Аполитика инадҳәаланы агәыргьын чымазара Аԥсны иалагьежьуеижьҭеи маҷ ҵуама. Ажәлар рӷьырак иамырхуа иарҭо, нас иқәыргаша рызҵаатәқәа даара ишьҭыхны ирыман.
Абар ҵыԥх уажәааны инаркны ицон агәыргьын агара иазкыз аполитикатә еиндаҭлара. Ҳазҭалаз ашықәс ҿыц анаҩсҵәҟьа, аҽарӷәӷәеит Аԥсны ахада иҭыԥ аанкылара азҵаатәы. Ицон акандидатцәеи алхыҩцәеи реиԥыларақәа, ус ишыҟаз, алхрақәа рымш ацәаара ҳнахьыԥшуаны, ицәырҵит агәыргьынҿкы (коронавирус) ззырҳәо асакьаҳәымҭа. Ари амедицинатә термин иаразнак иазысхәыцт аԥсыуала ахьӡ-агәыргьынҿкы, ма агәыргьынчмазара. Уи ианаало ҳара иҳамазар изаҳамҳәарызеи сгәахәит. Алхрақәа рымш аҵыхәтәантәи амшқәа аиԥыларақәа рыҽдырӷәӷәеит, адәахьы агәыргьын вирусгьы аҽарӷәӷәон. Иҟан асоциалтә ҳакәа рҿы "ауаа реизгара шәаҟәыҵ, ари шәарҭоуп" ҳәа зҳәозгьы. Ирҳәон аха изаҳауадаз? Хәажәкырамза 20, 21 рзы еиҳагы рыҽдырӷәӷәеит анапениҟьабжьқәа зцыз аиԥыларақәа. Уи аамҭазы урҭ аиԥыларақәа уамак ирыӡбуаз акгьы ыҟамзаргьы, иалырхыз ахадеи реиҳа иқәыԥшыз уи иоппоненти рыдгылаҩцәа ирԥылон инеиужьны. Хәажәкыра 22 рзы иаанкылеит аполитикатә хырхарҭа змаз гәыргьынчмазара ацәқәырԥа. Адырҩаҽныҵәҟьа, акандидатцәа рыдгылаҩцәа иааргәалашәеит, авирус алеишәа шыцәгьоу, адырҩаҽныҵәҟьа аҳәара иалагеит "аиҳабыра ачымазара ҿкы Аԥсны иаламларц џьара акы шәхәыц" ҳәа. Абас аҟама аҿеиԥш ҳнаҳәааҳәуеит ианаҳҭаху.
Ауаа аҩны шәтәаз, аҿкы игәароу шәарҭоуп ҳәа аиҳабыра аҳәамҭақәа аныҟарҵа, аҩны саатәеит. Аџьармыкьа адыркаанӡа сыԥшәма фатәқәак ааихәеит. Асабрадақәа срышьҭалан амодақәа рыҩны сцан, аха ҩба рыда смоуит, амала иара уӡәӡәар ҟалоит рҳәеит, нас иуанҭаны еиҭашьҭухуеит.
Аҩны атәара даара изцәыуадаҩу среиуам, убри азы макьана ашәара ду зцу апаника ҳәа изышьҭоу сызцәырымҵыц. Абжьааԥны есыҽны аусура ицоз аԥҳәыс, сыҩнусқәа нап рыласкит, абжьааԥны сызхьымӡоз анагӡара салагеит, сыҩны ацәа ахысхит, аамҭа сгарц азы, абжьаԥны сыла иамбоз абызкаҭаҳақәагьы срылагьежьуа аҩны сааҩналеит. Ус акәзаргьы, зынӡа аус суӡом сызҳәом, ишыжәбо Спутник Аԥсны ашҟа сколонкақәа насышьҭуеит, уимоу исҵеит сыбжьы анҵаны арадио аредакторцәа рзышьҭышьа. Ажәакала, акарантин макьаназы даара исыхәаны сыҟоуп, нас сгәы ақәԥымҵәар. Сыуацәеи сареи ҭелла ҳаимадоуп. Аҩны атәара аԥшьыргеижьҭеи исзааихьеит саҳәшьаԥеи саҳәшьаԥҳаи, рҩыџьагьы сҟәыди сбысҭеи гәхьааргоит. Иара убас, аҵх иҽалакны, исабрада иҿарзза иааилышәшәоны сыҩны дааит аполитик-поет Дырмыт Агабалиа ихаа-мыхаақәа иманы. Уаҳа уаҩ мааицт. Сгәыла есышьыжь акаҳуа сыцызжәуазгьы лыҩны лҽыҩналкит, асоф аҟынтә ааиқәҿаҳҭлоит ауп.
Аџьармыкьа адыркит, афатәқәа ахьырҭиуа инарҷыданы егьырҭ адәқьанқәагьы аус руам. Акарантин карантинуп, аха ауаҩы акрыфара мап изацәкуам, убри аҟынтә, ҳсабрадақәа наҳҿаршәны адәқьанқәа ҳарҭаалоит. Избазеи уаҟа? Иара аџьармыкьа адыркаанӡагьы, ачымазара ҿкы аҽанарӷәӷәа афатәқәа иара убас, егьырҭ ауаҩы ихы иаирхәо зегьы рыхә шьҭыцит. Аҳәынҭқарра ахылаԥшрашәа иаҿуп, аха мчыдоуп. Аҳәынҭқарра иатәу дәқьан ыҟаӡам, убри аҟынтә, иҟалаз арыцҳара зхы иархәаны збизнес зырҿиогьы ыҟоуп, аҳаза алхра акарантин аамҭазы ишаанкылоугьы.
Афатәқәа рыхә абас еиԥшшәа иҟоуп хаҭалатәи сазгәаҭақәа рыла: акартош акьыла уаанӡа 27 мааҭ иаԥсазтгьы уажәы 50 рҟынӡа ахә халеит; аҷых (морковь) акәзар – 27 рҟынтә 45 рахь ицеит, аҭубарқәа 300 иаԥсаз 330 рҟынӡа. Афатә аахәара еиҳарак иныҟәо сыԥшәма излеиҳәаз ала, ача ада зегь рыхә иацлеит. Сааигәа иҟоу адәқьан иҵагылоу: "Ахыҿашыга, асапын уҳәа исзааргоз зегь рыхә акыр ишьҭырхын, исыдсымкылаӡеит, наҟ исыргьежьит ауаа ирзаахәаӡом азы" лҳәеит. Ииашаҵәҟьаны, уажәы ауаа зда ԥсыхәа амам афатә ауп еиҳарак ирго, егьырҭ зегьы ишәаны-изаны иргоит, аекономиа арежим иҭатәеит.
Санқәыԥшыз аиҳа амаҭәа-ҩыҭәа раахәара хҭаскит саазқәылаз. Уажәы аҩны сахьтәоу сгәы еиҟәыҷҷоит, ааԥынтәи сгардероб ус иаанхарцу? Сынтәа заа иаасхәаз акәофҭақәа, аимаақәа, аҵкқәа сшәымҵақәа асезон царцу? Абри сгәы ԥнажәагәышьоит аиашазы, аха даҽа ганкахьала, макьана иаазымхәац рзы ари економиа дуӡӡоуп, акрантин макьана шаҟа ицо ҳаздырӡом, ҳаӡын маҭәақәа макьана рыҵәахра аҭахымхаргьы ауеит. Уажәы ари аҿкы игәароу азы аспециалистцәа рацәаҩхеит, уаанӡа аполитика иалацәажәоз, уажәы ивирусологцәахеит. Урҭ рҽеиҩыршеит, џьоукы агәыргьынҿкы ашоура азыхгом, аԥхын ааир иԥсуеит рҳәоит, даҽа џьоукы – ари ҩышықәса, хышықәса ицар ауеит ҳәа шьақәдырӷәоӷәоит. Иҟалаша аӡәгьы издыруам, убри аҟынтә, аӡнытәи сымаҭәақәа макьана исҵәахуам, авирус ахабар бжьаӡаанӡа.
Аҩнусқәеи аколонкақәа рыҩреи рымацара сара исыхәозма, аамҭа рацәа шсымаз гәасымҭеи. Стәан схәыцит, ихәарҭоу уск салагап ҳәа. Авирусҭҵаара сызлазҟазам ала, исыӡбеит аԥсуа литература аӡыргара иазку апроект сыкҿыҩра аҟынтәи иаасыртырц.
Уажәтәи аинтерент еимадара иалымшара иҟоузеи, схәыҟаҵарҭа аҟынтәи, есыҽна асааҭ 12 шыҟоу феисбуктәи сдаҟьаҿы сцәырҵуеит аԥсуа поезиа алыԥшаахқәас исыԥхьаӡо сыманы. Аиашазы санналагоз ахәаԥшыҩцәа соуп ҳәа уамакгьы сгәыӷуамызт, аха сгәы сажьеит. Сыпроект хшыҩзышьҭра арҭоит аҭыԥантәиқәа реиԥш Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспорагьы. Азыӡырҩцәа авидео аҵаҟа ианырҵоит иарбан ҩымҭақәоу ираҳарц ирҭаху. Ари хәарҭарас иалоу – аҩны аԥсуа шәҟәқәа змам, ма аԥхьара зцәыуадаҩу, азыӡырҩра еиҳа бзиа збо рзы иманшәалоуп. Ихәарҭоуп сара сзгьы. Акыр еилсыргеит сбиблиотека, сышәҟәқәа срылаланы иалсыԥшаауеит иреиӷьу ацәаҳәақәа. Ҿырҳәалатәи аԥхьарақәа санҿаз бзиа избон, аха сзанааҭ анысыԥсах, ажурналистрахь саниас саҟәыҵыр акәхеит. Абар уажәы акарантин аамҭаха, агәыргьынчмазара иабзоураны, атеатртә институт аҿы исоуз аԥышәа ахьхәарҭахаз. Акарантин ҟалеижьҭеи ицәырҵит аҩнынтәи арҿиара знапы алазкыз ауаа. Даара агәахәара снаҭеит апоет Алхас Чхамалиа афильмқәа акарантин лексика нарыҵаны дақәцәажәаны иҳадигало дахьалагаз, иара убас иара агәыргьын чмазара иазку ажәеинраалақәа цәырҵит ҳшазыԥшӡамыз. Араҟа апоет қәыԥш Аинар Ҷыҭанаа баша ацәаҳәеиқәыршәа акәымкәа, афилософиа наҵаҵаны ажәенираала ҳадигалеит идаҟьаҿы:
Ҳаибабоит макьана уарла-шәарла,
Ҳбахҭа ҩны гәарԥамк наҿаҵаны.
Ишәарҭоуп Асабрадауаа ргәыԥжәара,
Урзааигәахар ҩ-метрак еиҵаны.
Ари даҵахозма, аполитикауаҩ, апоет Дырмит Агабалиа, иахьа ашьыжь Феисбуктәи идаҟьаҿы иаацәырҵит:
Ачымазара леишәацәгьа шәхы ацәыԥхьашәкуеит,
Сараӡәк схы ԥхьаскуеит шәара шәҟынтә…
Иара абжьааԥынгьы бзиа избомызт аԥсхәрақәеи, абзарақәеи. Даара дсызгәакьамзар уи ацәаҳәа сҽаҭаны сыҟамызт, аха зегь акоуп сныҟәалон. Ари акарантин иҟалаз ауаа рацәа реизара иаҟәнахуа иалагеит. Ус акәзаргьы, раԥхьатәи амшқәа рзы ачарақәа зуаз ыҟан, аԥсхәрақәагьы убас. Ԥсхәык сарҳәеит уажә ааигәа. Хымԥада исцарҭан, аха илаҿасыршәын мап скит, аҿыҵга сыман усгьы. Ҵыԥх уи иаҳзааигәаз аԥҳәыс бырг лдунеи лыԥсахит рыцҳа, нас амшҩынеижәа неиҵыхны иҟарҵеит лҭаацәа. Усҟан сцеит, нас ашықәс цәымза аҩнаҭа иатәу рхала ишьҭырхыргьы амуеи, иара акарантин ыҟамзаргьы. Абри аҿкы бааԥс адунеи иалагьежьуа, издыруада аԥсуаа ҳхы аҭыԥаҿ иаанагар? Амыцхә еиҵаҳхуа ҳалагеит ҳацәгьеи ҳабзиеи. Ҳара зны-зынла ибеиаӡоу аҳәынҭқарраҿ ҳанхошәа ҳхы мҩаԥаҳгоит, аха уажәы урҭ зегь акарантин аҭра иҭанацалеит, ианынҵәалакь еиҭа иҭымҵыр…
Иахьа Феисбук анаасырт исанаҳәеит, Спутник Аԥсны аредактор Дмитри Нездоровин иирамш азгәеиҭоит ҳәа. Уажәы адныҳәаларақәа рыҟаҵара мариоуп, аинтернет иҭоу сахьак нықәыргыланы иазурхоит, аха сара еиҳа исзымариаз адныҳәаларатә текст ҟасҵеит ԥсышәала.
"Шьыжьыбзиа, акыраамҭа исымбац аредактор. Уиирамш агәыргьынчымазара асакьаҳәымҭа иақәшәагәышьеит, умшәан ҽаанынӡа еилгап, угәы рӷәӷәа аинаугурациа зоураны иҟоугьы дыҟоуп. Иузынасҭиуеит адныҳәалара, акарантин нҵәар атема шьахәқәа цәырҵуеит. Сажәымҭаҽха еилыскааз убри ауп – уредактор уара уаҵкыс данҟәышу насыҧуп, уредактор ихьанҭоу атемақәа рзы мап ануцәимкуа – зынӡа ассир. Ҳаибабоит иаарласны Дмитри Владимир-иҧа".
Иара аҭак сиҭеит ижәар кны аԥсуа текст дшадтәалоу азы. Уигьы ус хәарҭами карантин аамҭаха…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Иарбан ҭаацәаразаалак ашьақәгылара амҩаҿы идырҳауеит рхатәы ԥышәа, ироуеит рхатәы ҭоурых, изнысыз амҩа, ирхыргахьоу амаҟәмабарақәа, иара убас рыҩнаҭа зырлашаз агәырӷьарақәа.
Жәаҳәарада, аԥсҭазаара зны иладароуп, зны иҩадароуп – абзиагьы ацәгьагьы аҽухьнагӡоит. Аха убарҭ ауадаҩрақәа риааиразы ихадароуп аҭаацәа ргәы еизыбылны, ҳәатәеиқәшәарыла реицынхара. Хык еицҭадыршәуа ианыҟала ӡи-мцеи ирылсуеит.
Рыҩнаҭа уанаҭаауагьы, урҭ рҟәаҟәа иқәлахьаз агәырҩақәа наҟ хара инаԥхьацаны, гәаартыла иуарҳәоит "Бзиала уаабеит!". Убас акыр аԥсҭазаара иԥнашәахьоу, аха згәыцқьареи зыуаҩреи нацәак аҟарагьы змырӡыз ԥсыуа ҭаацәарак рыӡбахә шәзеиҭасҳәарц сҽазысшәоит.
Ԥақәашь ақыҭа. Ҩ-мҩакы иахьреихагаларҭоу. Ари аҭыԥ ҳаракыра иаԥну ашҭа ҭбаа-ҭыцә сапыншәахшәа иҟәашкакараӡа иқәубаауеит ачеиџьыкеи асасдкылареи згым абиԥарақәа еиҵазааӡахьоу Ҭаниаа рыҩнаҭа.
Ари аҩнаҭа ашьаҭа зкыз Ҭаниа Даӷәыӷәи уи иԥшәма ԥҳәыс Месхьиаԥҳа Ҵисеи ахшара рацәа рыман, хҩык аҭыԥҳацәеи быжьҩык арԥарцәеи – Ҭамшьыгә, Цина, Уска, Иџьгәа, Мелтон, Уарҭан, Џьоџьа, иара убас рхәыҷқәа днарываргыла ажәытә ҵас инарықәыршәан анхаҩы иҭаацәараҿы ааӡара бзиа иоуит аҭауад жәла иалҵыз Маршьан Ардашьыл.
Ҭаниа Даӷәыӷә ишьа-ида иалҵыз ихшара дреиҵабын Џьоџьа, уи аџьынџь аизырҳареи ԥхьаҟа аҩнаҭаҿы аԥшәымара аанкыларази агәыӷрақәа идырҳәалон. Аха ԥхьаҟа иҟалаша абаудырхуеи! Аџьџьаҳәа жәларык ахшара ахьеизҳауаз Ҭаниаа рҭаацәараҿы ирыздыруамызт раԥхьаҟа изакәытә аамҭа цәгьақәоу ирзыԥшыз.
Зқәыԥшра аамҭа иҭагылаз Ҭаниаа рыҷкәынцәа рҟнытә 1937 шықәсазы иҟалаз аполитикатә ӡыблара иаҿаҵахәхеит Мелтони Ардашьыли. Урҭ харада ахара рыдҵан хабарда ибжьадырӡит. Иахьа уажәраанӡагьы рыԥсырҭа-рыжырҭа уаҩы издырӡом. "Зхәы иаҭҳәаны изфоз" ари аҭаацәара иалиааз рыҷкәынцәа рҭахара ршьапы рыҵнаҟааит.
Ирыхьыз агәаҟра ргәы шҭнашьаазгьы, агәырҩа анеиҩс гәырӷьара узымааир залшом, ари агәараҭаҿы "Радедашәа" нҭаҩит. Аишьцәа иреиҵабыз Џьоџьеи Сониа Зафас-иԥҳа Ԥачлиеи рынасыԥ еиларҵеит. Убас "еҵәак анкыдшәалак даҽа еҵәак кыдлоит" шырҳәо еиԥш, аҩнаҭа иааӡаз, харада ирӡыз арԥарцәа Мелтони Ардашьыли рхаҭыԥан илахьынҵахеит ари аҩнаҭаҿы даҽа ҵеик иира. 1940 шықәсазы жәабранмза 15 рҽны аҵеи иира шьақәзырӷәӷәоз ахысыбжь аҳауа иналаҩҩит. Диит аҩнаҭа иаҵәҩаншьапхашаз, иаҳәшьцәа хәыҷқәа Кәырка, Лилушьа, Светлана инарывагылашаз аҵеи Ардауан.
Аха аҭаацәа ииз аҵеи ианеигәырӷьоз "аҩысҭаа дрыхәаччозаарын". Зыԥшьҩы ахшара згәазхара измааӡацыз, изымбацыз Џьоџьа Ҭаниа иҭаацәа реиԥш дук хара имгакәа Аԥсны иқәынхоз аҭаацәарақәа инарылыҩҩит аибашьра шыҟалаз атәы зҳәо ажәабжь.
Аҭынч ԥсҭазаараҿы анхара-нҵыра адагьы аҽқәа рааӡара, аҽыбӷаҟазара иазҟазаз Џьоџьа афронт аҭахрақәа рзы иазирхеит инапала ииааӡаз иҽыҩ ццышәқәа. Анаҩс, иани иаби абыргцәеи ахәыҷы ԥшқацәеи "бзиала" ҳәа нараҳәаны егьырҭ иқыҭауаа дранылагыла дцеит афронт ахь. Хәышықәса дуӡӡа 1941-45 шықәса рзы ицоз Аџьынџьтәылатәи еибашьра ду аҿы иҿахҵәеит Џьоџьа Ҭаниа иԥсҭазаара. Уи дышҭахаз атәы зҳәо ашәҟәы иҭаацәа ирзааит аибашьра ашьҭахь, аха иахьагьы иԥсыбыҩ рымаӡам.
Ардон Џьоџьа-иԥа иаб дигәалашәомызт, избанзар аибашьра данҵаз шықәсык акәын ихыҵуаз. Сониа Ԥачлиаԥҳа лыԥшьҩык лыхшара раб иҭахара рынлмырԥшырц илымшо зегь ҟалҵон, лыбаҩ дацәаашьомызт, ҳәарада андугьы абдугьы амаҭацәа нап рыгрыжьуамызт, аха аибашьра ашьҭахьтәи аамҭазы даара ахныҟәгара цәгьан.
Зыԥсадгьыл ахьчаразы иҭахаз Ҭаниа Џьоџьа иԥа Ардауан деиҳацыԥхьаӡа инубаалон иаб илаз иреиӷьыз иҟазшьақәа: аџьынџь агәы азыбылра, анхара-нҵыра азгәышьра, аԥсуара абзиабара, уимоу иаб иҟазшьақәеи иԥшреи рнаҩсгьы илалеит аҽааӡара абзиабареи, аҽыбӷаҟазареи. Иахьа уажәраанӡагьы уи еихаиҳауеит, еизирҳауеит абжьыуаа рҟны апату ду зқәу уи иҩнаҭа атрадициақәа.
Иумҳәарц залшом Ардауан еснагь иарӷьажәҩаны ивагылоу иԥшәмаԥҳәыс Ҭамрико Ҷкадуаԥҳа лыӡбахә. Дара ҳәатәеиқәшәарыла, рыжәҩа еибыҭа ирааӡеит ԥшьҩык аԥсуа ԥҳәызбацәа Ирма, Ира, Илона, Инесса. Ҭамрико дызланагалаз аҭаацәараҿы Инга ҳәа зыхьӡ ршьаз аҩнаҭа аизҳазыӷьара, ачеиџьыка ахьӡ хара анеиҩраҿы лџьабаа рацәаӡоуп.
Аԥсуара иагәыцәыз, иахәышҭараз ари аҩнаҭа иалиааз аҭыԥхацәагьы хаҵамԥҳәысны еизҳауан. Убас Ардауан агәыбжьанытәи иԥҳа Илона Ҭаниаԥҳа лаб аҽықәтәара, аҽыбӷаҟазара иҿылҵааит дхәыҷаахыс. Лаб инапаҵаҟа 11 шықәса анылхыҵуаз инаркны аҽырыҩрақәа дрылахәын. Акырынтә Очамчыра араиони уи анҭыҵи аԥхьахәтә ҭыԥқәа лгахьан. Ардауан Ҭаниа дызлыҵыз Ԥақәашь ақыҭа ахьӡ ҭызгаша аҽыҩқәа рааӡара инапы алакын уажә ааигәанӡа.
Ҳәарада, ас еиԥш иҟаз аԥсуа хаҵа Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан аганахь дызгылозма. Усҟантәи аамҭазы 53 шықәса ирҭаз, Ардауан Џьоџьа-иԥа аибашьцәа қәыԥшцәа днарыцны дцоит еибашьра. Далан ԥшьышәҩык инарзынаԥшуа аибашьцәа еидызкылоз Ԥақәашьтәи абаталион.
Абџьар зыцәмаҷыз аибашьцәа ақыҭа иалганы игаз амҩақәеи уи аҳәаақәеи рыхьчаразы акыр аџьабаа рбеит, убарҭ дреиуоуп ҳастатиа афырхаҵагьы. Ҭаниа Ардон Џьоџьа-иԥа аиааира даԥылеит дызлахәыз абаталион аҟны.
Аԥсуа ҵас иалааӡо, изгәылыжжуа Ардон Џьоџьа-иԥа акырынтә Аԥсны ахы-аҵыхәа ачарақәеи акомпаниақәеи зырԥшӡахьоу ҭамада ҟазоуп. Иара қәрала ԥшьынҩажәи жәаба шықәса шихыҵуагьы, иқәра зынӡа инубаалом, анхара-бзазара инапы алакуп, ихшыҩ ҵҳафыруп, деилҟьоуп. Ԥақәашь ақыҭа иагәадуроу абырг, аб, абду Ҭаниа Ардон Џьоџьа-иԥа изеиӷьаҳшьап агәабзиара, аԥсуа ишықәсынҵыра ду. Иагымзааит Ҭаниаа рыҩнаҭа зыхьӡ хара инеиҩхоу аламыси ачеиџьыкеи.
- Денис, ҳара ҳаицәажәара аинтернет аҿы Sputnik Аԥсни" ажурнал "Алашареи" инарҭбааны ирнылоит. Урҭ аҩыџьарагьы рҿы уара ухьӡ бзианы ирдыруеит, улитературатәи унаукатәи усумҭақәа ирызҿлымҳауп!Ҳалагап улитературатә ԥсҭазаара иадҳәалоу ахҭысқәа рыла. Ушԥалагеи уара аҩра?! Даара акыр иухәама урҿиараҿы, уаб Кьыршьал Чачхалиа Аԥсны еицырдыруа поетны дахьыҟаз?!
- Хымԥада, исыхәеит. Еиҳа ииашаны иуҳәозар: уи слахьынҵа аӡбеит. Сеизҳараҿы сыблаҟьар зымуаз, иахьакәым санагозгьы: "ачачхалиара умырӡын" ҳәа иакәым сызмырҟаҵоз. Ҳаб ипоетра анаҩс – дырҵаҩын. Иара усгьы ажәа еинраала бзиа ибон, дазҿлымҳан. Игәынкылара бзиан. Ажәеинраалақәа, ҿырҳәала иидыруаз, рацәан. Урҭ ибжьы ҭганы дрыԥхьон аҩны даныҟазгьы, сасра дахьыҟазгьы. Ауаагьы ласы-лассы " акы уаҳзаԥхьа" ҳәа дыркуан. Иаргьы ахаан мап икуамызт, ихаҭа бзиа ибон азы, машәырынгьы џьара даҿахо уаҩы имаҳацызт. Сшыхәыҷыз акырынтә сақәшәахьан ҳаб Кьыршьыл иабхәа Иасон Зақараиа "Иаирума" данизаԥхьоз. Ҳабду, ҳан лыла, ихаҭа дагыруан, аха аԥсшәа бзиа ибон, далацәажәартәгьы идыруан. Ҳбара ҳәа Тҟәарчал данҩеиуаз "Иаирума усзаԥхьа" имҳәакәан ҟалашьа ыҟамызт. Саргьы рааигәара ҭыԥк ԥшааны сӡырҩуан. Ҳаб иаԥхьашьа шыбзиаз дыздыруаз зегьы ираҳахьан, еилаҳауан. Саргьы исгәаԥхеит. Сыԥсы ӡаны, лассы инымҵәандаз ҳәа сыҟан. Исгәалашәоит "Иаирума" знык даԥхьаны дагьаалгеит, ҳан лаб, ԥсеивгаха имҭакәан деиҭаи́ҳәеит: "Ламыс умазар, даҽазнык усзаԥхьа".
Санмаҷыз агәабзиараз суашәырран аҟнытә, ааигәа иҟаз аурыс школ старҵеит. Сеиҳабацәа, Валерии Жанеи, аԥсуа школахь иныҟәон. Ҳани ҳаби аус руан иара убри ашкол аҿы. Аҩны, адҵақәа аныҟарҵоз, рыбжьы ҭганы ажәеинраалақәа рҵон ԥсышәала, сара урҭ сыԥсы ӡаны сырзыӡырҩуан, срыҵашьыцуан. Уи "аиҟарамра" ихьухьыууа, иахьагьы сгәы иҵоушәа снарбалоит.
Аҩра саналагаз атәы уҳәозар, иҟалап Аҟәатәи аботаникатә баҳча ашьақәгылареи, уаҟа еидыргалаз аҵлақәеи аҵиаақәеи ртәы хатәгәаԥхарала анҵамҭа изҩыз акәхап, раԥхьатәи сҩымҭақәа рахь иуԥхьаӡар зылшо. Уи жәабарҿы сантәаз акәын. Нас, иара убри ашықәс азы Евгени Евтушенко ҿыц иҭижьыз иажәеинраалақәа срыхцәажәеит сусумҭак аҿы. Егьырахь зегьы – Алитературатә институт санҭалаз нахыстәиқәоуп. Уи адагьы иҟасҵахьн цәаҳәанҵалатәи аиҭагақәа ԥыҭк: саб иажеинраалақәа, Баграт Шьынқәба итәқәа, Шамиль Ԥлыиа итәқәа.
Схатәык акы зыҩуазар, исзынамыгӡар, - изҩыз убыс исҵәаӷәон, ахаан уаҩы дзамыԥхьо. Саб ибар ҳәа сацәыԥсуан. Сацәыԥхашьон.
- Денис, уара уҩызцәа гәыԥҩык уцны, 1968 шықәсазы М. Горки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт шәҭалеит. Ари даара ихҭыс духеит ҳашәҟәыҩҩразы, ҳлитературазы. Избанзар, уи аҩыза алитературатә институт бзиа усеиԥш иҟаз агәыԥ ду Аԥснытәи иҭамлаӡацызт. Шықәсык ахьтә аӡәык-ҩыџьак ҭалон, аха уи аҩыза ҳлитературатә ҭоурых иамбацызт! Ишԥаҟалеи абри ахҭыс, иаԥшьазгадаз? Аиҿкаара аус зҟәаҟәа иқәызхыда?
- Урҭ сара исыцмызт. Сара – дара срыцын. Сара саб ари агәыԥ атәы ажәабжь аниаҳа агәыԥ ахаҭа еиқәдыршәахьан. Сара срыцлеит "иудыруазеи" ҳәа. Ахаҭа шеиҿкаахаз абас ауп. Иван Аҭарба, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа реиҳабы, Қарҭ ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿ абри иаҳаит. Москва иҟаз, СССР ашәкәыҩҩцәа Реидгыла иатәу Алитературатә институт аҿы изаамҭанутәи аиҭагаратә милаҭтә гәыԥқәа еиҿыркаауан. Ашықәсан аинститут аиҳабыра ирыӡбеит аерманцәеи, ақырҭқәеи, амордовцәеи ргәыԥқәа еиҿкаазарц. Ақырҭқәа ирзыԥҵәаз аҟара изҭахыз рмоуит. Нас аԥсуаа рыла ихаҳарҭәаап рҳәан, убас ауп Иван Ҭарба иҟынӡа ишынаӡаз ари аус. Аԥсныҟа дахьааз, аусурҭаҿы имырҳауҳаукәан иҳаӡбап рҳәан, иалагеит. Дадыргалт Гена Ламиа. Уи Аҟәа апединститут афизикатә-математикатә факультет дҭан актәи акурсаҿы. Иара аӡәк иакәын ҳәа сыҟоуп ҳгәыԥ аҿы акы зыҩхьаз, акы зкьыԥхьхьаз. Дманшәаламхар, дахьҭаз ахь дгьыжьуан.
Еҭери Басариа-ԥҳа Москватәи ауниверситет, ажурналистикатә ҟәша дҭан латәарада ҳасабала. Егьырахь, Аҟәа аҳәынҭкарратә арадиокомитет аҿы акорреспондентс аус луан. Сара усҟан Аҟәа аԥсуа школ-интернат сҭан аҵыхәтәантәи акласс аҿы. Ҳашколахь дхаланы ҳдиректор Леила Никәала-иԥҳа дҭалыҩуан ҳәа сыҟоуп. Убысҟан ауп раԥхьаӡа данызба. Лфотогьы ҭысхит. Ари 1967 ш. акәын. Аԥхын аналагамҭаз. Ас еиԥш иҟоу агәыԥ еиҿыркаауеит ҳәа иаҳан – апоет, алектор Владимир Анқәаб, Иван Ҭарбеи Кумф Ламиеи дларықәлан, "ҩыџьа гәдоҭаа шәыдшәымкылар, ауаа шәрыласҵоит" ҳәа дрықәмақарын, Рауф Ебжьноуи, Руслан Гәажәбеи рыхьӡ иҳәеит.
Абарҭ зегьы раамшьҭахь ауп сабгьы ари еиԥш агәыԥ аиқәыршәара ишаҿыз аниаҳа. Сара МГИМО аҭалара аҽазырхиара сшаҿыз сааҟәыихын, алитературахь схы ирхеит саб. Рауф Ебжьноу Сухгоспединститут алгара рацәак игымкәан дыҟан. Уигьы, иамур, аҩныҟа дхынҳәуан. Руслан Гәажәба Урыстәыла анаӡара, Китаи аҳәаахь џьара аҵара иҵон. Лариса Аӡын-ԥҳа Очамчыратәи ашкол ҿыц иалгаз лакәын.
Саргьы Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат ааскьаӡа иалгаз среиуан. Абарҭ ҳазынтәык аиҭагарахь ҳхы ҳархеит, Рауф ида. Уи Владимир Анқәаб акритика аҟәшахьы ихы ирхахьан, иидыруаз шьоукы рыла ахылаԥшрагь ииҭеит. Ажәакала, 1968 шықәс азы 5-ҩык аԥсуаа (Гена Ламиа, Лариса Аӡынԥҳа, Етери Басариа-ԥҳа, Руслан Гәажба, сара) Алитературатә институт аиҭагаратә ҟәша ҳаднакылт. Уи ҳаналга доусы изкашәаз ала аусура ҳалагеит.
- Денис, саргьы Москва алитературатә институт аҭалараз егьсыгӡамызт! Уара ибзиан иугәалашәоит, сажәеинраалақәа рацәаны цәаҳәанҵала еиҭаганы Москваҟа иушьҭит. Уаҟа аконкурс даара ибзиоуп ҳәа иахысит, аха сара ара Аҟәа ҳинститутаҿ афилологиатә факультет аҩбатәи акурс хсыркәшахьан. Уа сышҭаз амырбакәа, ҩышықәса аусуратә стаж сымазшәа иҟаҵатәын, аха исзеиҿымкааит. Сара схарала, сеиҿымкаарала, Москватәи алитературатә институт сызҭамлеит, иахьагьы ихьухьууа сгәы иалоуп. Издыруада, зынӡа смажәцәацзар, аинститут иатәу иреиҳаӡоу ҩышықәсатәи алитературатә курсқәа сзырхысыр. Иунаҭо рацәами уаҟатәи аҵара? Уара ухаҭагьы, шәара шәышьҭахь инеиз аԥсуа гәыԥаҿы алекциақәа урыԥхьон.
- Сара лекторс аус зуамызт Алитературатә институт аҿы. Са сызҿыз хьӡыс иаман – аԥсуа литература аиҭагаҩцәа рсеминар анапхгаҩы ҳәа акәын. Хымԥада, аинститут аҿы, ма иреиҳаӡоу акурсқәа рҿы аҵара даара кыр инаҭоит ашәҟәыҩҩы. Уаҟатәи аҭагылазаашьа, алеқциақәа, арҿиамҭақәа рыхцәажәара, апрактикатә усурақәа даара ашәҟәыҩҩы ддырԥыруеит, ибаҩхатәра иаршәҭуеит, иарҵаулоит… Урҭ акурсқәа раԥхьа ирҭалаз Кьыршьал Чачхалиа иакәын. Нас – Шьалуа Сангәлиа, Алықьса Џьниа, Анатоли Џьынџьал, Витали Амаршьан, Таиф Аџьба, Рушьбеи Смыр. Аҵыхәтәанӡа, ҳаибашьра ашьҭахь аҵара иҵон Даур Наҷҟебиа. СССР анеилабга нахыс уи аҵараиурҭа зеиԥшрахаз здыруа иара иуоп. Шьҭа Урыстәыла иалам аҳәынҭқаррақәа рхаҭарнакцәа дара рҳәынҭкаррақәа иныҟәыргозароуп уахь иҭало абитуриентцәа, уи еиԥш агарантиақәа рымазароуп, дара рыстудентцәа дара иныҟәыргозароуп. Ҳәара аҭахума, ашәҟәуҩҩцәа реиҵааӡара усгьы кыр илаҟәит, аџьармыкьатә аизыҟазаашьақәа аныбжьала. Амала, аԥсуаа даара иаҳнаалон уи аҩыза арҿиаратә ааӡашьа, абыржәгьы аиҭагаратә ус даҽа аамҭак еиԥшымкәан актуалра анаиу, аҳәынҭқарра аҩаӡараҿ ӡбашьак зҭатәу проблеманы иаақәгылт.
- Денис, уара аԥсышәалагьы урысшәалагьы иузеиԥшны ибзианы уҩуеит. Уажәеинраалақәа ссиршәа агитараҿгьы ашәа ианҵаны иуҳәоит. Сынтәа Д. Гәлиа ихьӡ зху апремиа зуанаршьаз ушәҟәы "Апоезиа зхылҵуа" иануп иара убасгьы аԥсуа поетцәа ражәеинраалақәа аурысшәахь еиҭаганы. Урҭ иреиуоуп: Дырмит Гәлиа, Омар Беигәуа, Иуа Коӷониа, Миха Лакрба, Баграт Шьанқәба, Кьаршьал Чачхалиа, Анатоли Аџьынџьал, Никәала Кәыҵниа, Мушьни Миқаиа, Мушьни Лашәриа, Таиф Аџьба, Борис Гәыргәлиа, Геннади Аламиа, Владимир Занҭариа уҳәа убас ирацәаҩны. Аԥсуа поетцәа анеиҭауго, урысшәала иузмырцәажәо, зыхшыҩҵак еиҭамҵуа, арахь даҽа ажәак ала иуԥсахырц угәы иаҭахымкәа, "иумпыҵахахьома?!". Мамзаргьы, уажә ихьӡ сгәалашәом, поет дук иҳәан еиԥш:"Переводчик поэзии — король. Переводчик прозы — раб!" ҳәаны уазыҟоу?!
- Аиҭагара ус агьама раԥхьа иснырит, сгәанала, кыр ихьшәаны. Алитературатә институт алгара саназааигәаха. Иара егьырахь – ажәеинраала аҩраҿгьы. Сдипломтә усумҭақәа иргәылалаз иреиуоп сажәеинраалақәа: "Зубры", "Я без коня не представляю деда…", "На перевале", "За годом год, как час за часом"… Аҵара саналга ашықәс азы Москва акьыԥхь рбеит сара исеиҭагамҭаны Дырмит Гәлиеи, Баграт Шьынқәбеи ражәеинраалақәак. Акыс, Дырмит-иԥа Гьаргь уаанӡатәи аиҭагақәа ашәҟәқәа иргәылхны са стәқәа рыла иԥсахит. Ас еиԥш иҟоу ахҭысқәа лассы иуԥылом. Аха… сыҷкәынан. Ус хара сызхәыцуамызт. Аҵара салган шьҭахь еиҭазгаз ажәеираалақәа ирылыскаауеит Таиф Аџьба итәы "Гитара плачет снова, до рассвета..," Рушьбеи Смыр итәы "Ливня летнего мотивы…". Даара исықәманшәалахеит Гена Ламиа иажәеинраалақәа. Уи хаз хҭысны иҟалеит сара сырҿиаратә ԥсҭазараҿгьы, аԥсуа поезиа аурысшәахь аиҭагара атоурых аҿгьы.
Сара автор сицымныҟәеит истиль аганахьала, аԥсуа поезиа иазҿыцу, зхы иақәиҭу, аверлибр аформа. Уи аганахь инықәысҵеит… Иарбан "аганахь ишьҭоуҵо"? Апсуа поезиа еиқәыршәашьа ауп. Уи ихаҭара, гәыцәыс иамоу, ԥсыс иахоу акәӡами? Ааи, аха уи – дәныҟатәиуп. Агәаӷь ауп зегьы ирыцкыу, агәыжәла ҷыдара, иаӷроу ахәыцра, ацәанырра. Хыхь исҳәаз аиҭага азнеишьа атәы анысҳәоз, зыӡбахә сымаз амилаҭтә проблемақәа згәыло аҩымҭа-џьбарақәа роуп. Аԥсҭазараҿгьы… уаҟа ҳдунеихәаԥшышьа еиқәшәон, еиқәшәеит ҳарҿиараҿгьы. Апроза атәы уҳәозар, иҟаларын сақәшаҳаҭхар, аха ԥышәа ҷыдак соуит Алықьса Гәогәуа иажәабжьқәа анеиҭазгоз. Хатәгәаԥхарала. Цәаҳәанҵала ҳәа салагеит, аха нас ԥыҭк ахы иааусыжьын, даара иԥшӡаны ҳаицныҟәеит: аоригинали аиҭагаҩи. Уи аусумҭа сгәы азҭаны саанхеит. Иԥшаатәуп. Сазыхынҳәыр цәгьа избом. Исзырҟаҵаз – аҩымҭахь исымаз абзиабара, изҩы́́з иахь исымаз агәыбылра. Ари ирӡтәым.
- Уара даара иссирны еиҭоугеит аурыс поетцәа: Александр Пушкини, Фиодор Тиутчеви, Александр Блоки, Сергеи Есенини, Анна Ахматовеи, Марина Цветаевеи, Илиа Сельвинскии ражәеинраалақәа рыхәҭак. Мышкызны иреиӷьӡоу адунеи поезиа аҟынтә аиҭагақәа рантологиа аҭыжьра аӡәыр инапы алаикуазар, хымԥада урҭ агәылаиҵар ауп! Избанзар, уара урҭ аиҭагақәа рҿы еиқәурхеит, адунеитә литература агеницәа ражәа аԥсы ахьҭаз! Ажурнал "Алашара" сынтәа иҭыҵыз 4-тәи аномер ацәаҿы иануп Сергеи Есенин иажәеинраалақәа иреиӷьӡоу ируаку уара уеиҭагамҭа. Абраҟа сгәы иауам уи алагамҭа аасымгар! "Бӷьыда иқәхаз сынҷа, ҵааи си идырчалаз, Сара сеиԥшҵәҟьа зхала, адунеи ианхалаз, Уаазгазеи, рыцҳа, аблахкыга убама? Баша сқыҭа уналҵны ԥшак науурсырц уаама?
- Есенин иеиԥш иҟоу апоет иеиҭагара аԥсуа ихгьы иҭамшәароуп, дагьаламгароуп. Аурыс поет дыззышәаҳәо аурыс ԥсабареи, аԥсуа ԥсабареи зынӡак еиԥшым. Уахь – каршәроуп, арахь – шьхароуп. Уахь аԥсабара, аҵлақәа, иаҳҳәап, аԥсы рхаҵаны, хаз персонажны, аразҟы ҷыда рыҭаны, ирыхцәажәоит, ашәа рзыркуеит. Ҳара уи аҩыза атрадициа ҳамамызт. Ас еиԥш иҟоу аиқәымшәарақәа рыда даҽа уадаҩракгьы ацын: арҭ ажәеинраалақәа ашәаны ауаа ирылаҵәахьан. Иаҳҳәап, агитара ануҵарц азы, џьара акы иалмыҳәҳәо, иҭашәозароуп аритм, абжьықәыӷәӷәарақәа, еиқәшәозароуп амузикеи ажәақәеи. ЦДЛ аҿы Фазиль Искандер 1984 ш. игәыҟаҵагас Есенин иажәинраала "Сгәырҩаӡом, сахьҵәыуам, сгәы еиқәҳәалан…" изысҳәеит. Саԥхьаны сшаалгаз еиԥш: "Денис, уаҳа кагьы умҩыр ҟалоит! – иҳәеит. Нас, игәы дҭацәажәошәа, аха ибжьы рдуны, абас иреиҳәеит насҭхашәа игылаз аурыс шәҟәуҩҩцәа: "Есенин шәиԥхьаны шәгәы ианыруа аасҭа, еиҳауп сара абыржәы слымҳа иаҳаз".
Аԥсуа литератураҿ шьҭа крааҵуеит аиҭагаратә практика ахацыркуижьҭеи. Ашедеврқәа рахь иҳаԥхьаӡоит, иаҳҳәп, Баграт Шьынқәба Русҭавели ипоема аҟнытә еиҭеигаз ацыԥҵәаха, Бараҭашьвили иҟнытә, Шандор Петиофи иҟнытә уҳәа… Еиҳарак аԥсуа поетцәа аурасшәахьтә аԥсшәахь еиҭаргоит. Аха поетк ԥсышәалагьы урысшәалагьы ажәеинраалақәа иҩуа, аԥсшәахьтә аурысшәахь еиԥш, аурысшәахьтә аԥсшәахь еиҭеиго, уахьгьы арахьгьы – профессионалтә ҩаӡараны, аԥсуаа ҳҿы иҟамлацызт. Егьырахьгьы џьара иҟалахьеит ҳәагьы ҳаздырам. Аха Ҳазшаз зегьы имчуп.
Ажурнал "Алашара" иара убри аномер уиубилеи аҳаҭыраз уажәеинраалақәеи, уеиҭагақәеи рыла иаатуеит. Ҽаантәи ашықәс ҳазҭалоугьы, уҩымҭа ҿыцқәа рыла ҳургәырӷьозар акәхап?! Насгьы, уара шьҭа унаукатә усумҭақәа рзы хымԥада аҭҵаарадырратә ҩаӡара бзиа уаԥсоуп, убригь зҿлымҳара арҭозар акәхап ҳҵарауаа.
- Денис, уара асахьаркыратә литератураҿ мацара акәӡам, даара уџьабаа рацәоуп аҭоурыхтә наукаҿгьы!Ааигәа сара гәахәарыла исыхәҳаит ушәҟәқәа: "Аԥсуаа раҳра Баграт II ишәышықәсази", "Аԥсуа ԥсҳацәа рҭоурыхи". Арҭ ашәҟәқәа Аԥсны хымԥада инарҭбааны иӡыргатәуп, араҟа иаарԥшуп ҳҭоурых шыҟаҵәҟьаз ҿаҿаӡа! Уи уара уоуп зегь раԥхьа инарҭбааны иаҳзырбаз!
- Аҵарадырра снапы аласыркыжьҭеи шьҭа кырҵуеит. Ҩынҩажәа шықәса ирзанаԥшуеит. Раԥхьы акьыԥхьахь сцәырҵцуа салагеит архитектура иазкыу астатиақәа рыла (1975). Нас аҭоурых, археологиа, аԥсуара. Сзыԥхьоз рацәан, акартотека аиқәыршәара салагеит, аматериалқәа агәылҩаан, акопиақәа рықәҭыхны, еидӡахыланы, ацәа рхаҵо, еивасыргылон, еиқәысҵон. Шьыжьымҭан снеины Ленин ибиблиотека анадыркуазынӡа уа сыҩнытәан. Акрыфараз аамҭа сеигӡаны зынӡак санымцозгьы маҷмызт. Уи сыца аганахьала апроблемақәа сызцәырнагеит. Аха хықәкыс исымаз иахьагьы исымоу: аԥсуа жәлар ирымазароуп дара ирыхәҭоу аҭоурых-иаша, аҭоурых-гәыҭгага. Убри аҩыза аҭоурых шҳамаз агәра згон. Убри сагьашьҭан.
Иахьагьы, 2020 шықәсазы, аметро сҭаланы аусурахь санцо: "Станциа метро "Библиотека имени Ленина" ҳәа анырҳәалакь, абиблиотека савсыр ҳәа сшәаны, сыҭҟьаны сандәықәло ҟалалоит. Нас саангылоит. Сгылоуп, сзыхҟьаз здыраанӡа. Фы-шықәса иааиԥмырҟьакәа сахьныҟәалоз, сархагеит. Ажәакала, исымоу ашәҟәқәа рнаҩыс 62 том абхазологиа аҭҵааразы зда ԥсыхәа ыҟам анҵамҭақәа, астатиақәа еидыскылеит: 4 томк – архитектура иазкны, убриаҟара ахыҵхырҭақәа ирызкны, акьырсианра, аетнографиа, афольклор, амифологиа, акартографиа, агеографиа, атопонимика, аԥсуа бызшәа уҳәа зуахкы уҭаху… Заҟа аамҭа, заҟа аԥара, заҟа агәамч, ахшыҩ… Анаукаҭҵаара аӡәы агәабзиара инаҭахьазар – саргьы иснаҭеит.
- Денис, сара даара исҭахуп ҳаԥсуа ҳәынҭқарратә университет аҿы ирысҭарц аидеиа бзиа! Ԥшӡала, абри ачымазара шааҳхаҳгалак, Аԥсны аҭоурых иазкны, ҩымзрахь знык иадамзаргьы, иахәҭоу ахә узшәаны, унарԥхьаларц инарҭбаау, ауаа рацәа злахәу алекциақәа рыԥхьаразы. Насгьы, урҭ алекциақәа, аԥсуа ҳәынҭқарратә телехәаԥшрала ирышьҭларц. Уақәшаҳаҭзар, сҩызцәеи сареи гәыԥҩык ари аус ҳахаӡгылоит!
- Ԥшьгамҭа бзиоуп. Садгылоит. Иҟасҵоит. Уаргьы уажәа уаԥшәымаз. Ҳдырра, шықәсы рацәала еидыҳгалоз ҳԥышәа, еиҵагылаз аҿар ирымадатәуп, урҭ рхы иҭалароуп, рылаԥшҳәаа арҭбаароуп, рыбӷа еиҵнахроуп. Ираҳто аинформациа гәырӷьаҿҳәашаха рымч-рылша иазнарҳароуп, аихаҳара ргәанарԥхароуп, еиҳау аҩаӡарахь ишьҭыхны инаргароуп аҭоурыхтә хәыцшьа, адунеи аҿиашьа афилософиа иадкыланы. Жәалагала бзиоуп. Амҩа ҳашәҭ, иҟалозар.
- Денис, уара аԥсуа ԥхьаҩ есымша гәыкала дузыԥшуп! Ҳара иаҳҭахуп, ирлас-ырласны ҳургәырӷьаларц, уажәеинраалақәеи, уеиҭагамҭақәеи, унаукатә ҭҵаамҭақәеи рыла. Ԥсра-ӡра ақәымзааит Дырмит иҳазхиҵаз ацҳа, ҵыхәаԥҵәара рымамзааит уи иқәлан зҿаазхо ҳаԥхьаҩцәа!
- Анцәа иуциҳәааит. Ҽазнынӡа!
АҞӘА, абҵара 30 — Sputnik. Акоронавирустә инфекциа алаҵәара инадҳәаланы Москвеи Санкт-Петербурги рҵараиурҭақәа адистанциатә ҵарахь ииаргеит ҳәа Telegram-канал аҿы адырра ҟанаҵоит Урыстәыла аҵара аминистрра. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Адырраҭараҿы иарбоуп регионалтә ҵараиурҭақәакгьы адистанциатә ҵарахь ишиагоу.
Аминистрраҟны аус адырулеит аҵаратә процесс хра аманы аиҿкааразы абжьгарақәа.
Уаанӡа, Москвеи Санкт-Петербурги рҵараиурҭақәа рыстудентцәа адистанциатә ҵарахь риагаразы адҵа анапы аҵаҩны иҭыжьын абҵара 11 рзы.
Арегионалтә ҵараиурҭақәагьы ирабжьган адистанциатә ҵарахь ииасразы.
Урыстәыла COVID-19 рыхьхьеит 2 295 65-ҩык. Рыԥсҭазаара иалҵит 39 895-ҩык, ргәы бзиахеит — 1 778 704-ҩык.


АҞӘА, нанҳәа 9 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр инапынҵақәа назыгӡо Андзор Гоов апресс-конференциа мҩаԥигеит агәабзиарахьчара асистема ҿыц аиҿкаареи ашықәс актәи азыбжеи реихшьаалақәа рымҩаԥгара инарыдҳәаланы. Апресс-конференциаҟны аминистр иазгәеиҭеит Аԥсны асоциалтә аԥҭекақәа раԥҵара шеиҿкаатәу.
"Ацәажәарақәа цоит асоциалтә аԥҭекақәа аԥҵазарц. Ареспублика аԥҭекақәа хәшәыла реиқәыршәаразы агәабзиарахьчара аминистрра абиуџьет ҩынтәны иазырҳатәуп", — иҳәеит иара.
Иара иазгәеиҭеит аминистрраҟны аус шрыдулоу зыхәԥса хылаԥшра аҭатәу ахәшәқәа рсиа.
"Ҳара иазҳархиеит ихымԥадатәиу ахәшәқәа реиқәыԥхьаӡа. Уи Аминистрцәа Реилазаарахь икылгоуп", — иҳәеит Гоов.
Иахьазы аминистрра ишахәҭоу еиԥш ахатәы аԥҭекақәа рҟны хылаԥшра рызуа иҟам.
Андзор Гоов иара убасгьы иазгәеиҭеит Аԥсны агәабзиарачаԥарҭатә усҳәарҭақәа рҟны хәыда-ԥсада амедицинатә цхыраара зоураны иҟоу ауааԥсыра ркатегориақәа шышьақәыргылатәу.
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Жәытә-натә аахыс аԥсуа ирыман дара рхатә анцәахаҵара. Ҳазшаз даӡәыкуп, аха адинхаҵарақәа еиуеиԥшым, доусу иара итәала дазнеиуеит. Аԥсуаа ақьырсиан атәгьы ныҟәыргоит, амсылман итәгьы ныҟәыргоит, Ажьирахьгьы инеиуеит. Зегьы мҩаԥаҳгоит Ҳазшаз игәы ҟаҳҵарц. Уажәы қьырсианла аҿбаара иҵалоит. Ԥсыуала аныҳәагатә мҩаԥызгар зҭаху изы уи акгьы амам. Ажәытә аԥсуаа ирымаз ачгара, уи ауаҩы даныԥслак акәын, ахаа ықәырҵаанӡа, ашьтәа ршьаанӡа ичгон. Анаҩсан шәарыцара ианцоз, мышкы ҩымш ианычгозгьы иҟан. Ачгарақәеи аҿбаарақәеи зегьы ныҟәаҳго ҳалагар, ҳаԥсуарагьы каҳажьыр акәхоит", - иҳәеит Латариа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, абҵара 11 - Sputnik. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр адиректор хада, Аԥсны жәлар рартист Нодар Ҷанба ихатәгәаԥхарала инапынҵақәа аанижьит ҳәа аанацҳауеит Акультура аминистрра асаит.
Аминистр Гудиса Агрба Нодар Ҷанба иҭабуп ҳәа иеиҳәеит имҩаԥигаз аусуразы.
"Шәара дирижиор дууп, аԥсуа культурахь, ҷыдала амилаҭтә музыка, аҳәаанхыҵ ҳкультура ахьӡ-аԥша аларҵәара шәлагала ахәшьара уадаҩуп. Ҳақәгәыӷуеит шәырҿиаратә лшара ԥхьаҟагьы ахархәара аиуп ҳәа", - иҳәеит Агрба.
Ҷанба иакәзаргьы аусбарҭа аколлектив, анапхгара ҭабуп ҳәа реиҳәеит иаадырԥшуаз агәрагаразы, ирҭоз адгыларазы.
Аԥсны жәлар рартист Нодар Ҷанба Аԥсуа ҳәынҭқарратә театр адиректор хадас дҟаҵан 2018 шықәса ԥхынгәымзазы.
Аԥсуа музыкант, адирижиор, акомпозитор, Аԥсны жәлар рартист Нодар Ҷанба диит хәажәкыра 10, 1955 шықәса рзы Гәдоуҭа. 1992 - 1993 шықәсқәа рзы Аԥсны акультура аминистр.
2001 шықәса рзы Урыстәыла атеатр Ду адирижиор, апрофессор Марк Ермлер иҟны астажировка дахысуан аопера-симфониатә дирижиорра аҟазарала.
1985 рзы аус иуан Аԥсны Аҳәынҭқарратә хортә капелла адирижиорс, 1986 шықәса рзы – асахьаркыратә напхгаҩыси дирижиор хадаси.
Еиуеиԥшым ахортә, асимфониатә, аинструменталтә, афортепианатә музыкатә рҿиамҭақәа дравторуп.
2007 шықәса рзы ианашьан Аԥсны жәлар рартист ҳәа ахьӡ ҳаракы.
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 23-Sputnik. Аушьҭырҭатә ҭыԥ "Адлер" аҿы Урыстәыла АШәМ Краснодартәи атәылаҿацә аҿтәи амаҵзура аусзуҩцәеи аҳазалхыҩц́еи иааныркылеит аҭҭын аалыҵ аконтрабанда. Абри атәы аанацҳауеит Шәачатәи аҳазалхырҭа апресс-маҵзура.
Аҟазауаа-кинологцәа алархәны аҳазалхратә гәаҭараан иаанкылан аидарамҩангага фургон Foton. Амашьына Аԥснынтәи амҩа иқәын. Аԥсҟы икын 44-шықәса зхыҵуаз Краснодартәи атәылаҿацә ауаҩԥсы. Иара агәаҭара иахыжьын амобил инспекциа-гәаҭаратә комплекс (МИДК) ахархәарала. Агәаҭарақәа иаадырԥшит автомашьына аконструкциа иақәымшәоз аиқәараҭыԥқәа.
Ишьақәыргылан амашьына акузов иаакәыршаны абжьы узмырҳауа апластинақәа рыла иҭаӡны ишыҟаз. Ҩба-ҩбала иҟаз абортқәа анықәырга ашьҭахь ирыԥшааит аҭуан иаҵаҵәахыз аҭаҭын аалыҵ, асигаретқәа "Continent superslims".
Зынӡа афургон иҭыган 2560 ҭоԥ (25600 пачка, 512 000 цыра) асигарет акцизтә маркақәа рықәгыламкәа ҳәа аанацҳауеит Шәачатәи аҳазалхырҭа апресс-маҵзура.
Аконтрабандатә аалыҵ изгоз имхуп, аекспертизахь инашьҭуп. Уи алкаақәа инарықәыршәаны ишьақәыргылахоит аалыҵ аџьармыкьатә хәыԥса.
Аусҭҵааратә уснагӡатәқәа мҩаԥысуеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Cусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Амшшьара анцәырҵыз ҳәа иалкааны уаҩы ишизымдыруагьы, еиҳарак ари аҩыза аҵас аҟалара еиуеиԥшым аҭагылазаашьақәа ирыдырҳәалоит. Иаагозар, аҭаацәараҿы аманшәаламрақәа рацәахазар, агәамбзиара рчычазар амшшьара рықәырҵон, ԥхьаҟа иманшәалахарц, арыӷьарахь игьажьырц азы. Аҭаацәара аҩныҵҟа аӡә игәы бааԥсны, аԥсра абла дхыԥшыло дыҟаны, аха нашанала уи ичымазара даиааины, ишьапы дықәгылазар, ачымазаҩ ишьапы данықәгылаз амш "Анцәа дызхаҵгылаз амш оуп", иахьарнахыс мышшьарас ҳҭаацәараҿы ишышьҭаҳхуа ҳәа рҳәон аҭаацәара алахәылацәа.
Аԥсуаа ржәытә ԥсҭазаара иаҟәырҷаханы иахьанӡа иааӡаз аҵас "амшшьара" иазкны згәаанагара зҳәахьо рхыԥхьаӡара маҷым. Аҵарауаҩ Г. Чурсин игәаанагарала "Аԥсуа жәлақәа ирыман, ирымоуп амшшьарақәа. Мчыбжьык ахьтә ҩымш "ишьатәу" мшқәаны иалырхуеит". Аҵарауаҩ Н. Џьанашьиа урҭ амшқәа "иԥшьоу амшқәаны" аԥсуаа ахәаԥшуеит ҳәа иԥхьаӡон.
Амшшьара аҵас Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо жәпакы аԥсуа жәлақәа еиқәырханы ирымоуп, абжьыуаа рҟны еиԥш абзыԥқәа рҟынгьы. Убри шьақәнарӷәӷәоит афольклорист Цира Габниаԥҳа лыстатиа "Аԥсуа ҵасқәеи ақьабзқәеи зызкуи ирымҩаԥгашьоуи рзы згәаҭарақәак" аҟны иаалго аҿырԥштәқәа:
"Ажәлақәа зегьы ирымоуп рхатәы мшшьарақәа. Џьгьарда ақыҭан инхо Ашәаа амшьара азгәарҭон ашәахьеи аҩашеи. Џьгьарда ақыҭан инхо Багаԥшьаа мышшьарас ирымоу сабшоуп. Асабша ирымшшьароуп Лыхны ақыҭа инхо Шьаҟрылаагьы. Шармаҭ ажәла иатәу зегьы ашәахьа мышшьараны ирымоуп. Габниа зыжәлоу амшшьарақәа ҩба рымоуп – ашәахьа, аҩаша. Зегь реиҳа изеиҷаҳатәу мшны ирыԥхьаӡоит ашәахьа. Уи аҽны аҽыкәабара, аӡахра, ахҳәара ҟалаӡом. Аԥсра ахьыҟалаз инеины иҵәыуар ҟалаӡом, алаӷырӡ ларышьҭӡом. Габниаа зегьы "ашәахьа иԥшьоу мшуп, Анцәа данаҳҭаз ауп" ҳәа иршьоит.
Иара убри аныҳәара зыхҟьаз "Ажәытәӡан зны, Габниа ҭыԥҳак дындәылҵит. Уаҳа аӡәгьы лыхабар имбеит. Дахьынатәаз аҭыԥ аҿы ашьац хыблааны иҟан. Лара цәгьа дыԥшӡан. Анцәа дигәаԥханы, иара иахь дигеит," рҳәеит. Убри амш Габниаа зегь рзы иԥшьоу мшхеит. Есышықәса шәахьак аҽны зегьы еилахәны аныҳәара мҩаԥырго иалагеит, иахьа "Габниаа рныҳәара" ахьӡуп. Ахацәа хазы имҩаԥыргоит, аҳәса хазы. Аҩашагьы ирымшшьароуп, аха уи аԥшәмаԥҳәыс лыжәла иатәу мышшьароуп. Лара лоуп изшьо".
Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа инхо Ҭаниаа зыжәлоу, ракәзар аҭаацәарақәа аҩашеи амҽышеи ирымшшьароуп. Дара ишазгәарҭо ала, ҩашала аҩны аԥара дәылыргом, аԥара аӡәы идырԥсахуам, аҩнымаҭәахәқәа аӡәгьы ауаара ирҭом, ахш – харҵәы рҭиуам. Мҽышала анышә ркуам, адгьыл иқәаарыхуам, амхи ауҭреи аҭалара азин рымам. Ажәакала, адгьыл иакьысуам. Рнацәхыԥ – ршьацәхыԥ хырыссом, иӡахуам, рхахәы иагдырхом. Убасгьы, амҽыша аԥсы анышә дарҭом. "Ҵасым, иҳамшшьароуп" – рҳәоит. Ари аҵас реиҳабацәа иныҟәыргон, урҭ ирҿырҵааит.
Ажәытәан амшшьара аилагара ҟаломызт, усҟан "мчы змоу" дахьдырхәуеит, – рҳәон. Амала, уи идырны еилазгаз иакәын ԥырхага зауаз, аӡәы ихашҭны, изымдыркәа иҟаиҵазар – даҭарҵомызт.
Аха аамҭа ԥхьаҟа ицацыԥхьаӡа аҽеиҭанакуеит аԥсҭазаара. Аԥсҭазаараҿы аиҭакрақәа аныҟалалак аҵасқәа ирцәыӡуа рацәахоит. Ажәытә иаҿырԥшны ҳахәаԥшуазар, иахьатәи аамҭазы амшшьара еилазго рацәоуп, избанзар, ҭаацәарак аҩнуҵҟа аус зуа, аҵара зҵо, ашкол иҭо дубап, арҭ рхы рымҳәар, рҽырымкәабар, имӡахыр, ма аԥара аҩны идәылрымгар ԥсыхәа рымам.
Ажәакала, аԥсҭазаара иацааиуа аҭахрақәа амшшьара анырра ӷәӷәа арҭоит. Убасгьы ауаҩы данеилахо, ма цәгьарак – бзиарак данақәшәалак, дышны даныҟоу уи аҵас зынӡа ихахьы имааикәа аилагара ҟаиҵар алшоит. Усҟан амшшьара еилазгаз "Исзымдыруа Анцәа саҭаумҵан", ма "Сгаӡаразы Анцәа саҭаумҵан" ҳәа аҭамзаара шьҭаиҵон.
"Амшшьара еилазгаз, машәыр Анцәа ирықәумҵан. Ирзымдыркәа гәнаҳа ҟарҵазар, ҳхахьы иаагоит, ҳара иаҳзынхааит" – рҳәоит, ари аҵас атәы здыруа аҭаацәара аиҳабацәа андуцәа, анацәа.
Иазгәаумҭарц залшом, амшшьара аҵас еиҳарак иахӡыӡаауа, еиқәырхо иаазго ақыҭауаа шракәу. Ақалақь уааԥсыра "амшшьара" атәы уразҵаауазар, "уи аӡбахә, ҳаҳахьеит", "иҳаман, аха уажәы иҟаҳҵом", "уи аҵас агәра згаӡом" зҳәо, ма зынӡа изакәу ззымдыруа рхыԥхьаӡара еиҳа ирацәоуп.
Сгәанала, ажәытә хылҵшьҭреи амагиатә ҵаки змоу ари аҵас ҳаиҳабацәа баша – маша еиқәыдмырхаӡеит. Уи гәыгәҭамыжькәа хәыҷи дуи иреилыркаазар, досу ижәла иақәу амшшьара дықәныҟәалар, актәи – "мчы змоу" рҿаԥхьа дыхьчазаауеит, аҩбатәи – ижәытәӡоу аҵасқәа ируаку "амшшьара" ԥсра – ӡра ақәхом.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Анцәашьара", "Амшшьара": амшқәа ршьара иадҳәалоу ижәытәу аҵасқәа
Зегьы ирдыруеит иарбанзаалак еишәачарак зымҩаԥысуам аҭамада ида. Дызусҭада аҭамада? Ҳаамҭазтәи ахәыцрала уи "аныҳәатә аниматорк" диҩызоуп – "ахәмарра шьақәзыргыло", амҩаԥгаҩ иус назыгӡо. Аха аԥсуаа ртрадициатә культураҿы аҭамада инаигӡо ароли иара ихаҭа истатуси акырӡа иҳаракны иршьон амҩаԥгара мацара адагьы.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Аҭамада иалырхуа ауаҩы ари даараӡа пату зқәу аӡә иакәзароуп ижәлантәи дызланхо агәыла-азлеи рыҩнуҵҟа. Ҟарачы-Балҟартәи абызшәақәа рҟынтәи еиҭаугозар, ажәа "ҭамада" – "аиҳабы", "ахада" аанагоит. Убри аан ҭамадас иалырхуа хымԥада зықәра ыҟоу иакәны дыҟазар акәӡам, уи дҿаӡаргь ауеит, ихадароу – иара дызланхо рҟны имоу апату анаҩсгьы иажәаҳәатә ҟазара ауп.
Ачараҿы аҭамада далырхуеит актәи аныҳәаҿа "Анцәа улԥха ҳаҭ!" анааныркылалак ашьҭахь. Убри нахысгьы аишәачара амҩаԥгара иара идуп. Иара ачара иацу ақьабзқәагьы иара изин алоуп ишымҩаԥысуа, иара иазылихуа аамҭа инақәыршәаны. Аҭамада имазҵаакәа ацәажәарагьы аишәа ахыҵрагьы ҟалом. Аҭамада аныҳәаҿа анааникыло иажәа аҿаԥҽра патудароуп ҳәа иԥхьаӡоуп, зегьы ршьапы иқәгылан иӡырыҩуазароуп. (Иахьатәи ҳаамҭазы амикрофон дышҭацәажәогьы ибжьы аӡәгьы иаҳауам.) Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы уаанӡеиԥш ажәлар зегьы ырӡырҩны аныҳәаҿа аанкылара иаҟәыҵит.
Аҭамадеи уи иҩызцәеи рҿаԥхьаҵәҟьа асасцәа надыртәоит дара-дара пату еиқәҵаны аныҳәаҿақәа ныркыларц азы. Егьырҭ ауаа еидтәалоу дара-дара аныҳәаҿақәа еибырҳәоит. Џьоукы, аныҳәаҿақәа реишьҭагылара иашьҭам, аҭаца дахьгылоу инеины аҵәцақәа ныркылоит. Иаахҵәаны иуҳәозар, зегьы хаз-хазы ирҭаху ҟарҵоит. Иҟалап уи азы акәзаргьы аԥсуа чарақәа ргьама зырцәыӡызгьы. Аԥшәмацәеи асасцәеи раԥсшәеибыҳәашьа, рыпатуеиқәҵашьа аӡәгьы дашьҭамызар, аҭамада иныҳәаҿақәа рҳәашьа иазымӡырҩуазар, нас иарбан ԥшӡароу, иарбан ҵасу ачара иазынхо.
Аҭамада ицәажәарала иааирԥшуеит ҭаацәарак, жәлантәык рҭоурых. Иааникыло ныҳәаҿацыԥхьаӡа ҭоурых маҷуп азуҳәар ауеит. Убасҵәҟьа асасцәа рганахьалагьы ицәажәо аиҳабы. Урҭ рыпатуеиқәҵара еиндаҭларак иаҩызан. Араҟа ихадараз заҟа ҵәыца ржәыз акәӡамызт, заҟа иԥшӡаны иахцәажәаз ауп. Итәаз ауаагьы урҭ раҵәцеимдашьа зҿлымҳарыла иазыӡырҩуан, ражәақәа гәныркылон. Ачараҿы иалху аҭамада ифункциа хадақәа иреиуоуп асасцәа (амаҟарацәа) ишақәнагоу рԥылашьа, пату рықәҵашьа, рымҩаԥгашьа.
Иахьа аҭамадаратә ҟазара аӡра ишаҿу убоит, уи инаигӡоз функциақәак иԥсахит иааԥхьоу амҩаԥгаҩ. Аишәачара амҩаԥгара аҟазара алаҟәхара ачара зегьы амҩаԥысшьа ашьхыцқәа реилалара еиԥшнатәуа иҟалеит, хаоск еиԥшхеит, аҵәца арҭәреи аҭыркәкәареи ада акы азнымхакәа. Иҟалалоит ачараҿ имтәакәа аԥара ҭаҩны ианцогьы, мамзаргьы инеиуагьы изызнеиз аныҳәа иазҿлымҳаны акәымкәа, баша акрыфараз инеиуа дубап.
Иҟаҵатәузеи ачара ахаҿра аргьежьразы? Ари азҵаара аҭак аҟаҵаразы уи ахаҿра еилазго арбану еилкаатәуп. Аԥхьа игылазар ҟалап ачарахь иааԥхьоу ауаа рхыԥхьаӡара арацәара, армыцхәра.
Анаҩс, аҭамада ироль уаанӡа ишыҟаз еиԥш ашьҭыхра, иара убас асасцәеи аԥшәмацәеи ирыбжьоу аԥҟарақәа разгәаҭара. Акәымзар баша қьафурҭак иаҭаан крыфа-крыжә ицаз уакәны уаанхоит, уахьыҟаз чаразу, даҽа усмҩаԥгатәк акәзу узымдыруа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Аԥсаатә, аԥсатәааӡара уаназхәыцуа аԥсуа қыҭақәа уи аганахьала еснагь атрадициа бзиақәа рыман, ҭӡыцыԥхьаӡа акәты, ашәишәи, акәата, аҟыз иреиуоу аԥсаатә рзанын, ирзануп иахьагьы.
Иахьагьы аԥҳәыс лбеиара, лбарақьаҭра, лымаашьара иадыргоуп лашҭа иҭоу аԥсаатә. Насгьы акыр узцәыԥхашьо сасык дануҭаалак, аԥшәмаԥҳәыс кәтык ахәда ахҵәара анылзымгәаӷь хьымӡӷуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Аҭаацәарақәа рҿы аԥсаатә шьны иахьырфо адагьы ирҵо акәҭагь, еиҳараӡак ахьара анрыцәмаҷу ижәны, мамзаргьы иџьны ирфоит цыфак аҳасабала.
Иара убас, ичаразааит, иԥсхәразааит иҟаҵоу аишәа зхарҭәаахом аԥсаатә ажьы анықәым, еиҳараӡак -акәтыжь. Нас ҳәара аҭахымкәа ас еиԥш хәарҭара зланы иҟоу аԥсаатә ранҵара, рааӡара, рырмарымажара апроцесс иахылымҿиаар залшомызт еиуеиԥшым ажәлар разгәаҭарақәа. Ҳрызхьаԥшып урҭ:
Аԥсаатә ирызку жәлар разгәаҭарақәа.
Ажәлар разгәаҭарақәа ирнубаалоит аҩнатә ԥсаатәқәа реиԥш егьырҭ аԥсаатәқәа рхаҿсахьагьы, иаагозар:
Арахә, аҩнытә ԥсҭтәқәа аҭыԥ ду ааныркылон аԥсуа ихныҟәгараҿы. Ԥсуаҵасла аԥсуаа арахә рҭиуан, иаархәон, урҭ раалыҵ – ахш, ахарҵәы, ашә, акәац аҭаацәа ргәы ҟазҵоз фатәын. Ҳрылацәажәап аԥстәқәа ирызку азгәаҭарақәа:
Аԥстәқәа ирызку жәлар разгәаҭарақәа.
Убасгьы рыӡбахә умҳәарц залшом абнатә ԥстәқәа (агыгшәыгқәа), урҭ шеишықәса раахижьҭеи иреишәарыцон, ркәац, рцәа рхы иадырхәон. Аԥстәқәа ирызку азгәаҭарақәагьы акык-ҩбак аазгоит:
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Шәазыӡырҩла арадио Sputnik Аԥсны аефир.
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 18– Sputnik. Аԥсны Ашәарҭадаратә хеилак аилатәараҿы ахәшьара бзиа арҭеит акороновирустә ҭагылазаашьазы иалагалаз аԥкыратә усурақәа ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Ахеилак амаӡаныҟәгаҩ Сергеи Шамба.
"Аҭагылазаашьа даара иуадаҩын. Уажәгьы имариоу акакәым, аха иҳадаҳкылаз ауснагӡатәқәа аус руит, алҵшәақәа ҳамоуп. Аҵыхәтәантәи аамҭазы иааубартә еиҵахеит ковид зыдбало рхыԥхьаӡара атестқәа ҟазҵо шырацәахазгьы. Уи агәыӷра ҳнаҭоит", - иҳәеит Шамба.
Шамба иҳәеит Ахеилак аилатәараҿы Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа атәылаҿ COVID-19 аҭагылазаашьа иазкны ажәахә ҟаиҵеит ҳәа.
"Акарантин аамҭа ацҵара ма аԥкырақәа рыцҵара аилатәараҿы ҳрыламцәажәеит. Зегьы уаанӡатәи арежим аҿы иныжьуп. Ҳазлацәажәоз иҟаҵоу алҵшәақәа иамоу ртәоуп", - иҳәеит Ашәарҭадаратә хеилак амаӡаныҟәгаҩ.
Абҵара 17 азтәи аоперштаб адыррақәа рыла Аԥсны коронавирус змоу рхыԥхьаӡара 5174 инеихьеит, 3483-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит, рыԥсҭазаара иалҵит 64-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ԥхынгәы 3 - Sputnik. Аԥсны ААР аекономикатә шәарҭадареи акоррупциа аҿагылареи русбарҭа агәаҭарақәа мҩаԥнагеит Аԥсны Аҵәахырҭатә банк аусзуҩцәа аԥара нырхит ҳәа иҟаз агәҩарала. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсны ААР асаит.
Аусбарҭа апресс- маҵзура ишаанацҳауа ала, абанк аофисцҵа №1070 аусзуҩцәа зыԥсҭазаара иалҵыз атәанчаҩцәа рыԥхьаӡамҭақәа рҟынтәи аԥара ҭыргон ҳәа агәызҩара ыҟан.
"2018 шықәса ԥхынҷкәынмза инаркны 2019 шықәса лаҵарамзанӡа абанк амаҵзурауаа ирхатәыртәит миллионки 821 нызқьи 114 мааҭ. 2018 шықәса ԥхынҷкәынмза инаркны 2019 шықәса лаҵарамзанӡа абанк уаанӡатәи аусзуҩ атәанчаҩцәа рыԥхьаӡамҭақәа ирхылхит миллионки 821 нызқьм 114 мааҭ. Иара убри аамҭазы атәанчаҩцәа рыԥхьаӡамҭақәа 638 214 мааҭ рхылхит аҩбатәи аоперационистка", - ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
Абри ахҭыс азы аматериал Аҟәа ақалақь апрокуратурахь инашьҭуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 30– Sputnik. Ҭагалантәи арранаԥхьаратә кампаниа аҳәаақәа ирҭагӡаны аԥсуа ар рахь инаԥхьахоит 65 процент ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны арратә комиссар Беслан Ҭарба.
"Ари хыԥхьаӡара маҷуп. Ҵыԥхгьы ус акәын ишыҟаз. Аҿар аррамаҵзура рацәак ргәы аҳәом. Сгәанала ахара зду аҭаацәа роуп. Изныкымкәа иҩынтәымкәа анаԥхьара раҳамҭакәа акомиссиахь иааиуам", - иҳәоит иара.
Ҭарба иажәақәа рыла аҿар абжьаратә школ ашьҭахь иреиҳау аҵарахь рхы дырхоит.
"Аррамаҵзура аҳаҭыр лаҟәит. Ирацәаҩуп иреиҳау аҵараиурҭақәа ирҭало. Бакалавриат ашьҭахь амагистратуахь ицоит, нас –аспирантурахь. Абарҭ рышьҭахь шықәсыла арра иаҵанакуам", - иҳәоит иара.
Ҭарба иажәақәа рыла арра мап ацәызкуа рганахь ала азакәан рӷәӷәатәуп. Иахьазы ахараԥса 300 мааҭ артәоит.
Арратә комиссар иҳәоит ҿарԥас аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ҟазҵо шыҟоу, аха ар рҿы аԥкырақәа зегьы ирықәныҟәоит ҳәа азгәеиҭоит иара.
Арратә комиссар иажәақәа рыла 2020 шықәсазы ҭагалантәи арранаԥхьара жьҭаарамзазы иалагар акәын, аха аепидемилогиатә ҭагылазаашьа аицәахара иахҟьаны абҵарамзахь ииаган. Ауснагӡатә хыркәшахоит ԥхынҷкәын 22 рзы, аха аусқәа шцо ала аамҭа инахахоит.
Жьҭаара 1 азы атәыла ахада Аслан Бжьаниа 2020 шықәса жьҭаара-ԥхынҷкәын рзы атәылауаа арра рнаԥхьарази арра иҟоу роушьҭрази аусдҵа инапы аҵеиҩит.
Аԥсны аррамаҵзурахь инарыԥхьоит 18 – 27 шықәса зхыҵуа.
"Урыстәыла ақыҭанхамҩа аминистр актәи ихаҭыԥуаҩ напхгара зиҭоз аделегациеи ҳареи ҳаиԥылара зыхҟьаз ааигәа имҩаԥысыз Аԥсни Урыстәылеи ахадацәа реиқәшәара ауп. Аԥсны аҭагылазаашьа еилкааны, ацхыраара ахьаҳҭаху аусеицура иазкын аилацәажәара. 2018-19 шықәсқәа рзы иҟан апроектқәа Урыстәыла абанкқәа Аԥсны ақыҭанхамҩазы аԥара ззоурыжьыз апроектқәа, игәаҳҭеит аобиектқәа, иҟоуп иргәаԥҳаз иара убас иргәамԥхаз. Урҭ ахьархәразы акәӡам изааз, аиҵахарақәа ыҟазар изыхҟьаз аилкаара, ацхрааразы ауп", - иҳәеит Џьапуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
АҞӘА, абҵара 30 - Sputnik. Урыстәыла атәылахьчара аминистрра Степанакерт арратә госпиталь аусура хацнаркит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Агоспиталь гылоуп Степанакерт аҳаиртә баӷәаза аҵакыраҿы.
"Уажәазы акаркастә модульқәа еибыҭоуп. Раԥхьа иргыланы аҭынчреиҿкааратә контингент рмедицинатә маҵзура еиҿкаахоит. Убри аан аҭынч уааԥсыра рымаҵ аурагьы ҳазыхиоуп. Иҳалшоит 40-ҩык рҟынӡа рыдкылара", - ажурналистцәа ирзеиҭеиҳәеит амедицинатә гәыԥ аиҳабы Иарослав Иванов.
Иара иажәақәа рыла агоспиталь еиҿкаауп: ареанимациатә, афункционалтә диагностика, алаборатортә диагностика, аоперациатә ҟәшақәеи, астоматологиатә кабинети аофтальмологиатә кабинети рыла. Иқәыргылоуп ИВЛ, УЗИ, рентген аппаратқәа.
Абҵара 10 рзы Урыстәыла, Ермантәыла, Азербаиџьан рхадацәа Владимир Путин, Никол Пашиниа, Ильхам Алиев рнапы аҵарҩит аиқәшаҳаҭра Ашьха Ҟарабах ахымца аанкыларазы. Уи инақәыршәаны аинырратә цәаҳәеи Лачатәи акоридори рҿы иргылахеит урыстәылатәи аҭынчреиҿкааҩцәа.


АҞӘА, абҵара 21 – Sputnik. Аԥсны акоронавирустә чымазара аплато ахь ицәырҵит иҳәеит агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа. Абри атәы аанацҳауеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
"Ареспубликатә бактериологиатә лабораториаҟынтәи иҳауа астатистикатә дыррақәеи урыстәылатәи арратә госпиталь аҿы ПЦР-диагностиказы иҟарҵо аҭҵаарақәа иҳарҭо адыррақәеи анализ рзааур, иаабоит 350-400 ҭҵаарақәа рҟны ачымазара шрыдырбало 40-ҩык. Ари аҩыза атенденциа 20-мшы иреиҳаны иҟоуп, убри азы иаҳҳәар ҳалшоит акоронавирустә цәаҳәа аҽариашеит, аплато ҳәа изышьҭоу ахь ҳцәырҵит ҳәа", - инаҵишьит аминистр.
Аԥсны COVID-19 аизҳара ыҟам, аха убри аан зынӡа ачымазцәа рхыԥхьаӡара акыр иагхеит ҳәагьы узыҳәаӡом, аҭагылазаашьа аҭышәынтәалара ишаҿугьы иҳәеит Ҵахнакьиа.
Абҵара 20 рызтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 80-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 74-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 17-ҩык, ибжьаратәуп - 19-ҩык.
Абҵара 20 рызтәи аҭагылазаашьала, Аԥсны акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 5312-ҩык. Ргәы бзиахеит 3611-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 68-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 2 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа Аконсултә ҟәша аамҭала ареспубликаҿы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа аицәахара инадҳәаланы аҭааҩцәа рыдкылара аԥкра аҿҳәара инахоит ҳәа аҳәоит аусбарҭа Facebook аҿтәи адаҟьаҿы.
Абҵара 9 инаркны ихианы иҟоу аҳәаанырцә тәылауаҩшәҟәқәа рымацара рырҭалоит. Егьырҭ аконсултә маҵзурақәа мҩаԥыргом.
Хырԥашьа змам азҵаарақәа рҭак аиура алшоит абри аҭел ала: +7 840 226 03 91 ма аелектронтә ԥошьҭа: email@example.com.ала.
Уаанӡа Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа Аконсултә ҟәша аҭааҩцәа рыдкылара ԥнакхьан хәажәкырамзазы. Лаҵара 12 рзы аҟәша аусура хацыркын.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус рымоуп – 4302-ҩык. Ргәы бзиахахьеит 2314-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 42-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жьҭаара 27 — Sputnik. Урыстәыла жьҭаара 28 инаркны асабардатә-режим алагалахоит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости Роспотребнадзор адыррақәа шьаҭас иганы.
Аусбарҭа урыстәыла ирабжьнагоит ауаа рацәа ахьеизо аҭыԥқәа рҿы, атранспорт, алифтқәа, амашьынаргыларҭақәа рҿы асабардақәа ныҟәыргаларц ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы. Ақәҵара азинмчра аиуеит жьҭаара 28 инаркны.
Ауаа рацәа ахьеизо ҳәа ишьоуп аамҭакала 50-ҩык инареиҳаны иҟазар ахьауа аҭыԥқәа.
Иара убасгьы абжьгара руеит агәмырҿыӷьгатә уснагӡатәқәа, акаҳуажәырҭақәа русура аанкылазарц асааҭ 23:00 - 06:00 рзы, атранспорт, атакси, адәқьанқәа, ақьафурҭақәа, атеатрқәа рҿы арзҩыдарақәа мҩаԥыргаларц, аамҭакала асубиектқәа дара рхатә ԥкырақәагьы рымоуп.
Акоронавирус апандемиа адунеи атәылақәа зегьы амҽханакит. Ичмазаҩхахьеит 42,7 миллион-ҩык 1,1 миллион рыԥсҭазаара иалҵхьеит.
Урыстәыла миллионки бжаки ачымазара рыхьхьеит, 1,15 миллион-ҩык ргәы бзиахеит, рыԥсҭазаара иалҵит 17,3 нызқьҩык.
Ааоперативтә штаб адыррақәа рыла Аԥсны авирус рыдбалоуп 3839-ҩык, ргәабзиара шьақәгылеит 1464-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 36-ҩык.
Аԥсны акоронавирус инадҳәаланы аԥкыра ҿыцқәа алагалоуп жьҭаара 15 раахыс.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 26 – Sputnik. Аԥсны ахы-аҵыхәа иахьаҵанакуа COVID-19 змоу апациентцәа рзы 450 ҭыԥ рхиоуп ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маӡаныҟәгаҩ Дамеи Касланӡиа.
Урыстәылантәи Аԥсныҟа амобилтә госпиталь 100-ҩык рҭыԥ амоуп, аха иаҭаххар, 150-ҩык рҟынӡа акоронавирус змоу апациентцәа аднакылар алшоит.
Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрра адыррақәа рыла Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҿы иҟоуп– 250 иара-ҭыԥ, Аҟәатәи аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы – 30, Очамчыратәи ахәышәәтырҭаҿы – 20. Гагра иахьазы 18 ҭыԥ рхиоуп, иазыԥхьагәаҭоуп аҽа 30 ҭыԥ.
Иара убас аҟәатәи ахәыҷтәы поликлиникаҿ жьҭаара 22 рзы иаартын акабинет COVID-19 змоу ахәыҷқәа рзы, аполиклиника иаҭоуп 20 ПЦР-тести аппарат ИВЛи.
Апандемиа ааҟалазар Аԥсны 3739 акоронавирус хҭыс аарԥшуп. Ргәабзиара шьақәгылеит 1462-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 35-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аслан Бжьаниа иусдҵа инақәыршәаны, жьҭаара 5, 2020 шықәса инаркны Аԥсны акоронавирус аҽацәыхьчаразы аԥкрақәа алагалоуп. Урҭ инарықәыршәаны атәылаҿы рымҩаԥгара ҟалом: амассатә, аспорттә, арлахҿыхратә усмҩаԥгатәқәа ахыбрақәа рыҩныҵҟа, акультура аусҳәарҭақәа аламҵакәа, иаанкылоуп ачарақәа рымҩаԥгара, иара убас, абжьгара ҟаҵоуп алахьеиқәратәи агәаларшәагатә усмҩаԥгатәқәеи зыҽрылазырхәуа ауаа рхыԥхьаӡара излауала армаҷразы. Аџьармыкьақәеи ауаажәларратә транспорти есҽны рырзҩыдара мҩаԥыргалароуп.
Аԥкра ҿыцқәа алагалоуп атәылаҿы аепидҭагылазаашьа ахьеицәахаз иахҟьаны.
Иахьазы Аԥсны авирус COVID-19 рыдырбалахьеит 1716-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 13-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
- COVID-19 аҽацәыхьчаразы Аԥсны иалагалоу аԥкра ҿыцқәа-аинфографика


Cырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Нусреҭ, уажәшьҭа шаҟа ҵуеи Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа нхара ҳәа уааижьҭеи, насгьы араҟа унапы злакуи?
— Сара Ҭырқәтәыла сиит, Аԥсны сааижьҭеи уажәшьҭа хәышықәса инарзынаԥшуеит. Абизнес аганахь ала аус зуеит, адәқьан амаҭәақәа ахьырҭиуа сымоуп. Аԥсныҟа аара схәыҷра ашықәсқәа раахыс схы иҭан, сгәы иҭан.
- Ҭырқәтәыла уабшьҭра абанхоз, уандуцәа уабдуцәа урхаанума?
— Сара уи аганахь ала ашанс бзиа сыман, сеиҳабацәа сырхаануп. Саб иусура амшала Сҭампыл ҳанхон, аха ҳара ҳқыҭа ҭырқәшәала иаҳҳәозар Сауксу ҳәа иашьҭоуп, аԥсышәала Џьгьарда ахьӡуп. Ишыжәдыруа еиԥш, уа иҟоу аԥсуа қыҭақәа аԥсышәала ахьӡқәа рымоуп. Сара санхәыҷыз ақыҭаҿы ирацәаны сынхеит, ашкол ҳшааурышьҭлак иаразнак ақыҭахь сцон, избанзар аԥсуара, аԥсуа бызшәа акыр интересс исыман. Ҳара уа аԥсышәала аҵара ахьаҳҵашаз ашкол ҳамамызт, ҳабацәа, ҳанацәа, ҳандуцәа, ҳабдуцәа раԥсуа школ акәын ҳазҭаз. Урҭ ирҳәоз, ирҿаҳҵааз ауп иаҳдыруа иахьагьы.
- Уандуцәа ирыжәлааз?
— Сара санду, саб иан Шларԥҳан, сан Арӡынԥҳауп, сан лан Ҳәынџьааԥҳауп, ара изларҳәо ала Ӷәынџьиаԥҳауп.
- Шәыҩнаҭаҿы хымԥада аԥсуа бызшәа ашьҭыбжь гон, аԥсуара аҳра ауан. Уи ҳара иаҳбарҭоуп уара ухымҩаԥгарала. Убарҭқәа ртәы уҳазрылацәажәар ҟалоума?
— Ҳаҩнаҭаҿы тәымк аӡә дыҟаны аԥсшәа изымдыруазар, убасҟан аҭырқәшәа рҳәон, мамзар ирҳәоз аԥсышәан. Сабду, саб иаб Сулеиман Ахба, даара аԥсуара ныҟәигон. Аԥсышәала ҳанцәажәалак ҳгәы ҟаиҵон, ԥарак ҳаиҭон, хаамыхаақәак ҳзааигон, ҳаргьы уи ҳахнахуан. Илеишәа џьбаран. Ауаҩԥсы данхәыҷу иакәымқәак ҟаимҵо, ҳаргьы ҳҳәыҷқәан нас иҟаҳҵон, аха абри аԥсуара аганахь ала ак иашамкәа иҟаҳҵар иуӡомызт ҳабду.
- Аԥсназы ирҳәоз жәабжь ҳәа акрыугәалашәоума?
— Сара быжьшықәса раҟара схыҵуан, санду даныԥсы. Сабду иҩызцәа есымша иаауан, итәан, еицәажәон, Аԥсны аӡбахә рҳәалон, уи бзианы исгәалашәоит, аха еибырҳәоз сгәалашәартә еиԥш исзыгәнымкылеит. Аимадарақәа шыуадаҩыз жәдыруеит усгьы, даргьы рабацәа рабдуцәа рҟынтә ираҳаз ала еицәажәон. Сара еснагь интересс исыман, Аԥсны ахьыҟаз, картала исыԥшаауан, сызлацари Аԥсныҟа ҳәа сазхәыцуан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага, ҳқыҭаҟынтә иааз аибашьцәа рацәаҩын. Ара иҭахаз Ефқан Цыба сара сқыҭа деиуоуп, Ерџьуменҭ Лазариа дырхәит ара, Али Беқьыри Ашәаа, Аишьагиуль Ашәԥҳа уҳәа сара сқыҭаҟынтә еибашьқәоз роуп. Урҭ рымшала ҳара ҳаԥсадгьыл еиҳагьы интересс иаҳкит. Ҳқыҭаҿы инхоз сықәлацәеи сареи 15-ҟа шықәса ракәын иаҳхыҵуаз усҟан, даара ҳгәы шьҭнахуан барҭ аҷкәынцәа рхымҩаԥгара.
- Аибашьра ашьҭахь ауп уара Аԥсныҟа уанаа, иаразнак нхараҵәҟьа сцоит ҳәа аԥшьугама, мамзаргьы?
— Сҩызцәеи сареи ҳанеицәажәоз ус расҳәалон: "Сара Аԥснынтә ҭыԥҳак даазгоит"-ҳәа. Усҟан ҳаччон, ҳахәмаруан ус. Аҵыхәтәаны аусура аганахь ала ҳааратәы аҭагылазаашьа аныҟала, иаразнак ус схәыцит, иашьак дсымоуп, уи сан лҿы дынхааит, сара Аԥсны сынхара ҟалааит ҳәа.
- Уԥсадгьыл раԥхьа ушьапы анықәургыла, угәалаҟазаара зеиԥшрааз, ԥхыӡзу лабҿабазу узеилыргама?
— 2013 шықәса рзоуп Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа. Аҳәаа сахыҵны Аԥсныдгьыл сшьапы анықәсыргыла нахыс, аиаша шәасҳәап, сахьыҟаз сзеилмыргеит. Ҵхыбжьонын, асасааирҭаҿы ҳаԥсы ааиҭакны ашьыжь сангыла, убас еиԥш агәаанагара соуит, Ҭырқәтәыла аусураҟынтә аҩныҟа сцан сынхазшәа. Атәымџьара сыҟоушәа зынӡагьы сгәы иаанамгаӡеит. Аҳауа аума, аӡы аума, ауаа роума, ус еиԥш ахәыцра сызцәырызгаз сыздыруам. Аԥсны сиит, Аԥсны сааӡеит, аамҭала џьара сыҟан, аха схынҳәит аҩныҟа-абас еиԥш иҟаз агәаанагара соуит аханатә.
- Ҭырқәтәыла уаныҟаз унапы злакыз, аԥсуаа лассы-лассы шәеиқәшәалозма, убри аамҭа уазхьаԥшьыр ҟалоума?
— Сара занааҭла секономиступ. Ҭырқәтәыла, амаҭәақәа рганахь ала афирмақәа рҿы аус зуан, адәқьанқәа сырхылаԥшуан. Уи аус сара бзиа избон. Ҭырқәтәыла аусура хьанҭоуп. Аус ҳәа уанца иудыз адҵа наугӡар акәын, избанзар ашә аԥхьа игылаз ауаа рацәан. Ииашамкәа ухы мҩаԥугар ирласны аусура уамырхуеит. Усурада акыраамҭа Ҭырқәтәыла ухы узныҟәгом. Ҳара аԥсуаа ԥсыуаҵасла ҳхы ныҟәҳамгои, аԥсра, абзара ҳагхар ҟалаӡомызт. Аха, аҭырқәа уи изеилкааӡом. Шаҟантә аусура ашьҭахь амашьына слақәтәаны ақыҭақәа рахь сцахьааз, сықәнага ҟасҵар акәын. Аԥсуаа зегьы ус ҳхы мҩаԥаҳгон, избанзар ҳаԥсуара иҳаднаҵоз рацәан.
- Зегь ҳаибаркны ҳазмоу ҳаԥсуара, Ҭырқәтәыла иныҟәыжәгоз, ара уахьааиз иубаз иахыуҳәаауазеи?
— Аиаша ҳҳәозар, Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа ирдыруа аԥсуара Аԥснынтә реиҳабацәа инаргаз, иддырбаз ауп, акосмос аҟынтә аӡәгьы акагьы ааимгаӡеит. Ихҵәаны уахь ианықәнагалагьы, Аԥсны еиԥшыз аԥсабара ԥшааны анхара иалагеит. Ақалақьқәа рҿы анхара рҭахымхеит, избанзар аҭәым милаҭ ҳрыланхар, ҳрылаӡыр ҟалоит ҳәа ԥхьаӡаны. Сара сабдугьы иҳәалон, рабацәа рабдуцәа ирҭахыз Аԥсныҟа излацара амҩа аԥшаара акәын. Аԥсуа бызшәагьы,аԥсуарагьы рхашҭыр рҭахӡамызт. Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа қыҭақәа зегьы ақалақьқәа акыр ирцәыхароуп. Анкьа еиҳагьы ихаран уажәаасҭа. Ҳқыҭақәа зегьы ашьха ашьапаҿы џьара иҟоуп. Насгьы ақыҭақәа рҟынтә ақалақьқәа рахь ицаӡомызт шамахамзар. Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аԥсҭазаара ирзаанагаз амшала, еиҳарак аҿар аҵара рҵарц, аус рурц зы ақалақьқәа рахь рхы дырхо иалагеит. Аха, аԥсуара ӷәӷәаны икны ирымоуп, аихаҵгылара, апатуеиқәҵара еиқәханы иҟоуп. Уахьцалакгьы, уахьыҟазаалакгьы уаԥсуара уцзароуп, уи уарԥшӡоит, уеиқәнархоит. Сара исгәалашәаӡом саби сабдуи аишәа срыцахатәаны акрысфахьеит ҳәа, мамзаргьы сеиҳабацәа рааигәа аҭаҭын сахо, уи ҟалашьа амаӡам, иԥхашьароуп. Уажәшьҭа 43 шықәса схыҵуеит, ус ауп схәыцраҿы еиқәханы ишыҟоу ҳаԥсуара.
- Нусреҭ, уара уабшьҭра Аԥснынтә иахьықәҵыз ҳәа акыр уаҳахьоума, иудыруама?
— Сабду рыцҳа есымша иҳәон Аҷандарнтә иқәҵқәаз ҳауп ҳәа. Аха, уи идырны иҳәозма, иҭаацәара рҟынтәи иаҳаз аума, сыздыруам. Аха, арантә мҳаџьырра ицаз Ахаа, Дал, Ҵабалынтә ицаз рацәаҩуп, Гәбаадәынтәи илбааны Аҷандарантәи ииасны ицазгьы ыҟоуп. Сабшьҭраҟынтә зегь реиҳабӡа Аслан ихьӡзаарын. Адокументқәа сахьрыхәаԥшуа, Асланқәа ҳәа иарбоу хҩык ыҟоуп. Дарбанҵәҟьоу рыуа дыздырыр, досу дахьынтәицаз еилыскаауан. Сан лабшьҭра акәзар, Гәдоуҭантәи ицақәаз роуп.
- Нусреҭ, иахьа Анцәа иџьшьаны уԥсадгьыл аҿы уҟоуп. Ҳаиҿцәажәараҿы иазгәоуҭеит хыхь, Аԥснынтә ҭыԥхак дызгароуп шуҳәоз уаныхәыҷыз. Уразҟы уеимжьеит нас, ус аума?
— Аразҟы змоу аӡә соуп ҳәа схы сыԥхьаӡоит. Умацара уаныҟоу аԥсҭазаара цаӡом. Аԥсны санааи еиҳа азхәыцра салагеит аҭаацәаратә ԥсҭазаара. Ииашоуп, ара сахьааиз сашьцәеи сареи ҳаибаԥшааит, аҩызцәа сырҳаит, аха ухы ззукша ҳәа акы ыҟами. Сҩызцәа ацхыраара сырҭеит, сыԥшәма ԥҳәыси сареи ҳаибадырит, лассы ҳаԥсҭазаарагьы еилаҳҵеит.
- Нусреҭ, ԥсуаҵасла уара уацәыԥхашьозар, сара исҳәап уԥшәмаԥҳәыс лыхьӡ, лыжәла. Занааҭла ижурналисту Оқсана Табаӷәуаԥҳа, ҩыџьа ахьырԥарцәа Инали Ҭемыри ран.
© Фото : предоставлено Нусретом АхбаСемья Нусрета Ахба
— Уажәшьҭа ԥшьышықәса ҵуеит аҭаацәара аԥысҵеижьҭеи. Агәабзиара ҳамоуп, амла ҳакӡом, ахьҭа ҳакӡом, ҳхы-ҳгәы ҳақәгәырӷьо ҳаԥсадгьыл аҿы ҳанхоит.
- Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рыԥсадгьыл ахь рыхынҳәразы угәаанагара?
— Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рзы исҳәо убри ауп, амҳаџьырра рхыргахьеит. Ахҵәара ус имариаӡам. Аусруа рымоуп, аҭаацәара рымоуп, рнышәынҭрақәа ыҟоуп, иуадаҩуп урҭқәа зегьы кажьны аҿыцынхара. Аха, иаҳдыруазароуп ишҳамоу Аԥсадгьыл. Ҩыџьа, хҩык аишьцәа ахьыҟоу руаӡәык дхынҳәааит Аԥсныҟа. Иааит, ирбааит рыԥсадгьыл.
Аԥсынтәыла аԥсуаа рыла ихаҭәааны иҟалароуп. Аҳәынҭқарратә проект ииашаны ишьақәыргыланы аус ауроуп. Анхаҩы ишьапы дықәгылаанӡа, аҳәынҭқарра ашьапы изықәгылаӡом. Аԥсны шаҟа ҭыԥ хазына ыҟоузеи, ахныҟәгаразы зеиӷьыҟам аҭагылазаашьа аԥуҵар ҟалоит. Аҳәынҭқар инапы аҭахуп, апроект аҭахуп ари аус.
- Угәҭахәыцрақәа?
— Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахаз рҿаԥхьа схырхәоит. Аԥсны еизҳалар, ԥхьаҟа ицалар сҭахуп. Аԥсны ӷәӷәаӡа иҟаларц ҳҭахызар ҳхымҩаԥгара ҳаԥсахроуп, досу ҳхаҟынтә ҳалагароуп, досу иҳалшо ҟаҳҵароуп. Атәым ҳәынҭқаррақәа рахь имаҷымкәа сныҟәахьеит, амҩа цқьаны иубарц уҭахызар, раԥхьа уара угәашә аԥхьа урыцқьароуп. Абзиара аганахь иҳархароуп ҳхәыцрақәа зегьы, ҳамчи ҳахшыҩи еилаҵаны аус анаҳуа, ҳаззымиааиуа ыҟаӡам. Иҳамоу Ахақәиҭра нагӡара ақәзааит!
Џьамал Мархолиа изҳаит Аацы ақыҭан, аҟазара злаз аҭаацәараҿы, хҩык аишьцәеи, хҩык аиаҳәшьцәеи рыгәҭа. Иаб Ражден деицырдыруан "Азар ашәа" зеиԥш ыҟам анагӡаҩы ҳәа. Иаб иаҳәшьа Шьамина агитара аларҳәон. Убри аҟнытә иџьашьатәым Џьамали, иеиҳабацәа Џьубеи, Игори амузыкахь ирылаз абаҩхатәра ҷыда.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Џьамал Аацытәи абжьаратә школ дҭалеит, аха анаҩс диасуеит Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аинтернат ахь. Усҟантәи аамҭазы аҵараиурҭа директорс дахагылан Леила Ачԥҳа, аҵара аҟәша напхгара аиҭон Гиви Агрба. Џьамал Мархолиа иахьагьы иҳәоит урҭ рҵареи рааӡареи рҿы ароль дуӡӡа шынарыгӡаз. Ахәыҷқәа дара ирҿыԥшны аамысҭашәареи, алеишәеи, адыррахь агәазыҳәареи рылаҽуан есыҽны.
Асовет еидгыла аамҭақәа раан, ахәыҷқәа аҵара инаваргыланы еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рҿы рҽалыркаарц, анаҩс азанааҭ алхраҿы ицхыраагӡахоит ҳәа ирзеиҿыркаауан аолимпиадақәа, убас амузыка азгьы.
"Алықьса Кәакәасқьыр ҳәа амузыкант бзиа аинтернат ахь даҳзааит, аолимпиада ҳазыҟаиҵоит ҳәа. Сара саныхәыҷыз нахыс слымҳа иаҳауаз аԥсуа ашәақәа ракәын, сҭаацәа ирыцназыгӡон азы маҷк иадамхаргьы аԥышәа сыман ҳәа схы сыԥхьаӡон, аха уеизгьы еидикылоз ахор саднамкылар ҳәа сшәон. Ашьҭахь, агәаҭарақәа рҿы сшаликааз ансеиҳәа сгәырӷьара ҵҩа амамызт. Аолимпиадақәа ирылахәыз иреиӷьыз аҵаҩцәа ракәын азы ҳхы дуны иаҳбон, еиҳау аҩаӡарақәа ҳгәы рзыҳәон. Анаҩс амузыка ҳазыҟаиҵо далагеит акомпозитор дуӡӡа Ражден Гәымба. Аинтернат аҿы аклуб бзиа ҳаман, убраауп асценагьы ҳахьаиршьцылаз. Амала ҳгәы ҳзырхьуазгьы ыҟан, аԥсуа хәыҷқәа злаз ахор вбак амамкәа иқәгыларгьы, ақырҭқәа аԥхьагыларазы рҽырымшьуази, аҩбатәи аҭыԥқәа ракәын иҳаҭәаршьоз", - ихәыҷра шықәсқәа игәалашәоит Џьамал.
Ашәаҳәаҩ раԥхьаӡакәны асцена ду ахь данцәырҵ инигӡаз "Лакоба изы ашәа" ауп. Урҭ ацәаҳәақәа иахьагьы иҿаҿы иааилоит ахәыцрақәа дынрымҽхаркуа.
Џьамал Мархолиа аиҳабыратәи аклассқәа рахь даниас, иашьа Игорь дицны нхара Пицундаҟа дааит. Усҟан акурорттә еилазаара аргылара ианаҿыз акәын, аобиект анџьныр хадас иамаз Ҭамара Гыцԥҳа наҟ-наҟ усурҭа ҭыԥлеи нхаралеи еиқәшәап ҳәа аԥсуа ҿар арахь ааԥхьара рылҭон хаҳәк иадамхаргьы еиқәырҵап ҳәа. Лара илыбзоураны Пицунда зшьапы азаркыз аԥсуаа иахьагьы инхоит, инҵоит.
Џьамал иашьа Игорь Мархолиа, Пиунда 1967 шықәсазы иаԥиҵеит раԥхьатәи ашәаҳәаратәи акәашаратәи ансамбль "Амзара". Убри алагьы жәлар рмузыка ықәыҩҩит араҟа. Џьамал иакәзар, ахкынагӡаҩцәа дреиуан. "Амзара" аҟны адагьы, ашәаҳәаҩ аусура далагеит акурорттә еилазаараҿы акультуратә-массатә усмҩаԥгатәқәа реиҿкааҩыс.
1972 шықәсазы Џьамал Мархолиа аррахь иԥхьоит, иуалԥшьақәа наигӡон Иарославль. Азеиԥш ԥсадгьыл иуал анаиҭа, уажәшьҭа Пицундаҟа акәымкәа иаб игәараҭахь Аацыҟа дхынҳәуеит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагаанӡа, 18 шықәса инарзынаԥшуа иқыҭауаа рымаҵ иуан. Џьамал Мархолиа Аацы ақыҭа аспорттә Комитет аиҳабыс дарҭеит, убас напхгара аиҭон акомсомол, азанааҭ Еидгыла, ДОСААФ, деиҳабын атеатр.
"Усҟан ақыҭақәа рҟны аԥсҭазаара еилашуан. Аҿар аҵара ҵара ашьҭахь, аиҳабацәа ракәзар русура ианахашәалоз аамҭа ахьархыргоз, уимоу рҟазареи рбаҩхатәреи ахьаадырԥшоз атеатр, ашәаҳәаратәи акәашаратәи ансамбль, аспорттә кружокқәа ҳаман. Араиком Апартиа актәи амаӡаныҟәгаҩс иҟаз Константин Озган ицхыраарала Аацы аҽырҩырҭагьы ааҳартит. Ажәакала қыҭак ҳаҵамхо ҳаҟан. Аацы анҭыҵгьы ҳтеатр Ш. Ҷкадуа иҩымҭақәа ирылхыз асатиратә миниатиурақәа ддырбон егьырҭ ақыҭақәа ирҭааны, убас Лиудмила Хынтрыгә-иԥҳа Хагәышьԥҳа лааԥсара зду ҳ-аколнхаратә ансамбльгьы ажәлар ргәы шьҭнахуан", - еиҭеиҳәоит Џьамал Мархолиа.
Аԥсны арыцҳара ианҭагыла, 1992-1993 шықәсқәа рзы, Џьамал иашьцәа дрывагыланы бџьарла иԥсадгьыл ихьчон. Авзвод "Аиааира" захьӡызгьы командаҟаҵаҩс даман.
"Аибашьра адәаҟны иҟалалон ашәак анаацәыраҳгозгьы, зны-зынла игәышьҭыхгаз, зны-зынла ҳахәрақәа зырӷьоз. Ашәа-ари цәанырроуп, ҩнуҵаҟала ушьақәзыргыло хәшәуп", - иҳәоит иара.
Џьамал Мархолиа аибашьраҿы иааирԥшыз агәаӷьреи, ахаҵареи рзы ианашьоуп "Агәымшәаразы" амедал.
Аԥсны аҭынч ԥсҭазаара анышьақәгыла ашьҭахь, Џьамал Мархолиа Гагра араион, Алаҳаӡыхь ақыҭан аҩны аахәаны иҭаацәа иманы арахь нхара дааит. Раԥхьатәи ашықәсқәа рзы аусура далагоит абҩарҵәыра арҵаҩыс Валери Орчыҟәба директорс дызмаз Гагратәи аԥсуа школ №1 аҟны. Анаҩс, Ҭенгьиз Габуниа иааԥхьарала Гагра араион акультура аҟәша аинспекторс аус иуит. Ус ишыҟаз, ашәаҳәаҩ иҟазара атәы здыруаз Оҭар Хәынҵариа, Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьиараз" анапхгаҩы Баграт Багаҭелиа иирдыруеит Џьамал Мархолиа иӡбахә.
"1997 шықәсазы Баграт Багаҭелиа ааԥхьара сиҭоит афольклортә ансамбль "Кьиараз" ахь ахкынагӡаҩыс. Уи нахыс еиԥмырҟьаӡакәа абра сыҟоуп", - инаҵишьит ашәаҳәаҩ.
Џьамал Мархолиа амузыкахь имоу абаҩхатәра иҩнаҭаҟны акәзар ашьаҭа ахьакыз, анаҩс Ражден Гәымбеи, Алықьса Кәакәасқьыри рыбзоурала асцена ду ахь дцәырҵзаргьы, дартистны ажәлар дрылазырҵәаз Аԥсны Жәлар рартист Баграт Багаҭелиа иоуп.
"Баграт Аҳмаҭ-иԥа Багаҭелиа иеиԥш арҵаҩы дыҟамзар ҟалап иахьагьы. Акомпозитор дуӡӡа иааԥсара ӷәӷәаны исыдуп. Уи аус сыдиулон индивидуалла, аҩны. Сыбжьы ааиразы зны имариаз ашәақәа сирҳәон, нас еиҳа иуадаҩу рахь ҳаиасуан. Сҟазара ҳаразкыз, адисциплина аҽақәыршәаны аусушьа сзырҵаз Баграт Аҳмаҭ-иԥа иҟамзаара даара иаҳныԥшоит Гагра амузыка знапы алакыу зегьы. Убасцәҟьа иӡбахә сымҳәар ҟалом Оҭар Хәынҵариагьы. Дара аҩыџьагьы алегенда уаа ҳәа исԥхьаӡоит", - амузыкантцәа дуқәа дрыхцәажәоит Џьамал Мархолиа.
Ашәаҳәаҩ "Кьиараз" дацны хыԥхьаӡара рацәала аконцертқәа ихы рылаирхәхьеит Аԥсни, анҭыҵи. Зегь раасҭа игәалашәараҿы иаанхо, "аԥсуа чара" захьӡу амузыкатә композициазы Маиҟәаԥ "Гран-при" ианаԥсаха ауп. Ахәаԥшцәа ҳмилаҭ ацәа зыҟәныз ақәгылара џьашьатәыс ирзыҟалеит. Џьамал уи акомпозициаҿы асценахь дааиуеит ихәда ашәарах ықәҵаны, "Ажәеиԥшьаа" рашәа нагӡауа.
Џьамал Мархолиа иахьа аԥсуа жәлар рашәас иааизымдыруа ыҟам уҳәар ауеит, ажәлар ирылаҵәаны иҟоу рахьтә. Убас зҿлымҳара аиҭоит аԥсуа естрадагьы.
"Сара зегь раасҭа бзиа избо ашәа ҳәа акагьы сымаӡам. Жәлар рашәақәа зегьы сзеиԥшуп, аха зынагӡара сзыманшәалоу атәы уҳәозар "Ажәеиԥшьаа рашәа", "Ахра ашәа", "Ахәра ашәа", "Данаҟаи иашәа", "Салуман", "Смыр Гәдиса", "Озбақь ахаҵа" алскаауеит. Аестрадатә артистцәа рахьтә исымоуп зашәақәа еиҳа исзааигәоу, иаҳҳәозар Анатоли Алҭеиба, Заур Зыхәба", - инаҵишьит ашәаҳәаҩ.
Џьамал Мархолиа 23 шықәса раахыс аус зциухьоу артистцәа рахьтә зыбжьы уамакала игәаԥхо, насгьы ашәа зыцҳәара мариоу ҳәа рыхьӡ иҳәеит Марина Жьиԥҳа, Назырбеи Ебжьноу, Алик Чуаз, Славик Мхонџьиа, Мактина Абӷаџьааԥҳа. Даара абжьы ссир ихан адунеи зыԥсаххьоу Витали Гәымба.
Иахьа ансамбль "Кьиараз" иаднакылаз аҿар рахьтә, Џьамал Мархолиа ԥсабарала илоу абаҩхатәраа џьашьаны дилацәажәоит Инал Жьиба. Иагьазгәаиҭоит арԥыс арҵаҩы бзиа димазар, амузыка аганахь ала хара ицо аӡәы иакәны дшыҟоу.
Џьамал Мархолиа иԥсҭазаара абжеиҳан ажәлар рымаҵ аура ишазкызгьы, ԥсыуа ҵасла, қьабзла иааӡоу ԥшьҩык ахшара ршьапы иқәиргылеит.
Џьамал Мархолиа ауаҩы егьа ихшыҩ бзиазаргьы, аҟыбаҩ ҷыда илазаргьы, аԥсуара шьаҭас ианизыҟамла иааԥсара башахоит ҳәа иԥхьаӡоит.
Сара аакласск рҿы стәан Виачеслав Ҷыҭанааи сареи ҳанеибадыр. Усҟан ашәҟәыҩҩцәа лассы-лассы араионқәа рҿы инеиуан, еиҿыркаауан алитературатә семинарқәа. Уаҟа ахәыҷқәа ражәеинраалақәеи ражәабжьқәеи ианырзыӡҩрлак, иргәаԥхоз Аҟәаҟа аредакциақәа рахь иаарыԥхьон. Убасҟан ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбеи акритик Рауф Ебжьноуи сҩымҭақәа ргәаԥхан, саргьы Аҟәаҟа алитературатә семинар ахь саарыԥхьеит.
Ари асеминар иалахәын Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтә иалрыԥшааз ахәыҷқәа, астудентцәа. Убасҟан ауп Виачеслави сареи ҳанеибадыр. Уи К. Ф. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа интернат далгахьан, Аҟәа ақалақь бзианы идыруан, даԥшәымахахьан, ашәҟәыҩҩцәагьы рацәак дырцәыԥхамшьакәа драцәажәон.
Виачеслав иажәеинраалақәа зегь ҿырҳәала идыруан, ибзиангьы дрыԥхьон. Уи аҽны ашәҟәыҩҩцәа ҳҩыџьагьы ҳажәеинраалақәа даара иргәаԥхеит. Асеминар анеилга, Виачеслав даасыдгыланы дсазҵааит, узцыда уара ҳәа. Азныказ сара стәала иаахьымӡӷысшьеит, аха нас иасҳәеит саб дышсыцыз, уи апарк аҿы дысзыԥшны дыштәоу!
- Аҩныҟа дҳашьҭып!- иҳәеит иара, гызмалрак аҵаӡамкәа дааччан.- Уаха сара сҿы уҟаз, ара азеиԥшынхарҭаҿы ауада сымоуп.
Сара азныказ исҳәашаз сақәымшәеит, саангыларцгьы сҭахын, аха саб сицны аҩныҟа сцаргьы цәгьа избомызт, арахь асеминар аҿы сдырҽхәахьан, уи ажәабжь "шыԥхаз" саб изеиҭаҳәара сахыццакуан!
- Аҟәа усырҵоит!- деиҭаасыхлафит иара, - ажәеинраала бзиақәа зыҩуа Аҟәагьы бзианы идыруазароуп!
Саб иҿы ҳнеины иаҳҳәеит иааӡбаз, Виачеслав ихы-иҵыхәа цқьа ианеиликаа, инапы снаниҵан, ҟәрышьқәакгьы наҳаиҭан аҩныҟа дцеит.
Абас ауп ҳаибадырра ахы шакыз, сҩыза, сыԥсҭазаараҿы даара иӷәӷәаны исывагылаз, иахьа сызқәу сымҩа сахымҟьартә ианаамҭаз ацхыраара сызҭаз Виачеслави сареи.
Уи нахыс, сара ашкол сшалгазҵәҟьа аинститут сҭалеит, хышықәса азеиԥшынхарҭа сыҩнан, иаргьы ешьак еиԥшҵәҟьа илаԥш схын. Иҟоуп иареи сареи ҳаиҩызараҿы ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа рацәаны, абраҟа урҭ рахьтә ҩбаҟа-хԥаҟа анысҵоит.
Виачеслав иашьцәеи иаҳәшьцәеи зегьы дреиҳабын. Уи иашьцәа ԥсуаҵас иааӡаз ҷкәынцәан, иара иаԥхьа аҭаацәара алалара рзыгәаӷьуамызт. Арахь иара иани иаби дыхҭаркит, уеиҳабызар, уашьцәагьы мҩакы иқәҵа, урԥырхагамхан, уаргьы шьҭа ухы уаазхәыц ҳәа. Уи иаанагоз еилкаан, ихы дахәар акәын! Виачеслав абри абри лоуп ҳәа аӡәгьы далхны димаӡамызт, иара иҳәашьа аӡәгьы "дҭеимԥшыхәцызт" макьана, анаԥш-ааԥшра акәын дызҿыз!
Исгәалашәоит, хәылԥазык, ҳаашәарыцап, иудыруеи ҳдарҩатә еиӷьхар иҳәан, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Ус ҳалаԥш нақәшәеит афиша, усҟан астудентцәеи Аҟәатәи акультуратә хан аҿы еиҿкааз ақәыԥшцәа ртеатри еицымҩаԥыргоз спектакльк цон. Нас ҳаузынкылозма ҳара, ахәаԥшҩы ирольгьы, аҽырбаҩ ирольгьы нагӡо аԥхьаҵәҟьа ҳнатәеит! Виачеслав ихы аасыдикылан исеиҳәеит, уаҟа ихәмаруаз ӡӷабк дшигәаԥхаз. Уи акәхеит, аспектакль анаанҵәа, лҩызцәеи лареи алаф нараҳәо, апроспект ҳаныланы ҳҿынаҳхеит. Лҩызцәа аӡәы, лара лыжәлантә, ҳпоетесса гәлымҵәах, Саида Делԥҳа лакәын, егьи- ажурналист Инна Ҳаџьымԥҳа, лара- иахьа Виачеслав ихәыҷқәа ран, Нонна Делԥҳа лакәын!
Азеиԥшынхарҭаҿы ҳаннеи, урҭ рахьтә сара Саида дыздыруан, иласҳәеит, ҳҩыза лаҳәшьа дшигәаԥхаз, еибаҳардырырц шаҳҭаху!
- Ибзиоуп!- лҳәеит лара,- амала амыцхә дыԥхашьаҩуп, иаҳзеирцәажәар!
- Иаргьы дыԥхашьаҩуп, аха уи ихәшә сара издыруеит, сҳәан, иаразнак рыжәтә хәыҷык аахәан иаазган, азеиԥшынхарҭа аҩбатәи аихагылаҿы дара руада ҳныҩналеит.
Нонна иара усгьы ажәак аалыхәлымшәеит, иаразнак лцәа иалашәеит ҳгәы иҭаз. Аха Саидеи, Иннеи сареи аҭагылазаашьа "еиқәҳархарц" ҳалагеит. Ус ҳаӡбеит, ҳарҭ ҳабжьы рдуны ҳцәажәалап, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьалап, уимоу, амҳаҵәқәа ықәықшаны "амузыка" аҳарҳәалап, уи иалагӡаны, издыруада Виачеслав акыр изҳәозар ҳәа! Аха Виачеслав, цас иҟаиҵозшәа, убри аҽны ибыз ихәлашәеит, акызаҵәык ииҳәаз, иаб ԥҳәыс даага ҳәа дшыхҭеикыз ауп, лара дшигәаԥхаз, лара лыда дышхәарҭам, - уаанӡа ииҳәарц игәы иҭаз зегьы шҳәатәыз ихашҭит!
Ҳара еиҭах ҳабжьқәа ҳрыӷәӷәеит, дара зынӡак хьаас иҳамаӡамшәа ҟаҳҵеит, уимоу, Саида дагьыкәашеит, ажәеинраалақәа ҳрыԥхьеит! Виачеслав уи иаҩижьуазма, арыжәтәгьы, иқәыԥшрагь, ҳара ҳазҿызгьы зегьы еилалан, игәы иацрасзар акәхап, уаанӡа иҿаҳәазшәа иваԥсаз инапқәагьы рҟьара далагеит. Аха игәы иҭаз зегьы иҳәарцаз, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр акәын, ҳара иҵегь ҳабжьы еиҵаҳхыр,- акомендант дхалан ҳдәылицон! Ус ҳаӡбеит, уахатәи ҳаиқәшәараҿ ҳаангыларц, уаҳа ацҳамҵарц, уаҵәы ҳаиҭеиқәшәарц. Дара аӡӷабцәагьы гызмалқәамзи, еиҿдырԥшуазар акәхарын, ауха иаҳҳәози адырҩаҽны иаҳҳәози еиқәшәозу еиқәымшәозу! Уаҵәы захьӡыз ҳазегь ҳаиҭеиқәшәеит, еибаҳҳәеит ҭыԥ ԥшӡак ахь ҳаиццарц, ҳаԥсқәа ҳшьарц. Ҳцеит Лбаатәи Ешыра, Виачеслав иҩыза гәакьак иҿы зегьы ҳшеицыз. Уи ауаҩ даара ибзиаӡаны ҳидикылеит, Виачеслав ауха Нонна диҳәеит! Мызк анааҵ, Виачеслави Ноннеи рынасыԥ еиларҵеит!
Ахаан исхамышҭуа ахҭысқәа иреиуоуп: даҽа уахык, усҟан авокзал авараҿы ҩынхәыҷык аҟны қьырала иамхны ҳанхон сҭаацәеи сареи, цхыбжьон ашә асыбжь геит. Сҩагылан иаасыртызар, Славик дҳаш-ҳашуа, иԥсы игәы икылахо, ццакырак, ма ус ӷәӷәак дшақәшәаз мҩашьо, ирласны уҽеилаҳәаны уаала иҳәеит. Ҳабацо сҳәан, ҳабацо умбо, Нонна ахшараиурҭаҿы дааганы дышьҭасҵеит, аҳақьым хадеи уареи ибзианы шәшәшеизыҟоу здыруеит, усызиацәажәароуп иҳәеит. Саргьы ахьышәҭҳәа сҽааиласҳәан, сҿанынасхоз аамҭаз: "Дәрыԥшьҟа ааигәа умцаӡаци?!" ҳәа дсазҵааит. Ҳашԥамцац, иаҳхысыз асабшазы уахьынтәи ҳмааи анысҳәа, нас, ҳацлымҳәа зырҵасыша акгьы ааумгаӡеи, иҳәеит! Ишԥаасымгеи, уааи, акака аажәып сҳәан, аҿаԥарашәа иҟаз ахь ҳнҩналеит. Уи акәхеит, аҩны иҟазгьы цыфақәак анааҳзықәлыргыла, аӡәы имаӡа иҵәахып, ҩбаҟа сааҭ ҳаидхалеит!
Ацхыбжьон, ахшараиурҭаҿы ҳаннеи, Нонна деибга-деизҩыда аҷкәын длоухьан!.. Ахшареилыргаҩ ӡӷаб гәырӷьаҽҳәаша анҳалҭоз, Славики сареи лхы наҳақәылкын:
- Нонна дсыҳәан, хынтә ахԥатәи аихагыла аҟынтә сылбаалышьҭхьеит, - лҳәеит,- цхыбжьон хәшәык иашьҭалан ицан, машәырк рмыхьзааит ҳәа! Ҳарҭ ҳабызқәа ҳрымҭииргьы, алашьцара ҳалубаауазар акәхарын ҳҟаԥшьҟаԥшьӡа ҳшыҟаз!
- Шәарҭарак ҳақәшәеит, аха ҳацәцеит!- ҳҳәеит ҳаргьы ҳаҿамхаӡакәа!
Виачеслав аҩыза изы иԥсы ҭихуан, иахьынӡаилшоз дивагылан. Уи алитератураҿы даара агьама бзиа змаз поетын, ирацәаӡаны аҩымҭақәа ҿырҳәала идыруан. Уи аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ииҩыз аепиграммақәеи, апородиақәеи, ажәеинраалақәеи, ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ианылахьеит. Ҳаԥсуа поезиа дацәыӡит ҳаԥхьаҩцәа бзиақәа зыргәырӷьашаз, иҵаулан ихәыцуаз, ажәа агьама зныруаз, злафи зҟазшьа бзиақәеи рыла угәырҩақәа ухазрышҭуаз, ахааназ зҭыԥ даҽаӡә иҭыԥ иаламҩашьо ҳҩыза бзиа, ҳашьа бзиа- Виачеслав Ҷыҭанаа.
"Аԥсуа поезиа антологиаҿы" иануп зхатә ҭыԥ аанызкылахьоу иара ицәаҳәақәа – иара иуасиаҭ.
Сҩызцәа, игәыӷуа исзыԥшыз,
Еиқәтәаз сгәеисыбжьы шышәныҩуа,
Исзымҳәаз ажәа, сгәы иҭашыз,
Сызхьымӡаз сашәала сышәҵәыуа!
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 28 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. "Акурорт Пицунда" уаанӡатәи ахада Нодар Шьаҟрыл иусура дахьамырхыз азы аӡбарҭахь дашшит. Абри атәы иҳәеит иара ихаҭа Sputnik аинтервиу анеиҭоз.
"Сара актк шьаҭас иҟаҵаны сусура самырхит. Убри аан уи адокумент иагьысымбеит, уи азы дырракгьы сыҭамызт. Сара Атуризм аминистрра аӡбамҭа иашам ҳәа исыԥхьаӡоит. Убри азы смаҵурахьы сдырхынҳәразы ашшыԥхьыӡ инасышьҭыз аҭак сазыԥшуп", - иҳәеит иара.
Атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба Аԥсуа телехәаԥшраҿы имҩаԥигаз апресс-конференциаҟны иҳәеит акурорт аиҳабы иԥсахра азакәаншьаҭа аманы имҩаԥган ҳәа.
""Акурорт Пицунда" ахада иԥсахразы аӡбара ҳадаҳкылеит. Иара нагӡан аимак-аиҿак шахылҿиаазгьы. Гәыԥҩык адиректор ҿыц инеира иаҿагылан, аха иара иҭыԥ ахь днеиит. Аус иуеит, ԥхьаҟагьы иулоит. Аӡбарҭа иаҳәо аабап. Агәра згоит уи иашахап ҳәа", - иҳәеит Хышба.
Хышба иазгәеиҭеит 2020 шықәсазы "Акурорт Пицунда" 119 миллион аԥара абиуџьет ишаланагалаз.
"Акурорт Пицунда" ахада ҿыц Фрикан Гәынба имаҵура даҭан нанҳәа 7 рзы, аколлектив ахәҭак уи ишаҿагылазгьы.
Акурорт аусзуҩцәа рыхәҭак административтә хыбра аҿаԥхьа еизеит аҭагылазаашьа ргәамԥхо. Аха атуризм аминистрра рхаҭарнакцәа уахь ианнеи, ианеицәажәа ашьҭахь рыҽдырҭынчит. Фрикан Гәынба аколлектив ддырдырын.
Нодар Шаьҟрыл "Нужная газета" аинтервиу аҭо иҳәеит иамхрази ахада ҿыц иаҭарази Аусдҵа рылаҳәара шымҩаԥгаз иара дыҟамкәа.
Атуризм азы аминистрра апресс-маҵзура иазгәанаҭеит Фрикан Гәынба икандидатура еиҭахәаԥшраны ишыҟам, уи азы аминистр изинмчқәа рҳәаа иҭагӡаны аӡбра шидикылаз.
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Жәытә-натә аахыс аԥсуа ирыман дара рхатә анцәахаҵара. Ҳазшаз даӡәыкуп, аха адинхаҵарақәа еиуеиԥшым, доусу иара итәала дазнеиуеит. Аԥсуаа ақьырсиан атәгьы ныҟәыргоит, амсылман итәгьы ныҟәыргоит, Ажьирахьгьы инеиуеит. Зегьы мҩаԥаҳгоит Ҳазшаз игәы ҟаҳҵарц. Уажәы қьырсианла аҿбаара иҵалоит. Ԥсыуала аныҳәагатә мҩаԥызгар зҭаху изы уи акгьы амам. Ажәытә аԥсуаа ирымаз ачгара, уи ауаҩы даныԥслак акәын, ахаа ықәырҵаанӡа, ашьтәа ршьаанӡа ичгон. Анаҩсан шәарыцара ианцоз, мышкы ҩымш ианычгозгьы иҟан. Ачгарақәеи аҿбаарақәеи зегьы ныҟәаҳго ҳалагар, ҳаԥсуарагьы каҳажьыр акәхоит", - иҳәеит Латариа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ииасыз амчыбжь азы Аԥсныҟа цхыраара ҳәа иааит Екатеринбургнтәи аҳақьымцәа, Очамчыратәи ахәышәтәырҭаҿы акоронавирус змоу рзы апалатақәа ҩнымаҭәа ҿыцла идырхиеит, Аҟәа иалацәажәеит аҳәаанырцә бизнесуаа рзы апартаментқәа рыҭира.
Sputnik
Ишԥацо COVID-19 аҿагыларатә усқәа?
Аԥсны акоронавирустә инфекциа иаҿагыланы иқәԥоит. Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла COVID-19 иахырҟьаны рыԥсҭазаара иалҵхьеит 51-ҩык, зынӡа ачымазара рыдырбалахьеит 4720-ҩык. Гәоуҭатәи аковидтә госпиталь иҿы ишьҭоуп 127-ҩык, 107-ҩык COVID-19 рзышьақәырӷәӷәоуп.
Аҟәатәи аҿкчымазаратә хәышәтәырҭа иҭоуп 32 пациент COVID-19 змоу.
- Гәниа: аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы амедицина усзуҩцәа азхом
-
-
Амобилтә госпиталь аҿы ахәышәтәра иахысуеит 46 пациент. 43 пациент рҭагылазаашьа бжьаратәуп, хҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Акоронавирус иаҿагыланы иқәԥоит аҭыԥантәи аҳақьымцәа реиԥш Урыстәылатәи аҟазауаагьы. Иахьазы Екатеринбургнтәи ԥшьҩык аҳақьымцәа аус руеит Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы.
Уаанӡа ара ацхыраара руан Москвеи Калинингради рҟынтәи 12-ҩык злахәыз агәыԥ. Дара усҟан ирыԥсахит Башкириатәи рколлегацәа. Москвеи Калинингради ргәыԥ аҿы ааҩык аҳақьымцәеи ԥшьҩык амедиеҳәшьцәеи ыҟан.
Амчыбжь ахҭыс бзиақәа ируакхеит Адыгатәыла уаанӡатәи ахада, анаплакҩы, амеценат Хазрет Совмен Аԥсны COVID-19 аҿагыларазы 50 миллион мааҭ ааишьҭит ҳәа ажәабжь.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Москва иҟазаараан Адыгатәыла уаанӡатәи ахада Хазрет Совмен иареи аицәажәарақәа рыбжьан, усҟан Аслан Бжьаниа дрылацәажәеит апандемиа инадҳәаланы ареспубликаҿы иҟоу апроблемақәа.
- Адыгатәыла уаанӡатәи ахада Аԥсны COVID-19 аҿагыларазы 50 миллион мааҭ ааишьҭит
Аусурақәа шымҩаԥысыц имҩаԥысуеит Аҟәа иаарту амобилтә госпиталь аҿгьы. Абҵара 6 инаркны жьҭаара 20 рҟынӡа арахь иааган 100 пациентк. Урҭ рҟынтәи 17-ҩык қәҿиарала ихышәтәны ахәышәтәырҭа илҩаауп.
Агоспиталь аус ауеижьҭеи 1,5 нызқь ПЦР-диагностика мҩаԥнагахьеит. Анализқәа нарышьҭуеит Аԥсны алабараториақәа рҟынтәи, аҭҵаарақәа рҭак уахь идырхынҳәуеит.
Абҵара ҩба рзы Очамчыратәи араионтә хәышәтәырҭа апалатақәа медицинатә ҩнымаҭәала еиқәдыршәеит.
Атәыла аиҳабыра ахәышәтәырҭазы иаархәеит 20 медицинатә каруаҭ, 20 адақә хәыҷқәа (тумбочки), 50 иарамаҭәа, 20 гәабан, акапельницақәа рзы 20 штатив. Иара убасгьы иахәҭоу зегьы аахәоуп ахәышәтәырҭа акрыфарҭазы.
Ахәышәтәырҭа аҳақьым хада Мадонна Кьышьмариаԥҳа ишылҳәо ала ацхыраара амедперсонал рџьабаа армариоит, апациентцәа рыхәышәтәра еиҳа иҭышәынтәалоит.
Инахырҟьоу асасдкылара
Гәдоуҭа араион ахада ихаҭыԥуаҩ Ҭемыр Возба Гәдоуҭатәи агоспиталь ахь цхыраара ҳәа иааз аҳақьым лцәа аԥҽра иҽазишәеит ҳәа аинформациа рылаҵәеит асоциалтә ҳақәа рҿы абҵара 4 рзы.
Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭаҿы адырра ҟарҵеит аинформациа агәаҭара шымҩаԥысуа.
Гәдоуҭа аҳақьым лцәа аԥҽра аҽазышәара аҭыԥ аман ҳәа азинхьчаратә усбарҭақәа рахь арзаҳал ыҟам ҳәа аарыцҳаит Апрокуратура хада.
- Апрокуратура хада: аҳақьым лцәа аԥҽра аҽазышәаразы арзаҳал ыҟам
Адырҩаҽны Sputnik апресс-центр аҿы абрифинг мҩаԥго Алексеи Двинианин ажурналистцәа рахь аҳәара ҟаиҵеит Telegram-каналқәа ражәабжь ԥаршеиқәа иаразнакы агәра ганы еимпыҵрымԥааларц.
Двинианин ажурналистцәа дрыҳәеит асоциалтә ҳақәа ирыладырҵәо зегь рыгәра шырымгаша.
"Урыстәылантәи Аԥсныҟа, акоронавирус ауааԥсыра рацәыхьчараан ацхыраара аҟаҵаразы иааз аҳақьым лцәа аԥҽра афакт аиԥш аҽазышәарагьы аҭыԥ амамызт. Ари ас шакәу шьақәдырӷәӷәоит Ацҳаражәҳәарҭа, ахада Иусбарҭа, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра", - азгәеиҭеит Двинианин.
Двинианин иҳәеит абҵара 4 - 5 рзы Гәдоуҭа аҭыԥ зманы иҟаз "Гәдоуҭа ахадара имҩаԥнагаз ихарҟьаны итрадициатәу аԥсуа сасдкылароуп" ҳәа.
"Ахҭыс аҭыԥ иқәҵоуп Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа, Аԥсны ахада Иусбарҭа, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра, Агәабзиарахьчара аминистрра рыбжьаҟазарала", - иҳәеит иара, иагьазгәеиҭеит аҳақьымцәа иаабац арежим ала русура шымҩаԥысуа.
Ажурналистцәа ирҭаз азҵаара: урыстәылатәи аҳақьымцәеи Ацҳаражәҳәарҭа ахаҭарнакцәеи еиқәшәахьоума? – аҭакс "ааи" иҳәеит Двинианин, иагьазгәеиҭеит аицәажәара арзара игәы ишҭам.
Иара убасгьы иҳәеит: Ацҳаражәҳәарҭа апресс-маӡаныҟәгаҩ "Асоциалтә ҳақәа рыла ирыларҵәаз аинформациа аҭҵаара ҳаҿуп. Макьаназы еиҳа инарҭбаау аинформациа ҳамам. Уи адагьы лара аҳақьым лхаҭа дашшу дмашшу атәы аилкаара ҳаҿуп" ҳәа мацара шакәу ииҳәаз .
Ацҳаражәҳәаҩ дақәыӡбеит ари ахҳәаа дасу ишиҭаху иахьеиликааз, Sputnik Аԥсны аганахьгьы аҽыԥныҳәа ҟаиҵеит.
"Ацҳаражәҳәарҭа мап ацәнакуеит Telegram-каналқәа, Facebook уҳәа реиԥш иҟоу игәарарҵо ажәабыжьқәа ахархәара рызҭо ажурналистцәеи аҭыжьымҭақәеи аус рыцура. Аиҳаракгьы Урыстәыла имҩаԥнаго агуманитартә цхыраараан. Сара апресса ахақәиҭра садгылаҩуп аха саҿагылоит уи ухатәы хықәкқәа рзы ухы ианауырхәо", - иҳәеит Алексеи Двинианин.
Ашыц ааӡарҭа
Амчыбжь ажәабжь бзиақәа иреиуоуп ашыц ааӡарҭа Очамчыра Аԥснытәи аҭҵаарадырратә абнатә ԥышәаратә станциаҿ иахьаадыртыз.
Ааӡарҭа аԥҵоуп ООН ақыҭанхамҩеи афатәааглыхреи реиҿкаара ацхыраарала, Аԥсны 2012 шықәсазы Шәачантәи иқәнагалаз амцаԥшьхәаҷа зԥырхагахаз ашыц аиҭашьақәыргыларазы. Усҟан Урыстәыла аолимпиатә комплексқәа рзы Италиа иаанахәаз ашыц еиҭаҳатә Китаитәын, амцаԥшь хәаҷа иаҟьышьны иҟан.
"ООН ақыҭанхамҩеи афатәааглыхреи реиҿкаара ацхыраарала иахьа ашыц ааӡарҭа апитомникааҳартуеит иара иахьахәҭаҵәҟьоу аҭыԥ аҿы – Очамчыра Аԥснытәи аҭҵаарадырратә абнатә ԥышәаратә станциаҿ." ҳәа иҳәеит ареспублика аекологиатә Институт адиректор Роман Дбар.
АбНИЛОС адиректор Витали Леиба иажәақәа рыла Аԥсны амцаԥшь хәаҷа анцәырҵ ашьҭахь иаанхаз ашыц ԥшь-процент заҵәык роуп.
Колхидатәи мамзаргьы кавказтәи ашыц — реликттә ҵлажәлоуп. Иара ахьҭақәа ачҳауеит −10 °C рҟынӡа, 600 шықәса ннаҵуеит. Аизҳара ашьшьа-шьшьыҳәоуп ишымҩаԥысуа – шықәсык ала сантиметрақәак иазҳауеит.
Аҳәаанырцә бизнесуаа рзы аппартаментқәа
Абҵара 2 рзы Аҟәа, Аҳәынҭқарратә маҵзура "Аԥсныпресс" аҿы имҩаԥгаз астол гьыжь аҿы атәым ҳәынҭқаррақәа рҟнытә анаплакҩцәа апартаментқәа раархәаразы алшара аҟаҵара азҵаара иалацәажәон.
Ари азҵаара жьҭаарамзазы ишьҭылххьан Аԥсны аҳәсақәа рассоциациа ахантәаҩы, аконституциатә реформақәа рзы ахада иҿы иаԥҵоу Акомиссиа анапхгаҩы Наҭелла Акаԥҳа. Лара илҳәеит аԥыжәаратә ҿиара аҵакыра аԥҵареи апартаментқәа рыргылареи аусурҭатә ҭыԥқәа шаԥырҵо, аекономикатә еизҳара ишацхраауа. Убри аан апартаментқәа рыҭира атәылауаҩра аиура ишадҳәалам. Аԥсны азин шамам амилаҭтә паспортқәа ршара ауааԥсыра рхыԥхьаӡара амаҷра инадҳәаланы, уи адемографиатә дисбаланс ахь ишкылнаго.
Аԥхьа ажәа игеит анаплакҩы, ауаажәларратә палата алахәыла Абессалом Кәарҷиа. Иара иазгәеиҭеит аҳәынҭқарра аҿиара амҩа ианылар шакәу, уи азы апрограмма ыҟазарц шахәҭоу.
Абесалом Кәарҷиа ишьҭахь ажәа игеит Ауаажәларратә палата алахәыла Рисмаг Аџьынџьал. Иара апартаментқәа раахәареи ареспублика адепрессиатә регионқәа реиҭашьақәыргылара апрограммақәеи реидҳәалара ахәҭаны иԥхьаӡом.
Иара игәаанагарала Тҟәарчал араион арҿиаразы аҳәынҭқарра абизнесуааи аинвесторцәеи ашәахтә льготақәа рнаҭароуп.
"Иҟоуп Владислав Арӡынба иаԥиҵахьаз асхема: ауаҩы Аԥсны абизнес ааиртырц иҭахызар аицнаплакы аԥҵатәуп. Ауаҩы илагала дузар, атәылауаҩра азҵаарагьы иалацәажәахоит", - иҳәеит иара.
Ареспублика еиҭаҵуа амазарақәа рыҭира аҽа формақәак Ауаажәларратә палата алахәыла алацәажәара ахәҭаны иԥхьаӡом. Ииҳәо шьақәзырӷәӷәо ҿырԥштәны иааигеит палестинаа массала рыҩнқәа израильаа ираадырхәо ианалагаз иахькылнагаз.
Ауаажәларратә усзуҩ Кадыр Аргәын Рисмага Аџьынџьал ииҳәаз дақәшаҳаҭхеит. Иара игәаанагарала апартаментқәа аҳәаанырцә бизнесуаа раархәара республиказ лҵшәак аманы иҟам. Иара агәра ганы дыҟоуп атәыла араионқәа рекономикатә лшара ашьақәыргыларазы иҟоу аресурсқәа: аӡы, абна, ақыҭанхамҩа уҳәа ахрарахәара шаҭаху.
Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа аекономикеи азини Ринститут адиректор, аекономикатә наукақәа рдоктор Заур Шьалашьаа ареспубликаҿ урыстәылатәии аԥснытәии бизнесуаа реицусура иҵоуроуи иҵоурами аҿырԥштәқәа шыҟоу. Ҿырԥштәны иааигеит ареспубликаҿ акыршықәса аус зуа аилахәырақәа.
Лгәаанагара лҳәеит азиндырыҩ Фрида Лазԥҳа, лара иазгәалҭеит анхарҭатә ресурсқәа рыҭира ауааԥсыра реиҳараҩык цәшәарҭан ишрымоу.
"Апартаментқәа рыҭира аидеиа иахықәкуп анхарҭа ҭыԥ аиура атәылауаҩра аиура иадҳәаламхарц. Ҳара ҳҟны ирацәаҩуп аԥсуаа рыхьӡала еиҿкааны аҳәаанырцәаа иаархәо анхарҭаҭыԥқәа. Аҳәынҭқарра уи аҟынтә феидак амам. Атәылауаагьы иара убас. Ари аус ыраргаматәуп", - лҳәеит Лазԥҳа.
Лгәаанагара лҳәеит ажурналист, Ауаажәларратә палата алахәыла Надежда Венедиктова. Лара агәра ганы дыҟоуп араионқәа рекономика арҿиаразы аҭыԥантәи ауаа рнаплакратә усура шырцыхцыхтәу азы.
Ацитрусқәа рекспорт
700 тонна инареиҳаны амандарина Аԥснынтә Урыстәылаҟа иргахьеит цәыббрамза абжараахыс.
Жьҭаара аихшамҭазы аҳәаа иахыргахьан 250 тонн ацитрусқәеи 50 тонн афеихои. 2019 шықәса абри аамҭазы аҳәаа иахыган 20 тонн ацитрусқәеи 30 тонн афеихои.
Ацитрусқәа лассы иԥхасҭахо аалыҵуп азы урҭ рҳазалхратә еиҿкаарақәа аԥыжәара рыманы имҩаԥысуеит.
2019 шықәсазтәи асезон, жьҭаара-жәабран амзақәа рзы аҳәааҿ ашәҟәы иҭагалан 14 000 тонн ацитрусқәа. 2018 шықәса рзы – 37 000 тонн ацитрусқәа.
Ашьаусқәа
Абҵара 3 рзы Гәылрыԥшь араион апрокуратура ашьаус хацнаркит Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра иатәу Драндатәи абахҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ, амилициа амаиор Дмитри Амқәаб иганахь ала ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада асаит.
Амқәаб имаҵзуратә напынҵақәа инархырҳәҳәаны ихы иаирхәеит ҳәа иԥхьаӡоуп. Аусҭҵаара адыррақәа рыла Амқәаб азакәан инақәыршәаны азин иман, иҭакыз иуа-иҭахы, ма егьырҭ ахаҿқәа х-сааҭк рыҩныҵҟа рыцыҟазааразы азин ииҭар, уигьы ашьаус знапаҿы иҟоу ахаҿы, ма аусбарҭа аҩыратә қәшаҳаҭра аҟазаараан.
Аха Амқәаб, жьҭаара 25 рзы аҭакзыԥхықәу иҷаԥшьара аамҭаан аӡбарҭа азин имамкәа Сыҷынааԥҳаи абахҭа иҭакыз Зыхәбеи иаашаанӡа реицыҟазаара азин ҟаиҵеит.
Заанаҵтәи адыррақәа рыла Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра иатәу абахҭа аиԥыларатә уадаҟны Аԥсны атәылауаҩ Сичинааԥҳаа А.Т., 2001 шықәса рзы ииз, Аҟәа ақалақь аҿы инхоз лыԥсҭазаара далҵит жьҭаара 26 рзы. Лара уахь днеит жьҭаара 25 рзы, уа иҭаку Зыхәба А.А., 1987 шықәса рзы ииз ибаразы.
Аԥсны апрокуратура хада ихнаркәшеит Гәдоуҭа араион аҩнуҵҟатәи аусқәа рыҟәша иатәу Аҳәынҭавтоинспекциа аусзуҩцәа Саид Гарцкьиеи Сасрыҟәа Ҷедиеи рганахь ала заанаҵтәи аусҭҵаара, аус нашьҭуп Гәдоуҭатәи араионтә ӡбарҭахь.
Уаанӡа Саид Гарцкьиеи Сасрыҟәа Ҷедиеи, аҵарҭыша ргеит ҳәа гәҩарас иҟаҵаны мызкы иҭакын Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа аӡбамҭала.
Аԥсны Аҳәынҭавтоинспекциа аусзуҩцәа аҵарҭыша шыргоз иаанкылан Аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵзура имҩаԥнагоз аоперативтә експеримент аҳәаақәа ирҭагӡаны.
Апрокуратура хада адыррақәа рыла, цәыббра 11 рзы амилициа алеитенант Саид Гарцкьиеи амилициа алеитенант еиҳабы Сасрыҟәа Ҷедиеи рмаҵуратә уалԥшьақәа рынагӡараан Гәдоуҭа араион, ААИ астационартә пост "Бамбора" иахьгылаз быжь-нызқь мааҭ аԥара ҵарҭышас иргеит.
Дара амҩатә ԥҟара шеилагаз шьақәдырӷәӷәеит, аха аԥара ганы административтә зинеилагара шыҟалаз азы аԥкаанҵа хадмырҭәааит, "убри алагьы закәанла ихьчоу аҳәынҭқрра аинтересқәа ӷәӷәала еиларгеит".
Амаҵуратә уалԥшьақәа реилагаразы 10 - 20 нызқь ахараԥса артәоит ма рмаҵураныжьра, ма хәышықәса рыҩныҵҟа усхкқәак рымҩаԥгара азин рымаӡам, мамзаргьы 1-4 шықәса аҭакра. Аҩбатәи ахәҭаҷ иазыԥхьагәанаҭоит 7-12 шықәса аҭакра, амазара амхрагьы нацҵаны.
Раԥхьатәи асы
Абҵара 2 рзы Аԥсны илеит раԥхьатәи асы.
"Арҭ аамҭақәа рзы асы рацәак амуит. 5-8 сантиметра роуп. Иара абриаҟароуп ҵыԥх Ауадҳара иҳазлеиз асгьы заҟараз. Сынтәа хә-мчыбжьа рыла инаскьаны асы ҳзауит", ҳәа иҳәеит апансионат "Ауадҳара" адиректор Асҭан Арсҭаа.
"Амҩақәа цқьоуп, уи азы апроблема ыҟаӡам. Аҵаагьы ыҟам. Жьҭаара 28 раахыс апансионат ҭәуп. Аҭыхыҩцәа ргәыԥ ҳҭоуп. Абҵара 4 рҟынӡа аангылара ргәы ишҭазгьы асы анлеи ицеит. Аҭыхрақәа рзымҩаԥгомызт", – иҳәеит иара.
Аҵыхәтәантәи амшқәа рзы иааунырыртә ахьҭа аҿалеит.
Агидрометеорологиа аҟәша аиҳабы Диана Ҭраԥшьԥҳа Sputnik иазеиҭалҳәеит абҵара актәи ахәҭазы ареспубликаҿ ишыхьҭахо.
Ус шакәугьы макьаназы аԥхарра ҳцәыӡуеит ҳәа узҳәом. Аҳауа аԥхарра 20 - 25 °С иҩеир ҟалоит аамҭақәак рзы. Амшынӡы аҟәандара –18 - 20 °С.


COVID-19 иадҳәалоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахьеицәахаз иахҟьаны Аԥсны иахьаҵанакуа аԥкыра ҿыцқәа алагалоуп.
Акоронавирустә чымазара ҿкы алаҵәара иаҿагыло аԥкырақәа алагалоуп Аԥсны аҵакыраҿы. Дара амчра роуит жьҭаара 5 инаркны. Абри азы адҵа Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа инапы аҵаиҩит цәыббрамза аиҩшамҭазы.
Адҵа инақәыршәаны, жьҭаара 5 инаркны атәылаҿы рымҩаԥгара ҟалом амассатә, аспорттә, арлахҿыхратә, алабаратә, ацәыргақәҵатә усмҩаԥгатәқәа ахыбрақәа рыҩныҵҟа, акультура аусҳәарҭақәа аламҵакәа. Иазгәаҭоуп, арҭ аусҳәарҭақәа русура мҩаԥыргар ҟалоит ҳәа аусзуҩцәа хаҭалатәи ахыхьчагақәа ныҟәыргозар, иара убас аусмҩаԥгатәқәа зныкала ирҭаауа ауааԥсыра рхыԥхьаӡара ԥкызар «ҩба-ҩба ҭыԥ рыбжьаҵаны» ҳәа. Ауадақәа рҟны есҽны апрофилактикатә рыцқьарақәа мҩаԥгалатәуп.
Иҟалом ачарақәеи егьырҭ агәырӷьаратә усмҩаԥгатәқәеи рымҩаԥгара. Абжьагара ҟаҵоуп алахьеиқәратәи агәаларшәагатә усмҩаԥгатәқәеи зыҽрылазырхәуа ахаҿқәа рхыԥхьаӡара ԥкызарц. Аԥкрақәа ирыҵанакит акрыфара-чаратә обиектқәагьы.
«Ауаажәларратә крыфарҭақәа рҟны аишәақәа рыбжьара асоциалтә дистанциа (1,5 метра иреиҵамкәа) бжьазарци амаҵ зуа аусуҩцәа хаҭалатәи ахыхьчагақәа (амедицинатә сабрадақәеи амедицинатә напҭарԥақәеи) ныҟәыргалартәи русура еиҿкаазароуп», – ҳәа аҳәоит адҵа атекст.
Адокумент инақәыршәаны, Аҟәа ақалақьи Аԥсны араионқәеи рҟны иҟоу афатәҭирҭатә, ақыҭанхамҩатә, ашәҵатәы џьырмыкьақәа радминистрациқәа есҽны апрофилактикатә дезинфекциа рзыруроуп аџьармыкьақәа рҵакыреи уурҭ рыкәша-мыкәшеи. Аџьармыкьаҿы акрызҭиуа, ма даҽа ус знапы алаку зегьы хаҭалатәи ахыхьчагақәа ныҟәыргалароуп.
Аҭыԥантәи администрациақәа рнапы ианҵоуп ауаажәларратә транспорт аҩныҵҟа есҽны апрофилактикатә дезинфекциа амҩаԥгара, амашьынарныҟәцаҩцәа хаҭалатәи ахыхьчагақәа ныҟәыргалартә еиԥш ахылаԥшра.
Аминистррақәеи аусбарҭақәеи рнапы ианҵоу
Адокумент инақәыршәаны, Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрра иадҵоуп 2020 шықәса жьҭаара 15-нӡа Аҟәа ақалақьи Аԥсны араионқәеи рҟны иалкаазарц амедицинатә усҳәарҭақәа, зыҟны акороновирустә ҿкы змоу ахаҿқәа рышьҭаҵаразы иԥкаау аҭыԥқәа аартхо. Иара уи арыцхә азы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа аҿкытә ҟәшаҿы аҵәыҵәри аҭаразы аиҿкаара-техникатә усмҩаԥгатәқәа хыркәшазароуп.
Аԥсны Афинансқәа рминистрра иалнаршароуп Аԥсны Аҳәынҭқарра Агәабзиарахьчара аминистрра иатәу Аҳәынҭқарратә санитартә-епидемиологиатә маҵзура аусзуҩцәа рыштаттә хыԥхьаӡара ааҩык рҟынӡа аизырҳаразы иаҭаху афинансыркра амҩаԥгара. Иара убас ахахьы иагароуп акороновирустә ҿкы аарԥшразы алабораториаҿы имҩаԥырго зхыԥхьаӡара иацло амедицинатә ҭҵаарақәеи атестқәеи рзы иҷыдоу амыругақәеи аныхтә материалқәеи раахәаразы иаҭаххо ахарџь.
Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра иадҵоуп аҭыԥантәи администрациақәеи иареи еинырны иааиԥмырҟьаӡакәа ашколқәранӡатәии азеиԥшҵараиуратәи усҳәарҭақәа хаҭалатәи ахыхьчагақәеи, арзҩыдатәгақәеи, ашоурашәагақәеи рыла еиқәдыршәаларц.
Ауааԥсыра акоронавирустә чымазара ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб адыррақәа рыла, иҳаҩсыз уахыки ҽнаки ирылагӡаны акоронавирус рыдбалоуп 49-ҩык ауаа, агәаҭара иахысит 192-ҩык. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы иахьазы ишьҭоуп 138-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 117-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 17-ҩык, ибжьаратәуп 46-ҩык. Илҩаауп 19-ҩык апациентцәа.
Иахьазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 1765-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 640-ҩык, 15-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.