Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Ақәоура ашьҭахь иблахкыгаха, ԥшшәы рацәала еиларсны ажәҩан аҿы икыдло аԥсабаратә цәырҵра ацәаҟәа наџьнатә аԥсуаа рыхдырраҿы зыԥсы ҭоу ак акәны ирыԥхьаӡон. Уи инаваргыланы дгьыли жәҩани еимаздоз цҳак аҳасабала иахәаԥшуан. Ацәаҟәа анхарҭа азааигәа икыдны ирбар, "Ацәаҟәа ҳҭааит" ҳәа иазырҳәон.
Аԥсуаа ишазгәарҭо ала, ацәаҟәа ауаҩԥсы иԥшра амоуп, алымҳақәа дууп, иамоуп алақәа, аҿы, ианаҭаху жәҩанахьтә адгьыл ашҟа илбааны ахаҿы аӡы иӡаакыланы иажәуеит, убри азоуп изырҳәо "Ацәаҟәа аӡы ажәуеит" ҳәа.
Ажәытәӡан аԥсуаа рҿы Ацәаҟәа анцәахәқәа дырхыԥхьаӡалан. Уи даара илеишәа цәгьан, дыџьбаран. Ацәаҟәа нцәахәык иаҳасабала дизааҭгыло аҵарауаҩ Н. С. Џьанашьиа иазгәаиҭоит, ацәаҟәа анцәахәы аԥсҭҳәақәа дрылоуп, игәамԥхо ҟазҵо димеигӡакәа дахьирхәуеит, дирчмазаҩуеит. Ари анцәахәы дыдмыргәаарцаз аԥсуаа ацәаҟәа хны ианырбалак нахыс, ихыҵаанӡа рҿы рыӡәӡәомызт, аҵеџьқәеи аӡыхьқәеи рҿы аӡы ртомызт, аӡиасқәа рааигәа инеиӡомызт – еиҳараӡак иара ахы ахьҭакыз. Ажәакала, иахьынӡазалшоз аӡы рҽацәырыхьчон.
Ацәаҟәа зызгәааз, ма иашәииз ауаҩы акырӡа иҽеицеикуеит, дҩеижьхоит, дҵыкәкәо далагоит. Ас еиԥш иҟалаз ауаҩы дыбзиахарц, арыӷьарахь дгьажьырц азы дырныҳәон.
Аныҳәара шон ҩ-хәҭакны, ианымҩаԥырго ԥшьашан. Аныҳәара актәи ахәҭа: ԥшьашак аҽны аҳәса цқьақәа хҩык ачымазаҩ дрыгәҭылакны рааигәа ииасуа аӡиас, ма акәарахь илбаауеит. Зыԥшшәы еилаԥсаз ачыҭ ихы иакәрыхшон, абас ҳәауа: "О, Анцәа ду! Игха еилкааны ачымазаҩ дузааит, иахьазы иҟнытә абри ачыҭ ԥшӡа удкыл".
Абас наҳәаны, ихы иакәрыхшаз ачыҭ аӡы иарҭон. Аҿаҭахьа иқәиҵон дук хара имгакәа аныҳәара ҟаҵаны ихы шҿихуа ҳәа.
Шьҭа анеҩстәи аԥшьашазы ԥыхьа ишыҟарҵаз еиԥш аныҳәаҩцәа рыхҩыки рчымазаҩи маҭәа шкәакәала деибыҭаны аҿаҭахьа ахьрықәырҵаз аҭыԥ ахь илбаауан. Ачымазаҩ ихаҭа ида ари аныҳәараҿы ахацәа алахәызар ҟалаӡом.
Аныҳәара иаҭаху аусмҩаԥгатәқәа зегьы аҳәса ракәын иҟазҵоз. Арбаӷьки арцынаки уа аӡаҿы илбааганы иршьуан. Ашәымкьаҭ дыргылон, абысҭа руан, акәакәарқәеи акәытқәеи ржәуан, ашыламгьалқәа рӡуан. Аԥхьа акәакәарқәеи ашыламгьалқәеи рдуны быжьба-быжьба цыра ҟарҵон, нас даҽа быжьба-быжьба - иҵегь инеиҵаны. Амарҭхәқәа анымазеихалак, инаганы ашәымкьаҭ иқәырҵон, иара уаҵәҟьа быжь-цәашьык адыркуан.
Дныҳәон еицыз қәрала зегьы иреиҳабыз аԥҳәыс цқьа. Аныҳәара цонаҵы ачымазаҩ дшьамхнышгылазар акәын. Данахныҳәалак, акәакәар ссақәа быжьбеи, ашыламгьалқәа быжьбеи, быжь-ҿахрак абысҭеи наганы аӡы иарҭон, ацәаҟәа анцәахәы иаҳҭныҳәсақәа рхәы ҳәа. Аныҳәагатә чыс уа инатәаны ирфон, ирцәынхаз ганы аӡы ихырыԥсалон – аҩныҟа акгьы угар ҟаломызт. Шьҭахьҟа ихьамԥшыкәа ихынҳәыр акәын.
Ацәаҟәа иадҳәаланы ҳажәлар рҟны ахархәара змаз шәиира бааԥсқәоуп "Угәараҭа ацәаҟәа ықәлааит", "Угәараҭа цәаҟәасырҭахааит".
Ацәаҟәа иадҳәалоу ажәлар разгәаҭарақәа рхыԥхьаӡара маҷым, урҭ рӷьырак иахьа уажәраанӡа ахархәара рымоуп, иаагозар:
• Ацәаҟәа лассы-лассы ажәҩан аҿы ицәырҵуа иалагазар, уи абзиара иазҳәоуп.
• Ацәаҟәа ашьхара аганахь ихны иубар, аарҩара иазҳәоуп, амшын аганахь икыдзар - ӡысаамҭахоит.
• Амрагыларахь икыдлар, ашоура бааԥс иазҳәоуп, амраҭашәарахь – ақәаршаҩы леиуеит.
• Ацәаҟәа амш аныбзиоу ихылар, лассы ақәа леиуеит.
• Ақәа анауа ацәаҟәа хылар, лассы амш еилгоит.
• Ацәаҟәа анху унацәа, ма унапы ақәукыр ҵасым, ихҩаауеит, мамзаргьы иҩеижьхоит рҳәоит.
• Ацәаҟәа ухаԥыцқәа аурбар, иҩеижьхоит, ма зынӡа иҵышәшәоит рҳәоит.
• Аҽыхәа иақәымтәац арԥыс ихаԥыцқәа ацәаҟәа иабар, ихаԥыцқәа еиқәаҵәахоит.
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Зԥашәқәа ҵаулоу традициоуп азуҳәар алшоит ҳмилаҭ рҟны арахәааӡара. Жәытә-натә аахыс аԥсуаа рнапы алакын ахш-харҵәы, акәац рыгзмырхаша ашьамаҟа, аԥсаса рааӡара. Адгьыл иқәаарыхуаз, иазааигәаз, иара убас арахә бзианы изааӡоз анхаҩы иҩны абарақьаҭра, афатә агхомызт.
Ирацәоуп арахәааӡара иадҳәалаз аҵас-қьабзқәа, убарҭ инарылукаар алшоит "Зқьы ааӡаны – шәкы абна алаҵара" аҵас. Ари аҵас ишаҳәоз ала, зқьы хы зааӡаз арахәааӡаҩ, ирахә еибга-изҩыда, еилаҩҩы иҟаларц азы, шәкы нарылцаны иоуижьыр акәын.
"Ирахә ирылицоз иалшон агыгшәыгқәа ирфар, ма даҽа рахә гәарҭак ирылалар, иҟалон излицаз арахә иааны ирылаларгьы, аха аус злаз – шә-хык рхы иақәиҭны иахьырҭахыз ицон, аԥшәма аԥсабара инаҭаз абеиара аҟнытәи ахәҭак азирхынҳәуан, шамахаӡак акәымзар, зых ҳаҭыр ақәызҵоз арахәааӡаҩцәа рыбзарӡы неимда-ааимдо ирҳәон. Ари аҵас аԥсабареи ауаҩи ргармониа иасимволын" - зыӡбахә ҳәоу аҵас иазкны абас иҩуеит аҵарауаҩ Иура Аргәын ишәҟәы "Аԥсуаа ретнологиа" аҿы.
Иахьа хадаратәла арахә зааӡо ақыҭаҿы инхо анхаҩыжәлар роуп. Урҭ рнапы злаку аус рықәманшәалахарц изықәныҟәо аԥҟарақәа ыҟоуп, даҽакала иуҳәозар, ажәлар разгәаҭарақәа.
Абра иаасгәалашәеит атема иақәшәаша саныхәыҷызтәи хҭыск. Сан шьҭрала Ҭхьына ақыҭа деиуоуп, убри аҟнытә аԥхынтәи аԥсшьара мшқәа рӷьырак анысхызгоз ыҟан саншьцәа Ашьхаруаа рҟны. Ҽнак, аҭаацәараҿы ажәқәа злархьоз аныгақәа руак мҵысԥаан, ахәыҷқәа зегь ишырҟазшьоу еиԥш ахаҳәқәа ҭасыԥсеит, аԥслымӡ иасыргеит, ажәакала хәмаргас иҟасҵеит. Досу зхатә ус иалашыҩкны иаҿыз аиҳабацәа аԥхьа сызҿыз рызгәамҭеит. Аха дук мырҵыкәа санду лылаԥш сныҵашәеит. Ԥсабарала аҟәыӷареи аҟәымшәышәреи злаз ԥҳәысын санду Нусиа Шьынқәырԥҳа, мыцхәы лыбжьы ҭымгакәа, жәа хаала исеиллыркааит ус аҟаҵара шхәарҭам. Уажәыгьы сгәы иқәыҩуеит нану ԥсаҭа шкәакәа лыбжьы хаала исалҳәаз лабжьгара: "Сусанна, ажәқәа злархьо аныга алакьысра ҵасым. Уи ахш ада акгьы иазкымзароуп, даҽакы иаурҟьашьыр ҵасым, нас хьарала ҳмаџьанахоит, абарақьаҭра цоит". Усҟан рацәак схыҵуамызт, аха наунагӡа сгәалашәараҿы иаанхеит уи абжьгара.
Уимоу, уи ахҭыс инаҿырԥшны абра иасырбарц сҭахуп арахәааӡара иадҳәалоу жәлар разгәаҭарак ртәы:
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Аҩнатә ԥсаатә анхаҩы изы ималуп. Уи иманаҵы амла дакӡом. Инаҭоит акәтаӷь, ифоит ажьы. Ацәгьеи абзиеи рахь инаигоит, иҭаххар - иҭиуеит. Убри аҟнытә аҩнатә ԥсаатә рацәа ыҟам, шаҟа нуҵо аҟара убарақьаҭхоит.
Калдахәара ақыҭан инхо Лиудмила Цымцԥҳа иаҳзеиҭалҳәеит жәытә аахыс, ауаҩы инхара, инҵыра амшьҭа цәгьа иаҟәыгазарц азы жәлар разгәаҭарақәа ишрықәныҟәоз, уи аҭыԥ аман аҩнатә ԥсаатә ааӡараҿгьы. Лара иахьагьы дшыхәыҷызнатә леиҳабацәа ирҿылҵааз алоуп аҟәарҭ шхылҵо.
"Аҟәарҭ ахҵара аамҭа анааилак, аҩнԥҳәыс (анхәа дыҟазар - лара), аӡәгьы лыбжьы имырҳакәа, иалхны илымоу аҭыԥ аҟны дныҳәаныԥхьаны акәтаӷь аҵалҵоит, иахьҭатәоу акы нахалыршәуеит. Уи ашьҭахь, иахьынӡахтәалоу 21 мшы, аҭаацәара аҩныҟа, убас ашҭахь иааргаӡом аҩежь ԥшшәы змоу изакәызаалак шәҭык. Избанзар уи мышқәак рашьҭахь ихбалоит. Акәтагь агәы ҩежьуп, ашәҭ шканӡо еиԥш иаргьы ҩашьахоит ҳәа ирԥхьаӡоит. Убас ашҭаҿы ашәшәра ҟалаӡом, акәтаӷьқәа шаҟәоит", - жәлар разгәаҭарақәа дрылацәажәоит аԥҳәыс бырг.
Лиудмила Цымцԥҳа лыҩнахьы Бзыԥ аӡиас иху ацҳа уқәсны ауп ушнеиуа. Аҟәарҭ ахҵара аамҭа анааилакгьы, абри ахырхарҭагьы аҵакы анамоу ыҟоуп.
"Иаҳҳәап, аҟәарҭ иаҵасҵо акәтаӷь сымамзар, иаасхәоит, мамзаргьы сыуа-сҭынха исырҭоит. Аха ҳара ҳамҩа хада Бзыԥ аӡиас иху ацҳа ауп. Убри аҟнытә акәтаӷь аазгозар, изҭоу амакәан снапала ишьҭыхны, схагәҭ иарбаны ишыску мацара ауп ацҳа сшықәсуа. Акәтаӷь аҵа аӡы ихурԥшылар, акәҷышь ылҵӡом рҳәоит. Аӡиас, мамзар икәаразааит, ишаҟь-шаҟьо ишцо еиԥш, акәтаӷьгьы аԥхарра аналслак убри иаҩызахоит рҳәон адуцәа", - лажәа иацылҵоит Лиудмила Цымцԥҳа.
Аԥҳәыс бырг иазгәалҭеит, акәтаӷь аагатәны илымазар, лхаҭа дзымцар, илшьҭуа аҭаацәара датәума, дҭынхоума, дгәылоума, имшьҭа бзиоуп ҳәа иԥышәаны илымоу иоуп.
Аҟәарҭ ахьху дазусҭазаалакгьы аӡәы днеины дыхԥшылошәа абар, ихыҵуеит. Акәтаӷь аҵазҵас лыда, атәым данаднамкыло ыҟоуп.
21 мшы рышьҭахь, акәҷарақәа анылҵлак, аҩнԥҳәыс, агәараҿы, ма рашҭа акәша-мыкәша ирху аҭәа рыҭра инҭаҵаны, уи аҵаҟа амшьҭа цәгьа шәҟәыгазааит ҳәа махәык ахәаци (крапива) ҵәымаӷ цыраки аҵаҵаны инҭалыртәоит.
"Иҟалалоит зны-зынла аԥшәма лхала лылаԥш шыцәгьоу анылзымдыруа. Убри аҽацәыхьчаразы ауп, акәҷарақәа ирыҵоу аҭәа ахәаци аҵәымаӷи шаҵарҵо", - инаҵылшьит Лиудмила Цымцԥҳа.
Арҭ азгәаҭарақәа хазҵо аҳәса, аҟәарҭ адагьы, ашәишәи, акәата, аҟыз уҳәа ихырҵозаалакгьы ирықәныҟәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 5 – Sputnik. Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟәы иҭарҩит Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь Габлиа Робесҭан Иван-иԥа кандидатс иқәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥ.
Уаанӡа Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟәы иҭарҩит Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба кандидатс рықәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥқәа.
Робесҭан Габлиа лаҵарамза 2018 шықәсазы Атранспорт азы Аԥсны Аҳәынҭусбарҭа дахагылеит, абҵарамза 2019 шықәсазы усҟантәи Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Робесҭан Габлиа Афымцамчи, атранспорти, аимадарақәеи рзы Аԥсны Аҳәынҭқарратә усбарҭа аиҳабыс дҟаиҵеит.
Мшаԥымза 2020 шықәсазы Афымцамчи, атранспорти, аимадарақәеи рзы Аԥсны Аҳәынҭқарратә усбарҭа еиҭеиҿкаана Аимадарақәеи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ҳәа. Афымцачи атранспорти русхк азы аусбарҭа анапынҵақәа зегьы Аекономика аминистрра аҭакԥхықәрахь ииаргеит. Аимадарақәеи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс лаҵарамза 2020 шықәсазы даҭан Беслан Ҳалуашь.
Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс дҟалар илшоит алхратә зин змоу, 25 шықәса зхыҵхьоу атәылауаҩ. Адепутатхара илшом зус аӡбара иаҿу, аҩыжәра, ма арҩашьыгақәа зыҽрыдызцало, зыпсихика уашәшәыроу ауаҩы.
АКХ аҿы ашәҟәы дҭаргаларц азы аԥшьгаратә гәыԥ ркандидат изы 200-250-ҩык алхыҩцәа рнапқәа еизыргароуп. Аполитикатә партиақәа аԥхьа АКХ аҿы рыҽҭарыҩуеит, нас аизара ду мҩаԥганы адепутатрахь иқәдыргыло икандидатура рыдыркылоит.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада ԥхынгәы 12 аҽны иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ԥхынҷкәын 10 - Sputnik. Урыстәылеи Украинеи рхадацәа Владимир Путини Владимир Зеленскии раԥхьатәи реиԥылара мҩаԥысит "нормандиатәи аформат" асаммит аҟны ԥхынҷкәын 9 рзы Париж ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Аиԥылара сааҭки 20 минуҭи ицон.
Урыстәыла ахада Владимир Путин аҳәамҭа ҟаиҵеит украинатәи иколлега Владимир Зеленскии иареи реицәажәара хра аманы имҩаԥысит ҳәа.
"Аусутә ҟазшьа аман", - иҳәеит Путин ажурналистцәа рызҵаара аҭак ҟаҵо.
Зеленски иакәзар, аиԥылара ахәшьара аиҭеит "макьаназ еиҭахароуп" ҳәа.
"Уажәоуп аицәажәара ҳаналагаз. Ҳаиҭоуп ҳәа сҳәар ауеит" - иҳәеит иара.
Путини Зеленскии реиԥылара атемақәа ируакын агаз амҩангара атема.
Ари азҵаара ахҳәаа аҭо, Путин ахәыҷқәа ирызку еицырдыруа ажәеинраала цәаҳәак еиҭеиҳәеит: "А у нас в квартире газ, а у вас?"
"Шәаргьы ишәоуеит. Ҳаилацәажәар, еиҳагьы имарианы ишәоуеит", - иҳәеит Урыстәыла ахада. Иара иажәақәа рыла, Украиназы агаз ахәԥса уажәы аасҭа 25% еиҵахар алшоит.
Зеленски иазгәеиҭеит "абжьгаҩцәа рыҩаӡарала ирылацәажәараны иҟоуп аформат, ахышәа-ҵышәа, ахәԥса уҳәа аиқәшаҳаҭра егьырҭ аганқәагьы" ҳәа.
"Нормандтәи" аформат (Урыстәыла, Украина, Франциа, Германиа) аус ауеит 2014 шықәса рашәарамза аахыс.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Путини Зеленскии ҭелла реицәажәара мҩаԥысит
АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Бырзентәыла Атәылахьчара аминистр Никос Панаиотопулос аҳәамҭа ҟаиҵеит атәыла асуверентә зинқәа рыхьчаразы бџьаршьҭыхла аҿагылара ишазыхиоу.
"Аҵыхәтәантәи аамаҭқәа рзы Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа агрессиа аҵоуп. Сара исыԥхьаӡоит Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа арҭынчразы ганкахьала иҟоу адипломатиатә лшарақәа зегьы ахархәара рыҭатәуп, даҽа ганкахьала арратә мчра ахы иархәатәуп", - иҳәеит иара, ателеканал Star аинтервиу аҭо. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Ателеканал ажурналист изҵаара "Иазыхиоума Бырзентәыла бџьаршьҭыхла аимак аҭыԥ ақәҵара?" Панаиотопулос аҭак аиҭеит "Иазыхиоуп" ҳәа.
"Ҳара аҭагылазаашьа аиҭакра ҳазыхиоуп. Арбџьармчқәа рхархәарагьы абрахь иналаҵаны. Усеиԥш ҳҭахым, аха ҳзинқәа рыхьчаразы уаҳа аҽак аанымхозар, ҳахиоуп", - иҳәеит аминистр.
Мышқәак раԥхьа Ҭырқәтәыла аиҳабыра ргазеҭ аҿы иҟаҵан аҳәамҭа абырзен дгьылбжьахақәа рааигәара арацәаӡри аҟазаара аҭҵаареи аҵхреи рзы азин ҷыда аиуразы азыҳәа ҟаҵоуп ҳәа.
Бырзентәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Никос Дендиас ашәахьаҽны аҳәамҭа ҟаиҵеит Ҭырқәтәыла Бырзентәыла асуверентә зинқәа амнахырц агәы иҭоуп ҳәа. Ари провокациоуп ҳәагьы ахиҳәааит.
Аганқәа рыбжьара аибарххара ҟалеит жәабранмза анҵәамҭазы. Усҟан Ҭырқәтәыла аҳәамҭа ҟаанҵеит Идлибтәи амигрантцәа шазаанымкыло азы, Евроеидгылеи иареи рҳәаа аанартит. Зықьҩыла ахҵәацәа Бырзентәылаҟа идәықәлеит.
Афины аҭакс аҳәаақәа анаркит. Ҭырқәтәылеи Бырзентәылеи рҳәаа 190 километра иреиҳауп.
Бырзентәыла Османтәи аимпериаҟынтә ахьыԥшымра аиуит 1821 шықәса рзы. Уи аахыс бџьаршьҭыхлатәи аиҿагыларақәа ԥшьынтә аҭыԥ рыман: 1897 шықәса рзы, Актәи Балкантәи аибашьраан, Актәи адунеизегьтәи еибашьраан, 1919—1922 шықәсазы аҭырқә-абырзен еибашьраан.
Акциа алахәылацәа ҭынч рхы мҩаԥыргом: адәкьанқәа ирыҩналаны аԥара ргоит, асаркьақәа ԥырҽуеит, ахәаахәҭратә ҩнқәа ирыҩналаны идырҳәуеит.
Америка имҩаԥысуа аҵыхәтәантәи ахҭысқәа RT аматериал аҟны.
Асоциалтә ҳақәа рҟны ицәырҵит ақалақь Миннеаполис аҟны дшаанкылаз афроамерикауаҩ Џьорџь Флоид. Аҭыхымҭаҟны иубарҭоуп аполициа аусзуҩцәа Флоид адгьыл аҿы дышьҭаҵаны, анапеидҳәалагақәа шихарҵоз, афицарцәа руаӡәы иаанкылаз ихәда шьапыла дақәгылеит. Иаанкылаз ауаҩы изныкымкәа иҳәеит иԥсыԥ алагаҩагара шицәыуадаҩу, уи ашьҭахь иԥсы маҷхеит. Флоид ахәышәтәырҭахь днаган, ԥыҭрак ашьҭахь ареанимациаҿы иԥсҭазаара далҵит.
Америка атәылахьчара аминистрра аҿагыларатә акциақәа раанкыларазы Вашингтонҟа идәықәырҵеит 1,6 нызқьҩык аруаа.
Аҿагыларатә акциақәа мҩаԥысуеижьҭеи аполициа аусзуҩцәа жәа-нызқьҩык ауааԥсыра ааныркылахьеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Иара дравторуп жәаба инацны апоезиатә шәҟәқәеи апрозатә шәҟәқәа ҩбеи. Иажәеинраалақәа анылеит "Аԥсуа поезиа антологиа". Анатоли Аџьынџьал аԥсшәахь еиҭеигахьан аурыс, аукраин, абаза, ачеркес, ауаԥс шәҟәыҩҩцәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи. Иара иажәеинраалақәа реизгакәа ҩба аурысшәахь еиҭагоуп: "Улья" (Аҟәа, 1967 ш.), "Белая земля" (Москва, 1975 ш.). Анатоли Аџьынџьал иԥсҭазаара далҵит 1977 шықәсазы.
"Анатоли Ҭархәына-иԥа Кәтол ақыҭан диит. Иара ҳпоезиа аҭоурых аҟны даанхеит зхатә ҩышьа, зхатә сахьа башьа змаз иакәны, амилаҭтә поезиаҟны раԥхьаӡа акәны аметафоратә дунеи адкылашьа, адунеибашьа ирызҟазаз рҿиаҩны. Уи зегьы ираҭәам, ирынасыԥым. Убас иҟан иара илаԥшбашьа. Изааигәаз ауаа саргьы среиуан. Ицәажәара ҳшымгәыӷӡоз ашьха џьара ахы ирхон, лаԥшҵашәарақәак иоуан, апоетцәа адуқәа шыҟаз дыҟан уи аганахьала. Иара зышьҭабжь ахара игоз аестрадатә поетцәа дреиуамызт, ихаан ҳара ҳҟынгьы ус еиԥш иҟан. Иҵегьы ахӡыргара имандаз, иҵегьы активра иландаз уҳәартә еиԥш дыҟан иара, аха урҭқәа гәхьаас имамызт, иҩышьа иҿыцыз цахак еснагь иадиҵон, акы алеигалон, ирҵаулон, убри ԥсҭазаарас иман. Иара заа иԥсҭазаара ҿахҵәеит, ҩынҩажәи быжьба шықәса дшырҭагылаз, гәыблыла ҳауаажәлар днаскьаргеит. Ԥшрала–сахьала анцәахша иакәын, убас деибыҭан, днаӡаааӡан, иалкааз уаҩын", - иҳәеит Лашәриа.
Са исҭахуп адгьыл еиԥш ачҳара сымазарц,
Амаҷ азыҳәа сыҵҟьо сҟамларц.
Са исҭахуп адгьыл еиԥш аразра сылазарц,
Сгәы ҟьаҟьаӡа еиҵыхны ауаа рзы инхарц.
Анатоли Аџьынџьал
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жәабран 20 фев - Sputnik. Венесуела ахада Николас Мадуро аоппозициатә парламент аиҳабы Хуан Гуаидо атәылаҿ алхрақәа мҩаигарц иабжьигеит "Гуаидо бжьыҭирала иҭыԥ идырбарц" азы ҳәа аҩуеит РИА Новости.
Мадуро агәра ганы дыҟоуп абжьыҭираан Гуаидо иарбанызаалак лшарак иоуам ҳәа, избанзар Венесуела ажәлар иара далырхӡом азы.
"Алхрақәа зымҩаԥимгои? Ажәлар ралхра дацәшәома? Сара ҳәа зхы рылазҳәаз ақьачақь алхрақәа рылаиҳәааит, ихьуа ибап", - ҳәа иҳәоит Мадуро амедицинатә университет аушьҭымҭацәа рҿаԥхьа дықәгыло. Ақәгылара Twitter ала идырбан.
Ажьырныҳәа 21 рзы Венесуела иахьатәи ахада Николас Мадуро иҿагыланы Каракас ақәгыларақәа ирылагеит. Апарламент аспикер Хуан Гуаидо ажьырныҳәа 23 рзы атәыла ахадас ихы рылеиҳәеит.
Гуаидо истатус адгылара арҭеит: ЕАШ, Канада, Аргентина, Бразилиа, Чили, Колумбиа, Коста-Рика, Гватемала, Гондурас, Панама, Парагваи, Перу, Қырҭтәыла.
Урыстәыла Мадуро адгылара инаҭоит аконституциатә шьаҭа зманы иҟоу атәыла ахадак иҳасаб ала.
Европатәи атәылақәа зеижә: Испаниа, Португалиа, Германиа, Великобританиа, Даниа, Нидерланды, Франциа, Венгриа, Австриа, Финлиандиа, Бельгиа, Лиуксембург, Чехиа, Латвиа, Литва, Естониа, Польша, Швециа, Хорватиа, Македониа, Румыниа жәабран 4 рзы рнапы еицаҵарҩит адеклорациа, иазгәарҭеит Хуан Гуаидо аамҭалатәи Венесуела ахада ҳәа дшазхарҵо азы.
АҞӘА, рашәара 1 - Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҿы авирус змаз рҟынтәи 70% ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит Ҟәбина ахадара.
Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла арегион аҿы 84 хҭыс ҿыц аҭыԥ амоуп COVID-19 ачымазарз.
"Иахьазы ачымазара рымоуп ҳәа ишьақәыргылоуп 3908-ҩык. Урҭ рҟынтәи 233-ҩык хәыҷқәоуп, 2748-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит, 33-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит. Арыԥҳақәа рҳауаҭарсра иахыргеит 35 пациент", - ҳәа аҳәоит арегион агәабзиарахьчара аминистрраҿы.
Амедицинатә усҳәарҭақәа рахь акоронавирус рымазар ҳәа идҵаалеит 9771-ҩык. Астационар аҿы аҽыхәышәтәра иахысуеит 2191-ҩык, 205-ҩык хәыҷқәоуп. Аполиклиникақәа рҿы агәаҭара иахысуеит 13466-ҩык, 586-ҩык хәыҷқәоуп.
Аԥсны акоронавирус апандемиа ҟалазар аахыс 28 хҭыс аҭыԥ амоуп. Аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
SpaceX иатәу акосмос ӷба Crew Dragon аекипаж Жәларбжьаратәи акосмостә станциахь ииасит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Crew Dragon аԥхьа инижьит Боб Бенкен, уи ишьҭахь – Даг Херли.
Акосмостә ӷбақәа реидылара мҩаԥысит асааҭ 17:30 (мск) рзы. Аҳауақәыӷәӷәара анышьақәдыртәа ашьҭахь, МКС акомандир Крис Кессиди абжьаларҭа ашә ааиртит, абри ашьҭахь аӷба алиукгьы аартны астанциахь аекипаж риасра мҩаԥысит.
Кессиди идагьы астронавтцәа ирԥылеит урыстәылатәи акосмонавтцәа Анатоли Иванишини Иван Вагнери. Дара астанциахь инеит мшаԥымзазы.
Crew Dragon Флорида иҟоу Канавералнтә ишьҭыԥрааит асабша. Аԥхьатәи аԥышәаратә ԥырра мҩаԥыргеит астронавтцәа Даг Херлии Боб Бенкени.
Ари аҭоурых аҿы раԥхьатәи ауаа злахәу ахатә еилахәыра имҩаԥнагаз ԥырроуп. Уи адагьы ЕАА 2011 шықәса раахыс МКС ахь растронавтцәа рышьҭуан урыстәылатәи акосмостә ӷба "Союз" ала.
Астронавтцәа МКС иаанхоит 3-4 мза. Адгьыл ахь рыхынҳәра арыцхә макьана иалацәажәам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҭоурых аҿы раԥхьаӡакәны ҩыџьа аҳәса иаарту акосмос ахь еиццоит
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара амш аламҭалазы Гагратәи ахшараиурҭаҿы еицит ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа хәыҷқәа. Викториа Дбарԥҳа-Ҟаитан лаҵарамза 26 рзы илоуит аԥеи аԥҳаи - Арноуи Аннеиеи. Алиса Ҷкотуаԥҳа-Багаҭелиа лаҵарамза 27 рзы илыхшеит ҩыџьа аԥҳацәа - Миреи Киреи.
"Ас еиԥш иҟоу ахҭыс лассы-лассы иуԥылом. Гагратәи ахшараиурҭаҿы мчыбжьык аҩнуҵҟа ҩыџьа-ҩыџьа ахәыҷқәа реициира, насгьы аԥсуа ҭаацәарақәа иахьыртәу мышьҭабзиароуп ҳәа иаҳԥхьаӡоит. Иахьа жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара амш азы аиашьеи аиаҳәшьеи Ҟаитанаа аҩныҟа, Бзыԥҭаҟа ицоит. Иаарласны Оҭҳараҟа иаҳшьҭуеит ҳҭыԥҳацәа хазынақәа Багаҭелиаԥҳацәа. Анцәа сиҳәоит, ҳҭаацәарақәа зегьы рҿы ҩыџьа-ҩыџьа ахәыҷқәа ииуа, агәабзиареи апатуеиқәҵареи рыгымкәа иҟаларц. Хәыҷыжәларс иҟоу зегьы рынасыԥ ԥшӡахааит, рхаан еибашьра ҟамлааит", - иҳәеит Гагратәи Араионтә хәшәтәырҭа хада аҳақьым хада Виачеслав Аргәын.
Иахьа, традициала, ахәыҷтәы-гәыҳаларатә фонд "Ахәыҷқәа рдунеи" анапхгаҩы Лиудмила Ашәԥҳа-Ҳагба ари амш аҽны (Ахәыҷқәа рыхьчара Жәларбжьаратәи амш - аред.) ииуа ахәыҷқәеи егьырҭ асабицәеи дрыдныҳәаларц Гагратәи ахшараиурҭа данаҭаа, илзыԥшын ажәабжь ссир.
"Ахшараиурҭаҿы иахьатәила аӡәыр иима ҳәа сахьааиз, агәырӷьаҿҳәаша сзыԥшын. Ҩымш рыла, лаҵара 26, 27 рзы ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа хәыҷқәа еицизаап. Аиаша шәасҳәап, сгәы шьҭыҵит, саҟара сыцлеит. Иаразнак сцаны ҳфонди Гагра араион Ахадареи рыхьӡала аҳамҭақәа рзаазгеит. Убас итрадициатәу аҳамҭа иаҳҭоит иахьа ииуа асабигьы", - ҳәа наҵылшьит лара.
Ҟаитанааи Багаҭелиааи рхәыҷқәа здызкылоз ахәыҷышьҭыхҩы-аҳәса рҳақьым Асҭанда Џьапуаԥҳа илҳәеит асабицәа ранацәеи дареи ргәы шыбзиоу. Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рымшгьы рыдныҳәало, ирзеиӷьалшьеит илашоу, илахҿыху ахәыҷра, рҭаацәа ракәзар - ачҳареи рыхшара уадаҩрада рааӡаразы алшареи.
Асабицәа ранацәа Викториа Дбарԥҳа-Ҟаитани Алиса Ҷкотуаԥҳа-Багаҭелиеи аԥсуа ҭацацәа ишраԥу еиԥш, иԥхашьа-ԥхаҵо рыбжьы ҭырымгеит. Аха рыбла ихубаалон ирзылԥхаз анасыԥ ишеигәырӷьоз. Иазгәаҭатәуп анацәа шқәыԥшугьы, аҩны ишырзыԥшу даҽа аӡәаӡәа ахәыҷқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Ашана" 40-ҩык рҟынӡа ахәыҷқәа ирыдырныҳәалеит Рыхьчара амшныҳәа


АҞӘА, лаҵара 6 – Sputnik. Урыстәылеи Венесуелеи реиҩызара еиҳа-еиҳа аҽарӷәӷәоит, ԥхьаҟагьы ус иҟалоит ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит Урыстәылеи Венесуелеи рыдәныҟаполитикатә усҳәарҭақәа рнапхгаҩцәа Сергеи Лаврови Хорхе Арреаси реиԥылараан Сергеи Лавров.
"Ҳаиныррақәа иаадырԥшуеит ҳажәларқәа риашьаратә еизыҟазаашьа, ҳнапхгаҩцәа рхықәкқәа", - ҳәа Лавров иажәақәа еиҭанаҳәоит РИА Новости.
Сергеи Лавров иазгәеиҭеит Урыстәыла ЕАА рахь ааԥхьара шыҟанаҵо Венесуела азакәантә напхгара ахҳәаразы аҽазышәарақәа ааныркыларц.
Ажьырныҳәа 21 рзы Венесуела иахьатәи ахада Николас Мадуро иҿагыланы Каракас ақәгыларақәа ирылагеит. Апарламент ахада Хуан Гуаидо ажьырныҳәа 23 рзы атәыла ахадас ихы рылеиҳәеит.
Усҟан Гуаидо истатус адгылара арҭеит Еиду америкатәи аштатқәеи егьырҭ атәылақәа жәпаки.
Урыстәыла Мадуро адгылара инаҭоит аконституциатә шьаҭа зманы иҟоу атәыла ахадак иаҳасаб ала.
Европатәи атәылақәа зеижә: Испаниа, Португалиа, Германиа, Великобританиа, Даниа, Нидерланды, Франциа, Венгриа, Австриа, Финлиандиа, Бельгиа, Лиуксембург, Чехиа, Латвиа, Литва, Естониа, Польша, Швециа, Хорватиа, Македониа, Румыниа - жәабран 4 рзы рнапы еицаҵарҩит адекларациа, уа иазгәарҭеит Хуан Гуаидо аамҭалатәи Венесуела ахада ҳәа дшазхарҵо.
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Ес-иааиуа ахәышықәса аҳауа градуск иадамзаргьы ишьҭыҵуеит аиндустри аамҭа иаҵанакуа 1850-1900 ашықәсқәа ирҿырԥшны ҳәа аҳәоит Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаара аҳауатә зыԥхьагәаҭара адыррақәа.
Уи адагьы иазгәарҭоит шықәсык ашьҭахь аҳауа 1,5°С ишьҭыҵыр шалшо. Аҟазауаа рдыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи ахәышықәса реиҳа ишоураз шықәсқәоуп.
Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаараҿ агәра ганы иҟоуп аҭҵаарадырра аҳауа аԥсахразы парижтәи аиқәшаҳаҭра ахықәкқәа рынагӡаразы аусдҵақәа шықәыргылахо – аиндустриаамҭа иаҿырԥшны ҳазҭоу ашәышықәсазы аҳауа 2°С еиҵатәызарци 1,5°С аҳауашьҭыҵра аԥкыра аҭарази.
Аметеорологиатә зыԥхьагәаҭарахь иаҵаркхом COVID-19 апандемиа иахҟьаз агазқәеи аерозольқәеи аҳауа ралалара. CO2 атмосфераҿ акраамҭа аҟазаара ашоура ашьҭыҵра мзызны иамоуп. Уи аҳауа амԥсахырцгьы алшом.
Аиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ хада Петтери Таалас иазгәеиҭеит COVID-19 адунеитә економика иҵоурам анырра шанаҭазгьы, аҳәынҭқаррақәа рхы иадырхәароуп апандемиашьҭахьтәи аиҭашьақәыларазы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара ҳәа.
Аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи азхаҵара шаиуз, уи ареспубликатә АИХқәа рзы ҵакыс иамоу, Ажурналистцәа реидгыла апланқәа уҳәа инарҭбаау аинформациа Sputnik аматериал аҿы.
Сариа Кәарцхьиаԥҳа, Sputnik
Аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи азхаҵара шаиуз атәы аиҭаҳәара далагаанӡа, Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг иколлегацәа ирыдигалеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа ахада ихаҭыԥуаҩ, Урыстәыла Ажурналистцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ, абри ахҭыс алзыршаз иреиуоу Тимур Шафир ивидеонҵамҭа.
"Гәахәара дула исҳәоит Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь ишрыдыркылаз еицҿакрыла ԥхынгәы 9 рзы. Ари аҵак ду змоу хҭысны сахәаԥшуеит Аԥсны ажурналисттә еилазаара аҿиаразы. Агәра згоит Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа аилазаараҿ иақәнагоу аҭыԥ шааннакыло азы", - иҳәоит Шафир.
Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа – аџьатәи, асоциалтәи, аекономикатәи зинқәа зыхьчо еиҿкаароуп.
Руслан Ҳашыг иажәақәа рыла, Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ари аилазаара ралалара аԥсуа журналистика азхаҵароуп иаанаго.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь алаларазы ҩышықәса инарзынаԥшуа аусурақәа ирҿын. Аха, аиашаҵәҟьа иуҳәозар, ари ашьаҿа хацыркын Дырмит Гәлиа раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аныҭижь инаркны.
"Ари ихароу мҩан. Ахгьы кын аԥсуа литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аныҭижь инаркны. Ҳара аҭоурыхтә мҩа ду ҳанысит. Ииасыз ашықәс азы Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ашьаҭаркра 50 шықәса ахыҵра азгәаҳҭеит. Абарҭ зегьы иацы аҭыԥ зауз ахҭыс иахәҭакуп. Избанзар иалшаӡом еизарак аҟынтә даҽа еизарак ахь, напхгаҩык иҟынтә даҽа напхгаҩык иахь аиасраан ажурналистика аҽеиҭанакырц. Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ари аилазаара ралалара аԥсуа журналистика азхаҵароуп иаанаго", - иҳәеит Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг игәалаиршәеит ҩышықәса раԥхьа Аԥсни Урыстәылеи ржурналистцәа реидгылақәа аиқәшаҳаҭра рнапы шеицаҵарҩыз. Уинахыс аусеицура шеицымҩаԥырго.
"Иазгәасҭар сҭахуп Урыстәыла Ажурналистцәа реидгыла анапхгара, ҷыдала Владимир Соловиови Тимур Шафири, абри аус акыр ишазааԥсаз. Тимур Шафир Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациаҿ Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла аинтересқәа дрыҵагылон иацынӡа. Иҭҵаан Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла аԥҟаԥҵәа, Аԥсны ажурналисттә еилазаара ахаҭа. Ари аамҭа рацәа зҭаху процедуроуп", - иҳәеит иара.
Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла алалараан азхьаԥшра аҭан ареспубликаҿ ихьыԥшым АИхқәа рыҟазаара.
"Ари аԥыжәара зырҭо усуп, хырхарҭоуп. Афедерациа алалараан азхьаԥшра арҭоит. Аибашьра ашьҭахь ҳколлегацәа ауадаҩрақәа зегьы ириааины ихьыԥшым ажурналистика ашьақәыргылара рылшеит. Ари иаанагоит аԥсуа журналистика шьақәгылеит ауп. Ари ҳзеиԥш еихьӡароуп", - ҳәа иҳәоит Руслан Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгылазы ари аилазаара алалара цхыраароуп, дгылароуп, аҳәаанырцәтәи ҳколлегацәеи ҳареи аимадарақәа ҳабжьаҵароуп, азанааҭ аҿы иԥхьаҟацароуп.
"Жәларбжьаратәи афедерациа алахәылак аҳасаб ала аҟазаара алшара ҿыцқәа рымҩа аанартуеит. Жәларбжьаратәи афедерациаҿ иналкаау принципиалтә позицианы иҟоуп азинхьчаратә усура, аҵараҵаратә хырхарҭа, ажурналистцәа рсоциал-политикатәи рекономикатәи статус. Иарбоу атезисқәа ируакуп – адунеи аҿы еидгыла заҵәык аусура ааннакылар, адунеитә журналисттә еилазаара зегьы рзы ақәҿыҭра зырҭаша ҭагылазаашьахоит. Ҳара есыҽнытәи ҳапроблемақәа реиԥш зеиԥшу змоугьы рацәаҩуп", ҳәа азгәеиҭеит Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы иҳәеит аԥсуа журналистцәа ирус хаданы иҟоу ауаажәларра рымаҵ ауроуп, иобиективтәуи иоперативтәуи информациала реиқәыршәароуп ҳәа.
Руслан Ҳашыг иҳәеит асоциалтә ҳақәа, ателеграмм-каналқәа рцәырҵра апроблемақәа цәырыргоит ажурналист изы ҳәа.
"Заҟа ҭакԥхықәра аҵоузеи анонимцәа рындаҭлара, ажәабжь ԥаршеи аиааира. Уажәы Жәларбжьаратәи афедерациа аҟазауаа абри аганахьала абжьгарақәа аус рыдырулоит", - иҳәоит Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг иколлегацәа ирзеиҭеиҳәеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа анагӡаратә еилак аҿы ишрыдкылаз аӡбамҭа 2020 шықәса рзы Монголиа апрофессионалтә еилазаара аконгресс мҩаԥгазарц.
"Шәачатәи афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны ҳареи Монголиеи Болгариеи рзанааҭтә еилазаарақәеи аусеицуразы аиқәшаҳаҭрақәа ҳнапы рыҵаҳҩит. Усҟан ирацәыҩын алаф ҳалызхуаз, "Монголиа ажурналисттә еилазаареи ҳареи ҳаиқәшаҳаҭра иалаҳхуазеи" ҳәа. Абар, уажәы ари афорум ахь адунеи зегь аҟынтәи 400-ҩык рҟынӡа ажурналистцәа наԥхьахоит, имҩаԥгахоит афедерациа аконгресс", - иҳәоит Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа Реидгыла шьаҭаркын 1968 шықәса рзы. 2019 шықәса рзы ирыӡбеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа Ажурналисттә етика ахартиа адларазы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ашҭа ҟаԥшь аҿы, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҿы Аиааира 75 шықәса ахыҵра аҳаҭыраз имҩаԥгаз апарад хыркәшоуп. Аныҳәаҟынтә иреиӷьу аҭыхымҭақәа Sputnik афотонҵамҭаҟны.
75 шықәса раԥхьа Москва, Ашҭа Ҟаԥшь аҟны имҩаԥысит раԥхьатәи апарад, уи адунеи аҟны зегь реиҳа зымҽхак духаз, ауаа ргәалашәараҿы иаанхаз акәхеит. Иара Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҿы СССР афашисттә Германиа иахьаиааиз иазкын. Аҭоурыхтә кадрақәа - Sputnik афотонҵамҭаҿы.
Аиааира Ду 75 шықәса ахыҵра аныҳәа азгәарҭоит уаҵәы! Рашәарамза 24, 1945 шықәсазы имҩаԥган - аҭоурыхтә парад.
Аҟәатәи аботаникатә баҳчаҿы ишәҭит хкы рацәала ашәҭқәа, аха урҭ рыԥшӡара збо маҷҩуп, Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа ахьарку иахҟьаны аԥсшьаҩцәа ыҟам.
Лаҵара 21, 1864 шықәса – Кавказтәи аибашьра аҵыхәтәантәи амш ҳәа иԥхьаӡоуп. Ари амш аҽны ҳџьынџьуаа ахьыҟазаалак агәаларшәаратә хәылԥазқәа мҩаԥыргоит.
Лаҵара 15 инаркны азин ыҟоуп аԥҟарақәа ирықәныҟәаны акаҳуажәырҭақәа русура, убасгьы ихацыркхоит ақалақьбжьаратә транспорт аныҟәара.
Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа занашьоу Аԥсны Жәлар рпоет, Ҟабарда-Балкариеи Адыгатәылеи Жәлар рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аԥша" аорден I аҩаӡара акавалер Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба диижьҭеи 103 шықәса аҵра аҽны иԥсҭазаара аимгеимцарақәак шәгәалашәыршәарц ишәыдаагалоит.
Маи 9 рзы Асовет Еидгыла иалаз аҳәынҭқаррақәа зегьы иазгәарҭеит Аиааира Ду 75 шықәса ахыҵра. Абаҟақәа рымҵан ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
75 шықәса раԥхьа Москва имҩаԥысит раԥхьатәи Аиааира Ду апарад. Асовет жәлар иазгәарҭон Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иргаз аиааира.
Мшаԥы 23 рзы Аԥсны ахадас иалху Аслан Бжьаниа иҭоубашьҭаҵара мҩаԥысит Аԥсны ахада Иусбарҭа аконференц-зал аҿы.
Иԥшьоу Анцәа иан Лажәабжь бзиа иазку Аҟәатәи акафедралтә уахәамаҟны Мшаԥныҳәазтәи анцәамаҵзура мҩаԥысит мшаԥымза 18-19 реихаламҭазы.
Хәажәкыра 28 инаркны мшаԥымза 20 рҟынӡа Аԥсны иалагалоуп аҭагылазаашьа ҷыда. Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа аркуп атәым милаҭқәа рзеиԥш, атәылауаҩра змам ахаҿқәа рзгьы.
Аԥсны хәажәкыра 28 инаркны аҭагылазаашьа ҷыда алагалоуп. Атәыла изҭалом аҳәаанырцә тәылауааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи.
Аԥсны акоронавирус аҽацәыхьчареи аламырҵәареи хықәкыс иҟаҵаны аԥкрақәа аларгалеит. Хәажәкыра 28 инаркны атәыла аҩнуҵҟа аҭагылазаашьа ҷыда алагалоуп.
Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхрақәа мҩаԥысит амҽыша, хәажәкыра 22 рзы алхырҭатә ҭыԥқәа 152 рҿы. Москвеи Черқьесски иаартын алхырҭатә ҭыԥқәа акака. Ахадарахьы иқәгылан акандидатцәа хҩык.
Ажара – Аԥсны еиҳа инахараны ишьҭоу қыҭоуп. Уи Кәыдрытәи аҩхаахь иаҵанакуеит, Аҟәантәи уаанӡа 84 километра бжьоуп.
Гал араион иаҵанакуа Гагьида ақыҭа игылоуп шәышықәса инареиҳаны изхыҵуа ашкол.
Ажьырныҳәа азгәарҭоит иара ахьӡ зыхҵоу амза 13 ауха, уи аҧсуаа итрадициатәу ретникатә религиа иаҵанакуа аныҳәа хадақәа ируакуп.
Зықьҩык инарзынаԥшуа аоппозициаа рхаҭарнакцәа атәыла ахада Иусбарҭа аҿаԥхьа еизеит, ахыбра аҩналара рҽазыршәеит. Урҭ рыхәҭак ахыбра ашә ԥҽны иҩналеит.
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны аусура иалагеит ԥхынҷкәын 8, 2014 шықәса рзы. Хәышықәса рыҩнуҵҟа апортали арадиои Sputnik ареспубликатә хҭысқәа реиԥш, аҳәаанырцәтәи ажәабжьқәагьы еиҭанаҳәоит.


АҞӘА, мшаԥы 22 - Sputnik. Москва Вашингтон аҿцәажәара еснагь иазыхиоуп иҳәеит Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Иара убасгьы иҳәеит америкатәи амчрақәа ишрылымшо Вашингтон иаҭаху иааҟәымҵӡакәа Москва арҟаҵара.
"Ҳара даара иаҳҭахуп ЕАА ауаажәларратә еилазаара намыс змоу лахәыланы иалагылазарц", - иҳәеит Лавров, ателеканал "Звезда" аинтервиу аҭо.
Иара иҳәеит ЕАА ишырҭаху Урыстәылеи, Китаии, Афганистани, Аҩадатәи Корееи рганахьала аус рыцнаурц. Лавров абри аус аҟны Москвеи Вашингтони аус еицырулар хра аманы ибоит.
Урыстәыла егьырҭ азҵаарақәагьы рылацәажәара иазыхиоуп.
"Ҳара ҳазыхиоуп аусеицура, аха дара ирҭаху дара ирнаало, ргәы иаҭаху мацара ҟаҳҵалар. Убри аан жәларбжьаратәи апринципқәа ҳрыцәхьаҵлароуп. Ҳара уи ҳақәшаҳаҭым", - иҳәеит Ларов.
Иара убасгьы иҳәеит ЕАА атәылақәа зегьы ҳаҭыр рықәҵаны ицәажәалароуп ҳәа.
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Ес-иааиуа ахәышықәса аҳауа градуск иадамзаргьы ишьҭыҵуеит аиндустри аамҭа иаҵанакуа 1850-1900 ашықәсқәа ирҿырԥшны ҳәа аҳәоит Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаара аҳауатә зыԥхьагәаҭара адыррақәа.
Уи адагьы иазгәарҭоит шықәсык ашьҭахь аҳауа 1,5°С ишьҭыҵыр шалшо. Аҟазауаа рдыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи ахәышықәса реиҳа ишоураз шықәсқәоуп.
Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаараҿ агәра ганы иҟоуп аҭҵаарадырра аҳауа аԥсахразы парижтәи аиқәшаҳаҭра ахықәкқәа рынагӡаразы аусдҵақәа шықәыргылахо – аиндустриаамҭа иаҿырԥшны ҳазҭоу ашәышықәсазы аҳауа 2°С еиҵатәызарци 1,5°С аҳауашьҭыҵра аԥкыра аҭарази.
Аметеорологиатә зыԥхьагәаҭарахь иаҵаркхом COVID-19 апандемиа иахҟьаз агазқәеи аерозольқәеи аҳауа ралалара. CO2 атмосфераҿ акраамҭа аҟазаара ашоура ашьҭыҵра мзызны иамоуп. Уи аҳауа амԥсахырцгьы алшом.
Аиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ хада Петтери Таалас иазгәеиҭеит COVID-19 адунеитә економика иҵоурам анырра шанаҭазгьы, аҳәынҭқаррақәа рхы иадырхәароуп апандемиашьҭахьтәи аиҭашьақәыларазы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара ҳәа.
АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Ашәарақәа рыҿҳәара анахара, акредитқәа рыпроцентқәа реиҵатәреи рреструктуризациеи иара убасгьы анапынҵадатә шәарақәа рырҭбаареи ирылацәажәеит Апарламент аҿы акризис аан ауааԥсыра рыцхыраарак аҳасаб ала ҳәа арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак ахантәаҩы Натали Смырԥҳа.
Лара илҳәеит абанктә хсаалагақәа "Аԥра" змоу реиҳараҩык, урҭ шәнызқьҩык инарзынаԥшуеит, хәдықәҵаҩцәаны иҟоуп. Атәылаҿ акредитқәа рзеиԥшшәара 4 миллиард мааҭ ыҟоуп, ауаа акризис аамҭазы урҭ ршәара рцәыуадаҩуп.
"Иахьа аҳәаақәа аркуп. Аиԥылараҟны аплан "Б" иалацәажәан, уи аҳәаа аадмыртыр ахархәара аҭаразы. Ҳбанктә системаҿы анапынҵаԥара адефицит шамоу дыруп. Урыстәыла акризис аамҭаан ԥынгыларыда атәанчахәқәа, асоциалтә шәарақәа мҩаԥган. Ҳара ҳҿы усеиԥш егьыҟам", - лҳәоит Смырԥҳа.
Атәыла абанктә система аҭагылазаашьа апарламентари иуадаҩуп ҳәа ахылҳәааит. Ашьақәыртәаратә уснагӡатә ҳәа иазылшьеит анапынҵа ԥара ахьшәатәым амаҵзурақәа рынагӡареи аиҿкаарақәа рҿы абанкоматқәа аԥара рҭыгара аԥкыреи.
Анапынҵадатә шәарақәа лара лгәаанагарала атәыла аҩнуҵҟа аԥареикәыршара шьҭнахуеит.
Смырԥҳа илҳәеит арҭ ауснагӡатәқәа макьана ишрылацәажәо, аха ԥхынгәымза абжа ашьҭахь аҳәаа шаадмыртуа анеилкааха ашьҭахь урҭ нап рылактәуп ҳәа.
Апарламент абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак инарҭбаау аилацәажәара мҩаԥган ԥхынгәы 9 рзы. Иара иалахәын: Апарламент аиҳаби адепутатцәеи, ахада Иусбарҭа анапхгара, Амилаҭтә банк ахантәаҩы, акоммерциатә банкқәа рҟазауаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Бадраҟ Аҩӡба, Sputnik.
"Асовет еидгыла уаанӡатәи атәылақәа ирҿырԥшны уҳахәаԥшуазар иуҳәар алшоит урҭ раасҭа акыр ҳашьҭаханы ҳаҟоуп зылшара ԥку ауаа ацхыраареи адгылареи рыҭара аус аганахь ала" ҳәа иҳәеит ассоциациа "Инва-содействие" ахантәаҩы Алхас Ҭҳагәышь.
Иара убри аан иазгәеиҭеит Аԥсны ишыҟам ауаа ҷыдала иалкааны реилыхра.
"Сгәы иаанагоит иахьазы иҟоу апроблемақәа аӡбра роуп ҳәа. Уажәы шьаҿа-шьаҿала урҭ раԥыхра амҩа ҳақәуп, аха аҳәынҭқарратә ҟазшьа аҭаны макьаназы иаабом", — ҳәа азгәеиҭеит иара.
Зылшара ԥку ауаа рзы асоциалтә процессқәа рылахәра зыда ԥсыхәа ыҟам акакәны иҟоуп.
"Уи иаанаго зегьы иреиӷьны аҭагылазаашьа рыҭара акәӡам, зегь шыҟоу еиԥш рхы рбартә рыҟаҵара ауп: ашколқәа рахь анеира, атеатр аҭаара, аҵара ашьҭахь аусурҭаҭыԥ аиура", — иҳәеит Ҭҳагәышь.
"Инва-содействия" ахада Алхас Ҭҳагәышь иазиԥхьаӡоит аиҳабыреи, абизнеси, ауаажәларратә еиҿкаарақәеи русеицура шакәу аинвалидцәа рыԥсҭазаара армариара зылшоны иҟоу. Аинвалидцәа рзы атранспорт ахархәара залшом, апандусқәа ракәзаргьы ишахәҭоу иҟам ҳәа иҳәоит иара.
"Иҳазҵаар ираҳҳәоит анорматив иақәшәо апандусқәа шеиҿкаатәу. Иҟоу аԥара рыхҭынҵоуп, арахь рхархәара залшом", — иҳәеит иара.
Ҭҳагәышь иажәақәа рыла акыр ишәарҭоуп Аҳәынҭқарратә музеи аҿы иҟоу апандус. Уи ала ахаларагьы албаарагьы уадаҩуп. Алхас Ҭҳагәышь иазгәеиҭеит зылшара ԥку рзы аус ду шыҟанаҵо Аҟәатәи ахәыҷтәы реабилитациатә центр. Иҳәеит иаарласны уи аҩыза ацентр Гәдоуҭагьы иаадыртраны ишыҟоу.
Аҟәатәи ашкол №3 аҵаҩы Наала Чегиаԥҳа илҳәоит лара дызҭоу ашкол аҟны ахымҩаԥгара шылцәыуадаҩым, уаҟа иҟоу апандус акыр ишыманшәало. Наала Москва ареабилитациатә курсқәа дырхысуеит. Бзиа илбоит ашәаҳәара, ашколтә театрқәа рҟны аспектакльқәа ахрылархәра.
Быжьшықәса зхыҵуа Гриша иан Изабелла Пупариани далацәажәеит аҵара аиура ауадаҩрақәа шацу. Иара макьаназы ашкол ахь дныҟәом.
"Ашкол ахь дцар ҳҭахуп, аха ауаа рыҿиара аиԥшымзаарақәа амоуп: амахашьахатә, аԥсихологиатә", — лҳәеит лара.
Аинвалидцәа рзинқәа рзы ақәԥара Жәларбжьаратәи амш есышықәса иазгәарҭоит 1992 шықәса лаҵара 5 раахыс.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҿы: Кындыӷтәи, Гәдоуҭатәи, Бзыԥтәи, Оҭҳаратәи.
Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала – Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци.
Алхратә комиссиа хада имҩаԥнагаз аҵәҭаԥсарала адепутатрахь акандидатцәа Аԥсуа телехәаԥшраҟны аефиртә аамҭа рызшоуп. Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада №10 ала адепутатрахь акандидатцәа Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи аефир аҟны иҟалоит уаха, ԥхынгәы 6 рзы.
"Ауаҩы уала-ҭахыла, мамзаргьы аиҳабыра идгылоума, ицхраауама, ҳара даҳтәума, егьырҭ дыртәума ҳәа ихәыцны далзхуа изы егьа теледебат ҟауҵаргьы, иара изы зегь дара роуп. Уи ателехәаԥшраҟны иибо спектакльк еиԥш дазыӡырҩуеит, аха игәы иҭеикыз, изиҭараны дыҟоу ибжьы ииҭоит. Ибжьы зиҭо ззымдыруа аӡәыр дыҟазар, Апарламент ахь днеир абри ихаҿсахьа зеиԥшрахои ҳәа ихәыцуа ауаҩы изы ибзиоуп, ихадоуп телехәаԥшрала иибо, аха иҟоуп ауаҩы иаразнакгьы иеилкаара анымариам. Убри аганахьала сгәаанагарала Алхратә комиссиа хада ахымҩаԥгашьа хәыҷык ихьысҳауп ҳәа ажәлар разыҟаҵаразы. Дара ирҳәароуп алхрақәа шус хадоу, абжьыҭара уала-ҭахыла акәымкәа ишазнеитәу ауаа азыҟаҵалатәуп есымша. Ауаа иахьа хәыҷык иҟьалашәа иҟоуп, рыбжьы зырҭара дрыздыруам, џьоукы-џьоук хьаасгьы ирымам, "иаҳнаҭеи Апарламент" зҳәогьы ыҟоуп. Абжьыҭарахь имнеиз ауаа рхыԥхьаӡара анырацәахалак, уи иаанагоит урҭ разыҟаҵара зыхәҭаз ауаа ажәлар рҟынӡа ишахәҭаз ирызнамгаӡеит ҳәа", - азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь ԥхынгәы 12 рзы алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны АКХ аҿы адепутатрахь акандидатцәа рефиртә аамҭа шьақәдыргылеит
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Ҩыџьа ауаа амҩатә машәыр иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
"1991 шықәса рзы ииз Агәмаа Ремиз зыԥсҟы икыз амҩа атранспорттә хархәага Toyota Сrown имч ақәымхакәа, амҩа даныҵны аҵла даахеит. Агәмаа Ремизи ипассаџььыр Агрба Алхаси аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
Ахҭыс инамаданы аусҭҵаара мҩаԥысуеит.


АҞӘА, жьҭаара 29 - Sputnik. Аԥарашәаратә система "Мир" ахсаалага Виетнам ахархәара аҭахоит жьҭаара 29 инаркны POS-терминал ала. Уи мҩаԥигоит Урыстәыла аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ Максим Акимов ҳәа аанацҳауеит ПРАЙМ.
"Виетнамтәи аган абанкоматқәеи атерминалқәеи ахсаалага "Мир" адкылара ишаздырхиаз еиԥш урыстәылатәи атуристцәа ироуеит алшара ахсаалага "Мир" аҩнеиԥш ахархәара", - иҳәоит Акимов.
Уаанӡа Аԥсны амилаҭтә ԥарашәаратә система "Аԥра" урыстәылатәи аԥарашәаратә система "МИР" иалахәхоит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны Амилаҭтә банк ахантәаҩы Беслан Бараҭелиа.
"Аԥреи" "Мири" реинырра алшеит 2018 шықәса ԥхынгәы 11 рзы анапы зҵаҩыз аиқәшаҳаҭра абзоурала.
"Аԥра" ахархәара аиуеит уажәшьҭарнахыс Урыстәыла, Ҭырқәтәыла, Ермантәыла реиԥш егьырҭ атәылақәа рҟынгьы уа ахсаалага "Мир" аус ауазар. Ари алшара ҟанаҵоит ареспублика анҭыҵгьы абанкоматқәа рҿы аԥараиураз. Ари ауааԥсыра рзы ишьахәу ҭагылазаашьоуп. Урыстәылатәи ахсаалагақәа раахәара аҭаххара аԥнахуеит.
Аԥснытәи ахсаалагақәа змоу рзы акомиссиа ашәара аҭаххом аԥарашәараан, абанкоматқәа рҟынтәи аԥара анҭырго 2% иреиҳахом.
Аԥсны Амилаҭтә банк ахантәаҩы Беслан Бараҭелиа иҳәеит иахьазы Аԥсны атәылауаа шә-нызқь рҟынӡа хсаалага шрымоу. Аха аҳәаанырцә ахархәаразы урҭ ԥсахтәуп "Аԥра World" ала ҳәа. Ареспублика акоммерциатә банкқәа урҭ рҭыжьра иалагоит 2019 шықәса жьҭаарамза инаркны.
"Мир" — урыстәылатәи амилаҭтә ԥарашәаратә системоуп. Аԥарашәара мҩаԥысуеит амилаҭтә валиута ала.
Аԥсны амилаҭтә ԥарашәаратә система "АԤРА" аԥҵан 2012 шықәса рзы, ҳаамҭазтәи абанктә маҵзурақәа рхархәарази аԥарашәаратә инфраструктура аизырҳарази.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Ԥхынгәы акы инаркны ҳалагеит арзаҳалқәа рыдкылара. Ашәҟәқәа ҳадаҳкылоит азанааҭқәа фба рыла. Иахьазы арзаҳалқәа зегь реиҳа иахьырацәоу аҳазалхратә ус аҿоуп. Абитуриентцәа зегьы ҳрыҿцәажәоит, аус рыдааулоит, нас ауп ашәҟәқәа анҳадаҳкыло дара рҟынтә. Ақыҭанхамҩа азанааҭ ала имаҷхар ҳәа ҳшәоит. ААУ аҿы иазыҟарҵоит агрономцәа, ҳара иазыҟаҳҵоит ақыҭанхамҩа аекономика ахырхарҭала, ҳаицәажәан ауп ишыҟаҳҵо. Даргьы иаурышьҭуеит 10-ҩык рҟынӡа, ҳаргьы - убасҵәҟьа. Аха иахьазы 4-ҩык роуп ҳаинститут ахь ақыҭанхамҩа аганахьала ашәҟәқәа алазҵахьоу", - ҳәа азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Сынтәа, Ҭырқәтәылатәи Ареспубликаҿы иҟоу Аԥсны Аҳәынҭқарра ахаҭарнакра 25 шықәса ахыҵит. 1994 шықәса рзы, Аԥсны Ахада Владислав Григори-иԥа Арӡынба, Владимир Џьамал-иԥа Аҩӡба адҵа иҭаны дишьҭуеит Ҭырқәтәылаҟа, акыр шықәсагьы Аԥсны ахаҭарнакра амаҵ азиуит. Анаҩс, уаҟа аус руит Инар Гыцбеи Алиас Асабуеи. Шықәсык нацны иҵуеит Вадим Ҳаразиа ари аусбарҭа хаҭарнакра азиуеижьҭеи, иара убас Аԥснынтә уахь усура ишьҭуп Џьансыхә Лазбеи, Асҭамыр Багаҭелиеи. Ахаҭарнакра аҿаԥхьа иқәгылоу иҳәаақәҵатәу азҵаарақәа рацәоуп. Урҭ зегьы шьаҿа-шьаҿа, хшыҩзышьҭрала рымҩақәҵара аҭахны иазиԥхьаӡоит Ҳаразиа.
"Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иусԥҟа инақәыршәаны, иахьа Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнакраҿы аус ҳуеит хҩык ауаа. Аханатә уахь ҳцара иаҿагылаз амчқәа шыҟазгьы, инаҵшьны иазгәасҭарц сҭахуп, Аԥсуа культуратә хеидкылақәа Рфедерациеи, Ҭырқәтәылатәи апарламент аҿы иҟоу ҳџьынџьуааи рыбзоурала ҳусура нап шаҳаркыз", - ҳәа азгәеиҭоит Вадим Ҳаразиа.
Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнак излаиҳәо ала, раԥхьаӡа иргыланы уа иҟоу аԥсуаа ркультуратә дернеқьқәа (ахеидкылақәа) рҭаарала русура еиҿыркааит. Иара убас, иахәҭаны иазырыԥхьаӡеит ҳџьынџьуаҩ Аадем Махариа напхгара зиҭо абыргцәа рхеилак алахәцәа рԥылара, аҿари дареи реибабара. Есҽны аус ҿыцқәа рхы цәырыргоит, урҭ зегьы рымч-рылша адҵаны ахаҵгылара арҭоит.
"Аԥсуаа рхеидкылақәа инарҷыданы иҟоуп Кавказ ажәларқәа еидызкыло ацентрқәа, уи 64 дернеқь аҵанакуеит. Ачерқьес хеидкылақәа ракәзар ԥшьба ыҟоуп. Кавказ ажәлар рхаҭарнакцәа зегьы уа еиҿкааны ирымоуп рхатә хеидкылақәа. Урҭи ҳареи аимадареи, аиҩызареи, аусеицуреи ҳабжьоуп", -иҳәеит Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнак.
Ҭырқәтәылатәи Ареспубликаҿы иҟоу Урыстәылатәи ацҳаражәҳәарҭеи Аԥсны ахаҭарнакреи, Аԥсуа федерациеи ҳәоуеиқәшәарыла еизыҟоуп, аусеицура рыбжьоуп, иӡбатәны ицәырҵуа азҵаарақәа ирылацәажәаны аҭыԥ иқәырҵоит.
Вадим Ҳаразиа уажәтәи ала Аԥсныҟа иаара иналкааны рыцхәк иадҳәалаӡам. Ҭырқтәылантәи арахь иаауаз ҳџьынџьуаа ргәыԥ дацны дааит. Урҭ, хымԥада рҿаԥхьа иқәгылоуп ахықәкы.
"Сызцааз ҳџьынџьуаа агәаҳәара аадырԥшит Аԥсны дгьыл ҭыԥк алхны рхатә мал ала, рхатә џьабаа ала анхарҭа ҩны аргылара. Гәылрыԥшь, Очамчыра, Гәдоуҭа араионқәа ҳарҭааит. Араион ахадацәа еилкаарыла аус иазнеит. Иааны иҟоу агәыԥ еиднакыло хәҩы-фҩы ракәзар, рышьҭахь игылоу рацәаҩуп, аҳәынҭқарра иазымыԥшыкәа рхатә харџь ала анхарҭа ҩнқәа ҟаҵаны, наунагӡа рҭаацәа рыманы иаарц рҭахуп", - ҳәа азгәеиҭоит Вадим Ҳаразиа.
Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспора рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхьарԥшра ишьҭнахуа азҵаарақәа рацәоуп. Зегь раԥхьа игылоуп аимадара ҳәаақәызҵо амҩа азҵаара.
"Уажәала амшынмҩа ыҟам, аҳаиртә баӷәаза аус ауам. Мҩа заҵәык иҟоу Урыстәыла аганахь ала ауп. Аха, рыцҳарас иҟоу, уи иартәо ахарџь рацәоуп. Ҭаацәаныла иаарц зҭаху рацәаҩуп, аха ргәаҳәара анырзынамыгӡо ыҟоуп. Ҭырқәтәылеи Урыстәылеи ирыбжьоу аиқәшаҳаҭрала, ҩымз рнаҩс Трабзони Шәачеи, Самсуни Шәачеи ауаа мҩанызго аӷба бжьалараны иҟоуп, уи даара ҳақәгәыӷуеит. Иара убас, Шәачеи Ҭырқәтәылеи ирыбжьоу аҭырқәа аҳаиртә компаниа ак акәзар иҟоу, лассы даҽакгьы ацлоит, уи акыр ицхыраагӡахоит", - иҳәеит Ҳаразиа.
Сынтәа имҩаԥысраны иҟоу Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа ирыдҳәалоу азҵаара ҳдиаспора даара иазҿлымҳауп. Ҭырқәтәыла алхрақәа рымҩаԥгаразы агәаҳәара аадырԥшуеит. Убри аан, атәылауаҩшәҟәы аиура азҵаара иадҳәалоу амзызқәа цәырҵуеит.
"Ашықәс ҿыц ҳанҭала инаркны Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ҿыцқәа ҟаҵатәхеит. Иахьала, Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рыбжьара 200-ҩык рҟынӡа роуп Аԥсны атәылуаҩшәҟәы ҿыцқәа змоу. 200-ҩык рзы алхрақәа рымҩаԥгара уадаҩзар акәхап. Уахь инаганы ираҳҭоит ҳәа акәӡам сара сызҿу, аха амҩа иахҟьаны изааӡом, ирзыԥсахӡом. Убригь азхәыцра аҭахуп, зегь раԥхьа иргыланы амҩа азҵаара ӡбахар, ари аусгьы аҭыԥ иқәлон ҳәа агәыӷра сымоуп", - азгәеиҭеит Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны ахаҭарнак.
Ахадаратә зҵаарақәа рахь иаҵанакуеит, ҳџьынџьуаа рыҩныҵҟа аԥсуа бызшәа арҵара аус. Изныкымкәа аҳәанырцә инхо ҳдиаспора абызшәа инамаданы абас еиԥш рҳәалоит: ҳхатәы бызшәа анаҳцәыӡ, аԥсыӡ аӡы зҵабаз ҳаҩызахоит ҳәа. Ас еиԥш иҟоу ахшыҩҵак анҵыра маиурц азы, хымԥада аус ҩ-напык рыла иҳәаақәҵатәуп.
"Аԥсны аҳәынҭқарра аганахь ала, арепатриациазы аминисттра аганахь ала уҳәа, ҳдиаспора рыҩныҵҟа абызшәа аиқәырхара азҵаара ахаҵгылара амоуп, арантә есышықәса арҵаҩцәа рышьҭуеит, Сақариа, Сҭампыл уҳәа адернеқьқәа рҿы абызшәа арҵара акурсқәа еиҿкаауп. Иара убас, ныҳәаҵас иҳаԥхьаӡоит ааигәа Дузџьатәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аԥсуа бызшәеи алитературеи ркафедра аартра азин ахьҳауз", - ҳәа азгәеиҭоит Ҳаразиа.
Вадим Ҳаразиа иажәақәа рыла, Есқьишьеҳир ақалақь аҿы Анатолиатәи ауниверситет аректори иареи аиқәшәара рыман. Анатолиатәи ауниверситет егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рҿы афилиалқәа амоуп, латәарадатәи ҟәшақәа рҿы, иџьашьатәызаргьы х-миллионҩык инарзынаԥшуа астудентцәа аҵара рҵоит. Аректор излаиҳәаз ала, еиуеиԥшым азаанаҭқәа рыла аҵарадырра аиуразы 250-ҩык рҟынӡа Аԥснынтәи астудентцәа рыдкылара иазыхиоуп.
"Ишыжәдыруа еиԥш, Ҭырқәтәыла ақалақьқәа рҿы аҵара зҵо ҳҭыԥҳацәа, ҳарԥарцәа рацәаҩуп. Аҩадатәи Кипр аҵара зҵо аԥсуа студентцәагьы ҳамоуп. Ҳастудентцәеи ҳареи ҳаиқәшәалоит, аимадара ҳабжьоуп. Аԥсуа хеидкылақәа рҿы имҩаԥысуа ахҭысқәа рхы рыладырхәуеит. Сҭампыл иҳамоуп Аԥсуа театр, уи "Абысҭа" ахьӡуп. Ааигәа аспектакль аӡыргара мҩаԥысит, зықьҩылагьы ауаа еиднакылеит. Адернеқьқәа рҿы еиҿкаауп акәашаратә ансамбльқәагьы", - ихәеит Ҳаразиа.
Атәым дгьыл аҵаҟа инхо аԥсуаа рыԥсадгьыл ахь ирымоу ахьаагара ӷәӷәоуп, рҭоурых, ркультура амырӡра иашьҭоуп, ажәытә аамҭа ирзыннажьыз аҟазара аихаҳара рҭахуп. Ааигәа, Сҭампыл адернеқь аҿы иаадыртит ажәытәтәи асаркьа аԥҟара иадҳәалоу аҟазара. Агәыԥ Лиова Аҩӡба ихьӡ ахырҵеит. Абасала, змилаҭ ахаҿра амырӡра иашьҭоу ҳџьынџьуаа рыгәҭакқәеи руснагӡатәқәеи маҷым.
"Лаҵарамзазы имҩаԥысраны иҟоу амҳаџьырқәа ргәалашәара амш аҽазыҟаҵара ҳаҿуп. Аԥхынра анҵәамҭазы аԥсуа-адыга фестиваль акыр инарҭбааны, Нхыҵ-Кавказынтәигьы ааԥхьара рыҭаны Ҭырқәтәыла имҩаԥысырц рҭахуп. Лаҵармзазы Аԥсны имҩаԥысраны иҟоуп. Ҵыԥх уи аҩыза афестиваль еиҿкаан Черқьесск", - ҳәа азгәеиҭоит Вадим Ҳаразиа.
Ҭырқәтәылатәи Ареспубликаҿы иҟоу Аԥсны ахаҭарнак Вадим Ҳаразиа, ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы иҳәеит ҳаԥсадгьыл аԥеиԥш лашазы аидгылареи аҳәоуеиқәшәареи шаҭаху.
"Анцәа иҳаҭәеишьаз ҳаԥсадгьыл ҳаиднакылааит нырцәи-аарцәи инхо аԥсуаа зегьы. Ҳажәҩахыр еидҵаны, ҳамчи-ҳахшыҩи еилаҵаны ҳҳәынҭқарра аргылара ҳазшаз иҳаҭәеишьааит. Ҳҵас, ҳбызшәа, ҳкультура ԥсра-ӡра ақәымзааит, ҳџьынџь мыӡааит", - ҳәа азгәеиҭоит Ҳаразиа.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Ари ахҭыс гәык-ԥсыкала ирыдысныҳәалар сҭахуп раԥхьа инаргыланы аԥсуа журналистцәа, иара убас аԥсуа уаажәлар зегьы, избанзар ари аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи аҩаӡараҟны азхаҵара акәны исыԥхьаӡоит", - иҳәеит Ҳашыг.
Аԥсны ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы иазгәеиҭеит, ас еиԥш ахҭыс - шәышықәса ирҭысыз аԥсуа журналистика иазааԥсоз арҿиаҩцәа русура ахәшьара аҭара ауп ҳәа.
"Ари алшара ҿыцқәа ҳзаанартуеит, ҳҭакԥхықәра иацнаҵоит. Ихадараны иҟоу, иаатуа алшарақәа ҳхы ишаҳархәо, ҳусура шеиҿаҳкаауа, ажурналисттә еилазаара аҩнуҵҟа аидгылареи, аицлабреи, аицарҿиареи рпринципқәа шынаҳагӡо, ажанрқәа зегьы рыла иаԥаҳҵо шаҟа ахаҭабзиара ҳаракхо, аамҭа иақәшәо", - иҳәеит Ҳашыг.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, мшаԥы 24 – Sputnik. Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба ХХ ашәышықәсазы аерман жәлар ирхыргаз арыцҳара ду инадҳәалына адышшылара ҟаиҵеит ҳәа аанацҳауеит ахада иофициалтә саит.
"Ҳара иахьа иаҳгәалаҳаршәоит ХХ ашәышықәсазы хамшҭыхә зхызгаз ауаа. Адунеижәларбжьаратә еилазаара иргәаладыршәалароуп асеиԥш иҟоу арыцҳарақәа, урҭ аҭоурых аҿы еиҭах иҟамларц азы", - ҳәа аҳәоит ахада инашьҭымҭа.
Рауль Ҳаџьымба иазгәеиҭеит зықьҩыла зыҩны-згәара зцәыӡыз аерманцәа ахыхьчара рылшеит Аԥсны, урҭ рхылҵшьҭрақәа аԥсуа жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан абџьар кны ақырҭуа фашизм иацәырыхьчеит ирыԥсадгьылны иршьаз атәыла, иахьа уи аполитикатәи, асоциалтәи, аекономикатәи ԥсҭазаара активла иалахәуп ихьыԥшым аԥсуа ҳәынҭқарра ргыло ҳәа.
Рауль Ҳаџьымба иҳәеит аԥсуааи аерманцәеи риашьаратә еизыҟазаашьа ԥхьаҟа еиҳагьы аҿиара аиуеит ҳәа.
Адунеи ахы-аҵыхәа инхо аерманцәа зегьы мшаԥымза 24 рзы иргәаладыршәоит 1915 шықәса рзы аҭыԥ зауз арыцҳара ду, шәышықәса раԥхьа миллионки бжаки рҟынӡа аерман милаҭ уахыки-ҽнаки рыла ишнырҵәаз.
1914 шықәса рзы адунеи аҟны инхон 4,1 миллионҩык аерманцәа. 2,1 миллионҩык нхон Османтәи аимпериа иахьаҵанакуаз, 1,7 миллион — Урыстәыла, 100 000-ҩык —Персиа, 200 000-ҩык егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рҟны.
1915–1923 шықәсқәа рзы Османтәи аимпериаҿы инырҵәан 1,5 миллионҩык, иблын 60 рҟынӡа қалақь, 2,5 нызқь қыҭа. Миллионҩык рҟынӡа рынхарақәа ирхыҵит.
Агеноцид афакт азхарҵахьеит Урыстәыла, Франциа, Швеицариа, Польша уҳәа 30 рҟынӡа ҳәынҭқарра.
"Ари ахҭыс гәык-ԥсыкала ирыдысныҳәалар сҭахуп раԥхьа инаргыланы аԥсуа журналистцәа, иара убас аԥсуа уаажәлар зегьы, избанзар ари аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи аҩаӡараҟны азхаҵара акәны исыԥхьаӡоит", - иҳәеит Ҳашыг.
Аԥсны ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы иазгәеиҭеит, ас еиԥш ахҭыс - шәышықәса ирҭысыз аԥсуа журналистика иазааԥсоз арҿиаҩцәа русура ахәшьара аҭара ауп ҳәа.
"Ари алшара ҿыцқәа ҳзаанартуеит, ҳҭакԥхықәра иацнаҵоит. Ихадараны иҟоу, иаатуа алшарақәа ҳхы ишаҳархәо, ҳусура шеиҿаҳкаауа, ажурналисттә еилазаара аҩнуҵҟа аидгылареи, аицлабреи, аицарҿиареи рпринципқәа шынаҳагӡо, ажанрқәа зегьы рыла иаԥаҳҵо шаҟа ахаҭабзиара ҳаракхо, аамҭа иақәшәо", - иҳәеит Ҳашыг.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Ашәарақәа рыҿҳәара анахара, акредитқәа рыпроцентқәа реиҵатәреи рреструктуризациеи иара убасгьы анапынҵадатә шәарақәа рырҭбаареи ирылацәажәеит Апарламент аҿы акризис аан ауааԥсыра рыцхыраарак аҳасаб ала ҳәа арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак ахантәаҩы Натали Смырԥҳа.
Лара илҳәеит абанктә хсаалагақәа "Аԥра" змоу реиҳараҩык, урҭ шәнызқьҩык инарзынаԥшуеит, хәдықәҵаҩцәаны иҟоуп. Атәылаҿ акредитқәа рзеиԥшшәара 4 миллиард мааҭ ыҟоуп, ауаа акризис аамҭазы урҭ ршәара рцәыуадаҩуп.
"Иахьа аҳәаақәа аркуп. Аиԥылараҟны аплан "Б" иалацәажәан, уи аҳәаа аадмыртыр ахархәара аҭаразы. Ҳбанктә системаҿы анапынҵаԥара адефицит шамоу дыруп. Урыстәыла акризис аамҭаан ԥынгыларыда атәанчахәқәа, асоциалтә шәарақәа мҩаԥган. Ҳара ҳҿы усеиԥш егьыҟам", - лҳәоит Смырԥҳа.
Атәыла абанктә система аҭагылазаашьа апарламентари иуадаҩуп ҳәа ахылҳәааит. Ашьақәыртәаратә уснагӡатә ҳәа иазылшьеит анапынҵа ԥара ахьшәатәым амаҵзурақәа рынагӡареи аиҿкаарақәа рҿы абанкоматқәа аԥара рҭыгара аԥкыреи.
Анапынҵадатә шәарақәа лара лгәаанагарала атәыла аҩнуҵҟа аԥареикәыршара шьҭнахуеит.
Смырԥҳа илҳәеит арҭ ауснагӡатәқәа макьана ишрылацәажәо, аха ԥхынгәымза абжа ашьҭахь аҳәаа шаадмыртуа анеилкааха ашьҭахь урҭ нап рылактәуп ҳәа.
Апарламент абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак инарҭбаау аилацәажәара мҩаԥган ԥхынгәы 9 рзы. Иара иалахәын: Апарламент аиҳаби адепутатцәеи, ахада Иусбарҭа анапхгара, Амилаҭтә банк ахантәаҩы, акоммерциатә банкқәа рҟазауаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 14— Sputnik. Урыстәыла ашколтә форма ахәԥса аиҟаратәреи иара аӡахраз афабрикақәа ҩба разкреи рзы ажәалагала ҟаиҵеит аҵареи аҭҵаарадырреи рзы Аҳәынҭқарратә дума аилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Борис Чернышов, ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Чернышов игәаанагарала ашколтә форма асоциалтә еиҟарамра ԥнарҟәҟәаауеит.
"Аҵаҩцәа еиԥшны еилаҳәазар еиҳа еиӷьу змоу ҳәа азҵаара цәырҵӡом", — иҳәоит иара.
Чернышов иажәадгалаҿ иазгәеиҭоит ашколхәыҷқәа рформа ахәԥса хԥа-ԥшьба нызқь еиҳамзароуп ҳәа.
Уи адагьы ашколтә форма аӡахра Владимиртәии Псковтәии аобластқәа рҟны иҟоу аӡахырҭатә фабрикақәа ирыдҵазахарц иҳәоит иара.
"Хԥа-ԥшьба нызқь иаԥсазаргьы аматериал бзиа иалхзароуп. Иҭзыжьуагьы урыстәылатәи афабрикақәа ракәзароуп. Ус ахылаԥшра еиҳа имариахоит" — иҳәоит Чернышов.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, хәажәкыра 25 - Sputnik. Урыстәыла ахәшәқәеи амедицинатә маҭәахәқәеи рыла еиқәнаршәараны иҟоуп аа-нызқьҩык инареиҳаны Аԥсны инхо аурыс тәылауаа.
Ас еиԥш иҟоу адыррақәа ааигеит Урыстәыла аиҳабыра аофициалтә хаҭарнак, агәабзиарахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ Дмитри Костенников Афедерациа Ахеилак Жәларбжьаратәи аусқәа рзы аилак аилатәараҟны, ари азҵаара атәы зҳәо аиқәшаҳаҭра аратификациа азуразы аус анырӡбоз.
"Аиқәшаҳаҭра аус ауеит ишақәнагоу. Аԥсны ашәҟәы иҭаргалоит ацхыраара зауа ауаа. Иахьатәи аамҭазы урҭ 8504-ҩык ыҟоуп, урҭ рахьтә - 10-ҩык Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа аветеранцәа, 7893-ҩык – ахымхәацәа, 601 - ахәыҷқәа-ахымхәацәа", - иҳәеит Дмитри Костенников.
Иара убас аилатәараҟны ишьақәдыргылеит арҭ аусмҩаԥгатәқәа рынагӡашьа аплан: аԥсуа ган аҟынтәи арзаҳал Урыстәылатәи афедерациа агәабзиарахьчара аминистррахь инарышьҭуеит, анаҩс аминистрра игәанаҭоит уи ашәҟәы аҵаки иану ацхыраара шаҟа аҭаххо ахәԥсеи. Анаҩс аԥара иагахоитиаҭаху ахәшәқәа аазхәо аҳәынҭқарратә унитартә наплакахь. Анаҩс аҳәынҭқарратә аԥҭекақәа рыла альготақәа змоу атәылауаа ирыҭахоит.
Афедерациа Ахеилак Жәларбжьаратәи аусқәа рзы аилак ахантәаҩы Константин Косачиов иазгәеиҭеит ари аиқәшаҳаҭра аҿҳәара ацҵара Урыстәылеи Аԥсниреизыҟазаашьақәа рыҿиара аус аҭахрақәа ишрықәшәо.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Sputnik, Сырма Ашәԥҳа
— Саим, Ҭырқәтәыла иарбан қыҭаз уахьынхоз?
— Сара Гәыма ақыҭа сеиуоуп. Уа инхо аԥсуаа изларҳәо ала, амҳаџьырра аныҟала, Аԥснытәи Гәыма аҟынтә уахь инеиқәаз роуп. Ара Гәыма ҳәа ақыҭа ыҟоуп, Шрома ҳәа рҳәон уаанӡа. Ишгәыԥыз ишеицыз ицеит, иахьнеиз дара рқыҭа еиԥшыз қыҭак рыԥшааит, уигьы Гәыма ахьӡырҵеит. Шьха қыҭоуп, ҳаракыроуп, атәымуаа нхаӡом, иахьагьы инхо аԥсуаа рымацара роуп. Уантә ақалақь ахь ацара-аарақәа уадаҩын, ателехәаԥшра рбаӡомызт, ашкол ыҟаӡамызт. Ашьҭахь, ахәбатәи акласс аҟынӡа школк аадыртит. Аԥсуаа рхала уа қыҭак еиднакылон, убри азоуп рлеишәагьы, рқьабзгьы, раԥсуарагьы зеиқәхаз. Иахьа, хымԥада аҭырқәшәа здыруа ыҟоуп уа, аха ҭырқәшәала еицәажәаӡом Гәыма, еицәажәага бызшәас ирымоу аԥсшәа ауп. Ари дара рхала иҟарҵаз акәӡам, ари аԥсабара иҟанаҵаз акоуп. Даара иаԥсыуа қыҭоуп.
— Саим, Аԥсны аӡбахә шԥауаҳахьаз Ҭырқәтәыла, уҭаацәараҿы иалацәажәозма?
— Сара сан д-Ебжьноуԥҳауп. Лаб, Ебжьноу Ахмаҭ, Абжьаҟәантә иқәҵқәаз дреиуоуп. Сара фышықәса-бжьышықәса анысхыҵуаз, сашьеиҳаб Анкаратәи адернеқь аҿы аус иуан. Данаауаз акассетақәа ааигон аԥсышәала ашәақәа зныз. Аҩны магнитафон хәыҷык ҳаман ҳаргьы, хәлаанӡа убри ҳазыӡырҩуан. Нас, абри змааноузеи, иабантәааи, изҳәода?, ҳәа азҵаарақәа ҟасҵо салагеит. Абри Аԥснынтә иаҳзаарышьҭыз акассетоуп, Аԥсны инхо аԥсуаа ҳашьцәа роуп, ҳарҭгьы уахьынтә иааз ҳархылҵшьҭроуп, ҳәа аҭак сырҭо иалагеит. Саргьы маҷ-маҷ уи еилыскаауа салагеит, Аԥсадгьыл шҳамоу, ҳабдуцәа Аԥснынтә ишықәҵыз. Абарҭқәа зегьы ҭысҵаауа салагеит, аԥсуаа рхеидкылақәа рахь, реизарақәа рахь ацара аԥшьызгеит, акәашарагьы салан, хәыҷы-хәыҷла Аԥсадгьыл агәыбылра соуит, амилаҭ ахдырра соуит.
— Аԥсадгьыл агәыбылра ацуп, уи еиҳагьы иуныруеит атәымџьара, ус аума? Уи уара иԥыушәахьеит.
— Аԥсадгьыл ахь исымоу агәыбылроуп сыԥсадгьыл ахь саазгазгьы. Аибашьра аамҭазы арахь аара сынасыԥ иалазаарын. Санаауазгьы сан ишԥаласҳәари ҳәа сшазхәыцуаз, лара лхала исаԥшьылгеит арахь сааразы. Аҳәаа санахыҵуаз, шықәсы рацәала дгьыл харак џьара сыҟазшәа, сыԥсадгьыл гәхьааганы сыԥсадгьыл ахь сааизшәа убас ацәанырра соуит. Аибашьра аамҭазы арадио аҟны аус зуан. Уи аҩыза аԥышәа сара исымамызт, аха жәашықәса анысхыҵуаз ԥсышәала аҩышьа, аԥхьашьа сҵеит сара схала.
Издыруаз саԥсшәа иабзоураны, ҭырқәшәала ажәабжьқәа еиҭазгон, ԥышәа дук сымазшәа арадио аҟны аусура салагеит. Сара схаҭагьы иџьасшьоит аиаша шәасҳәап. Иахьа уалага ҳәа сарҳәар, исзеиҿымкаар ҟалап, аха усҟан еиҿыскаауан. Амшын нырцә иҟаз ҳашьцәа сыбжьы раҳауан ҭырқәшәала. Ес-ҩаша, ес-хәаша аефирахь ахь сцәырҵуан, хә-минуҭк рҟынӡа аамҭа сыман, убри аамҭа иалагӡан акәын ажәабжьқәа сышрыԥхьоз. Амшын нырцә инхоз аԥсуааи Аԥсадгьыли аигәныҩра бзиа рыбжьан, ацхыраара ӷәӷәа ҟарҵон аибашьра аамҭазы, аидгылара бзиа ыҟан.
Аԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара дахьааиз уадаҩрақәак иԥгыланы шьҭахьҟа дхынҳәызар, уи сизыразым. Уабацои, уабагьежьуеи, атәым дгьыл ахь уцома? Уԥсадгьыл уацәгәаар ҟалома? Ара уара иутәуп, даҽаӡәы итәӡам. Аӡәи аӡәи иҳагу еибаҳҳәароуп, ҳаизыраззароуп. Иахьа ҳаибаргәаазаргьы, уаҵәы ҳаинаалароуп. Ауаҩы иԥсадгьыл аҿы дынхозар, анхара иаҵанакуа зегьы рыла иҽеиқәиршәароуп.
— Аԥсуара ушԥазыҟоу, иарбан ԥҟарақәоу еиҳа иалукаауа?
— Аԥсуа кыҭақәа рҟны иҟаз аҭагылазаашьа ауп еиқәзырхаз аԥсуара. Аиҳаби аиҵби реизыӡырҩра ыҟоуп, уи аҩыза аихаҵгылара аныҟала, иҟаҵатәуп ҳәа иаҳҳәақәо зегьы ҟалоит. Аԥсуа ичеиџьыка еснагь иҭбаауп, пату ақәуп, иԥшӡоуп. Аишәаҿы ишыԥшӡо еиԥш, аԥсҭазаараҿгьы убас иԥшӡазароуп, аԥсҭазаара иагәылалароуп. Аҳаҭыреиқәҵара бзиа аныҟала, иахьа уиаҟара азакәанқәа аҭахымхар ҟалоит. Азакәан ыҟоуп аус ауӡом, аус замуа ҳлеишәа маҷк иаҳцәыӡит азоуп ҳәа агәаанагара сымоуп. Аҳәаанырцә аус зуа зыхьӡ нагоу ауаа, аинралцәа уҳәа, Сириа, Ҭырқәтәыла даара ирацәаҩуп, пату рықәуп. Избанзар, аԥсуара ныҟәызгоз, алеишәа змаз аԥсуа ҭаацәарақәа ирылҵит. Ҳхы амаҵ бзианы иаҳуроуп.
— Ахатәы бызшәа аҭагылазаашьа шԥаудукылои, Саим?
— Аԥсуа бызшәа аиқәырхара ҳҳәоит, иаҳцәыхароушәа иҟалоит, англыз бызшәа аиқәырхара акәушәа исзааиуеит. Ҳбызшәа аиқәырхара ҳаԥсадгьыл аҿы алацәажәара ԥхашьароушәа збоит. Абызшәа аиқәырхара здыруа сара сакәӡам, сара сеиҳа здыруа ауаа ыҟоуп. Ацәажәарала ауп ишыҟало, аҩнеиҩныҵҟа, адәны. Иахьа, аԥсуа бызшәа аветрина иҭакызшәа иҟалеит. Ақыҭаҿы ҳнеир ԥсышәала ҳаицәажәоит, избанзар иааҳбо зегьы уа ԥсышәала ицәажәоит. Ақалақь аҿы ҳанааилак, адәыҵәҟьа иаҳбо даҽа бызшәак ала ицәажәоит, иара аҭӡамцгьы еиҳарак даҽа бызшәак алоуп ишцәажәо. Аԥсуа бызшәа ԥсыс ирхазароуп зегьы. Ҳарҭ аԥеиԥш бзиа змоу жәларуп. Аӡәк иеиԥш, ҭаҷкәымк иеиԥш ҳҟаланы ҳаидгыларц, амра каххаа иҳазкаԥхарц сҭахуп.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 3 – Sputnik, Ренат Ԥачлиа. Абжьаратә школқәа роушьҭымҭацәа амедалқәа ранашьара мҩаԥысит Аԥсны Акультура аминистрраҿы ахәаша, ԥхынгәы 3 рзы.
Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Медеиа Ченгьелиаԥҳа илҳәеит сынтәатәи ашықәс уаанӡатәиқәа ишреиԥшым, аепидемиологиатә ҭагылазаашьа иахырҟьаны аҵаратә процесс шыԥсаххаз. Ус шакәугьы, аминистрра официалла аҵарашықәс хнаркәшеит.
"2020 шықәса рзы Аԥснытәи ашколқәа ирылгеит 1791-ҩык аҵаҩцәа. Урҭ рҟынтәи 11-ҩык амедалқәа рыманы иалгеит, 64-ҩык "ибзиаӡоуп" ҳәа иалгеит. Иаҳҳәар ҳалшоит, медалла ашкол иалгаз аҵаҩцәа ԥхьаҟазы ҳҿар рыхьтәы фонд иалахәхо роуп ҳәа. Абас иҟоу аҿар роуп уаҵәтәи ҳԥеиԥшгьы знапаҿы иҟало", - ҳәа лҳәеит Ченгьелиаԥҳа.
Аԥсны арккареи абызшәатә политикеи рзы аминистр Инал Габлиа аушьҭымҭацәа ирыдиныҳәалеит, иазгәеиҭеит раԥхьаҟа имариам амҩа шышьҭоу аха аҿар ирус хаданы иҟоу аҳәынҭқарра аҿиара рлагала алаҵара шакәу.
"Шәаԥхьаҟатәи шәыԥсҭазаараҿ зегь раԥхьа иргыланы ишәхашәмыршҭыроуп иреиҳаӡоу аҟазшьақәа: ауаҩреи аламыси» ҳәа иҳәеит Габлиа.
Ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба Аԥснытәи арҵаҩцәа ҭабуп ҳәа реиҳәеит 11 шықәса дуӡӡа аҵаҩцәа аԥсҭазаара ду амҩахь иахьнаргоз азы, иуадаҩыз рџьазы. Иара агәрагара ааирԥшуеит рџьабаа баша ишмыӡуазы.
Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа ихьӡала ихаҭыԥуаҩ аҵаҩцәа рыхьӡала иааишьҭыз адныҳәаларатә шәҟәы даԥхьеит.
Араӡны медал занашьоу Данил Кәыҵниа Sputnik акорреспондент даниҿцәажәоз иҳәеит Москватәи аҵараиурҭақәа руак аҭалара игәы ишҭоу. Амедицина азанааҭ шалихуа. Аҵара ашьҭахь иара Урыстәыла аԥышәа иманы Аԥсныҟа ахынҳәра игәы иҭоуп.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Пицундатәи абжьаратә школ №1 хьтәы медалла иалгаз аҵаҩы Дамеи Ҳагба иазгәеиҭеит Урыстәылатәи аҵараиурҭа дҭаларц дшыҟоу, Аԥсны анџьныр-аргылаҩ ҳәа афакультет ахьыҟам азы. Иара иҳәеит иаԥхьаҟазы иԥсҭазаара Аԥсны мацара ишадиҳәало.
Аԥсны арккареи абызшәатә политикеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Медеиа Ченгьелиаԥҳа далацәажәеит ахьтәы ма араӡны медал аиушьа атәы.
Лара лажәақәа рыла, "Ахьтәи араӡни медалқәа рзы" аԥҟара инақәыршәаны ахьтәы медал аиуразы 10-11 аклассқәа рҿы "хәба" ҳәа аҵара ҵатәуп, араӡны медал аиуразы ҩ-ԥшьбак умазар ҟалоит.
"Аҵаҩцәа агәаҭара цҵатә усурақәа мҩаԥыргоит. Актәи аетап азеиԥшҵаратә школқәа рҟны имҩасуеит. Убри аан аԥышәарақәа хԥа – ахатәы бызшәа, алгебра, нас ашкол иалнахуа рҭиироуп "хәба" ҳәа. Аҩбатәи аетап Аԥсны араионқәеи ақалақьқәеи рҿы имҩаԥысуеит", – ҳәа лҳәеит Ченгьелиаԥҳа.
Ахыркәшаратә етап мҩаԥыргоит Аҵара аминистрраҿы. Арҭ ах-етапк ирхысыз амедалқәа ранашьаразы иқәдыргылоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ажьиԥҳа еиҭалҳәеит Гагра араион азы аҵарашықәс зеиԥшраз, уи ахарҭәаашьа шылбо


АҞӘА, ԥхынгәы 19 – Sputnik. Быжьҩык ауаа хабарда иӡит Ҭырқәтәыла аӡхыҵрақәа раан ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны азинмчра змоу ахаҭарнак Вадим Ҳаразиа.
"Есма-Ҳаным, Делавер, Улу ақыҭақәа рҿы быжьҩык ауаа хабарда иӡит. Иацы еиҭасҳәон ауаа ақалақь Диузџьаҟа иганы ахыҵакырҭақәа шырзырыԥшааз. Иахьа ҳара ҳмилаҭ еиуоу ауаа зегьы рыуа-рҭынха еихшаны ирымоуп", - еиҭеиҳәоит Ҳаразиа.
Ҳџьынџьуаа аӡәы хәышәтәырҭак ахь днанагеит ҳәа Ҳаразиа дырра имам. Иара иажәақәа рыла ирацәаҩуп зыҩнқәа ирхымҵыз ауаа. Урҭ рахь уажәы атехника ҷыда нашьҭуп, аӡы, афатә рызнаргоит.
Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны азинмчра змоу ахаҭарнак Вадим Ҳаразиа идыррақәа рыла ҩеижәа рҟынӡа аӡы зҵалаз аҩнқәа анхаразы хәарҭара рылам.
Амҩақәеи афымцалашареи реиҭашьақәыргылара, аӡымҩангагақәа реиқәыршәара аамҭа заҟа аҭаху макьаназ аӡәгьы изҳәом. Аҳәынҭқарра ацхыраара шыҟарҵо азы ажәа рҳәеит ҳәа азгәеиҭоит Ҳаразиа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Қәҭарба аԥсуа қыҭа Есма-Ҳаным иҟоу аӡхыҵразы: ауааԥсыра аимадара рымам
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа инапы аҵаиҩит Даур Ақаҩба Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрс иҟаҵаразы ҳәа аанацҳауеит ахада исаит.
Даур Вадим-иԥа Ақаҩба диит хәажәкыра 15, 1979 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Аҟәа ақалақь аҿы.
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, "Азиндырратә" факультет далгеит (азанааҭ – "адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара").
1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Ахаҭарнакраҿы абжьгаҩ.
2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.
2005-2006 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.
2006-2010 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.
2010-2011 шш. – Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы.
2012 шықәса лаҵарамза инаркны абҵарамзанӡа – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы.
2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икоммерциатәым Афонд "Институт Евразийских исследований" анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ.
2014 шықәса – Аԥсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабы.
2016 шықәса жьҭаарамза инаркны – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа ирыциҵеит ԥхынгәы 21 рҟынӡа, абри атәы аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Адырраҭараҿы иазгәаҭоуп аԥсуа ган аурыс-аԥсуа ҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа раԥыхра алзыршо ажәалагалақәа шышьақәнаргылаз.
Урыстәыла аиҳабыра рхада Михаил Мишустин ихьӡала ашәҟәы нашьҭуп Аԥсны аҳәааҟны аԥкрақәа рахыхра шрылшо, иахәҭоу асанитар-епидемиологиатә усмҩаԥгатәқәа ирықәныҟәозар.
Уажәазы аҩганк реиҳабырақәа рхаҭарнакцәа злахәу аилацәажәарақәа мҩаԥысуеит аҳәааҟны аԥкрақәа раԥыхра алзыршо еицырзеиԥшу аӡбамҭа рыдыркыларц азы.
Ԥхынгәы 3 рзы имҩаԥысуаз апресс-конференциаҟны Аслан Бжьаниа иазгәеиҭеит аҳәаа аартра аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ишадҳәалахо, Аԥсны аҳәаа аартра ишазыхиоу, аха атәылақәа рыҩба аамҭак ала рус еиқәдыршәар шакәу.
Урыстәыла ԥхынгәы 15 инаркны иаԥыхуп ихымԥадатәиу ҩымчыбжьатәи акарантин атәылахь иалало рзы.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны акоронавирустә инфекциа зыхьуа ҳәа аӡәгьы дыҟаӡам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 422-ҩык акоронавирус рыдбалоуп


АҞӘА, нанҳәа 23 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара ишьақәнарӷәӷәеит Аԥсны аинтересқәа Женева рыхьчаразы аиҳабырабжьаратә хықәкытә программа.
Уи цәыригеит Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Одиссеи Бигәаа. Иара иажәақәа рыла, ари апрограмма жәларбжьаратәи аилазаараҟны Аԥсны ахыдҵақәа рынагӡара иазырхоуп, Аԥсны ихьыԥшым ҳәынҭқаррак аҳасабала адәныҟатәи аполитиказы ажәларбжьаратәи аилазаара инарҭбаау аинформациа аҭара алнаршоит, ҳтәыла жәларбжьаратәи аимадарақәа арҭбаауеит.
Аԥсны аԥыза-министр Валери Бганба инаҵшьны иазгәеиҭеит Женеватәи аиҿцәажәарақәа Аԥсны жәларбжьаратәи аҩаӡараҟны аҿахәы аҳәар ахьалшо аиԥш зеиԥшу ҭыԥ шыҟам, убри азы иколлегацәа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит уи иадгыларц азы. Даргьы ус иагьыҟарҵеит.
Аминистрцәа Реилазаара Аԥсны афинансқәа рминистрра дҵас ианаҭеит 2020 шықәсазтәы Аҳәынҭқарратә биуџьет аҟынтәи ари апрограмма аԥара азоунажьырц. Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра Аминистрцәа Реилазаарахь 2020 шықәса цәыббра 1-нӡа Апрограмма анагӡашьазы аҳасабырба нанагарц. Ақәҵара амч аиуеит ажьырныҳәа 1, 2020 шықәсазы.
Апрограмма иалнаршароуп Қырҭтәылеи Аԥсныи амч рхамырхәаразы аиқәшаҳаҭра рнапы аҵаҩра иазырхоу Қырҭтәыла злахәу аиҿцәажәарақәа реиӷьтәра абзоурала Аахыҵ Кавказ аҭынчреи аҭышәынтәалареи рышьақәыргылара. Иара убас апрограмма ахықәкқәа иреиуоуп Аԥсны иҵоуроу ахыԥша ашьақәыргылареи жәларбжьаратәи аҩаӡараҟны анагареи; атәыла аҭоурых-культуратә ҭынха абаҟақәа реиқәырхара апроблема алацәажәара; Аԥсны атәылауаа адәныҟатәи адунеи жәларбжьаратәи аилазаара аганахьала алхәдаара аҽазышәарақәа рҿагылара; аԥырхага ҟазҵо ахәачақәа рықәхра, иаҳҳәап, амармалташьтә пты, амцаԥшьхәаҷа, апальма зфо абжы, егьырҭ аекологиатә шәарҭарақәа раԥыхра.
Апрограмма анагӡара аҿҳәарас иамоуп 2020 шықәса. Аусмҩаԥгатәқәа рыплан иалоуп: Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҳәаақәа ирҭагӡаны ашәарҭадареи агуманитартә зҵаарақәеи рзы аусуратә гәыԥқәа Аԥсны аделегациа алахәра, иара убас Гал ақалақь аҟны ишәарҭоу ахҭысқәа раԥырҟәҟәаареи рҿагылареи рзы есымзатәи амеханизм алахәра.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>