Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистр Инал Габлиа ажьырныҳәа 12 рҟынӡа аҵаратә усҳәарҭақәа рҿы аҵаратә процесс аанкыларазы адҵа ҭижьит Аԥсны ахада атәыла ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы иусдҵа шьаҭас иҟаҵаны. Адҵа инақәыршәаны ашколқәраҟынӡатәии абжьарапрофессионалтәи ҵараиурҭақәа налаҵаны аҵаратә процесс нкылахоит. Ашколқәеи аколлеџьқәеи рҟны аурокқәа рымҩаԥгара рабжьгоуп абарҭ аформақәа руак рыла: ишиашоу ицо аефир (нас иҭаҩны); заа иҭаҩу авидеоурокқәа; латәарадатәи асистема.
"Иаахҵәаны иуҳәозар иҳадыргало аҟынтә акгьы ҳзыманшәалаӡам. Ҳара ҳзы иманшәалоу итрадициатәу аурокқәа роуп. Иахьатәи аамҭазы ауадаҩрақәа, ахынҭаҩынҭарақәа рылҵразы, ахәыҷқәа ҵарада иаанымхарц, арҵаҩцәа, хымԥада, ирылшо зегь ҟарҵароуп. Ашколқәа аус руам, аха аҳәынҭқарра ауалафахәы ҳанаҭоит. Арҵаҩцәа изларылшо аус руеит, аха рыцҳарас иҟалаз, ақалақьтә школқәа уск руазаргьы, ақыҭатә школқәа рҟны ауадаҩрақәа рацәаны иҟоуп", - иҳәеит Џьынџьиа.
Шәазыӡырҩла арадио Sputnik Аԥсны аефир.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҟәа ақалақь ахадара есышықәса аицлабра рыларҳәоит адәқьанқәа, асасааирҭақәа, ахцәыҟаҵарҭақәа рыԥшәмацәа Ашықәсҿыцазтәи аныҳәамшқәа рзы рхыбрақәа арԥшӡаразы.
"…сгәы еихьнашьуеит асасааирҭақәа рҟны заанаҵы аҭыԥ аанкылара Аԥсны иахьԥсыҽу. Ашықәс ҿыц азы Европа, уҳәа егьырҭ атәылақәа рҟны заанаҵы аҭыԥқәа ныркылоит аныҳәамшқәа рзы. Дара рхатә программа рымоуп, убас идырԥшӡоит асасааирҭақәа, иара ақалақьгьы. Ҳара ҳҟны шамахамзар идырԥшӡаӡом, еиҿыркааӡом. Аԥсныҟа сцандаз, алакә еиԥш идырԥшӡоит ҳәа иҟаӡам ҳа ҳҟны. Асасааирҭахь атур уҭиирц азы афотосахьақәа, авидео ԥшӡа ыҟазароуп", - азгәалҭеит Боџьгәаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Аҿкычымазара иадҳәалаз аинформациатә усура, уи аҽазыҟаҵара, уи агәҽанызаара, аҳәынҭқарратә усбраҭақәа еиҿыркаауаз аусура зегьы аинформациала еиқәыршәатәын. Ачымазара ыҟоуп ҳәа ажурналистцәа аусурахь имнеиуа, рхы хьчара мацара иашьҭамызт. Дара рнапынҵақәа зегьы нарыгӡар акәын, уи иахылҿиаауаз ауадаҩрақәа ҳасаб рзуны. Ашықәс еихшьаало иазгәасҭарц сҭахуп, Аԥсны ажурналистцәа аус ахьыруазаалакгьы, аибашьра ашықәсқәа рзы ишыҟаз еиԥш, аидгылара ҟаҵаны, аицхыраара ҟаҵаны, ихадароу ахықәкы- ажәлар ирдырыц ирықәнагоу, аинформациа рызнагараҿы даара аџьабаа рбеит. Акырӡа аусбараҭақәа русура аанкылан, аха зда ԥсыхәа амам ҳәа еиқәырԥхьаӡо, урҭ рхыԥхьаӡараҿы аԥхьа игыламзар, рыгәҭаны игылан Аԥсны амассатә информациатә хархәагақәа", - еиҭеиҳәеит Ҳашыг.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ажьырныҳәа 13 - Sputnik. COVID-19 змоу апациентцәа рзы Аҟәа иаартыз Урыстәылатәи хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь Аԥсны Атәылахьчара аминистрра аҳәарала иҵегьы аусура иацнаҵоит ҳәа амаҵзура Аԥсныпресс иазеиҭеиҳәеит аминистр ихаҭыԥуаҩ Нодар Аҩӡба.
Аҩӡба иазгәеиҭеит амедусзуҩцәа Аԥсныҟа ишаашьҭыз 2021 шықәса ажьырныҳәа 18 рҟынӡа.
"Аха Аԥсны атәылахьчара аминистрра аҳәарала ркомандировка аҿҳәара иацҵахоит",- иҳәеит иара.
Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра амобилтә госпиталь ареспубликахь идәықәҵан жьҭаара 17 рзы акоронавирустә инфекциа змоу апациентцәа рыхәышәтәраҿы ацхыраара аҟаҵаразы.
Агоспиталь апансионат "Аиҭар" аҿы иаадыртит. Аԥхьатәи апациентцәа аднакылеит жьҭаара 20 рзы.
Амобилтә хырхарҭарацәалатә госпиталь адәынтәи медицинатә еиҿкаароуп, акоронавирустә инфекциа змоу апациентцәа рыхәышәтәра иазырхоуп.
Араҟа ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа, апациентцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа.
Агоспиталь 100 иара-ҭыԥк амоуп, аха иаҭаххар, 150-ҩык рҟынӡа акоронавирус змоу апациентцәа аднакылар алшоит.
АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аҳамҭа – ари ауаа рыҩнуҵҟатәи реизыҟазаашьа аазырԥшуа актуп. "Аҳамҭа" ақьабзтә ҵакыла уахәаԥшуазар, уи ауаҩы аԥсабара иаиҭо аҳамҭа аҵанакуеит, ахаҭабура аҳасабала – иаҳҳәап: "зқьы ааӡаны шәкы абна алаҵара". Ҳамҭас, ҭабурас иаанрыжьуеит иара убас, иԥшьоу ҭыԥк аҿы амаҭәарқәа (иаҳҳәап: ашәарыцацәа ашьха ианхыҵуа уи ашьапаҿы иаанрыжьуа ахҿа, аҳәа, ма даҽа бџьармаҭәак). Мамзаргьы аныҳәаҩ дандырныҳәо ихымԥадатәны аҳамҭа ирҭоит.
Аҳамҭа (маҭәарк) аӡәы даҽаӡәы иҭара аритуалтә ҵакы ныҟәнагоит, убри азын ихадароуп ҳамҭас иҟауҵо закәу, иуҭо амаҭәар ахаҭа аҵакы.
Аҳамҭақәа зегь раԥхьа игылоуп ачеиџьыка. "Ичеиџьыка инапы иқәыргылан диԥылеит" рҳәоит аԥсуаа, уи еиҳау аҳамҭа ыҟаӡам ауаҩы изы.
Ауаҩы идкылашьа зегьы иреиҳау малуп, убри аан ихадароу аишәа заҟа беиала ирхиоу акәым, аԥшәма ихаҭа ари акт иазыҟазаашьа ауп, уи иаанарԥшуеит иззынархоу ушизыҟоугьы.
Иалкаатәуп, ачеиџьыка шхадароу шааԥшуа аԥсуаа рныҳәаратә қьабзқәа рҿы. Иарбанзаалак аныҳәара акрыфара аритуал ацымкәа имҩаԥысуам, еснагь иныҳәо ауаҩы дзыхныҳәаз зегьы агьама дирбоит. Ари мацарагьы иунарбоит ачеиџьыка аҵакы аҳаракра, пату ақәҵара, амчра злоу адоуҳаратә функциа аҵаҵара.
Аҷкәын игәаԥхо аҭыԥҳа лзы, ма харантә иааз асас изы, иара убас "ухы аасҭа бзиа иубо ауаҩы изы" ҳәа шырҳәо еиԥш, аԥсуаа иалкааз ҳамҭаны иҟарҵон ашьабсҭа аԥсы шҭаз икны, аҽы, мамзаргьы иԥшӡаӡа иҟоу, хәыц еиқәаҵәа злам аџьма, зтәыҩақәа ыршаны иҟоу. Ашықәс ҿыц адырҩаҽны акәзар, "гәныҳәа" ҳәа изышьҭаз ақьабз амҩаԥгараан аиҵбацәа аиҳабацәа ҳамҭас ирырҭон ардәына, убри алагьы аҷқәынцәа реиҳабацәа рҿаԥхьа ирылоу рышәарыцаратә ҟазара аадырԥшуан, насгьы аиҳабы пату иқәҵара иасимволын.
Иҳәатәуп, ардәына ҳамҭас арԥыс игәаԥхаз аҭыԥҳа ишылзынаиҭиуаз. Амала аҭыԥҳа лзы уи дырԥшӡон: абаз аҿыҵакны, арасамахә иқәыртәашәа, аҵиаақәа ирылартәаны.
Иазгәаҭатәуп, иара убас асас аҩны дахьааиз игәаԥхаз, илаԥш зықәшәаз иарбан маҭәарзаалак иара ишитәхо, ҳамҭас иширҭо.
Иахьатәи ҳаамҭазгьы иуԥылоит зыԥсы ҭоу ашьтәа ҳамҭас аҟаҵара. Аиҳарак уи зыдҳәалоу ахәыҷы иира ауп. Ахәыҷы данилак, аӡӷаб лҭаацәа аҳамҭақәа иаарго раԥхьа игылоуп зыԥсы ҭоу аџьма шкәакәа, атәыҩақәа ырԥшӡаны иҟаҵаны.
Аҭыԥҳа аҳамҭа аҭакс иҟалҵон лнапала иқәҵаны иҟалҵаз ачабра, ампахьшьы. Напылаҟаҵара ақәҵараҿы уи иаалырԥшуан еиуеиԥшымыз асахьақәа, уи алагьы аӡӷаб лара лҟазарагьы цәырылгон. Ус еиԥш иҟаз аҭыԥҳацәа "аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит" ҳәа лзырҳәон.
Иахьатәи ҳаамҭазы аҳамҭа аҟаҵара ақьабзқәа инарҟәыҭханы зыда ҟалашьа амам акакәны иубарҭоуп. Аха убри аан аҳамҭа ззыҟауҵо игьама ақәшәара ауп иаҳа изышьклаԥшуа. Егьа ус шакәугьы, иахьагьы ҳамҭас иҟарҵо амаҭәар аҵакгьы азгәарҭоит.
Иаҳҳәап, аӡәы имшира ыҟазар, ачабра, ма ачхьарԥ ҳамҭас изыҟарҵом – ачабра алаӷырӡ иатәуп, ачхьарԥ - нарцәытәи адунеи ахь уиазго маҭәаруп ҳәа. Мамзаргьы аҷкәын ахьы ҳамҭас аӡӷаб илиҭозар, уи аҵакы шдуу, аҷкәын ихықәкы лнардыруеит аӡӷаб.
Аха ишыҟазаалакгьы, аҳамҭақәа иреиҳау ауаҩы иччаԥшь ауп, аамҭақәа зегьы раан уи ԥсахрада иаанхоит.


АҞӘА, нанҳәа 14 — Sputnik, Сырма Ашәԥҳа. 23 шықәса раԥхьа уажәааны, Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа инарыгӡеит руалԥшьа. Аӷацәа рҟынтәи ахы иақәиҭыртәит мраҭашәаратәи, мрагыларатәи афронтқәа рҟны ашьа зықәшуаз адгьыл. Иргеит Аиааира! Аха, ус имариамызт аибашьра амҩа анысра. Уи иацын хырԥашьа змамыз аԥсҭбарақәа. Аха, аԥсадгьыл хьчатәын. Ҳҭагылан ачҳареи агәаӷьреи зцыз аҽеидкылара аамҭа.
"Гагра анҭаҳарцәы, агәра ҳгеит Аиааира ҳара ишаҳгоз. Иарӷьажәҩаны иҳавагылан хатәгәаԥхарала иҳацеибашьуаз. Аиаша шәасҳәап, даара ҳгәамч дырӷәӷәон. Ҳажәҩахыр еибыҭаны, ҳаидгыланы ҳаԥсадгьыл ахьчараз иҳалшоз ҟаҳҵон. Иҳацәҭахаз маҷҩым. Анцәа иџьшьаны ҳаззықәԥоз алҵшәа аиуит", — игәалаиршәоит аибашьра аветеран, иахьа Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ Шамиль Аӡынба.
Аԥсны аҭоурых адаҟьақәа ихамшҭыхәу рыцхәны ианхалеит нанҳәа 14. Ари амш еиднакылеит нырцәи-аарцәи зегьы. Еигәныуеит, рҽеидыркылоит ҳаибашьцәа. Аибашьра адәаҿы имаҷым аибашьҩы дзықәшәо ахҭысқәа.
"Сара исгәалашәоит, аибашьра аамҭазы Ҭырқәтәылантәи иааз аҷкәынцәа абџьар ҳарҭаӡомызт. Ҷыдала иаҳзыҟан аҭыԥантәи аԥсуаа. Ак ҳахьыр ҳәа иҳахӡыӡаауан. Иҳалшоз ала ҳаԥсадгьыл ахьчара ҳазгылеит. Агәра ҳгон Аиааира ҳара ишаҳтәхоз. Аибашьра аамҭазы ҳшеидгылаз еиԥш, аҭынч ԥсҭазаара аҟны аиааирақәа ҳԥеиԥшзааит", — иҳәеит, аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа, аибашьра аветеран Сенер Гогәуа.
"Ҳара иаҳдыруан Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл шакәыз. Аибашьра ианалага жәамш ааҵуаны Ҭырқәтәылантәи сашьцәа срыдгыларазы сааит. Еицааз ҳахьтә, иҟоуп иҭахақәаз. Урҭ рыԥсадгьыл аҿы анышә иамоуп. Агәра ганы сыҟоуп рыԥсы шҭынчу", — дҳацәажәоит, иахьа зыԥсадгьыл аҿы инхо, аибашьра аветеран Рыдуан Агрба.
Заҟа иуадаҩузеи аибашьраҟны уҩыза данувыршьаауа. Аибашьҩы ихьаақәа ирхьаау, имчқәа ҩбазтәуа аӷа иҿаԥхьа-ашьоура. Доуҳала иӷәӷәоу, ахаҵара злоу аԥсуаа, уаҳа даҽакала рхы шԥамҩаԥыргоз, абџьар шьҭыхны Аԥсадгьыл ахьчарада. Уи уалԥшьан ирыдын.
"Ҳаԥсадгьыл аӡәгьы иаҳҭаӡом. Аӷа иҭыԥ дақәҳаршәоит. Аԥсны аԥсуа идгьыл ауп. Ҳаԥсаанӡа уи ҳахьчалоит. Иҭахаз ҳашьцәа рыԥсы ҭынчзааит", — иҳәоит Ҭырқәтәылантәи еибашьра иааз Неџьаҭ Аргәын.
Иҭахаз аибашьҩы иан лзы, шаҟа ихьааузеи аибашьра иацу ахҭысқәа ргәаларшәара. Урҭ рыҷкәынцәа рҳаҭгәынқәа ирықәҭәо рылаӷырӡ макьана имбаӡац.
"Арҭ амшқәа рзы ҳара хашҭра ҳазрықәым ҳаҷкәынцәа ирывагыланы еибашьуаз ҳџьынџьуаа, ҳашьцәа Нхыҵаа, егьырҭ амилаҭқәа иреиуоу, зхы иамеигӡакәа ҳзыхьчаз зегьы. Аибашьра анцоз аамҭазы дара иааныркылоз аҭыԥ даара иӷәӷәан ҳиааира агараҿы. Рхымҩаԥгара еснагь ҳахаҵгылоит, хашҭра ақәымзааит рыхьӡ лашақәа", — ҳәа азгәалҭеит зԥа аибашьраҿы иҭахаз, Аҟәа ақалақь анацәа рхеилак аиҳабы Гули Қьычԥҳа.
Аԥсҭазаара узынкылом, еснагь ԥхьаҟа ицоит. Иазхазааит аибашьра, инагӡахааит аҭынчра!
АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аҳамҭа – ари ауаа рыҩнуҵҟатәи реизыҟазаашьа аазырԥшуа актуп. "Аҳамҭа" ақьабзтә ҵакыла уахәаԥшуазар, уи ауаҩы аԥсабара иаиҭо аҳамҭа аҵанакуеит, ахаҭабура аҳасабала – иаҳҳәап: "зқьы ааӡаны шәкы абна алаҵара". Ҳамҭас, ҭабурас иаанрыжьуеит иара убас, иԥшьоу ҭыԥк аҿы амаҭәарқәа (иаҳҳәап: ашәарыцацәа ашьха ианхыҵуа уи ашьапаҿы иаанрыжьуа ахҿа, аҳәа, ма даҽа бџьармаҭәак). Мамзаргьы аныҳәаҩ дандырныҳәо ихымԥадатәны аҳамҭа ирҭоит.
Аҳамҭа (маҭәарк) аӡәы даҽаӡәы иҭара аритуалтә ҵакы ныҟәнагоит, убри азын ихадароуп ҳамҭас иҟауҵо закәу, иуҭо амаҭәар ахаҭа аҵакы.
Аҳамҭақәа зегь раԥхьа игылоуп ачеиџьыка. "Ичеиџьыка инапы иқәыргылан диԥылеит" рҳәоит аԥсуаа, уи еиҳау аҳамҭа ыҟаӡам ауаҩы изы.
Ауаҩы идкылашьа зегьы иреиҳау малуп, убри аан ихадароу аишәа заҟа беиала ирхиоу акәым, аԥшәма ихаҭа ари акт иазыҟазаашьа ауп, уи иаанарԥшуеит иззынархоу ушизыҟоугьы.
Иалкаатәуп, ачеиџьыка шхадароу шааԥшуа аԥсуаа рныҳәаратә қьабзқәа рҿы. Иарбанзаалак аныҳәара акрыфара аритуал ацымкәа имҩаԥысуам, еснагь иныҳәо ауаҩы дзыхныҳәаз зегьы агьама дирбоит. Ари мацарагьы иунарбоит ачеиџьыка аҵакы аҳаракра, пату ақәҵара, амчра злоу адоуҳаратә функциа аҵаҵара.
Аҷкәын игәаԥхо аҭыԥҳа лзы, ма харантә иааз асас изы, иара убас "ухы аасҭа бзиа иубо ауаҩы изы" ҳәа шырҳәо еиԥш, аԥсуаа иалкааз ҳамҭаны иҟарҵон ашьабсҭа аԥсы шҭаз икны, аҽы, мамзаргьы иԥшӡаӡа иҟоу, хәыц еиқәаҵәа злам аџьма, зтәыҩақәа ыршаны иҟоу. Ашықәс ҿыц адырҩаҽны акәзар, "гәныҳәа" ҳәа изышьҭаз ақьабз амҩаԥгараан аиҵбацәа аиҳабацәа ҳамҭас ирырҭон ардәына, убри алагьы аҷқәынцәа реиҳабацәа рҿаԥхьа ирылоу рышәарыцаратә ҟазара аадырԥшуан, насгьы аиҳабы пату иқәҵара иасимволын.
Иҳәатәуп, ардәына ҳамҭас арԥыс игәаԥхаз аҭыԥҳа ишылзынаиҭиуаз. Амала аҭыԥҳа лзы уи дырԥшӡон: абаз аҿыҵакны, арасамахә иқәыртәашәа, аҵиаақәа ирылартәаны.
Иазгәаҭатәуп, иара убас асас аҩны дахьааиз игәаԥхаз, илаԥш зықәшәаз иарбан маҭәарзаалак иара ишитәхо, ҳамҭас иширҭо.
Иахьатәи ҳаамҭазгьы иуԥылоит зыԥсы ҭоу ашьтәа ҳамҭас аҟаҵара. Аиҳарак уи зыдҳәалоу ахәыҷы иира ауп. Ахәыҷы данилак, аӡӷаб лҭаацәа аҳамҭақәа иаарго раԥхьа игылоуп зыԥсы ҭоу аџьма шкәакәа, атәыҩақәа ырԥшӡаны иҟаҵаны.
Аҭыԥҳа аҳамҭа аҭакс иҟалҵон лнапала иқәҵаны иҟалҵаз ачабра, ампахьшьы. Напылаҟаҵара ақәҵараҿы уи иаалырԥшуан еиуеиԥшымыз асахьақәа, уи алагьы аӡӷаб лара лҟазарагьы цәырылгон. Ус еиԥш иҟаз аҭыԥҳацәа "аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит" ҳәа лзырҳәон.
Иахьатәи ҳаамҭазы аҳамҭа аҟаҵара ақьабзқәа инарҟәыҭханы зыда ҟалашьа амам акакәны иубарҭоуп. Аха убри аан аҳамҭа ззыҟауҵо игьама ақәшәара ауп иаҳа изышьклаԥшуа. Егьа ус шакәугьы, иахьагьы ҳамҭас иҟарҵо амаҭәар аҵакгьы азгәарҭоит.
Иаҳҳәап, аӡәы имшира ыҟазар, ачабра, ма ачхьарԥ ҳамҭас изыҟарҵом – ачабра алаӷырӡ иатәуп, ачхьарԥ - нарцәытәи адунеи ахь уиазго маҭәаруп ҳәа. Мамзаргьы аҷкәын ахьы ҳамҭас аӡӷаб илиҭозар, уи аҵакы шдуу, аҷкәын ихықәкы лнардыруеит аӡӷаб.
Аха ишыҟазаалакгьы, аҳамҭақәа иреиҳау ауаҩы иччаԥшь ауп, аамҭақәа зегьы раан уи ԥсахрада иаанхоит.


АҞӘА, жьҭаара 18 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны Асанитар-епидемиологиатә маҵзура уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 аҭҵааразы иҟанаҵо атестқәа рхыԥхьаӡара иацнаҵеит ҳәа Sputnik иазеиҭалҳәеит атәыла асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик.
Уаанӡа уахыки-ҽнаки рыла Аҟәа иҟоу абактериологиатә лабораториаҿы ҩышә раҟара атестқәа ҭырҵаауан, уажәшьҭа ԥшьышә рҟынӡа лҳәеит лара.
"Уи зыбзоуроу ҿыц иаахәаны абактериологиатә лабораториаҿы ишьақәыргылаз амаругақәа роуп. Иара убас алабораториазы аҵара здырҵаз аусзуҩцәа даҽа жәҩык аусура иахьалагаз ауп. Ари аҩыза аусура даара ицәгьоуп, иҷыдоу ашәҵатәқәа рышәҵаны акыр аамҭа ирызхгаӡом азы, рҽеиҭныԥсахланы рнапынҵақәа ҟарҵоит", - ҳәа азгәалҭеит Скорик.
Лара иара убасгьы иазгәалҭеит ҽнак алы атәыла аҩнуҵҟа атестҟаҵаразы иадҵаало ауаа шырацәоу.
"Ҽнак ала 700 цыра анаҳзаарго ыҟоуп. Аха акы аауласцыԥхьаӡа, ушоура халацыԥхьаӡа атестқәа аҭара аҭахым. Раԥхьа аҳақьым уидҵааланы уҽиурбароуп, шәшоура зхалаз еилышәкаароуп, шәхаԥыц ахьшәыхьуа акәзаргьы ҟалоит, акоронавирус азы акәымкәа. Атестқәа раҭаразы ауаа абри аҟара агәаран иахьықәгылоу иашам, атестқәа раԥхьа иргыланы иззыҟаҵатәу зықәрахь инеихьоу, згәабзиара уашәшәыроу ауаа роуп", - ҳәа азгәалҭеит Лиудмила Скорик.
Атәыла асанитартә ҳақьым хада иара убас адырра ҟалҵеит абаклабораториазы асанитари адезинфектори ишрышьҭоу.
"Изҭаху аӡәыр дыҟазар, ҳара иҳадҵаалааит, аусуразы аҭагылазаашьа бзиақәа аԥҵоуп, ҳусзуҩцәа аҳәынҭқарра ауалафахә бзиа ашәоит - Агәабзиарахьчара аминистрра аганахьала ауалафахәы ахыхь аԥара роуеит ишәарҭоу аинфекциа иаҿагыланы аус ахьыруа азы", - ҳәа инаҵылшьит лара.
Апандемиа аалагеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа 2796-ҩык акоронавирус рыхьхьеит. Ргәы бзиахеит 1187-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 27-ҩык.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Бадраҟ Аҩӡба, Sputnik.
Ҳафиз Аҩӡба иҩнаҭаҟны еициит ҩыџьа аҭыԥҳацәа – Мерии Хаџьереи. Урҭ рлахьынҵа раԥхьатәиқәаны иалнахит. Мери – раԥхьатәи аԥсуа ԥырҩы лакәхеит, Хаџьера – раԥхьатәи аԥсуа пианиноарҳәаҩы лакәхеит. Амузыкаҭҵааҩы Мери Ҳашԥҳа лажәақәа рыла Меригьы амузыкатә техникум дҭан, аскрипка аҟәшаҿы аҵара лҵон.
"Ҳафиз Аҩӡба иҭаацәа рыхшара апатриотизмра рыларааӡон, аԥсуара рыларааӡон", — лҳәоит Мери Ҳашԥҳа.
Раԥхьатәи аԥсуа композитор Константин Ковачи аԥсуа милаҭтә культура аусзуҩы Кандрат Ӡиӡариеи ареспублика ахы-аҵыхәа иахысны иалрыԥшаауан ашәаҳәара, акәашара рганахьала аҟыбаҩ злаз ахәыҷқәа. Убас иалкааз рыгәҭа дыҟан Хаџьерагьы.
"Усҟан атехникум аҟны рҵаҩцәаны иҟан Москватәи амузыкантцәа, Мариа Ливенцова, аиҳәшьцәа Бубноваа реиԥш иҟақәаз", — ҳәа лгәалалыршәоит ҳашԥҳа.
Аџьынџьтәылатә еибашьраан ахәцәа рҿаԥхьа дықәгылон, аконцертқәа мҩаԥылгон.
1946 шықәса рзы Хаџьера дцоит Львовҟа, дҭалоит Львовтәи аконсерваториа, афортопиано аҟәша. 1951 — 1965 шықәсқәа раан Львовтәи амузыкатә ҵараиурҭа анапхгаҩыс аус луан.
"1965 шықәса инаркны, 1979 шықәса рзы атәанчарахьы дцаанӡа Хаџьера аус луан абри аҵараиурҭаҿы рҵаҩыс. Лара активла далахәын Аԥсны амузыка аҿиар", - лҳәоит Ҳашԥҳа.
Хаџьера ллепертуар иалан: Моцарт, Шуман, Рахманинов, Прокофьев уҳәа еицырдыруаз акомпозиторцәа рырҿиамҭақәа.
Лыԥсҭазаара далҵит 1997 шықәса рзы.
"Аусурақәа амаинингқәа рҿыхразы ҳаҿуижьҭеи акрааҵуеит. Аха уадаҩрас иҟоу акоуп, аҿыхрада уаҳа азин ҳамаӡам. Акы аҿыхны егьы аҿы унеиаанӡа, иаҿырхыз аҿаркуеит. Азинтә усбарҭақәа ироур алшара ԥҟарада аус зуа афермақәа рмаругақәа рымхразы, убри лҵшәаны иҟалоит, уи азы административтә кодекс алагалақәа аҭахуп. Шьҭа ҩымз раҟара ҵуеит ари азҵаара аганахьала аусурақәа цоижьҭеи уахгьы-ҽынгьы. Афермақәа дуқәа иаҿаҳхыз амаругақәа доусы рыҩныҟақәа рахь иргеит. Амаҵурҭақәа, аҩнаҵаҟақәа, аҭуанқәа рҿы иқәыргылан аусура иаҿуп. Убри ауадаҩрақәа ҳазцәырнагоит. Ауаҩы иҿы унеины аҿыхра ҟалом, уи аҩыза азин ҳамам. Арцәара уи ус мариоуп, амаинингқәа ахьыҟоу зегьы еилкааны иҳамоижьҭеи акрааҵуеит, аха иурцәеит - иаҿаркит, убри аҟнытә акгьы аҽаԥсахӡом", - еиҭеиҳәеит Ҷыҭанаа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ажьырныҳәа 12 - Sputnik. Монсон еилаԥсоу аиндаҭларақәа рзы иқәгыларақәа дшырҟәаҵуазы иӡбра зыда ԥсыхәа ыҟамыз акәхеит. Аҽазыҟаҵарақәа раан инапы адаш еимҟьеит. Абри атәы аанацҳауеит Вести.Ru.
"Ҭабуп ҳәа расҳәар сҭахуп сымҩаҿ исԥылаз зегьы – адгылара сызҭоз, сзацлабуаз. Уаҵәы инаркны аҽазыҟаҵарақәа ныскылоит. Изыҩуеит сылаӷырӡ хаҟәҟәала", - иҳәоит аспортсмен.
Монсон аоперациа изырураны дыҟоуп. Уи ашьҭахь шықәсык иназынаԥшуа аиҭашьақәыргыларатә процесс мҩаԥигалароуп.
Монсон 49 шықәса ихыҵуеит ММА (Mixed martial arts) аҿы икариера хациркит 1997 шықәса рзы. Дзындаҭлахьоу иреиуоуп: Џьеи Уаит, Рои Нельсон, Сергеи Харитонов, Александри Фиодри Емельианенкоаа. 60 иааира игахьеит, 26 даҵахеит, знык еиҭахарыла иқәгылара хиркәшеит. Дықәгылон ачемпионатқәа UFC, М1 уҳәа рҿы.
Аԥсныҟа аспортсмен дааит 2016 шықәса жьҭаарамзазы, Octagon Fighting Sensation (OFS) Аԥсны Аҳәынҭқарра аиҳабыра рыдгыларала имҩаԥнагоз еилаԥсоу ақәԥаразы ажәбатәи атурнир алахәхаразы.
Усҟан Монсон иҳәеит адунеи ауаажәларра Аԥсны ахьыԥшымра апроблема иазхьеирԥшырц шиҭаху.
Уаанӡа Монсон Лугансктәи Жәлар Рреспублика атәылауаҩра иоухьан. Иара убасгьы 2015 шықәса раахыс иара Урыстәыла датәылауаҩуп. Убри аан иара америкатәи атәылауаҩра мап ацәикит.
"Сусура абжьааԥны еиԥшымкәа иацлеит, аха уи уаргәырӷьартә иҟам, амҿы ҳҭииндаз ҳәа мацара акәым ҳшыҟоу, аԥсабара ахьчарагьы ҳуалуп. Алашара ҵыԥхгьы ибзиамызт, аха сынтәа аҭагылазаашьа еиҳагьы еицәахеит, ауаагьы уи апроблема шыҟалоз дырны заа аӡынра рыҽдырхеит. Сынтәа цәыббрамза инаркны амҿы аҿаҵара иалагахьан хыԥхьаӡара рацәала. Сара схала амҿы аиқәыршәара саҿуп. Аҭел исзасуеит ишырҭаху, шаҟа рҭаху рҳәоит. Еиҳарак ауаа ирҭаху ахьацоуп, уи ибзиан ибылуеит, аршьшьарагьы усҟак ицәгьам. Ашәгьы иазҵаауа дыҟоуп, ал усҟак ирҭахым. Амҿы ылысхуеит Кәтол абнақәа рҿы. Ажәытәан Кәачара ауаа ахьынхоз уажәы иахьҭацәу абнақәа ахиааны иҟоуп. Ҿыц игылоу аҵла ԥаҳҟаӡом, иажәхьоу роуп. Ахьаца ашьапы хаҳҵәаӡом, ажәытәан еиԥш икаҳҿоит хыхь-хыхь, нас амахәҭақәа ҿыцқәа аауеит, анаҩс 3-4 шықәса рышьҭахь еиҭа иԥаҳҟартә иҟалоит. Еиҳарак амҿы Аҟәа ақалақь аҿы инхо роуп иаҿазҵо", - ҳәа еиҭеиҳәеит Енвер Қәаранӡиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 24-Sputnik. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аремонт азура иалагеит амҽыша ашьыжь инаркны ажьырныҳәа 24 рзы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит ЕгрыГЕС анапхгараҭара ахантәаҩы Леван Мебониа.
"Аҟазауаа аусурақәа ирылагахьеит, уажәы аидҳәалақәа ашьақәыргылара иаҿуп- аимадара, афымцалашара анашьҭра, атехника аргылара. Уаҵәашьҭахь адгьылкылҵәареи, ацемент ықәырҭәареи ҳалагоит", - иҳәеит иара.
Мебониа иажәақәа рыла, аремонт ҟаҵаҩцәа ргәыԥқәа х-сменакны ишоуп, дара уахгьы-ҽынгьы аус рулоит, рҽырыԥсахлоит. Аусурақәа ирылахәуп ҩышәҩык аусзуҩцәа.
"Урҭ анџьнырцәа, адгьылкылҵәаҩцәа, ацемент ықәырҭәаҩцәа, амеханикцәа, афымцазҟазацәа уҳәа. ҳусутә рацәоуп. Ихадароу аусурақәа ируакуп- атоннель бетонла иахьыҟаҵоу ацемент ықәырҭәареи адгьылкылҵәареи роуп, уи азы иахәҭоу атехника ргылоуп. Ҭыԥқәак рҟны ажәытә бетон ықәганы аҿыц ҭарҭәахоит", - азгәеиҭеит Мебониа.
2021 шықәса мшаԥымза анҵәамҭанӡа астанциаҿы имҩаԥыслоит адеривациатә тоннель аиҭашьақәыргылара. Ҩ- километраки бжаки иҟоу ахәҭа аремонт азутәуп. Зынӡа атоннель аура 15 километра иҟоуп.
Аиҭашьақәыргылара мҩаԥнагоит ақырҭуа ргыларатә еилахәыра, анемец ҟазауаа рыпроект ала. Аԥарашәара мҩаԥнагоит Европатәи арҿиара абанк. Иахьазы Аԥсны Урыстәылантәи афымцалашара аиуеит. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аҵыхәтәантәи аремонт мҩаԥган 2006 шықәса рзы, ашәарҭадара атехника ишаҳәо ала ес-хәышықәса аҭагылазаашьа ишашьклаԥшлатәу. Уажәы аӡы ахьацәцо азы 250 миллион киловатт сааҭ ыӡуеит. Ари Аԥсны шықәсык ала ахы ианархәо афымцалашараҟынтә 10% артәоит.
ЕгрыГЕС заҵәык Ауп Аԥсны аҵакыра зегьы фымцалашарала еиқәзыршәо. Иара ахархәарахь ирыҭан 1978 шықәса рзы. Агидроагрегатқәа Аԥсны аҵакыраҿ игылоуп, аӡеизакырҭа – Қырҭтәыла. Астанциа ашықәсбжьаратә фымцамч аужьра х-миллиардки 700 миллион киловатт ыҟоуп сааҭк ала.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Иҵит 220 шықəса аурыс поет ду, иреиҳаӡоу аурыс милаҭтə гени Александр Сергеи-иԥа Пушкин диижьҭеи. Уи диит Москва, иԥсҭазаара аҵыхəтəантəи ашықəсқəа ихигеит Петербург, убраҟа идунеи иԥсахит - адуель аҟны дҭахеит залымдарала. Пушкин аурыс поезиаҿы инаигӡаз ароль, иааникыло аҭыԥ убас иҟалеит, ԥсахшьа ақəымкəа. Уаанӡагьы, Пушкин дцəырҵаанӡагьы, аурыс поетцəа дуӡӡақəа ыҟан аӡəымкəа ҩыџьамкəа, Жуковски, Державин реиԥш иҟаз апоетцəа лыԥшаахқəа налаҵаны, аха Пушкин иажəа, ицəаҳəеиҿартəышьа убас имариан, убас еиҿкаан, иԥшӡан, убас ргəынкылара маншəалан, шықəсқəак рыҩнуҵҟа иара данцəырҵ инаркны Урыстəыла зегьы аҩнуҵҟа ахы-аҵыҳəа, ихьӡ еицырдыруа иҟалеит.
- Хашҭра рықəым илирикатə шедеврқəа, ипрозатə ԥҵамҭақəа, идраматургиа, аха иара ирҿиамҭақəа рҿы ихадароу аҭыԥ ааннакылоит иажəеинраалоу ароман "Евгени Онегин". Уи иара еиҳа бзиа иибоз, игəы-иԥсы злаз, еиҳа дзыхӡыӡаауаз, еиҳа инарҭбааны ихаҭара зныԥшыз аԥҵамҭан. Иҩуан 7-8 шықəса.
"Евгени Онегин" Пушкин иҩымҭақəа реиҳа инарҭбааны еиҭагоу иреиуоуп ажəытəтəи асовет тəылақəа рбызшəақəа рахь, европатəи абызшəақəа рахь, Кавказ зҳəаз еиԥш. Дырмит Гəлиа ибзоураны, Баграт Шьынқəба дналаҵаны, иакымкəа илирикатə ҩымҭақəа еиҭаган, саргьы еиҭазгахьан акымкəа-ҩбамкəа санқəыԥшыз аамҭазы. Аха, ус-ус ҳшааиуаз, изгəыӷьит хадара злоу "Евгени Онегин" аиҭагара.
- Сара уи ахы инаркны аҵыхəанӡа еиҭазгап ҳəа ҳасабс исымаӡамызт раԥхьа. Иалҵуа збап, ацəаҳəақəа шааиуа збап ҳəа ауп сшалагаз. Сахəаԥшын, аԥсуа жəеинраалеи аурыс жəеинраалеи излеимадоу, излеиқəҿырҭуа даараӡа акрыҟоуп. Зегь раԥхьаӡагьы, ақəыӷəӷəара иабзоураны. Аԥсуа жəеинраалаҟынгьы, аурыс жəеинраалаҟынгьы ақəыӷəӷəарақəа, ашьҭыбжь еицааирақəа даараӡа еиқəҿырҭуеит. Абарҭ акəамаҵамақəа ишауаз, ишамуаз рышьҭа схын, нас сама ицеит.
- "Евгени Онегин" еиҭазгон хԥаҟа-ԥшьбаҟа шықəса. Аха иахьа уажəраанӡагьы акəаԥ сыргылеит ҳəа сыԥхьаӡаӡом сара. Ана цəаҳəак сахəаԥшуеит, ара ажəак сыԥсахуеит, сыҟанаҵы убас ауп, иара сгəы-сыԥсаҿы ишыҟоу, ишаанхаз. "Онегин" аҟны аурыс ԥсҭазаара инарҭбааны, насгьы ақыҭа ԥсҭазаара акəымкəа, Петербург, ҭауади-аамсҭеи, ауаа хгылақəа, усҟантəи аамҭазы инагаз ауаа рдунеи, рбызшəа, рқьабз, рҵас алоуп ишеибыҭоу. Абри аганахьала уаҟа иаарԥшу адунеи Кавказтəи аԥсҭазаара аиҿкаашьа еиԥшым, аԥсуа ԥсҭазаара аиҿкаашьа еиԥшым, зынӡа ихазуп. Саргьы исылшоз ала убарҭқəа ҳасаб рзызуан.
- "Ижəба аҩызцəа иахьынӡашəылшо, аԥсҭазаара шəызхара
Еилыскаахьеит азы ишбашоу, уи садҳəылацəом сара.
Акгьы иалшом уажəшьҭа схыхра, аха ихароу агəыӷра
Зны-зынла самоуп сыргəаҭеиуа, гəнаҳарами сышьҭамҭа аиуа
Сыҟамкəа адунеи сакхар, са сыҩуам аӡəы сирҽхəарц азы.
Аха исцəымӷӡам, аиашаз, сыхьӡ еицырдыруа иҟалар,
Ҩымҭак акəзаргьы исҭынхаз, сыӡбахə ранаҳəааит ҭахҵас.
Уи ахьысып аӡəы игəеисра, насгьы, издыруада, разҟшəа
Иамфар аамҭа еилаҩынтра са еиқəсыршəо ацəаҳəа.
Издыруада, гəыӷра бзиоуп, мышкызны џьара гаӡа қьиак
Иҳəар днахəаҧшны спатреҭ: "О, уи иакəҵəҟьан апоет!"
Иудкыл гəыкала сыџьшара, уара амузақəа згəаԥхо,
Згəалашəараҟны иаанхо, сҩымҭа ахыҭҟьақəа рылшара
Аҭаҳмада ахьӡ-ԥша иху, напыла ашьышьра зҭаху!"
- Дмитри Анатоли-иԥа Медведев Урыстəыла ахадас даныҟаз, 2009 шықəса рзы акəын, сара адырра сырҭеит Аԥсны иҟоу аурыс цҳаражəҳəарҭа анапхгара, урҭ ирыбзоураны "День народного единства" ҳəа абҵарамза 4 рзы есышықəса имҩаԥырго аныҳəахь Урыстəылаҟа ацара сылшеит. Убрахь инарыԥхьоит еиуеиԥшым атəылақəа рҟынтəи аурыс культура иазааԥсахьоу ауаа, ахаҭарнакцəа. Убасҟан, 2009 шықəса рзы 12 тəыла рҟынтəи ааԥхьара рыман аурыс бызшəа, аурыс культура, аурыс поезиа ӡырызго, иазҿлымҳау ауаа. Убарҭ рхыԥхьаӡараҿы саргьы ааԥхьара соуит.
Уи сара сзы хашҭра зқəым мшын. 20 минуҭ ақəгылара, уахь анеира, ацəырҵра, аԥсуаҵас аҽеибыҭара... Иахьеиԥш исгəалашəоит, азал ду аҿы, Гьаргь изал ҳəа изышьҭоу, шəҩыла аинтеллигенциа тəан. Медведев харантə иҿааихоит, иҳаԥхьо иалагоит, саргьы сгəы хыҭхыҭуа стəан, заа иҳарҳəахьан, "инарҭбаау ақəгыларақəа шəҽырзышəымкын, шəара 12-ҩык шəыҟоуп, жəаба жəаба минуҭ жəгаргьы, сааҭқ ҩсааҭк Урыстəыла Ахада убра дгыланы дышəзыԥшызароуп", ҳəа. Зажəақəа ԥыҭк еиҵызхызгьы ҟалеит. Азныказы сгəы иҭаӡамызт аҳамҭа исиҭоз анаҩс, ажəа саҳəоит ҳəа. Аха, ашьҭахь сахəаԥшын арабцəа егьи уҳəа иқəгылақəаз ҟалеит, саргьы Пушкин изкны ажəақəак сҳəандаз ҳəа сгəы иаанагеит. Медведев, "уцəажə, уқəгыл" иҳəеит. Нас, снеит.
- Аԥсуа поезиеи аурыс литературеи ирызкны ҩбаҟа ажəа сҳəеит, саԥхьеит Онегин раԥхьатəи еицырдыруа астрофа: "Мой дядя самых честных правил". Саналгоз аамҭазы, ԥсышəала санаԥхьа ашьҭахь, ҩцəаҳəак урысшəала ихсыркəшеит :"Вздыхать и думать про себя, когда же черт возьмёт тебя". Медведев дԥышəарччо игəарԥханы дысԥылт, ацəаҳəагьы сара сахь аҿаархан еиҭеиҳəеит: "Когда же черт возьмёт тебя" ҳəа.
Иара ажəа анааникыла, аҵыхəтəаны ианеихишьалоз аамҭазы, иқəгылаз 12-ҩык ҳаҟан аха, зегь акоуп сықəгылара, саԥхьара, аԥсуа бызшəа ашьҭыбжь шгаз егьиз игəаԥхеит, иубаратəы иҟан, дагьазааҭгылеит: "Ари ҳаззыӡырҩрыз аԥсуа еиҭага, ҩаԥхьа аиҭагара аҭахӡам, иаҳəо зегьы еилышəкааит", - ҳəа дцəажəеит.
Уи сара сыԥсҭазаара иацуп, исхашҭуам. Аԥсуа поезиазы, сара сзы, ҳашəҟəыҩҩцəа рзы иреиҳаӡаз трибунан, уи еиҳау даҽакы аԥшаара уадаҩын.
- Аоригиналтə ҩымҭақəеи аиҭагареи еиваргыланы аханатə саауан, уажəгьы аоригиналтə усумҭақəа шызыҩуа еиԥш, аиҭагарагьы снапы алакуп, еиҳаракгьы уажə сызҿу Пушкин илирикатə ҩымҭақəа реиҭагара ауп. Урҭ акымкəа-ҩбамкəа еиҭазгахьеит, Анцəа исаҭəеишьозар, ишаанагара иҟоу шəҟəык илирика иазкны иҭсыжьып ҳəа сгəы иаанагоит, сеиҭагақəа убри ашəҟəаҿы иарбаны.
Пушкин еснагь агəаҳəара уиҭоит, иҟоуп знык-ҩынтə узыԥхьахьо, нас насҭха ишьҭауҵо апоетцəа, аха Пушкин иажəа убас еиԥш мхылдызк ацуп, ианакəзаалакгьы иугəалашəоит, амҩа ушану, устол ушахатəоу, уусураҿы ушыҟоу, шəкы-зқьы рыла Пушкин ҳара ҳаԥсҭазаара даларсуп.
Ирацəоуп уи аԥсуа поезиа дызланырыз. Зегь раԥхьа Дырмит Гəлиа инаиркны, Баграт Шьынқəба инаиркны. Баграт Шьынқəба итəы аагозар, аԥсуа поезиа аҟны иҟаз агармониа, абри аԥшӡара имарианы аҩра, ацəаҳəа имарианы агəынкылара, раԥхьаӡа акəны уи Шьынқəба илшеит, ҳара ҳзы уи ҿырԥшыгахеит. Убас еиԥш иҟаз аԥышəақəа ирыбзоураноуп, ҳарҭ убарҭ ирышьҭанеиуаз абиԥарагьы абас еиԥш имариамыз амҩа ҳзанылаз, аиҭагара аус ҳнапы алакны.
- 2012 шықəса инаркны, изӡом, сара саԥшьгаралоуп еиҳарак, Аҟəатəи аботаникатə баҳчаҿы Пушкин даниз амш азгəаҳҭоит. Ари ауаажəларра, аинтеллигенциа зегьы алахəуп. Сынтəа, иахьа, иҵуеит аашықəса абри аус анапы алаҳкижьҭеи. Убасҟан, 2012 шықəса рзы, убра аҵлагьы еиҭаҳҳаит, уи аҵла иахьа иџарџаруа еизҳазыҕьаны аботаникатə баҳчаҿы иреиӷьу, еиҳа улаԥш зыдхалоу аҵиаақəа иреиуаны иҟоуп.
Аботаникатə баҳчагьы залаҳхыз уи ауп, 1840 шықəса рзы адунеи аҿы еицырдыруа абри ацентр ашьапы икит аурыс еинрал Николаи Николаи-иԥа Раевски, уи Пушкин иҩыза иакəын. Ҳəарас иаҭахузеи, Пушкин аԥсуаа иара ихаан дызбахьаз, Петербург аҵара зҵоз, аурыс афицарра зҽазызкуаз, иаҳҳəап Ажəанба Салуман, уи 1828-32 шш. рзы убраҟа аҵара иҵон, Пушкин иаркы-ирцə ҳəа даныҟаз акəын. Ажəанба иоума, егьырҭ роума Пушкин дрымбацкəа ҟаломызт.
Убас, Нхыҵ-Кавказ дыҟан ҳашьцəа адыгаа рҿы, ачеченцəа рҿы, ауааԥса рҿы, ус Қырҭтəыла дылбааит. Уаҟагьы аԥсуаа иреиуаз ыҟамкəа ҟаломызт, Қарҭ изыӡырҩуаз, иӡбахə зҳəоз. Иара иԥсра, иҭахара атəы Раевски 1840 шықəса рзы, аботаникатə баҳчаҿы аус зуаз, аҵла еиҭазҳауаз, ашəаԥыџьаԥ еиҭазҳауаз, ауаа нагақəа, хар змамыз аԥсуаа ҳəа иҧхьаӡаз икəша-мыкəша ҭауади-аамсҭеи зҳəазеиԥш, иҿцаауан. Урҭ иреимҳəар ауамызт иара иҩыза гəакьа аурыс поет ду нахьхьи Петербург дышҭахаз ҳəа игəынганы.
Убас сгəы иаанаагоит сара, Пушкин данҭаха ашьҭахь, дук мырҵыкəа иҭахара атəы абра аботаникатə баҳчаҿы, ажəытəтəи аҭəаҵла амҵан аԥсуаа аӡбахə рмаҳар ауамызт, егьалацəажəон ҳəа сгəы иаанагоит Николаи Раевски ибзоураны.
Уи аахыс Асовет аамҭа, ҳлитература ашьақəгылара изныкымкəа-иҩынтəымкəа иара иеиҭагара, Пушкин иажəа аҿҵаара, азхьра, аихаҳара амҩа ҳануп. Аурыс поезиа ду, аурыс литература, адунеитə поезиа зҳəазеиԥш ирацəаны Пушкин ила иаатуеит. Пушкин иирамш, даҽа ганкахьала аурыс бызшəа амш ҳəа иалкаауп.
- Уал нагӡтəыс иҳамоу ҳбызшəа амырӡра, ҳбызшəа аихаҳара ауп. Ҳара ҳазҽеихар, ҳара аҳəынҭқарра ҳамоуп, амч-алшара ду ҳамоуп, Ахьыԥшымра ду ҳамоуп, ҳус ҳара ишаҳҭаху еиҿаҳкаарц ҳалшоит ҳбызшəа аӡыргараҿы, аиқəырхарҿы, аизырҳараҿы, убас ҳлитература зегьы. Ҳлитература, ари адəахьы ҳцəырызго, "визитная карточка" ҳəа аурысқəа ишырҳəо еиҧш, аенциклопедиақəа раԥхьа иахьаауртуа убра "Абхазия, абхазская литература" ҳəа ҳарбо иаауеит.
Ҳаԥхьаҟагьы иаҳҭахуп, уи ажəытəан иҟан ҳəа акəымкəа, иахьагьы иҿиоит ҳəа ианыларц, ҳаргьы ҳаизҳазыӷьаларц. Апоезиа амч, ажəа амч, адоуҳа амч - абарҭқəа зегьы еибыҭазароуп, Анцəа дҳацхраауазароуп!
Абар ицәырҵит даҽа уаажәларратә хеилакк, амала апрезидент инапаҵаҟа, аартра азҵаатәы.
Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба анкьа ҳара иазгәаҳҭоз Аԥсны асовет ар рымш аҽны имҩаԥигеит аилатәара "Аԥсны Ахада иҟны ауаажәларратә хеилак аԥҵара" азҵаара алацәажәаразы. Ааԥхьара рыман еиуеиԥшым апартиақәеи ауаажәларратә еиҿкаарақәеи рхаҭарнакцәа. Аизараҿы иаҳбеит иахьеи уахеи иаҳбарҭоу ахаҿқәа, амчраҿы уаанӡа иҟаз, уажәтәи амчра иадгылоу, абыргцәа рхаҭаранакцәа уҳәа егьырҭ ауаажәларратә институтқәа рҿы иқәгыланы ицәажәало аӡәырҩы.
Схәыцуеит, иҳамами ҳара? Аԥсны анапхгара, Апарламент, аҭыԥантәи ахаланапхгаратә усбарҭақәа, апартиақәа жәпакы, астратегиатә ҭҵаарақәа рцентрқәа ҩба (апрезидент инапаҵа иҟоуи хазы иҟоуи), Аекономикеи азини ринститут, Абыргцәа рхеилак, Ауаажәларратә палата уҳәа, зыхкы уҭаху аиҿкаарақәа.
Апрезидент ихаҭыԥуаҩ иқәиргылеит азҵаара "Иаҳҭахума ҳара абри аиҿкаара?".
Азҵаара бзиоуп. Иаҳҭахума даҽа цәажәарҭак, аибашьра ааилгазар акоррупциеи акризиси ҳзалымҵуазар? Избан ас зысҳәо? Хыхь еиқәысԥхьаӡаз ауаажәларратә институтқәа зегьы рыԥҟаԥҵәа иаҳәо ауп иахьатәи аилазаарагьы хықәкыс ишьҭнахуа. Цәажәара мацарала аус ҳзыӡбома?
Аԥсны ахада имоуп абжьгаҩцәа, ацхырааҩцәа, уи абжьы иҭны далырхит ауаажәларра. Аоппозициатәи иара убас амчра иадгылои апартиақәа ракәзар, урҭгьы рҿахәы рҳәоит, аха ԥхьаҟа ашьаҿақәа ыҟам. Уажәы еиҿыркаарц ргәы иҭоу ахеилак хықәкыс иамоуп рҳәеит "иактуалтәу азҵаарақәа рзы азеиԥш жәалагалақәа реиҿыбаара".
Уажәшьҭа ҳахәаԥшып абҵара 28 2006 шықәсазы Сергеи Багаԥшь атәыла ахадас даныҟаз иаԥҵаз "Ауаажәларратә палата" ахықәыкы. Уи иазку азакәан актәи ахәҭаҷ ишаҳнарбо ала, иара аԥҵоуп "ауаажәларреи амчреи реимадара ашьақәыргыларазы, иара убас, аҳәынҭқарратә политика амҩақәҵара аан ауаатәыҩса рзинқәа рыхьчара, амчра аусура ауаажәларратә хылаԥшра аҭара" уҳәа ҵҩа змам алшарақәа азыԥҵәоуп Ауаажәларратә палата ақьаад аҿы. Иалада Апалата? Азакәан 8-тәи ахәҭаҷ инақәыршәаны "13-ҩык атәыла ахада ишьақәирӷәӷәо асиа ала, 11-ҩык араионқәеи ақалақьқәеи рхаҭарнакцәа, 11-ҩык аполитикатә партиақәеи ауаажәларратә еиҿкаарақәеи рхаҭарнакцәа".
Сазҵаауеит, абас иҟоу аиҿкаара анҳамоу ҳазҵаатәқәа заҳзымыӡбазеи?! Жәохә шықәса зхыҵуа Ауаажәларратә палата маҷ зҵаатәы шьҭнаххьоума?! Анаркоманиа, акоррупциа, амҩатә машәырқәа, адәныҟатәи аполитика, Галтәи азҵаатәқәа уҳәа ҵҩа рымам уаҟа имҩаԥысуаз, зны-зынла аӷьалпал зцыз аицәажәарақәа, алкаақәа. Иарбан мчу иахаҵгылаз Апалата ишьҭнахыз азҵаатәқәа? 2016 шықәсазы Апалата уаанӡатәи ахада Нателла Акаба илҳәахьан "амчра ҳара ҳлагалақәа, ҳабжьгарақәа хырҩа азыруеит, иҟаҵатәугьы сыздыруам" ҳәа.
Сазҵаауеит, изаҳҭахузеи ҳара Ауаажәларратә палата адублиаж апрезидент инапаҵаҟа? Баша ацәажәаразы? Избан иҳамоу аинститут аус аруны, урҭ ирыхәшьадуа амчра захамыҵгылара?
Иахьа излацәажәо аиҿкаара аԥеиԥш азы ахҳәаа сиҭарц ҭелла сыҽимаздеит уи аизара иалахәыз ихьыԥшым, икоммерциатәым Асоциал-економикатә ҭҵаарақәа рцентр аиҳабы Олег Дамениа. Уи исҭеит азҵаара, храс иалоузеи ахада инапаҵаҟа даҽа цәажәарҭак аартра ҳәа.
"Ахада ҳицхраарц ҳҭахызар, мамзаргьы ажәлар ҳрыцхраарц ҳҭахызар, ари ахеилак акгьы ҳнаҭаӡом. Уи аҩыза ахеилак ԥыхьагьы иҟан, уи ахеилак иҟанаҵаз ҳәа аӡәымзар аӡәы акгьы издырӡом", - иҳәеит афилософ.
Иара игәаанагарала, уажәтәи асоветгьы ԥахьатәи аԥеиԥш азыԥшуп. Дамениа игәаанагарала, иаԥырҵозар, "иаҭахуп аус зуа агәыԥқәа, еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла". Ари азы ахыцқәа аартуа, Дамениа иҳәеит асоциалтә, аекономикатә уҳәа "ипрофессионалтәу ахырхарҭақәа змоу, Владимир Путин ишимоу еиԥш, аексперттә гәыԥқәа аԥҵатәуп". Хырхарҭа рацәала аус зуа аҳәынқарратә усбарҭақәа анҳамоу, абарҭ ахеилакқәа рыҟазааразы астратег Дамениа "ахеилак ачынуаа аларҵаргьы, еиҳарак аҵарауаа, ашәҟәыҩҩцәа, акультура аусуҩцәа, насгьы абри аполитикатә кониунктура иахьыԥшым ауаа алагалатәуп" ҳәа алкаа ҟаиҵоит аҵарауаҩ.
Ауаажәларратә палата иахьатәи ахада Гәыли Кьычԥҳа абри азҵааразы санлыдҵаала исалҳәеит, апалатаҿы ишыҟоу еиуеиԥшым ахырхарҭақәа змоу акомитетқәа, урҭ реизараҿы иҟарҵо алкаақәа лассы-лассы Аԥсны аиҳабыра ишрыдыргало, аха "ираҳаӡом" ҳәа азгәалҭеит лара, лаԥхьа апалата иахагылаз ишылҳәахьаз еиԥшҵәҟьа. Ус акәзаргьы, "апалата абжьгаратә ҟазшьоуп иамоу, издыруада, уи аилазаара атәыла ахада инапаҵаҟа иҟалар, ирҳәо еиҳа ираҳар" ҳәа деигәыӷуеит Кьычԥҳа.
Досу иара игәаанагара имоуп, аха сара оптимизм дук сзаҵбаауам ахада инапаҵаҟа еиҿыркаарц ргәы иҭоу аилазаара. Таиф Аџьба аурыс поет Владимир Маиаковски иажәеинраала "Прозаседавшиеся" епиграфс иаҭаны иҩит "Ирҳәази исҳәази". Уаҟа иаҳԥылоит абас еиԥш иҟоу ацәаҳәақәа:
Нас, аамҭа цеитеи, сҳәеит.
Иҵуазеи, кырҵуеитеи, сҳәеит.
Ирҳәазгьы рҳәеит, аха
Иалҵыз ҳамбеитеи, сҳәеит…
Апоет ари ажәеинраала азикит ҵыхәаԥҵәарада усҟантәи апартиа еиҿнакаауаз ацәажәарақәа, ақәгыларақәа. Аҵыхәтәаны апоет иажәеинраала хиркәшоит абас:
Аизара еизароуп,
Уанеиза – иуӡбароуп,
Иануӡба – инаугӡароуп,
Егьи зегь - барбарроуп, сҳәеит…
Абасшәа сазыҟоуп иахьа ахада инапаҵаҟа иаԥшьгоу даҽа уаажәларратә хеилакк азхәыцра. Ус баша, аҽраԥшразы еиҿаҳамкаауазар, иҳамоу Апалата ҳхы иархәаны, ҳтәылазы хра злоу азҵаатәқәа рзы, аилацәажәара ҟаҵаны амчра рыдгалара ҳалагар еиҳа еиӷьушәа снарбоит.
P.S. Абраҟа иазгәасҭароуп даҽакгьы. Рацәак аԥшра аҭахымхеит. Аԥсны аоппозициатә еиҿкаарақәа еицҿакны аҳәамҭа ҟарҵеит, ахада инапаҵаҟа аартра ргәы иҭоу аилазаара аринахыс ахалархәра иаԥсаны ишырымԥхьаӡо азы. Аҳәамҭа иҟарҵаз ҵаҵӷәыс иамоуп "Аԥсуа телехәаԥшрала иддырбаз арепортаж аҿы дара рхаҭарнакцәа рықәгыларақәа еицакны иахьаарԥшыз, иахьатәи аиҳабыра ацензура ателехәаԥшраҿы ахы иахьанархәо, уаанӡа уи иаҿагыланы ишықәгылозгьы".
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иахьа ҳаԥсуа литератураҿы иналукааша апрозаикцәа хәҩык рхыԥхьаӡара ҳауҳәар ҳҭахуп ҳәа шьоук аасыдгылар, сара даара бзиа избо апрозаикцәа убарҭ ахәҩык рхыԥхьаӡараҿ даласҵоит Алықьса Џьениа! Избанзар, уи сара саныхәыҷыз аахыс зырҿиара сгәаԥхо, зышәҟәқәа сыхчы иаҵаҵан сыцәоз, урҭ исзаадыртуаз амаӡақәа сыԥсҭазаараҿы акырӡа исыхәаз, наҟ-наҟ иара сара схаҭа сырҿиараҿгьы анырра бзиа сызҭаз, иҵаулоу шәҟәыҩҩуп.
Сара журнал "Алашараҿ" зегь раԥхьаӡа санымҩахыҵ, усҟан аабатәи акласс аҿы стәан, сҩымҭа хәыҷқәа зныз атетрад аасымхны ирыԥхьаз, иагьсыдзырҽхәалаз иара иоуп. Усҟан иара ажурнал аредактор хадас дыҟан… Урҭ ашықәсқәа ахаангьы исхашҭӡом… Саб аредакциақәа рахь симан дныҟәон, ашәҟәыҩҩцәа сыдирдыруан, избанзар, нас излеилыскааз ала, сабгьы сара сеиԥш дышхәыҷыз аҩра далагахьазаарын, аха нап идызкылоз аӡәгьы даныҟамла, хәыҷы-хәыҷла ихьшәашәазаап игәаҿы апоезиа… Убри аҩыза саргьы исмыхьырц азы акәхап, салагашьа аниба, абри ак илазар ҟалап, ашәҟәыҩҩцәа дызҿу дсырбар, маҷк дыргәаԥхар, издыруада акы дазкылсыр ҳәа, сшыхәыҷыз аредакциақәа рахь сдәықәигалеит…
Ахаан исхашҭуам, ҳазҭаз автобус Кьалашәыр шыҟаз ианааилак, Аҟәа ианазааигәахалак, сгәы аҭыԥа-ҭыԥара ишалагоз, избанзар ашәҟәыҩҩцәа рахь анеира, аредакциақәа рахь амҩахыҵра даара сацәыԥхашьон…
Убас еиԥш иҟаз саби сареи ҳныҟәарақәа рҟынтәи иахьагьы ихааӡа исгәалашәо раԥхьа исыргылоит ашәҟәыҩҩы Алықьса Џьениа иахь амҩахыҵра. Ишысҳәахьоу еиԥш, усҟан уи "Алашара" даредактор хадан, урҭ рредакциа ыҟан иахьа ибылны игылоу Ленин иашҭа иқәгылоу жә-етажк иҟоу аиҳабыра рыҩны авара, иара х-еихагылак аман. Алықьса аҩбатәи аихагылаҿ имаӡаныҟәгаҩи иареи тәан, егьырҭ аредакциа аусзуҩцәа зегьы ахԥатәи аихагылаҿ. Саби сареи ҳаныныҩнала, даара дҳаигәырӷьан аԥсшәа ҳаиҳәеит, избанзар уи иаразнак илаԥш ақәшәеит сара сарӷьа нап иакыз атетрад иаҵәа!
"Ари аҷкәын ажәеинраалақәа иҩуазар акәхап!" - дычча-ччо раԥхьа сара снапы сымихит, нас саб дхырхәан аԥсшәа ааиеиҳәан, инапгьы имихит.
"Аиеи, цәаҳәақәак иҷышәқәоит, издыруада акы иаԥсазар?!" - сабгьы ишызбоз сара сеиԥш дааԥхашьеит, анаџьалбеит, абри иеиԥш иҟоу ауаҩы иаамҭа баша ицәаҳамгандаз игәахәзар акәхап…
"Иџьаушьаша, аԥсуа шәҟәыҩҩцәа зегьы аҩра жәеинраалала ҳалагеит, нас аиҳараҩык апрозахь ҳаиасит!" - Алықьса аҽыгәҽыгәҳәа дааччан, стетрад хәыҷ аасымихит. Нас ҳара ҳахьтәашаз наҳирбан, иара жәабаҟа минуҭ, стетрад хәыҷ ианыз ахы инаркны аҵыхәанӡа илаԥш ахигеит, карандашьла иахьавишьқәазгьы ҟалеит… Аҵыхәтәан, урҭ дрыԥхьан данаарылга, ихы ҩышьҭихын, саб иахь ҿааиҭит:
"Ари абаҩхатәра имоуп, уаргьы ҳаргьы ҳаицицхраароуп!" - ҳәа.
Сара, урҭ рҩыза ажәақәа ирзыԥшымыз, мҵәыжәҩада ажәҩанахь сыԥрырц акаасыгымхеит!
Нас, дызхатәаз истол аганахьшәа иақәгылаз акнопка еиқәаҵәа днақәыӷәӷәан, имаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба илеиҳәеит Мушьни Миқаиеи Витали Амаршьани иара иҿы илбаарц. Урҭ шәымҭақәак рыла ианылбаа, дрыҳәеит, даара смаршәа кны, сҩымҭа хәыҷқәа ирыԥхьарц, еилдыргарц, ирыцхраарц, гәаӷь хәыҷык шыҟаз агәра диргеит. Даргьы, саби сареи даара пату ҳақәҵаны, ҳаԥхьа игыланы, хыхь дара ахьтәаз аредакциа ауадахь ҳаргеит…
Убри нахыс, ашкол саналга, Аҟәатәи арҵаҩратә институт санҭала, иареи сареи еиҳагьы ирлас-ырласны ҳаиқәшәон, илаԥш ҵар схын, сҩымҭак акьыԥхь абар, иара иаразнак даԥхьон, шамахак игәаанагара самҳәакәа соуимышьҭыцызт…Иџьаушьаша, ҳара ҳабиԥара, иара ҳара акырӡа ҳашиеиҵбацәазгьы, ҳанибалак, иаразнак каҳуажәра ҳнеиԥхьон, дмыццакыкәа дҳалабжьон, даара акырынтә иҳаиҳәахьан игәы иаланы, ҳара ҳабиԥара аҵкыс, шәара бзиа шәеибабала, пату еиқәышәҵала, шәеихӡыӡаала ҳәа…
Ахаан исхашҭӡом, ишкәакәаӡа "Волга" ҭбааҭыцәк дақәтәан, уи есымша ашьҭахьтәи абагаж ашә акӡомызт, алабыҵә авҵаҵан иман. Енвер Ажьибеи сареи иахьгылаз ҳишьҭуан, "уа аччаҳәа ишуа уаткак ҭагылоуп, иаажәгеишь, ҳазхарагьы ҳагьааинарцәажәап!" иҳәон… Ҳаргьы раԥхьаҵәҟьақәа ҳаԥхашьон, аха нас, ҳаб иҳаԥшьаҭра ҳаҵалозшәа, ҳгәырӷьаҵәа амашьын ахь ҳҿынаҳхон!
Алықьса Џьениа, ишыжәдыруа еиԥш, қәра дук нимҵӡеит, исакьаҳәымҭа дышҭагылаз машәырла дҭахеит аԥсуа-қырҭуатә еибашьра ашьҭахь… Уи ибеит аԥсуаа ҳиааира, дахаанхеит иара иабиԥареи иареи акырӡа шықәса иззыԥшыз агәырӷьара дуӡӡа - Аԥсны Ахақәиҭра! Уи хьаҳәа-ԥаҳәада инапы аҵаиҩит 130-ҩык ҳаинтеллигенциа 1977 шықәса рзы ЦК КПСС Иреиҳаӡоу Амаӡаныҟәгаҩ Л.И. Брежнев иахь ирҩыз "Аԥсуа шәҟәы". Убри иахҟьаны, иара ажурнал "Алашара" редактор хадас дахьыҟаз дамырхит, аха хьаасгьы имкӡеит, избанзар уи ижәлар зегьы ирусын, ирхьаан, ажәлар рус еиҳаз акгьы ыҟаӡамызт иара изы!
Алықьса Камыгә-иԥа дравторуп жәаҩа шәҟәы. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи: "Сышьха қыҭа", "Ақалақь иаҵәа", "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Аӡы аԥсра", "Иалкаау", "Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа", "Анымираҳ - ҩыџьа рынцәахәы", "Адокументтә повестқәеи ажәабжьқәеи", "Ажәабжьқәеи аповестқәеи". Урҭ зегьы, иара акырынтә иҳәо саҳахьан, хәынтә-хәынтә ишхиҩылаахьаз, иџьабаа ӷәӷәа шрыдыз, аха зегь акоуп, зегьыҵәҟьа ракәымзаргьы, еиҭах акык-ҩбак инапы рыҵгара дшазыхиаз, игәы иҭыхоз иҵегь дирҳәар шиҭахыз…
Алықьса Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа реидгылақәа дрылахәын, уи аҵара инарҭбаан иман, далгахьан Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет, иара убасгьы ҩышықәсатәи аҵара дахысит Москва М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҿы еиҿкаау Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҿы корреспондентс, акультура аҟәша аиҳабыс, иара убасгьы С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә театр аҿы алитература аҟәша аиҳабыс, ажурнал "Алашара" аредактор хадас, ашәҟәҭыжьырҭа "Алашара" аиҳабыс, Аԥсны Ашәҟәы абзиабаҩцәа рхеидкыла аиҳабыс.
Ашәҟәыҩҩы иара иҩымҭақәа рнаҩсгьы есымша дрызҿлымҳан ҳаԥсуа доуҳатә культура иазааигәоу аҩымҭа дуқәа ҳбызшәала рырцәажәара, ҳаԥхьаҩцәа дырдырра, алитературатә еимадара бзиақәа реиҿкаара. Уи аԥсшәахь еиҭеигахьан аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ражәабжьқәеи рповестқәеи рацәаны. Уи еиҳарак аиҭагараз дрызҿлымҳан аурысшәахьтә, абаза бызшәахьтә, аҟабарда бызшәахьтә, ачерқьесс бызшәахьтә, ауаԥс бызшәахьтә, ақырҭ бызшәахьтә: А.Моравиа, К.Г. Паустовски, В.П. Астафев, А.Несин, Б.Х. Ҭхаицухов, А.Н. Охтов, П.Т. Мисакова, А.А. Шогенцуков, О.Ш. Иосилиани, В.М. Гоглоев уҳәа убас ирацәаҩны.
Ҳаԥсуа литературатә критикаҿы ашәҟәыҩҩцәа зегьыҵәҟьа ирқәашьӡам инарҭбаан рҩымҭақәа рӡыргара, рыхцәажәара, рыларҵәара. Уи аус аҿы Алықьса Џьениа анцәа илаԥш хаа ихын, избанзар уи ирҿиамҭақәа рыхцәажәара инарҵаулан имҩаԥыргахьеит иналукааша ҳакритикцәеи ҳашәҟәыҩҩцәеи: А.Аншба, С.Зыхәба, В.Бигәаа, У.Аҩӡба, М.Лашәриа, Б.Гәыргәлиа, Ш.Салаҟаиа, Р.Қапба.
Академик Ш.Салаҟаиа Алықьса Џьениа 2010 шықәса рзы "Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы" хә-томкны зҭыҵра иалагаз ишәҟәқәа раԥхьажәаҿы иазгәеиҭоит: "Алықьса Џьениа иҩымҭақәа ихадоу зеиԥш цәаҩас ирымоу - урҭ зегьы, шамахамзар, ҳазну аамҭа иахьазку ауп. Иаҳҳәап ироманқәа "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Анымираҳ - ҩыџьа рынцәахәы" аԥсуа қыҭа, 1930 ашықәсқәеи, Аџьынџьтәылатә еибашьра дуи, уи иацааиуаз раԥхьатәи ашықәсқәеи ирыхьӡынҩылоуп.
"Абна амаӡа" акәзар, Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку раԥхьаӡатәи документалтә романуп, фырхаҵа хадасгьы иагәылагылоу Белоруссиатәи абнаршәырақәа рҿы апартизантә қәԥара напхгара азызуаз аԥсуа еибашьҩы-гәымшәа Давид Зыхәба иоуп. Ари ароман аԥҵаразы автор акыр аус рыдиулеит архивтә материалқәа, иара убасгьы, уи зныкымкәа-ҩынтәымкәа днеит, инарҭбаан диҿцәажәеит ароман афырхаҵа хада. Убри иабзоуроуп ароман ахҭыс хадақәеи ахаҿсахьа хадақәеи лакҩакрада рыгәра уго иахьыҟалаз.
Лымкаала иазгәаҭатәуп ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, 1999 шықәса рзы иҭыҵыз уи идокументалтә повестқәеи иажәабжьқәеи реизга "Рақәшәашьа рхаҵашьахеит". Ари аизга еиднакылоит ашәҟәыҩҩы аԥсҭазаараҿы иҟалаз ахҭыс иашақәаҵәҟьа шьаҭас ирыҭаны иааирыԥшыз аԥсуа-қырҭуатә еибашьраҿы имҩаԥысуаз ахҭыс гәыҭшьаагақәа".
Ашәҟәыҩҩы ишәҟәы "Иақәшәашьа ихаҵашьахеит" аԥхьажәаҿы иҩуеит: "Абраҟа зыхьӡ сымоу Џьон Ӡиӡариа ихала ибаҟа ичаԥеит. Уи иадгалатәым маҭәахә ҷыдак, ихәыцу, ихыҭҳәаау ажәак, иаҭахым арԥшӡара, арашы ахҭәалара, иазхоит иара иҟаиҵаз агәымшәара, афырхаҵара, ахьӡ-аԥша".
Алықьса Џьениа заамҭа аҿахәы зҳәаз шәҟәыҩҩуп… Уи илшеит ҳлитератураҿы уаанӡа иҟаз атрадициа дуқәа рықәныҟәара, рыцҵара, аԥхьаҩ ахара ирԥшра, ирхәыцра, иргәырҩара, иргәырӷьара. Иҟалап, иаџьал ас ианакәымыз ихьымӡазҭгьы, иԥышәеи, идырреи, ибаҩхатәреи иҵегь ихатәраз ҩымҭа дук ҳажәлар ирхыргаз аибашьра иазкны аԥҵара дахьӡазҭгьы… Аха, уара иуҳәо анцәа иануцимҳәо, иара анцәа ихаҭа абаҩхатәра ҟаимаҭ злаҵаны иишаз ауаагьы иаалырҟьан рымҩа ацгәеиқәаҵәа ихнаҵәоит, ирҳәаз, ирҩыз рызирхоит, уинахыс рус иацызҵогьы, абаҩхатәра рылаҵаны рцәыргара иараӡәк иоуп изылшо… Уи уаҩ дзаԥырхагахаӡом, избанзар, уи иара Анцәа ихаҭа иусуп, досу иара иҳәаақәа идыруеит, дызхымԥо, дызҵымԥо…
Ҳара дҳаман ашәҟәыҩҩы ду, уи лахьынҵас анцәа дҳаиҭеит, ҳара дҳацуп, ҳара егьа хара ҳцаргьы, ҳхынҳәны, ҳамҩа иара ила ҳаиҭалагароуп, ҳахьынӡааихьоу ҳхамышҭырц азы, шьаҿацыԥхьаӡа иара ихаҿсахьа лаша ҳҿалашалоит…
АҞӘА, жәабран 27 - Sputnik. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны амассатә информациа ахархәагақәа русзуҩцәа рзанааҭтә ныҳәа рыдиныҳәалеит. Абри атәы аанацҳауеит ахада иофициалтә саит.
"Аԥсны амассатә информациа ахархәагақәа русзуҩцәа зегьы гәык-ԥсык ала ишәыдысныҳәалоит шәзаанаҭтә ныҳәа. Ари амш азгәаҭара иазку арыцхә ҳажәлар рзы аҵак ду амоуп. 1919 шықәса жәабранмза 27 рзы раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аҭыҵра ахҭыс аԥсуа жәлар рҭоурых даҟьа ҿыцны ианылеит. Амилаҭтә кьыԥхьи, ателехәаԥшреи, арадиои еснагь ҳажәлар ирҿахәҳәаганы иҟан. Ахә ашьара уадаҩуп Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан ҳажәлар хацәнмырха иззықәԥоз аиаша адунеи аларҵәараҟны аԥсуа журналистцәа рылшамҭақәа", - аҳәоит адныҳәалараҟны.
Адемократиатә ҿиара амҩа ылызхыз ҳҳәынҭқарра азы аҵак ду амоуп ажәа ахақәиҭра, аҵабырг аарԥшны аларҵәара, амассатә информациа ахархәагақәа рыҿиара, азгәеиҭеит Атәыла ахада.
"Ҳазҭагылоу аамҭа лымкаала аҭакԥхықәра рыднаҵоит ателехәаԥшреи, арадиои, акьыԥхьи русзуҩцәа. Урҭ рҟынтә аԥхьаҩцәа, ателехәаԥшцәа, арадиозыӡырҩцәа еснагь ирзыԥшуп обиективра злоу, ҳажәлари ҳаԥсадгьыли реизҳазыӷьара хықәкыс измоу, ҳжурналистцәа рнапы иҵыҵуа зхаҭабзиара ҳараку ажәабжьқәа", - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
1919 шықәса жәабран 27 рзы иҭыҵит аԥсуа милаҭтә газеҭ "Аԥсны" раԥхьатәи аномер. 2001 шықәсазы Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иқәҵарала ари амш Аԥсны ажурналистцәа рзанааҭтә ныҳәамшны ишьақәырӷәӷәоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жәабран 22 - Sputnik. А.С. Грибоедов ихьӡ зху Жәларбжьаратәи азини аекономикеи ринститут аҟны атуризм ахырхарҭала аԥснытәи абитуриентцәа разыҟаҵара азҵаара алшоны ирбоит ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит аинститут апроректор Николаи Королиов.
"Иалшоит ҳҵараиурҭа афилиал Аԥсны иааҳартыр. Иҟоуп астажировка иадҳәалоу азҵаарақәа, аха атуризм аԥснытәи абаза даара иҭбаауп, абри аганахьала Краснодартәи асасааирҭақәеи ҳареи ҳаилацәажәароуп. Избан аԥснытәи астудентцәа иара Шәача инеины аԥышәа зырмоура? Макьаназ арҭ азҵаарақәа рылацәажәароуп ҳазҿу", - ҳәа иҳәеит Королиов.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит апрофессионалтә кадрқәа зехьынџьара ишаҭаху. Королиов иҳәеит Аԥсны атуризм аминистрра абри азҵаара хадаратәны ишахәаԥшуа, урыстәылатәи рколлегацәагьы иара анагӡара ишазыхиоу.
Жәабран 21 рзы аамҭала Аԥсны аԥыза-министр инапынҵақәа назыгӡо Владимир Делба идикылеит Урыстәыла атуризм азы афедералтә агентраҿы иҟоу Ауаажәларратә хеилак аделегациеи уи ахантәаҩы Дмитри Давыденкои.
Аиԥылараҟны иалацәажәан асасдкылара аусхк, атуристцәа рыԥгаԥсара, урҭ ршәарҭадара аиҿкаара, зхаҭабзиара ҳараку асанатор-хәышәтәратә хырхарҭа змоу ахыбрақәа рыргылара, ахырхарҭақәа рҟны акадрқәа разыҟаҵара азҵаара.
Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба адырра ҟаиҵеит атуристтә еилахәыра дуқәеи иареи шеилацәажәоз мышқәак раԥхьа.
Аиҿцәажәарақәа рхыркәшамҭаз Аԥсны Атуризм аминистрреи А.С.Грибоедов ихьӡ зху Жәларбжьаратәи азини аекономикеи ринститути Аусеицуразы амеморандум рнапы аҵарҩит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жәабран 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 260-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 20-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 49-ҩык, урҭ рахьтә 43-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 16-ҩык, ибжьаратәуп - 14-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 12-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит быжьҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 14-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12745-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12097-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 196-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Аремонттә усурақәа ирзоурыжьран иҟоуп 3 миллионки 500 нызқь мааҭи. Урҭ аԥарақәа ҳарзыԥшуп. Апроект ала аџьармыкьа аартны иазгәаҭоуп, аха иаркызар иаҳа еиӷьхон. Уажәы ахәаахәҭразы аџьармыкьахь иааиуа ауаа маҷуп. Иахьықәгыло ыҟаӡам, ақәа леи, асы леи, адәы иқәгылазароуп. Бедиа ибгаз амҩа иахҟьаны аџьармыкьаҿы ахәаахәҭыҩцәа агхеит. Уажәы ауаа адәахьы ихәаахәҭуеит, астолқәа ргыланы ирымоуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Џьопуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.


Амаининг хархәагақәа рҿакра азин ыҟоуп ҳәа цәыббра 2020 шықәсазы Аԥсны аминистрцәа реилазаара ақәҵара анаднакыла, ԥсыуа арԥыск, иматериалтә ҭагылазаашьа ахьысҳара даазхәыцын, имаз амашьына иҭиин амаинингқәа ааихәеит. Иара дазхәыцуан анаҩс аҿакразы иаҭахыу амыругақәа реидкылара. Дхәыцуанаҵы, аенергетикатә кризис гьежьуа ҳтәыла иналалан, ҩымз рышьҭахь ахарахәара азин ааныркылт, иаргьы имаинингқәа ргарҭа имоуа даақәхеит.
Акриптовалиута злихырц игәы иҭаз имыругақәа иҩны ишьҭоуп иазиура изымдыруа. Уажәтәи аамҭазы амаининг аҭира имариам усхеит, избанзар аахәара иаԥсоу иаԥсаму еилкаам. Игәырӷьаҵәа итәаз, аулафахәы бзиак аҟара аԥара сзаанаго иалагоит ҳәа ихәыцуаз арԥыс дзаралхеит. Зых ҳаҭыр ақәызҵо иоуп азын, иаҿашәкыр ҟалом анырҳәа, иқәимыргылеит. Зыӡбахә сымоу абизнес змам, улафахәыла инхо ркатегориа дахыԥхьаӡалоуп. Абас, аиба аҟәараҿы иқәхәлеит шырҳәо еиԥш, амаинерра зҽазызкыз ахархьуаа рахьтә азарал зауз маҷҩым, шамаха урҭ рҭоурыхқәа зегь еиԥшуп.
Изаралхеит избанзар, излаархәаз аԥара рызмыргьежьыр ауеит. "Уажәы иҟоу акризис аамҭазы сҭаацәа рныҟәгараҿы исыхәоит сҳәан, аха исзамуит", - иҳәеит сзацәажәоз арԥыс. Иара игәаанагарала, азин ҟазҵаз, нас иаанызкылаз ирхароуп. "Зны иазхәыцыр акәын, иҟалоит анырҳәа, акәыз џьышьа смашьына сҭиит",- иҳәоит иара дзыниаз азы ихы дахашшаауа.
Иҳаҩсыз амчыбжь анҵәамҭазы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аилацәажәара мҩаԥигеит аенергетикаҿы "иҷыдоу аҭагылазаашьа ыҟоуп" ҳәа азгәаҭаны. "Шәазыӡырҩы сыдҵа (приказ),- иҳәан даара ҿыӷәӷәала дцәажәеит апрезидент.
Иара ҿырԥштәыс иааигаз арбагақәа рыла "2019 шықәса иаҿырԥшны иаҳҳәозар, уажәтәи аамҭазы афымца ахархәара 21% ихалеит". Аԥсны ахада идҵала иаԥҵоуп акризис аиааиразы аштабқәа. 2019-тәи арбагақәа ирзааигәахарц адҵа ықәиргылеит Аслан Бжьаниа ачынуаа рҿаԥхьа. Уи адагьы, мчыбжьык иалагӡаны адҵа анынагӡамха, зусура зцәыӡырц зылшо шыҟало азгьы имӡакәа иҳәеит.
Ауаажәларраҿы иҟоуп ацәажәарақәа дара ачынуаа рахьтә афермақәа змоу ыҟоуп ҳәа, ауаажәларра закәыхзеи ажьырныҳәа 13 рзы, абри азҵаатәы азы аиҳабыра анеилацәажәоз Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, рыхьӡ имҳәазаргьы ҽмыршьагала иазгәеиҭеит, амилициа аусуҩцәа ареид ахь иандәықәло, афермақәа зтәу ргәырҽанызҵо ачынуаа шыҟоу.
Аоппозиционер хада Адгәыр Арӡынба иакәзар, апрезидент иганахь "икәша-мыкәша днарылаԥшааит",- иҳәеит аиҳабыра рҿы амаинерцәа ыҟазар шалшо аарԥшуа.
Аслан Бжьаниа телехәаԥшрала иқәгылараҿы "хьыӡҳәала" иҳәазар шиҭаху азы аҭак ииҭеит аоппозиционер. Ахьыӡ аҳәара Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр илымшеит, аоппозиционер иакәым аасгәахәит сахьыӡырҩуаз...
Аԥсны ахада акыр ирџьбарарц иӡбеит аенергетикатә кризис аиааиразы азакәанқәа, иара Жәлар реизарахь апроект ишьҭит аԥҟарақәа рырџьбаразы ажьырныҳәа 25 рзы. Адепутатцәа ирыдгалоуп "Акриптовалиута изинымкәа ахарахәаразы" Аԥсны ашьауӷатәи, административтә кодексқәа алагала рыҭаразы азакәан апроект. Араҟа иазгәаҭоуп, изинымкәа амаининг ахархәаразы еиуеиԥшым аҭакԥхықәрақәа.
Иаҳҳәап, афымцамч изинымкәа ахархәаразы "атәылауаа ахараԥса рыдҵазарц аулафахәы ҩышәынтә иазырҳаны", иара убас, "ачынуаа аулафахәы хәышәынтә иазырҳаны, уи адагьы, "аиуристтә хаҿқәа зқьынтә иазырҳаны".
Ажәакала, дасу изы ахараԥсақәа арбоуп. Ашьауӷатә лагала атәы ҳҳәозар, апрезидент инашьҭымҭаҿ изларбо ала "Мегаваттк еиҳаны ахархәара ҟазҵаз рзы" иазгәаҭоуп "шықәсык ма хышықәса аҭакра, акриптовалиута арҳаразы иҟоу амыругақәа рымхра". Иџьбаразаргьы, апрезидент илагалақәа азин еилазго игәиҽаннаҵаратәы иҟоуп.
Ари апроект макьаназы адепутатцәа иҭырҵаауеит, аха уажәнатә иҟоуп ахҳәаақәа азызузгьы. "Ахараԥса заҟа иҳараку аҟара - иҳаракхоит аҵарҭыша ахә", - иҳәеит Жәлар реизара адепутат Алмас Џьапуа. Алогика аҵоуп, аха зынӡа азинеилагара кьыс амамкәа иныжьтәума? Аиааишьас иамоузеи нас ари азҵаатәы? Аӡәырҩы иазгәарҭахьеит, ҳтәылаҿы азакәан бзиақәа ыҟазаргьы аус шырымуа, аха ԥхьаҟа ацара ҳҭахызар, аенергетикатә кризис еиԥш иҟоу ауадаҩрақәа ҳариааиразы, зегь акоуп иҟаҵалатәуп ашьаҿа ӷәӷәақәа.
Атәыла ахада имаӡам даҽа мҩак, азакәан апроект аҿы иаирбаз аԥҟарақәа раларҵәара ада. Ахдырра иақәӷәыӷны аҳәынҭқарра амаа зку аус рызуам, азин еилазго рзы иҟазароуп административтә, ашьауӷатә згәаҭақәа. Ашәарҭадартә хеилак амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩ, азиндырҩы Гиви Габниа абри азҵаатәы ахҳәаа аназиуаз, дақәшаҳаҭхеит хыхь иааго агәаанагара. "Ҳара ҳаԥсҭазаараҿы еиуеиԥшым аганқәа рҿы убас ҳаиҵаханы ҳаҟоуп, ахараԥса атәы анаҳҳәогьы уамашәа иаҳбоит",- иҳәеит иара.
Габниа дышхәыцуа ала, арџьбарара хымԥадатәиуп,-"ахәԥса андуу ахылаԥшыҩцәа рхы иадырхәар ауеит, уигьы ыҟоуп, аха ари ахы иоужьтәым",- иажәа иациҵон азиндырҩы,- "иахьа аштабқәа аԥҵоуп, ахылаԥшыҩцәа рацәаҩхеит, агәынамӡарақәа ҟалоит, аха сара сахьахәаԥшуа ала ахы иоужьтәым. Ахараԥса анырацәо игәаӷьыуацәоуп азакәан аилагара, аблақәа рацәахеит",- ҳәа дхәыцуеит ашәарҭадаратә хеилак ахада ихаҭыԥуаҩ.
Сколонка саналагоз зыӡбахә сымаз, змашьына зҭииз арԥыс абри азҵаара аҭак абас исиҭеит: "Еилыскаауеит азакәан зегьы ирзеиԥшны иҟамлар шалшо, абӷа змоу дацәцар шауа, аха схатәы сҳәозар, маӡала, азин еилаганы ақәыргылара сзыгәаӷьӡом, ахараԥса ахә ас иҳаракхар".
Адепутат Алмас Џьапуа иҳәамҭаҿы, далацәажәон, заагарҭа маҷу рзы ахараԥса акыр еиҵазарц шахәҭоу. Аекономика аинститут ахада Заур Шьалашьаагьы, азакәан еилазго рҭакԥхықәра еиҟароутәыр иашам "еиҳа змоу еиҳаны иқәшәар ауп" иҳәоит, аха иара убри аамҭазы иара дақәшаҳаҭуп азакәан алагалақәа рзура, ахараԥсақәа рырџьбарара.
Ҳазҭагыло аамҭазы амаинингқәа рхарахәара азин ыҟам рашәарамза алагамҭанӡа. Амилициагьы, аштабқәагьы иаарыцҳауеит афермақәа раҿыхра ишаҿу. Ҿырԥштәыс иаагозар ажьырныҳәа 23 рзы мацара ААУ рминистра ишаанацҳауа ала иаҿыхын 25 МВТ нызхуаз амыругақәа. Иаҿырхуазаргьы, амаининг хашәалахәы актуалра амоуп.
Аԥсны аҳазалхырҭатә комитет ахада Гәырам Инаԥшьба аинформациа исиҭаз ала, аконтеинер дуқәа рыла аҳәаа иахыганы аагара аԥкра амазар, хаҭалатәи аҭагалаҩцәа еиуеиԥшым амҩақәа рыԥшаауеит, акы-ҩба ирыдамзаргьы маӡала аагаразы. "Абарҭ ҩымш аӡәгьы даҿамшәац, аха быжь мыругак рҭагалара аанкылан хымш раԥхьа",- иҳәеит аҳазалхҩы хада. Даҽа ганкахьала ачынуаҩ иазгәеиҭеит "Аԥсны иҭыганы амыругақәа зго ыҟоуп" ҳәа. "Азин аныҟаз, шаҟа ааргоз ҳбон, азин анамырх џьара иҭаҵәахны иҭаргаларц иалагоит", - иазгәеиҭеит Инаԥшьба. Ари иаҳнарбоит "амаининг ҿкы" азҵаатәы азы макьана акәаԥ шыргылам.
Амаининг аԥеиԥш азы, Аԥсны ахада "бизнес бзиоуп" ҳәа азгәеиҭахьан. Ахашәалахәы аҳәынтқарра иазаанагар алшоит ҳәа, ахҳәаа азуны ауп Аԥсны аиҳабыра ахархәаразы аԥкра иҟаз амхны, алегализациа азура амҩа изанылаз. Аха, абраҟа иҟалеит агха. Ухыза заҟароу дырны, ушьапы еиҵых рымҳәои. Аԥсуа енергетика иамаз алшарақәа гәамҭаӡакәа иҟалазар ҟалоит аиҳабыра рхәыцра.
Аекономист Заур Шьалашьаа сиазҵааит амаининг аԥеиԥш азын. "Наҟ -наҟтәи аԥеиԥш, уи аҳәынҭқарра ахылаԥшуа, измо зегьы асиа иҭагаланы, нас убригьы афымцацәаҳәа иҳауа иалшо иалымшо еилыргатәуп",- иҳәеит иара. Анаҩсан, аекономика аинститут ахада ишибо ала, аҳәынҭқарреи ахатә ус иаҿуи реизыҟазаашьақәа ҳәаақәҵазароуп, апартниортә еизыҟазаашьақәа шьақәыргылатәуп. "Аханатә иазылхымызт амҩа" ҳәа дахцәажәеит иара, ҳаԥсҭазаара шьақәзырҟьаз амаинингтә бизнес.
Ари абизнес анагӡаразы иазхома иҳамоу афымца ҳәа исҭаз азҵаатәы азы: "Иҟазароуп альтернативатә фымцарҿиагақәа, ГЕСқәа, мамзаргьы аԥхарратә енергетика", аҭак ҟаиҵеит аҵарауаҩ. Ари аҩыза аидеиа акыр аус зыдуалатәу зҵаарахап, убри аҟынтә "уажәазы иаанкылатәуп" ҳәа аҵаҳәа ҳаиҭоит аекономист Шьалашьаа. "Аԥхьа ақәҵарақәа ҟарҵоит ҳара ҳҿы, нас оуп ариашара ианалаго", -ҳәа иажәа хиркәшеит аекономика амҩақәҵара ззанааҭу аҵарауаҩ. Шәынтә изаны, знык иԥҟа – абри ауп сгәанала иагхаз сынтәатәи аенергетикатә коллапс. Уажәшьҭа инхеит адепутатцәа апрезидент ирыдигалаз адгылара арҭоу иарымҭоу азыԥшра…
Аӡын аӷьырак мҩасхьеит, аха ааԥын ааирагьы ааигәам. Аштабқәа аԥҵаны амаинингқәа рҿыхразы аусура цозаргьы, абзазаратә техника иагом, алашара макьаназы ҳаҩнқәа рҿы иҭаауп. Ҳазҭагыло аамҭазы COVID-19, нас амаининг роуп Аԥсны зҵаатәы хаданы иқәгыло.
Аҿкычымазара аиааиразы алаҵа аҟаҵара хәшәны иахәаԥшуа ыҟазар, амаинингқәа риааира – азакәан арџьбара захьӡу "алаҵоуп" гәыӷрас иҟоу. Уаҳа даҽа хәшәык ыҟам.
Цәыббрамза 2020 шықәса анҵәамҭазы, 2018 ишьақәыргылаз "акриптовалиутақәа рмаинингқәа рхархәара ҟалом" ҳәа иҟаз аԥҟара амхны, Аԥсны аиҳабыра азин ҟарҵеит ари абизнес арҿиаразы. Уаанӡа, закәанла "иҟалом" ахьӡын, аха зинда уи абизнес иаҿыз маҷҩымызт, избанзар амаинингқәа рхархәара шыҟамлозгьы, рҭагалара азин ыҟан. Акыр еиҩысҭааз аԥҟара, цәыбррамзазтәи ақәҵара анацла, аенергетикатә кризис аҿы ҳаанагеит.
Ааԥын аҽеиҩшамҭазы ииз Жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа даԥылоит 89-тәи иирамш. Аԥсуа проза иара иҩымҭақәа ирҿырԥшны қәрала еиҳазаргьы, исҳәарц сҭахуп афилософиатә, ауаажәларратә мотивқәа шьагәыҭс измоу ипроза ду зегь шьхаҵас ирылыҳәҳәоит ҳәа.
Ашкол санҭаз, бжьаратәла 45 шықәса раԥхьа, ргьама скит ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа. Ҽнак зны саб ибиблиотекаҿы иаалысхит сықәра уамак иаҵанамкуаз ароман "Аси амацәыси". Усҟан ашәҟәыԥхьара хшыҩзышьҭра аман, ашкол аҿы дҵас иҳамамызгьы ҳаԥхьон. Ари ароман идеиаси хықәкыси иамаз уамак исзеилымкаауазаргьы, ашәҟәыҩҩы исиужет арҵәишьеи, ахаҿқәа реизыҟазаашьеи срымҽханакит. Жәиԥшь шықәса зхыҵуаз аҭыԥҳа сыхшыҩ аромантикатә цәқәырԥа иаанахәаны иҟан, убри аҟынтә, араҟа иагәылсны ицоз абзиабаратә мотив аҿиашьа, трагедиала ахыркәшашьа сгәы ааснархьит.
Саԥхьон аҵх иаасымнахаанӡа. Ироман афырԥҳәызба Аишьа лхәыцрақәа уртәыртәуан: "Илдыруан уи аҽакала дшылзыҟаз. "Абзиабара" ҳәа игәаӷьны лҿы илызҭамырӡоз ажәа зынӡагьы идылкыломызт уи, избанзар, иара изы лара лгәы имҩашьахуа иалшоз иаабац ажәа гәырҿыӷьга "аҳаҭыр" акәын. Саланахалон саԥхьацыԥхьаӡа, Аишьа леиԥш сшыбарџьеиуаз аҵх агәы еиҩнашон. Аишьа дзызхәыцуаз Амаршьан (Ардашьыл) дыхәны лыҩны данаанага, нас лыбзиабара ԥхьакны, уи данихылаԥшуаз уҳәа, апрозаик Гогәуа иааирԥшуа аҭоурыхтә-политикатә хҭысқәа раҵкьыс абзиабара аарԥшышьа акәын сзызхәыцуаз усҟан.
Иҵӡоузеи, аха иахьагьы, уи ароман исзыннажьыз асахьақәа сыбла иаахгылоит. Ихәны ишьҭаз Ардашьыли Аишьеи реизынхара Гогәуа иаахтны даҽаӡәы ишизымҳәара ишҭихыз: "Ус лқьышә инахьысит уи иқьышәқәа. Дзықәгылаз аӷәра лыҵышьшь инаскьаанӡа, иаразнак дааҭрысит, лҽааимылхын аҭӡамц ахь днаскьан, наҟ лҿы рҳәны акраамҭа дгылан". Ас иаахтны иҳәаз ахаҵеи аԥҳәыси ирызкыз ароманқәа ԥсышәала сырмыԥхьацызт.
Ашәҟәыҩҩы иааирԥшуаз амчрақәа реидысларақәа рҵакы уамак игәаамыгӡакәа, Аишьеи Ардашьыли рроман шԥанҵәари ҳәа сышәҟәы сиарҭа ихәыҵакны аҵх згон. Сан рыцҳа лыбжьы саҳауан "алашара ырцә, ашьыжь бызгылаӡом" ҳәа. Абас, раԥхьаӡа агьама скит ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа. Слаӷырӡышон уи анҵәамҭаҿы автор иааирԥшуаз асахьақәа срызхьаауа, ареволиуциа иахҟьаны Аишьа лразҟы ахьхыбгалаз ҭынчра снаҭомызт: "Забџьар шьҭаҵаны зыҽрызҭаз рахьгьы, ирхәыз рахьгьы, иршьыз рахьгьы – џьаргьы дыҟамызт уи … Ардашьыл".
Саныҩеидас ашәҟәыҩҩы Гогәуа егьырҭ иҩымҭақәа лаԥшықәҵаны са стәала иҭысҵаауан, иагьрыдызбалеит, аԥҳәыс лхаҿсахьа аарԥшраҿы илшарақәа шаҳараку.
Ашәҟәыҩҩы инапы иҵиххьо ироманқәа еиҳаркгьы "Аҽыкәаҳа", "Асду" рҿы иааирԥшуа аҭоурыхтә ҵакы змоу ахҭысқәа инарҷыданы, апрозаик аԥҳәыс лразҟы, уи ллахьынҵа аарԥшра даҽа ԥсыуа шәҟәыҩҩык ишилымшара дазнеиуеит. Есқьынагьы иџьасшьоит, аԥсуа хдырра ду ныҟәызго ашәҟәыҩҩы-афилософ абас гәызианрала дышԥазыҟоу астереотипқәа еилаганы абзиабара аҳаҭыраз имҩахҟьо аԥсуа ԥҳәыс лхьаршшара.
Ҿырԥштәыс иааҳгар ауеит ароман "Аҽыкәаҳа" аҟны автортә хьаҵрақәа рҿы Гогәуа Медеиа илзикыз ахәыцрақәа. Лтәыла иақәлаз алегионцәа раԥхьагыла бзиа дызбаз аҭыԥҳа лзы "лара акгьы лнарбомызт аҩыз еиԥш лыуаажәлар ршьа иаҵашьшь изжәуаз анцәахша ииарҭа тата" иҳәоит автор Медеиа лыбзиабара лиааины иҟалҵаз ашьаҿазы. Ароман автортә хьаҵрақәа рҿы Гогәуа длазҵаауеит Медеиа "Ишԥабгәаӷьи бзықәгылаз адгьыл иакәхшоз быуаажәалар?" ҳәа. Автор ҭакс иоуз "исыздыруам, исыздыруам, уи уаҩгьы иагьиздыруам иагьизеилкаауам" ауп.
Гогәуа ироманқәеи иажәабжьқәеи рҿы иааирԥшуа аҳәса трагедиатә хаҿқәоуп: Елана, Аишьа, Макрына, Аҳкәажә, Агра уҳәа, рызегьы еидызкыло аразҟыдароуп. "Деидырӷәӷәала дызкыз, лԥагьара ԥагьазтәуаз лтәыла аламыс, аԥҟарақәа, ақьабызқәа аалыхшәеит амра ицәдыршәлаз ауалыр ауадахәқәа анахышәшәо еиԥш", - иҳәоит абзиабара аҳаҭыраз зыԥсадгьыл знаԥхаз Медеиа лзы, аха иара убри аамҭазы, иара дазхәыцуеит уи лзырҟаҵаз абзиабара ду даҽа мҩак шылнамҭаз. "Зны ахәхәаҳәа дҿырҳасуа дҩагылан "шәысҭ" иҳәан, уи ауԥшәыл длыгәҭасны иҩызцәа днарылаижьит" иҳәоит апрозаик абзиабара иарҩашьыз абазгаа роуԥшәыл Византиатәи аибашьҩы дышлызныҟәаз аарԥшуа. Гогәуа Медеиа лшьоурала ириашоит, ажәа кьынаак лзымҳәаӡакәа "иаразнак илхыԥсааит абриаҟарааамҭа илдылсны иҟаз аҩы" бааԥсы. Уаҳагь уаҩ даалзыбзиамхаӡакәа, Византиаа рынцәахша иԥсырҭа иарбаны зҿыналырхаз (аҟама Е.К) дааихнахт".
Ашәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа ирҿиамҭақәа рҿы иҵегь ҳара иаҳзааигәо аамҭа иақәло аҭоурыхқәа рҿгьы, аԥҳәыс ллахьынҵа дазыхынҳәуеит. Акыр иҵаулоуп иажәабжь "Ашьацәгьа" аҿы иааирԥшуа аԥҳәыс лхаҿсахьа. Араҟагьы, иара длаирҟәуам, аԥсҭазаара аԥҟарақәа рықәныҟәара уамак иақәымшәаз, аха ицқьаз аҭыԥҳа. "Ашьацәгьа" иамыԥхьаҵ ицәыӡыз даара ирацәоуп. Автор ицәыригоит, ауҳәансҳәанқәеи, абз бааԥсқәеи аԥҳәыс лразҟы иаԥырхагахар шалшо, иара убри адагьы, аԥсуа ԥҳәыс абзиабара ду наунагӡа лгәаҵаҿы иҵәахны илымазарц шлылшо.
Автор ари ажәабжь иҩит 1986 шықәсазы, аха, иааирԥшуа аамҭа маҷк инаскьоуп ижәытәӡатәимзаргьы. Усҟантәи атрадициагьы уажәтәиқәа раҵкьыс акыр иџьбаран. "Даныӡӷабыз дыҭҳаца, уажәы-уажәшьҭан гәырӷьара дук дазыԥшушәа, лыблақәа ҭбааханы, икәеицеиуа ианырбалак, лахә-лахәы илышьклаԥшуа иалагон". Автор иҩымҭаҿ ахҭысқәа реишьҭагылашьа еизаданы иҟам.
Ажәабжь далагоит Ашьацәгьа (Агра) лыхшара лаҟараханы лмагана кны аԥҳә анлырххуаз, аха угәуҽанӡамкәа, уиаигоит лара данқәыԥшӡазтәи ахҭысқәа рахь, анаҩс, уи хьымӡхыхганы хаҵа данырышьҭуаз аамҭахь: "Лара ахьымӡӷ згаз, ахҳәаа зауз, зцәа зтәымкәа, хымыз-ԥшьымыз зхыҵуа аҩны итәоу длеиԥшны дыршьеит". Иџьбараз атрадициақәа рцәаҳәа маҷк иацәхьаҵыз аҭыԥҳа, ачараҿы илбаз аԥшӡа иахьеи-уахеи дышизхәыцуаз ауп, хаҵа дшырышьҭыз.
Лара аҩнра ҳәа данцагьы, ани ачараҿы илбаз изхәыцра дауаҟәыҵхуаз: "Иахьа ҭацара луанаҵы уажәы-уажәы лаԥхьа дааиуан, аха димбаӡошәа аҽаџьара дыԥшуан, ус дааиуан, дааиуан, диасуан, дааиуан, диасуан" лхәыцрақәа рҿы. Знык ада илымбацыз ахаҿсахьа дазхәыцуа, лмагана ҟьо амхырҭа дахьҭагылаз аҳәҳәабыжь ллымҳа иааҭасуеит Агра. "Хыхь аԥсыжраҿы ҵәуабжьқәак гоит"- ибжьа ааиргоит змагана зҟьоз лхаҵагьы. Аԥсыжрахь инхалеит рҩыџьагьы, Ашьацәгьа лцәа ианырхьан анышә иамардоз дазусҭаз. Аҭоубыҭ иҭаз аԥшӡа ихы-иҿы шыхҩазгьы, ачабра иҿаршәыз иалылбааз ала илдырит уи Иара шиакәыз, "ихәдагьы - убас иҭыхәхәа" мшаҽны ишылбаз иҟан.
Избан сыздыруам, аха Гогәуа иҩымҭақәа рҿы иааирԥшуа аҳәса рхаҿсахьақәа насыԥдоуп, ихьанҭоу аидара иаҵоуп. Дара иҟарҵалакгьы, ашәҟәыҩҩы лахь риҭоны убом, идеиалҵас иааирԥшуеит зехьынџьара инеибеиԥшны. Ааԥын иалиааз ашәҟәыҩҩы, ипроза хьанҭоуп зҳәо ыҟазаргьы, абызшәа здыруа иаҵрымбаар алшом ула ихымслозаргьы, ицәаҳәақәа амузыка шрыҵо. Иаҳҳәар ауеит прозала иҩу апоезиа ҳәа. Гогәуа апоезиа дшаҿымгьы, ироманқәа рҿы иаацәыригоит адәахьала шамаха иумбо апоезиа:
_Бабацои ас шаанӡа
Ибысуа аԥшахәхәа?-
Ҳазхара баабаанӡа,
Бабацои бкахәхәа?
Акыр ихьшәаноуп снапаҿы ианааи, иахьа сыззааҭгылаз ажәабжь "Ашьацәга", 2006 шықәсазы иҭыҵыз 5-томкны иҟаз апрозаик иҩымҭақәа реизга иагәылан. Араҟа шамаха уи аамҭазы ииҩхьаз зегь анын. Гогәуа ипрозаҿы иааирԥшуа аҳәса зегь ирымоуп ирзеиԥшу ҟазшьак – абзиабара аҳаҭыраз ауаа рылахь аиура.
Ааԥын иалиааз ашәҟәыҩҩы, уамак ала иныруеит, аԥсуа ԥҳәыс лыԥсабара абзиабара имҩахнаҟьар шалшо, абжьааԥнытәи аҵасқәа рымҩаԥгареи, аԥсуара аԥҟарақәеи рыҽҭагӡара акәымкәа, аҳәаақәа ргәашәқәа ҭаԥыххааса абзиабара зҽазҭо аҳәса рыпсихологиа аарԥшра акыр дазҟазоуп, уи азы ашәҟәыҩҩы иаҳасабала агәаӷьрагьы имоуп.
"Шәанбалагеи аҩра?", - сиазҵааит зны сара Гогәуа, - "Ашкол санҭаз исгәаԥхоз аӡӷаб аӡы дагеит", - убри ахҭыс исзаанагаз атрагедиа иарҵысит сышәҟәыҩҩратә ԥсабара",- иҳәеит иара. Ас иаартны имаӡа ахьсымеидаз даарагьы иџьасшьеит, даарагьы сеигәырӷьеит.
Алықьса Гогәуа дыздыраанӡа срыԥхьахьан иҩымҭақәа рӷьырак, хаҭала ҳаибадырит 1989-тәи ашықәсқәа рзы. Уи аамҭазы иара ахәыҷтәы журнал "Амцабз" редактор хадас дыҟан, аха амилаҭтә хақәиҭратә қәԥара ҵәатәышьаҟасгьы даман. Аредакциа ахьыҟаз ахыбраҿы иҟан ашәҟәыҩҩцәа реидгылагьы, жәлар рфорум "Аидгыларагьы", убрахь неирҭас иҳаман аҿаргьы. Уи аамҭазы алитература алацәажәара аҵкьысгьы, ҳмилаҭ рлахьынҵа азхәыцра иазкын ҳанеиқәшәоз ашәҟәыҩҩы дызлацәажәоз, аха сара сзыҳәан, еиҳагьы ихадан иара иаԥиҵоз ахаҿқәа рызхәыцра.
Аибашьра ашьҭахь акырынтә аинтервиу имысххьан ашәҟәыҩҩы, даара акыр иаартны ҳаицәажәон, убарҭ ҳаицәажәарақәа ирыбзоураноуп уи ишәҟәыҩҩра ахыҵхырҭаҿ абзиабара иахылҵыз атрагедиа шыҟаз шеилыскааз. Хыхь сызлацәажәо ажәабжьқәа акырынтә срыԥхьахьеит, аха ҿыц иаасыртыцыԥхьаӡа, раԥхьа санаԥхьаз еиԥш исыцрасуеит аразҟыдареи, абзиабареи ирыдҳәалоу алахьынҵақәа ирхылҵуа амца.
Иажәабжь "Ашьацәгьа" мыцхәы иласыз, аха цәгьарак згәы иҭамыз аԥҳәызба илызкуп. Иамыԥхьац изы еиҭаҳәашьак амоума, ачараҿ илгәаԥхаз арԥыс дишьҭалан архәара лҽавакны инеиуаз аҭыԥҳа лышьҭахь илхьырҳәоз дазымхәыцкәа иҟалҵоз ашьаҿа. Гогәуа, уи ала иаҳирбоит абзиабара амца аҭыԥҳа дшышьҭнаԥаауа, хақәиҭра дук шылнаҭо. "Лара лылаԥш даԥшааит, иара илаԥшгьы",- ачараҿы илбаз, иаразнак дзытҟәаз ахаҿсахьа иацыз аԥхарра даанахәан, ажәлар днарылҟьан дишьҭалеит лразҟы дазааигәахарц: "Лара дыҿҟьаҿҟьо, рқыҭеи нырцәтәи ақыҭеи еиҩызшо, иагьдуцәам, иагьыхәыҷцәам аӡиас аԥаҩ дынхықәыххылеит. Иара идырдыруа иҟаз ацҳаҵәры дықәлахьан…".
Ашәҟәыҩҩы иаҳасабала дадгылом аԥҳәызба ауҳәансҳәанқәа ирыхҟьаны лразҟы анырҿаҟәо. Иҩымҭақәа ҳаргәылаԥшуа ҳҿааҳхар, иааџьаҳшьаратәы аԥсуа ԥҳәыс илызку амотивқәа ргәылыҳәҳәоит. Алықьса Гогәуа дыпрозаикуп, аха ироманқәа рҿы ҳара иаҳԥыхьашәоит ажәеинраалатә формала иҟоу автортә хьаҵрақәа:
Быбла еиқәарақәа
Еиԥшхеит аӡыжь,
Быхцә аԥарақәа
Бықәуп еиужь…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Хәажәкырамза алагамҭазы Аԥсны аӷьалпал бжьы аацәырҵит. Апандемиа аамҭазы аполитика аганахь ҭынчрашәа иҟан, еиуеиԥшым аҳәамҭақәа шцәырҵызгьы. Амитингқәа рыцәаара ҳамбеижьҭеи шықәсык инахыҳәҳәон уажәшьҭа.
Наунагӡа еибашьра ыҟам рҳәоит, аха аԥсуа-қырҭуа еизыҟазаашьақәа рҿы макьана акәаԥ ду ргылам. Акәаԥ ргылам, аха 29 шықәса раԥхьа аибашьра адәаҿы хҭак еицҭазыршәуаз аԥсуа ветеранцәа, аҭынч ԥсҭазаара аамҭазы, ҳазиааиз аҳәынҭқарра аганахь иаку стратегиак рзалымхыцт. Аветеранцәа рыдагьы, аԥсуа политика мҩақәызҵо ахадацәагьы, зеиԥшла адәныҟатәи астратегиазы аԥҟарақәа ртәы ӡырыргозаргьы, зегь акоуп Қырҭтәылеи Аԥсни рызҵааразы аполитикатә еидысларақәа аамҭа-аамҭала иҭыӡшәаны иааҟалоит.
29 шықәса раԥхьа сара исхыҵуан 29 шықәса. Усҟан исхәыцуази, иахьа сыла иабои хәыки-шьхаки рыбжьоуп.
Уажәы-уажә Қырҭтәылаа рылацәажәаразы ҳтәыла аҩнуҵҟа иҵоурам ацәажәарақәа цәырҵуеит. Амчраҿы иҟоу ирыдгыло аветеранцәеи, аоппозициа иҟоуи арҭ азҵаатәқәа рзы иаку стратегиак рымаӡам. Аҭынч ԥсҭазаараҿы амалырҳара иаанаго агәаҳәарақәа аиааира рго иалагеит. Имаӡам усуп, Қырҭтәылеи Аԥсни рыбжьара маӡалатәи атауар еилысрақәа шымҩаԥысуа. Иҟоуп агәаанагара дареи ҳареи ҳабжьара иаҭахуп аҳазалхырҭа, абиуџьет аԥара ҭаларц азы ҳәа. Ари иаҿаапкуеит амчраҿы иҟоу ирыдымгыло аветерантә еилазаарақәа "ҳаӷа илахәаахәҭра иашам" ҳәа. Даҽа ганкахьала, маӡалатәи аԥарарҳара мҩаԥысуан, иахьа оппозициа иҟоу амчраҿ ианыҟазгьы.
Ажәакала, аибашьра аветеранцәа еизааибаганы, иахьа уажәраанӡа ирзымыӡбац мҩакы, агеноцид ҳзызуаз, иахьагьы ҳҿаҟәара иашьҭоу Қырҭтәыла аганахь. Абас иҟазаауеит, аполитикатә амбициақәа нышьҭаҵаны, ҳара иҳахәаша астратегиа алырхаанӡа аветеранцәа рхаҭа. Аҳәынҭқарра амаа зку ртәы ҳҳәозар, иахьатәи ахада адәныҟатәи истратегиаҿы зхыцқәа нагӡаны иаартым "Қырҭтәылеи Аԥсни еиуеиԥшым аҩаӡарақәа змоу реиҿцаара" ҳәа азгәаҭақәа ҳадигалеит. Араҟагьы, аоппозициатә ветеранцәа уи ӷамхәырҭаны ишьҭырхит, Апарламент аҿы инеибагеит, аха анаҩс ҭаацәашәала акгьы рзеиҿмырцааит.
Сгәанала, аԥсуаа еилкааны иҳамам ҳазну амҩаҿы, Қырҭтәыла аганахьтә ҳполитика зеиԥшрахаша. Аибашьра анцоз сҩызцәеи сареи аиааира ҳанеиԥхыӡуаз, иахьа аҭыӡшәа зхылҵыз аветеран Бенур (Акун) Қәираиа дызну авидео аҩыза збоит ҳәа сыҟамызт.
Еиуеиԥшым телеграмм-каналқәа, иара убас, феисбуктәи адаҟьақәа рҿы мышқәак раԥхьа ицәырцит аҳәамҭа "апрезидент ицхырааҩцәа руаӡәык, аиҿцәажәарақәа рымҩаԥгаразы Қырҭтәылаҟа дцеит" ҳәа. Анонимтә жәабжь ахҳәаагьы асымҭеит, мцуп ҟасҵан, аха дара зегь рдыруазаап. Даҽа ԥыҭрак ашьҭахь, иаацәырҵит авидео урысшәала ицәажәо аԥсуа хаҵа иҳабашьуаз, иахьа ибизнесмену Даҭо Кәарацхелиа иныҳәаҿа ахьиҳәо. Алаламбатә. Ашьҭахь ишеилкаахаз ала, аныҳәаҿа зку аекономикатә зҵаарақәа рзы апрезидент иабжьгаҩ Бенур Қәираиа иакәзаап.
Хаҭала дсыздыруамызт, аха абизнес знапы алаку иакәны дшыҟаз саҳахьан. Аныҳәаҿа зку ахаҵа итәаны изыӡырҩуаз рахьтә аӡәгьы диҿамԥеит, уимоу аеколог Роман Дбар иеиԥшу ихы ларҟәынгьы дӡырҩуеит. Иара уа днеиааиуеит амилаҭтә хақәиҭратә қәԥара иалахәыз, аветеран Гиви Дапуа иеиԥшу ахаҵа.
Абасала, иахьатәи аныҳәаҿатә теориа иаҳәоит "Иаҳжәып сара сҩыза иныҳәаҿа, иақырҭуоу, Болгариа инхо…". Анаҩсан, аҵәца зку иажәа иациҵоит "Аибашьра анцоз сара дысҿагылан, нас 1993 шықәсазы Болгариаҟа дцеит, уа дынхоит. Иахьа сара абра апарк аасыртуеит, иара ихьыӡгьы ахьӡысҵоит". Уаҳа аиҭаҳәаргьы аҭахым. Макьаназы ҳаибашьцәа ирыхәҭоу абаҟақәа анаҳзыҟамҵац аамҭазы, Болгариа инхо, иҳабашьуаз Даҭо Кәарацхьелиа ихьӡ зху апарк ашьҭаҵара ауп иаҳзынханы иҟаз. Ари иахылҿиааит аҭыӡшәа ду.
Еиҳаракгьы, феисбук аҿы аполемика цәырҵит. Ус ишыҟаз, иҳауит апрезидент иусҳәарҭа аҟынтә аинформациа "жәабран 19 2021 шықәсазы апрезидент иабжьгаҩ Қәираиа иусура аанижьхьан" ҳәа.
Хәажәкыра 2, 2021 шықәсазы амитингқәа рыцәаара цәырҵит абри ахҭыс иахҟьаны. Дарбан аоппозиционеру ари аҩыза заҩзыжьуа? Уаанӡатәи апрезидент Рауль Ҳаџьымба ихаан, 2018 шықәсазы ақырҭуа террорист Лукаа имҳәамырзаӡакәа дахьоужьыз азы, Аԥсны аӡынтәи ареволиуциатә хыԥшақәа ӷәӷәахеит. Аӡә игха алкаа азуны, егьи ибзиоу ихәшьадырц аҭыԥан, абар ҩынтәуп ақырҭуа теамазы иахьатәи Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иабжьгаҩцәа иҵаркуеижьтеи: актәи - Лаша Сақаниа, Аныхачаԥа зманы ақырҭуа политикцәа Елыр ианааигаз, аҩбатәи- "ақырҭуа инвестициақәа раагаразы" Қырҭтәыла ицаз иабжьгаҩ Қәираиа.
Атәыла ахада ипресс-маҵзура "Қәираиа жәабран 19 рзы иусура аанижьхьан" ҳәа иҳаладырҵәаз ажәабжь, уи лаԥшхырԥагоуп, избанар, атәыла ахада иаандаҿы аус зуа русура аанрыжьзар, аинформациа иаразнак ауаа ирыларҳәоит. Жәабран 19 инаркны хәажәкырамза алагамҭазынӡа ари ажәабжь ауаажәларра изырзымдыруаз? Ус иҟарҵеит агәынамӡаратә хыԥша апрезидент имаахарц азы.
Аоппозициатә мчқәа ари ахҭыс аанрыжьуазма, ауаа еизеит аԥхьа Ахақәиҭра ашҭаҿы, анаҩс Аарламент аԥхьа. Абарҭ азҵаарақәа рҿы ҩ-стандарк змоу аполитикатә кониунктуара аус шауа гәасҭоит.
Сара апартиақәа срылам аҟынтә, еиҳа исзымариоуп уи абара. Аветерантә еиҿкаарақәа еиҩшоуп политикала. Аполитика амаа зку дзеиԥшроу еиԥш ауп, аҳәамҭақәагьы шцәырҵуа. Ус акәзаргьы, Ахақәиҭра ашҭаҿы еизаз дрылаҳбааит, игәаанагаргьы иҳәеит аветерантә еиҿкаарақәа ирылам, ажьырныҳәа 2020 шықәсазы "Аҿар рреволиуциа" ҳәа хьӡыс изауз ҵәатәышьаҟас иамаз Ахра Аҩӡба, "Импичмент президенту" ҳәа илексика иалаҵаны. Ԥхьатәара ицахьо, мардуанла ҵыԥх апрезидент иусурҭа иажәлоз аполитик иҳәеит "иарбан политикатә гьамоу иҳамазаалакгьы Аԥсадгьыл азҵатәы аҿы ҳара ҳаӡәыкуп" ҳәа.
Иахьатәи аԥсуа аоппозициа аҳәамҭақәа ҟанаҵеит "Аԥсни Қырҭтәылеи ахәаахәҭратә еизыҟазаашьақәа рымамзароуп" ҳәа. Ирҳәеит аха, маӡала ицо аилахәаахәҭра шынкылатәу азы, рхаҭа амчраҿы ианыҟаз акгьы рзымыӡбит, акылҳарақәа иҟаз аркны, мҩакы заҵәык ааныжьрада.
Амш иалагӡан Бенур Қәираиа ажурналистцәа ириҭеит ҩ-бызшәак рыла аинтервиу. Убраҟа абизнесмен ихала иҳәеит ииашаҵәҟьаны Қырҭтәыла дшыҟаз, Аԥсны аинвестициақәа ралагаларазы аусқәа шиӡбоз. Қырҭтәылаа ирымоу апрограмма "Еибашьрада Аԥсны аргьежьра" захьӡу, агуманитартә-економикатә зҵаарақәа рыла, ҳауаажәлар дара ирхьыԥшны аҟаҵароуп хықәкыс иамоу.
Жәабран 19-нӡа апрезидент ицхыраҩс аус зуаз Қәираиа Sputnik Аԥсны иаиҭаз аинтервиу аҿы иҳәеит "Сара Акәын Қәираиа "Шәкәырча аԥшаҳәа" ахада соуп. Ари зхы иақәиҭу економикатә ҳәырԥссароуп (зона)" ҳәа, анаҩс, абизнес знапы алаку иҳаилиркааит Қырҭтәыла иҟазаара хықәкыс иамаз: "Сара Қырҭтәыла сыҟан, ааи. Уаҵәгьы сцоит. Ари хаҭалатәи визитуп. Сара уахь сцеит аинвестициа дуқәа Аԥсны иалазгаларц азы. Сара апорт, нас асасааирҭа дуқәа рыргылара сгәы иҭоуп, Аԥсныҟа аԥара рацәа аагара хықәкыс исымоуп".
Ииашаҵәҟьаны, Бенур Қәираиа иӡбахә есқьынагьы иҳаҳауан, амилаҭтә хақәиҭратә кәԥареи, аибашьреи рҿы ихы бзианы ишааирԥшуаз, аха иахьатәи иажәақәа рхы ахьцо, идеологиас ирымоу аилкаара сцәыуадаҩхеит. Иара ишиҳәо ала, Қырҭтәыла днеиуан аурыс бизнесмен ду, убри аҟынтә, уа хра злаз аиԥыларақәа мҩаԥигон. Даҽа ганкахьала, иҟоума абизнесмен еилеигаз азакәан? Ԥкрас иҟои, Қырҭтәылантәи аинвестициақәа Аԥсныҟа раагара иаԥырхаго? Акымзарак. Иаауҭаххар азин ылхны уцоит, уҿазҳәо закәан ыҟам, амораль ҳәа ҳазҿу, уи ашәҟәы ианым усгьы.
30 шықәса иҳазнамгаӡеит ҳара ҳхьыԥшымра аидеиа. "Сара хықәкыс исымоу анҭ (Қырҭтәылаа Е. К) иамырхырц ҳазхәаҽуа азакәанқәа, абрахь ишакәхалакгьы аԥара дуқәа, аинвесторцәа ааратәы аҟаҵара" иҳәоит Қәираиа ицәажәараҿы.
Абасала, ҳара иҳадгалоуп Қырҭтәыла ацхыраарала Аԥсны аекономика ашьҭыхра. Апарламентуаа ари азҵаатәы иахәаԥшраны иҟоуп, аха зегь ирзеиԥшу аԥҟарақәа рзыхәшьадуама? Ҳара ихадоу астратегиатә партниор ҳәа Урыстәыла аназгәаҳҭо, уахьынтәи афинанстә цхыраара анҳауа, ҳаваҵәины "аоккупациа зызу атәыла" ҳәа ҳзызҳәо, ҳхьыԥшымра азхазымҵо, иацы иҳабашьуаз рыла аекономика шьҭаҳхуеит ҳәа иаҳҳәо, сара сзы абсурдуп.
Аԥсуаа аибашьраҿы аиааира ҳгеит, аха иахьа уажәраанӡа иаҳзымыӡбеит агеноцид ҳзызуз рганахьтәи аполитикатә стратегиа. Уи аӡбара зуалу, аветеранцәа ргәаанагара хшыҩзышьҭра аҭаны, Аԥсны аиҳабыреи Апарламенти роуп.
Иҟазароуп хыԥашьа змам аԥҟарақәа. Ҳаицәажәозар ҳаззеицәажәо, уи хықәкыс иамоу. Ахәаахәҭра маӡала иҳабжьаны, аҽраԥшразы ҳаилахәаахәҭӡом ҳәа ҳҳәар уигьы хжьароуп. Иахьа ицәырҵыз азҵаатәқәа аибашьра анеилга ашьҭахь ишьақәгыло иалагеит, иара иахҟьаны аҩнуҵҟатәи аидысларақәа мҩаԥысуеит, убри аҟынтә, хара имгакәа ицәырҵроуп Аԥсни иҳабашьуази реизыҟазаашьақәа ҳәаақәызҵо иконкреттәу аԥҟаԥҵәақәа, дасу иахьиҭаху ахы ирхо акәымкәа. Қырҭтәыла акәзар, иара ус иныбжьаршәынгьы иамҳәацт "Аԥсны ҳәынҭқарроуп" ҳәа. Женеватәи аиҿцәажәарақәа иахьанӡа "аҽаҩра аанамгацт" абџьар ахамырхәаразы, азхаҵара азҵаара акәым.
Макьаназы Аԥсны иқәынхо ауаажәларра азыҟаҵам Қырҭтәылеи ҳареи ҳаимабзиара, ҳаилахәаахәҭра дара рганахь азхаҵара ыҟамкәа. Даҽа ганкахьала, илаҟәу асоциалтә ԥсҭазаара иахҟьаны, ахныҟәгаразы, аҽыхәшәтәразы ҳауаажәлар уахь ихьаԥшуа иалагеижьҭеи маҷ ҵуама?
Қырҭтәылеи, уи иадгыло Европатәи аҳәынҭқаррақәеи Аԥсны ихьыԥшму ҳәынҭқарраны акәымкәа, Қырҭтәыла иахәҭаку акәноуп ишахәаԥшуа. Нас, ҳара изаҳзеилымкаари, ҳаицәажәарақәа, ҳаилахәаахәҭрақәа ҩ-ҳәынҭқаррак рыбжьара иҟоу акәны ҳхаҭақәеи ҳазхазҵаз атәылақәеи рыда макьаназы аӡәгьы дшахәамԥшуа.
Ақырҭқәа ҳрацәажәозар, сгәанала, ҳара хаз иҟоу, ихьыԥшым аҳәынҭқарра апозициақәа мацара рыла ҳақәгылалароуп. "Азхаҵарада Аԥсны Қырҭтәылахь аргьежьра" хықәкы хаданы иззықәгыло аҳәынҭқаара ҳара ҳинтересқәа ахаангьы иахьчом.
Абарҭқәа ҳрызхәыцноуп ҳгәылацәа ҳанрацәажәо ҳашрацәажәалаша, мамзар 1992 шықәсахьы хаиҭагьежьыр алшоит. Уажәы-уажә ақырҭуа зҵааразы ҳара - ҳара ҳаиҿаххуеит, дара уи ргәы арҭхаџьуеит. Асоциалтә ҳақәа рҿы акәзар, ақырҭцәа гәырӷьаҵәа ахҳәаақәа ҟарҵоит "Қәираиа иполитика иашоуп" ҳәа. Аӡы иаго аҳәҳәабжь иаҳаӡом…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит


Аенергетика иадҳәалоу ажәабжьқәа, COVID-19 аҿагылара, атуризм алшара ҿыцқәа, амаинерцәа "рабашьра", Тҟәарчал араион аҿы адгьылҳәазара уҳәа егьырҭ ажәабжьқәагьы Sputnik ахҳәааҿы.
Илана Амқәабԥҳа, Sputnik
Ажьырныҳәа 15 рзы Тҟәарчал араион аҿы адгьыл ҳәазеит. Уи иахҟьаны Тҟәарчал ақалақьи ақыҭақәа Бедиа дуи, Агәы-Бедиеи, Бедиеи еимаздо амҩа ҭабгеит. Амҩа аремонт азуны еиҭашьақәыргылан Аԥсны асоциал-економикатә ҿиаразы Аинвестпрограмма аԥарақәа рыла. Иақәхарџьын 60 миллион мааҭ. Аусурақәа мҩаԥысуан 2017 - 2020 шықәсқәа рзы. Адгьыл аҳәазара иахҟьаны аҭаацәарақәа ҩба хыҵакырҭада иаанхеит.
Жәабран 3 рзы амҩа еиҳагьы иҭабгеит ҳәа иҳәеит Бедиа ду ақыҭа ахада Џьумбер Харчлаа.
Аҭагылазаашьа еиҳагьы еицәахеит. Амҩа шьапылаҵәҟьагьы узанымсыртә иҟоуп. Ишәарҭахеит. Уажәазы иахәҭоу ашәҟәқәа аиҳабыра рахь ишынашьҭуп ҳәа иҳәеит Харчлаа.
Аминистрцәа реилазаара апресс-маҵзура аиҳабы Диана Занҭариаԥҳа илҳәеит адокументқәа акомиссиа иахысраны ишыҟоу, нас атәыла ахада ишизынашьҭхо.
Аҩаша, жәабран 2 рзы Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ашьаусқәа рзы Ахашшааратә коллегиа аӡбаҩ Роман Кәарҷиа Аԥсны ААР ахыбраҿы зыԥсҭазаара иалҵыз Анзор Ҭарба иусӡбараҟынтә дықәгазарц аӡбара аднакылеит. Аӡбаҩ Роман Кәарҷиа иқәгараз иқәгылеит аҳәынҭқарратә харадҵара ахаҭарнакцәа. Апрокурор Ельвира Хазириши лажәақәа рыла, 2020 шықәса абҵара 10 рзы аӡбаҩ Инар Кәарҷиа аӡбамҭа идкылан ахара рхихит Аутлев, Кулов, Џьыкырба, Ҷедиа, убри аан Инари Романи Кәарҷиаа ахьеижәлантәқәоу азы аус аҭҵаараан аҵыхәтәантәи ахаҿы ари аҭагылазаашьа анырра азҭар зылшо хаҿхар ҟалоит, убри азы аусҭҵаара далгатәуп.
Жәабран 4 рзы Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭа Гагра араион Бзыԥҭа аҳаблан инхо Беслан Сергьегьиа иганахьала ашьаус иахәаԥшны 20 шықәса ихақәиҭра иалхәыдатәреи, имазара имхреи, ахараԥсаҳасабла 50 000 мааҭ иршәареи иқәнаҵеит.
Ахара здырҵо ауаҩԥсы ԥхынгәы 27 рзы Гагра араион Алаҳаӡы ақыҭан инхо А.Оганиан иҩны дыҩналаны дишьит.
Жәабран 4 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа ахара ихаранаҵеит Аԥсны атәылауаҩ Едгар Абыхәба 2019 шықәса ԥхынгәымзазы Урыстәыла атәылауаҩԥҳәыс лцәа ахьԥиҽызи дахьирҳәызи азы. Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Абыхәба ахара ихаранаҵеит жә-шықәса ҭакрала ихигарц. Ацәгьа зуз, зықәра намӡац ахаҿы харадҵак аҳасаб ала жә-шықәса еиҳаны иқәҵара алшом, ихара ихыгарагьы азеиԥш режим иаҵанакуа ариашаратә колониаҿ ихигароуп.
Апрокуратура хада ари иақәшаҳаҭым, аха макьаназы азыӡба атекст нагӡа рмоуцт, атекст анроулак ашьҭахь ахашшааратә зыҳәа ҟарҵараны иҟоуп аус аиҭахәаԥшрахь анашьҭразы.
2021 шықәсазтәи Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент раԥхьатәи ааԥынтәи асессиа аатит ахаша жәабран 3 рзы. Аԥсны Апарламент адепутатцәа актәи аԥхьарала ирыдыркылеит аенергетикаҿ аилагарақәа рзы ахара арӷәӷәаразы Административтә зинеилагарақәа рзакәанеидкыла аԥсахрақәа ралагалара азакәан апроект.
"Административтә закәанеилагаразы Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәанеидкыла аԥсахрақәа ралагаларазы" азакәан апроект иазԥхьагәанаҭоит аенергетика аусхк аҟны аус зуа азакәанԥҵара аилагаразы ахара арџьбарара. Азакәан апроект инақәыршәаны акриптовалиута аиуразы мегаваттк инеиҳаны афымцамчхара закәаншьаҭада ахархәаразы хышықәса аҭакреи амазара амхреи азԥхьагәаҭоуп. Азакәан апроект Апарламент ахь инаишьҭит атәыла ахада Аслан Бжьаниа.
Жәабран 3 рзы Аԥсны Апарламент адипломатцәа рзы авизақәа раԥыхраз Шьамтәылеи Аԥсни рыбжьара аиқәшаҳаҭра аратификациа азыруит.
Жәабран 5 рзы Апарламент адепутатцәеи Аекономика аминистрра, "Амшынеиқәафымцамч", Апрокуратура, Афымцамчхылаԥшра, Аӡбарҭа рхаҭарнакцәеи актәи аԥхьарала ирыдыркылеит закәаншьаҭада акриптовалиута аиуразы аусурақәа мҩаԥызго рганахьала азакәан апроект.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи атәыла аиҳабыреи инарҭбаау реилацәажәара мҩаԥысит ахаша жәабран 3 рзы.
Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра ажьырныҳәа 24 инаркны ачымазараҿкы ахҭысқәа шеиҵахо атәы азгәарҭеит.
Аԥснытәи ашколқәа шәкы аҵаратә процесс алагара иазыхиоуп ҳәа иҳәеит ахада имҩаԥигоз аилацәажәараҿы Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистр Инал Габлиа.
"Аҵаратә процесс етап-етапла алагара азԥхьагәаҭоуп. Аԥхьа иааҳартуеит 150 еиҳамкәа аҵаҩцәа ахьыҟоу. Ҩымчыбжь рыҩнуҵҟа аҭагылазаашьа ҭышәынтәалар, егьырҭ ашколқәагьы ааҳартуеит. Актәи аетап аан шәкы рҟынӡа школ раартра азгәаҳҭоит", - ҳәа иҳәеит иара.
Аминистр иажәақәа рыла, онлаин-ҵара алҵшәақәа шамоугьы, аҵаратә процесс аиҭахацыркра иазыԥшуп.
Ахада иаԥшьигаз апроектқәа Урыстәылатәи Афедерациа адгылара арҭеит ҳәа лҳәеит аилацәажәараҿы аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озганԥҳа.
Апроектқәа рзырхоуп аҳаирбаӷәаза аартра, атәыла газла аиқәыршәара, Ԥсоу ацҳа ареконструкциа. Озганԥҳа лажәақәа рыла, аҳаиртә баӷәаза азҵаарақәа рзы Росавиациаҟны аиԥыларақәа хԥа мҩаԥган.
Озганԥҳа иара убасгьы илҳәеит 2020 шықәсазы Аԥсны асоциал-економикатә ҿиараз Аинвестициатә программа 77 процент рыла инагӡоуп ҳәа.
Аилацәажәараҿы Аслан Бжьаниа иҳәеит ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба зхантәаҩраҿы дыҟоу аусутә гәыԥ аекономикатә политика ахырхарҭа хадақәа рзы ажәадгалақәа азнархиараны ишыҟоу. Аусутә гәыԥ аԥҵан 2020 шықәса рзы.
Атәыла ахадеи атәыла аиҳабыра рхаҭарнакцәеи реиԥылараҿы Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа иҳәеит COVID-19 аҿагылараҿы акадртә проблема аҭыԥ шамоу. Атәылахьчара аминистр Владимир Ануа иинформациала Урыстәылатәи амобилтә госпиталь жәабран 15 рзы аусура хыркәшахоит, иара убасгьы Гәдоуҭатәи аковид-центр аҿы Урыстәылатәи аҳақьымцәа ркомандировкақәа хдыркәшеит иҳәеит иара.
Аслан Бжьаниа анапынҵа ҟаиҵеит арҭ азҵаарақәа аус рыдыруларц.
Акоронавирустә инфекциа хызҽуа алаҵа "Спутник V" Аԥсныҟа аашьҭра иазыԥшуп жәабран-хәажәкыра амзақәа рзы ҳәа иҳәеит адепутат Алхас Џьынџьал Апарламент аизараҿы. Аԥхьатәи азыҳәа нашьҭын аԥхынразы, аха еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны иаашьҭымызт. Убри инадҳәаланы Аҳәынҭдумахь ашәҟәы шьҭуп аус арццакразы.
Аԥсны Урыстәылаҟа алаҵа аиуразы 2020 шықәса цәыббрамзазы азыҳәа нанашьҭит. Иазԥхьагәаҭан 15 - 20 нызқь доза алаҵа аиура.
Аԥсны апандемиа иалагазар ичмазцәахахьеит – 11800-ҩык, ргәы бзиахеит 10625-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 181-ҩык.
Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба усутә ныҟәарыла Москваҟа дцеит. Хышба диԥылеит Урыстәыла иҟоу Аԥсны ацҳаражәҳәаҩ Игор Ахба, ирылацәажәеит атуризм аусхк аҟны аҭагылазаашьа, аҿиара аԥеиԥшқәа рызҵаара.
Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба иара убасгьы Урыстәыла атуризм азы Афедералтә маҵзура ахада Зарина Догузова дылԥылеит. Хышбеи Догузовеи алацәажәеит Москватәи жәларбжьаратәи ацәыргақәҵа MITT аҳәаақәа ирҭагӡаны аинырратә планқәа. Ацәыргақәҵа Урыстәыла иналукааша цәыргақәҵоуп акатегориа "Атуризми аԥсшьареи" аганахьала. 2020 шықәсазы апандемиа иахырҟьаны ацәыргақәҵа мҩаԥгамызт.
Уаанӡа адырра ҟаҵан Москва ақалақь атуризм азы Аилак анапхгаҩы Екатерина Проничевеи Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышбеи атуризм аусхк аҟны аилибакаареи аусеицуреи рзы Амеморандум рнапы аҵарҩит ҳәа.
Аԥснытәии урыстәылатәии аганқәа рнапы зҵарҩыз адокумент инақәыршәаны атуризм ахырхарҭаҟны аус еицырулоит, аекспертцәеи иҷыдоу агәыԥқәеи реимдара иацхраалоит – амузыкатәи атеатртәи фестивальқәа, атуризм азҵаара аганахьала имҩаԥысуа аизарақәа, ацәыргақәҵақәа, асимпозиумқәа, аконгрессқәа рылахәра хықәкны измоугьы налаҵаны. Иара убасгьы еицымҩаԥыргалоит атуристтә џьармыкьа аҭҵаара, еицеизыргалоит аинвестициатә проектқәа рзы аинформациа, еицаадырԥшлоит атуристтә инвестициа ахырхарҭақәеи аусхкқәеи. Уи адагьы, Аганқәа ацхраалоит атуризм аусхк, асасдкылара аиндустриа уҳәа рҟны зусура мҩаԥызго ауаажәларратә еиҿкаарақәа рыбжьара аизыҟазаашьақәа рырҿиара, атуристцәа рзинқәа рыхьчара.
Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба Москва уаанӡа урыстәылатәи атуристтә усбарҭақәа рнапхгаҩцәа дырԥылахьан, ихы алаирхәхьан Урыстәыла Ауаажәларратә палата имҩаԥнагаз астол гьежь.
Жәабран 4 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иусԥҟала Даур Кәырмазиа, ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистр имаҵзураҟынтә ихы дақәиҭтәуп. Аԥсны ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистр инапынҵақәа макьана инаигӡалоит уи ихаҭыԥуаҩ Мераб Логәуа.
Аҟәа ахада Беслан Ешба адҵа инапы аҵаиҩит АУН "Аӡыканал" адиректор Александр Ҳаразиа ԥхьатәара ицаразы ииҩыз арзаҳал инақәыршәаны ихы иақәиҭтәразы. Ари аҭыԥ аҿы даҭоуп Даур Паҷкориа.
Жәабран 3 аҽнышьыбжьон дыӡит 2008 шықәса рзы ииз Очамчыра инхо Александра Гәарамиаԥҳа. Иӡыз аӡӷаб лыԥшаара иаҿын Очамчыра, Тҟәарчал, Гал араионқәа ирыҵаркуа амилициа аҟәшақәа русзуҩцәа, акинологиатә маҵзура аусзуҩцәа, СОБР аҟәша. Аԥшааратә операциа напхгара хаҭала иазиуан аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар.
Лара дрыԥшааит, лхы дақәиҭыртәит адырҩаҽны.
Даанкылан аӡӷаб хәыҷы дызӷьычыз Инал Гамахариа. Иара 200 нызқь мааҭ лыхә ыҵихыр иҭахын. Абри иҳәеит иҿахәы аниҿырхуаз.
АҞӘА, хәажәкыра 8 - Sputnik, Бадри Есиава. Аԥсны АШәМ аиҳабыра амедицинатә гәаҭара дахысырц аҳақьымцәа изынарышьҭит Ахра Аҩӡба, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АШәМ ахантәаҩы Роберт Киут.
Аԥсны ахада уаанӡатәи ицхырааҩ Ахра Аҩӡба даанкылан хәажәкыра 4 рзы, уи аахыижьҭеи акрыфареи акрыжәреи мап рцәикит. Хәажәкыра 8 аҽны, асааҭ 13:30 рзы Ахра Аҩӡба иԥҳәыс Иулиа Аҩӡба аҳәамҭа ҟалҵеит аҳақьымцәа иара иахь инарышьҭуам ҳәа. Иара убас илҳәеит, аӡбаҩцәа ирыҭан 2015 шықәсазы Аҩӡба ахәра ӷәӷәа шиоуз атәы шьақәзырӷәӷәо аилыркаа, уи инақәыршәаны иара иԥсы ахьынӡаҭоу акәармалашьҭыга (капельница-аред.) изыҟаҵалатәуп. Ихәышәтәразы ахәшәқәа аахәоуп, аҳақьымцәа арыҭара ҳазыхиоуп ҳәа лҳәеит лара.
Аԥсны АШәМ аиҳабыраҟны ари аҳәамҭа ҵаҵӷәыдоуп рҳәеит.
"Иацы Ахра Аҩӡба идукат азин лыҭан аҳақьымцәа аалгарц, аха аӡәгьы дмааит. Ааԥхьара раҳҭеит ҳара ҳҳақьымцәа, дара агәаҭарақәа ирҿуп", - иҳәеит Роберт Киут асааҭ 14:00 рзы.
Аамҭақәак рышьҭахь Ахра Аҩӡба иуацәа руаӡәк ишьақәирӷәӷәеит аҳақьымцәа дышгәарҭаз азы.
Агәыԥ "Пятнашка" акомандир, Аԥсны ахада уаанӡатәи ицхырааҩ Ахра Аҩӡбеи иҩызцәа хәҩыки аанкылан хәажәкыра 4 рзы. Аԥсны ААР АШәМ аусзуҩцәа иҩны аҩныҵҟа аԥшаарақәа мҩаԥыргеит, иаадырԥшит абџьари аџьаԥҳани.
Ахра Аҩӡба дзыхьчоз Галеха Гасанов, Аслан Гуатижев, Андреи Локтионов, Станислав Культа рганахьала аӡбамҭа аднакылеит Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа- мызкы ҭакрала ирхыргарц.
Ааԥын аҽеиҩшамҭазы ииз Жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа даԥылоит 89-тәи иирамш. Аԥсуа проза иара иҩымҭақәа ирҿырԥшны қәрала еиҳазаргьы, исҳәарц сҭахуп афилософиатә, ауаажәларратә мотивқәа шьагәыҭс измоу ипроза ду зегь шьхаҵас ирылыҳәҳәоит ҳәа.
Ашкол санҭаз, бжьаратәла 45 шықәса раԥхьа, ргьама скит ашәҟәыҩҩы ирҿиамҭақәа. Ҽнак зны саб ибиблиотекаҿы иаалысхит сықәра уамак иаҵанамкуаз ароман "Аси амацәыси". Усҟан ашәҟәыԥхьара хшыҩзышьҭра аман, ашкол аҿы дҵас иҳамамызгьы ҳаԥхьон. Ари ароман идеиаси хықәкыси иамаз уамак исзеилымкаауазаргьы, ашәҟәыҩҩы исиужет арҵәишьеи, ахаҿқәа реизыҟазаашьеи срымҽханакит. Жәиԥшь шықәса зхыҵуаз аҭыԥҳа сыхшыҩ аромантикатә цәқәырԥа иаанахәаны иҟан, убри аҟынтә, араҟа иагәылсны ицоз абзиабаратә мотив аҿиашьа, трагедиала ахыркәшашьа сгәы ааснархьит.
Саԥхьон аҵх иаасымнахаанӡа. Ироман афырԥҳәызба Аишьа лхәыцрақәа уртәыртәуан: "Илдыруан уи аҽакала дшылзыҟаз. "Абзиабара" ҳәа игәаӷьны лҿы илызҭамырӡоз ажәа зынӡагьы идылкыломызт уи, избанзар, иара изы лара лгәы имҩашьахуа иалшоз иаабац ажәа гәырҿыӷьга "аҳаҭыр" акәын. Саланахалон саԥхьацыԥхьаӡа, Аишьа леиԥш сшыбарџьеиуаз аҵх агәы еиҩнашон. Аишьа дзызхәыцуаз Амаршьан (Ардашьыл) дыхәны лыҩны данаанага, нас лыбзиабара ԥхьакны, уи данихылаԥшуаз уҳәа, апрозаик Гогәуа иааирԥшуа аҭоурыхтә-политикатә хҭысқәа раҵкьыс абзиабара аарԥшышьа акәын сзызхәыцуаз усҟан.
Иҵӡоузеи, аха иахьагьы, уи ароман исзыннажьыз асахьақәа сыбла иаахгылоит. Ихәны ишьҭаз Ардашьыли Аишьеи реизынхара Гогәуа иаахтны даҽаӡәы ишизымҳәара ишҭихыз: "Ус лқьышә инахьысит уи иқьышәқәа. Дзықәгылаз аӷәра лыҵышьшь инаскьаанӡа, иаразнак дааҭрысит, лҽааимылхын аҭӡамц ахь днаскьан, наҟ лҿы рҳәны акраамҭа дгылан". Ас иаахтны иҳәаз ахаҵеи аԥҳәыси ирызкыз ароманқәа ԥсышәала сырмыԥхьацызт.
Ашәҟәыҩҩы иааирԥшуаз амчрақәа реидысларақәа рҵакы уамак игәаамыгӡакәа, Аишьеи Ардашьыли рроман шԥанҵәари ҳәа сышәҟәы сиарҭа ихәыҵакны аҵх згон. Сан рыцҳа лыбжьы саҳауан "алашара ырцә, ашьыжь бызгылаӡом" ҳәа. Абас, раԥхьаӡа агьама скит ашәҟәыҩҩы иҩымҭақәа. Слаӷырӡышон уи анҵәамҭаҿы автор иааирԥшуаз асахьақәа срызхьаауа, ареволиуциа иахҟьаны Аишьа лразҟы ахьхыбгалаз ҭынчра снаҭомызт: "Забџьар шьҭаҵаны зыҽрызҭаз рахьгьы, ирхәыз рахьгьы, иршьыз рахьгьы – џьаргьы дыҟамызт уи … Ардашьыл".
Саныҩеидас ашәҟәыҩҩы Гогәуа егьырҭ иҩымҭақәа лаԥшықәҵаны са стәала иҭысҵаауан, иагьрыдызбалеит, аԥҳәыс лхаҿсахьа аарԥшраҿы илшарақәа шаҳараку.
Ашәҟәыҩҩы инапы иҵиххьо ироманқәа еиҳаркгьы "Аҽыкәаҳа", "Асду" рҿы иааирԥшуа аҭоурыхтә ҵакы змоу ахҭысқәа инарҷыданы, апрозаик аԥҳәыс лразҟы, уи ллахьынҵа аарԥшра даҽа ԥсыуа шәҟәыҩҩык ишилымшара дазнеиуеит. Есқьынагьы иџьасшьоит, аԥсуа хдырра ду ныҟәызго ашәҟәыҩҩы-афилософ абас гәызианрала дышԥазыҟоу астереотипқәа еилаганы абзиабара аҳаҭыраз имҩахҟьо аԥсуа ԥҳәыс лхьаршшара.
Ҿырԥштәыс иааҳгар ауеит ароман "Аҽыкәаҳа" аҟны автортә хьаҵрақәа рҿы Гогәуа Медеиа илзикыз ахәыцрақәа. Лтәыла иақәлаз алегионцәа раԥхьагыла бзиа дызбаз аҭыԥҳа лзы "лара акгьы лнарбомызт аҩыз еиԥш лыуаажәлар ршьа иаҵашьшь изжәуаз анцәахша ииарҭа тата" иҳәоит автор Медеиа лыбзиабара лиааины иҟалҵаз ашьаҿазы. Ароман автортә хьаҵрақәа рҿы Гогәуа длазҵаауеит Медеиа "Ишԥабгәаӷьи бзықәгылаз адгьыл иакәхшоз быуаажәалар?" ҳәа. Автор ҭакс иоуз "исыздыруам, исыздыруам, уи уаҩгьы иагьиздыруам иагьизеилкаауам" ауп.
Гогәуа ироманқәеи иажәабжьқәеи рҿы иааирԥшуа аҳәса трагедиатә хаҿқәоуп: Елана, Аишьа, Макрына, Аҳкәажә, Агра уҳәа, рызегьы еидызкыло аразҟыдароуп. "Деидырӷәӷәала дызкыз, лԥагьара ԥагьазтәуаз лтәыла аламыс, аԥҟарақәа, ақьабызқәа аалыхшәеит амра ицәдыршәлаз ауалыр ауадахәқәа анахышәшәо еиԥш", - иҳәоит абзиабара аҳаҭыраз зыԥсадгьыл знаԥхаз Медеиа лзы, аха иара убри аамҭазы, иара дазхәыцуеит уи лзырҟаҵаз абзиабара ду даҽа мҩак шылнамҭаз. "Зны ахәхәаҳәа дҿырҳасуа дҩагылан "шәысҭ" иҳәан, уи ауԥшәыл длыгәҭасны иҩызцәа днарылаижьит" иҳәоит апрозаик абзиабара иарҩашьыз абазгаа роуԥшәыл Византиатәи аибашьҩы дышлызныҟәаз аарԥшуа. Гогәуа Медеиа лшьоурала ириашоит, ажәа кьынаак лзымҳәаӡакәа "иаразнак илхыԥсааит абриаҟарааамҭа илдылсны иҟаз аҩы" бааԥсы. Уаҳагь уаҩ даалзыбзиамхаӡакәа, Византиаа рынцәахша иԥсырҭа иарбаны зҿыналырхаз (аҟама Е.К) дааихнахт".
Ашәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа ирҿиамҭақәа рҿы иҵегь ҳара иаҳзааигәо аамҭа иақәло аҭоурыхқәа рҿгьы, аԥҳәыс ллахьынҵа дазыхынҳәуеит. Акыр иҵаулоуп иажәабжь "Ашьацәгьа" аҿы иааирԥшуа аԥҳәыс лхаҿсахьа. Араҟагьы, иара длаирҟәуам, аԥсҭазаара аԥҟарақәа рықәныҟәара уамак иақәымшәаз, аха ицқьаз аҭыԥҳа. "Ашьацәгьа" иамыԥхьаҵ ицәыӡыз даара ирацәоуп. Автор ицәыригоит, ауҳәансҳәанқәеи, абз бааԥсқәеи аԥҳәыс лразҟы иаԥырхагахар шалшо, иара убри адагьы, аԥсуа ԥҳәыс абзиабара ду наунагӡа лгәаҵаҿы иҵәахны илымазарц шлылшо.
Автор ари ажәабжь иҩит 1986 шықәсазы, аха, иааирԥшуа аамҭа маҷк инаскьоуп ижәытәӡатәимзаргьы. Усҟантәи атрадициагьы уажәтәиқәа раҵкьыс акыр иџьбаран. "Даныӡӷабыз дыҭҳаца, уажәы-уажәшьҭан гәырӷьара дук дазыԥшушәа, лыблақәа ҭбааханы, икәеицеиуа ианырбалак, лахә-лахәы илышьклаԥшуа иалагон". Автор иҩымҭаҿ ахҭысқәа реишьҭагылашьа еизаданы иҟам.
Ажәабжь далагоит Ашьацәгьа (Агра) лыхшара лаҟараханы лмагана кны аԥҳә анлырххуаз, аха угәуҽанӡамкәа, уиаигоит лара данқәыԥшӡазтәи ахҭысқәа рахь, анаҩс, уи хьымӡхыхганы хаҵа данырышьҭуаз аамҭахь: "Лара ахьымӡӷ згаз, ахҳәаа зауз, зцәа зтәымкәа, хымыз-ԥшьымыз зхыҵуа аҩны итәоу длеиԥшны дыршьеит". Иџьбараз атрадициақәа рцәаҳәа маҷк иацәхьаҵыз аҭыԥҳа, ачараҿы илбаз аԥшӡа иахьеи-уахеи дышизхәыцуаз ауп, хаҵа дшырышьҭыз.
Лара аҩнра ҳәа данцагьы, ани ачараҿы илбаз изхәыцра дауаҟәыҵхуаз: "Иахьа ҭацара луанаҵы уажәы-уажәы лаԥхьа дааиуан, аха димбаӡошәа аҽаџьара дыԥшуан, ус дааиуан, дааиуан, диасуан, дааиуан, диасуан" лхәыцрақәа рҿы. Знык ада илымбацыз ахаҿсахьа дазхәыцуа, лмагана ҟьо амхырҭа дахьҭагылаз аҳәҳәабыжь ллымҳа иааҭасуеит Агра. "Хыхь аԥсыжраҿы ҵәуабжьқәак гоит"- ибжьа ааиргоит змагана зҟьоз лхаҵагьы. Аԥсыжрахь инхалеит рҩыџьагьы, Ашьацәгьа лцәа ианырхьан анышә иамардоз дазусҭаз. Аҭоубыҭ иҭаз аԥшӡа ихы-иҿы шыхҩазгьы, ачабра иҿаршәыз иалылбааз ала илдырит уи Иара шиакәыз, "ихәдагьы - убас иҭыхәхәа" мшаҽны ишылбаз иҟан.
Избан сыздыруам, аха Гогәуа иҩымҭақәа рҿы иааирԥшуа аҳәса рхаҿсахьақәа насыԥдоуп, ихьанҭоу аидара иаҵоуп. Дара иҟарҵалакгьы, ашәҟәыҩҩы лахь риҭоны убом, идеиалҵас иааирԥшуеит зехьынџьара инеибеиԥшны. Ааԥын иалиааз ашәҟәыҩҩы, ипроза хьанҭоуп зҳәо ыҟазаргьы, абызшәа здыруа иаҵрымбаар алшом ула ихымслозаргьы, ицәаҳәақәа амузыка шрыҵо. Иаҳҳәар ауеит прозала иҩу апоезиа ҳәа. Гогәуа апоезиа дшаҿымгьы, ироманқәа рҿы иаацәыригоит адәахьала шамаха иумбо апоезиа:
_Бабацои ас шаанӡа
Ибысуа аԥшахәхәа?-
Ҳазхара баабаанӡа,
Бабацои бкахәхәа?
Акыр ихьшәаноуп снапаҿы ианааи, иахьа сыззааҭгылаз ажәабжь "Ашьацәга", 2006 шықәсазы иҭыҵыз 5-томкны иҟаз апрозаик иҩымҭақәа реизга иагәылан. Араҟа шамаха уи аамҭазы ииҩхьаз зегь анын. Гогәуа ипрозаҿы иааирԥшуа аҳәса зегь ирымоуп ирзеиԥшу ҟазшьак – абзиабара аҳаҭыраз ауаа рылахь аиура.
Ааԥын иалиааз ашәҟәыҩҩы, уамак ала иныруеит, аԥсуа ԥҳәыс лыԥсабара абзиабара имҩахнаҟьар шалшо, абжьааԥнытәи аҵасқәа рымҩаԥгареи, аԥсуара аԥҟарақәеи рыҽҭагӡара акәымкәа, аҳәаақәа ргәашәқәа ҭаԥыххааса абзиабара зҽазҭо аҳәса рыпсихологиа аарԥшра акыр дазҟазоуп, уи азы ашәҟәыҩҩы иаҳасабала агәаӷьрагьы имоуп.
"Шәанбалагеи аҩра?", - сиазҵааит зны сара Гогәуа, - "Ашкол санҭаз исгәаԥхоз аӡӷаб аӡы дагеит", - убри ахҭыс исзаанагаз атрагедиа иарҵысит сышәҟәыҩҩратә ԥсабара",- иҳәеит иара. Ас иаартны имаӡа ахьсымеидаз даарагьы иџьасшьеит, даарагьы сеигәырӷьеит.
Алықьса Гогәуа дыздыраанӡа срыԥхьахьан иҩымҭақәа рӷьырак, хаҭала ҳаибадырит 1989-тәи ашықәсқәа рзы. Уи аамҭазы иара ахәыҷтәы журнал "Амцабз" редактор хадас дыҟан, аха амилаҭтә хақәиҭратә қәԥара ҵәатәышьаҟасгьы даман. Аредакциа ахьыҟаз ахыбраҿы иҟан ашәҟәыҩҩцәа реидгылагьы, жәлар рфорум "Аидгыларагьы", убрахь неирҭас иҳаман аҿаргьы. Уи аамҭазы алитература алацәажәара аҵкьысгьы, ҳмилаҭ рлахьынҵа азхәыцра иазкын ҳанеиқәшәоз ашәҟәыҩҩы дызлацәажәоз, аха сара сзыҳәан, еиҳагьы ихадан иара иаԥиҵоз ахаҿқәа рызхәыцра.
Аибашьра ашьҭахь акырынтә аинтервиу имысххьан ашәҟәыҩҩы, даара акыр иаартны ҳаицәажәон, убарҭ ҳаицәажәарақәа ирыбзоураноуп уи ишәҟәыҩҩра ахыҵхырҭаҿ абзиабара иахылҵыз атрагедиа шыҟаз шеилыскааз. Хыхь сызлацәажәо ажәабжьқәа акырынтә срыԥхьахьеит, аха ҿыц иаасыртыцыԥхьаӡа, раԥхьа санаԥхьаз еиԥш исыцрасуеит аразҟыдареи, абзиабареи ирыдҳәалоу алахьынҵақәа ирхылҵуа амца.
Иажәабжь "Ашьацәгьа" мыцхәы иласыз, аха цәгьарак згәы иҭамыз аԥҳәызба илызкуп. Иамыԥхьац изы еиҭаҳәашьак амоума, ачараҿ илгәаԥхаз арԥыс дишьҭалан архәара лҽавакны инеиуаз аҭыԥҳа лышьҭахь илхьырҳәоз дазымхәыцкәа иҟалҵоз ашьаҿа. Гогәуа, уи ала иаҳирбоит абзиабара амца аҭыԥҳа дшышьҭнаԥаауа, хақәиҭра дук шылнаҭо. "Лара лылаԥш даԥшааит, иара илаԥшгьы",- ачараҿы илбаз, иаразнак дзытҟәаз ахаҿсахьа иацыз аԥхарра даанахәан, ажәлар днарылҟьан дишьҭалеит лразҟы дазааигәахарц: "Лара дыҿҟьаҿҟьо, рқыҭеи нырцәтәи ақыҭеи еиҩызшо, иагьдуцәам, иагьыхәыҷцәам аӡиас аԥаҩ дынхықәыххылеит. Иара идырдыруа иҟаз ацҳаҵәры дықәлахьан…".
Ашәҟәыҩҩы иаҳасабала дадгылом аԥҳәызба ауҳәансҳәанқәа ирыхҟьаны лразҟы анырҿаҟәо. Иҩымҭақәа ҳаргәылаԥшуа ҳҿааҳхар, иааџьаҳшьаратәы аԥсуа ԥҳәыс илызку амотивқәа ргәылыҳәҳәоит. Алықьса Гогәуа дыпрозаикуп, аха ироманқәа рҿы ҳара иаҳԥыхьашәоит ажәеинраалатә формала иҟоу автортә хьаҵрақәа:
Быбла еиқәарақәа
Еиԥшхеит аӡыжь,
Быхцә аԥарақәа
Бықәуп еиужь…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


Аҳәса рымшныҳәа аламҭалаз Урыстәылаҟа иаларгалоит ашәҭқәа рацәаны. Аиҳарак Нидерландқәеи Еквадори рҟынтә.
Амедиагәыԥ "Россия сегодня" ирыланаҳәаз ари аицлабра еицырдыруа адиктор Иури Левитан ихьӡ ахуп.
"Нигериатәи" ҳәа хьӡыс изырҭаз акоронавирус аштамм рбеит 2020 шықәса ԥхынҷкәынмзазы.
Урыстәыла аԥыза-министр Михаил Мишустин аҵара аминистрреи Рособрнадзори хәажәкыра 29-нӡа рнапы ианиҵеит аиҭакрақәа азгәаҭаны азинтә акт еиқәдыршәарц.
Ақәылара ҟазҵаз рҟынтәи ԥыҭҩык атәыла ашәарҭадаратә маҵзура аусзуҩцәа рцәамаҭәа ршәын.
Жәабран 20 рзы Урыстәыла ашәҟәы иҭаргалеит акоронавирус аҟынтәи ахԥатәи алаҵа КовиВак (Чумаков ихьӡ зху Ацентр).
Пентагон ахаҭарнак иҳәамҭаҿ иазгәеиҭеит ажәылараз адҵа шыҟаиҵаз ЕАА ахада Џьо Баиден.
Ахәԥса аларҟәра алшеит ааглыхратә технологиа аоптимизациа азуралеи иара ахышәаҵышәа аизырҳаралеи.
Урыстәыла Аҳәынҭдума адепутат игәаанагарала, ЕАА ахала адунеитә џьармыкьа аҽалнахуеит "асанкциатә қәԥарала".
Ахаша жәабран 24 рзы Урыстәыла ахада Владимир Путин ихы алаирхәит Афедералтә шәарҭадаратә маҵзура аколлегиа аилатәара.
Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи аиҿкаара адыррақәа рыла жәабран 15 - 21 иалагӡаны иазгәаҭан 2 457 026 коронавирус хҭыс, 66 359-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Сынтәатәи аӡынразы асы рацәаны илеит Урыстәыла, Еиду Америакатәи аштатқәа, Европа атәылақәа жәпакы рҿы.
Алаҵа "Спутник V" акоронавирустә инфекциаҟынтә ахьчара алзыршо акәны иҟоуп. Иара ибзиоуп ҳәа ахырҳәаахьеит 30 тәыла рҿы.
Адунеиаҿ еиҳа ирылаҵәоу акриптовалиута 71,1 процент аџьармыкьа аҵанакуеит. Апортал CoinMarketCap адыррақәа абиткоин 1,68% иацланы ишьақәнаргылеит 58,113 доллар. Адинамика аагоуп уахыки-ҽнаки ирыҵаркны.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаараҿы аҵыхәтәантәи хәымчыбжьа рыҩнуҵҟа акоронавирус лаҟәуа иалагеит ҳәа иршьоит.
НАТО аҿы ирҳәоит алианс Амшын еиқәаҿы аҟазаара зарҭбаауа Урыстәыла Ҟрым иазнауз аннексиазы аҭак ауп ҳәа.
Аҳәынҭқаррақәа аҩба рхадацәа ирҳәеит ԥхьаҟагьы аполитикатә процесс адгылара шарҭо, "астанатәи аформат" аформагьы абрахь иналаҵаны.
Актиор деицырдыруа дҟалеит Ельдар Риазанов ифильм "Ирония судьбы, или С легким паром!" ашьҭахь, 1975 шықәсазы.
2020 шықәса аԥхынра аахыс Урыстәыла аҳәаа ааигәара аҳәаанырцәтә ҳаирпланқәа рыҟазаара акыр иацлеит.
Урыстәыла аиҳарак аекспорт ахь иашьҭуеит аметаллаалыҵ (20,8 %) , амашьынаҟаҵаратә ааглыхра (17,7%), афатә-ажәтә (17,3%), ахимиа аалыҵ атауар (16%).


Қырҭтәыла акоронавирус 1357 афакт ҿыцқәа аарҧшуп. Аиҳабыра русмҩаҧгарҭаҿы имҩаҧгаз абрифинг аҿы ари атәы ааицҳаит Аусбарҭабжьаратә координациатә хеилак аоперативтә штаб анапхгаҩы Бердиа Сиҷинава.
Аҵыхәтәантәи 24 сааҭ рыла атәылаҿы ачымаара иалҵит 748ҩык, 21ҩык апациентцәа иҧсит.
Аҵыхәтәантәи 24 сааҭ рыла атәылаҿы акоронавирус азы иҟаҵан 15 891 тестқәа.
Инеизакны Қырҭтәыла акоронавирус адиагноз рзышьақәырҕәҕәоуп 244 612ҩык, урҭ рҟынтә 228 359ҩык ачымазара иалҵхьеит, 2 867ҩык апациентцәа иҧсит.
Уажәазы атәылаҿы 13 360 активтә фактқәа иҟоуп.
Ажьырныҳәа 13 рзы Қырҭтәыла акоронавирус 1 618 фактқәа аарҧшын, 403ҩык апациентцәа ачымазара иалҵит.