Амҳаџьырра ашықәсқәа раан ҳажәлар реиҳарак Ҭырқәтәылаҟа иахнагеит. Ахьҭеи, амлеи, ачымазара бааԥси ирзымиааиз атәым дгьыл рызқәаҭыԥхеит ршьапы анықәдыргыла нахыс. Ауадаҩрақәа ирҿагылаз, иахьа уажәраанӡа урҭ ирхылҵшьҭроу рыжәла иацырҵоит уаҟа. Аԥынгылақәа шыҟазгьы, аамҭак ашьҭахь зџьынџьдгьыл ахь аара зылшазгьы ҟалеит. Урҭ дреиуан Хышаа рҭаца Хана Ҭаркьылԥҳа. Лара лысабицәа лыманы Аԥсныҟа дхынҳәит, уи алагьы Хышаа рабиԥарак рыԥсадгьыл аҿы рышьаҭа аларкит. Ари аҭаацәаратә ҭоурых еиҭеиҳәеит Хышаа ирхылҵшьҭроу арԥыс қәыԥш Осман.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Хышаа рыжәла аҭоурых ду амоуп. Сажәабжьҳәаҩ Осман излеиҭеиҳәо ала, аҭауадцәа Мқанаа қыҭа мҩак аҟны ҩыџьа асабицәа шыцәаз рбеит. Руаӡәы, дара ишырҟазшьаз еиԥш, инапқәа ихы иаҵаҵаны дыцәан, егьи игәыҵаԥсаны. Еицыз Мқанаа руаӡәы, аҭауадцәа реиԥш ицәаз ааӡара дигоит, дхышын азы Хышба ҳәа ажәла ииҭоит, аҩбатәи – анхацәа дриҭоит. Уи нахыс Мқанааи Хышааи аишьцәа ҳәа еибабоит.
"Аиҳабацәа изларҳәо ала, ҳара шьҭрала ҳ-Калдахәаратәқәоуп. Уаҟа "Қәаса иӡы" ҳәа иҵҵуаз аӡбахә ззымдыруадаз. Иара Қәаса ҳәа иҟаз сабду иабду иакәын. Ақыҭаҟны даара ҳаҭыр иқәын, аимак-аиҿак аӡбаразгьы идҵаалоз рацәаҩын", - иҳәоит амаҭа.
Амҳаџьырра ашықәсқәа раан, Қәаса Хышба ихылҵшьҭра рыԥсадгьыл нырмыжьыр ада ԥсыхәа ҟамлеит. Иԥа Лаз идунеи иԥсаххьан, аха иԥшәмаԥҳәыс Хана Ҭаркьылԥҳаи, ҩыџьа рхәыҷқәеи (аԥеи аԥҳаи), апап иԥҳа хәыҷи, Қәаса иԥа еиҵби Ҭырқәтәылаҟа иахнагоит, ишеицыз атәым дгьыл аҟны иӡхыҵуеит. Ахҵәацәа зегь реиԥш амлеи, ахьҭеи, ачымазареи рыхго рыԥсҭазаара мҩасуан.
Ҽнак зны, Хана Ҭаркьылԥҳа илааӡоз апап иԥҳа ӡыхьк ахықәан лыхәда аџьар шхшьыз рбеит ҭырқәцәақәак. Уи иахырҟьаны гәыбӷан лоуа далагеит. Хана лхаҭа лакәзаргьы, атәым дин мап ацәылкхьан. Лабхәында еиҵбы изныкымкәа иҭаца илабжьеигахьан аҭырқәцәа ажәа раҭаламкырц, аха аԥҳәыс аҟазшьа џьбара лыман, аӡәы иҿаԥхьа лхы лалырҟәуамызт. Хышықәса ааҵуаны, Хана ахәыҷқәа лыманы анышь ала амшын дхылеит. Шаҟа мши ҵхи аӡы дхыз еилкаам, аха аԥҳәыс илылшеит Аԥсныҟа ахынҳәра, дыӡхыҵит Рҩаԥшь ҳәа иахьашьҭоу Лӡаа ақыҭа азааигәара. Лабхәында еиҵбы иакәзар хабарда дыбжьаӡуеит.
"Рҩаԥшь Хана Ҭаркьылԥҳа ланшьа дынхон. Иаҳәшьаԥҳа Ҭырқәтәылантәи нышьала Амшын еиқәа еихҵәаны дааит ҳәа аниаҳа изхаҵомызт. Ишҵабыргыҵәҟьаз анеиликаа, ажәабжь бзиа иазҳәаз ауардын ацәқәа аҵакны ҳамҭас ииҭеит. Хана ланшьа изааигәара, Лӡаа ақыҭаҿы анхара далагеит", - аҭоурых иациҵоит Осман.
Хана лԥа Шьҳаӷәан Хышба адоуҳатә школ далгоит. Анаҩс ақыҭаҟны уадак змаз ашкол иргылоит, апап дааԥхьаны ақыҭауаа рхәыҷқәа аҵара дырҵара иҽазикуеит. Ари аус аиҿкаара ахарџь ацын азы иуардын ацәқәа аҵакны иҭиуеит. Игәылацәа "аҩны иаша имаӡам, иара ашкол иргылоит" ҳәа дҵәылырхуан. Ашықәсқәа анҵы, уадак змаз Шьҳаӷәан ихыбра иавадыргылоит даҽа школк, уи иахьа 122 шықәса ахыҵуеит.
Хана Ҭаркьылԥҳа еиқәлырхаз Хышаа рабиԥара амҳаџьырра анаҩс ирнырит 37-тәи ашықәсқәеи, Аџьынџьтәылатәи аибашьра Дуи, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьреи ирыцыз ауадаҩрақәа. Аха абарҭқәа зегьы ириааины Аԥсны аҭоурых аҟны зышьҭа нзыжьыз иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгаз Хышаа ирхылҵшьҭроу маҷҩым.
Сталини Бериеи имҩаԥыргоз аполитика иахырҟьаны аҭакра иқәҵан, анаҩс анцәа имчала ихы дақәиҭтәын Шьҳаӷәан иԥа Дорофеи. Хана лмаҭацәа иреиуоу Андреи Хышба Македониа аконцлагерь аҟны хышықәса дыҭҟәаны дыҟан Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду еилгаанӡа. 1992-1993 шықәсқәа раангьы фырхаҵарала рыԥсадгьыл рыхьчон Хана лыбзоурала еиҵагылаз Хышаа рабиԥара ҿа.
"1980-тәи ашықәсқәа раан, сабду иаб Дорофеи Хышба аҩны идикылеит Ҭырқәтәылантәи раԥхьаӡакәны Аԥсныҟа иааз Хышаа рхаҭарнакцәа. Урҭ еиҳабыс дрыцын Зеҳни Хышба. Асасцәа ирзеиҭаҳәан Хана Ҭаркьылԥҳа иаалырԥшыз ахаҵамԥҳәысра атәы. Ҭырқәтәылатәи Хышаа ари аҭоурых иаршанхеит", - аиҳабацәа рҟынтә иаҳахьоу ажәабжь еиҭеиҳәоит Осман Хышба.
Иҟамзар ҟалап Аԥсны ҭаацәарак аҭоурыхтә ӡыблара зкьымсыз. Осман Хышба иажәабжь иҳанаҳәоит арыцҳара иаӡрыжәаз ҳажәлар зегь акоуп рџьынџьдгьыл аҟны ишаԥшәымацәоу. Абраҟоуп иахьыҟоу иахьатәии уаҵәтәии рԥеиԥш.
Sputnik
Сергеи Дбар аибашьраҿы иааирԥшыз афырхаҵара далацәажәо, Аԥсны Раҧхьатәи Ахада Владислав Арӡынба ус иҳәахьан: "Сергеи Платон-иԥа Дбар иҟаиҵаз аԥсуа жәлар зегьы ирдыруеит. Сара сызлахәаԥшуа ала, ҳиааира аагараҿы иара илагала дуӡӡоуп. Исхамышҭуа схаҿы иаанхеит Сергеи Платон-иԥа иажәақәа, аиааира анаҳга ииҳәаз — "Уажәшьҭа ҳгәы рҭынчны ҳаԥсыр ҟалоит, избанзар, ҳуалԥшьа наҳагӡеит" ҳәа".
Лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан диит заб игәараҭа еснагь иҭҭәааз, зхәыҷра ашықәсқәа ақыҭаҿы изхызгаз, еснагь аччареи ахәмарреи згымыз, зшьапы зыжәлар рԥеиԥш азы иеихызгаз, зцәажәара, зхәыцра, змилаҭ рҭоурых иузаҟәымҭхо иадызҳәалоз, Аԥсны ашәарҭа ианҭагылоз зыбжьы аӷьеҩҳәа изыргоз, ҳарбџьармчқәа ҵәатәы шьаҟаны ирыҵагылаз аибашьҩы-аинрал, Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Платон-иԥа Дбар.
Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ далгеит, уи ашьҭахь Бақәатәи иреиҳаӡоу азеиԥш арратә ҵараиурҭа хиркәшеит, авзводи, аротеи, абаталиони ркомандирс дыҟан, Фрунзе ихьӡ зху Арратә академиа азыӡырҩыс дыҟан, Аеҵәа ҟаԥшь аорденқәа дыркавалерын, Германиеи, Венгриеи, Ефиопиеи реиҳабыратә ҳамҭақәа ианаршьахьан, Аԥсны аиҳабыра иҟарҵаз аҳәарала, 1990 шықәсазы Сергеи Дбар арратә комиссарс дҟаҵан. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианалага инаркны уи Аҟәа ахьчара напхгара аиҭон.
"Сергеи Дбар аибашьра алагаанӡа хаҭала дсыздыруамызт, аха иӡбахәи имаз арратә ԥышәеи ртәы саҳахьан. Август 26 рыҽны Гагра ахырхарҭаҟны имҩаԥаагаз, илҵшәадаз ажәылара ашьҭахь ҳаибадырит. Ҳгәыԥ ахьыҟаз аҭыԥ ахь Сергеи Дбар шьыбжьоншьҭахь дааит, убра ҳаиқәшәеит, ҳаибадырит, уи инаркны аибашьра зегьы ҳаицын", — ҳәа игәалаиршәоит Сергеи Дбари иареи реибадырра шыҟалаз Гарри Саманба.
Афронт Гәымсҭа аӡиас ахь ианиас ашьҭахь, Сергеи Дбар Бзыԥтәи ахырӷәӷәарҭатә ҳәаа аштаб еиҳабыс дарҭеит, Гагра ахақәиҭтәра напхгара азиуан, уи қәҿиарала ианхыркәшаха, Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс далхын.
1993 шықәса лаҵарамза инаркны Аԥсны арбџьармчқәа рыштаб хадас Сергеи Дбар дҟаҵан, иара Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәра аплан аус адызулаз дыруаӡәкын.
"Даара иаҳирбаз, иаҳирҵаз рацәоуп, аибашьра абаҳбахьаз, иара арратә напхгара азыҳәан дыррала деиқәшәан, акәамаҵамарақәа идыруан, шәаԥхьаҟа ишәыхәоит ҳәа ҳаҳәаны, иҳабжьеигоз рацәан. Иџьабаала, ибзоурала ҳаԥсы аанхазшәа сгәы ыҟоуп иахьагьы. Иаҳирҵоз убас аҟазшьа аиҭон, иара днавсны, ҳхаҿы инеирц азы алаф ааҳәашәа иҳазнеигон. Даара игәра ҳгон, аиаша азыҳәан, абык иеиԥш игәра ҳгон, ииҳәозгьы ҳахыԥомызт", - ҳәа ациҵеит Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Аибашьраан "17-тәи", мамзаргьы "Аду" ҳәа ахьӡ ҷыдақәа иман Сергеи Дбар, иара дахьыҟазаалак аибашьцәа дырԥшаауан, агәра ргозаргьы иара имазҵааӡакәа шьаҿак ҟарҵомызт.
"Абри ауаҩы сара игәы каҳаны дсымбаӡацызт, избан акәзар иара игәы каҳазҭгьы, ивагылазгьы ҳгәы каҳауан. Иара амҩа иаша ҳақәиҵон, адҵа ҳаҭаны уа аштаб аҟны дтәо акәымкәа, доусы ҳахьыҟоу днеины, дынҳавагыланы, илаԥш ҳхын, имацарагьы аԥшыхәра данцозгьы ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Саманба.
Шрома аҭарцәраан ԥшыхәра ицаз Сергеи Дбар аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа далашәеит, дыҭҟәаны дыргарц маҷк ауп игхаз. Аԥсуа еибашьцәа Анцәа иҳәон Сергеи Дбар деибганы дхынҳҳәырц.
"Шрома анаҳгоз аан аҳаркыра зегьы ҳзымгаӡеит, уа ҳаангылеит, иара аҵх лашьца иалагӡаны ԥшыхәра дцеит, даауеит ҳәагьы ҳаԥшымызт, избанзар аӷацәа рыгәҭанӡа днеит. "Сзымнеиргьы иҟоу, иҟоу абри ауп", - ҳәа аинформациа ҳаиҭеит. Анцәа имчала, иара деибга дгьежьит. Уи ашьҭахь иаҳҳәалон данцозгьы ҳамбеит, данаауазгьы ҳамбеит ҳәа. Аиааира агаразы Аҟәа ахақәиҭтәра ҳҽаназыҟаҳҵоз, есҽны ҳаибабон, ҳгәы ҟаҵаны амҩа ҳақәиҵон, аибашьра еибашьроуп, аӡәгьы дҭахароуп, аӡәгьы дыԥсыроуп ҳәа иҳәалон", — абасала ари ахҭыс игәалаиршәоит Гарри Саманба.
Абри ашьҭахь аибашьцәа даҽазныкгьы агәра ргеит Сергеи Дбар имаз агәаӷьреи адырреи Аиааира аҟынӡа ишнанагоз.
Сергеи Дбар зажәа ҿацаӡа иҟаз, агәаӷьра злаз, хара ихәыцуаз ԥхьагылаҩны ҳаибашьцәа дырзыҟан. Аибашьра ашықәсқәеи уи ашьҭахьи иоуз агәыфареи агәамҵреи ирыхҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит.
"Иара ианакәызаалак аибашьра далацәажәомыз, аҽхәара захьӡу уи иааигәара иҟамыз акакәын. Аиааира амш аныҟоу, қәгыларак аныҟоу џьара акы имҳәозар, абжьааԥны уи далацәажәаӡомызт. Иҟасҵаз ҳәагьы дыҽхәомызт. Акызаҵәык ииҳәоз, аибашьра цон, аха уаҟатәи аԥсҭазаара аҵәыуареи, алаӷырӡи, агәырҩеи шыҟоу еиԥш, алафгьы ацын, лафшақә иигәалашәақәоз акы имҳәозар, аибашьра зынӡагьы далацәажәомызт", — иҳәеит Саманба.
Сергеи Дбар аибашьцәа ргәалашәараҿы даанхеит, аԥсыуа хаҵа наганы, зыжәлари, зҩызцәеи бзиа избоз, аибашьраҿы дмыцәа-дымтәа, аҩныҟа дымца аиааира аагара иазықәԥоз фырхаҵаны.
"Гәыкала зыԥсадгьыл зҭахыз абри иеиԥш ауаҩы иԥшаара уадаҩуп. Санхәыцлак, сгәы иабоит иара Анцәа даҳзааишьҭызшәа, избанзар илшаз зылшаз маҷуп. Иара аԥсҭазаараҿы егьа ицәыуадаҩзаргьы, зныкгьы иҿы ҭыганы акгьы иҳәомыз. Убасҟак дҳаракын, аӡәы усыцхраа ҳәа сышԥаидгыло иҳәон. Ихы шьҭыхны зегь реиҳа сара иҟасҵеит ҳәа иҳәаны ахааназ исмаҳацызт. Сергеи иаҳзаанижьыз агәыбылра еиԥымкрада иаагоит. Даҳзымыхьчеит Сергеи, иҟамзаара ҳныԥшуеит. Иеибашьратә мҩеи ифырхаҵареи аҭоурых иазынижьит", — иҳәеит аибашьраан Сергеи Дбар ивагылаз Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Рашәарамза 27 рыҽны, 2002 шықәсазы Сергеи Дбар 57 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит. Иҟаиҵарц ииҭахыз рацәаӡан, урҭ зегьы бжамҽамны иаанхеит. Зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы аҳәара иаԥсахаз, зымчи зылшеи зыжәлар ирызҭоз, зхаҿсахьа наунагӡа зыԥсадгьыл иазынзыжьыз Сергеи Дбар игәалашәара аҳаҭыраз аҳҭнықалақь Аҟәа амҩадуқәа руаки Гәдоуҭатәи иҭахаз аибашьцәа рмузеии ихьӡ рыхҵоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳаԥсуа литератураҿы сара даҽа шәҟыҩҩык дысгәалашәаӡом Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иаҟара Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы зхы-зыԥсы ақәҵаны акыр шықәса иааиԥмырҟьаӡакәа аус зухьаз. Уи ашьыжь шаанӡа амаӡаныҟәгаҩцәа раԥхьагьы аусураҿы днеиуан, амш иааимнахаанӡагьы иҭыԥаҿ аус иуан, мамзаргьы ахәылԥазқәа еиҿикаауан, имҩаԥигон аиԥыларақәа, иазыҟаиҵон ҿыц иҭыҵран иҟаз ашәҟәқәа, ма Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаларан иҟаз аҿар рышәҟәқәа еиқәиршәон, аҭыжьра иазыҟаиҵон.
Кәымф Ломиа сара санихьӡа иаркы-ирцә ҳәа дыҟан. Уи Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аиҳабыс усҟан иҟаз еицырдыруа аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Иван Константин-иԥа Ҭарба дарӷьажәҩан дивагылан, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ имҩаԥысуаз аусқәа зегьы реиқәыршәараҿы, разрыхиараҿы иара инапы зԥимшьуаз, дызхьымӡоз акгьы ыҟаӡамызт.
Сара раԥхьаӡа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ саб снапы санкны симан саннеи, ашәхымс уанынхыҵлак иԥырԥыруа иуԥылоз амаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба ԥшӡа исалҳәеит аиҳабы иҿы Кәымф Шьрын-иԥа дыштәоу, уаҵәы имҩаԥысраны иҟоу еиԥылара дук рыҽшазыҟарҵо, шьҭа рцәажәарагьы ахыркәшарахь ишнеиуа, ҳаргьы ҳидикылартә ишыҟалҵо. Уи ҳара, саби сареи, даара ҳаигәырӷьеит, избанзар знык убра ҳгәы рҭынчны ҳаздәылҵыр, саб иҳәалон еиԥш, ҳзыргәырӷьаша ак ҳарҳәар, нас иҵегь ақалақь аҿы иҳамаз аусқәа ҳрыхьӡон, цәыкьагьы аҩныҟа ҳҩеиуан.
Амаӡаныҟәгаҩ ҭелла иахьылҳәоз саҳаит Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иахьа аусқәа рацәаны ишимоу, аха урҭ дшаархашәалалак, сасцәақәак Гагрантәи идикылараны дшыҟоу. Са сахьтәаз аҟаԥыҳәа иаасгәалашәеит уажә ааигәа даара исгәаԥханы исҵаз иажәеинраалақәа руак, абар иара, уи иахьагьы исгәалашәоит:
Сара исҭахуп аҵла адацқәа
Адгьыл иалмыԥсаарц бзанҵы.
Адәаҿы ииларц ашьацқәа,
Ашәҭқәа есымша иҭазарц рыԥсы.
Жәҩанаҿ аеҵәақәа мхәашьырц,
Урҭ збаларц ажәҩан иаҿаҩҩы.
Аԥсыӡ аӡыжь аҿы имхәаҽырц,
Адгьыл аҿы - ауаҩы.
Исгәалашәаз ажәеинраала сгәы аарыӷәӷәеит, издыруада, сара сыӡбахә абауаҳаи ҳәа дсазҵааргьы, исҳәо сыман, амала сыԥхамшьар! Сара ус зны-зынла исыхьлон, аха уи шәымҭак акәын, нас иаразнак исгәалашәон!
Саб ашәҟәыҩҩцәа зегьы шамаха дрышьцылан, избанзар Баграт Шьынқәбеи, Алықьса Џьонуеи, Ҷыҷыкәа Џьонуеи ҳареи қыҭак ҳазлатәыз ала, рыҩнқәа рҿы акырынтә днеихьан, уаҟа урҭ ирҿахырсҭан, убри азы ирлас-ырласны дрықәшәалон, насгьы иаргьы данқәыԥшӡаз ажәеинраалақәа иҩуазаарын, аха нас, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду ахь данца, ишьҭеиҵеит уи аус.
Уи зегьы уажәы исгәалазыршәаз, Кәымф Ломиа уи аҽны даара ибзиан ҳидикылеит саби сареи, нас ҳнаганы Иван Ҭарба ҳаиирдырит, уи даара зҿлымҳарыла даҳзыӡыҩрит, амҩа шсыҭатәыз, сҩымҭақәа акьыԥхь ишазырхиатәыз рнапы ианиҵеит иусзуҩцәа! Уи сара сзы мҵәыжәҩан, саби сареи аҽнынтәарак ажәҩанахь ҳзымԥырит акәымзар, уаҳа акгьы ҳагымхеит!
Ажәакала, сара сзы акраанагеит апоет Кәымф Ломиа дшысԥылаз, сышидикылаз, уимоу, иҳалалӡа иҟаз иччаԥшьҵәҟьагьы абыржәыгь исгәалашәоит. Уи нахыс, апоет ирҿиара еиҳагьы сазҿлымҳахеит, игәныскылеит, иара еиҿикаауаз, иара дызлахәыз аиԥыларақәа зегьы шамаха сҩызцәеи сареи ҳаҽрылаҳархәуан. Иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит уи хрыжь-хрыжь, ажәак изыӡыҩрцәа рҟынӡа имнеир ҳәа дшәаны дзыԥхьоз иан илызкыз иажәеинраалақәа руак:
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Агәашә санҭыҵуаз шьыжьы,
Ибҳәон: "Убзиаз, нан, схәыҷы".
Хәылбыҽха ашҭаҿ игар сыбжьы,
Бгәырӷьон: "Заа дхынҳәит схәыҷы".
Бҵаауан, снатәар сеиқәышьшьы:
"Угәы акралоума, нан, схәыҷы?"
Сҩыза дсыцны санааи аҩны,
Бгәырӷьеит: "Инасыԥ збеит схәыҷы!"
Сара дансоу ахылҵ хәыҷы,
Агарашәа бҳәон: "Схәыҷы ихәыҷы!"
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Ба бцеит, зегь сызныжь сара,
Быуаҩра, быразра, бгәыбылра.
Заҵәык сан, исцәыбгеит сара,
Сара схәыҷра, сара схәыҷра…
Уажәы иаҳгәалаҳаршәап апоет ихәыҷра шықәсқәа, ибиографиа, аҵара ахьиҵоз, аус ахьиуаз, ишәҟәқәа рыхьӡ.
Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа диит жәабран 14, 1928 шықәсазы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит 1946 шықәсазы, нас – А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт 1950 шықәсазы. Аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 шықәсқәа рзы ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 шықәсазы ажурнал ҿыц "Амцабз" аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа дыиаргеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984 шықәсанӡа. 1986-1993 ашықәсқәа раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 шықәса инаркны агазеҭ "Акоммунизм ахь" (уаанӡа – "Абольшевик мҩа" захьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: "Аԥсны ҟаԥшь", "Советская Абхазия", "Правда", "Советская культура", "Литературноя газета", "Литературная Россия", "Собҷоҭа Аԥхазеҭи", ажурналқәа: "Алашара", "Амцабз", "Москва", "Юность", "Смена", "Огонек", "Наш современник", "Нева", "Звезда" уҳәа егьырҭгьы.
Кәымф Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭагангьы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
Кәымф Шьрын-иԥа цәгьала иԥшӡаны ажәеинраалақәа дрыԥхьон. Насгьы, уи иажәеинраалақәа даара иаԥсыуа жәеинраалақәан, ижәлар рҟазшьақәеи, рқьабзқәеи, ртрадициақәеи бзиаӡаны ирныԥшуан, избанзар иара дхәыҷны данҩыҵшәа инаркны ижәлар дрылагылан, рхьааи, ргәырҩеи, рхаҵареи, ргәымшәареи ирылихуан ирҿиамҭақәа зегьы.
Апоет иажәеинраалақәа иреиӷьӡақәоу рахь иушьартә иҟоуп аԥсуа-қырҭуатә еибашьраан ақырҭқәа Аҟәа ианалала, Д. Гәлиа ибаҟа иаразнак аихсра иахьалагаз иазку ажәеинраала:
Ақырҭуа ир Аҟәа ианалала,
Раԥхьаӡа изеихсыз - Дырмит ибаҟа!
Аха апоет игәа ахы аналамла,
Иусқәа шҽеимхоз идырит аӷа…
Апоет дхәуп, аха даагылазар,
Дзышьцылахьаз ами - иԥызҵәахьаз игәахы.
Омашәа ибатәӡам Дырмит иааникылазар,
Аӷа иҭирҟьаз раԥхьатәи ахы.
Уи дымцеит иқалақь гәакьа далҵны,
Аӷа дшәаӡыӡоит дынҭаԥшыр илакҭа.
Сгәы иабоит дгылоушәа игәы иалсны,
Имшираз ҳахьзымнеизаз иҩнаҭа.
Иқалақь агәҭан дышгылоугьы ихала,
Аҟәа ахы ишақәиҭхо агәра игоит.
Ҵабыргуп, аӷа ихҭыԥқәа инпыҟҟалоуп,
Аха деицакуам - дыш-Дырмиту даанхоит!
Абраҟа иазгәаҭазарц ахәҭоуп апоет Кәымф Ломиа иҷкәын Алиоша Ломиа ҳаибашьра ахы инаркны аҵыхәанӡа дшалагылаз, хаҵарыла аӷа диҿагыланы дшеибашьуаз, акырынтә ашәарҭара ӷәӷәақәа дышрықәшәаз, аха деибга-деизҩыда дшалҵыз, егьырҭ иӡӷабцәа зегьы анасыԥ бзиақәа шроуз, аҭаацәа хазынақәа шаԥырҵаз, рыхшара зегьы ҳгәы рыладухартә ишырааӡаз.
Апоет Кәымф Ломиа иԥсҭазаара зегьы алитература амаҵ аура иазикит, лацәааихьшь ҟамҵакәа уахгьы-ҽынгьы уи аус даҿын. Уи инапы зыԥшьымыз литературатә еиԥыларак, иубилеик, ҭыжьымҭак шамахак иҟаӡамызт. Уаҩы игәы шьҭнахуеит, иара иҭаацәара, еиҳараӡакгьы ихатә ҩыза, Аԥсны жәлар рпоет Нели Ҭарԥҳаи иареи, ахшара бзиааӡақәагьы ахьеицрааӡаз. Абра иаазгар сҭахуп, Нели Ҭарԥҳа иара изылкыз, даара гәыкала иҩу ажәеинраала:
Уара сара усцәымшәан ахаан…
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Сара уара иуцәымӷу,
Аҵәымӷ еиԥш иҵәымӷу,
Уа угәы уазырго,
Ахьымӡӷ узырго,
Акы узыҟасҵом, иузызуам ахаан!
Уи уара иумамыз игәалан, ма ихьаан!
Уара сара усцәымшәан ахаан!
Уара сара сумамыз сгәалан, ма схьаан!
Сара агәырӷьареи,
Агәазҳара-агәахәареи,
Уаҩ изҭамлац агәи,
Уаҩ имоуц аразҟи,
Уара заҵәык иусҭарц азыҳәан мацараз,
Сизшәа збоит сара ианшаз, ма ианлашьцараз!
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Мышкы сизар,
Мышкы сыԥсуазар,
Урҭ аҩмшык ирыбжьаӡо,
Урҭ аҩмшынк ирҭаӡо,
Сара сыԥсҭазаара уара иугсыжьуам ахаан,
Уара уԥсҭазаара сара исыгмыз ахаан!
Апоет Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа ирҿиара даара ибеиоуп, даара иҵаулоуп, уи еибаха-еибафо инеиуа ӡиас дук иаҩызоуп ҳаԥсуа доуҳатә культураҿы… Аус злоу, иахьа игылоу аҿар рахь шаҟа иҳазнаго, шаҟа иреилҳаркаауа, шаҟа дара ишыртәу рдырыртә, иалаҽхәартә, ргәы аладуны иахцәажәартә иаҳзыҟаҵо, убриаҟара анарха аиуеит зда ҳамам ҳбызшәагьы!
АҞӘА, лаҵара 7 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 334-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 52-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 51-ҩык, урҭ рахьтә 45-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 26-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 13-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 21-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хәҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Ҭагалантәи амш ԥхақәа руак азы ҩыџьа апоетцәа – Дырмит Габалиеи Абзагә Аҟалӷьбеи, аҽнышьыбжьон, амшын аԥшаҳәаҿы каҳуажәра ишаҿыз снарыхҭыгәлеит.
Мышқәак рышьҭахь ажурналист Девид Гобечиа дҳацны, мрагыларахь ҳхы рханы амҩа ҳанылахьан. Ҳарҭ ҳахҩык иҳацын "ҳҵәаӷәамҭақәа", Девид – "ифото-видео-блаҭыхга".
Крааҵуан жәеинраалақәак ҳармыԥхьеижьҭеи – абас иҟан ҳныҟәара аҿыҵга. Зегь раԥхьа уи ахшыҩзцара ихаҿы иааит Дырмит, иара убасҟан, аԥшаҳәаҿы акаҳуа анаҳжәуаз аамҭазы.
Аҽны ҳаҭааит Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ашкол-интернат. Уи аамҭазы "коронавирус" ҳцәагьы ҳацәагьы макьана иаламшәацызт аҟнытә ҳрыдыркылеит ҳаргәыдыҳәҳәаланы. Имаацызт адистанциа-мистанциақәа "рмодагьы".
Апоетцәа рҭеиҭыԥш ашколхәыҷқәа рхаҿы ишааиуа ҳашьашәалон ҳәа сгәы иаанагом, аха а-Пушкинхареи а-Шьынқәбахареи аҽны ҳаргьы хықәкыс иҳамаӡамызт. Сааҭк аҟара иргәарԥханы иӡырҩуан аҵаҩцәагьы. Рнапеинҟьабжь еиҳа-еиҳа иӷәӷәахо ианалага – иазҳархеит. Избанзар зны-зынла уи агәыԥҵәарагьы иадыргоуп.
Ԥыҭк ҳагәқәа (анаҩс ҳлымҳақәагьы) анҳарда, аԥшәмацәа адиреқтор иуадаҟны пату ҳақәырҵар рҭаххеит. Ашкол уанҭо ари ауадахь анагарақәа бзиарак иазҳәам, џьаракы аҩнагалара-аҩныгараҿы уаныцхырааҩу алаҳамҵозар. Аха уажәазы сасра ҳуеит, ҳзыцәшәо егьыҟам.
Дук мырҵыкәа ашкол анапхгареи арҵаҩцәеи иҭабуп ҳәа нараҳәаны, аԥсуа шәақәа ҳәо, мамзаргьы ирӷызуа, ҳазлааз ала ашьшьыҳәа ҳанҿынаҳхеит. Ҳаԥхьаҟа Аҟәанӡа ишьҭоу амҩа хароуп, арҿиара мҩа акәзар – нҵәара ақәӡам.
– Ҳзусҭцәоу жәдыруама? – ҳәа ҿааиҭит Дырмит, Очамчыра ҳаналсуаз аамҭазы.
– Ыы? – ҳҳәеит ҳаргьы, иҵаашьа џьашьаны.
– "Ашацкыра апоетцәа" ҳауп.
Ари машәыршақә иҳәаз ажәақәамызт, анаҩстәи ҳныҟәарахьгьы "Ашацкыра апоетцәа" раҳасабала амҩа ҳақәлеит. Жьҭаарамза 24 рзы ҳара ҳаҭааит Ҷыҷыкәа Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратә школ.
Аԥсуаа рҳәашьа, сара истәуп ҳәа акәым изысҳәо, аха ари ашкол аҵас бзиақәеи аҳаҭыри змоу ҵараиурҭоуп. Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи ирызку, ашкол ашҭа ҭбааҭыцә ҭзырҭәаауа абаҳча мацара абанӡанеиуеи. Дара рнапала еиҭарҳаз аҵлақәа еиламҩашьарц азы досу анҩыларақәа рымоуп. Аԥсуара иазку ауадаҿы еизгоуп ибеиаӡоу аҭоурыхтә материал.
Акыр жәашықәса раԥхьа ари ашкол аҟны ашәҟәыҩҩцәеи ашколхәыҷқәеи рыбжьара асалам шәыҟәқәа реимдара хацыркын. Уи аҵас бзиа еиқәырханы иаагоуп иахьанӡагьы, асалам шәҟәқәа зегьы еиҷаҳарыла иҵәахуп хыхь зызбахә ҳәаз ауадаҿы.
Ашацкыра апоетцәагьы ари абаҳча ссир аҟны ҳахьӡ зҳәо ҵлак ыҟазарц ҳҭаххан, аҳаҵла ааганы еиҭаҳҳаит. Хәыҷык-хәыҷык баҳала аус анаҳуы, ҳаиасит ажәеинраалақәа рыԥхьарахьгьы.
Анаҩстәи ахҭысқәа еиҭаҳәаратә формала иаасырԥшуеит, аԥхьаҩ ажәа дасмыршьразы.
Иҭәы-иԥха имҩаҧысыз ари аиԥылара ашьҭахь ашацкыраа анаҩстәи ҳаиқәшәара шықәсыбжак еиҳаны иахырԥатәхеит. Уи зыхҟьаз аҭагылазаашьақәа рацәоуп.
Инҵәеит 2019-тәи ашықәс. 2020-тәи алагамҭа акәзар аибабарақәеи аиқәшәарақәеи рзин ааҳамнахын, "zoom" ала авидео еимадара мацара ҳҽалаҳагӡар акәхеит. Ари аамҭа иалагӡаны ҳаилазаара иацлеит: Алмас Шьалашьаа, Шьазина Бганԥҳа, Ҳаџьараҭ Џьыкьырба, Адгәыр Амԥар.
Ачымазара иадҳәалаз агәыҭҟьарақәа маҷк ианеихсыӷь, ԥхынгәымза 23 аҽны, Дырмит Гәлиа илитературатә-мемориалтә музеи аҟны ицәыргахеит алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа". Уи алахәылацәа досу ҳҩымҭақәа акы-ҩба ҳрыԥхьеит, иара убас инеимда-ааимдо ҳаԥхьеит "Ашацкыра апоетцәа Рҭоуба".
Аҭӡаҿы икыдын асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа ҳаилазаара иазирхиаз адыргаҷагьы.
Апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа, аилазаара ҿыц иазкны игәаанагара ҳәо, иазгәеиҭеит:
"Аамҭа аҿахәы шаҟа иҳазҳәо, шаҟа аҵакы ҳзеилкаауа – уброуп ҳпоезиагьы аԥсы ахьҭало. Иагьа ирԥшӡаны иуҩыргьы, агәы аҵамзар, агәаӷь амамзар, аԥсуара ыҟамзар – уи алҩа иаҩызоуп. Избанзар, иахьа узыԥхьо алитература убри аҟара ирацәоуп, уи иалкааны ахатә бжьы ацәыргара мариаӡам. Аха абаҩхатәра змоу уи амаҵ иуроуп. Даара узызхьаауа, угәы иаҭаху зегьы аанужьыр ауп, иулоу наугӡарц азы, имца хааны уаблырц азы. Изгәаԥхо ҟалоит, изгәамԥхогьы ҟалоит, аха сара исҭахыз сҳәеит, са сыдагьы аӡәгьы изҳәомызт ҳәа агәаанагара ануоулак – убасҟан ауп ажәеинраала аныуҩыз".
Адгәыр Амԥар аҭоубаҭара адырхаҽны ҳаилазаара даналҵ, Гәлиа иҩны-амузеи аҟны Даур Наҷҟьебиа иҳаиҳәаз ажәақәа атыхҳәа иааҳгәалашәеит. Ашәҟәыҩҩы ҳгәыԥ алахәылацәа зегьы шнымхо, мышкы зны аӡәы ишынижьуа ҳгәы ҳҽаниҵахьан, аха уи амш ас лассы иаауеит ҳәа ҳгәы иаанагомызт.
Ааигәазы акы-ҩба усмҩаԥгатә азԥхьагәаҭаны иҳамоуп. Аԥсуа политикцәа ражәақәа рыла иуҳәозар "иҟаҵатәу рацәоуп", аха урҭ зегьы раԥхьа игылоуп арҿиара.
Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" адаҟьақәа феисбуки инстаграми рҟны иаԥҵоуп. Уаҟа агәыԥ алахәылацәа рырҿиамҭа ҿыцқәеи аилазаара аԥсҭазаашьа атәы зҳәо ажәабжьқәеи лассы-лассы ишәыдаагалалоит.
Sputnik
Сергеи Дбар аибашьраҿы иааирԥшыз афырхаҵара далацәажәо, Аԥсны Раҧхьатәи Ахада Владислав Арӡынба ус иҳәахьан: "Сергеи Платон-иԥа Дбар иҟаиҵаз аԥсуа жәлар зегьы ирдыруеит. Сара сызлахәаԥшуа ала, ҳиааира аагараҿы иара илагала дуӡӡоуп. Исхамышҭуа схаҿы иаанхеит Сергеи Платон-иԥа иажәақәа, аиааира анаҳга ииҳәаз — "Уажәшьҭа ҳгәы рҭынчны ҳаԥсыр ҟалоит, избанзар, ҳуалԥшьа наҳагӡеит" ҳәа".
Лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан диит заб игәараҭа еснагь иҭҭәааз, зхәыҷра ашықәсқәа ақыҭаҿы изхызгаз, еснагь аччареи ахәмарреи згымыз, зшьапы зыжәлар рԥеиԥш азы иеихызгаз, зцәажәара, зхәыцра, змилаҭ рҭоурых иузаҟәымҭхо иадызҳәалоз, Аԥсны ашәарҭа ианҭагылоз зыбжьы аӷьеҩҳәа изыргоз, ҳарбџьармчқәа ҵәатәы шьаҟаны ирыҵагылаз аибашьҩы-аинрал, Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Платон-иԥа Дбар.
Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ далгеит, уи ашьҭахь Бақәатәи иреиҳаӡоу азеиԥш арратә ҵараиурҭа хиркәшеит, авзводи, аротеи, абаталиони ркомандирс дыҟан, Фрунзе ихьӡ зху Арратә академиа азыӡырҩыс дыҟан, Аеҵәа ҟаԥшь аорденқәа дыркавалерын, Германиеи, Венгриеи, Ефиопиеи реиҳабыратә ҳамҭақәа ианаршьахьан, Аԥсны аиҳабыра иҟарҵаз аҳәарала, 1990 шықәсазы Сергеи Дбар арратә комиссарс дҟаҵан. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианалага инаркны уи Аҟәа ахьчара напхгара аиҭон.
"Сергеи Дбар аибашьра алагаанӡа хаҭала дсыздыруамызт, аха иӡбахәи имаз арратә ԥышәеи ртәы саҳахьан. Август 26 рыҽны Гагра ахырхарҭаҟны имҩаԥаагаз, илҵшәадаз ажәылара ашьҭахь ҳаибадырит. Ҳгәыԥ ахьыҟаз аҭыԥ ахь Сергеи Дбар шьыбжьоншьҭахь дааит, убра ҳаиқәшәеит, ҳаибадырит, уи инаркны аибашьра зегьы ҳаицын", — ҳәа игәалаиршәоит Сергеи Дбари иареи реибадырра шыҟалаз Гарри Саманба.
Афронт Гәымсҭа аӡиас ахь ианиас ашьҭахь, Сергеи Дбар Бзыԥтәи ахырӷәӷәарҭатә ҳәаа аштаб еиҳабыс дарҭеит, Гагра ахақәиҭтәра напхгара азиуан, уи қәҿиарала ианхыркәшаха, Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс далхын.
1993 шықәса лаҵарамза инаркны Аԥсны арбџьармчқәа рыштаб хадас Сергеи Дбар дҟаҵан, иара Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәра аплан аус адызулаз дыруаӡәкын.
"Даара иаҳирбаз, иаҳирҵаз рацәоуп, аибашьра абаҳбахьаз, иара арратә напхгара азыҳәан дыррала деиқәшәан, акәамаҵамарақәа идыруан, шәаԥхьаҟа ишәыхәоит ҳәа ҳаҳәаны, иҳабжьеигоз рацәан. Иџьабаала, ибзоурала ҳаԥсы аанхазшәа сгәы ыҟоуп иахьагьы. Иаҳирҵоз убас аҟазшьа аиҭон, иара днавсны, ҳхаҿы инеирц азы алаф ааҳәашәа иҳазнеигон. Даара игәра ҳгон, аиаша азыҳәан, абык иеиԥш игәра ҳгон, ииҳәозгьы ҳахыԥомызт", - ҳәа ациҵеит Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Аибашьраан "17-тәи", мамзаргьы "Аду" ҳәа ахьӡ ҷыдақәа иман Сергеи Дбар, иара дахьыҟазаалак аибашьцәа дырԥшаауан, агәра ргозаргьы иара имазҵааӡакәа шьаҿак ҟарҵомызт.
"Абри ауаҩы сара игәы каҳаны дсымбаӡацызт, избан акәзар иара игәы каҳазҭгьы, ивагылазгьы ҳгәы каҳауан. Иара амҩа иаша ҳақәиҵон, адҵа ҳаҭаны уа аштаб аҟны дтәо акәымкәа, доусы ҳахьыҟоу днеины, дынҳавагыланы, илаԥш ҳхын, имацарагьы аԥшыхәра данцозгьы ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Саманба.
Шрома аҭарцәраан ԥшыхәра ицаз Сергеи Дбар аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа далашәеит, дыҭҟәаны дыргарц маҷк ауп игхаз. Аԥсуа еибашьцәа Анцәа иҳәон Сергеи Дбар деибганы дхынҳҳәырц.
"Шрома анаҳгоз аан аҳаркыра зегьы ҳзымгаӡеит, уа ҳаангылеит, иара аҵх лашьца иалагӡаны ԥшыхәра дцеит, даауеит ҳәагьы ҳаԥшымызт, избанзар аӷацәа рыгәҭанӡа днеит. "Сзымнеиргьы иҟоу, иҟоу абри ауп", - ҳәа аинформациа ҳаиҭеит. Анцәа имчала, иара деибга дгьежьит. Уи ашьҭахь иаҳҳәалон данцозгьы ҳамбеит, данаауазгьы ҳамбеит ҳәа. Аиааира агаразы Аҟәа ахақәиҭтәра ҳҽаназыҟаҳҵоз, есҽны ҳаибабон, ҳгәы ҟаҵаны амҩа ҳақәиҵон, аибашьра еибашьроуп, аӡәгьы дҭахароуп, аӡәгьы дыԥсыроуп ҳәа иҳәалон", — абасала ари ахҭыс игәалаиршәоит Гарри Саманба.
Абри ашьҭахь аибашьцәа даҽазныкгьы агәра ргеит Сергеи Дбар имаз агәаӷьреи адырреи Аиааира аҟынӡа ишнанагоз.
Сергеи Дбар зажәа ҿацаӡа иҟаз, агәаӷьра злаз, хара ихәыцуаз ԥхьагылаҩны ҳаибашьцәа дырзыҟан. Аибашьра ашықәсқәеи уи ашьҭахьи иоуз агәыфареи агәамҵреи ирыхҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит.
"Иара ианакәызаалак аибашьра далацәажәомыз, аҽхәара захьӡу уи иааигәара иҟамыз акакәын. Аиааира амш аныҟоу, қәгыларак аныҟоу џьара акы имҳәозар, абжьааԥны уи далацәажәаӡомызт. Иҟасҵаз ҳәагьы дыҽхәомызт. Акызаҵәык ииҳәоз, аибашьра цон, аха уаҟатәи аԥсҭазаара аҵәыуареи, алаӷырӡи, агәырҩеи шыҟоу еиԥш, алафгьы ацын, лафшақә иигәалашәақәоз акы имҳәозар, аибашьра зынӡагьы далацәажәомызт", — иҳәеит Саманба.
Сергеи Дбар аибашьцәа ргәалашәараҿы даанхеит, аԥсыуа хаҵа наганы, зыжәлари, зҩызцәеи бзиа избоз, аибашьраҿы дмыцәа-дымтәа, аҩныҟа дымца аиааира аагара иазықәԥоз фырхаҵаны.
"Гәыкала зыԥсадгьыл зҭахыз абри иеиԥш ауаҩы иԥшаара уадаҩуп. Санхәыцлак, сгәы иабоит иара Анцәа даҳзааишьҭызшәа, избанзар илшаз зылшаз маҷуп. Иара аԥсҭазаараҿы егьа ицәыуадаҩзаргьы, зныкгьы иҿы ҭыганы акгьы иҳәомыз. Убасҟак дҳаракын, аӡәы усыцхраа ҳәа сышԥаидгыло иҳәон. Ихы шьҭыхны зегь реиҳа сара иҟасҵеит ҳәа иҳәаны ахааназ исмаҳацызт. Сергеи иаҳзаанижьыз агәыбылра еиԥымкрада иаагоит. Даҳзымыхьчеит Сергеи, иҟамзаара ҳныԥшуеит. Иеибашьратә мҩеи ифырхаҵареи аҭоурых иазынижьит", — иҳәеит аибашьраан Сергеи Дбар ивагылаз Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Рашәарамза 27 рыҽны, 2002 шықәсазы Сергеи Дбар 57 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит. Иҟаиҵарц ииҭахыз рацәаӡан, урҭ зегьы бжамҽамны иаанхеит. Зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы аҳәара иаԥсахаз, зымчи зылшеи зыжәлар ирызҭоз, зхаҿсахьа наунагӡа зыԥсадгьыл иазынзыжьыз Сергеи Дбар игәалашәара аҳаҭыраз аҳҭнықалақь Аҟәа амҩадуқәа руаки Гәдоуҭатәи иҭахаз аибашьцәа рмузеии ихьӡ рыхҵоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳаԥсуа литератураҿы сара даҽа шәҟыҩҩык дысгәалашәаӡом Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иаҟара Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы зхы-зыԥсы ақәҵаны акыр шықәса иааиԥмырҟьаӡакәа аус зухьаз. Уи ашьыжь шаанӡа амаӡаныҟәгаҩцәа раԥхьагьы аусураҿы днеиуан, амш иааимнахаанӡагьы иҭыԥаҿ аус иуан, мамзаргьы ахәылԥазқәа еиҿикаауан, имҩаԥигон аиԥыларақәа, иазыҟаиҵон ҿыц иҭыҵран иҟаз ашәҟәқәа, ма Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаларан иҟаз аҿар рышәҟәқәа еиқәиршәон, аҭыжьра иазыҟаиҵон.
Кәымф Ломиа сара санихьӡа иаркы-ирцә ҳәа дыҟан. Уи Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аиҳабыс усҟан иҟаз еицырдыруа аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Иван Константин-иԥа Ҭарба дарӷьажәҩан дивагылан, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ имҩаԥысуаз аусқәа зегьы реиқәыршәараҿы, разрыхиараҿы иара инапы зԥимшьуаз, дызхьымӡоз акгьы ыҟаӡамызт.
Сара раԥхьаӡа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ саб снапы санкны симан саннеи, ашәхымс уанынхыҵлак иԥырԥыруа иуԥылоз амаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба ԥшӡа исалҳәеит аиҳабы иҿы Кәымф Шьрын-иԥа дыштәоу, уаҵәы имҩаԥысраны иҟоу еиԥылара дук рыҽшазыҟарҵо, шьҭа рцәажәарагьы ахыркәшарахь ишнеиуа, ҳаргьы ҳидикылартә ишыҟалҵо. Уи ҳара, саби сареи, даара ҳаигәырӷьеит, избанзар знык убра ҳгәы рҭынчны ҳаздәылҵыр, саб иҳәалон еиԥш, ҳзыргәырӷьаша ак ҳарҳәар, нас иҵегь ақалақь аҿы иҳамаз аусқәа ҳрыхьӡон, цәыкьагьы аҩныҟа ҳҩеиуан.
Амаӡаныҟәгаҩ ҭелла иахьылҳәоз саҳаит Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иахьа аусқәа рацәаны ишимоу, аха урҭ дшаархашәалалак, сасцәақәак Гагрантәи идикылараны дшыҟоу. Са сахьтәаз аҟаԥыҳәа иаасгәалашәеит уажә ааигәа даара исгәаԥханы исҵаз иажәеинраалақәа руак, абар иара, уи иахьагьы исгәалашәоит:
Сара исҭахуп аҵла адацқәа
Адгьыл иалмыԥсаарц бзанҵы.
Адәаҿы ииларц ашьацқәа,
Ашәҭқәа есымша иҭазарц рыԥсы.
Жәҩанаҿ аеҵәақәа мхәашьырц,
Урҭ збаларц ажәҩан иаҿаҩҩы.
Аԥсыӡ аӡыжь аҿы имхәаҽырц,
Адгьыл аҿы - ауаҩы.
Исгәалашәаз ажәеинраала сгәы аарыӷәӷәеит, издыруада, сара сыӡбахә абауаҳаи ҳәа дсазҵааргьы, исҳәо сыман, амала сыԥхамшьар! Сара ус зны-зынла исыхьлон, аха уи шәымҭак акәын, нас иаразнак исгәалашәон!
Саб ашәҟәыҩҩцәа зегьы шамаха дрышьцылан, избанзар Баграт Шьынқәбеи, Алықьса Џьонуеи, Ҷыҷыкәа Џьонуеи ҳареи қыҭак ҳазлатәыз ала, рыҩнқәа рҿы акырынтә днеихьан, уаҟа урҭ ирҿахырсҭан, убри азы ирлас-ырласны дрықәшәалон, насгьы иаргьы данқәыԥшӡаз ажәеинраалақәа иҩуазаарын, аха нас, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду ахь данца, ишьҭеиҵеит уи аус.
Уи зегьы уажәы исгәалазыршәаз, Кәымф Ломиа уи аҽны даара ибзиан ҳидикылеит саби сареи, нас ҳнаганы Иван Ҭарба ҳаиирдырит, уи даара зҿлымҳарыла даҳзыӡыҩрит, амҩа шсыҭатәыз, сҩымҭақәа акьыԥхь ишазырхиатәыз рнапы ианиҵеит иусзуҩцәа! Уи сара сзы мҵәыжәҩан, саби сареи аҽнынтәарак ажәҩанахь ҳзымԥырит акәымзар, уаҳа акгьы ҳагымхеит!
Ажәакала, сара сзы акраанагеит апоет Кәымф Ломиа дшысԥылаз, сышидикылаз, уимоу, иҳалалӡа иҟаз иччаԥшьҵәҟьагьы абыржәыгь исгәалашәоит. Уи нахыс, апоет ирҿиара еиҳагьы сазҿлымҳахеит, игәныскылеит, иара еиҿикаауаз, иара дызлахәыз аиԥыларақәа зегьы шамаха сҩызцәеи сареи ҳаҽрылаҳархәуан. Иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит уи хрыжь-хрыжь, ажәак изыӡыҩрцәа рҟынӡа имнеир ҳәа дшәаны дзыԥхьоз иан илызкыз иажәеинраалақәа руак:
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Агәашә санҭыҵуаз шьыжьы,
Ибҳәон: "Убзиаз, нан, схәыҷы".
Хәылбыҽха ашҭаҿ игар сыбжьы,
Бгәырӷьон: "Заа дхынҳәит схәыҷы".
Бҵаауан, снатәар сеиқәышьшьы:
"Угәы акралоума, нан, схәыҷы?"
Сҩыза дсыцны санааи аҩны,
Бгәырӷьеит: "Инасыԥ збеит схәыҷы!"
Сара дансоу ахылҵ хәыҷы,
Агарашәа бҳәон: "Схәыҷы ихәыҷы!"
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Ба бцеит, зегь сызныжь сара,
Быуаҩра, быразра, бгәыбылра.
Заҵәык сан, исцәыбгеит сара,
Сара схәыҷра, сара схәыҷра…
Уажәы иаҳгәалаҳаршәап апоет ихәыҷра шықәсқәа, ибиографиа, аҵара ахьиҵоз, аус ахьиуаз, ишәҟәқәа рыхьӡ.
Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа диит жәабран 14, 1928 шықәсазы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит 1946 шықәсазы, нас – А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт 1950 шықәсазы. Аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 шықәсқәа рзы ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 шықәсазы ажурнал ҿыц "Амцабз" аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа дыиаргеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984 шықәсанӡа. 1986-1993 ашықәсқәа раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 шықәса инаркны агазеҭ "Акоммунизм ахь" (уаанӡа – "Абольшевик мҩа" захьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: "Аԥсны ҟаԥшь", "Советская Абхазия", "Правда", "Советская культура", "Литературноя газета", "Литературная Россия", "Собҷоҭа Аԥхазеҭи", ажурналқәа: "Алашара", "Амцабз", "Москва", "Юность", "Смена", "Огонек", "Наш современник", "Нева", "Звезда" уҳәа егьырҭгьы.
Кәымф Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭагангьы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
Кәымф Шьрын-иԥа цәгьала иԥшӡаны ажәеинраалақәа дрыԥхьон. Насгьы, уи иажәеинраалақәа даара иаԥсыуа жәеинраалақәан, ижәлар рҟазшьақәеи, рқьабзқәеи, ртрадициақәеи бзиаӡаны ирныԥшуан, избанзар иара дхәыҷны данҩыҵшәа инаркны ижәлар дрылагылан, рхьааи, ргәырҩеи, рхаҵареи, ргәымшәареи ирылихуан ирҿиамҭақәа зегьы.
Апоет иажәеинраалақәа иреиӷьӡақәоу рахь иушьартә иҟоуп аԥсуа-қырҭуатә еибашьраан ақырҭқәа Аҟәа ианалала, Д. Гәлиа ибаҟа иаразнак аихсра иахьалагаз иазку ажәеинраала:
Ақырҭуа ир Аҟәа ианалала,
Раԥхьаӡа изеихсыз - Дырмит ибаҟа!
Аха апоет игәа ахы аналамла,
Иусқәа шҽеимхоз идырит аӷа…
Апоет дхәуп, аха даагылазар,
Дзышьцылахьаз ами - иԥызҵәахьаз игәахы.
Омашәа ибатәӡам Дырмит иааникылазар,
Аӷа иҭирҟьаз раԥхьатәи ахы.
Уи дымцеит иқалақь гәакьа далҵны,
Аӷа дшәаӡыӡоит дынҭаԥшыр илакҭа.
Сгәы иабоит дгылоушәа игәы иалсны,
Имшираз ҳахьзымнеизаз иҩнаҭа.
Иқалақь агәҭан дышгылоугьы ихала,
Аҟәа ахы ишақәиҭхо агәра игоит.
Ҵабыргуп, аӷа ихҭыԥқәа инпыҟҟалоуп,
Аха деицакуам - дыш-Дырмиту даанхоит!
Абраҟа иазгәаҭазарц ахәҭоуп апоет Кәымф Ломиа иҷкәын Алиоша Ломиа ҳаибашьра ахы инаркны аҵыхәанӡа дшалагылаз, хаҵарыла аӷа диҿагыланы дшеибашьуаз, акырынтә ашәарҭара ӷәӷәақәа дышрықәшәаз, аха деибга-деизҩыда дшалҵыз, егьырҭ иӡӷабцәа зегьы анасыԥ бзиақәа шроуз, аҭаацәа хазынақәа шаԥырҵаз, рыхшара зегьы ҳгәы рыладухартә ишырааӡаз.
Апоет Кәымф Ломиа иԥсҭазаара зегьы алитература амаҵ аура иазикит, лацәааихьшь ҟамҵакәа уахгьы-ҽынгьы уи аус даҿын. Уи инапы зыԥшьымыз литературатә еиԥыларак, иубилеик, ҭыжьымҭак шамахак иҟаӡамызт. Уаҩы игәы шьҭнахуеит, иара иҭаацәара, еиҳараӡакгьы ихатә ҩыза, Аԥсны жәлар рпоет Нели Ҭарԥҳаи иареи, ахшара бзиааӡақәагьы ахьеицрааӡаз. Абра иаазгар сҭахуп, Нели Ҭарԥҳа иара изылкыз, даара гәыкала иҩу ажәеинраала:
Уара сара усцәымшәан ахаан…
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Сара уара иуцәымӷу,
Аҵәымӷ еиԥш иҵәымӷу,
Уа угәы уазырго,
Ахьымӡӷ узырго,
Акы узыҟасҵом, иузызуам ахаан!
Уи уара иумамыз игәалан, ма ихьаан!
Уара сара усцәымшәан ахаан!
Уара сара сумамыз сгәалан, ма схьаан!
Сара агәырӷьареи,
Агәазҳара-агәахәареи,
Уаҩ изҭамлац агәи,
Уаҩ имоуц аразҟи,
Уара заҵәык иусҭарц азыҳәан мацараз,
Сизшәа збоит сара ианшаз, ма ианлашьцараз!
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Мышкы сизар,
Мышкы сыԥсуазар,
Урҭ аҩмшык ирыбжьаӡо,
Урҭ аҩмшынк ирҭаӡо,
Сара сыԥсҭазаара уара иугсыжьуам ахаан,
Уара уԥсҭазаара сара исыгмыз ахаан!
Апоет Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа ирҿиара даара ибеиоуп, даара иҵаулоуп, уи еибаха-еибафо инеиуа ӡиас дук иаҩызоуп ҳаԥсуа доуҳатә культураҿы… Аус злоу, иахьа игылоу аҿар рахь шаҟа иҳазнаго, шаҟа иреилҳаркаауа, шаҟа дара ишыртәу рдырыртә, иалаҽхәартә, ргәы аладуны иахцәажәартә иаҳзыҟаҵо, убриаҟара анарха аиуеит зда ҳамам ҳбызшәагьы!
АҞӘА, лаҵара 7 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 334-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 52-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 51-ҩык, урҭ рахьтә 45-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 26-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 13-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 21-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хәҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеи аҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Коӷониаԥҳа лымҩаду
Атәылауаҩи аиҳабыреи
Ҳазлацәажәаша ҳамоуп
Хра злоу ахҭысқәа
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Aлерт
09:49 02.01.2021
234
Х-дунеик еимаздо: аԥсаӡ аҵаки уи архиашьеи аԥсуаа рдунеихәаԥшышьала
Аԥсаӡ архиара атрадициа Аԥсны ианбаланагалеи, насгьы уи аҵла аԥсуаа рдунеихәаԥшышьаҿы ҵакыс иамоузеи? Абарҭ азҵаарақәа рҭак ҟалҵоит афольклорист Есма Ҭодуаԥҳа иазлырхиаз аматериал аҟны.
15:35 22.11.2020
460
Аамҭахә, мамзаргьы "Сынтәа ҳазмадоу": зҽаҩра ҭазгалаз имҩаԥырго ақьабз
Ҭагалан беиоуп адгьылқәаарыхра иадҳәалоу аныҳәақәа рыла. Аҧсуа жәлар рамзар аҟны арҭ аныҳәарақәа рцикл хыркәшахоит "Аамҭахә" ("аамҭа ахәы"), мамзаргьы "Сынтәа ҳазмадоу" ҳәа ахьыӡшьара змоу аныҳәарала.
17:15 18.10.2020
439
"Џаџа – ҳуҭра рџаџа, ҳамхы рџаџа!": аҽаҩра барақьаҭхарц аныҳәара
Ҽаҩраҭагалара анцәахәы Џаџа илызкны аԥсуаа уажәааны имҩаԥыргоз аныҳәара дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.
19:05 06.06.2020
194
Аԥсҭазаара иасимволқәоу: амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа
Жәлар зыхӡыӡаауа, наџьнатә аахыс изымҵаныҳәо, абла ҷыц еиԥш изхәаԥшуа жәҩантә цәырҵрақәоуп амреи амзеи. Ҳәарада, уи зыхҟьоз амра – ԥсҭаҵаган, ауаа аԥхарра рнаҭон, адгьылқәаарыхра зыҟаломызт иарада. Амза акәзар, уахынла адгьыл иқәыҷҷон, аныҟәаҩцәа амҩа днарбон.
17:19 20.04.2020
268
Идыргәӡон, ма ирлаҳәон: ажәытәан ахархәара змаз аши ахәыӡи рҭоурых
Аԥсуаа аџьықәреи рхы иадырхәо иалагаанӡа аларҵәара ӷәӷәа змаз аши ахәыӡи рҭоурых дагәылаԥшны иаҳзеиҭалҳәеит Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа
09:53 12.04.2020
346
"Анасыԥ ахь ҳамҩа нагоуп": аҭаацәара алалара иадҳәалоу жәлар разгәаҭарақәа
Анасыԥ аиура, мамзаргьы, даҽакала иуҳәозар, аҭаацәара алалара иадҳәалоу хра злоу аԥсуа ажәлар разгәаҭарақәак ртәы ҳадылгалоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аҭҵаарадырратә усзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа.
18:22 04.04.2020
487
Аҩны аԥара дәылыргом, иӡахуам, анышә ркуам: аԥсуаа амшшьара ишазыҟоу
Амчыбжь алагамҭеи анҵәамҭеи рыҩнуҵҟа аԥсуаа иалкаау, иҷыдоу амшқәа рымоуп, урҭ "амшшьарақәа" ҳәа ирышьҭоуп. Ахаҭа ажәа "амшшьара" уазааҭгылозар, уи еилоу ажәоуп, ишьақәгылоуп ажәақәа "амш", "ашьара" реицҵарала.
18:57 03.04.2020
396
Шәкы рҟынтәи ак наӡоит: ачымазара ҿкаҟынтәи ажәлар ахныҳәара шымҩаԥыргаз
Иахьа Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо ажәлар рхаҭа раԥшьгарала имҩаԥыргеит ахныҳәара, ачымазара ҿкы алаҵәара ашәарҭара ахьыҟоу инамаданы, Ҳазшаз илԥха-игәыԥха ҳамазарц, ачымазара хара иаҳҟәыгазарц азы. Уи шымҩаԥыргаз атәы ҳзеиҭалҳәоит Есма Ҭодуаԥҳа.
Аҿкычымазара – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау
11:12 23.03.2020
99
Авидеонҵамҭақәа
Жәларбжьаратәи апресс-центр аҟны Аԥсны АКХ ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа иқәгылара хыркәшоуп
Аԥсны алхратә ҭыԥқәа зегьы адыркит хәажәкыра 22, асааҭ 20:00 рзы. Алхратә комиссиа хада иаразнакала абжьқәа рыԥхьаӡара нап адыркит.
22:44 22.03.2020
106
Адгәыр Арӡынба алхрақәа рҟны аиааира згаз Аслан Бжьаниа идиныҳәалеит
Аԥсны АКХ заанаҵтәи алаҳәарақәа ҟанаҵоит хәажәкыра 23 рзы. Абжьыҭара ахьымҩаԥысуаз алхырҭатә ҭыԥқәа 154 зегьы русура ааныркылеит асааҭ 20:00 рзы.
Аԥсны ахада иалхрақәа -2020
09:53 16.02.2020
86
Ԥсабарала абаҩхатәра злоу: Татиана Саноиан ацәыргақәҵа шылзеиҿыркаауа
Гагра ақалақь Акультура аҩны администратор, занааҭла иҭоурыхҭҵааҩу, аха ԥсабарала исахьаҭыхҩу, 40 усумҭа знапы иҵҵхьоу, ақәынҵеи ахаҳәи рҟны асахьа ҭызхуа Татиана Саноиан иаҳзеиҭалҳәеит лколлектив илырҭаз адгылара иабзоураны лхатәы цәыргақәҵа аиҿкаара дшазхәыцыз атәы.
18:03 25.01.2020
120
Еиҩызцәахаз аблогерцәа хҩык, мамзаргьы Инстаграм ауаа шеиднакыло
Сынтәа жәашықәса ахыҵуеит адунеи аҿы ахархәара ду змоу асоциалтә ҳа Инстаграм. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ҳтәылаҿгьы зхатә блог мҩаԥызго ахархәаҩцәа цәырҵит. Инстаграм ала ухы узныҟәгома? Аинтерес аҵоума? Иабанӡауадаҩу? Хҩык аԥсуа блогерцәа арҭ азҵаарақәа ирылацәажәеит.
11:44 22.01.2020
149
Ҟәардәк аӡәы иҵхны даҽаӡәы иҵаргылара, мамзаргьы 20-тәи ахәҭаҷи аиҭалхрақәеи
Еиду амилаҭқәа реиҿкаара аконвенциа 20-тәи ахәҭаҷ адкылара иадгылоу аԥшьгаратә гәыԥ ауаажәларра ирԥылеит ажьырныҳәа 21 рзы. Аиԥылараҟынтәи ихадаз азгәаҭақәеи 20-тәи ахәҭаҷ алхрақәа рҟынӡа Апарламент иаднамкылар иҟалар зылшо ахҭысқәеи дырзааҭгылоит Елеонора Коӷониаԥҳа.
09:27 14.01.2020
386
"Ажьира алԥха ҳауааит": ҭаацәашәала Ажьырныҳәа ҳшаԥыло
Ԥақәашь ақыҭа инхо Ҭаниаа рҭаацәараҿы иԥшьоу аныҳәа - Ажьырныҳәа шазгәарҭо дазааҭгылеит Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа.
18:59 13.01.2020
366
Амчра агара мариоуп, аха аныҟәгара цәгьоуп: аибарххарақәа рзы агәаанагара
Аҵыхәтәантәи амшқәа рзы ҳтәылаҟны имҩаԥысуан имариамыз аполитикатә хҭысқәа, урҭ рзы лгәаанагара ҳамалдоит Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
09:48 13.01.2020
485
"Афырхы анапахьы аагара": Ажьырныҳәа ашьаҭақәа рызхьаԥшреи иахьатәи уи аҵаки
Аԥсуаа рныҳәара хада Ажьырныҳәеи уи Анцәахәы шыҟалази, иахьа аныҳәа амҩаԥгара иацу аҷыдарақәеи ртәы дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.
18:28 06.01.2020
401
Аӡын шӡыну имҩасыр аԥсабара ахаҭагьы иаҭахуп, ма аԥсуаа асы анауа злардыруа
Ҳаамҭазы атехникатә прогресс иабзоураны еилыркаауеит амш зеиԥшрахо: ианыцәгьахо, ианыбзиахо. Уи азҵаара еилзырго аҳауагәаҭаҩцәа аԥсуаагьы иҳамоуп уажәшьҭа, аха иахьагьы ажәлар рамзартә гәаҭагақәа рыла амш, мамзаргьы аамҭа зеиԥшрахо еилзырго ауаа ыҟоуп.
09:41 11.12.2019
48
Аҽи аҟазареи: Очамчыра имҩаԥысит ацәыргақәҵеи амилаҭ хәмаррақәеи
Очамчыра имҩаԥгаз "Арашь Бзоу. Аԥсны аҽыбӷаҟазаратә спорт" захьӡыз ацәыргақәҵаҿы идырбан аҽыбӷаҟазаратә спорт иазку афотосахьақәа, аҽцәа рымаҭәа, амузеитә маҭәарқәа, иара убас авидеонҵамҭақәа.
19:20 10.12.2019
280
Бга ахьҭам ла ҭашуам, мамзаргьы акриминали амчреи еилаҵәар аналшо аамҭа
Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дазааҭгылоит аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидатцәа рзы азакәан иалоу аԥынгылақәа шырџьбаратәу, иара убас ацәгьоуцәа ирызԥырҵәо ахьырхәрақәа иахәҭоу ахылаԥшра шрыҭатәу.
19:20 08.12.2019
28
Авидеонҵамҭақәа
"Хәба ҳцеит!": Sputnik Аԥсны раԥхьатәи аиубилеи
Жәларбжьаратәи аинформациатә агентра Sputnik Аԥсны раԥхьаӡа акәны онлаин ахь ицәырҵит ԥхынҷкәын 8, 2014 шықәсазы. Сынтәа уи иазгәанаҭоит раԥхьатәи аиубилеи – хәышықәса ахыҵра.
Иҵегь аҭагалара
19:21 06.05.2021
30
Ажьиԥҳа еиҭалҳәеит Гагра ашколқәа рҿы СOVID-19 аганахьала рҭагылазаашьа зеиԥшроу
Гагра араион аҿы ашколқәа рҿы СOVID-19 аганахьала аҭагылазаашьа зеиԥшроу арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭалҳәеит араион аҵара аҟәша аиҳабы Мадина Ажьиԥҳа.
18:07 05.05.2021
29
Жәлар рдоуҳа: адгьыл ақәаарыхра иазку азгәаҭарақәа ирызкны
Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рыҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа арадио Sputnik арубрика "Жәлар рдоуҳа" аҿы еиҭалҳәеит аҽаҩра бзиа ҟаларцаз аԥсуаа ирымаз азгәаҭарақәа ртәы.
09:29 06.05.2021
26
Афотоцәыргақәҵа "Абхазия в фокусе-2021" гран-при занашьоу ихьӡ ҳәоуп
Афонд "Амшреи" Аԥсны акультура аминистрреи еиҿыркааз афотоцәыргақәҵа иалахәын афотоҭыхра абзиабаҩцәа.
09:43 05.05.2021
25
Ахра Аҩӡба идгылаҩцәа Аԥсны ААРи АШәМеи рҵакырақәа аанрыжьит
Лаҵара 4 асааҭ 23.00 рзы еизаз Ахра Аҩӡба иуацәеи иҭынхацәеи, уаанӡа Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура ахыбра аҿаԥхьа игылаз, ииасит Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра аганахь.
20:00 06.05.2021
18
Аԥсны аоперштаб: даҽа 41 коронавирус хҭыс ҿыц ҟалеит
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 14743-ы ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13660-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 222-ҩык.
Иҵегь аҭагалара
Sputnik алаҳәара
Sputnik алаҳәара анапаҵаҩра шәылшоит
Анапаҵаҩра
Мап акра


АҞӘА, лаҵара 22 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 175-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 20-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 44-ҩык, урҭ рахьтә 40-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 17-ҩык, ибжьаратәуп - 24-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 25-ҩык апациентцәа. Очамчыра ирхәышәтәуеит 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15165-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 14360-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 230-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, лаҵара 18 – Sputnik, Бадри Есиава. Мшаԥымзатәи аԥсуа тәанчахәқәа лаҵарамза анҵәамҭазы иршәоит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны Атәанчахәытә фонд аиҳабы Денис Гәылариа.
"Атәанчахәытә фонд мызк аҩнуҵҟа 95 миллион мааҭ аҭахны иҟоуп. Абжа аԥара азоуҳажьхьеит. Иаанханы иҟоуп мшаԥымзатәи ашәарақәа - 47 миллион мааҭ. Мшаԥымзатәи атәанчахәқәа лаҵара анҵәамҭа иахымгакәа иаҳшәоит", - иҳәеит иара.
Мшаԥымзазы Гәылариа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәон уи аамҭазы атәанчаҩцәа рҿаԥхьа ишәамкәа 55 миллион мааҭ нханы ишыҟаз.
Ашәарақәа рзы аиҵахарақәа зыхҟьаны иҟаз пандемиа ахҟьаԥҟьақәа роуп. Акоммерциатә еиҿкаарақәа жәпакы ашәахтәқәа рҟынтәи рхы иақәиҭтәын. Аԥгаԥсатә лагалақәагьы ҟарҵомызт.
Иара иажәақәа рыла, лаҵарамзазы иҵоуроу адинамика убартә иҟоуп.
"Аԥгаԥсатә лагалақәа рдинамика уахәаԥшуазар, ҭагалани аӡыни илаҟәлоит, аха ааԥынрази аԥхынрази ҩаԥхьа ихалоит акурорттә сезон иалҵшәаны. Аха макьаназ акурорттә сезон иалагамҭоуп, сгәы иаанагоит асезон анҵәамҭаз ҳаиҵахара аԥаҳхып ҳәа", - иҳәоит иара.
Атәанчахәытә фонд аҿаԥхьа еиҳа ауал зқәу еилахәыраны иҟоуп АУН "Амшынеиқәафымцамч". Анаплакы ЕгрыГЕС аусура анхацнарк инаркны иақәыз ауал ашәара иалагеит.
Аԥсны Атәанчахәытә фонд ареспублика атәылауаа рҿаԥхьа 2021 шықәса мшаԥымза инаркны иақәу ауал 55 миллион рҟынтәи 47 миллион рҟынӡа илаҟәит.
Зынӡа 2021 шықәса мшаԥымзазы ашәҟәы иҭагалоуп аԥсуа тәанчахәқәеи ашәарацҵақәеи зауа 47 300-ҩык. Арҭ рҟынтәи жә-нызқьҩык рҟынӡа урыстәылатәи атәанчахәы роуам. Аԥсны иашәо 2500 мааҭ роуп. 2021 шықәса жьҭаарамза инаркны уи 3000 мааҭ рҟынӡа ихаргалараны иҟоуп.
Афонд аҭахрақәа реизҳара ианыруа факторны иҟоуп есышықәса Урыстәыла Атәанчахәытә фонд аҟынтәи атәанчахәы змауа атәанчаҩцәа рхыԥхьаӡара иахьазҳауа.


Ауаҩытәыҩса раԥхьаӡатәи имаругақәа злихуаз маҭәарын ахаҳә. Аԥсны хаҳәк улаԥш иҵамшәо ҟалашьа амаӡам, иуԥылоит ашьхақәа, амшын аԥшаҳәа, аӡиасқәа рҟәарақәа, ақыҭа мҩақәа уҳәа реиԥш иҟоу аҭыԥқәа рҿы.
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Ажәытәӡатәи аамҭақәа иргәылиааз, аамҭаказы зегь раасҭа ахархәара змаз ахаҳә, ахаҳәтә маругақәа ауаҩытәыҩса иԥсҭазаараҿы акырӡа ицхыраагӡан, изы иблахтыран. Еиҳа иааскьоу аамҭақәа иргәылҷҷаауеит ахаҳә иалхыз аҭоурых иаҳзыннашьыз амаҭәарқәа – адамрақәа, ахырӷәӷәарҭақәа, абаақәа, аҭӡамцқәа, ацҳақәа, аҵангәарақәа убас иҵегьы.
Иахьатәи ақыҭа ԥсҭазаараҿы иӷарԥшарны акәзаргьы, иуԥыхьашәоит аԥсуа чыс хаа зымпыҵыҵуа аҳәса (еиҳарак аиҳабыратә абиԥара) аџьыкҵәаҵәа злаҟарҵо аҳаҟьеи аԥхныгеи.
Абраҟа иҳәатәуп, аԥсуа дгьыл аџьықәреи ықәнагалаанӡа иларҵоз аши ахәыӡи шракәыз. Урҭ афатә рылухырц азы иргәӡатәын. Аҵарауаҩ Шьалуа Иналиԥа ишәҟәы "Абхазы" аҟны иазгәеиҭоит: "Аԥсуаа рҟны иаадрыхуаз арыц дыргәӡарц, афатә алырхырц азыҳәан рхы иадырхәон метрак аҟара аҳаракыра змаз ахаҳә "алаҳәара". Иара иамаз аҭагәаҩара ашы, ма ахәыӡ ҭаԥсаны хаҳәла иаасуа ирҟәаҟәон, ирлаҳәон".
Аԥсуаа рыбзазараҿы, рынхамҩаҿы ицхыраагӡаз ахаҳәтә маҭәарқәа ҳәа иаадыруеит: аҳаҟьа, аԥхныга, алаҳәара, аҭаацәара арыц алагаразы зыда ихәарҭамыз (анапылатәи аӡлагаратәи) алу, амақьа уҳәа уб.иҵ. Традициала ахаҳә ахархәара аман, иагьамоуп аҵеџьҟаҵареи аӡыхь ачаԥареи рҿы.
Ахаҳә иадҳәалоу, ма иазааигәоу атерминқәагьы уԥылоит аԥсуа бызшәаҿы. Иаагозар:
Абырлаш. Абырлаш (урысшәала "жемчуг") амшын аҵан амыдаӷь иарҳауеит, аԥштәы шкәакәоуп, хаҳә жәлоуп ҳәа ирыԥхьаӡоит. Ари зыхә дуу ахаҳә жәла рԥшӡагас, ҽырбагас иныҟәызго аҳәса роуп. Иара амацәаз агәы иҭарҵоит, аимхәыцқәа алырхуеит. Даҽакалагьы ирҳәоит – анасыԥдара аазго, зымшьҭа цәгьоу ауаҩы иҟнытә уахьчоит ҳәа. Убри азы цырак амацара ныҟәыргом, абырфын рахәыц абырлаш рацәа ахаԥсаны, еимхәыцҵас рыхәда иахарҵоит. Абырлаш дадыркылоит зыц-зышә ԥшӡоу аԥҳәызба данырбалак: "Лхаԥыцқәа ҟәашӡа, абырлаш еиԥш илзыҵагылоуп…" рҳәоит.
Ақаруа. Ақаруа (урысшәала "янтарь") хаҳә жәлоуп, даҽакалагьы ақаруа хаҳә ҳәа азызҳәогьы ыҟоуп, иара амшын аҟәараҿы уаҩы иԥылоит, иалырхуеит ацәарԥшӡагақәа: аимхәыцқәа, алымҳарыҩқәа, анапхаҵақәа. "Лыбла қаруоуп" рҳәоит зыблақәа ҭыџьџьаауа иҟоу аԥҳәызба лзы.
Алмас. Даара зыхә ҳараку, иԥшӡоу, иагьыӷәӷәоу хаҳә жәлоуп, зыԥшра-зсахьа бзиоу ауаҩы изы "алмас еиԥш дыԥшӡоуп", аҭыԥҳа лзы "алмас еиԥшуп лыблақәа" - рҳәоит.
Аҳашҳаҭәа. Аҳаԥқәа рыҩнуҵҟа, аҭӡамцқәа рҟны иаанахәо ашьашьалқәа аҳашҳаҭәа азырҳәоит, (урысшәала "сталактит").
Абашҳа. Аргылараҿы ахархәара змоу хаҳә жәлоуп. Иласуп, ацәра мариоуп, ацәаакыра аднакылом, ибааӡаргьы, лассы ибоит, абашҳа (урыс бызшәала: "туф").
Абӷанҷ. Ахаҳә анырлагалак иалҵуа ассара абӷанҷ ахьӡуп (урыс бызшәала "щебень"). Аҩны аргылараҿы, амҩадуқәа рыҟаҵаразы, аҵҳа ахҵараҿы уҳәа, ахархәара ду амоуп. Ашәҟәыҩҩ-ажурналист Шьаликәа Камкьиа ишәҟәы "Ажәақәа рдунеи" аҿы ажәа "абӷанҷ" ахьынтәаауа ашьха иҟало аԥсабаратә хҭысқәа ирыдикылоит. Ашьха ҭакнаҳақәа ирыджьылоу ахаҳәқәа ақәыаршҩы анауа, анаатә анасуа, асырӡ анлеиуа ицрыӡәӡәаз ахаҳә аҽазнымкылакәа, хланҵы иҭалоит. Ишнеиуа иара аҵкьыс еиҳау ианаахалак иԥыххааса ицоит. Ажәа "абӷанҷ" ахаҭа иаҳәоит "ибӷалаз иамҷо".
Амаҽахә. Хаҳә жәлоуп, аха еиуеиԥшымкәан аҟазшьақәа азгәарҭоит, руакы – адәқәа рҟынгьы, аҟәараҿгьы иуԥылоит, ахаҳә еиҳа иласуп, амра анақәыԥхалак иҿыпны ицоит. Егьи цәҩеижьуп, аԥсылмӡ азы амаҽахә рҳәоит, "пемза" ззырҳәо авулкан иахылҿиаауа, ашьха иҟоу ахаҳә жәлақәа иреиуоуп.
Асып. Ахаҳә аҟара изыӷәӷәамхаз, аха анышә еиҳа иӷәӷәоу, ԥшшәахәыла ацәеиқәареи ацәышреи еимаркуеит.
Амақьа. Иҵару, иџьаџьоу хаҳә жәлоуп амақьа. Игәӡоу ахаҳә иалхны иҟаҵоу, аҳәызба, мамзаргьы адалақь рыхразы ахархәара зырҭоз амақьа жәла амақьаԥсыс ҳәа азырҳәоит.
Абысҟак зҭоурых ҵаулоу, злаӡара ӷәӷәоу зынҵырагьы дуу ахаҳә еиуеиԥшым аҟазшьақәа аазырԥшуа ажәаԥҟақәа алалеит аԥсуа бызшәа. Убарҭ иреиуоуп: "Ахаҳә урбылгьаргьы џьара аҽыннакылоит", "Ахаҳә анлеиуа досу ихы инапы ақәикуеит", "Ахаҳә шбылгьо аҵыҭәа зақәиаауам", "Ахаҳә ахьышьҭоу ихьанҭоуп", "Ахаҳә уршыргьы иԥжәоит", "Иӷәӷәоу изы ахаҳәгьы бџьаруп", "Џьарак ишьҭоу ахаҳә хәтәуеит" убас иҵегьы. Ахаҳә иалхны иҟаҵоу амаҭәарқәа ракәзар, идырҿиеит дара ирнаалаша, рҟазшьа аазырԥшуа ажәацҵақәа, иаҳҳәозар: "Ауасҭа бзиа ахаҳәгьы аҵәымыӷ алаиҵоит", "Абӷаџьыҟә дзыриашо адамроуп", "Адамра чаԥаҩы дамра имоуит", "Аҟәараҿы хаҳә змоуз" убас егьырҭгьы.
Ажәытәӡатәи аамҭақәа раахыс инарҭбааны ахархәара змоу ахаҳә ауаа рыхдырраҿы анырра ҟанамҵар залшомызт. Уи ус шакәу арҵабыргуеит хықәкыла Сасрыҟәа иира иазку аҳәамҭа, иара убас еиуеиԥшым алакәқәеи алегендақәеи.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Идыргәӡон, ма ирлаҳәон: ажәытәан ахархәара змаз аши ахәыӡи рҭоурых
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Ажәлар разгәаҭарақәа акыр еиуеиԥшым. Урҭ рыбжьара иҟоуп амш зеиԥшрахо иазку, аҽаҩра зеиԥшрахо иазку, амшьҭа иадҳәалоу, ауаҩы ацәгьара дацәызыхьчо, мамзаргьы иԥеиԥшу иазҳәо. Ҳаамҭазтәи адунеи аҿы аԥхьатәи ауаҩы данцәырҵыз аахижьҭеи акыр аиҭакрақәа шамоугьы, ауаҩы аԥсабара дашьклаԥшны иаԥиҵаз азгәаҭарақәа иахьагьы актуалра рыманы иҟоуп.
Азгәаҭарақәа ауаҩы икәша-мыкәша иҟоу ашьклаԥшра иахылҿиаауеит. Уи аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи рхымҩаԥгашьа, еиуеиԥшым аԥсабаратә цәырҵрақәа.
Иаҳҳәозар, ауаҩы зегь раасҭа изааигәоу, ицынхо аԥстәқәа – ацгәи алеи рхымҩаԥгашьала иԥеиԥшу алаидыруан. Иаҳҳәап: ацгәы аҿы анаӡәӡәо ақәа ауеит рҳәоит; ала амӡырха иқәбылгьар, ачымазара иатәуп; аигәылацәа рлақәа аибафара иалагар, ргәы еихшәоит.
Иҳәатәуп азгәаҭарақәа ауаҩы игәҭахәыцрақәа, иҩнуҵҟатәи ицәаныррақәа ирыдҳәаланы ишыҟоугьы. Аҵарауаа иазгәарҭоит ауаҩы ихәыцрақәа рыла абжьааԥны изгәамҭо амаҭәарқәагьы акы рыдибалар шалшо, уи ишахылҵуа иара ихатәы згәаҭарақәагьы. Азеиԥш згәаҭарақәа реиԥш, иҟоуп хазы игоу ауаҩы игәаиҭахьоу ихатәы азгәаҭарақәагьы.
Иаҳҳәап, аӡәы иԥынҵа дафар, асасцәа раара иатәуп ҳәа ишьоит, даҽаӡәы аимак, аисара иадиҳәалоит; аӡәы изы иарма напсыргәыҵа дафар, аԥара аанагоит, арӷьа напсыргәыҵа дафар – ицәцоит, даҽаӡәы изы акәзар, арӷьа напсыргәыҵа ибӷуазар ауп аԥара аниоуа, арма – иԥара нихуеит; џьоукы иазгәарҭоит рарӷьа лымҳа шуазар, арҽхәара иатәуп ҳәа, арма – арџьара, даҽа џьоукых уи нарҳәаарҳәны иазгәарҭоит.
Иалкааны иааҳгап аԥсуаа рҟны ихарҵо, реиҳа аԥыжәара змоу ауаҩы идҳәалоу азеиԥш згәаҭарақәак:
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Шьыжь шәаԥшь шьыбжьаанӡа, хәылԥ шәаԥшь жәаха-жәымш": аԥсуа згәаҭарақәак ирызкны
Аԥсуа жәлар рыхәмаррақәа аԥсуаа рынхашәа-нҵышәа, рыбзазара ирхылҿиааит. Ишазгәаҳҭахьоу еиԥш, аханатә урҭ ауаҩы деибашьыҩны драаӡон, амч, аласра иларааӡон.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Убас, аԥсуа жәлар рыԥсҭазаара иузаҟәымҭхо иадҳәалан аӡи уи иацу анхашәеи – аԥсыӡкра. Иахьагьы ари ахырхарҭа аҭыԥ ду ааннакылоит аԥсуа иԥсҭазаараҿы. Ари анхашәа аҵакы ду шамоу аадырԥшуеит аӡи амшыни ирыдҳәалоу абызшәатә лексикагьы.
Аԥсуаа рыԥсыӡкышьеи рыӡсаратә ҟазареи ирызкны Торнау иҩуан абас еиԥш: "Аԥсуаа аԥсыӡкразы даараӡа иҟазоуп. Урҭ рымшын аҟәарақәа рҿы иуԥылоит хыԥхьаӡара рацәала амшынҳәақәа. Дара рыкразы урҭ амшын ихылоит анышьқәа рыла, аидара зыцраҳәоу акаҭа дуқәа амшын ихырҵоит аԥсыӡ акразы. Ас ала аԥсыӡкра шшәарҭоугьы, аԥсуаа уи иацәшәом, избанзар урҭ аӡсашьа бзианы ирдыруеит", - ҳәа.
Абызшәадырҩы Анатоли Хьециа аӡсара иадҳәалоу атерминқәа рҷыдара аԥсуа бызшәаҿы иазкны ииҩыз иусумҭаҿы иаагоуп абас еиԥш иҟоу ажәақәа, урҭ рдиалекттә еиԥшымзаарақәагьы арбаны:
Аӡсара аԥсуаа рҿы спорттә хкык аҳасабала ианымҩаԥырго аԥхынтәи аамҭазы иаарту амшын аҿы шакәугьы, егьырҭ аамҭақәа рзы уи азы (аҽазыҟаҵарақәа рымҩаԥгарагьы налаҵаны) аспорттә ҭыԥқәа шыҟам ала, зегь акоуп ари ахкы ршьа-рда ишалоу убоит. Амшын еиқәеи хыԥхьаӡара рацәала аӡиасқәеи аӡыхьқәеи ирхықәынхало аԥсуаа ари аҟазара хкы рнапаҿы аамгашьа рымамызт, уи рыԥсҭазаара иахәҭакны иҟоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Хәыҷгьы-дугьы рныҳәа: Аҟәа имҩаԥысит аиндаҭлара "Swim Sukhum"
Қәираиа Шәқәырча еиҿкаахо афестиваль азы: аԥсыӡ ахьырԥшыга аԥсы ҭамзароуп
АҞӘА, рашәара 13 – Sputnik, Бадри Есиава. Аҟәа абылра ахьыҟалаз уаанӡатәи акондитертә фабрикаҿы амца ырцәоуп ҳәа аҭыԥ аҟынтәи адырра ҟаиҵоит Sputnik акорреспондент.
Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа иажәақәа рыла, амца уаҳа иацлаӡом, амцарцәаҩцәа ахыбра иҩналаны аихагылақәа зегьы ргәаҭара иалагеит.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, амцарцәара иаҿын Аҟәа ақалақьи Аҟәеи Гәылрыԥшьи араионқәеи иртәу амцарцәаратә гәыԥқәа ааба. Иара убас ацхыраара ҟарҵеит урыстәылатәи аруаа.
Аҭыԥ аҟны аус руеит амилициа аусзуҩцәа, Аԥсны АҶА амедицинатә усбарҭеи аԥшаара-еиқәырхаратә гәыԥи русзуҩцәа.
Амцарцәаразы иадԥхьалан Аҟәа ақалақь ахадара иатәу аӡымҩангага машьынагьы.
Амцакра азеиԥш ҵакыра зықь ԥшьыркца метра инареиҳауп.
Заанаҵатәи адыррақәа рыла, амца акит ахыбра аҭуан, уи мзызс иаиуз аҭҵаара иаҿуп. Ауааԥсыра рахьтә аӡәгьы ааха имоуӡеит.


АҞӘА, лаҵара 26– Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны акоронавирустә ҭагылазаашьа уахылаԥшыртә иҟоуп ҳәа иҳәеит аҭыжьымҭа "Аргументы и Факты" аинтервиу аҭо.
"Ибзианы иаадыруеит акоронавирус закәу, аҿагыларазгьы иахәҭоу зегь ҟаҳҵоит. Уи азы иаԥҵоуп амедицинатә усҳәарҭақәа рҿы иахәҭоу аҭагылазаашьақәа. Урыстәылагьы абри аус аҿы ацхыраара ҟанаҵоит", - иҳәеит иара.
Ахада иажәақәа рыла, иазԥхьагәаҭоуп мызки бжаки рыҩнуҵҟа ф-нызқьҩык алаҵа рзыҟаҵара.
Акоронавирустә инфекциаҟынтәи алаҵа "Спутник V" Аԥсны ауаа ирыларҵо иалагеит лаҵара 12 рзы. 6500 доза алаҵа "Спутник V" Аԥсныҟа иааргеит мшаԥы 30 рзы. Алаҵа "Спутник V" Аԥсны ауаа ирыларҵо иалагеит лаҵара 12 рзы.
Лаҵара 25 рызтәи адыррақәа рыла Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15218-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 14430-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 230-ҩык.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Игәашәҭахьазар, идуӡӡоу акы акыр уацәыхараны уангылоу ауп ибзиаӡаны, еилыкка ианубарҭахо. Убас аамҭа цацыԥхьаӡа иаҳа-иаҳа аҽышьақәнарӷәӷәоит 1941 шықәса рашәарамза 22 инаркны 1945 шықәса лаҵарамза 9-нӡа имҩаԥысуаз Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду иазку агәалашәарақәа. Хашҭра зқәым, ҳажәлар назлакны ашьаарҵәыра илазыргылаз, аԥсҭазаара шьаҭанкыла изыԥсахыз ҭоурыхтә хҭысны иаанхоит уи.
Аибашьра иазку агәҭахәыцрақәа санрыгәҭыларк, ҭаха сырҭомызт адыга литература аклассик Заур Налоев иажәеинраалақәа руак аҟнытә ацәаҳәақәа:
"Аԥсҭазаара аҷапырхәа хәыҷ иаҩызоуп,
Ушәхымс аҿы илатәоуп аԥсра.
Аԥсҭазаара аҵла зныктәи ашәҭроуп –
Ахаан иҟалом угәазхара".
Аиашаз, уаԥхьаҟа иузыԥшу уаҩытәыҩса идырраны дыҟаӡам. Амала, аҭынч ԥсҭазаараҿы аӡәгьы аԥсра дазхәыцырц иҭахӡам, иуулакгьы аԥсҭазаарахь уеихоит. Аха уԥсадгьыл ампыҵахалаҩцәа иртәыртәырц рҽаназыршәа, рҿагылара ада ԥсыхәа ыҟаӡам.
Атәым сымпыҵасхалоит ҳәа иалагаз ақәылаҩ еснагь игәы бжьажьоит, уи ишьҭахьҟа дхьаҵыргьы, дахьцаша имоуп, зыԥсадгьыл зыхьчо – мап. Убри акәзаргь ҟалап зегь реиҳагьы изыбзоурахаз Асовет ҳәынҭқарра аиааирагьы.
Акыр мши ҵхи имҩаԥысуаз ари аибашьра иҿахнаҵәеит иагьа ԥсҭазаара, аибашьраҿы иҭахаз реиҳараҩык, аԥсуаа ҳҟны ишырҳәо еиԥш "иржәыша аӡыхь ахгьы ыҵнамхыцызт", убасҟак иқәыԥшқәан. Аха аԥсра абла изныкымкәа ишҭаԥшызгьы, аџьамыӷәа цәгьа зыхганы зыҩныҟа ихынҳәызгьы рацәаҩӡоуп. Убарҭ дыруаӡәкуп сара хаҭала сызхаану сабду Ҭаниа Николаи Жьыгәа-иԥа.
Лаҵарамза 18, 1925 шықәсазы Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭан инхоз анхаҩы Жьыгәа Хазгьери-иԥа Ҭаниа иҩнаҭаҿы аҵеи иира зырҵабыргуаз ахысыбжь геит. Ииз аҵеи Николаи ихьӡыртәит, аха нас хәыҷы хьӡыс Колиа ҳәа иарҳәо иалагеит.
Ҭаниа Жьыгәеи уи иԥшәма Хәаџьааԥҳа Ҭакәеи ирааӡеит ԥшьҩык ахшара: ҩыџьа аҷкәынцәа – Кәырӷа, Колиа, аӡӷабцәа – Шьықьа, Гьегьешьа. 1933 шықәса рзы иаалырҟьаны Жьыгәа иԥсҭазаара далҵуеит. Илылшо зегь ҟаҵаны, аибара рынмырԥшкәа ахәыҷқәа лааӡеит ран Ҭакәа. Лааԥсарагьы лԥылеит. Лџьабаа лыцеиҩишартә длыхьӡеит лԥеиҳаб Кәырӷа, иара аҳасабеилыргаҩ изанааҭи ақыҭанхамҩеи еилеигӡон. Аха дук мырҵыкәа Кәырӷа 22 шықәса дшырҭагылаз ачымазара иахҟьаны иԥсҭазаара далҵуеит.
Нас… Нас, иааит ашықәс еиқәаҵәақәа. Аибашьра ианалага абџьар ашьҭыхра, аԥсадгьыл ахьчара зылшараны иҟаз ԥақәашьаа рҵеицәа 150-ҩык инарзынаԥшуа руалԥшьа нарыгӡарц идәықәлоит. 1942 шықәсазы 18 шықәса шааихыҵыз еиԥш, арԥыс қәыԥш Колиа хатәгәаԥхарала афронт ахь ддәықәлоит.
Аԥхьа Азербаиџьан Бақәа ақалақь иҟаз аучилишьеқәа руак аҟны иаарццакны зениткала ахысра здырҵоз аибашьцәа ргәыԥ далан, нас Саратов ақалақь аҿы еиҿкааз Аҳауахьчаратә архәҭа ашҟа ддәықәҵан. 1943 шықәсазы диаган Белоруссиеи Польшеи рҳәаахь. Ашьҭахь Украина Житомир ақалақь аҟны зеидкылара иаҿыз артиллеристтә еибашьцәа рполк дахыԥхьаӡалан. Убри артиллеристтә еибашьцәа рполк хықәкыла иалахәын Будапешт, Прага, Вена рхақәиҭтәра. Урыстәыла еиҿкаау аинтернеттә портал "Память народа" иҭоу аинформациа излаҳәо ала, сабду Ҭаниа Колиа Жьыгәа-иԥа дрылахәын ақалақьқәа: Софиа, Сараево, Бухарест, Белград, Загреб, Будапешт, Прага, Варшава, Вена рхақәиҭтәра.
Аибашьраҿы аиааира агара мышкы шагыз лаҵарамза 8 рыҽны ӷәӷәала дырхәуеит. Аибашьра ашьҭахь 1947 шықәсанӡа аррамаҵура ихигон, анаҩс уи ашықәсаны деибганы иҭаацәа дырзыхынҳәуеит. Аха "бзиара нагӡа ҟалом" ҳәа, мышқәак аабжьымскәа згәабзиара агәырҩеи аџьабааи иафахьаз иан Ҭакәа лыԥсҭазаара далҵуеит.
Аԥсҭазаара акыр икыднаҟьаз Колиа иаҳәшьцәеи иареи рызаҵәра рхы арнааланы, рнапқәа еилҳәаны раб иџьынџь аҟны ихандеиуан, рыбаҩ иацәаашьомызт. Ақыҭанхамҩа аус инамаданы сабду такәаамҭа иқыҭантәи аколнхара бригадирс дыҟан, анаыс аревизионтә комиссиа деиҳабын. 1958 шықәсазы дҭаацәарахоит, диԥшәмахоит иқыҭа гәакьа иатәыз Ламара Тыҩԥҳа. Ҭаниа Колеи Тыҩԥҳа Ламареи нап рыдкылан ԥшьҩык рыхшара рааӡоит: аҷкәынцәа – Фред, Гари, Сурам, рыԥҳазаҵә – Ирина.
Ԥақәашь ақыҭа ииз, иааӡаз, асовет еибашьҩы Ҭаниа Николаи (Колиа) Жьыгәа-иԥа иааирԥшыз агәымшәаразы ианаршьахьан акыр ҳамҭа, иара убас аорденқәеи амедалқәеи: аорден "Аеҵәа ҟаԥшь" II аҩаӡара, "Агәымшәаразы" амедал, "Аџьынџьтәылатә еибашьра 1941-1945 шықәсқәа рзтәи аиааира агара 20 шықәса ахыҵразы", "Аҩбатәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду 40 шықәса ахыҵразы", "Асовет Арбџьармчқәа 60 шықәса рхыҵразы", "Асовет Арбџьармчқәа 70 шықәса рхыҵразы", уҳәа убас егьырҭгьы. Асовет еидгылазы иибахьаз иџьабаазы 1986 шықәсазы ианашьан "Аџьа аветеран" ҳәа амедали аҳаҭыртә хьӡи.
Сабду ихигахьаз изымхакәа, илахьынҵа ианызаарын ҩ-еибашьрак дырхаанхарц. Нанҳәамза 14, 1992 шықәсазы ақырҭуа мпыҵахалаҩцәа Аԥсны ианақәла раԥхьаӡатәи амшқәа инадыркны иара "Ԥақәашь ақыҭантәи абыргцәа рхеилак" далахәылан. Уимоу, иԥацәа рыхҩык Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәын. Иԥеиҳаб Фред Ҭаниа "Дед" Ԥачлиа игәыԥ еиҿикааз агәыԥ далахәын. Изныкымкәа аибашьраҿы ахәрақәа иоуит. Игәымшәаразы ианашьоуп "Леон" иорден.
Зыԥсадгьыл азы ашьа казҭәахьаз, ҩ-еибашьрак ирхаанхаз Ҭаниа Николаи Жьыгәа-иԥа идунеи иԥсахит нанҳәамза 26, 2002 шықәсазы. Зыуацәеи зҭынхацәеи гәыблыла ирҵәыуаз аибашьра аветеран иҭынхеит ԥшьҩык ахшареи хәҩык амаҭацәеи. Хаҭала амаҭацәа ҳҟнытә исҳәарц сылшоит иара ҳгәалашәараҿы дшаанхаз ахәыҷы изы згәы аартыз, аду иҟны ихшыҩырҵагаз, хәыҷи-дуи бзиа еицаҳбоз, иаҳзааигәаз уаҩы лашаны.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҿы аиааира иазку аҭыжьымҭақәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, рашәара 18 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Урыстәыла Аладатәи арратә база атанкныҟәцаҩцәа Краснодартәи атәылаҿацә аполигон аҿы ахысрақәа мҩаԥыргеит ҳәа аанацҳауеит аокруг апресс-маҵзура.
Аекипажқәа 200 рҟынӡа ицәырҵуаз, еиҭаҵуаз ацәҟьарақәа ахы рықәдыршәеит ҳаамҭазтәи атанкқәа Т-72Б3 рҟынтәи. Ацәҟьараҟынӡа иреиҳаӡоу ахарара ҩ-нызқь метра иҟан.
Уахынлатәи ахысрақәа раан ахархәара рыҭан уахынларбагатә хархәагақәа ТВН-5.
Т-72Б3 амеханик-ныҟәцаҩцәа рдырреи рԥышәеи еиздырҳауан аԥынгылақәа рхысраан, амина-ԥжәага ԥкырақәа рхысраан.
Ахсрақәа раан иныхын 300 танктә рҭҟәацгақәа.
Инарҭбаау аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥгахараны иҟоуп акоманда-штабтә зыҟаҵарақәа ирылахәны.
Самсон Ҷанба – ауаажәларратә усзуҩы, ашәҟәыҩҩы, аҧсуа драматургиа ашьаҭыркҩы. Дыҩуан иара ҧсышәалагьы урысшәалагьы. Иҩымҭақәа цәырҵуа иалагеит агазеҭ "Аҧсны" адаҟьақәа рҿы 1919 шықәса рзы. Еиуеиҧшым ашықәсқәа рзы С. Ҷанба аус иуан: Аҧсны ацентртә нагӡаратә комитет (ЦИК) ахантәаҩыс (1923 - 1930), аҵаралашара жәлар ркомиссарс (1921 - 1925), Аҧсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩыс (1934 - 1937), агазеҭ "Аҧсны ҟаҧшь" редакторс. Ҷанба инапы иҵижьыз иреиуоуп: аромантикатә поема "Ашьха ҭыҧҳа"(1919), раҧхьатәи аҧсуа драма "Амҳаџьырқәа"(1920), "Аҧсны Ҳаным"(1923), "Ажәытәра иагаз" (1929) уҳәа убас егьырҭгьы. Идраматә ҩымҭақәа аҧсуа милаҭтә драматургиаҿ иауасхырны иҟалеит. Иповест "Сеидыҟ"(1934) – аҧсуа прозаҿы акыр зҵазкуа раҧхьатәи рҿиамҭаны иҧхьаӡоуп. С. Ҷанба иара убас еиқәиршәеит "Аҧсны агеографиа" (Аҟәа, 1925). Далахәын 1929ш. рзы иаҧҵаз раҧхьатәи апрофессионалтә аҧсуа театр аиҿкаара.
Аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.


АҞӘА, рашәара 10 – Sputnik. Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15641-ҩык ыҟоуп, рыԥсҭазаара иалҵит 238-ҩык, ргәы бзиахеит 15003-ҩык ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 29-ҩык, урҭ рахьтә 28-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 21-ы.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә ааҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 13-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 16-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - жәҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15385-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 14772-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 234-ҩык.
Тҟәарчал араион ахада Исидор Дочиа арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭеиҳәеит амшцәгьақәеи аԥшасрақәеи раан аԥхасҭа зауз ахыбқәа реиҭашьақәыргылара аус ахьынӡанагоу атәы.
Аԥсны ахада уаанӡатәи ицхырааҩ, абригада "Пятнашка" акомандир Ахрик Аҩӡбеи уи иҩызцәеи харас ирыдырҵоит заанаҵ еибыҳәаны гәыԥҩыла изакәанымкәа абџьар ҵәахны ирыман ҳәа.
Аӡоужьра аиԥҟьара мзызс иамоуп Кәыдрытәи амҩаду аҿы 300 миллиметрак зыҭбаара ыҟоу аӡымҩангага аремонт ахьазыруа.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭа ареанимациатә ҟәша еиҭашьақәыргыланы ахархәарахь ирыҭоуп. Аҳақьым-ареаниматолог Дамеи Занҭариа арадио Sputnik аефир аҟны иҳәеит иахьазы русура шышьақәгылоу атәы.
Акоронавирустә инфекциаҟынтәи урыстәылатәи "Спутник V" ала алаҵаҟаҵара Аԥсны ихацыркын лаҵара 11 азы.
Аҟәа ақалақь ахадара агәабзиарахьчара аусбарҭа аиҳабы Ирма Воуԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит ақалақь аҩнуҵҟа COVID-19 аҟынтә алаҵа аҟаҵара аус шымҩаԥысуа атәы.
Гәдоуҭа ақалақь амҩақәа хәба акаҭран рықәҵара иазоужьхоит 30 миллион мааҭ Аинвестпрограмма аҟынтәи.
"Амшынеиқәафымцамч" адыррала Гәдоуҭа ахәҭак лашарада иаанхеит рашәара 1 асааҭ 22:00 раахижьҭеи.
Жәҩык ауаа злахәыз агәыԥ ҩбаны аҽшаны лаҵара 30 рзы атурист иԥшаара амҩа иқәлеит. Актәи агәыԥ рыԥшаарақәа хдыркәшеит лаҵара 31 азы, аҩбатәи – рашәара 1 азы.


АҞӘА, лаҵара 5 – Sputnik. Афотоцәыргақәҵа "Аиааира ахаҿқәа. Ҳгәалашәареи ҳгәадуреи" аатит Амилаҭтә библиотекаҿы лаҵара 5 азы.
Ацәыргақәҵа аартраҿы дықәгыло Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа ахаҭарнак Олег Павлов иазгәеиҭеит Аиааира амш афырхаҵара, апатриотизмра, агәыӷра ишрымшу. Ацәыргақәҵа аартра иалахәыз аветеранцәа иҭабуп ҳәа реиҳәеит иахьатәи амш азы.
"Афотокадрқәа рыла улаԥш иҵыҵуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра ду. Усҟантәи аамҭазтәи арратә фотохроника иаанарԥшуеит ирну ауаа рхаҿқәа ирныԥшуа агәыӷреи агәырӷьара азыԥшреи", - иҳәоит иара.
Ацәыргақәҵахь инагоуп 60 фотосахьа.
Павлов иҳәеит ари аҩыза ацәыргақәҵа ҵыԥхгьы имҩаԥыргараны ишазыԥхьагәаҭаз, аха апандемиа иахырҟьаны ишзалымшаз.
Ауснагӡатә еиҿыркааит Аԥсны иҟоу аурыс еицџьынџьуаа реиҿкаарақәа Ркоординациатә еидгыла, Аԥсны иҟоу Россотрудничество Ахаҭарнакра, Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа, Москватәи акультура-усутә центр "Москва Аҩны" рыдгыларала.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ашьапылампыл азы Европа ачемпионат ConIFA-2021 Франциатәи ақалақь Ницца имҩаԥысраны иҟан, аха Франциа аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахьыуадаҩу иахҟьаны атурнир мҩаԥысӡом. ConIFA Европатәи аилак атурнир арыцхә ҿыц шьақәнаргылоит, аха 2021 шықәса нанҳәамза анаҩс. Уаанӡа Аилак Европа аковидтә ҭагылазаашьа иацклаԥшлоит.
"Иахьа аҭагылазаашьа иаҳа еиӷьуп. Ачымазаҩцәа рхыԥхьаӡара иаҳа еиҵахеит, мызкы аԥхьа 600-700-ҩык наргозҭгьы, иахьа 300-ҩык роуп инеиуа. Аԥкрақәа ракәзар, ашколқәа аус руеит, аха асааҭ 19:00 нахыс адәылҵра азин ҳамаӡам. Маи 19 рзы иаадыртуеит ақьафурҭақәа, атеатрқәа, амузеиқәа, аха асааҭ 21:00 нахыс дара рҭаара азин ыҟам. Абас хәыҷы-хәыҷла рашәара 30 нахыс аԥсҭазаара COVID-19 аанӡа иҟаз ахь ҳгьежьып ҳәа ҳгәыӷуеит", - ҳәа еиҭалҳәеит Ашәԥҳа.
Аԥсны амилаҭтә олимпиатә еилакы ахантәаҩы Валери Аршба иҳәеит, аспорт иалнаршо шырацәоу атәыла ахьӡ аларҵәаразы.
"Аҳынҭқаррақәа зегьы рыхьӡ ҭызго акультуреи аспорти роуп. Аԥсны акәзар, исгәалашоит, Лондон ҳаннеи, аԥсуа диаспора уа иҟаз маҷыз џьысшьон, аха аҳаирбаӷәазаҿы дара аԥсуа бираҟқәа кны иаҳԥылеит, анаҩс Лондон ҳалаланы, абираҟқәа кны, автобусқәа рыла ҳҭыԥ аҿы ҳнеит. Аԥхьатәи ахәмарраан ҳдиаспора иаздырхеит абуклетқәа, Аԥсны закә тәылоу атәы зҳәо, уи анаҩс ирыладырҵәеит ахәмаррахь иааиз зегьы. Абасалагьы ҳтәыла аӡбахә дырдырын", - ҳәа игәалаиршәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Европа ачемпионат ConIFA-2021 амҩаԥгара ахыгоуп
Иҳаҩсыз ашықәс жьҭаарамза анҵәамҭазы Очамчыра араион Тамшь ақыҭан аргылара иалагеит атуристтә аобиект. Мышқәак раԥхьа уи аусура хацнаркит. Аԥсны Мрагыларатәи ахәҭа иахьаҵанакуа ари раԥхьатәи ҭыԥхеит атуристцәа рыԥсшьара аиҿкааразы.
Инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Атәыла ахада апарламент ахь инашьҭымҭа - хықәкыс иамоузеи ари апроцедура? Иара абжьажьра азакәан абанӡеиланаго? Аԥсны ахада апарламент ахь инашьҭымҭа ари ашықәс азы иарбоума, уи аҟны иалкаахо ахырхарҭа хадақәа, анашьҭымҭа аҵакы, адунеитә ԥышәа уҳәа азҵаарақәа ирылацәажәеит арадио Sputnik аефир аҟны Аԥсны ахада иҿы иҟоу аинформациатә хархәагақәа рымадаразы аусбарҭа аиҳабы Алхас Ҷолокәуа, ажурналист, агазеҭ "Чегемскаиа правда" аредактор хада Инал Ҳашыг.
"…Аԥсны аҳәынҭқарра ахада анапхгарахь даннеи, ԥшьымзгьы ахылахьан ашықәс, ачымазара ҿыц анцәырҵыз акәын. Ҳазхиаӡамызт аҭагылазаашьа, иҟалараны иҟазгьы аҳәара уадаҩын, амч-алша, ахшыҩ зегьы уи аус иазкын. Насгьы ԥҟаралагьы Аԥсны ауаа рацәа алархәны аиԥыларақәа, аизарақәа рымҩаԥгара аанкылан… уи ауп изызку анашьҭымҭа аҟамзаара, аха уи инаваргыланы исҳәар сҭахуп аҳәынҭқарра ахада изныкымкәа апарламент аҟны аиԥыларақәа шимаз, уаҟа Аԥсны аҩнуҵҟатәи адәныҟатәи аполитика далацәажәеит. Аԥсны аҭагылазаашьазы аҳәынҭқарра ахада ипланқәа ауаа рахь ицәыргамызт ҳәа аҳәарагьы иашам… Акызаҵәык, исҳәар исҭаху, анашьҭымҭа ҟалоит, амала ианыҟало абри амш ауп ҳәа макьана аҳәара сазхиам", - ҳәа азгәеиҭеит Ҷолокәуа.
Арҭ ашықәсқәа рзы аҳәынҭқарра ахада апарламент ахь инашьҭымҭа ритуалтә традициак аҳасабала ҳахәаԥшуан, инарҵауланы адокумент ҭҵааны, иҟаҳҵо шыҟаҳҵо атәы уиаҟара ҳазхәыцуамызт ҳәа агәаанагара ааирԥшит ажурналист Инал Ҳашыг.
Инеиҵыху аицәажәара шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.
АҞӘА, рашәара 13 – Sputnik, Бадри Есиава. Аҟәа абылра ахьыҟалаз уаанӡатәи акондитертә фабрикаҿы амца ырцәоуп ҳәа аҭыԥ аҟынтәи адырра ҟаиҵоит Sputnik акорреспондент.
Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа иажәақәа рыла, амца уаҳа иацлаӡом, амцарцәаҩцәа ахыбра иҩналаны аихагылақәа зегьы ргәаҭара иалагеит.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, амцарцәара иаҿын Аҟәа ақалақьи Аҟәеи Гәылрыԥшьи араионқәеи иртәу амцарцәаратә гәыԥқәа ааба. Иара убас ацхыраара ҟарҵеит урыстәылатәи аруаа.
Аҭыԥ аҟны аус руеит амилициа аусзуҩцәа, Аԥсны АҶА амедицинатә усбарҭеи аԥшаара-еиқәырхаратә гәыԥи русзуҩцәа.
Амцарцәаразы иадԥхьалан Аҟәа ақалақь ахадара иатәу аӡымҩангага машьынагьы.
Амцакра азеиԥш ҵакыра зықь ԥшьыркца метра инареиҳауп.
Заанаҵатәи адыррақәа рыла, амца акит ахыбра аҭуан, уи мзызс иаиуз аҭҵаара иаҿуп. Ауааԥсыра рахьтә аӡәгьы ааха имоуӡеит.


АҞӘА, рашәара 1 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥсны аҵакыраҿы ахатәхаҿқәа атәым автомашьына арныҟәаразы рыгәраргагақәа аҭахны иҟоуп аҳәаа ахысраани амашьына ашәҟәы аҭагалараани ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аҳәынҭавтоинспекциа аиҳабы Баҭал Агрба.
"Аҳәынҭавтоинспекциаҿ аҭаҩратә усқәа зегьы автомашьына зтәу иҟынтә агәраргага хада ашьаҭалоуп ишымҩаԥырго. Уа иарбазароуп амашьына ахархәараз амашьына зтәу азин шыҟаиҵо. Ари аҩыза агәраргага атәым транспорт ала аҳәаа ахысраангьы иаҭахуп. Иара ада аҳәаа уахрыжьуам", - иҳәеит иара.
Аԥсны аҵакыраҿы ахатәхаҿқәа атәым автомашьына арныҟәаразы рыгәраргагақәа аԥырхит лаҵара 26 рзы Аминистрцәа реилазаара аилатәараҿ.
Sputnik акорреспондент дзыҿцәажәаз Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Беслан Ҷкадуа иҳәеит аминистрра иҟанаҵаз ари ажәадгала шьаҭас ишамоу ахатәтәҩы иҟамзаараан атранспорт хархәага ала аныҟәараз агәраргага ахьаҭаху атәылақәа реиҳарак ишаԥырххьоу, Аԥсны ада акык-ҩбак атәылақәа заҵәык рҿы акәны иаанханы иахьыҟоу азы.
Ҷкадуа иажәақәа рыла, Аԥсны аҵакыраҿы ахатәхаҿқәа атәым автомашьына арныҟәаразы агәраргагақәа рымазаара аԥыхразы ақәҵара амч анаиулак ашьҭахь ахатәхаҿы имазароуп атранспорт хархәага ашәҟәы ишҭаҩу азы аршаҳаҭга, атехникатә гәаҭаразы аталон, арныҟәараз азин ҟазҵо ашәҟәы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 25 – Sputnik, Бадри Есиава. Ауадҳара иахьаҵанакуа иҿыбгаз адгьыл ахышәа-ҵышәа 300 метра ҭбаарала иҟоуп, аурыла – километраки бжаки, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Риҵатәи амилаҭтә парк адиректор Адамыр Багаҭелиа.
Иара иҳәеит адгьыл макьанагьы ишыҳәазо, ахҟьаԥҟьақәа раԥыхра нап аркра шалымшо. Багаҭелиа игәаанагарала ашьхараҿы ақәоурақәа рҽыдмырцәгьар рашәарамза анҵәамҭазы аусурақәа ирылагар алшоит.
Риҵатәи амилаҭтә реликттә парк иаҵанакуа Ауадҳара аҩадахьы лаҵарамза 9 рыҽны иҟаз амшцәгьа иахҟьаны адгьыл ҿыбгеит.
Адгьылҳәазара ахьыҟалаз аҭыԥ, атуристтә маршрут аҿы иарбоу мҩоуп, уахь иахьазы анеира залшом.
Уи адагьы аӡымҭҟьар 300-400 метра амҽханакит, уи иахҟьаны амҩаду иазааигәаны ииасуаз аӡиас ацарҭа ааннакылеит, ҭыԥқәак рҟны аҳаракыра ԥшьметрак рҟынӡа инаӡоит. Убра иаӡәӡәо агәамсам, иаанаго анышә Риҵа иалалоит. Аӡиа иахьа ихәашьӡа иҟоуп. Аспециалистцәа излазгәарҭо ала, уи ахәашьра аԥхын зегьы инхар ҟалоит, иара убасгьы аӡы аԥхарра иацлар ҟалоит градуск, ҩ-градуск рҟынӡа, уи аԥсыӡқәа ирзымчҳар алшоит ҳәа.
Аԥсны Аекологиазы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Савели Ҷыҭанаа иҳәеит аҟазауаа аҭагылазаашьа аҭҵааразы имҩаԥырго аусурақәа реихшьаала инақәыршәаны акт шьақәыргылахоит ҳәа. Аекологцәа рылкаақәа аԥыза-министр Александр Анқәаб идгалахоит.
Ҷыҭанаа иҳәеит аекологцәа адгьылҿыбгара ахҟьаԥҟьақәа раԥыхразы ажәалагалақәа шыҟарҵо, ишазгәарҭо ахыкәшамҩа аҟаҵара алыршара азҵаара иара убасгьы ахҭыс аиҭаҟалара алшареи алымшареи рзы азыԥхьагәаҭақәа шыҟарҵо.
Аԥсны Аекологиазы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Савели Ҷыҭанаа арадио Sputnik аефир аҟны Ауадҳара аҭыԥ змоу ахҭыс аекологиатә рыцҳара иазааигәоуп ҳәа ахиҳәааит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Араион ахада иҟаиҵаз адҵа инақәыршәаны аџьармыкьа акәша-мыкәша еиҿкааз ахәҳаахәҭра аанкылатәын. Араион ахадара, амилициа аузуҩцәа, асанитартә маҵзура аусзуҩцәа зегьы ҳаицны знык-ҩынтә ҳнеит. Ақыҭаҟнытә иаарго рыҭитә зегьы адәахьы ирҭиуан, аџьармыкьа аҩныҵаҟа аӡәгьы днеиӡомызт, абри уадаҩраны иҟан. Зегьы еиқәҷаб иҟоуп ҳәа сызҳәом, аха аҭагылаазаашьа уажәы хар амам. Ауаа идеилыркаан, адәыхьы афатә ргыланы аҭира шиашам. Адәқьанқәа змаз уахь иҩналеит, егьырҭ аџьармыкьа аҩныҵҟахь инаган", - еиҭеиҳәеит Аҩӡба.
Аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.
АҞӘА, рашәара 18 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Урыстәыла Аладатәи арратә база атанкныҟәцаҩцәа Краснодартәи атәылаҿацә аполигон аҿы ахысрақәа мҩаԥыргеит ҳәа аанацҳауеит аокруг апресс-маҵзура.
Аекипажқәа 200 рҟынӡа ицәырҵуаз, еиҭаҵуаз ацәҟьарақәа ахы рықәдыршәеит ҳаамҭазтәи атанкқәа Т-72Б3 рҟынтәи. Ацәҟьараҟынӡа иреиҳаӡоу ахарара ҩ-нызқь метра иҟан.
Уахынлатәи ахысрақәа раан ахархәара рыҭан уахынларбагатә хархәагақәа ТВН-5.
Т-72Б3 амеханик-ныҟәцаҩцәа рдырреи рԥышәеи еиздырҳауан аԥынгылақәа рхысраан, амина-ԥжәага ԥкырақәа рхысраан.
Ахсрақәа раан иныхын 300 танктә рҭҟәацгақәа.
Инарҭбаау аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥгахараны иҟоуп акоманда-штабтә зыҟаҵарақәа ирылахәны.


АҞӘА, лаҵара 18 - Sputnik. Аԥсни Шьамтәылеи рнапы аҵарҩит рбаӷәазақәа русеицуразы аиқәшаҳаҭреи Атуризм аусх аҟны аусеицуразы аиқәшаҳаҭреи. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсны Аекономика аминистрра асаит.
Аԥсуа ган напхгара азылуеит аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган, шьамтәылатәи аган - аекономикеи адәныҟатәи ахәаахәҭреи рминистр д-р Мухаммад Самер Аль-Халиль.
Аганқәа еибырҳәеит Аекономикатә, ахәаахәҭратә, аҭҵаарадырратә, атехникатә, акультуратә усеицуразы аԥсуа-шьамтәылатә еилакы анаҩстәи аилатәара Аҟәа имҩаԥыргарц.
Аԥсуа-шьамтәылатәи еилакы аԥҵан Аԥсны Аҳәынҭқарреи Шьамтәылатәи Арабтә Республикеи реиҳабырақәа аҩтәылак реиҩызареи русеицуреи арӷәӷәаразы, аекономикатә, ахәаахәҭратә, аҭҵаарадырратә, атехникатә акультуратә еимадарақәа рырҿиаразы 2018 шықәса цәыббрамзазы ирыбжьарҵаз Аиқәшаҳаҭра инақәыршәаны.
Аслан Бжьаниа напхгара зиҭо аԥснытәи аделегациа авизит аҳәаақәа ирҭагӡаны аҩаша лаҵара 18 рзы ишьақәырӷәӷәан аҩтәылак рпарламентқәа рыбжьара аиҩызаратә гәыԥ, уи иалалеит шьамтәылатәи адепутатцәа 15-ҩык, иара убас уи аҽны Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата абзоурала иаартын Аԥсны ахәаахәҭратә ҩны.
Лаҵара 18 рзы Аԥсны Апарламент аиҳабы Валери Кәарҷиа диԥылеит Шьамтәыла Жәлар рхеилак аиҳабы Хаммуд Сабаҳ. Ари аиԥылараҿы нап аҵаҩын аҩтәылак рпарламентбжьаратә усеицуразы аиқәшаҳаҭра.
Sputnik аинтервиу азҭаз апарламентари Левон Галустиан иажәақәа рыла, ари аиқәшаҳаҭра Аԥсны Апарламент егьырҭ атәылақәа рпарламентқәеи иареи ирыбжьарҵало иаабац еиқәшаҳаҭроуп. Уи инақәыршәаны азакәанԥҵараҿы аԥышәа еимырдалоит, аделегациақәа еиҭанеиааилоит.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, мшаԥы 8 – Sputnik. Амаининг-аппаратқәа Аԥснынтәи Урыстәылаҟа рекспорт 160 миллион артәеит, ҳәа лҳәеит Аԥсны Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы астатистикеи анализ аҟаҵареи аусбарҭа аиҳабы Асида Кәыҵниаԥҳа.
Амаининг-аппаратқәа Аԥснынтәи Урыстәылаҟа рекспорт раԥхьатәи апартиа азгәаҭан жәабран 2021 шықәсазы.
Ԥшьымз рыла Аԥсны иалган акриптовалиута аиураз 20 467 цыра аппарат, 161 миллион рыхә, лҳәеит Кәыҵниаԥҳа.
Аԥсны акриптовалиута арҳареи уи азы ахархәагақәа ралагалареи рзин аанкылоуп 2022 шықәса хәажәкыра 31 рҟынӡа Аминистрцәа реилазаара аӡбарала. Уаанӡа амаининг-хархәагақәа ралагалара азин ԥкын 2021 шықәса рашәара 1 аҟынӡа, иаанкылан иара убраанӡа акриптовалиута арҳарагьы. Аӡбара рыдкылан Аԥсны афымцаенергетикатә ресурсқәа рхархәара аҭышәныртәаларазы, афымцамч адифицит азгәаҭаны, аҳақәа реидара авариақәа рахь ишкылнаго иазхьаԥшны.
Апарламент адепутатцәа хәажәкыра 1 азы амаининг аусхк ҳәаақәызҵо азакәанԥҵаратә актқәа ариашарақәа аларгалеит. Ариашарақәа иазԥхьагәарҭоит административтә аиԥш ашьаустә ҭакԥхықәрагьы.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ԥхынҷкәын 20 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Раԥхьатәи аԥсуа ԥырҩы Виктор Аргәын идҳәалоу архивтә документқәа ҩба Владислав Арӡынба ихьӡ зху Аибашьратә фырхаҵара амузеи иаҭоуп.
Адокументқәа имԥыхьашәеит, амузеи ахьгьы инеигеит аҭоурыхдырыҩ Геннади Ларин. Владислав Арӡынба ихьӡ зху Аибашьратә фырхаҵара амузеи иаҭоу архивтә документқәа руак инапы аҵаҩуп Аԥсны ЦИК ахантәаҩы Нестор Лакоба.
"Арҭ адокументқәа рыҟазаара закәаншьаҭа аманы избоит. Сҩызцәа, аус сыцызуа ибзианы ирдыруеит Аԥсны сшаҩыза гәакьоу. Убас сҩызцәа руаӡәк арҭ адокументқәа сзааиҭиит, амузеи иасҭарцгьы аҳәара ҟаиҵеит – ауаа ирбаразы", - ҳәа еиҭеиҳәоит Евгени Ларин.
Нестор Лакоба инапы зҵаҩу адокумент шьақәыргылан иара иҭахара мызқәак шагыз. Уаҟа Лакоба Аграждантә ҳаиртә флот аиҳабы Ткачиов диҳәоит Аҟәатәи аҳаиртә клуб ахь Виктор Аргәын ииагара алиршарц.
"Адокумент иаанарԥшуеит Нестор Лакоба Виктор Аргәын илахьынҵа дшахӡыӡоз, иара убасгьы амилаҭтә кадрқәа рыҟазаара хыс ишимаз", - иҳәоит аҭоурыхдырыҩ Николаи Медвенски.
Адокумент аҷыдара азгәеиҭеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи адиректор Аркади Џьапуа. Иара иҳәеит Нестор Лакоба 1936 шықәса, ԥхынҷкәынымзазы данҭаирха ашьҭахь Бериа иара ихьӡ зҳәоз адокументқәа зегьы рықәхра иҽшазишәаз.
"Ас еиԥш иҟоу адокументқәа, архив ду злаблыз ала, акы-ҩба инхақәазгьы ҳнапаҿы излаҟам ала, аҭоурых азы аҵак ду аманы сахәаԥшуеит. Лакоба цәгьаԥсышьа иҭаны дыныршьыз ашьҭахь, ихаҭара иаҵанакуаз зегьы иҟаӡамшәа иқәыргеит, ихьӡ зҳәоз ҳәа ак аанмыжькәа, иара ихаҭа ишилгоз еиԥш, ҳҭоурых ишалгоз еиԥш, инапы зҵаҩыз адокументқәагьы ықәыргон. Ас еиԥш ашәҟәы абла ҷыҵ еиԥш ихьчатәу ауп. Аҩбатәи – иара ахаҭа ҩуп алатынтә шрифт ала, аԥсышәала ианыҩуаз аамҭа арҵабыргуеит, ахԥатәи – Аҟәа ақалақь усҟантәи аамҭазы ишахьӡыз еиԥш иахьагьы иахьӡуп, ақырҭцәа ишырхәыцыз акәымкәа. Абасала ари адокумент иаҳәо рацәоуп", - иҳәеит Џьопуа.
Виктор Аргәын имоҭа Есма Аргәынԥҳа аԥшаах зыбзоуроу ҭабуп ҳәа иалҳәеит.
Владислав Арӡынба ихьӡ зху Аибашьратә фырхаҵара амузеи арҭ адокументқәа рыхкьыԥхьаа рырҭеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеии Виктор Аргәын иҭаацәеи.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Џьопуа раԥхьатәи аԥсуа ԥырҩы Аргәын ихьӡ зҳәо ашәҟәқәа рзы: абла ҷыҵ еиԥш ихьчатәуп
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik, Бадри Есиава. Ашықәс нҵәаанӡа Аинвестпрограммала Гәдоуҭа амҩақәа хәба ҟаҵахоит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит "Амҩаргыларатә комбинат" адиректор хада Георги Мелаӡе.
"Аԥсны акапиталтә ргылареи ҳареи аилаӡара ҳабжьоуп 2021 шықәса аҩнуҵҟа Гәдоуҭа ақалақь аҿы амҩақәа хәба – Еисктәи амҩа (3,5 нызқь метр ԥшьыркца), Лакоба имҩа (7 нызқь метр ԥшьыркца), Ҳаразиа имҩа (8,7 нызқь метр ԥшьыркца), Чачба имҩа (7 нызқь метр ԥшьыркца), Гобечиа имҩа (9 нызқь метр ԥшьыркца)", - иҳәеит Мелаӡе.
Иара иҳәеит арҭ амҩақәа зегьы акаҭран ҿыцны ишрықәырҵо, Чачба имҩаҿи Гобечиа имҩаҿи аҽазыҟаҵаратә усурақәа ишрылагахьоу.
Гәдоуҭа ақалақь амҩақәа хәба Аинвестпрограмма аҟынтәи акаҭран рықәҵара иазоужьхоит 30 миллион мааҭ.
Мелаӡе иара убасгьы иҳәеит Аҷандара ақыҭахьтәи амҩа аремонт ишацҵахо. Аусурақәа ирылаган 2020 шықәсазы. Рхыркәшара азыԥхьагәаҭоуп аԥхынра анҵәамҭаз. Апроект асметатә хәыԥса - 18 миллион мааҭ.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 31 – Sputnik. Уажәазы иазгәаҭоуп коронавирустә инфекцииа аҩбатәи ацәқәырԥа аԥсыҽра. Еиҳа имаҷхеит ачымазара змоу ашәҟәы рҭагалара ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит аҳақьым Анри Ҟаитан.
"Аха уи еижьагахар ҟалоит. Аҭагылазаашьа аҽаԥсахыр алшоит. Ҳара инагӡаны иаҳзеилкааӡом ачымазара амҩаԥысшьа, аҽеиҭакшьа. Иҟоуп агәаанагара ес-хымз аҽцәырнагоит ҳәа. Аимҳәа иадукылозар, COVID-19 аиммунитет змам зегьы ирмыхьыр шыҟамло еилукаауеит", - иҳәеит иара.
Убри азы, ачымазара аҽацәыхьчараз алаҵаҟаҵара ахәҭоуп ҳәа иҳәоит аҳақьым.
"Алаҵаҟаҵара акәзар ауаа ашәҟәы рҽанырҵо иалагеит. Алаҵаҟаҵарҭатә ҭыԥқәа ирыцҵахар, иҟазҵогьы еиҳахоит. Ауаа дара дара еишьклаԥшуеит. Агәыла, аҩыза, адыр алаҵа аныҟаиҵа хьаа имоузар, уаргьы ишуԥырхагам еилукаауа уалагоит", - иҳәеит Ҟаитан.
Аԥсны иаарԥшу "британиатәи" аштамм акәзар еиҳа иҿкуп ҳәа шахырҳәаауагьы, уи макьаназ еимакуп иҳәеит иара.
"Аҿкырала еиԥшуп, аха иара еиҳа аҽарӷәӷәоит. Акоронавирус ашьҭкаара зылаҟәыз ауааԥсыра рыбжьара аԥсабаратә иммунизациа ахьыҟоу ауп. Ҩынтә ачымазара зыхьхьо рхыԥхьаӡара маҷуп", - иҳәоит аҳақьым.
Авирустә геном аилкааразы аҳақьымцәа иалыркааит ф-биоматериалк.
"Дара зегьы британиатәи аштаммқәа ракәхеит, ус анакәха уи аштамм уажәы ареспубликаҿ аԥыжәара амоуп", - иҳәеит Анри Ҟаитан.
Аԥсны ашәҟәы иҭагалоуп "британиатәи аштамм" ахҭысқәа фба. Абри атәы амедусзуҩцәа Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб изеиҭарҳәеит лаҵара 28 азы аусутә еилацәажәараҿ. Иара убасҟан аԥыза-министр иазгәеиҭеит алаҵаҟаҵара хымԥадатәихар шауа.
Акоронавирустә инфекциаҟынтәи алаҵа "Спутник V" 6 500 доза Аԥсныҟа иааргеит мшаԥы 30 рзы. Лаҵара 28 азтәи адыррақәа рыла алаҵа ҟарҵахьеит 976-ҩык.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 16 - Sputnik. Аԥсны Ауаажәларратә палата ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟарҵоит COVID-19 рҽацәырыхьчаларц, аԥкрақәа ирықәныҟәаларц, алаҵа ҟарҵарц.
"Аԥсны Аҳәынҭқарра ауаажәларратә палата агәҭынчымра ду амоуп COVID-19 иаалырҟьаны алаҵәара ду ахиура иахьаҿу, атәылауаа рахь ааԥхьара ҟанаҵоит иахәҭаны иҟоу аҽыхьчаратә уснагӡатәқәа зегь мҩаԥыргаларц", - ҳәа аҳәоит Апалата иҟанаҵаз ааԥхьара.
Акоронавирус ахҭыс ҿыцқәа рызҳара атенденциа Аԥсны аиԥш егьырҭ атәылақәа рыҿгьы иубартә иҟоуп, убри инадҳәаланы аԥкырақәа еиҭаларгалоит ҳәа азгәарҭоит Апалатаҿ.
"Акурорттә сезон аԥырхага азҭаша ирӷәӷәоу аԥкрақәа рҟынӡа аҭагылазаашьа анагара ҳҭахымзар, ҳара иаҳуалуп адистанциа азгәаҭара, асабардақәа рныҟәгара, иҟоу ашәарҭара аилкаара" ҳәа агәҽанҵара ҟанаҵоит Ауаажәларратә палата Ахеилак.
Иахьанӡа ачымазара заҩсыз алаҵаҟаҵара иадрыԥхьалоит, уи ак заҵәык еиқәырхаганы ишыҟоу азгәаҭо.
"Алеишәа, аҭакԥхықәра – абарҭ роуп ацәыӡ маҷны пандемиа ҳалызгарц зылшо", - агәрагара рымоуп Ауаажәларратә палатаҿ.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус 15952-ҩык ирыдбалоуп, рыԥсҭазаара иалҵит 241-ы.