла иҩычоу аԥсуа ҳәызба. Бибилов Аԥсны ахада иҭеит Аԥшьа Гьаргь иныхачаԥа.
Иара убри амш азы Аахыҵ Уаԥстәыла Атәылахьчара аминистр Ибрагим Гассеев 2008 шықәсазтәи ақырҭуа агрессиан иааирԥшыз игәымшәареи ифырхаҵареи рзы Аслан Бжьаниа ианеишьеит Агәымшәараз аорден.
Амилаҭтә ныҳәақәа
Цәыббра 27 1993 шықәсазы аԥсуа ар Аҟәа агәахьы инеит, асааҭ 15:30 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ "Аминистрцәа реилазаара" ахыбра иахадыргылеит.
30 Цәыббра, 21:50
84
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аҟәа ахақәиҭтәра Амш аҽны Аҟәа Ахьӡ-аԥша апарк аҿы игылоу Амемориал аҿаԥхьа ашәҭшьыҵәрақәа шьҭеиҵеит. Ацеремониа иалахәын атәыла аиҳабыра, атәыла аминистррақәеи аусбарҭақәеи рхаҭарнакцәа, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа, ауаажәларра.
Аԥсны Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы аԥҵоуижьҭеи 30 шықәса ҵит. 1991 шықәса цәыббра 27 аҽны Аԥсны АССР Иреиҳаӡоу асовет ахантәаҩы Владислав Арӡынба иқәҵарала иаԥҵан аҳазалхратә усбарҭа.
Абри амш азы Аԥсны Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилак аҿы рмаҵуратә уалԥшьа анагӡараан иҭахаз аусзуҩцәа рбаҟа аадыртит.
Иҭахаз рбаҟа авторс дамоуп – Руслан Габлиа.
Иара убри амш азы Аԥсны Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы аусзуҩцәа рҳамҭаҭара мҩаԥысит Аԥсны ахада Иусбарҭаҿы.
Аԥсны ахада иусдҵақәа рыла: изаамҭанытәиу ачын "аҳазалхратә усбарҭа аполковник", агәлаҵатә дырга, агәлаҵатә дырга "Аԥсны Аҳәынҭқарра зҽаԥсазтәыз аҳазалхҩы"ранашьан аусбарҭа аусзуҩцәа рыхәҭак.
Аԥшьашаҽны, Аԥсны иазгәарҭеит Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш 28 шықәса ахыҵра. Ареспублика иахьаҵанакуа еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа мҩаԥысит. Урҭ уаанӡатәи аамҭақәа раасҭа иркьаҿын иҟоу аковидтә ҭагылазаашьа иаҿырԥшны.
Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рхадацәа Аслан Бжьаниеи Анатоли Бибилови Аҟәа Ахьӡ-аԥша Апарк аҿы ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
- Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рхадацәа Владислав Арӡынба ибаҟаҿы ашәҭқәа шьҭарҵеит
Анаҩс шьаҿеиқәшәала имҩасит 500-ҩык инарзынаԥшуа Аԥсны Арбџьар мычқәеи Урыстәылатәи арратә базеи рыррамаҵзурауаа.
Аныҳәатә концертқәа мҩаԥгамызт аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инамаданы.
Мышкы уи аԥхьа Аслан Бжьаниа иқәҵарала 1992-1993 шықәсазтәи аибашьра аинвалидцәа Рфонд аветеранцәа амедал "Аиааиразы" ранашьара мҩаԥнагеит.
Аԥсны еибашьуаз арепатриантцәа рҟынтәи 30-ҩык ауадақәа раҭәашьахеит.
Ахысрақәеи аисреи
Аныҳәа архәашьит цәыббра 30 ауха иҟалаз аимак. Апарламент адепутат Гарри Кокаиеи Аӡҩыбжьа ақыҭантәи аибашьра аветеранцәеи ганкахьала, егьи аганахьала - Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбари инапаҵаҟа иҟаз ауааи рыбжьара.
Аԥсны Жәлар Реизара адепутат Гарри Кокаиа амшын аԥшаҳәаҿы тапанчала хәынтә аҳауахь дхысит, "иумҭа ашәарҭара шаҵыз дырны, аҵакыра ауаажәларратә ҭыԥны ишыҟоу хьаас имкыкәа, ацәгьоура хықәкыс иманы, ауаажәларратә ҭынчра еилеиганы" ҳәа аанацҳаит Аԥсны ААР апресс-маҵзура. Апресс-маҵзура иазгәанаҭеит амилициа аусзуҩцәа рганахьала Кокаиа имч ихы иаирхәит, абџьар рыҭара мап ацәикит. Уи ашьҭахь адепутати амилициа аусзуҩцәеи рыбжьара аимак ҟалеит. Ԥыҭрак ашьҭахь Кокаиа аҭыӡшәа ахьыҟалаз аҭыԥ аҟынтәи иҽиӡеит ҳәа.
3 Жьҭаара, 16:40
24
Аветеранцәа ишырҳәо ала, дара амилициаа ирыпҟеит. Аԥсны Апрокуратура хада аусҭҵаара мҩаԥнагоит абри аганахьала.
Цәыббра 30 ауха Апарламент адепутат Алмасхан Арӡынба Аԥсны ААР ахыбрахь днеины закәаншьаҭада имаз автомат "Калашников" ала ахысра ҭеиҵеит, анаҩсаҭыԥ аҟынтәи дыбналеит.
Жьҭаара 1 азы Аӡҩыбжьа ақыҭауаа Атәыла ахада иахь ааԥхьара ҟарҵеит Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, уи ихаҭыԥуааи ԥхьатәара ишьҭырц. Ақыҭа аихабыра, иара убас ааԥхьара ҟарҵеит Жәлар Реизараҿы - Атәыла ахадеи, апрокурор хадеи, АШәМ аиҳабы алархәны аилатәара мҩаԥыргарц, Дмитри Дбар иусзуҩцәеи иареи рхымҩаԥгашьа ахәшьара арҭарц.
Иаалырҟьаны еизгаз Аԥсны Жәлар Реизара адепутатцәа цәыббра 30 Аҟәа амшын аԥшаҳәаҿы аҭыԥ змаз аимак азы ақәҵара рыдрымкылеит.
Аилатәара иалахәын 21-ы адепутат, ҩыџьа ақәҵаразы рыбжьы арымҭеит, ҩыџьа рҽааныркылеит, 17 -ҩык ақәҵара иадгылеит. Ашәҟәы адкыларазы иаҭахын 18 бжьы.
Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбари адепутат Гарри Кокаиеи Аԥсуа телехәаԥшра аинтервиу анарҭоз ахҳәаа азыруит цәыббра 30 рзы Аҟәа аҭыԥ змаз ахҭыс. Дара ражәақәа акыр еицәыхароуп.
Цәыббра 30 рзы Аҟәа аԥшаҳәаҿы амилициааи аветеранцәеи рыбжьара иҟалаз аимак иалахәыз аветеранцәеи аветерантә еиҿкаара "Аруаа" анапхгареи, Абыргцәа рхеилак ахаҭарнакцәеи рпресс-конференциа мҩаԥысит АРСМИРА аҿы жьҭаара 3 рзы. 1992-1993 шш. рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа руаажәларратә еиҿкаара "Аруаа" аветеранцәа зегь рахь ааԥхьара ҟанаҵеит амчратә усбарҭақәа русзуҩцәа рхымҩаԥгашьазы агәынамӡара аадырԥшразы Апарламент аҿаԥхьа еизарц.
Ауаа Апарламент аҿаԥхьа еизарц ашәахьа, жьҭаара 4 асааҭ 11:00 рзы аҳәамҭа ҟаиҵеит аиҿкаара "Аруаа" анапхгаҩы Ҭемыр Гәлиа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Москва иусутә визит аанкыланы Аԥсныҟа дхынҳәит Аҟәа аԥшаҳәаҿы цәыббра 30 рзы аветеранцәеи, адепутати, амилициауааи рыбжьара иҟалаз аимак аҵыхәала. Бжьаниа Аԥсныҟа дхынҳәит жьҭаара 3 рзы шьыбжьон. Иара амчратә усбарҭақәеи, ахада Иусбарҭа анапхгареи, аиҳабыра рхаҭарнакцәеи алархәны иарку аилацәажәара мҩаԥигеит.
Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар атәыла ахада диҳәеит цәыббра 30 рзы Аҟәа аԥшаҳәаҿы иҟалаз ахҭыс аҭҵаара иахьынӡаҿу имаҵураҟынтә ихы дақәиҭитәырц Бжьаниа амчратә усбарҭақәа, аиҳабыра ахаҭарнакцәа, ахада иусбарҭа анапхгара алархәны имҩаԥигаз аилацәажәараан.
Дбар агәыӷра ааирԥшит ахҭыс иалахәыз адепутатцәагьы убасҵәҟьа рхы мҩаԥыргап ҳәа.
Бжьаниа Дмитри Дбар ашьаусҭҵаара цонаҵы ԥхьатәара ицара идикылеит, аамҭала уи инапынҵақәа рынагӡаҩыс дҟаиҵеит Руслан Ажьиба.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аиҳабыратә хыбрақәа жьҭаара 4 рзы ршәарҭадара рӷәӷәазарц адҵа ҟаиҵеит.
Акоронавирус ахҟьаԥҟьақәа
Аепидемиа ҵысыижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 27948-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәабзиара шьақәгылахьеит 22805-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 419-ҩык.
Цәыббра 29 азы арҵаҩцәеи аҵаҩцәеи рыбжьара ачымазара алаҵәара иахьалагаз инадҳәаланы, аепидемиологиатә цәаҳәа аиԥҟьаразы Н. Лакоба ихьӡ зху абжьаратә школ №10 цәыббра 29 инаркны жьҭаара 5 рҟынӡа иадыркит.
Асанитар-епидемиологиатә маҵзура ашколқәа рҿы COVID-19 аҟазаара ангәарҭоз иаарԥшхеит ари ашкол аҿы цәыббра 1-28 рыҩныҵҟа акоронавирустә инфекциа шрыхьыз быжьҩык арҵаҩцәа, 26-ҩык аҵаҩцәа, амедиаҳәшьа.
Цәыббра 25 раахыс еиуеиԥшым аклассқәа хԥа рҿы ԥшьҩык чмазцәахеит.
Атәанчахәқәа рыцҵақәа
Аԥсны Аминистрцәа реилазаара урыстәылатәи атәанчахәы змауа, ареспублика атәылауаа ркатегориақәак рзы атәанчахәытә шәарацҵақәа рымҩаԥгаразы ақәҵара аднакылеит.
2021 шықәса жьҭаарамза инаркны ашәарацҵақәа мҩаԥгахалоит.
2021 шықәса жьҭаара-ԥхынҷкәын ирылагӡаны ашәарацҵа иартәоит 13 миллиони 109 нызқь мааҭ.
Ашәарацҵа абарҭ акатегориақәа ирыҭахоит:
1000 мааҭ рыла еиҳаны ирызшәахалоит "Аԥсны Жәлар…", "Аԥсны зҽаԥсазтәыз…" ҳәа ахьӡқәа зыхҵои ашахтақәа рҿы аус зуази атәанчаҩцәа;
600 мааҭ ртәанчахәы иацны ирызшәалахоит аныҟәгаҩ дзыԥхаз аҭаацәарақәа (аусуралшара змам аҭаацәа алахәылацәа зегьы);
500 мааҭ аҟны ирызшәалахоит зықәрала атәанчахәы зауа, ашықәсрацәатә усуразы атәанчахәы зауа, I, II, III агәыԥқәа ирыҵаркуа аџьа аинвалидцәа;
250 мааҭ аҟны ирызшәахалоит зықәрала ма ахымхәарала асоциалтә тәанчахәы зауа.
Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аӡбаҩ лмаҵура аанлыжьит
Аԥсны аквалификациатә Коллегиа еицҿакрыла аӡбамҭа рыдыркылеит Манана Делԥҳа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ахантәаҩы иҭыԥ аҟынтә ԥхьатәара дцарц. Ԥхьатәара ацара иаанагоит Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ахантәаҩы изинмчрақәа рышьҭаҵара.
Манана Делԥҳа 2018 шықәсазы Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ахантәаҩыс Апарламент аҿы далхын, жәашықәса аҿҳәара лыманы.
Акурорттә усхк аҿы арекордқәа
2021 шықәсазы Урыстәылаа аиҳарак Аԥсны аԥсшьаразы иалырхуан аԥхынраз ҳәа аанацҳауеит РИА Новости ВЦИОМ ажәахәынҵа шьаҭас иганы.
28 Цәыббра, 12:37
14
Ареспублика атуристцәа рхыԥхьаӡарала ираԥнагеит Ҭырқәтәыла, Кипр, Ҟазахстан, Белоруссиа, Ермантәыла.
Убри аан Аԥсны ҩышықәсоуп ари асиаҿ аԥхьагылара амоижьҭеи. 2020 шықәсазы иреиӷьу ахәба ирылан: Аԥсны, Ҭырқәтәыла, Латвиа, Литва, Естониа.
Урыстәыла атуроператорцәа Рассоциациа адыррала, 2021 шықәса ҳааҭалазар Аԥсны иаҭааит 800 нызқьҩык рҟынӡа атуристцәа. 700 нызқьҩык аԥхынразы мышкы ҳәа иааз иреиуоуп.
Афырхыуаа реиндаҭлара
Аклуб "Афырхы" алахәылацәа ахыци ахәымпали рыла рхысразы аиндаҭлара мҩаԥысуеит аетнопарк "Аԥсны" аҿы Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымшныҳәа аҳаҭыр азы.
Аетнопарк "Аԥсны" аҵакыраҿы иҟоу ахысырҭаҿы имҩаԥысуаз аиндаҭлара иалахәын ахыцуаа рыклуб "Афырхы" алахәылацәа 20-ҩык рҟынӡа, иара убас абзиабаҩцәа.
29 Цәыббра, 20:55
18
Ахацәа еиндаҭлон ԥшь-дисциплинак рыла: 15 метра инаркны 75 метранӡа ахысра, "аԥсуа цәҟьара" ақәшәара, ахара ахысреи, "аԥсуа цәҟьара" 30 метра инахараны ақәшәареи.
Аҳәса-лахәылацәа рзы иҷыдоу адисциплина алагалан – ацәҟьаҟынтә 30 метра бжьаны ахысра.
Аицлабра аихшьаалақәа рыла актәи аҭыԥ ианашьахеит "Афырхы" анапхгаҩы" Адгәыр Какоба, аҩбатәи Елена Лабахәуа, ахԥатәи аҭыԥ никылеит 17 шықәса зхыҵуа Данил Қәышба.
75 метр аҟынтәи ацәҟьара ақәыршәаразы далкаахеит Вахтанг Ӷәынџьиа.
Аиндаҭлара иалахәыз аӡӷабцәа рыбжьара "ахьы" ланашьахеит Илона Кәыҵниаԥҳа, "араӡны" Амра Аџьынџьал, "аџьаз" - Елена Лабахәуа.
Ахысраҿы актәи аҭыԥ игеит Баҭал Џьапуа, итрадициатәу ахыци ахәымпали иара заҵәык иакәын изкыз. Арекорд шьақәиргылеит-210 метра. Аҩбатәи ахԥатәи аҭыԥ игеит Валери Берзениа.


Ҵабалаа рхылҵшьҭра ахьынхо Енегиоль иаҵанакуа Мезиҭ ақыҭа иалҵыз Нежьаҭ Аргəын даныҩеидас инаркны Аԥсныҟа дызлаара дашьҭан. Аха, убас еиԥш иҟалеит, ҳаԥсадгьыл амца шыра ианалагыла, ҳаӷацəа анақəла, Ҭырқəтəылантəи раԥхьаӡа зҽеидкыланы иааз ҳџьынџьуаа ргəыԥ далахəын. Убри нахыс иԥсадгьыл аҿы дынхеит, иԥсҭазаара иабдуцəа рыдгьыл аҿы имҩасуеит.
"Мезиҭ ақыҭаҿы сиит, уа сааӡеит. Аԥсны Ҵабал иҭыҵқəаз роуп сара схылҵшьҭра. Арантə ахҵəара зықəшəаз сабду иабду иоуп. Саб Ваасыф ихьӡын, сабду Аиваз ихьӡын, уи иаб Ҳасан, Ҳасан иаб Феҭқьери иоуп Аԥснынтə ихҵəаз. Сан Папбҳа Шьенаи, уи лан Қаҩԥҳан, Беҳие лыхьӡын, саб иан Махариаԥҳан Макбулиа лыхьӡын. Сара исгəалашəартə еиԥш сырхаанӡам, аха ибзианы издыруан сабду иаҳəшьцəа ҩыџьа", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра аветеран Нежьаҭ Аргəын иазгəеиҭеит, иабду иаҳəшьцəа еснагь Аԥсны аӡбахə ишалацəажəоз. Ахəыҷқəа рыхшыҩ иԥнаҟартə еиԥш, алакə ҟазшьа аҭаны ажəабжьқəа шырзеиҭарҳəоз. Еиҳарак ихаҟны иаанхаз "Гагра амҩа кны итəан..." - ҳəа лассы-лассы Гагра аӡбахə анырҳəалоз ауп.
"Ҳара аҭаацəараҿы ԥшьҩык аишьцəеи еҳəшьаки иҳазҳауан. Аибашьра анеилга, 1994 шықəса рзы сҭаацəа зегьы сыманы Аԥсныҟа сааит, саб рыцҳа ара идунеи иԥсахит, ара анышə дамадоуп. Сашьцəа ҩыџьа Гиунгори Ведаҭи ара инхоит, сашьеиҳаби саҳəшьеи Ҭырқəтəыла иҟоуп. Аԥсныҟа санаауазгьы аԥсышəала сцəажəон, избанзар схəыҷаахыс исаҳауаз аԥсуа бызшəа акəын", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Нежьаҭ Аргəын ҳаиҿцəажəараҟны дазааҭгылеит, Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра иалагеит ҳəа аниаҳа, раԥхьатəи амшқəа рзы Аԥсныҟа иаауаз арԥарцəа ргəыԥ даланы дшааз.
"Аибашьра иалагаанӡагьы Аԥсныҟа аара ҳгəы иҭан, аха шəымбои, ари ахҭыс ҳаԥсадгьыл ахь ҳаара арццакит. Аԥсны Афырхаҵа Баҳадыр Абаӷба, сара уҳəа гəыԥҩык аԥсуаа апаспортқəа ҟаҳҵахьан Урыстəыла аҭырқəа ифирмак ахь аусура ҳаауазшəа, нас уахьынтə арахь ҳабналаны ҳааразы. Абас гəҭахəыцрақəак шҳамаз ауп Аԥсны аибашьра ишалагазгьы. Аибашьра ианалагаз аҽны Аԥснынтə ашəаҳəаҩцəа ргəыԥ "ТОМ и Ф" Енегиоль аконцерт мҩаԥыргон: Одик Аџьынџьал, Анатоли Алҭеиба, Мизан Даӷəыз, Фаина Матуаԥҳа . Ҩба-хԥа ашəа аарҳəахьан еиԥш, адырра ҳарҭеит Аԥсны аибашьра ишалагаз", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Абасала, аԥсуа шəаҳəашьҭыбжьы иаԥсахит ажəабжь хлымӡаах, уи заҳаз зегьы рцəа иҭанарӡыӡааит. ԥшрак ҳəа ҟамҵакəа арԥарцəа Аԥсныҟа излаара амҩа иашьҭалеит.
"Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьраҿы иҭахақəаз Ведаҭ Кəаӡба, Баҳадыр Абаӷба, Зафер Аргəын, шықəсқəак раԥхьа зыԥсҭазаара иалҵыз Иџьааби Агрба, иахьа зԥсадгьыл аҿы инхо Рыдуан Агрба, Арда Аргəын уҳəа Енегиоль инхақəоз ҳааизан Адаԥазарҟа ҳааит. Уаҟа аҷкəынцəеи ҳареи ҳаибадырын, ҳааицəаажəан ԥшрак ҳəа ҟамҵакəа Аԥсныҟа ҳҿааҳхеит, 40-ҩык рҟынӡа ҳаицын", - иҳəеит аибашьра аветеран.
Аԥсуа гəаӷь зызҭаз, афырхаҵара зшьа-зда иалаз ҳаԥсуа еибашьцəа рыԥсадгьыл ахьчаразы рыԥсҭазаара еигӡомызт. Аԥсра абла иҭаԥшны ицон ԥхьаҟа, ԥхьаҟа ахақəиҭрамҩахь.
"Раԥхьа Гəдоуҭа асасааирҭа "Черноморец" аҿы ҳанхон. Аҭыԥантəи аԥсуаа акыр иҳахӡыӡаауан, "шəсасцəоуп" - ҳəа џьаргьы ҳрышьҭуамызт. Автомат макьана ишəаҳҭаӡом ҳəа анырҳəа, "ҳахьааз ҳцоит" - ҳҳəан, иҳамуит. Ашьҭахь аиҳабыра аазхəыцын, ааҩык раҟара автоматқəа ҳарҭеит. Ешыра ахахьы ҳаргеит раԥхьа, ҩымшҟа уа ҳанхеит, аха постқəа рахь ҳармышьҭӡеит. Ашьҭахь, аҳаирпланқəа анхыла, ахысра ианалага, ҳаԥык ҳҭарҵеит, аҳаԥы аҟынтəи Гəдоуҭаҟа ҳаиҭааит", - ҳəа азгəеиҭеит Нежьаҭ Аргəын.
Аибашьра амца шыра иалагылаз аибашьцəа дара дара еихӡыӡаауан. Ҭырқəтəылантəи иааз ҳашьцəа ракəзар, рыбла аҷыц еиԥш иреиҷаҳауан аҭыԥантəи аԥсуаа. Аха, зегь акоуп рыԥсадгьыл аҿаԥхьа руалԥшьа нарыгӡон, акы иааннакыломызт.
"Гəдоуҭа ҳаннеи убас еиԥш ҳаӡбеит, Шьандуан Ажəанба еиҳабыс дныҟаҵаны ҳхатə гəыԥк аԥаҳҵарц. Аиҿкааратə усқəа ҳшырҿыз Шамиль Басаеви ҳареи ҳаибадырит, нас уи игəыԥ ҳалалеит, раԥхьагьы аибашьра Гагрантə ҳалагеит ҳара", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Аибашьра иамоуп ахатə ԥҟарақəа, ирацəоуп угəы ҭызшьаауа ахҭысқəа, аԥсҭбарақəа зцу амшқəа, ус шаҟа хкы? Зыԥсадгьыл лабҿаба абара иазгəаҟуаз ҳџьынџьуаа ракəзар, зегь реиҳа ианыуадаҩыз аамҭа рықəшəеит, аха гəеицакрак ҟамҵакəа рашьцəа иарӷьажəҩаны ирывагылеит. Аиашьа ижəҩахыр аӷəӷəара рныԥшит аҭыԥантəи аԥсуаагьы.
"Бзыԥҭантəи иаакəыршаны Гагра ҳалалон, ацҳа ашьҭахь амандаринаҭрала ҳашцоз Аҳмеҭ ҳəа иҳацыз аибашьҩы дырхəит, уи дырхəаанӡа ҟабарда ҷкəынак дыҟан Ҭуран ихьӡын уигь дырхəит, даҽа ҷкəынакгьы Бурҳан Кьылба ҳəа , уигьы ахəра иоуит. Ахəцəа алганы идəықəаҳҵеит. Ҭемыр Жанаа (Шамиль инаҩс командаҟаҵаҩыс иара дҟарҵеит) уҳəа аҷкəынцəа ҳаицын. Аҳмеҭ Чачан ишьапқəа рыҩбагьы пулемиотла еихсны ирӷӷа икажьын, дзымныҟəо ашьа ицəцон. Рыдуан Агрбеи, сареи, Шамба ҷкəынаки дҳаманы ҳшаауаз, амҩагы ҳаздыруамызт, џьара ҳҭашəеит, Аҳмеҭ аԥсра даҿуп, "аӡы, аӡы"-иҳəозаап, ҳара иаҳзеилкаауам ииҳəо, ашабара даҿын... Асааҭ ҩба шыҟаз Гагра уахьналало убра ҳара ҳтəқəа ҳақəшəан, амашьынала Гəдоуҭаҟа ддəықəаҳҵеит, нас ҳара ҳаибашьратə мҩа иацаҳҵеит", - ихəыцрақəа ҳацеиҩишеит Нежьаҭ Аргəын.
Аибашьҩы дызлахəыз ахҭысқəа рацəоуп, урҭ зегьы реиҭаҳəара иара изы ԥсҭазаарак иаҩсуеит. Акыр ихьааигоит ивыршьааз иҩызцəа, Аԥсныҟа амҩа ианықəлоз ргəалаҟазаара зеиԥшраз ахааназгьы ихашҭуам, рхаҿсахьа лашақəа наунагӡа ибла ихгылоуп.
"Ҳаибашьцəа зегьы фырхацəоуп. Иҭахақəаз зегьы, иара убас зыԥсы ҭаны иҟоу рыбзоурала ҳаԥсадгьыл Аиааира агеит, ҳажəлар цəгьара уаҳа иақəумыршəан, иухамшҭуа ахҭысқəа ирықəшəахьеит ҳауаажəлар. Досу инапы злаку аусқəа иқəманшəалахааит, рыхшара рыла абзиара рбааит, амшын нырцə иҟоу аԥсуаа рыҩнгəакьахь Аԥсныҟа раара алыршахааит. Аԥсуа иитəу адгьыл Аԥсынроуп. Сара саӡəыкны сыԥсадгьыл аҿы саԥсуара ныҟəызгар сҭахуп. Ҳажəлар зегьы агəабзиареи агəамчи рзеиӷьасшьоит, ҳ-Аԥсынра ҳагымзааит!", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра аветеран, хҩык ахшара раб Нежьаҭ Аргəыни ҳаибашьцəеи рҿаԥхьа ҳхырхəоит, рџьабаазы ҭабуп ҳəа раҳҳəоит!


Амилициа аиубилеи аламҭалазтәи ахҭысқәа…
14:19 17.09.2021 (ирҿыцуп: 13:03 20.09.2021)
© Sputnik / Томас ТхайцукМашина ДПС
© Sputnik / Томас Тхайцук
Абҵарамзазы аԥсуа милициа шәышықәса ахыҵуеит, аха ари аиубилеитә рыцхә аламҭалазы иҟалеит амилициа аусзуҩ ихаҿра зырхәашьуа ахҭысқәа ҳәа агәаанагара лымоуп Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Ҳазҭоу ашықәс абҵарамзазы аԥсуа милициа 100 шықәса ахыҵуеит. Аиубилеи аламҭалазы, иҟалеит амилициа аусуҩ ихаҿра зырхәашьуа ахҭыс, уи раԥхьаӡа акәым ианыҟалазгьы ҳтәылаҿы аибашьра ашьҭахьтәи аамҭақәа рыхсаала ҳаныԥшыланы иаҳҳәозар.
Амилициа аиубилеи аламҭалазтәи ахҭысқәа…
Ҳтәылаҿы еиԥш, иахьакәзаалакгьы, амилициа зыҟоу ауаажәларра рзинқәа рыхьчара, иара убас, ацәгьоурақәа раԥырҟәҟәаара аус азы ауп. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга ашьҭахь, рашәара 18, 1996 шықәсазы раԥхьатәи Аԥсны ахада Владислав Арӡынба инапы аҵаиҩит "Амилициа азы азакәан", уаанӡа асовет аамҭазтәи азакәанқәа рыла еибаркын аԥсуа милициа аусура. Зыӡбахә сымоу азакәан, уамакгьы асоветтә аамҭазтәи иацәыхарам, уи аԥҵаразы усҟантәи адепутатцәа зқәыԥшылоз ажәытәтәи аԥҟарақәа ракәын. Азакәан ахаҭа аусушьа атәы ҳҳәозар, асовет аамҭазтәи алеишәа акыр иацәыхароушәа снарбоит, аибашьра ашьҭахьтәи амилициа аҟәшақәа русушьа ахҳәаа азызуазар.
16 Цәыббра, 10:10
Аибашьра анеилга, ҳара игәаҳҭо ҳалагеит абаандаҩцәа абахҭа иҭыҵны абналара шырзымариахаз, уи адагьы, иҟалалоит иара амилициа аусуҩцәа рганахьгьы анапышьҭыхрақәа аныҟало. Иахьа сызлацәажәарц исҭаху, аабыкьа Гагра араион амилициа аусуҩцәа рхамакәачра иазку ахҭыс ауп. Шамахамзар, амилциа аусуҩцәа рганахьала ашьауӷатә ус хацдыркуам, азинеилагарақәа ртәы ныҵыҩ-ааҵыҩны ишҳаҳауагьы. Уи зыхҟьо ааха зауа рзинқәа рыхьчара ианацәшәо, мамзаргьы аӡбарҭаҿы уи аҵыхәтәа иаша аиуеит ҳәа агәра ахьырымго акәзар ауеит.
Гагратәи ахҭыс ахь ҳгьежьуазар, амилициа аусуҩцәа ишакәым изызныҟәаз Урыстәыла атәылауаҩ ихаҭа иоуз ааха ранаижьырц игәы иахьҭам ауп хымԥада, иара Аԥсны азинхьчаратә усбарҭақәа рахь ашшыԥхьыӡ алеиҵеит. Ҳазҭоу амза 15 рзы иҳауит аофициалтә информациа "Гагра араион апрокуратура ашьаус хацнаркит Гагра араион ААР амазаратә цәгьоурақәа рыԥшаараз аҟәша аиҳабы, амилициа акапитан Багаҭелиа Х.В., Гагра араион ААР аоперативтә зинмчра змоу, амилициа алеитенант еиҵбы Аншба Т.Р., Гагра араион ААР ацуҭа милициа, амилициа алеитенант еиҵбы Џьалаӷониа Д.И. иара убасгьы зхаҭара шьақәыргылам Гагра араион ААР аусзуҩцәақәак рганахьала", - ҳәа. Ари ажәабжь аиҭаҳәара иԥкааны салагом, аха амилициа аусуҩцәа зыхдырҟьо - Санкт-Петербургынтәи ҳтәыла иаҭааз аԥсшьаҩы Артиом Русских иганахь анапышьҭыхра аҭыԥ ахьамаз, насгьы абџьар ахархәарала дыршәаны ирҭахыз идырҳәарц иахьалагаз ауп.
Абраҟа ҳара ҳазыгьежьроуп "Амилициа азы азакәан" 5- тәи аҳәҭаҷ. Уи ишаҳәо ала, "Амилица аусуҩцәа азин рымам ауаҩы иаҳаҭыр лазырҟәуа амчра ахархәара". Абар даҽазныкгьы иахьаҳбо, ақьаад иану ҳзакәанқәа ахархәара шрымам.
Апрокуратура хада иҳанаҭаз аинформациа ишаҳәо ала, Гагратәи амилициа Русских иаанкылара, иҿахәы иҿыхра аԥҟарақәа рҿы ишаарԥшу акәымкәа, рхы ишҭашәо ишымҩаԥыргаз. Зегь реиҳа иџьашьахәуп, абарҭқәа рыдагьы анаҩс Гагратәи амилициа аусуҩцәа атурист иганахь рхы иақәнадыргаз. Апрокуратура хада асит аҿы ҳаԥхьоит: "Русских Гагра араион иахьаҵанакуа уаҩ дахьыҟамыз ҭыԥк ахь дганы дрыпҟеит" ҳәа. Иагьзакәаным, иагьаԥсыуарам. Аӡәы, ҩыџьа хҩы данырыпҟо, насгьы, дара ауаа рҭынчра ахьчара знапы иану анракәу даара игәаӷьыуацәоу усуп.
Макьаназы еилкаам, атурист гәҩарас дызрымаз "анарктоиткатә маҭәашьарқәа ауаа рыларҵәара" азы идырбалаз, аха гәҩарас ирымоу иганахь, ахалахьырхәра азин шрымам рзымдыруазар акәхап, хыхь зыхьӡ арбоу амилициа аусуҩцәа. Иџьашьахәуп, амилициа аоперативтә ҟәша аусуҩцәа абарҭқәа рзы азин шрымам ахьырзымдыруа. Иаалырҟьаны абас ҟарҵарызма, мамзаргьы уи аҩыза аԥшаарақәа дара рыстиль акәу?! Ииашоуп, ари аус азы макьана аӡбарҭа аӡбамҭа аднакылароуп, уажәоуп ашьауӷатә ус анхацыркха, убри аҟынтә, ахара адҵара ҳара азин ҳамам. Ус акәзаргьы, амилициа аусуҩцәа абри аҩыза аус азы гәҩарас ианрымоу иҳанаҳәо рацәоуп.
Ҳазлацәажәо аус хацнаркит Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахатә шәарҭадаратә ҟәша имҩаԥнагаз аилкаарақәа рыла. Аԥсны амилициа азакәан актәи ахәҭаҷ аҿы иарбоуп "Аԥсны амилициа аҳәынҭқарратә усбарҭатә система иаҵанакуа, ауаа рыԥсҭазаара, рзинқәа, ргәабзиара ахьчара" уҳәа ҵҩа змам ауалԥшьақәа шрыду. Закан Нанба асовет аамҭазы, хықәкыла 80-тәи ашықәсқәа рзы аус иуан Гәдоуҭатәи ашьауӷатә-ԥшааратә ҟәша аиҳабыс. Иахьа амилициа аусуҩцәа рхымҩаԥгашьа иадҳәалоу ахҭысқәа рзы иҳәеит, усҟан ари аҩыза ахымҩаԥгашьа ҟалашьа шамамыз. Нанба урҭ аамҭақәа игәаларшәо исеиҳәеит: "Апрокуратура аусуҩцәа ҳашьклаԥшуан, аамҭалатәи аанкыларҭаҿы иҭакыз инеины дгәарҭон, ашәыта инызар, иҭырҵаауан", - ҳәа. Нанба иажәақәа рыла, ауаҩы ӷәӷәала дзыпҟаз, ма иԥсҭазаара далызхыз рганахь, иаразнак ашьауӷатә ус хацдыркуан. Амилициа аветран Нанба сиазҵааит, иахьатәи аамҭазы абас еиԥш иҟоу ахҭысқәа ахьыҟало азы игәаанагара иҳәарц. "Русушьа апрофессионализм ҳәа изышьҭоу иашьашәалам, машәыршәа инанагаз аус руеит", - иҳәеит уаанӡатәи амилициа аусуҩ Нанба.
Асовет аамҭаз еиԥш иахьагьы, амилициа аусуҩцәа русура хылаԥшра арҭоит апрокуратура аусуҩцәа, уи аарԥшуп амилициа азакәан 33-тәи ахәҭаҷ аҿы. Зыӡбахә ҳамоу аус аӡбарҭа аӡбамҭала гәҩарас иҟоу амилициа усуҩцәа рхара шьақәырӷәӷәахар абахҭа аҭатәара рықәшәар ауеит. Аԥсны апрокурор хада ицхырааҩ, аинформациатә хархәагақәеи апрокуратуреи реимадара иахагылоу Рада Сангәлиа лажәақәа рыла, иаҳҳәап, "уажәы ихацырку ашьауӷатә ус 228-тәи ахәҭаҷ, 3-тәи ахәҭа ала, ахара аус аҿы изықәԥҽуа иоур ауеит хәышықәса инаркны 10 рҟынӡа аҭакра".
Иазгәасҭарц сҭахуп, ари аус гәыԥҩык амилициа еиҿыркааз ишахыԥхьаӡалоу, убри аҟынтә, аӡбарҭаҿы уи анаарԥшха аус еиҳагьы аҽарӷәӷәар алшоит. Иџьбароуп аиашазы ахара зыдҵахо ирԥеиԥшу, аха ԥхынгәымза 11, 2019 шықәсазы Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахыбраҿы, ауаҩӷьычра далахәуп ҳәа гәҩарас ирымаз Анзор Ҭарба амилициа аусуҩцәа рхарала аахақәа иоуз ирыхҟьаны зыԥсҭазаара иалҵыз идҳәалоу ашьауӷатә ус шхыркәшахаз ҳаназхәыцуа агәыҩбарақәа ҳазцәырҵуеит уажәтәи аус шыҟалаша азы. Амилициа аусуҩцәа русбарҭа ахадара азызуа аминистрра ахыбраҿы, цәгьаԥсышьа иҭаны дшьын ауаҩы. Аекспертиза ишаҳәоз ала, ицәеижь ааха ӷәӷәа аман. Аус цон акыраамҭа, аха аӡбарҭаҿы Ҭарба дызшьыз рзышьақәмырӷәӷәеит. Ахара здырҵоз амилициа аусуҩцәа рхы иақәиҭыртәит, аус ҿыц аҭҵаарахьы инашьҭуп абҵара 10, 2020 шықәсазы. Шәазхәыц, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахыбраҿы уахынла иҟалаз ауаҩшьра аӡбарҭаҿы акгьы алымҵызар, уажә ҳазлацәажәо аус азы азинтә хьырхәра ҟало иҟамло аҳәара заҟа иуадаҩу.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


Аҭауад Қьалышьбеи Чачба, XVIII-тәи ашәышықәса анҵәамҭеи XIX-тәи ашәышықәса алагамҭеи рзы Аԥсны аҳра ныҟәызгоз – зыԥсҭазаара зегьы зыԥсадгьыл ахақәиҭра иазызкыз аԥсуа политикцәа дыруаӡәкын.
Асҭа Арӡынԥҳа
Иара иӡбахә рҳәоит Аԥсҳа Леуани, Нестор Лакобеи, Владислав Арӡынбеи рыхьӡқәа инарываргыланы. Аурыс император иоума, аҭырқәа сулҭан иоума – аӡәы иҳәатәы хаиҵо дыҟамызт, урҭ аҩыџьа рҟынтә аӡәгьы илымшеит инагӡаны Қьалышьбеи дара рахь ихьарԥшра. Иара иаамҭазы реиҳа ахыԥша змаз аҳәынҭқарқәа ируаӡәкыз аԥсуа ҭауад Қьалышьбеи Чачба (Шервашиӡе) XVIII-тәи XIX-тәи ашәышықәсақәа реилыҵымҭазы Аԥсны аҳра знапаҿы иҟаз, еснагь ижәлар ринтересқәа дрықәныҟәон, ҩ-империа дук дышрыбжьагылазгьы, ҟазарала ихатәы политика мҩаԥигон.
Қьалышьбеи игәазыҳәара
Аԥсҳа Леуан (иҳьыԥшымыз Аԥсуа аҳра иахагылаз – аред.), Аԥсны аҳ Қьалышьбеи, Асовет мчра раԥхьатәи ашықәсқәа раан Аԥсны иахагылаз Нестор Лакоба, Аԥсны Аҳәынҭқарра раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба… Арҭ аполитикцәа дара-дара ашәышықәсақәа рыбжьоуп, аха дара зегь еидызкыло гәаҳәарак ыҟоуп – урҭ рыԥшьҩыкгьы рыԥсҭазаара зегьы Аԥсны ахьыԥшымра иазыркит.
VIII-тәи ашәышықәсазы Аԥсҳа Леуан илшеит ихьыԥшым Аԥсуа аҳра ашьақәыргылара. Иԥсадгьыл ахьыԥшымра азаагара акәын Қьалышьбеигьы хықәкы хадас имаз. Ақырҭуа меншевикцәа рахцареи Асовет мчра аагареи дырзықәԥон Нестор Лакоба – иара ихаан уи иаанагоз Аԥсны аҳәынҭқарратә статус аиҭашьақәыргылара акәын. Ҳтәыла иҿыцӡоу аҭоурых аҟны ари ахьыԥшымра ацәаҳәа иациҵеит Владислав Арӡынба, уаанӡа иҳамхыз ахьыԥшымреи ахақәиҭреи рырхынҳәразы ажәлар реидкылара илшеит, аиааирагьы ҳзааигеит.
Зоура наӡаз, зыхцәы амца ацразшәа иаԥшьыз, знык уааиҿаԥшыр ахааназ угәалашәараҿы инхоз – абас Қьалышьбеи исахьа аадырԥшуан иара ихааныз ауаа, убри аан лымкаала иазгәарҭон Аԥсны аҳ даара дышҟәыӷаз, агызмалрагьы шилаз, иарбан усзаалак лассы ишиӡбоз. Даҽакала ҟалашьагьы амамызт: XVIII-XIX ашәышықәсақәа реилыҵымҭаз араҟа ҩ-ҳәынҭқарра дук ринтересқәа еиҿагылеит – Османтәи аимпериеи, Урыстәылатәи аимпериеи – убри аҭагылазаашьаҟны зхатәы политика амҩаԥгара зылшоз аҳәынҭқар даара акыр илазар акәын.
Аҳрахь анеира
Аԥсны иахагылараны иҟаз аҳ Қьалышьбеи ихәыҷреи иқәыԥшреи ашықәсқәа ирызкны иҟоу аинформациа маҷуп. Иаҳдыруеит, иқәыԥшра аамҭа Ҭырқәтәыла ишихигаз. Аха дшыхәыҷыз иҭаацәа дрыцны уахь дықәнагалоу (Қьалышьбеи иаб – аҳ Манучари уи иашьцәа Шьаруани Зураби XVIII-тәи ашәышықәса аҽеиҩшамҭазы Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа иахигеит асулҭан), мамзаргьы уаҟа атәым дгьыл аҿы диизу – иахьа уажәраанӡа цқьа еилкааны иҳамам. Ишакәхалакгьы, иахьазы иҵабыргны иаҳдыруеит Ҭырқәтәыла аҵара шиоуз, иара уа амсылман дингьы шидикылаз.
Чачаа рҭаацәараҟынтә зыԥсадгьыл ахь ахынҳәра зылшаз Қьалышьбеи уи иаб иашьа Зураби роуп. Ара ишааиз еиԥшҵәҟьа иаразнак ала аполитикатә цәгьаршрақәеи аҳра азықәԥареи рыгәҭаҵәҟьа иналаҳауеит. Чачаа ахганы иҟазижьҭеи даҽа ҭауад жәлак акыр рыҽдырӷәӷәеит – Ӡаԥшьаа – убри аҟнытә раԥхьаӡа иргыланы Зураб даалаган иашьа иԥа Қьалышьбеи аҭауад ҭыԥҳа Ӡаԥшьԥҳа Мариам ԥҳәысс дизааигеит, уи ашьҭахь иара Аԥсны аҳас дҟалоит, уи алагьы Чачаа рымчра еиҭаиргьежьуеит.
Аҭырқәцәа Чачаа ишрызныҟәаз дырны, Ӡаԥшьаа ицырхырааны, 1771 шықәсазы Зураб илшеит Аҟәа ақәгылара еиҿкааны аҭырқәа аруаа ралцара. (XV-тәи ашәышықәса инаркны аҭырқәцәа излауала Амшын Еиқәа аҿықәан рҽышьақәдырӷәӷәар рҭахын, убри аҟнытә амшын иаԥныз ақалақьқәа акакала иааныркылон. Раԥхьатәи аҭырқәа гарнизон Севастополис (иахьатәи Аҟәа) идыргылеит 1578 шықәсазы, 1724 шықәсазы араҟа абаа дыргылеит Сухум-кале ҳәа хьӡыс измаз, убри абаа-хырӷәӷәарҭоуп Зураб Чачба ирымихызгьы – аред.). Аха дук хара имгакәа аҭырқәцәа ҩаԥхьа ақалақь рнапахьы иааргеит, Зураб амчра имырхын, иашьа иԥа Қьалышьбеи Аԥсны аҳас дазхарҵеит.
Убас, XVIII-тәи ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа инадыркны Қьалышьбеи Чачба (Шервашиӡе) амчра инапаҿы иҟалан, ҩажәижәаба шықәса инеиԥынкыланы Аԥсны аҳас дыҟан.
Аруаа, афлот, анхацәа – зегь еидикылеит
Қьалышьбеи аҳас даныҟала азныказы даара ауадаҩрақәа иԥылеит: ҭауади-аамсҭеи уи имчра азхарҵарц аханатә ргәы иҭамызт. Аха аҳәынҭқар қәыԥш урҭ рҿаԥхьа дқьақьо, иахьыҟаз днеины драцәажәо даламгеит, уи ахаҭыԥан зхы иақәиҭыз анхацәа дрызнеит, урҭ рҩызара шьҭихит. Аԥсны жәлар злашьақәгылаз раӷьырак анхацәа цқьақәа ракәын. Урҭ рыбзоуралоуп Қьалышьбеи имчра иаҳагьы излаирӷәӷәаз, ана-ара ихәылҵҟьоз ақәгыларақәагьы ршьаҽра злаилшаз.
Анаҩс, Аԥсны аҳ иӷәӷәоу ар, нас аибашьыгатә флот аԥиҵоит. Уи аԥхьагьы, анаҩсгьы ҳтәыла абас иӷәӷәаз, бџьарла иеибыҭаз ар аманы иҟамлаӡацт. Иахаану иазгәарҭон, аибашьра ашәарҭара ҟалозар, Қьалышьбеи сааҭқәак рыла 25 нызқьҩык зхыԥхьаӡалаз, бџьарлеи џьаԥҳанылеи иеибыҭаз ар ықәиргылон ҳәа. Ар иалан артиллериеи аибашьыга ҽқәеи. Ишхәақәа ракәзар, 600 цыра ыҟан, уахгьы-ҽынгьы Баҭыми Анапеи рыбжьара амшын ихын, аӷа даауазар ҳәа ԥшыхәра руан.
Қьалышьбеи иаҳра раԥхьатәи аамҭақәа раан аҭырқәцәа арра-политикатә дгылара ирҭон, избан акәзар Аԥсны усҟан дара хылаԥшра азыруан. Арҭ аизыҟазаашьақәа ианрасакьаҳәымҭаз Қьалышьбеи 70 бзарбзан зықәгылаз аибашьыгатә ӷба ду Аҟәа иргылан, ҳамҭас асулҭан Селим III ииҭеит. Аха Аԥсуа ҳәынҭқарра инагӡаны ахы иақәиҭны, ихьыԥшымны аҟаҵара еснагь игәы иҭан Қьалышьбеи.
Ахьыԥшымра аагареи акәараҵаратә политикеи
XIX-тәи ашәышықәса алагамҭазы Урыстәылатәи Аимпериа еиҳа-еиҳа Кавказ аҽарӷәӷәо иалагоит. 1801 шықәсазы Қырҭтәыла мрагыларатәи ахәҭаҿы Қарҭли-Кахетиатәи аҳра аԥырхын. Аԥышәа змаз аполитик Қьалышьбеи еиликаауеит арегион аҟны иатәаумбар иҟамло амчра шааиз, убри аҟнытә Урыстәыла аҽазааигәатәразы раԥхьатәи ашьаҿақәа ҟаиҵоит. Аха Урыстәыла адларагьы дахыццакуамызт, уи иҭахын аурысқәа рыцхыраарала Ҭырқәтәылатәи амчра даҵыҵны, Аԥсны ахьыԥшымра азааигарц.
Иааџьоушьаратәы, арҭ игәҭакқәа хара имгакәа инаӡо иалагеит. 1806 шықәса ԥхынгәы 25 рзы аҭырқәа флот – аибашьыгатә ӷбақәа хԥеи, ажәҩатә шхәақәа аабеи – Аԥсны аҟәара иазааигәахеит Қьалышьбеи «ихшыҩ аагаразы», аха аҿагылара ӷәӷәа анроу игьежьны иахьынтәааз ицар акәхеит. Қьалышьбеи аҭырқәцәа рааира дазыԥшын, аҽазыҟаҵарагьы дахьӡеит: Аҟәатәи абаа аҿаԥхьа иргылеит зықьҩыла аруаа бџьарла еиқәных, ар шьақәгылан аԥсуааи адыгааи рыла.
Еицырдыруа аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩ Гьаргь Ӡиӡариа иазгәеиҭоит, «ари ахҭыс ду Қьалышьбеи ихьӡ иаҳагьы иҭнагеит, уи ашьҭахь ифырхаҵаратә хыԥша зынӡа иӷәӷәахеит» ҳәа.
Ииашаҵәҟьаны, ари ахҭыс ашьҭахь Қьалышьбеи шықәсык иназынаԥшуа ихатәы политика мҩаԥигон, Урыстәыла аганахьалагьы акыр дыхьшәашәахеит.
Қьалышьбеи агыруа ҭауадцәа Дадианааи
Қьалышьбеи мрагыларатәи игәылацәеи – Гыртәылеи Имеретиеи реизыҟазаашьақәагьы ус имарианы ишьақәгыломызт. Уаанӡа Аԥсуа аҳра иаҵанакуаз арҭ адгьылқәа, аамҭақәак рышьҭахь аҳра иалҵын, Османтәи Аимпериа анапаҵаҟа иҟалеит, XVIII-тәи ашәышықәса анҵәамҭазы урҭ изларылшоз ала Урыстәыла ацхыраара роурц иашьҭан, аҭырқәа имчра иаҵыҵырц азы.
Аԥсны аҳ ихатәы ԥҟарақәа рыла дыхәмаруан, мрагыларатәи игәылацәагьы рацәак ишаҭомызт, изныкымкәа рыдгьылқәа дрықәлахьан, ирхәҭақәа Имеретиа аҳҭнықалақь Қәҭешьынӡагьы инаӡахьан. Егры аӡиас арымарахьтәи аԥшаҳәаҿы (усҟан Егры аӡиас Гыртәыла иаҵанакуан) аӡиас ахьыҵыҵуаҵәҟьа игылаз абаа Анаклиа ааникылеит, 1802 шықәсазы Гыртәыла аҳ Григори Дадиани иԥа хәыҷы Леван дыҭҟәаны дигеит. 1804 шықәсазы Григори Дадиани иаалырҟьаны даныԥсы аамышьҭахь (уи иҳақьым – апап Николаи шаҳаҭра шиуыз ала, Григори Дадиани ашҳам иҭаны дылшьит иԥҳәыс Нина) Урыстәылеи Аԥсныи реизыҟазаашьақәа иаразнакала иԥхасҭахоит.
Иршьыз Гыртәыла аҳ иԥа уажәыгьы Қьалышьбеи иҟны дыҭҟәаны дтәан. Аурысқәа адҵа ҟарҵеит зыԥшра ҟамҵакәа Леван Дадиани доурыжьырц. Аха Қьалышьбеи иаҿаршәны мап аныик, арратә операциала аҭак ҟарҵеит. 1805 шықәса хәажәкырамзазы аурыс аинрал Рыкгоф Қьалышьбеи имихит Анаклиатәи абаа. Акыраамҭатәи аиҿцәажәарақәа рышьҭахь, аԥсуа аҳ Леван Дадиани дызтәыз дриҭеит, абаа изырхынҳәра ацкыс. Формалла Леван Дадиани Гыртәыла дахагылеит.
Талеирани иареи ирыбжьаз ашәҟәеимдара
Аурысқәеи аҭырқәцәеи реиҿагылара ибжьахаз Қьалышьбеи, иҭагылазаашьа шыуадаҩу еилкааны, аурысқәа рқәыӷәӷәара аҿаԥызҽшаз ацхыраара аԥшааразы Европаҟа дхьаԥшуа далагеит. Наполеон дызхагылаз Франциа аҟны адәныҟаполитикатә еимадарақәа рышьақәыргылара иҽазикит. Ахыҵхырҭақәа шьоукы рҟны иаҳәоит, аԥсуа аҳ Қьалышьбеи Франциа адәныҟатәи аусқәа рминистр Талеиран иахь ашәҟәқәа иҩуан, аҭакгьы иоуан ҳәа. Аха урҭ асалам шәҟәқәа акгьы еиқәымхаӡеит.
Игәы аартым ҳәа ахара идҵара
1806 шықәсазы ҩаԥхьа ихацыркхеит аурыс-аҭырқәа еибашьра, Амшын Еиқәа Кавказтәи аҿықә аҟны акәын аидысларақәа раӷьырак ахьымҩаԥысуазгьы. Аурысқәа аԥсуа аҳ рхы дадырхәарц рыӡбеит: 1807 шықәсазы Қьалышьбеи иабжьыргоит абаа Поти аҭырқәцәа рымхра. Аха иара уи ажәылара дацәхьаҵуеит, ааха ӷәӷәа соур ауеит ҳәа ҵаҵӷәыс иҟаҵаны.
Ари ашьҭахь Аԥсны аҳ аҽԥныҳәа дадыргеит, маӡала аҭырқәцәа дрыдгылазар ауеит ҳәа рыԥхьаӡеит, игәы ҳзаартым, Урыстәылаа ҩызарала даҳзыҟам ҳәа рыԥхьаӡеит.
«Қьалышьбеи адәахьала аурысцәа дырҩызоушәа ҟаиҵоит ауп», – ҳәа иҩуан аинрал Рыкгоф, аханатә Қьалышьбеи дызцәымӷыз. Иара убри амшала илшоз зегь ҟаиҵон Кавказ арегион аҿы иҟаз Урыстәылатәи ар рԥыза Гудович дигәамԥхарц азы.
Хара имгакәа Гудович ихаҭагьы Қьалышьбеи аҽԥныҳәа ииҭеит, усҟан иара ииҳәаз ажәақәа аҭоурых арҵага шәҟәқәа шамахамзар зегьы ирнылеит: «… <Шәара> аҭырқәцәа рабашьраҿы ҳархәҭақәа адгылара рышәымҭеит, насгьы агәҩарақәа ҳамоуп маӡала аҭырқәцәа шәрыцхраауеит ҳәа».
Ашәышықәсақәа рымаӡа
Ари аҭоурых уаҩ дыззыԥшымыз аҵыхәтәа аиуит: 1808 шықәса лаҵарамза 2 рзы иҟалаз бџьаршьҭыхлатәи ажәылараан Аԥсны аҳ Қьалышьбеи Аҟәатәи иаҳҭынраҿы ишьрала.
Ашьра шааҟалаз еиԥшҵәҟьа, Аԥсны ҩаԥхьа Амшын Еиқәа аҿықәан аҳратәра иазықәԥоз ҩ-ҳәынҭқаррак иреимакырҭахеит. Зны Аԥсны аҳас дҟалеит Қьалышьбеи иԥа еиҳабы Асланбеи, уи Османтәи аимпериа адгылара инаҭон. Аха аурыс ар Аҟәа анааныркыла ашьҭахь, Аԥсны аҳас ихьӡ ҳәан Сафарбеи – агыруа ҭауадцәа Дадианаа рымаҳә, зан д-Леиԥхаз, иан дынхаҩ ҭыԥҳан аҟнытә уаанӡа аҳрахь анеира азин змамыз.
Қьалышьбеи дызшьыз дарбан ҳәа аимак-аиҿак жәашықәсала еиқәтәомызт. Ҩышә шықәса инарзынаԥшуа ари ашьра Ҭырқәтәыла ара имҩаԥнагоз ацәгьаршрақәа ирыдырҳәалон, Асланбеи иоуп заб дызшьызгьы ҳәа ирыԥхьаӡон. Ҳаамҭазтәи аҭоурыхҭҵаараҿы ицәырҵит даҽа гипотезак: Қьалышьбеи иаԥыхра ззыфеидаз Кавказ иҟаз Урыстәылатәи адҵаҟаҵаҩцәеи агыруа ҭауадцәа Дадианааи ракәын ҳәа.
Ари атеориа автор – аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩ Станислав Лакоба, зегь акоуп, иазгәеиҭоит Қьалышьбеи дызԥырхагаз шырацәаз, убри аҟнытә аҭырқәцәагьы ари аус зынӡа ааигәарагьы иҟам ҳәа аҳәара гәаӷьыуацәоуп.
Қьалышьбеи иԥсы ахьынӡаҭаз Аԥсны ахақәиҭреи ахьыԥшымреи дырзықәԥон, ҳадгьыл аҟны зинтересқәа еиқәшәаз ҩ-империа дук рыбжьара ҟазарала дкәараҵо.
1808 шықәса нанҳәамза 12 рзы Сафарбеи аурыс император Александр I иахь «аҳәаратә пунктқәа» наишьҭуеит Аԥсны Урыстәыла иадларц азы. Абри аҳәара шьаҭас иҟаҵаны 1810 шықәса жәабран 17 рзы Александр I иҷыдоу аграмота ала дазхаиҵеит Гьаргь (Сафарбеи усҟан ақьырсианра идикылан, ихьӡ иԥсаххьан – аред.) «шьҭралатәи Аԥсны аҳас, Урыстәылатәи аимпериа иреиҳаӡоу ахылаԥшрала». Абас Аԥсны Урыстәылатәи аимпериа иалалеит.


Аиҿцәажәара мҩаԥигон Бадраҟ Аҩӡба.
- Иаҳзеиҭашәҳә акомпозитор Микаель Леон-иԥеи Пицундатәи ауахәамеи реибадырра атәы.
- Микаель Леон-иԥа есышықәса Пицунда иԥсы ишьон. Раԥхьаӡа акәны араҟоуп иахьиаҳаз усҟан зынӡа иқәыԥшыз Лиудмила Габриа-Галустиан лыбжьы. Уи инаҭаз анырра ашьапы анаркит ирҿиараҿы аетап ҿыц. Убасҟан, раԥхьаӡа акәны иҩит ауарӷан азы аконцерт "Кассандра". Угәы иаанагоит иара Аԥсны иаԥеиԥшыз атрагедиатә аамҭақәа адибалазар ҟалап ҳәа.
- Лассы-лассы даалозма акомпозитор Аԥсныҟа?
- Микаель Леон-иԥа дхәыҷаахыс Аҟәаҟа даалон. Иҭаацәа дааргон ԥсшьара ҳәа ианаауаз Қарҭынтәи. Қарҭоуп иара дахьиз, иахьизҳаз. Аҟәа дынхон Сато Григори-иԥҳа лҩыза бзиа, Нина. Микаель Леон-иԥеи уи лыҷкәын Гурами еиҩызцәа бзиақәан ихәыҷаахыс. Нас, аамҭақәа анцагьы, Аҟәа ҳаннеиуаз Гурам Шублаӡе иҩны ҳамнеикәа ҟаломызт.
Хынҩажәижәабатәи ашықәсқәа рзы акомпозиторцәа рҟазара Аҩны "Лиле" ҳаауа ҳалагеит. Еснагь номерк аҿакәын ҳахьаангылоз (аҩбатәи аетаж аҟны иҟаз аномер ԥшьба). Есышықәса ҩба-ҩба мзы ҳаауан. Уахь инеиуан Радион Константин-иԥа Шьчедрин, Маиа Михаил-иԥҳа Плисецкаиа. Радиони иареи еиҩызцәан, бзиа еицырбон аӡтәы спорт хкқәа. Зны, Микаель Леон-иԥа Каннтәи афестиваль аҟны даныҟаз, ԥыҭк уаангыл ҳәа иарҳәеит, аха иара мап икит. "Аҟәаҟа апутиовка сымоуп" иҳәеит. Ишәҟәы "Я просто живу" аҟны ирацәоуп Аҟәа иазку, уаа аамҭа шихигоз, амузыка шиҩуаз, ибара ҳәа инеиуаз рыӡбахә уҳәа ирацәоуп дызлацәажәо.
Микаель Леон-иԥа арҿиара аҩнаҟны зегь бзиа деицырбон. Ирацәаҩны аҩызцәа иман. Арҿиара аҩны амашьынарныҟәцаҩ Ашот ихәыҷгьы аӡы дӡааиххьан. Уи иара иаҳаҭыр азы Микаель ихьӡырҵеит.
Арҭ аамҭақәа, Аҟәатәи аԥхын мзы ҟәандақәа, урҭ иреицәамкәа иҟәандаз ҭагалантәи амзақәа, ҳара ҳаԥсҭазаараҿы иреиӷьӡақәәаз иреиуоуп. Ҳара еснагь ҳаауан арахь нанҳәамза абжара ианнеиуаз. Микаель Леон-иԥа жьҭаарамзанӡа даанхон.
- Аԥсны шәеицыҟазаара атәы шәаҳзалацәажәа.
— Микаель Леон-иԥа Аҟәоуп сара аӡы сҽахьысӡааирхыз.
Аҵыхәтәан ҳара Пицунда ҳаҟан жәабранмза 1992 шықәса рзы. Мчыбжьык ҳаҟан. Раԥхьаӡа акәны аӡынразы ҳааит. Микаель Леон-иԥеи Лиуда Габриеи акомпакт-диск ианырҵараны иҟаз апрограмма ду рҽазыҟарҵон.
Ҽынла, амра аныԥхоз иԥхарран. Аҷнышқәа афымцацәаҳәақәа ирықәтәаны амра рҽаҭаны рыҽдырԥхон. Ауахәамаҟны акыр ихьҭан. Хыхьтәи ацәамаҭәа шаҳшәызгьы ахьҭа ҳакуан. Лиуда иналыгӡон ауарӷан азы аконцерт "Чернобыль". Ауаа арахь екскурсиак аҳасабала шакәыз ишаауаз уазхәыцыр, иазыӡырҩуада угәахәрын. Урҭ рхахьгьы иааиуамызт автор асцена ашьҭахь ачаи-шы ала иҽыширԥхоз. Аконцертқәа уаҩы иџьеишьартә имҩаԥысуан. Ахәаԥшцәа гыланы рнапы еинырҟьон.
Аамҭа-аамҭала афымцалашара дырцәон. Ауарӷангьы аангылон. Ушьҭа алашара ҟалом ҳәа ҳгәы ианаанагоз ауахәама ҳандәылҵны еиҳагьы илашьцаз аҵх ҳналалон. Аҭынчра улымҳа ҵнахуан. Апальмақәа асы рықәноуны игылан.
Аҭынчра нанҳәамзанӡа иачҳаит. Еснагь еиԥш апутиовкақәа аахәан иҳаман аибашьра анҵысыз. Апутиовкақәа ҳархынҳәит. Абомбақәа зларыжьуаз Аҟәеи, ақалақь иахаԥыруаз аибашьыга верталиотқәеи ателевизор ала ианаабоз уа инхоз ҳҩызцәа, ҳдырцәа – тиотиа Маро, Надиа, арҿиара Аҩны адиректор Оҭари, абиблиотека аусзуҩы Марина, абаҳчааӡаҩ Бочана – зегь ҳгәалашәон. Ирыхьыз ҳаздырамызт, хьаас иҳаман. Лиуда Габриа Пицундантәи даннеи илҳәалон: "Уажәоуп ианеилыскаа "Кассандра" зызкыз. Иҳахьыз, иаҳԥеиԥшыз зегь еиҭанаҳәон" ҳәа.
- Избан Микаель Леон-иԥа ауарӷан азы амузыка аҩра дзалагаз?
— Иара еснагь иҩныҵҟа иҭыҩуаз абжьы амузыкахь ииагалар иҭахын. Иааит ауарӷан аамҭагьы. Иҩныҵҟа, игәаҵаҿы ауарӷан абжьы аниаҳауп аҩрагьы даналага. Абри ала иалагеит иҟазараҟны ихьшәаз аетап.
-Аурӷан музыка атәы ҳамҳәозар, заҟәа музыкатә рҿиамҭа Аԥсны иҩызеи Микаель Леон-иԥа?
— Аԥсны ииҩыз рацәаӡоуп. Еиҳаракгьы Аҟәа. Исҳәар ауеит ирҿиамҭақәа раӷьырак аброуп иахьиҩыз ҳәа — иинструменталтә концертқәа зегьы, аоперақәа ҩба, акино азы имузыкатә рҿиамҭақәа реиҳарак. Арҿиара ҩны "Лиле" аныҟамызгьы иара Аԥсныҟа даауан. Владимир Маиаковски иажәеинраалақәа ирылху ацикл иҩит Пицунда, 1959 шықәса рзы. Иаанхеит ичыбаҭаҵа нотатә шәҟәы. Уаҟа иҟоуп абри аҩыза анҵамҭа: "Амшын аҟәараҟны оумашәа аусура агәаҳәара ацуп, аха ухала уаныҟоу акалашәа зегь агәхьаагара рыҵоуп. Ишԥарыдыркыларишь Москва изҩыз ацикыл". "Изакәу сзымдыруа џьара ак сҭахуп. Иеилыскаар исҭаху — сҭынчхап». "Заҟа ирацәоузеи улаԥш здызымхало аҳәсақәа. Рылаԥшқәа акгьы рҳәаӡом. Иҟалап сара згәы ҿыӷьуа уаҩԥагьак сиеԥшзар. Аамҭа 6.30. ҟалахьеит. Хәылбыҽхоуп".
- 2015 шықәса цәыббрамзазы ауарӷан ҩынҩажәа шықәса ахыҵра иазкыз афестиаль аҟны Пицундатәи ауахәамаҿ шәыҟазаараан цәаныррақәас ишәызцәырҵи?
- Сара даара агәахәара снаҭеит еиҭах Аԥсныҟа саара. Иҭабуп ҳәа расҳәоит Лука Гаделиеи Марина Шамԥҳаи ауарӷан аиубилеи иазкыз афестиваль ахьеиҿыркааз. Аконцерт аҟны ауаа рацәан. Аҭагылазаашьа угәы архыҭ-хыҭуан. Иҟан издыруаз ауаагьы. Лука уаҩы ишимбац дыхәмаруан. Иара далахәын Микаель Таривердиев ихьӡ зху ауарӷанарҳәаҩцәа Жәларбжьаратәи рконкурс. Аԥхьахә "Вера, Надежда, Любовь" иара исҭеит. Иԥшӡаны ашәа лҳәон Кристина Ешԥҳа. Насыԥуа Аԥсны асеиԥш иҟоу аҟазацәа ахьыҟоу!
Сара сзы акраҵанакуеит еиҭах Пицунда аҟазаара. Аибашьра ашьҭахьгьы Аԥсныҟа ҳаахьан Микаели сареи. Арахь ааԥхьара ҳаиҭеит Владислав Арӡынба аинтервиу имызхырц иаауаз Андреи Караулов. Ҳара ҳаҟан Гәдоуҭа. Уаҟакәын Арӡынба ирезиденциа ахьыҟаз. Аҟәа ҳара уаҳа ҳамнеиит. Пицунда акәзаргьы зымҩа ҳаҩсит. Исгәалашәоит ԥхынгәы 25 рзы, Шәача, арҿиаратә Ҩны "Актиор" абарҵа дықәгыланы илаԥш Аԥсныҟа ирханы дшыԥшуаз Микаель. Абзиараз зҳәоз лаԥшын ари алаԥш. Ҵыхәтәантәи лаԥшын. Зны бзиа иибоз аҭыԥ лаԥшыла абзиараз ҳәа даԥырҵуан.


Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра алабораториақәа Очамчыреи Гагреи аусура ианалаго рҳәеит
© Sputnik / Владимир ПесняМосквичи с 16 июля могут бесплатно сдать тест на COVID-19
© Sputnik / Владимир Песня/
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 22642-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 18189-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 320-ҩык.
АҞӘА, нанҳәа 5 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. COVID-19 амазаара аҭҵааразы ПЦР-лабораториа Гагра аусура иазырхиоуп ҳәа иҳәеит Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба.
2 Нанҳәа, 18:53
21
"Гагратәи алабораториа аусура ишаалагалак Аҟәатәи абактериологиатә лабораториа еиҳа ахы иақәиҭхоит. Алабораториаз ауада аремонт азуын Гагра араион ахадара амчала. Ахархәагақәа аахәан ареспубликатә биуџьет аԥарақәа рыла", - иҳәеит иара.
Аминистр иазгәеиҭеит алабораториа 200 рҟынӡа биоматериал уахыки-ҽнаки рыла адкылара шалшо. Ԥхынгәы 22 аахыс алабораториа атест режим ала аусура мҩаԥнагон.
Уи адагьы Едуард Быҭәба иҳәеит ареспубликатә биуџьет COVID-19 аламырҵәара иазнархаз аԥарақәа рыхәҭак ала Очамчыра алабараториа шаартхо.
"Иахьазы Очамчыратәи алабараториа аперсонал Ареспубликатә санитар-бактериологиатә лабораториаҿы аԥышәа иахысуеит" - иҳәеит иара.
Алабораториа аусура иалагоит атехникатәии адокументациатәии ҟазшьа змоу азҵаарақәа рҭыԥ ишықәҵахалак, аперсонал шазыҟаҵахалак.