Аԥсны ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб адырра ҟанаҵоит, Аԥсны иахьазы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 25-ҩык ыҟоуп ҳәа.
Аԥсны иахьаҵанакуа даҽа фҩык ауаа акоронавирустә чымазара ҿкы рыдбалоуп. Ачымазцәа ахәышәтәырҭахь иргоит рҭагылазаашьа бжьаратәызар, ма иуадаҩхар. Абри атәы аанацҳаит Аԥсны ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аоперштаб адыррақәа рыла, иахьазы Аԥсны COVID-19 зцәа иалоу рхыԥхьаӡара 25-ҩык рҟынӡа инаӡоит. Уаанӡа ачымазара зыдбалаз рахьтә жәҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп, быжьҩык аҩны рҽыԥхьакны иҟоуп, аҳақьымцәа рхылаԥшуеит.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы Акоординациатә штаб ԥхынгәы 27, 2020 шықәсазы ирыдыркылаз аӡбара шьаҭас измоу Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иқәҵара инақәыршәаны, аԥсуа-аурыс ҳәаа ахысразы иҟоу аԥкырақәа нанҳәа 4 рҟынӡа рыҿҳәара иацҵоуп. Иара убас уи излаҳәо ала, Аԥсны атәылауаҩра змоу рыуацәа, ма рхылаԥшцәа рбарц азы знык ҳәа арахь иаауа ахәаанырцә тәылауааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи аҳәаа рахысраан COVID-19 рцәа ишалам шьақәзырӷәӷәо ашәҟәы рыцымзар ауеит.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыдырбалахьеит 63-ҩык ауаа. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит.


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Азербаиџьан aкоронaвирус 141-ҩык ирыдбaлан, 3-ҩык рыҧсҭазаара иалҵит.
Ари атәы аарыцҳаит аҭыҧантәи аих Аминистрцәа ркабинет аӡбарала иаҧҵаз аштаб ҷыда аҟынтә адырра ҵаҵҕәыс аҭаны.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Азербаиџьан ачымазара иалҵит 151-ҩык.
Азербaиџьaн aкоронaвирус aхкҿыц aдиaгноз рзышьaқәырҕәҕәан 38 658 -ҩык aуaaҧсырa, ачымазара иалҵхьеит 36 149-ҩык, рыҧсҭазаара иалҵхьеит 569 -ҩык, рҽырыхәшәтәуеит 1 940-ҩык.


"Аӡырга-хәаша", "Қәаб-ӷьарӷьар", "Баииа", "Чхадыл" - абас еиԥш иҟоу ақьабзқәа рыла ибеиоуп Амшаԥы ааира аҽазыҟаҵара иазку аҵыхәтәантәи амчыбжь. "Шәышықәса рышьҭахьгьы абри еицазгәаҳҭо Анцәа ҳнаишьҭааит!" ҳәа ирныҳәон рхы-рҭаацәа.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Абар мызкы инеиҳаны иҵуеит ақьырсиантә динхаҵара ныҟәызго ауааҧсыра зегьы Амшаҧныҳәа рҽазыҟарҵоижьҭеи. Имҩаҧыргоит уи иадҳәалоу еиуеиҧшым ақьабзқәа. Аҵыхәтәантәи ақьабзқәа иреиуоуп: Аӡырга-хәаша, Қәаб-ӷьарӷьар, Баииа, Чхадыл (Чачхадыл). Дара урҭ рҟынтәигьы аҧхьатәи ҩба (Аӡырга-хәашеи Қәаб-ӷьарӷьари) жәлар рытрадициаҟны иӡхьеит, аха урҭ ирызку анҵамҭақәа еиқәханы иҟоуп.
Николаи Џьанашьиа иетнографиатә нҵамҭақәа рҟны ишарбоу ала, Аӡырга-хәаша ҳәа изышьҭоу амш азы имҩаҧыргон "ашьапҿаҳәара" ҳәа иҟаз ақьабз. Аҭаацәа заа уаххьа ыфаны инышьҭалон. Ианыцәоз рарӷьа шьапы ахыза ицәыҵганы иион. Аҧшәмаҧҳәыс днеины арымӡ аҿы аҟәардә наргыланы, аласа ахахара дналагон. Нас уи аласа илхахаз ала аҭаацәа ахьыцәаз днеины рарӷьа шьапқәа ҿалҳәон абас еиҧш иҟаз ажәақәа ҳәо: "Шәышықәса рышьҭахьгьы абри амш еицазгәаҳҭо Анцәа ҳнаишьҭааит!" ҳәа. Уи арахәыц ашьҭахь ирбылуан Амшаҧы аҽны. Аҵарауаҩ ишазгәеиҭо ала, ари анымҩаҧыргоз Баииа аламҭалазы ахашаҽны акәын, аха жәытәла хәашазар ҟаларын ҳәа иааирҧшуеит.
Ари ақьабз дшаалгалак (Аӡырга-хәаша адырҩаҽны), "Ҳара ҳаиааит, ҳара ҳаиааит!" ҳәа абҩатәы қәабқәа рыҵақәа дрысуа адәы днықәлон, "Шәысҟаҭәеит!" ҳәа лгәылацәа рахь лхы нарханы. Ари амш зегьы гәырӷьа-ччарала ирхыргон, ацуҭақәа наҟ-ааҟ еисон, еицлабуан.
Амшаҧы аламҭалазтәи аҵыхәтәантәи амҽыша аҧсуаа (аиҳарак абжьыуаа) баииа иамшуп ҳәа иршьоит. Баииа – ари ааҧынразы ицәырҵуа ашәҭ ҩежь хәыҷқәа роуп. Уажәааны урҭ рыла адәқәа зегьы хҟьоуп. Ашьыжь аҧшәмаҧҳәыс дҩагыланы абарҭ ашәҭ ҩежьқәа ҟәшәаны, аҩнаргәы, ахәышҭаара иакәыршаны икалыҧсоит. Насгьы кәтаӷьк урҭ ашәҭқәа рҟны инышьҭаҵаны хынтә ахәышҭаара иакәлыршоит.
Тҟәарчал ақалақь инхо Нуну Лакашьиа-Дарсалиа есышықәсеиҧш сынтәагьы лышьыжь ари амш азы иалагоит абас:
"Ашьыжьымҭан сҩагылоит, сыҩнқәа ааҧхьаҧссаны, еилырганы, ашәҭ ҩежьқәа аазгоит, баииа ҳәа изышьҭоу. Ахәышҭаараҿы баииа кауҧсоит, ахрыӷгьы ақәурҳәҳәоит, акәтаӷь ыркәымпылны иакәуршоит: ауаџьаҟ змоу, ауаџьаҟ ахи-аҵыхәеи иакәиршоит, ауаџьаҟ змам – акәакьқәа зегьы еимданы иҟаиҵоит. "Абри акәтаӷь агәы шҭәу еиҧш ҳҭәы-ҳаҧха ҳҟало, иаҳфо, иаҳжәуа ҳагымкәа" ҳәа уныҳәаны иакәуршоит", - ҳәа ҳзеиҭалҳәеит.
Нас аҧшәмаҧҳәыс уи акәтаӷь адырга аҭаны иҟалҵоит. Анкьа арацәала иҟарҵон, уажәы акарандашь ала, аџьар асахьа анҵаны егьырҭ акәтаӷьқәа ирылалҵоит, нас урҭ Мшаԥы иаԥхьанеиуа ахәаша аухаз илшәуеит. Иара ахрыӷ зну инанҵаны, наҟ илҵәахуеит.
Ирҳәоит абас еиҧш ала ақьабз аҿы ахархәара змаз акәтаӷь зегь раасҭа иӷәӷәахоит ҳәа, уи зкызаауа егьырҭ зегьы дыриааиуеит, акәтаӷьқәа реинҟьараан. Аҧшәмаҧҳәыс ишҳалҳәаз ала, ари акәтаӷь здыркуа аҧшәма аиҳабы иоуп. Аха даҽа шьоукы изларҳәо ала, уи аҩнаҭа аиҵыбӡа идыркуеит.
Иазгәаҭатәуп, аҧсуаа ҳҟны адагьы, егьырҭ ажәларқәа рҟынгьы акәтаӷь акыр ақьабзқәа рҟны ахархәара шамоу аира, аҿиара, аҧсҭазаара ҿыц асимволра азызуа атрибутк аҳасабала. Адунеитә мифологиаҿы уи аарҧшуп адунеи згәылҵуа кәтаӷьны. Адунеитә кәтаӷь хьтәуп ҳәа иҧхьаӡоуп, уи иагәылҵуеит амра. Афинцәа репос "Калевала" аҟны акәтаӷь хыхьтәи ахәҭа иалҵит ажәҩан ду, ҵаҟатәи ахәҭа – адгьыл цәаакы. Аҵарауаа ишазгәарҭо ала, ааҧынтәи ақьабзқәа рымҩаҧгараан, акәтаӷь аркәымпылра адгьылқәаарыхратә магиа иадҳәалан.
Уи анеҩсан, ҳара ҳзыҿцәажәаз Нуну Лакашьиа-Дарсалиа иаҳзеиҭалҳәеит ари амш азы мышшьарак аҳасабала аҩынусқәа ҟауҵар шыҟамло: "Агәыр бымкын, анышә бымкын, аҵәымӷ бымкын", - ҳәа алабжьара сылҭеит хаҭала.
Аҩеиӡ (верба) ҳәа изышьҭоу аҵла-махәҭа азы ишҳалҳәаз ала, ҳара ҳҟны аҩнқәа ирыҩнаргало иалагеижьҭеи акыр ҵуам.
"Аверба ҳәа анкьа иҟарҵаӡомызт ҳа ҳахь. Убригьы убас аҩны иҩнаргалоит, акы инҭаргыланы иҟауҵоит, ҽаантәи аверба анааиуанӡа ус иқәыргыланы иумоуп. Нас ҽаантәи аверба анааиуа, уҩнқәа анеилурго, идәылганы адәахьы ибылны, аҿыц ааганы инықәургылоит", - ҳәа ҳалҳәеит лара.
Ақьырсиантә тәылақәа зегьы рҟны иазгәарҭоит Аҩеиӡтә мҽыша (Вербное воскресенье), аха Аҧсны ари ажәа ахархәара аманы шамаха иуаҳаӡом. Аҩеиӡ – аҧслыш хкқәа иреиуоу ҵлоуп, ҵиаауп. Ари амш азы абри аҵла-махә аҩнқәа ирыҩнаргалоит аҩны ахьчоит, уи аҧшәмацәа ирхылаҧшуеит ҳәа иҧхьаӡаны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
-
Ашәба: Аииа-абаииа амш азы акәтаӷь аҩнаргәы иакәдыршон, рыԥсҭазаара ҭәны иҟаларц


АҞӘА, цәыббра 6 – Sputnik. Урыстәыла арегионқәа 84 рҟны COVID-19 зыхьыз 5 195-ҩык аадырԥшит, абри атәы аарыцҳаит аинфекциа аламҵәаразы аоперативтә штаб.
Ачымазара злоу аԥшьбатәи рыхәҭак асимптомқәа рымаӡам.
Ҟәбина уахыки-ҽнаки рыла 93 коронавирустә хҭыс ҿыц азгәаҭоуп, абри атәы аанацҳауеит Краснодартәи атәылаҿацә ахадара апресс-маҵзура.
Краснодар 41-ҩык чмазаҩхеит, жәҩык - Шәача иаадырԥшит, хәҩык - Крыловтәи Еитәи араионқәа рҟны, ԥшьҩык - Гориачи Клиуч, ҩыџьа-ҩыџьа аарԥшуп Геленджик, Новороссиск, Крымск, Каневскои, Севертәи, Кушьевтәи, Белореченсктәи, Павловтәи, Донтәи, Тихорецктәи араионқәа рҿы. Аӡәаӡәа Калининтәи, Абинсктәи, Арҟаԥшьтәи, Апшеронсктәи, Курганинсктәи, Тҟәаԥстәи, Қарҭтәи, Усть-Лабинсктәи, Ажәытәминсктәи араионқәа рҿы.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа 502-ҩык ишрылоу аадырԥшхьеит. Урҭ рахьтә 157-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥзьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, цәыббра 27 - Sputnik. Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аерман-азербаиџьантә конфликт ҩаԥхьа аҽахьарҿыцыз агәҭынчымра шазцәырнаго азы аҳәамҭа ҟанаҵеит.
"Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра адунеижәларбжьарахь ааԥхьара ҟанаҵоит Ареспублика Арцах (ашьха Ҟарабах – аред.) иаҿагыланы имҩаԥысуа агрессиа аанкылазарц, арегион аҟны бџьаршьҭыхлатәи аиҿагылара иахьынӡауа иаԥдырҟәҟәаарц", - ҳәа азгәаҭоуп аминистрра асаит аҟны икьыԥхьу аҳәамҭаҿы.
Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы агәрагара аадырԥшит уажәазы иҟоу, жәларбжьаратәи азхаҵара змоу амеханизм – ОБСЕ иатәу Минсктәи агәыԥ ала аконфликт аҭышәныртәалара альтернатива шамам.
Цәыббра 27 ашьыжь Азербаиџьан Атәылахьчара аминистрра аҳәамҭа ҟанаҵеит Ермантәыла Арбџьармчқәа Ҟарабх аинырратә цәаҳәала иҟоу анхарҭақәа ирылахысит ҳәа. Дара урҭ адыррақәа рыла, атәылауаа рыбжьара иҭахаз ыҟоуп. Ермантәыла Арбџьармчқәа ишырҳәаз ала, Ҟарабах "аҳауантәи аракетақәа рылеи иажәлеит". Ереван ирҳәеит Бақәа "ҳажәло иалагеит" ҳәа, ҟарабахтәи ахырхарҭала. Иазхаҵам Ашьха-Ҟарабахтәи Ареспубликаҿы адырра ҟарҵеит, артиллериала ишреихсыз аҭынч уааԥсыра рынхарҭақәа, аҳҭнықалақь Степанакертгьы уахь иналаҵаны. Аиҳабыра ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵеит рҽыԥхьаркырц, уи ашьҭахь Ҟарабах аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит иара убас Ермантәылагьы. Бақәа акәзар, амобилизациа аҭахны иҟам рҳәеит, ҳар зегь рыла еиқәшәоуп ҳәа. Аҳәынҭқаррақәа жәпакы, Урыстәылеи Франциеи назлоу, аганқәа рыҽныркыларц абжьгара ҟарҵоит.
АҞӘА, цәыббра 27 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥснытәи адизаинер Магда Қаџьаиаԥҳа иаԥылҵаз аксессуарқәа рколлекциа цәырылгеит римтәи амода амчыбжь Altaroma аҟны. Абри атәы Sputnik иазаалыцҳаит адизаинер лхаҭа.
Лара лажәақәа рыла, аколлекциа цәырган зхы иақәиҭу адизаинер қәыԥшцәа ирызкыз аҭыԥ ҷыда Showcase аҟны.
"Сара ари аусмҩаԥгатә аиҿкааҩцәа рҟынтә ааԥхьара соуит, избан акәзар сыбренд Италиа иҟоуп. Сгәы иахәоит аиҿкааҩцәа сколлекциа ауникалра ахьазгәарҭаз", - лҳәеит лара.
Адизаинер далгахьеит аинтериертә дизаин азы Европатәи аинститут IED Milano, Милантәи астудиақәа руак аҿы лзанааҭдырра ҳаралкхьеит. Аҭыԥҳа амодахь аинтерес лызцәырҵит аинститут аҿы лҵара анхлыркәша ашьҭахь.
"Аԥхынтәи аԥсшьарамшқәа раан сазхәыцит аҳәса рзы аклатчқәа аԥысҵарц. Аидеиа шсоуз еиԥшҵәҟьа 3D амодельқәа ҭысхуа слагеит, урҭ ахьыҭсыжьшагьы сашьҭалеит. Сдебиуттә коллекциа ӡырызгеит парижтәи амода амчыбжь аҟны", - ҳәа еиҭалҳәеит адизаинер қәыԥш.
Аԥсуа дизаинер илнапкымҭоу аксессуарқәа ныҟәыргоит ауарҳалмҩа иқәсуа италиатәи актрисацәеи, амода иацклаԥшуа аҳәсеи, иара убас ицәырҵуеит амода иазку ажурналқәа VOGUE, L`officiel, Vanity Fair уҳәа рдаҟьақәа рҟны.
Қаџьаиаԥҳа иазгәалҭеит лгәы ишҭоу аколлекциа ҿыцқәа рцәыргақәҵа аиҿкаара, лара аксессуарқәа мацара ракәӡам лнапы злаку. Аҭыԥҳа убасгьы аҩнымаҭәеи аинтериери рдизаин даҿуп.
АҞӘА, цәыббра 27 – Sputnik. Аԥсны иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирус зыхьуа рхыԥхьаӡара даҽа 46-ҩык рыла еиҳахеит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә инфекциа амазааразы игәаҭан 160-ҩык атәылауаа, урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзышьақәыргылан 46-ҩык", - ҳәа аанацҳауеит аоперштаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 120-а апациентцәа, урҭ рахьтә COVID-19 адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп 117-ҩык, рҭагылазаашьа хьанҭоуп 14-ҩык, ибжьаратәуп 27-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Хра злоу ахҭысқәа - иалкаау аполитикатә, асоциалтә, акультуратә хҭысқәа. Ҳара урҭ ҳрылацәажәоит, ахәшьара аҳҭоит, алкаа рзыҟаҳҵоит.
Акурорттә сезон аамҭазы Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа закәаншьаҭада еиҳарак иахыргарц рҽазыршәон арыжәтәи аҭаҭын аалыҵи.
Агәымшәаразы амедал занашьоу аибашьҩы Гәымба Руфбеи иеибашьратә мҩеи, игәалашәарақәеи лзеиҭеиҳәеит иашьа иԥҳа Наала Гәымԥҳа.
Иахьазы Аԥсны иахьаҵанакуа иаарԥшу акоронавирустә хҭысқәа рхыԥхьаӡара 1458 ыҟоуп. Ргәы бзиахахьеит 530-ҩык, жәеизаҩык рыԥсҭазаара иалҵит.


АҞӘА, цәыббра 9 – Sputnik. 250 инареиҳаны аԥсыуа ҭаацәара ахԥатәи ахәыҷы изы 100-100 нызқь мааҭ аԥарашәарақәа рырҭеит ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит аилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Багаҭелиа.
Иара иажәақәа рыла, аԥарашәарақәа мҩаԥысуамызт жьҭаарамза аахыс абиуџьетнҭыҵтә фонд "Азҳара" ауалқәа ахьақәыз азы. Уаанӡа ари афонд акәын аԥарашәарақәа ҟазҵоз. Аԥараанкылара иара убас мзызс иаиуит акарантингьы.
Аԥсны акоронавирус иахҟьаны иалагалаз аԥкрақәа анаԥырх ашьҭахь Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы аилак уаанӡатәи аусуратә режим ианазыгьежь, арзаҳалқәа рыдкылареи аԥашәарақәа рымҩаԥгареи иалагеит.
"Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аилак уаанӡатәи аусуратә режим ианазыгьежь, арзаҳалқәа рыдкылареи аԥарашәарақәа рымҩаԥгареи хацнаркит. Аԥара ршәомызт жьҭаарамза аахыс абиуџьетнҭыҵтә фонд "Азҳара" ауалқәа ахьақәыз азы. Жьҭаара 1, 2019 шықәса раахыс арзаҳалқәа 258 рыдкылоуп. Урҭ рҟынтәи 43 арзаҳал афонд "Азҳара" ахь инашьҭын. Иахьазы аԥарашәарақәа зегьы рзынагӡоуп", - иҳәеит Асҭамыр Багаҭелиа.
Уаанӡа аԥсуа ҭаацәарақәа рҟны ахԥатәии уи ишьҭанеиуеи ахәыҷқәа анилакгьы аԥара рзашәон агәыҳалалратә фонд "Азҳара". 2020 шықәса инаркны ари аус анапы ианҵоуп Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аилак.
"Хышықәса рыҩнуҵҟа ацхыраара рыҭан 1300 ҭаацәара. Аха афонд "Азҳара" алшарақәа ахьыԥкыз инадҳәаланы урҭ аԥарашәарақәа анапы ианырҵеит Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аҳәынҭеилакы. Апрограмма ҿҳәарас иамоуп 2020 шықәса жьҭаара 1 инаркны ԥхынҷкәын 31 рҟынӡа. Абри ахықәказы Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аҳәынҭеилакы Абиуџьетнҭыҵтәи афонд 2020 шықәсазы 50 миллион мааҭ азоужьуп. Уаанӡатәи ашықәсқәа рыстатистикала шықәсык ала ииуа рхыԥхьаӡара 500-ҩык иреиҳам", – ҳәа азгәеиҭеит Багаҭелиа.
100-100 нызқь мааҭ рзыршәоит милаҭла иаԥсыуаау аҭаацәарақәа. Убри азы аҭаацәа аилак ахь инеины арзаҳал рҩыроуп. Арзаҳал иацзароуп атәылауаҩшәҟәқәа рыхкьыԥхьаа, аҭыӡҭыԥ аҟынтә аршаҳаҭга, ахәыҷқәа риразы аршаҳаҭга, аҭаацәара алаларазы аршаҳаҭга рыхкьыԥхьаақәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 6 - Sputnik. Даҽа хәҩык Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа.", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 114-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Ишдыру еиԥш, Аԥсны Аҳәынҭқарра иқәынхоит аԥсуаа рыдагьы еиуеиԥшым егьырҭ амилаҭқәа. Урҭ зегьы ирымоуп рхатәы ҭоурых, рхатәы нысымҩа. Иахьа ҳаззаҭгыларц иаҳҭаху анемец ҭаацәара нхоит Лыхны ақыҭан. Аԥсуала ихәыцуа, аԥсуа иҵас-иқьабз ныҟәызго ҭаацәароуп зыӡбахә ҳамоу Гиульден Пробст иҭаацәара.
Гиульден Пробст диит Германиа, ақалақь Кведлинбург 1945 шықәсазы. Адунеи аҟны имҩаԥысуаз усҟантәи аполитика иахҟьаны имаҷым изыниаз арыцҳарақәа. Аибашьрашьҭахьтәи ашықәсқәа еиҳагьы ицәгьахеит Пробст иҭаацәара рзыҳәан. Гиульдент иаб аибашьраҿы дҭахеит, иани, иандуи ԥшьҩык ахәыҷқәа рыманы иаанхеит. Ихәыҷра ашықәсқәа игәаларшәо иҳәоит:
"Схәыҷра ашықәсқәа ансгәалашәо сгәы ԥшаауеит. Даара ицәгьан ҳазҭагылаз аамҭа. Сҭаацәеи сареи ҳанхон анышәҩны аҟны. Аибашьра анцоз зегьы рбылуан, иԥыржәон, аха ҳара ауахәама ааигәара ҳахьынхоз иахырҟьаны рацәак ааха ҳмоуит. Усҟан ауахәама ҽакала иазнеиуан, акәша-мыкәша ихысуамызт. Санду илҳәоны исгәалашәоит анышәҩны аҟны анхара даара ишыцәгьаз", - иҳәоит Гиульден.
Ԥшьҩык ахәыҷқәа рааӡара аибашьрашьҭахьтәи ашықәсқәа рзы даараӡа ицәгьан Гиульден иан лзы. Аӡынра ааигәахо иалагеит, ахьҭа иакуан, амла иакуан. Амца злеиқәырҵаша амҿы рымамызт. Анышәҩны аҟны аӡын ахьрызхымгоз иахҟьаны ҭаацәала иахьцаша иазхәыцуа иалагеит. Гиульден иан илыӡбеит Америкаҟа лхәыҷқәеи лани лыманы дықәҵырц.
"Сан илыӡбеит Америкаҟа ақәҵра, аха санду илымуит. Уи хҩык лԥацәа аибашьра ҟалаанӡа Урыстәыла иҟан. Сыҷкәынцәа сыԥшаанӡа џьаргьы сцом ҳәа даақәгылеит. Иҟалҵахуаз сан, лан дныжьны дзымцеит", - иҳәоит Гиульден.
Аҭаацәа ирыӡбеит ишеицу Урыстәылаҟа идәықәларц. Урҭ илаԥшықәҵаны ирызкылԥшуа иалагеит, рыгәра ргомызт. Уахь рдәықәлара зыбзоуроу Гиульден иаб иашьа иоуп. Уи дхьыҵхҩын, дынџьнырын, аус иуан Урыстәыла. Аҭаацәа уахь рцара атәы игәаларшәо Гиульден иҳәоит:
"Сара усҟан схәыҷын , аха ибзианы исгәалашәоит уахь ҳцара аҭоурых. Польша аҳәаа ҳанынахыҵ атауар вагонқәа ҳрықәдыртәеит. Ауаа еидыӷәӷәала еивагылан, аҳауа ҳазхомызт ашәқәа зегьы аркын. Амлакра ҟалеит, ахьҭакра ҟалеит, ҩыџьа ауаа рыԥсҭазаара иалҵит. Ҳҭыԥаҟны ҳаннеи, авагон ашә аадыртызыр, шьамхышәара асы ҳнылагылт. Абас Урыстәыла ҳнанагеит. Аладатәи Урал, ақалақь Мариал. Ҳнаганы алагер ҳәа иахьашьҭаз ҳаҩнарҵеит. Иуҳәар ҟалоит хатәгәаԥхарала алагер хҽаҳҭеит ҳәа. Исгәалашәоит убра ҳаныҟаз зны иаҳзааит аашьҭымҭа. Уаҟа иҭан амаҭәа ԥхақәа, ахаа-мыхаақәа. Иабаҳбахьаз ахаа-мыхаа, ифаны ҳаналга, излаҳәаз ацәа ҳафыҩуан. Сан илҳәоны исаҳаит "иҟаларымашь убри аҩыза аамҭа, ача шкәакәа ала сгәы ансырҭәуа" ҳәа" - еиҭеиҳәоит Пробст.
Абарҭ зегьы рыхганы Урыстәылаҟа иааит Гиульден Пробст иҭаацәеи иареи. Дара ибзиаӡаны ирдыруан изҭагылаз аамҭа цәгьа аиааира ус ишымариамыз. Еиқәырхатәын ҭаацәак, ан илымчу зегьы ҟалҵон лхәыҷқәа амла иамкырцаз. Ааигәа иҟаз азауадқәа рыҟны аусура иалагеит. Ирулак, рымчқәа зегьы еибыҭаны амла, ахьҭа рҽадмыркит, аха анду лыԥсҭазаара далҵит уаҟа, илызхымгеит лԥацәеи лареи наӡаӡатәи реиԥырҵра.
1953 шықәсазы Сталин иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, Пробст иҭаацәа иаарылыҩит рыԥсҭазаара шьаҭанкыла изыԥсахыз ажәабжь. Уи атәы игәаларшәо Гиульден иҳәоит:
"Ҽнак зны алагер аҟны иҟаз зегьы ҳаидкыланы иҳаларҳәеит иахьарнахыс ҳхы ҳшақәиҭу атәы, аха уаҳа ҳаԥсадгьыл ахь хынҳәышьа шҳамам. Ари заҳаз аҳәса рыбжьы ҭкааны аҵәыуара иалагеит, ахацәа ргәынқьбжьы иахьа уажәраанӡа слымҳа иҭыҩуеит. Агәырҩеи, ахьааи шаҟаџьара удырӷәӷәозеи", - иҳәоит Гиульден даақәыԥсычҳаны.
Ари иаарылаҩыз ажәабжь ашьҭахь иааҿахҵәеит зегьы ргәыӷрақәа. Рыԥсадгьыл наӡаӡа иалхәдаахеит, уахь хынҳәышьа рмоуа аҭагылазаашьа рзаԥҵан.
Анаҩс Гиульден иан лашьа ибзоурала иааит Аԥсныҟа. Уи рҵаҩыс аус иуан Бақьланка школ аҟны, анемец бызшәа арҵаҩыс.
"Сан лашьа идырралоуп Аԥсны аӡбахә ҳаҳаны ҳшааз. Уи анемец бызшәа арҵаҩыс аус иуан Ростов ақалақь аҟны. 1939 шықәсазы ахара идҵаны ддырӡырц ргәы иҭан НКВД аусзуҩцәа, аха аӡәы игәиҽанҵарала ииулак дыбналеит. Аԥсныҟа дааит, араҟа Бақьланка ашкол аҟны аусура далагеит, анаҩс диасит нхара Лыхны ақыҭахь.Лыхнытәи абжьаратә школ аҟны рҵаҩыс аусура далагеит. Иҳамаз зегьы ҭины ауп Аԥсныҟа ҳаара зыҟалаз. Ара ҳахьааиз нхара ҳалагеит Лыхны ақыҭан. Иаразнак афабрикахь ҳцеит ҭаацәала аусура", - ҳәа азгәеиҭоит Гиульден.
Гиульден араҟа аҭаацәара далалеит, ирҳаит аҩызцәа рацәаҩны. Ихигаз арыцҳара изымхозшәа, машәырла иԥа иԥсҭазаара далҵит, анаҩс иашьа иԥа дҭахоит Аԥсны Аџьынџьтәалатә еибашьраан, Гагратәи ажәылараҟны.
Аха Гиульден агәырҩа иҽаимҭеит, ивагылеит иҩызцәа, урҭ зегьы гәадурала дрыхцәажәоит.
"Сыԥсҭазаараҿы еиуеиԥшым агәырҩақәа срыниахьеит, исхызымгац ҳәа акгьы ыҟаӡам. Сԥа машәырла данҭаха адунеи ақәлара сара сзын имчыла усын, аха исывагылеит, сгәы дырӷәӷәон сгәылацәа, сҩызцәа аԥсуаа. Иахьсықәҿиаз ҳәа иахьысыԥхьаӡо акы заҵәык аҟны ауп, Урыстәыла снымхакәа, Аԥсныҟа сахьааз", - ҳәа иҳәоит Гиульден Пробст.
Асовет аамҭа амалырқәа амазаргьы, зегь акоуп абырҵкал икылнахуаз рацәан ацензура бааԥсы шуԥылозгьы. Иаҳҳәап, атеатр аҿы аспектакль ахәаԥшыҩцәа рахь ицәырыргаанӡа, акультура аминистрра ахаҭарнакцәеи, атеатр асахьаркыратә еилазаареи, аинтеллигенциеи адгаланы, имҩаԥыргон ахәаԥшра. Иҟан Аԥсны анҭынҵынтәи атеатрҭҵааҩцәа ааԥхьара анроуазгьы. Наҟынтәи иаауаз апрофессионалцәа иаахтны ргәаанагара рҳәон, аҭыԥантәиқәагьы аспектакль иагыз-иабзаз ҳәаны, ма аус адуларахьы ирышьҭуан, мамзаргьы ахәаԥшцәа дырбаразы амҩа арҭон.
Иахьа аспектакль ахаҭа аҭыҵра акыр агзаргьы, заа иӡырыргоит, заа ахәшьара арҭоит знапы иҵыҵуа. Алитература амҩақәҵараҿгьы иҟан амҩақәа, иҭыҵуан акритикатә статиақәа знылоз аизга "Ажәеи аамҭеи", иара убас, ажурнал "Алашараҿы" ицәырҵуан еиуеиԥшым иҵарыз ақәгыларақәа. Амузыка аганахьгьы ашәақәа рҭыҵра ахә зшьоз амузыкантцәа ыҟан.
Хымԥада, аҟазацәа рахьтә аӡәы еиҳа илшарақәа ҭбаан, даҽаӡәы дхьысҳазар ауан, аха, зегь акоуп, хылаԥшрак аман. Иахьеиԥш инеиужьны аибарҽхәареи ахырҽхәареи ыҟамызт сҳәар сылшоит урҭ аамҭақәа ирхааныз лаҳасаб ала.
Иаҳбозеи иахьа? Аспектакль ықәзыргыло ихаҭа ирҽхәо асоциалтә ҳақәа рҿы даацәырҵуеит, ашәҟәы зызҭыжьыз аӡыргара мҩаԥигоит, уаҟа ихырку ажәақәа рҳәар рылшоит абжьааԥны ианимаҳауа дҵәылызхуа.
Араӡара даара имариам усхеит ҳазҭагылоу аамҭазы. Аԥҳа иҟалҵо ан илырҽхәоит, нас ауацәеи аҭынхацәеи аҷаққәа (алаикқәа) аақәдыргылоит, убри аан ахҳәаа даҽа хырхарҭак аҭан изҩызгьы ижәлоит уи иазку арҽхәаҩцәа. Акыр иџьбараз акритик Владимир Аҵнариа истатиақәа руак аҿы иҩхьан "ҳара ҳаиуареи ҳҭынхареи шыҟоу ала, акритика уамак анарха амам" ҳәа. Аҵарауаҩ Владимир Агрба иакәзар, ирониатә ҟазшьала ихы дахлафаауа иҳәахьан "акритика шамуаз анызба, арҽхәарахьы сиасит" ҳәа.
Шәара шәазхәыц, арҭ ахыбаҩқәа акритика аԥеиԥш шамамыз рҳәозҭгьы, азҵаара заҟа ихьанҭахаз? Апоет Таиф Аџьба дышхәыдамызгьы, "Пушкин ишьҭахь ажәеинраала аҩра цәгьоуп" иҳәон, аклассик иҩаӡара аҽахьыгӡара шыуадаҩыз еилкааны. Пушкин анаҳҳәа, хыԥхьаӡарала аурыс гени ишәҟәқәа раҵкыс ҭзыжьхьоугьы ануԥыло ыҟоуп ҳара ҳҿы, ахыԥхьаӡара мацара иаанаго ыҟазар. Ҳазҭагылоу аамаҭазы "споет бзиоуп" зҳәаз дпоетхоит, "срежиссиор дууп" зҳәаз дрежиссиоруп, скомпозиторуп зҳәазгьы ус.
Абри аамҭазы, аҟазараҵәҟьа злоу ашәшьыра ианыҵахогьы ҟалоит, избанзар дара рхы ирзаҭәашьом ахӡыргара. Аколонкақәа равтор лаҳасабала, исгәаԥхо аспектакль иагу иабзоу атәы мацара сыҩуа салагеит, иара убас, даара дҟазоуп ҳәа ззысыԥхьаӡо изкны ажәа сҳәоит. Даараӡа исҭахын зны, арежиссиор Мадина Аргәынԥҳа лықәыргыламҭа Г. Лорка ипиеса "Бернарда Альба лыҩны" иазкны сгәаанагара сҩырц. Аспектакль цәгьа исгәаԥхеит, ҳаԥсҭазаара иашьашәалоуп. Иҟан иара убас сгәы еихьызшьуазгьы, уигьы сҳәарын, аха уаҟа ароль хадақәа руак саҳәшьа иналыгӡон азы, исыҩуа ԥсыуаҵас ииашахом сҳәан, савсит.
Акырынтә исҳәахьеит, хаҭала атеатрқәа русуразы Аԥсны анҭыҵынтәи атеатрҭҵааҩцәа ааганы, ҳтеатрқәа зегьы ррепертуар иахәарԥшны, "аҩеи-аӡеи" еилырхыр бзиан ҳәа.
Аибарҽхәареи ахырҽхәареи акультура абзиахь икылнагом, аԥхьаҩи, ахәаԥшҩи ироуроуп алшара, раҵкыс здыруа ианализ аԥхьара, азыӡырҩра, уи акыр иацхраауан агьама бзиа ашьҭкаара. Иахьа асоциалтә ҳақәа рҿы иубоит аԥсуаа иҳацәтәымыз ацәырҵрақәа, урҭ ирылыскаауеит ауацәеи аҭынхацәеи еицлабны рҭахцәа ахьдырҽхәо. Зҭынха дминистрхаз Facebook адаҟьаҿы адныҳәалара ҟалҵар лылшоит, аҩны днеины ималырҽхәар амуашәа. Абас, асоциалтә ҳақәа рцәырҵра ҳабҩарақәа цәырнаго иалагеит, аха, зегь реиҳа ихьаагатәу, аҟазараҿы аибарҽхәара аҳра ауа иахьалагаз ауп.
Аҵарауаҩ Валери Бигәаа абри азҵаатәы хьааганы, мышқәак раԥхьа абас ахҳәаа ҟаиҵон Facebook аҿы: "Еибарҽхәарыла ҳдоуҳатә культура инхаз ахәыҷгьы ҳалгоит. Аԥсышәала иҭыҵуа - газеҭума, журналума, шамахамзар аинтеллекттә зыҟаҵара рныԥшӡом. Ҩышьа ззымдыруа авторцәа, аҩымҭа еихҳәеиҵҳәа иананырҵо рацәоуп. Ак сҳәоит ҳәа уаналага, уԥсыр уҵәыуара иааӡом. Ас ҳаналага, ҳсахьаркыратә литературагьы ҟалом, ҳмилаҭтә журналистикагьы".
Ари зыҩуа аҵарауаҩ Бигәаа ихы дацәшәаны акәым, иаргьы ибарҭоуп ҳазну амҩа азоуп дызгәамҵуа. Аҵарауаҩ абри азҵаатәы азы аилацәажәара аҭахуп ҳәа агәаанагра имоуп. Зегьы иреиӷьуп, иҟоу аҟазара ахырхарҭақәа, алитературагьы уахь иналаҵаны, атәы здыруа ахҳәаа арҭалар, апрофессионал иажәа акраҵанакуеит, ҳазҭагылоу ирҩашьагоу аамҭазы.
Ус сҳәаргьы, иахьа атеатртә, алитературатә, амузыкатә аналитика хықәкыла иаҿу дарбану? Ари аганахь аҵара змоугьы рацәаҩым, ари амҩа хра шалам баны уи занааҭс ишьҭызхуагьы маҷҩуп. Абас ҳашцо ҳанца, зынӡа ҳҩашьоит, аграфоман ҳаԥхашьаны апремиа иаҳҭар ҟалоит, аҵарадыррахь ус змам имҩа ааҳартыр ауеит.
Избан изалымшои? Ԥынгыла дук ыҟоума? Ацензура бааԥс акәымкәа, хра злоу аналитика ир, иԥсыҽу аган иаванархар ҟалоит, аха уи иаҭахуп агәаӷьра ду атәы здыруа рганахьала.
Шәазхәыц, иаҳҳәап аҳәынҭқарра ахарџь ала ҵакы змам ашәҟәы аҭыжьра ахарџь баша аӡы ишҭаԥсо... Шәазхәыц, ҳара, зекономика хьысҳау ҳзыҳәан, уи заҟа иаахоу. Аамҭа цар, зегь акоуп ихьысҳау канаԥсоит, ахҷаҭқәа роуп иаанхо.
Аԥхын ақыҭаҿы аԥсшьара азы санцо, есышықәса иаасыртуеит Алықьса Гогәуа иҩымҭақәа реизга. Ҿыц избазшәа сеиҭарыԥхьоит иҩымҭақәа. Саԥхьацыԥхьаӡа исныруеит, урҭ рхыԥша заҟа иҵаулоу. Аԥсшәа ахаҭа мыӡыр, Гогәуа иҩымҭақәа наунагӡоуп, егьырҭ аклассикцәа Баграт Шьынқәба, Иуа Коӷониа, Миха Лакрба уҳәа аамҭа иԥнашәахьоу арҿиаҩцәагьы рырҿиамтақәа налаҵаны. Аамҭа ахаҭа зеиӷьыҟам бырҵкалуп, аха усгьы, аибарҽхәареи ахырҽхәареи ҳазмырҿио ҟазшьа бааԥсуп…
Автори аредакциеи ргәаанагара еиқәымшәозар ҟалоит.
Аҳәара уадаҩуп иахьа сызлацәажәо атема атрадициатә ҟазшьа ду амоуп ҳәа, аха усгьы, шамаха џьара иуԥымло цәырҵроуп сгәахәуеит. Апоет Платон Бебиа илаф жәеинраала "Ачара ду" иахьа чарацыԥхьаӡа ирҳәоит. Измаҳацда арҭ ацәаҳәақәа:
"Ачара ду аилашымҭаз
Амҳараҿы бжьык аагеит.
- Унан, иҳахьзеи? Ҳаи, сыԥсындаз!
Амитә ҳахьит, ҳҭаца дцеит!"
Апоет иажәеинраала асиужет хыҭҳәаауп сызҳәом, ари иамоуп акырынтә ҳаԥсҭазаараҿы имҩаԥысхьаз ахҭысқәа рсиужет. Иахьа иҟалап, ас иҟамлозаргьы, аха схәыҷреи сқәыԥшреи раамҭазы исаҳахьан "илбаз иакәӡам дыззааргаз" шырҳәоз. Апоет Бебиа илаф ажәеинраала иазааигәоу асиужетқәа зны-зынла аԥҳәыс лзы иразҟыдараны ианыҟало ыҟоуп, ҳчарақәа рҿы иацкәашозаргьы.
"Ус уа, агәыла ҭаҳмада
Дахьтәаз ҿааиҭит абас:
- Дадраа, ҳҭаца дцеит, избанзар
Илбаз иакәӡам дыззааргаз…"
Абри ашәа сазыӡырҩыцыԥхьаӡа иаасгәалашәоит ԥҳәыск лҭоурых, уи ари ашәаҿы ишыҟоу еиԥш, илбаз иакәым дыззааргаз, аха лҟазшьа илнамҭеит, ашәа асиужет аҿеиԥш, лабраахь агьежьра, дыззааргаз илдырбаз шиакәмыз анылба.
Таиф Аџьба илакә-поема "Сабажәгьалеи" афырхаҵа ишьашәалаз, иҟәынгаз арԥыск иуацәа ԥҳәыс дизыргарц рҭаххеит. Дара ибзианы ирдыруан, иара иҟәынгареиԥш, адәахьтәи иҭеиҭыԥшгьы аӡәгьы дшыхнамхуаз. Сабажәгьалеи ихаҭа-ԥсаҭа иакәын иара. Иуацәа убри аҟынтә ирхәыцит ԥҳәыс дшизааргашаз аплан. Зны далрыԥшааит ажәа знырҵашаз, зсахьа бзиаз, хшыҩлагьы икәадамыз лара.
Рҟәынга иҿы ааиртыр иԥҳәысаагара шхыбгалоз рымдыруаз, исахьагьы уи анубаалон усгьы, убри аҟынтә, иаалаган, рқыҭа иатәыз, зыгәра ргоз, ирыцәтәыммыз аҭаацәара иалалахьаз ԥшӡакы рыҷкәын иҭыԥан ԥҳәысҳәара дыргарц. Ақьаӷьариа амҩа ылылхит аԥхьа, аҭыԥҳа длацәажәеит, зычаԥашьа бзиоу, зани заби бзиоу дшизылҳәо азы дазыҟалҵеит.
Аҭыԥҳа маҷк инахараз шьха қыҭак датәын, арҭ аҭаца дызгарц зҭахыз адгьыл каршәраҿы инхон. Иахьынхоз рҭыӡҭыԥ аманшәалара адагьы, мазаралагьы ихьысҳамызт. Аӡӷаб деибан, лани лареи ракәын ашьха қыҭаҿы аҩны иахыз.
Ицеит илықәыршәны аԥҳәысҳәара арҭ ауаа. Аҟәынга иҭыԥан ицәырыргоз иблақәа иаҵәаӡа, знык унархыԥшылар урытҟәо иҟан. Ауха иахьнеиз аԥшәмаԥҳәыс лыԥҳа аразҟы лоур лҭахымзи, аишәа лырхиеит асасцәа дахьқәа рзы. Аҭыԥҳа дынкылыԥшны днаихәаԥшит лҳәара инеиз. Иаразнак лгәы дҭашәеит аблагәыӷра, иԥшӡара дыхнахит иаразнак. Аԥшӡа, иԥшра адагьы, итәашьа-игылашьала дугәамԥхо дыҟамызт. Ирфеит, иржәит, асасцәа изызнеиз ан лҿы ицәырыргеит, уи аамҭазы ақьаӷьариа аус лухьан, абла гәыӷрақәа ихырхыз аҿа ллырҳәахьан, ари аҩыза аразҟы даҽазнык лашҭа ишҭамлар шалшо лырдырны.
Ажәакала, дырҳәеит аҭыԥҳа, дук хара имгакәа, аҭацаагацәа цан, Аҟәынга ҳәа ҳзышьҭоу аԥҳәыс дизааргеит. Аҭыԥҳа лакәзар, дызҭаргалаз ашҭа лаша, илдырбахьаз аблагәыӷра уҳәа, лгәы ҭыԥраауа дыҟан. Чарамызт ируз, аха ауацәа, аҭахцәа адгаланы аишәа бзиа рхиан. Ҵхыбжьонынӡа еилыҵуамызт асасцәа, аҭацагьы маӡала дкылыԥшны абла гәыӷрақәа дрышьҭан, аха дара џьара рҽыҵәахны иҟан, ицәырҵуамызт макьана.
Ҭынчрахеит, асасцәа еимпит, аҭацагьы луада лдырбеит. Дук мырҵыкәа, абла гәыӷрақәа рцынхәрас луада иааҩналеит ашарамша блақәа. Лыблахаҵ аагьежьит азныказ. Ашьҭыбжьқәагьы цәгьахеит аҭаца даазгаз рыҩнаҿы. Ақьаӷьариа лакәзар, ҵаҟатәи аихагылаҿы лҽырхианы дтәан, аҩныҟа агьежьра шхьымӡӷу, уахь лышьҭахьҟагьы лан лыбӷа шԥылҵәо уҳәа, илҳәашаз рхианы илыман.
Илылымшеит аҭаца апоет Бебиа иажәеинраалаҿ ишыҟоу еиԥш, аҩныҟа ацара, илылымшеит, избанзар ҟазшьала дыӷәӷәамызт. Даанхеит дыззааргаз иҿы. Аҵаул чарагьы лзыруит анаҩсан. Аҭаца дахьыкҿагылаз ани абла гәыӷрақәа харшәшәара ҳәа иныҩналеит. Лгәы ааилагьежьит лара, лыԥсы злахаз, лразҟы анасыԥдара азҭаз аблақәа данырхыԥшыла, аха илыхьыз лҽамариашаны ҭацара ахәхәаҳәа иуа дыкҿагылан, лынасыԥдара илхаршәыз лкасала ихҩаны.
Аҭаца еснагь дазыԥшын урҭ абла гәыӷрақәа зхаз рашҭа данҭало ҳәа. Даалон иара уарла-шәарла, даныржьозтәи ахҭысқәа алаф ахь ииаганы иаацәырго. Абас ицон аамҭа. Аҟәынгажә иакәзар, дгәырӷьаҵәа иԥҳәыс ԥшӡа длывагьежьуан, иҟәынгара убла ааҭнахуама уҳәаратәы.
Аамҭа цеит. Аҵеи диит ари ашҭаҿы. Ахәыҷы маҷк изҳауа даналага, абзҳәацәа игәарҭо иалагеит аҷқәын хәыҷ абла гәыӷрақәа шихаз. Уаҳа акыр аҭахызма, ус акәымзаргьы, илыхшаз "ани илдырбаз иоуп дзеиԥшу" ахьӡхалеит. Убас шырҳәозгьы, лара гәыбӷан аӡәгьы илиҭомызт, анхәеи абхәеи рмаҭа иеиӷәырӷьо инхон.
Абас еиԥш иҟоу ахҭысқәа рыӡбахә акырынтә исаҳахьан. "Илбаз иакәӡам дыззааргаз" рҳәон. Ари арыцҳара ианахаз еснагь иразҟыданы срыхәаԥшуан. Акгьы иацәымшәакәа, зразҟы аиқәырхаразы зыҩныҟа ачара аилашымҭазы игьежьуаз рҭоурых сазгәыдуун. Абла гәыӷрақәа ракәзар, уажәгьы иҟоуп, зны-зынла имҩахыҵуеит анкьа иара дзырбаны иааргаз ҭацас дахьыҟоу амӡырхахьы…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
"Ақыҭақәа рҟны аус зуа амедиаҳәшьцәа шәҳацхраа излашәылшо ала анырҳәа, ҳаизеит. Сара ахроникатә бронхит зласымоу ала, аинфекциатә ҟәшахьы сзымцаӡеит, аха ахәыҟаҵараҟны ацхыраара аҭахын азы, иҳалшо ала иҟаҵаны ачымазцәа рхәы ҳҭиуеит. Амедиаҳәшьцәа ааиуеит ирзызго. Ахәы зегьы ирзеиԥшны иузыҟаҵаӡом, ашьақар чымазара змоу рзы хазы афатә ҟаҵатәуп, ацклаԥшра аҭахуп. Ашьыжь еиуеиԥшым ақашьқәа ҟаҳҵоит, уи мацара раҳҭаӡом, ахаақәа, ргәы иаҭаху ачаи, акаҳуа, излаҳалшо ала ак рыгҳажьуам", - лҳәеит Ахсалԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ҳазлацәажәаша ҳамоуп - акультура, аспорт, аҟазара, уи - ҳара ҳаԥсҭазаара.
Аҭаацәара аиҳабацәеи алахәылацәеи ирыхҳәаау жәлар разгәаҭарақәак ирызкны аматериал ҳзеидылкылеит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус зцәа иаланы иаарԥшу рхыԥхьаӡара 939-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 255-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, рыԥсҭазаара иалҵит быжьҩык.
СОVID-19 акәшамыкәша ицәырҵуа ацәажәарақәеи уҳәансҳәанқәеи рҟынтәи реиҳа лассы-лассы иуԥыло, иара убас ковид-феикқәа рцәырҵшьеи урҭ ауаа ишрылаҵәои дрылацәажәоит афольклорист Есма Ҭодуа.


АҞӘА, мшаԥы 15 – Sputnik. Амедицинатә ҭҵаарақәа Индиатәи Рхеилак (ICMR) иахьа аҭыԥ змоу COVID-19 апандемиа инадҳәаланы ахәылԥҵысқәа рыҭҵаараан даҽа коронавирус хкык рыдбалан. Абри атәы аҩуеит аҭыжьымҭа India Today. Ауаҩытәыҩса изы уи ашәарҭара ахьынӡаҵоу макьаназы еилкаам.
Ари "ахәылԥҵысқәа ркоронавирус" (BtCoV) ҳәа изышьҭоу ауп. Иара ԥшаан аштатқәа Химачал-Прадеш, Керала, Тамилнад рҟны.
Амедицинатә ҭҵаарақәа Индиатәи Рхеилак (ICMR) амилаҭтә институт адоктор Приага Иадав илҳәеит макьаназы ари акоронавирус ауаа ачымазара рызнарҵысыр ауоу иамуоу еилкаам.
2018-2019 шықәсқәа рзы аҵарауаа ахәылԥҵысқәа ирыдырбалеит авирус Нипах. Иара зцәеижь иалало ауаа рахьтә 70% ԥсыр алшоит.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа рзы аҵыхәтәантәи адыррақәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, цәыббра 29 – Sputnik. Урыстәыла Аҳәынҭқарратә Дума Ашьха Ҟарабах азы ааԥхьарыла ақәҵара аднакылеит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
"Аҳәынҭқарратә Дума ааԥхьара ҟанаҵоит амца аанкылазарц ԥхьаҟазы иҟалар зылшо аԥсыҭбарақәа алмыршахарц, арегион аҿы мҽхакыҭбаалатәи аибашьра ҟамларазы. Аҳәынҭқарратә Дума адепутатцәа аганқәа рахь ааԥхьара ҟарҵоит аиҿцәажәаратә процесс иазыхынҳәырц, аҭагылазаашьа аҭышәныртәаларазы абжьаҟазара иазыхиоуп", - аҳәоит аҳәамҭаҿы.
Адепутатцәа рааԥхьараҿы агәҭынчымра аадырԥшуеит Ашьха-Ҟарабахтә еимакы азонаҿы иаалырҟьаны аибарххара аҭыԥ ахьаиуз азы, ацәшәара рымоуп аԥсыҭбарақәа ҟалоит ҳәа, амч ахархәара иақәыӡбоит.
"Ақәҵара бжьеицҿакрыла ирыдыркылеит. Леонид Иван-иԥа (Калашников, ИАР атәылақәа рзы аилак аиҳабы), ҳшәыҳәоит Ермантәылеи Азербаиџьани рпарламентқәа рҟынтәи ҳколлегацәа ҳаӡбамҭа дшәырдырырц, инаҵшьны иазгәашәҭарц ҳара иарбанызаалак аимак адипломатиатә мҩала аҭыԥ ақәҵара ҳшадгылаҩцәоу", - иҳәеит Аҳәынҭдума ахантәаҩы Виачеслав Володин апленартә еилатәараҿы.
Цәыббра 27 ашьыжь Азербаиџьан Атәылахьчара аминистрра аҳәамҭа ҟанаҵеит Ермантәыла Арбџьармчқәа Ҟарабах аинырратә цәаҳәала иҟоу анхарҭақәа ирылахысит ҳәа. Дара урҭ адыррақәа рыла, атәылауаа рыбжьара иҭахаз ыҟоуп. Ермантәыла Арбџьармчқәа ишырҳәаз ала, Ҟарабах "аҳауантәи аракетақәа рыла иажәлеит". Ереван ирҳәеит Бақәа "ҳажәло иалагеит" ҳәа, ҟарабахтәи ахырхарҭала. Иазхаҵам Ашьха-Ҟарабахтәи Ареспубликаҿы адырра ҟарҵеит, артиллериала ишреихсыз аҭынч уааԥсыра рынхарҭақәа, аҳҭнықалақь Степанакертгьы уахь иналаҵаны. Аиҳабыра ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵеит рҽыԥхьаркырц, уи ашьҭахь Ҟарабах аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит иара убас Ермантәылагьы. Бақәа акәзар, амобилизациа аҭахны иҟам рҳәеит, ҳар зегь рыла еиқәшәоуп ҳәа.
Азербаиџьан ахада Ильхам Алиев ареспублика ақалақьқәаки арегионқәаки рҿы арратә ҭагылазаашьеи ареспубликаҿы акоменданттә сааҭи шалагалоу атәы иҳәеит. Иара убасгьы ахәҭаклатәи амобилизациа рылеиҳәеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны аказақцәеи Аурыс уаԥшьи Ҟарабахтәи аимак аганқәа еиҿцәажәарц иаарыԥхьеит
АҞӘА, цәыббра 28 – Sputnik. Ииасыз амши аҵхи рзы Краснодартәи атәылаҿацә аҿы 96 COVID-19 хҭыс азгәаҭан ҳәа аанацҳауеит Ҟәыбан ахадара асаит.
"Краснодар 41-ы чмазцәахеит, Новороссииск – 13, Шәача – 6, Еисктәи араион - 5, Белореченск - 3, Геленџьик – 3, Гориачи Клиуч - 3, Тҟәаԥси Крыловсктәи араионқәа рҿы хҩык-хҩык. Ҩыџьа-ҩыџьа чмазцәоуп: Новопокровск, Каневск, Крымск, Северск, Абинск араионқәа рҿы, аӡәаӡәа: Славианск, Усть-Лабинск, Красноармеиск, Тихорецк, Тимашевск араионқәа рҿы", - аҳәоит адырраҭараҿы.
Иахьазы Ҟәыбан ачымазара рыхьхьеит – 13790-ҩык, 1043-ҩык хәыҷқәоуп. Ргәы бзиахахьеит - 10443 пациент, 273-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьынхо аҭыԥ ала аполиклиникақәа рҿы ирхылаԥшуеит 5235-ҩык.
Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
1993 шықәса, цәыббра 30 рзы ихыркәшахеит Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра. Аԥсуа еибашьцәа ҳбираҟ шьҭырхит Егры аӡиас ала ицо Аԥсны аҳәааҿы.
Сынтәа акоронавирус апандемиа иахҟьаны Аиааира амш иазкыз аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа акыр иркьаҿын.
Традициала, 1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраҿы Аиааира Амш азы Аҟәа, Ахьӡ-аԥша апарк аҿы ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит, ацеремониа иалахәын Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа, Атәыла аиҳабыра, аветеранцәа, хатәгәаԥхарала еибашьуаз.
Иара убас имҩаԥган Аԥсны Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымшныҳәа иазку акциа "Афырхацәа рымҩала". Акциа ҩымш имҩаԥысуан, цәыббра 29 рзы Аҟәа Ахақәиҭра ашҭаҿ иалагеит, цәыббра 30 рзы Егры инаӡеит.
Аныҳәа хыркәшан Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҿы аԥсуа естрада ашәаҳәаҩцәеи арҿиаратә коллективқәеи рконцерт ала.
Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахаз афырхацәа ргәаладыршәарц Ахьӡ-аԥша абаҳчахь иааит аибашьра аветеранцәа, ауаажәларратә усзуҩцәа, еиуеиԥшым аусбарҭақәа русзуҩцәа, Аҟәа ауааԥсыра. Ацеремониа иалахәын Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа, Апарламент ахантәаҩы Валери Кәарҷиа, Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианин, аминистррақәеи аҳәынҭқарратә еилакқәеи рнапхгаҩцәа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иуаажәлар Аиааиреи ахьыԥшымреи рымш рыдиныҳәалеит.
Аахыҵ Уаԥстәылеи, Xечентәылеи, Ҟабарда-Баокариеи, Адыгатәылеи, Урыстәыла егьырҭ арегионқәеи уҳәа рҟынтә 1992 шықәсазы хатәгәаԥхарала Аԥсны ахьчаразы игылаз аибашьцәа ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
Сынтәа акоронавирус апандемиа иахҟьаны Аиааира амш иазкыз аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа акыр иркьаҿзаргьы ақалақь аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара рыман аҿар.
Аҟәа, Амҳаџьырцәа рыԥшаҳәаҿы имҩаԥган арҿиаратә коллективқәеи аестрада шәаҳәаҩцәеи злахәыз аныҳәатә концерт.
Аконцерт аҟны инарыгӡон аибашьра иалиааз ашәақәа.
Ахәыҷтәы ансамбль акәашацәа аҳәынҭқарра абираҟ кны икәашон.
Аныҳәа иалахәын Атәыла ахада Аслан Бжьаниа, Аҟәа ақалақь ахада Беслан Ешба, Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ, ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа.
Аԥсуа жәлар рҭоурых аҿы 1993 шықәса, цәыббра 30 – реиҳа ихадараӡоу арыцхәқәа иреиуоуп.


АҞӘА, лаҵарамза 15 — Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Аԥснытәи аҳәынҭкарратә унивеситети арҵаҩратә институти рҟны Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа акыр аџьабаа збахьоу дыруаӡәкуп. 1956 шықәсазы арҵаҩратә институт аҟны аԥсуа бызшәеи алитература акафедра аадыртит, уи дахагылан аҵарауаҩ ду, абызшәадырыҩ Ҭамара Шьаҟрылԥҳа. Лара илылшеит 1965 шықәсазы абызшәа акафедреи алитературеи хаз-хазы рыҟаҵара. Усҟан алитература акафедра дахагылоит Гьаргь Гәыблиа, иара акыршықәса акафедра анапхгара азиуан.
"Алитература акафедра ахьанҭара зегьы шьҭызхуаз, алекциақәа жәпакы ирыԥхьоз Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа иакәын, нас Анатоли Зыхәба, Павел Аӡынба, Владимир Анқәаб — абарҭ ракәын алитература иашьагәыҭны иҟаз. Гьаргь Константин-иԥа даԥхьон аԥсуа литература аҭоурых раԥхьатәи апериод, еиҳарак Дырмит Гәлиа ирҿиара, насгьы даԥхьон афольклор. Сара санстудентыз алекциақәа дҳазрыԥхьон, акафедрагьы деиҳабын. Иара дуаҩы иашан, инакәызаалак лекциак дагханы, ибжьаижьуа, зынӡа дымнеиуа иҟаиҵомызт, студентк игәы нырханы, ишакәым диацәажәо иҟамлацызт, аусураҿы еснагь деиҿкаан", — ҳәа иҳәеит аҵарауаҩ Оҭар Ӡиӡариа.
Гьаргь Гәыблиа иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, ироманқәеи, идрамақәеи, жәаҳәарада, аԥсуа литература дырбеиеит. Гьаргь Константин-иԥа акыршықәса инеиԥынкыланы ажурнал "Алашара" аредакторс аус иуан.
"Гьаргь Консантин-иԥа 1979-1984 шықәсақәа рзы ажурнал "Алашара" аредактор хадас дыҟан. Иара аусура даналага инаркныа ажурнал аҩнуҵҟа аԥсахрақәа ҟалеит имаҷымкәа, ажурнал ацәа рыԥсахыит. Иазгәаҭатәуп, иара ибзоурала ажурнал "Алашара" атираж быжь-нызқь цыра ишеиҳахаз. Ҳара ҳанстудентцәаз Гьаргь Константин-иԥа ажурнал ҳадиԥхьалон, иреиӷьыз ҳҩымҭақәа алкааны, ажурнал ианиҵон. Гьаргь Константин-иԥа ибзоуроу рацәаӡоуп ҳаԥсуа журнал заҵәы ашьақәыргылараҿы, аҿиараҿы, ҳажәлар рызнагараҿы", — ҳәа азгәеиҭеит апоет, ажурнал "Алашара" аредактор Анатоли Лагәлаа.
Гьаргь Гәыблиа шықәсырацәала Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет аԥсуа литература акафедраҿы аԥсуа литература аҭоурых даԥхьон, афилолог ҿарацәа реиҵааӡараҿы иџьабаа рацәоуп.
"Гьаргь Константин-иԥа аԥсуа литература аҭоурых иазку алекциақәа хышықәса дҳазрыԥхьон. Уи илекциақәа еснагь азҿлымҳара рыман ҳара астудентцәа ҳганахьала, избанзар, арҵаҩы ианыкәызаалакгьы уаанӡа иаҳзымдыруаз, иаҳмаҳацыз ҳзеиҭеиҳәон. Аԥсуа литература иалоу ашәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи рырҿиара аиҭаҳәара анаҩсангьы, Гьаргь Константин-иԥа дазааҭгылон урҭ рыԥсҭазаара иазку еиуеиԥшым ахҭысқәа, уи ҳара еснагь гәахәарыла иҳадаҳкылон. Ҳарҵаҩы иира амш аҽны изеиӷьасшьар сҭахуп агәабзиареи ашықәсрацәеи", — ҳәа иҳәеит Гьаргь Гәыблиа истудент, аспирант Бадраҟ Аҩӡба.
Бадраҟ Аҩӡба иажәақәа рыла, Гьаргь Гәыблиа илекциақәа ААУ аҟны аинтерес рыҵаны имҩаԥысуан, шықәсқәак раԥхьа дара еидкыланы хаз шәҟәны иҭыҵит.
Гьаргь Гәыблиа акандидаттә диссертациа ихьчеит Дырмит Гәлиа ирҿиара атемала, иагьҭижьхьеит "Дырмит Гәлиа" захьӡу ашәҟәы — амонографиа. Гаргь Гәыблиа дравторуп аԥхьаҩцәа бзиа ибаны ирыдыркылаз ароманқәа "Лахьынҵала иузшоу", "Аҵыхәтәантәи ахысбжьы", "Нестор". Уи ироман "Адгьыл ахьаа" ирҿиараҿы аҭыԥ ҷыда ааннакылоит. Ажәакала, Гьаргь Гәыблиа икалам иҵаҵхьоу арҿиамҭақәа ҳлитератураҿы аклассикатә ҩымҭақәа ирхыԥхьаӡалоуп.
Гьаргь Гәыблиа диит 1928 шықәса, лаҵарамза 15 рзы Гәдоуҭа араион Ҟәланырхәа ақыҭан. Иқыҭаҿы абжьаратә школ даналга, дҭалоит Қырҭтәылатәи аҳәынҭқарратә университет, дагьалгоит 1954 шықәсазы. Гаргь Гәыблиа акьыԥхьаҿы дцәырҵит 1950 шықәсазы.


АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik. Адиагноз "акоронавирус" ззықәыргылаз хҩык рыԥсҭазаара иалҵит Краснодартәи ахәышәтәырҭақәа рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Атәылаҿацә аҿы пандемиа иаалагазар акоронавирус змоу рхыԥхьаӡара 3987-ҩык ыҟоуп. Урҭ рҟынтәи 2842 пациент ргәы бзиахахьеит. Краснодар аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 79 коронавирус хҭыс азгәаҭоуп, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьазы Урыстәыла 423 741 акоронавирус хҭыс азгәаҭоуп 85 регион рҿы. Иԥсхьеит 5 037-ҩык, ргәабзиара шьақәгылеит 186 985-ҩык.
Краснодартәи атәылаҿацә аҿы акарантин аҿҳәара инахоуп рашәара 6 рҟынӡа. Атәылаҿацә алалара макьаназы иԥкуп атранзит транспорт азы ада.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


"Акурорт Пицунда" аиҳабы Фрикан Гәынба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит иахьазы аԥсшьарҭатә комплекс аҿы шаҟаҩы рыԥсы ршьо, насгьы уи иамоу ауадаҩрақәа ртәы.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус зланы иаадырԥшхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 1525-ҩык ыҟоуп. Ргәы бзиахеит 558-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 12-ҩык.
Дыҟамзар ҟалап Гагра араион аӡәы, Нодар (Масик) Бениа дыззымдыруа. Чароума, иубилеиума, хәылԥазума уҳәа рҟны Масик имузыка иамыцкәашахьада. Иахьа, жәларбжьаратәи амузыка амш аҽны Саида Жьиԥҳа иаҳзеиҭалҳәоит иара иҭоурых.
Аурыс-аԥсуа ҳәаа закәаншьаҭада ахысра зҽазызшәоз ахаҵа ҩышықәса харадҵаны иқәырҵар алшоит.
Цәыббра 30 рзы асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵит Гал араион аҿы аԥсуа бираҟ амца азыркыз ауаҩы даанкылоуп ҳәа адырра.
Аԥсуаа рҟны аилкаара "аамсҭашәара" ҵакыс иамоу, ус еиԥш ззырҳәо зусҭцәоу атәы арадио Sputnik арубрика "Жәлар рдоуҳа" аҟны дазааҭгылеит афольклорҭҵааҩы Есма Ҭодуаԥҳа.
Аиааира амш илызнарҵысыз агәалашәарақәеи ахәыцрақәеи ҳацеиҩылшоит Sputnik аколумнист Светлана Ладариаԥҳа.
Ашьхареи амшынԥшаҳәеи рҟны аџьаԥҳаны ахьықәыргаз аҵакырақәа 20 гектар рҟынӡа инаӡоит.
Жьҭаара 1 азы адунеи аҿы иазгәарҭоит Абыргцәа жәларбжьаратәи рымш. 75 шықәса зхыҵуа Феликс Цыкәҭаниа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит избан абырг ҳәа анизырҳәо дызгәаауа, насгьы ихы-игәы бзиан ибартә еиԥш алшара изҭо закәу.
Ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспора иналукааша ахаҭарнак Џьамалеҭҭин Арӡынба Аԥсны имҩаԥысуаз ахҭысқәа зегьы ибжьы рықәиргон, изныкымкәа иҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь даахьан, иуаажәлар рҿы аҳаҭыр дуӡӡа иқәын.
Ҭырқәтәыла инхоз ҳџьынџьуаҩ, зыԥсадгьыл аҿаԥхьа зылшамҭақәа ҳараку Џьамалеҭҭин Арӡынба игәалашәара аҳаҭыразы ажурналист Сырма Ашәԥҳа диҿцәажәеит ауаажәларратә усзуҩ Октаи Ҷкотуа.
Апоет, ашәҟәыҩҩы Анатоли Лагәлаа арадио Sputnik аефир аҿы аицлабра "Аԥсны агәадура" аҿы аиааира згаз Абзагә Ҵәыџьба ипроект ахҳәаа аиҭеит.
Атуристцәа аԥсшьараан рынхаразы заанаҵтәи аҿаҵарақәа ахьыҟарҵо амаҵзура Tvil.ru. Абыргцәа жәларбжьаратәи рымш азы асоциалтә ҳақәа рхархәаҩцәа иразҵааит атәанчараамҭаан еиҳа рыԥсы ршьарц ахьырҭаху азы.
Акурорттә сезон аамҭазы Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа закәаншьаҭада еиҳарак иахыргарц рҽазыршәон арыжәтәи аҭаҭын аалыҵи.
Новости 24/7
DirectAdvert - доход для вашего сайта


АҞӘА, нанҳәа 17 – Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭаҿы иазхом адезинфекторцәа, ахәыҟаҵарҭаҿы ацхырааҩцәа, асанитарцәа ҳәа арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит ахәышәтәырҭа аҿкыратә ҟәша аиҳабы инапынҵақәа назыгӡо Ангелина Оҭырԥҳа.
"Уажәы ахәышәтәырҭа дҭоуп 21 пациент, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп, хҩык бжьаратәла ихьанҭоуп. Макьана ҳамчқәа еизхоит. Атранспорт ала рнагараҿ ацхыраара руит жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа. Аха ачымазцәа еиҳа-еиҳа ирацәахоит. Ианеиҵаха ҩыџьа ахәыҟаҵаҩ ицхыраацәа ҳҭахуп, асанитари ҩыџьа ахәышәтәырҭа аҵакыра зрыцқьо иара убасгьы амашьынақәа ҳҭахуп", - лҳәеит лара.
Оҭырԥҳа иазгәалҭеит аволонтиорцәеи дареи аилаӡара шрыбжьарҵо, рыдкылараан ргәабзиара аҭагылазаашьа шгәаҭахо.
"60 шықәса ирҭысхьоу рзы ачымазара еиҳа анырра шыҟанаҵо азгәаҭаны иқәыԥшу ауаа ҳадҵааларц ҳҭахуп. "Азона ҟаԥшь" ҳәа изышьҭоу аусураан аҷыдахьчага цәамаҭәа рыҭахоит, асабрадақәа рыла еиқәыршәахоит. Амедперсонал реиԥш аволонтиорцәагьы рыфатә ара еиҿкаахоит", - лҳәеит лара.
Аҳақьым ишылҳәо ала, аҟәшаҿы иахьазы иҟоуп аҳақьым-реаниматолог, аонколог, аневролог-хирург, хәҩык амедиаҳәшьцәа, хҩык асанитаркацәа. Аблок хадаҿы аус руеит: апедиатр, атерапевт, агинеколог, ахирург.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны авирус роухьеит – 189-ҩык, урҭ рҟынтәи 69-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Нанҳәа 1 рзы Аԥсны аҵыхәтәантәи аамҭазы акоронавирус зыхьыз рырацәареи Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы аиҵбыратә медперсонал разымхареи рзы Агәабзиарахьчара аминистрра ацхырааразы ауааԥсыра рахь аҳәара ҟанаҵеит.
Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Ақыҭақәа рҟны аус зуа амедиаҳәшьцәа шәҳацхраа излашәылшо ала анырҳәа, ҳаизеит. Сара ахроникатә бронхит зласымоу ала, аинфекциатә ҟәшахьы сзымцаӡеит, аха ахәыҟаҵараҟны ацхыраара аҭахын азы, иҳалшо ала иҟаҵаны ачымазцәа рхәы ҳҭиуеит. Амедиаҳәшьцәа ааиуеит ирзызго. Ахәы зегьы ирзеиԥшны иузыҟаҵаӡом, ашьақар чымазара змоу рзы хазы афатә ҟаҵатәуп, ацклаԥшра аҭахуп. Ашьыжь еиуеиԥшым ақашьқәа ҟаҳҵоит, уи мацара раҳҭаӡом, ахаақәа, ргәы иаҭаху ачаи, акаҳуа, излаҳалшо ала ак рыгҳажьуам", - лҳәеит Ахсалԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Асовет аамҭа амалырқәа амазаргьы, зегь акоуп абырҵкал икылнахуаз рацәан ацензура бааԥсы шуԥылозгьы. Иаҳҳәап, атеатр аҿы аспектакль ахәаԥшыҩцәа рахь ицәырыргаанӡа, акультура аминистрра ахаҭарнакцәеи, атеатр асахьаркыратә еилазаареи, аинтеллигенциеи адгаланы, имҩаԥыргон ахәаԥшра. Иҟан Аԥсны анҭынҵынтәи атеатрҭҵааҩцәа ааԥхьара анроуазгьы. Наҟынтәи иаауаз апрофессионалцәа иаахтны ргәаанагара рҳәон, аҭыԥантәиқәагьы аспектакль иагыз-иабзаз ҳәаны, ма аус адуларахьы ирышьҭуан, мамзаргьы ахәаԥшцәа дырбаразы амҩа арҭон.
Иахьа аспектакль ахаҭа аҭыҵра акыр агзаргьы, заа иӡырыргоит, заа ахәшьара арҭоит знапы иҵыҵуа. Алитература амҩақәҵараҿгьы иҟан амҩақәа, иҭыҵуан акритикатә статиақәа знылоз аизга "Ажәеи аамҭеи", иара убас, ажурнал "Алашараҿы" ицәырҵуан еиуеиԥшым иҵарыз ақәгыларақәа. Амузыка аганахьгьы ашәақәа рҭыҵра ахә зшьоз амузыкантцәа ыҟан.
Хымԥада, аҟазацәа рахьтә аӡәы еиҳа илшарақәа ҭбаан, даҽаӡәы дхьысҳазар ауан, аха, зегь акоуп, хылаԥшрак аман. Иахьеиԥш инеиужьны аибарҽхәареи ахырҽхәареи ыҟамызт сҳәар сылшоит урҭ аамҭақәа ирхааныз лаҳасаб ала.
Иаҳбозеи иахьа? Аспектакль ықәзыргыло ихаҭа ирҽхәо асоциалтә ҳақәа рҿы даацәырҵуеит, ашәҟәы зызҭыжьыз аӡыргара мҩаԥигоит, уаҟа ихырку ажәақәа рҳәар рылшоит абжьааԥны ианимаҳауа дҵәылызхуа.
Араӡара даара имариам усхеит ҳазҭагылоу аамҭазы. Аԥҳа иҟалҵо ан илырҽхәоит, нас ауацәеи аҭынхацәеи аҷаққәа (алаикқәа) аақәдыргылоит, убри аан ахҳәаа даҽа хырхарҭак аҭан изҩызгьы ижәлоит уи иазку арҽхәаҩцәа. Акыр иџьбараз акритик Владимир Аҵнариа истатиақәа руак аҿы иҩхьан "ҳара ҳаиуареи ҳҭынхареи шыҟоу ала, акритика уамак анарха амам" ҳәа. Аҵарауаҩ Владимир Агрба иакәзар, ирониатә ҟазшьала ихы дахлафаауа иҳәахьан "акритика шамуаз анызба, арҽхәарахьы сиасит" ҳәа.
Шәара шәазхәыц, арҭ ахыбаҩқәа акритика аԥеиԥш шамамыз рҳәозҭгьы, азҵаара заҟа ихьанҭахаз? Апоет Таиф Аџьба дышхәыдамызгьы, "Пушкин ишьҭахь ажәеинраала аҩра цәгьоуп" иҳәон, аклассик иҩаӡара аҽахьыгӡара шыуадаҩыз еилкааны. Пушкин анаҳҳәа, хыԥхьаӡарала аурыс гени ишәҟәқәа раҵкыс ҭзыжьхьоугьы ануԥыло ыҟоуп ҳара ҳҿы, ахыԥхьаӡара мацара иаанаго ыҟазар. Ҳазҭагылоу аамаҭазы "споет бзиоуп" зҳәаз дпоетхоит, "срежиссиор дууп" зҳәаз дрежиссиоруп, скомпозиторуп зҳәазгьы ус.
Абри аамҭазы, аҟазараҵәҟьа злоу ашәшьыра ианыҵахогьы ҟалоит, избанзар дара рхы ирзаҭәашьом ахӡыргара. Аколонкақәа равтор лаҳасабала, исгәаԥхо аспектакль иагу иабзоу атәы мацара сыҩуа салагеит, иара убас, даара дҟазоуп ҳәа ззысыԥхьаӡо изкны ажәа сҳәоит. Даараӡа исҭахын зны, арежиссиор Мадина Аргәынԥҳа лықәыргыламҭа Г. Лорка ипиеса "Бернарда Альба лыҩны" иазкны сгәаанагара сҩырц. Аспектакль цәгьа исгәаԥхеит, ҳаԥсҭазаара иашьашәалоуп. Иҟан иара убас сгәы еихьызшьуазгьы, уигьы сҳәарын, аха уаҟа ароль хадақәа руак саҳәшьа иналыгӡон азы, исыҩуа ԥсыуаҵас ииашахом сҳәан, савсит.
Акырынтә исҳәахьеит, хаҭала атеатрқәа русуразы Аԥсны анҭыҵынтәи атеатрҭҵааҩцәа ааганы, ҳтеатрқәа зегьы ррепертуар иахәарԥшны, "аҩеи-аӡеи" еилырхыр бзиан ҳәа.
Аибарҽхәареи ахырҽхәареи акультура абзиахь икылнагом, аԥхьаҩи, ахәаԥшҩи ироуроуп алшара, раҵкыс здыруа ианализ аԥхьара, азыӡырҩра, уи акыр иацхраауан агьама бзиа ашьҭкаара. Иахьа асоциалтә ҳақәа рҿы иубоит аԥсуаа иҳацәтәымыз ацәырҵрақәа, урҭ ирылыскаауеит ауацәеи аҭынхацәеи еицлабны рҭахцәа ахьдырҽхәо. Зҭынха дминистрхаз Facebook адаҟьаҿы адныҳәалара ҟалҵар лылшоит, аҩны днеины ималырҽхәар амуашәа. Абас, асоциалтә ҳақәа рцәырҵра ҳабҩарақәа цәырнаго иалагеит, аха, зегь реиҳа ихьаагатәу, аҟазараҿы аибарҽхәара аҳра ауа иахьалагаз ауп.
Аҵарауаҩ Валери Бигәаа абри азҵаатәы хьааганы, мышқәак раԥхьа абас ахҳәаа ҟаиҵон Facebook аҿы: "Еибарҽхәарыла ҳдоуҳатә культура инхаз ахәыҷгьы ҳалгоит. Аԥсышәала иҭыҵуа - газеҭума, журналума, шамахамзар аинтеллекттә зыҟаҵара рныԥшӡом. Ҩышьа ззымдыруа авторцәа, аҩымҭа еихҳәеиҵҳәа иананырҵо рацәоуп. Ак сҳәоит ҳәа уаналага, уԥсыр уҵәыуара иааӡом. Ас ҳаналага, ҳсахьаркыратә литературагьы ҟалом, ҳмилаҭтә журналистикагьы".
Ари зыҩуа аҵарауаҩ Бигәаа ихы дацәшәаны акәым, иаргьы ибарҭоуп ҳазну амҩа азоуп дызгәамҵуа. Аҵарауаҩ абри азҵаатәы азы аилацәажәара аҭахуп ҳәа агәаанагра имоуп. Зегьы иреиӷьуп, иҟоу аҟазара ахырхарҭақәа, алитературагьы уахь иналаҵаны, атәы здыруа ахҳәаа арҭалар, апрофессионал иажәа акраҵанакуеит, ҳазҭагылоу ирҩашьагоу аамҭазы.
Ус сҳәаргьы, иахьа атеатртә, алитературатә, амузыкатә аналитика хықәкыла иаҿу дарбану? Ари аганахь аҵара змоугьы рацәаҩым, ари амҩа хра шалам баны уи занааҭс ишьҭызхуагьы маҷҩуп. Абас ҳашцо ҳанца, зынӡа ҳҩашьоит, аграфоман ҳаԥхашьаны апремиа иаҳҭар ҟалоит, аҵарадыррахь ус змам имҩа ааҳартыр ауеит.
Избан изалымшои? Ԥынгыла дук ыҟоума? Ацензура бааԥс акәымкәа, хра злоу аналитика ир, иԥсыҽу аган иаванархар ҟалоит, аха уи иаҭахуп агәаӷьра ду атәы здыруа рганахьала.
Шәазхәыц, иаҳҳәап аҳәынҭқарра ахарџь ала ҵакы змам ашәҟәы аҭыжьра ахарџь баша аӡы ишҭаԥсо... Шәазхәыц, ҳара, зекономика хьысҳау ҳзыҳәан, уи заҟа иаахоу. Аамҭа цар, зегь акоуп ихьысҳау канаԥсоит, ахҷаҭқәа роуп иаанхо.
Аԥхын ақыҭаҿы аԥсшьара азы санцо, есышықәса иаасыртуеит Алықьса Гогәуа иҩымҭақәа реизга. Ҿыц избазшәа сеиҭарыԥхьоит иҩымҭақәа. Саԥхьацыԥхьаӡа исныруеит, урҭ рхыԥша заҟа иҵаулоу. Аԥсшәа ахаҭа мыӡыр, Гогәуа иҩымҭақәа наунагӡоуп, егьырҭ аклассикцәа Баграт Шьынқәба, Иуа Коӷониа, Миха Лакрба уҳәа аамҭа иԥнашәахьоу арҿиаҩцәагьы рырҿиамтақәа налаҵаны. Аамҭа ахаҭа зеиӷьыҟам бырҵкалуп, аха усгьы, аибарҽхәареи ахырҽхәареи ҳазмырҿио ҟазшьа бааԥсуп…
Автори аредакциеи ргәаанагара еиқәымшәозар ҟалоит.


АҞӘА, жьҭаара 7 - Sputnik. Аԥсны аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра аусзуҩцәа ауааԥсыра агәҽанҵаратә усура мҩаԥыргалоит амассатә уснагӡатәқәа рыҽрыладмырхәларци амаҵзурақәа рнаплакқәеи ауаажәларратә транспорт амаҵзуцәеи ишьақәыргылоу аԥҟарақәа ирықәныҟәаларци. Абри атәы аанацҳауеит аусбарҭа асаит.
Раԥхьа иргыланы арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәалароуп азеиԥш крыфарачара аобиектқәа, аҭааҩцәа рзы ирхиазароуп асанитар-епидемиологиатә нормақәа ирықәшәо аҭагылазаашьақәа, асоциалтә дистанциа. Ауснагӡатә аиҿкаара иалахәхоит ақалақьтә усбарҭақәеи араионтә ҟәшақәеи русзуҩцәа аҭыԥантәи ахадарақәа азинмчра змоу русбарҭақәеи русзуҩцәа.
Аԥсны ААР аҳәынҭавтоинспекциа аусзуҩцәа ауаажәларратә транспорти амаршруттә таксиқәеи рныҟәараан асанитар-епидемиологиатә ҭагылазаашьа анормақәа ишрықәныҟәо хылаԥшра арҭоит.
Аминистрра ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟарҵеит аԥкрақәа ирықәныҟәаларц.
Аԥсны иахьаҵанакуа жьҭаара 5 инаркны акоронавирустә инфекциа аламырҵәаразы иалагалоуп аԥкрақәа.
Иахьазы Аԥсны иахьаҵанакуа 1868-ҩык чмазцәахахьеит, урҭ рҟынтәи 655-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит, 15-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
COVID-19 аҽацәыхьчаразы аԥкрақәа амчра роуит
АҞӘА, жьҭаара 28 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 зцәа иалоу реилкааразы атестқәа 458 ҟаҵан, урҭ рахьтә акоронавирус аарԥшын 106 тест рҟны ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 137-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 118-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 26-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык, илҩаауп 15-ҩык апациентцәа. Гәдоуҭатәи агоспиталь иҭашәеит жәҩык ачымазцәа.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 51-ҩык апациентцәа. 47-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп. Амобилтә госпиталь аҟынтәи илҩаауп быжьҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Ҳраион аҿы ари аҩыза аҽаҩра ҟамлацызт уҳәар ҟалоит. Сынтәа аџьықәреи ахаҭабзиара бзиоуп, алаҵараангьы аҭагалараангьы амшқәа ақәшәеит, зынӡа ахьы иаҩызоуп. Иааидкылан 950 гектар аџьықәреи лаҵаны иҳаман. Гектаркнтә ҩ-тоннаки бжаки ҟалар акәын. Аибашьра еилгеижьҭеи ас еиԥш аҽаҩра ҳамҩбацызт. Аҽаҩра амш иахьыԥшуп, ажәларгьы ибзианы аус адырулан, ҳәарада, алҵшәагьы ҟалеит. Ажәакала, аҭагылазаашьақәеи зегьы еиқәшәеит, ауаа ахагьы роуит, аԥсабарагьы иара атәы ҟанаҵеит", - еиҭеиҳәеит Џьынџьал.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 13 - Sputnik. Акоронавирус зцәа иалоу Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа апациентцәа руаӡәыки ачымазара здырбалаз аԥсшьаҩи рыхәышәтәразы Шәачаҟа иргеит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аштаб аҟны ишазгәарҭаз ала, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа апациент Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 46-ҩык ауааԥсыра, адиагноз COVID-19 изықәыргылоуп аӡәы. Ари апациент иаха Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы дышьҭаҵан ачымазара аҟазшьақәа идбалан аҟынтә, авирус ицәа ишалоу шьақәырӷәӷәахеит иахьа алаборатортә анализ ала ", - ҳәа азгәарҭеит аштаб аҟны.
Иахьазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 32-ҩык апациентцәа. Рыҩнаҟа илрыҩааит быжьҩык.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 156-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 58-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 13 - Sputnik. Ииасыз ашықәсаахыс Нхыҵ Кавказ 60-ҩык атеррористцәа ҭархан, 19 теракт аԥырҟәҟәаан ҳәа аҳәоит Урыстәыла Амилаҭтә антитеррористтә еилакы Урыстәыла Амилаҭтә антитеррористтә еилакы адырраҭараҿы ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Аҩаша, жьҭаара 13 рзы Урыстәыла Амилаҭтә антитеррористтә еилакы аилатәара мҩаԥган Москва, ФСБ адиректор Александр Бортников инапхгарала. Аилатәараҿы иахәаԥшын Нхыҵ Кавказтәи афедералтә округ асубиектқәа рҿы атерроризм аидеологиа аҿагылараз акомплекстә план анагӡашьа.
"Бортников аилатәара алахәылацәа адырра риҭеит 2019 шықәса раахыс Нхыҵ Кавказ атеррористтә хырхарҭа змаз 36 цәгьоура шаԥырҟәҟәааз, 19 теракт абрахь иналаҵаны, ишҭархаз 60-ҩык атеррористцәа, ишаанкылаз 144 цәгьауҩы, 220-ҩык урҭ рыцхырааҩцәа", - ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
АҞӘА, жьҭаара 29 - Sputnik. Уахыки-ҽнаки рыҩныҵҟа Урыстәыла 17 717 акоронавирус-хҭыс ҿыц азгәаҭоуп ҳәа аанацҳауеит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы Москва аоперативтә штаб.
Ари апандемиа иаалагазар иреиҳау рбагоуп.
Уахыки-ҽнаки рыҩныҵҟа Урыстәыла 17 717 акоронавирус-хҭыс ҿыц азгәаҭоуп 85 регион рҿы. 26,5% аклиникатә ҟазшьа аадырԥшуамызт. 366-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит. Ргәабзиара шьақәгылеит 14 740-ҩык.
Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла 1 581 693 акоронавирус хҭыс 85 регион рҿы иаарԥшуп. Зынӡа иԥсхьеит авирус иахҟьаны 27 301-ҩык, ргәы бзиахеит – 1 186 041-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жьҭаара 27 — Sputnik. Акоронавирус ианеиҵаха аҽа шықәсыки бжаки рҟынӡа ахы цәырнагалоит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости Роспотребнадзор аепидемиологиаз ЦНИИ аклиника-аналитикатә усуразы адиректор ихаҭыԥуаҩ Наталиа Пшеничнаиа лажәақәа ҵаҵӷәыс иганы.
Еиуеиԥшым атәылақәа рҿы COVID-19 аамҭа-аамҭала ахы цәырнагалоит ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
Урыстәыла COVID-19 иахҟьаны аҭагылазаашьа аҽарцәгьар ҟалоит жәабран-хәажәкыра рзы. Ашыкьымҭа леир алшоит аԥхынразы ҳәа лҳәеит Пшеничнаиа уаанӡа амаҵзура аинтервиу аҭо.
Акоронавирус апандемиа адунеи атәылақәа зегьы амҽханакит. Ичмазаҩхахьеит 42,7 миллион-ҩык 1,1 миллион рыԥсҭазаара иалҵхьеит.
Урыстәыла миллионки бжаки ачымазара рыхьхьеит, 1,15 миллион-ҩык ргәы бзиахеит, рыԥсҭазаара иалҵит 17,3 нызқьҩык.
Аԥсны авирус рыдбалоуп 3839-ҩык, ргәабзиара шьақәгылеит 1464-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 36-ҩык.
АҞӘА, жьҭаара 29 - Sputnik. Аушьҭырҭатә ҭыԥ "Адлер" аҿы Урыстәыла АШәМ Краснодартәи атәылаҿацә аҿтәи амаҵзура аусзуҩцәеи аҳазалхыҩцәеи иааныркылеит аҭаҭын аалыҵ аконтрабанда. Абри атәы аанацҳауеит Шәачатәи аҳазалхырҭа апресс-маҵзура.
Аидаратә транспорттә хархәага иҭаҵәахны аԥсуа-аурыс ҳәаа аҭаҭын аалыҵ ахыгара аԥырҟәҟәаан Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә Маҵзура Краснодартәи атәылаҿацә аҿтәи амаҵзура аусзуҩцәеи аҳазалхыҩцәеи русеицурала ҳәа азгәаҭоуп аҳәамҭаҿы.
Аԥснынтәи Урыстәылаҟа амҩа иқәыз аидарамҩангагатә автотранспорт агәаҭараан иаарԥшын иҭаҵәахыз аҭаҭын аалыҵ 2560 ҭоԥ (25600 пачка).
Аконтрабандатә аалыҵ изгоз имхуп, аекспертизахь инашьҭуп. Уи алкаақәа инарықәыршәаны ишьақәыргылахоит аалыҵ аџьармыкьатә хәыԥса. Аусҭҵааратә уснагӡатәқәа мҩаԥысуеит.
Уаанӡа Шәача аҳазалхратә маҵзура адырра ҟанаҵахьан аурыс-аԥсуа ҳәааҿы аҭаҭын аалыҵ изакәанымкәа ахыгаразы азинеилагарақәа рхыԥхьаӡара иазҳаит ҳәа.
Краснодартәи атәылаҿацә Шәача ақалақь аҳазалхырҭа иазгәанаҭоит еиҳа иҿыцу атехникатә ҭаԥшыхәгақәа ахархәара шрырҭо урыстәылатәи аџьармыкьахь асигарет маӡала алагалара аԥырҟәҟәааразы.


АҞӘА, нанҳәа 2 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны аҳақьымцәа разымхара апроблема ыҟоуп ҳәа арадио Sputnik Аԥсны аҟны илҳәеит Гәдоуҭатәи араион асанитартә ҳақьым хада Инга Ҷанба.
Уаанӡа абри атәы ароблема атәы далацәажәахьан Агәабзиарахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ Алхас Конџьариа. Иара иажәақәа рыла, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны аусура амедикцәа зегьы ирҭахым.
"Ааи, ус еиԥш ианыҟалогьы ыҟоуп. Уажәы ҳџьабаа рацәоуп. Ҳаԥхьаҟа аҭагылазаашьа еицәахоит ҳәа сгәы иаанагоит. Шәаргьы еилышәкаауеит сгәахәуеит ачымазцәа рхыԥхьаӡара иацлар, абригадақәагьы рхыԥхьаӡара еиҳахароуп. Агәабзиарахьчара аминистрра аҿаԥхьа дҵас иқәгылоуп ахәышәтәырҭа анҭәу аҭагылазаашьа иақәшәо мызкытәи аграфик ашьақәыргылара", – иҳәеит Ҷанба.
Лара лажәақәа рыла, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы COVID-19 аҟынтәи рҽырхәышәтәуеит аҳақьымцәагьы.
"Иахьа ҳара ҳҿы 22-ҩык шьҭоуп, урҭ рахьтә ҩыџьа - рҭагылазаашьа бжьаратәла иуадаҩуп. Урҭ рыбжьара амедицинатә усзуҩцәагьы 5-6-ҩык ыҟоуп", – лҳәеит лара.
Гәдоуҭатәи асанҳақьым хада ԥхьаҟа иҟало азы лгәы ҭынчым, избанзар аԥсуа-аурыс ҳәаа аартра ашьҭахь ичмазцәоу аанагар алшоит. Аха ус иҟалар, агоспиталь аҿы ихиоуп.
"Ахәшәқәеи иҷыдоу амаҭәеи ҳазхоит. Гәдоуҭа уахи-ҽни аус зуа ҭел ыҟоуп, аус ауеит. Аполиклиникагьы аусурамш роуны иҟоуп", – ҳәа азгәалҭеит Ҷанԥҳа.
Лара лажәақәа рыла, ичмазаҩхаз рыхәҭак ртәы ԥхынгәы 22 рзы зыӡбахә еилкаахаз акоронавирустә пациентцәа ирныруаз роуп.
"Акоронавирустә цәқәырԥа макьана иаанкылаӡам, иахьа уажәраанӡа ичмазаҩхаз ирныруа ауаа рышьақәыргылара ҳаҿуп. Иазгәасҭарц сҭахуп ҳауаажәлар ҭакԥхықәрада рхы шымҩаԥырго. Аҽыԥхьакраҿы аҟазаара рҭахым", - лҳәеит лара.
Гәдоуҭа асанитартә ҳақьым хада Аԥсны атәылауаа ирабжьылгеит рхы иацклаԥшларц: рнапқәа лассы-лассы ирыӡәӡәаларц, ахыбрақәа рыҩнуҵҟа асабрадақәа рхарҵаларц, ааӡәи-аӡәи рыбжьара ҩба-ҩба метра ыҟазарц, ауаа рацәа ахьеизо имнеиларц.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 98-ҩык акоронавирус рыхьхьеит, урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахахьеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Гәылрыԥшьтәи арратә госпиталь аҳақьым хада Гәырам Шьоууа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит акороновирус змоу рзы Агәыӡера ахәышәтәырҭаҿы хазы аҭыԥқәа раартра аус шцо атәы.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 1054-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 311-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, быжьҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Цәыббра 21 азтәи адыррақәа рыла, Аҟәа 326-ҩык акоронавирус роухьеит, 30-ҩык школхәыҷқәоуп, 12-ҩык ашколқәраҟынӡа имнаӡац.
Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны ихыркәшоуп жәларбжьаратәи анаука-практикатә форум, уи алҵшәақәа ртәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, Аԥсуаҭҵааратә институт аиҳабы Арда Ашәба.
Атәылаҿы еиҳа-еиҳа иазҳауеит акоронавирустә инфекциа ахҭысқәа рхыԥхьаӡара. Аоперативтә штаб адыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи уахи-ҽни рыла Аԥсны 56 коронавирустә хҭыс аҭыԥ аман.
Ареспублика араионқәа зегьы рҿы Аԥсны АҶА аҟәшақәа русзуҩцәа аҳәынҭқарратә усҳәарҭақәеи ,аҩнеихагылақәеи, ахатә ҩнқәеи рҟны арзҩыдара мҩаԥыргоит.
Аԥсны Ашьаустә закәанеидкыла инақәыршәаны, ауаҩытәыҩса имч мырхакәа ицәаԥҽразы 3-6 шықәса рҟынӡа ахарақәҵара артәоит.
Аԥсны аҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Гәырам Инаԥшьба арадио Sputnik аефир аҿы атәыла ахада ацитрустә аалыҵқәа рзы инапынҵа ахҳәаа азыҟаиҵеит.
Вахтанг Убириа - аиндаҭлара "Аԥсны агәадура" дафиналиступ. Аконкурс аҿы ирыдигалаз апроект Гал араион аҟны аԥсуа бызшәа аҵара атема иаҵанакуан.
Шәачатәи аҳазалхыҩцәа еиԥдырҟьеит 1600 пачка аҭаҭын аалыҵ контрабандала Урыстәылаҟа аҳәаа ахыгара. Аҭаҭын аалыҵ изтәыз ирымхуп, иара убасгьы ирымхуп изламҩаныргоз "аџьиԥқәа".
Аобсервациатә ҟәша аадыртраны иҟоуп ақалақьтә хәышәтәырҭаҿы, "акоронавирус" рымазар ҟалоит ҳәа агәаанагара ззыҟоу апациентцәа ишалшо ала ацхыраара ласы роурц азы.
Акциа "Ашколхәыҷ изы аелектронтә техника ҳамҭас" иалахәхар зҭаху зегьы ироуеит алшара ԥарала, ма еиқәшәоу акомпиутертә техникала ашколхәыҷқәа ацхыраара рырҭарц.
Оҭар Хәынҵариа ихьӡ зху жәлар рарҳәагақәа рҳәынҭқарратә оркестр аконцерт мҩаԥысраны иҟоуп цәыббрамза 23 рзы Аҳәынҭқарратә филармониаҿы. Уи иалахәхо асасцәа ртәы арадиоефир аҿы еиҭеиҳәеит акультура аминистрра аконцертқәеи агастрольқәеи рыҟәша аиҳабы Адамыр Гәынба.
Урыстәыла Агәабзиарахьчара аминистрра ашәҟәы иҭанагалеит COVID-19 аҟынтәи адунеи аҿы ираԥхьатәиу алаҵа. Алаҵа аус адулан Гамалеи ихьӡ зху НИЦЕМ аҿы аинвестициақәа рзы Урыстәылатәи афонд ацхыраарала. Хьӡыс иаҭан "Спутник V".
Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аԥсныҟа амаининг азы амыругақәа ҩымз рыҩнуҵҟа алагалара азин ҟанаҵом. Аекономика аминистрра анапы ианҵоуп акриптовалиута аиуразы анорматив-зинтә ҳәаақәҵаразы азакәан апроект азин адуланы иазырхиазарц.
Галтәи аҩбатәи абжьаратә школ адиректор Ахра Кәкәасқьыр арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит алагарҭатә классқәа рҟны ԥышәарак аҳасабала аметодика ҿыц ала аԥсшәа дырҵара ишалагаз.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аҵаратә процесс иалагараны иҟан цәыббра 14 рзы, аха уи аҿҳәара инахан.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 995-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 285-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, быжьҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ, ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит сынтәа араса аҽаҩра зеиԥшроу, насгьы уи ахәԥса ашьақәыргылара зхьыԥшу.
Цәыббра 21 ашьыжь 70-ҩык инарзынаԥшуа ауаа Аҟәатәи аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы игылан COVID-19 азы анализ аҭаразы.


Анкьа сара иахьсызҳауаз Кәтол ақыҭа ауаа нагақәа ыҟан, џьара еимактәык ыҟазаргьы, убарҭ рыбжьаҟазон аҭыӡшәа зыбжьаз. Аусгьы мыртутукәа иааилдыргон. Ауаа нагақәа ҳәа сызҿу иаабац нхаҩцәан, ималуаамызт, аха рыхьӡи рыԥшеи рыла ажәлар рҿы ражәа аҵакы аманы иҟан.
Иахьа еиҟарауаарахеит, досу ихы ишҭашәо дныҟәоит, иҿы ишаҭәам дцәажәар ауеит, иара убас, азакәан амчыдара иахҟьаны, ауаа дара реилкаара шыҟоу инашьашәаланы рхы рыхьчоит. Санду лажәа иаланы исаҳахьан "ҿыц ибеиахаз уас Анцәа дсыумҭан" ҳәа. Усҟан исзеилкаауамызт, аха уи маанас иамоу аибашьра ашьҭахь еиҳа сазааиуа салагеит.
Ҳазҭагылоу аамҭазы Кәтол ақыҭан инхо Беслан Аԥҳазоу иԥа ичара иуит. Ачара ашьҭахь уи ачеиџьыка иахатәаз, аԥшәма ирызиамҳәеит, аха, маӡала, рхы цәырымгакәа, асоциалтә ҳақәа ирыларҵеит аишәа архиашьа аазырԥшуа афото-видео нҵамҭақәа. Урҭ асахьақәа иаадырԥшуеит ачареишәаҿы аџьмақәа ӡны, аҵаргәақәа рыҭаны, еивҵрыԥхаа иахьықәгылоу. Иара убас, ахҳәааҟаҵаҩцәа иазгәарҭеит ачараҿы ахархәара рыман "шамаха иуԥымло абнатә ԥстәқәа" ҳәа. Анонимцәа ари аамҵарс рҿы иҭашәо ҳәо аԥшәма аиакәым изырҳәо иалагеит.
Анонимцәа реиԥш, зыхьӡ зымҵәахуагьы ахҳәаақәа ҟарҵон, аԥшәма имал ахылҵшьҭра аилкааразы. Зыбз зҿыҵны иҟоу анонимцәа иаацәырыргеит аамҭак аԥхьа Аԥҳазоу изы аинтернет ахархәаҩцәа злацәажәоз "аҽы амгәа иҭаҵаны анаркотикқәа ҳтәылахьы иааигон" ҳәа иҟаз ауҳәансҳәанқәа. Хымԥада, аԥшәма уи агәалс инаҭарын, избанзар уи иашоуп ҳәа амчратә структурақәа ирымҳәеит, ажәакала азакәан иара иахь азҵаарақәа амамызт, "зыбз бааӡоу" анонимцәа ирҳәаз ада.
Аӡә итәы сыздыруам, аха амал змоу иҵашьыцра сҟазшьам, аха издыруеит амыцхә иахырҟьаны иҟоуҵо ажәлар рыла ишхысло. Ус акәзаргьы, ауаҩы ичара иуит иара имал ахаҿра иашьашәаланы, аха анаҩсан иҟалаз ахҭысқәа ртәы ҳазааҭгылозар, даара ушьара уқәзырҟьо акәны иҟалеит. Ишеилкаахаз ала, сара самыԥхьеит, аха Беслан Хәарцкьиа захьӡу ачара ахҳәаа азиуит рҳәеит, иҟалап аԥшәма игәамԥхоз, ииашамыз аинформациа цәыригазаргьы. Ахҳәаа ҟазҵо дарбанзаалак, ииҳәо аиаша иашьашәаламзар, ма излашьақәирӷәӷәо акгьы имамзар, идыруазароуп уи азы аҭак аҟаҵара шиуалу.
Иахьатәи аԥсуаа аҭак закәанла аҟаҵара ҳахьаҟәыҵыз иахҟьаны, ҭаҷкәымла аицәажәара ҳалагахьеит.
Анаҩсан, асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵыз анҵамҭақәа "агыгшәыгра" амҩа ҳшану ауп иаанарԥшуа, уи аԥсуареи, ахьӡи, ахьымӡӷи рыхьчарахь ус амам. Ԥшьы-хәҩы лабала иааисуа аӡә дрыпҟоит, насҭха игылаз иҭырхуеит авидеоқәеи афотои. Абас иҟоуп иахьатәи ахыхьчаратә культура. Аиакәым зҳәаз аҩны даадәылганы, лабала иааисуа дрыпҟеит, ахәышәтәырҭагьы дҭашәеит.
Исашәҳәа, шәхаҵкы, аԥсуара аԥҟарақәа рыла абас акәызма аиакәым зуз ишизныҟәоз? Иабанӡахаҵароу аӡәы хәҩык иаҳаҭыр ларҟәны, лабахыла иааисуа? Аиакәым иҩызар, азакәан инақәыршәаны апрокурор иахь ашәҟәы уҩыр алымшаӡои? Ас џьмала аишәа зырхио адукат дизышьҭымхуа дыҟазма? Апрокурор дышәҭахымзар, иауан ауаҩы динҵаны аҭамзаара шьҭаҵа ҳәа иаҳәара, иамуӡозар, иаб, иан, иҭынхацәа адырра руҭар ауеит ахара здуҵо иус алацәажәаразы. Аха, аԥшәма апрокурор иахь адҵаалара иҭахымхеит, идунеихәаԥшышьа ишаҵанакуаз ала, Хәарцкьиа ахара наидҵаны, алабаҟьаҩцәа рнапы ианиҵазар акәхап. "Сара иара сизныҟәеит дарбанзаалак ԥсыуа хаҵак ишыҟеиҵарыз. Акы заҵәык, сара уа сыҟазар, уи ауаа ираҳаратәы иҟасҵомызт", - иҳәеит Беслан Аԥҳазоу, ари ахҭыс ахҳәаа ҟаҵо.
Сқыта Кәтол иалҵыз дарбанызаалак ҳаҭыр сызиқәуп, ҳазлацәажәо аҭаацәагьы издыруа роуп, аха ари аҩыза ахҭыс азы сыла хызҩар сҭахым, мзызс иамазаалакгьы, лабала аԥсуа иахьисуа амораль ҳәа ҳзышьҭоу акаҳара иазкызшәа сыҟоуп.
Ишәҭахызаргьы, шәлабақәа шәыманы шәысҭаагәышьа, аха ари ԥсыуарам, хаҵарам, ҳаԥсуа традициақәа ирҿагыло хҭысны сахәаԥшуеит. Санду лажәақәа дырҩегьых иаасгәалашәеит: "Ҿыц ибеиахаз уас Анцәа дсыумҭан".
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны Акинематографистцәа реидгыла ахантәаҩы, актиор Кьасоу Ҳагба Sputnik акорреспондент аинтервиу лыҭо, дазааҭгылеит ихәыҷра ашықәсқәеи, ирҿиаратә мҩа шалагази, иаликаауа аспектакльқәеи, инаигӡахьо арольқәеи ртәы.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik.
Кьасоу Ҳагба аиицәажәара анхациркыз, гәыблыла ихәыҷратәи ашықәсқәа игәаларшәеит.
"45 шықәса инарзынаҧшуа ақалақь аҟны сшынхогьы, ҧхыӡла ақыҭа ауп избо. Схәыҷреи сқәыҧшреи зегьы сқыҭа иадҳәалоуп. Саныхәыҷыз саб дҳаҧхеит, сан хҩык ахшара ааӡатәыс ҳлоуит. Есымшааира Анцәа диҳәон, игәра лгон. Аџьабаа ӷәӷәаны илбеит ҳааӡараҿы", - иҳәеит иара
Кьасоу Ҳагба қәҿиарала дҭалоит, дагьалгоит Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи Аҳәынҭқарратә Атеатралтә Институт.
"Афбатәи акласс ааныжьны сҭалеит уахынлатәи ашкол. Ажәабатәи акласс саналга, исыӡбеит сактиорхарц, сҭаларц Атеатралтә институт. Акино, атеатр, акультура рахь агәыблыра сзыркыз ҳәа исыҧхьаӡо, сызхәаҧшуаз акиносахьақәа, актиорцәа уаҟа рыхәмаршьа атәы ауп. Уи аҩыза алшара ҳаман, лассы-лассы ҳқыҭа иаҭааны афильмқәа ҳдырбон. Раҧхьаӡакәны актиорк иаҳасабала асценахь сцәырҵит Аинститут аҭаларазы аҧышәара анасҭоз амш аҽны. Аҧышәара лыдылкылон Нелли Ешҧҳа. Исыдылҵеит аетиуд ақәыргылара. Мчыбжьык ашьҭахь сааины, ашәарыцараҟны слеи сареи ҳзыниаз ахҭыс ала илыдызгалеит. Уи даара ахәшьара бзиа алҭеит, убас сҭалеит Қарҭтәи Атеатралтә институт", - ҳәа игәалаиршәоит.
Кьасоу Ҳагба имаҷымкәан инаигӡахьеит асценатә рольқәа, ихадароу ахаҿсахьақәа. Урҭ рахьтә: Молчалин ("Зыхшыҩ зызрыцҳароу" А. Грибоедов), Аԥсҳа Леон ("Аԥсҳа Леон" А. Агрба), Цезарь ("Иули Цезарь" У. Шекспир), Махаз ("Махаз" Ф. Искандера, ареж. В. Ақаҩба), Тартиуф ("Тартиуф" Мольер, ареж. К. Хачегогу), Лаимен ("Ашьха Морган аҟынтәи хланҵы" А. Миллер, ареж. В. Ақаҩба), Џьонни Паттинмаик ("Адгьылбжьаха Кинишмаҟынтәи ахымхәа" Макдонаха, ареж. В. Ақаҩба). "Кьоџьаа рҭыӡшәа" Гольдони (Исидоро), "Брисбенынтәи аемигрант" Шехаде (Ашькылкҩы, ареж. В. Ақаҩба), "Аӡыцәа шкәакәа" В. Касланӡиа (Зафас, ареж. В. Ақаҩба), "Ацынҵәарах" Б. Шьынқәба (Хамыҭбеи Чачба).
"Раҧхьаӡакәны ихадоу ароль сыхәмарит Вампилов ипиеса ала иқәыргылаз аспекталь "Аҭӡамц" аҟны. Уаҟа ихадароу апрокурор ироль насыгӡон. Ари ақәгылара сдипломтә усумҭа акәын, ибзианы ирыдыркылеит. Анаҩс Аҧсны ирацәаны ақыҭақәа ҳарҭааны идҳарбеит", - ҳәа азгәеиҭоит Кьасоу Ҳагба.
1978 шықәса раахыс С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз афольклортә ансамбль "Уарада" дасолистын. 1999 шықәса инаркны 2000 шықәсанӡа Аҧсны Акультура Аминистрс дыҟан. 2002 шықәсазы Аҧсны Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатс дыҟан. Кьасоу Ҳагба С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр иаҧхьагылоу актиоруп.
Актиор ихаҿы иаанхаз, еиҳа игәалашәарақәа иаарылыҳәҳәо иҟоу Швеицариа иқәдыргылаз аспектакль ауп. Уи атәы ҳзеиҭеиҳәеит актиор.
"Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагара мызқәак шагыз, Швеицариа атәылаҟны агастрольқәа ҳаман. Уи иреиӷьу агастрольқәа ируакуп сара сзын. Гиульден ипиесала иқәыргылан "Кьоџьаа рҭыӡшәа" заыхьӡыс аспектакль. Иқәиргылеит Валери Михаил-иҧа Ақаҩба. Ари раҧхьаӡатәи Аҧсуа театр аҳәаанырцә ақәгылара акәын. Аспектакль ахы инаркны аҵыхәанӡа аҧсышәала имҩасит. Ахәаҧшцәа аспектакль алагаанӡа ирзеиҭарҳәеит уи аҵакы зызкыз, аҭоурых. Иџьоушьаша, абызшәа шырзеилымкаауазгьы, ахыбра зегьы ҭәын, ҭыҧк ҭацәны усгьы иубомызт. Аспектакль ашьҭахь ахәаҧшцәа зегьы ҳадеизаланы ҳнапынҵамҭа иаҳәон", - ҳәа игәалаиршәоит актиор.
Асцена Кьасоу Ҳагба изыҳәан ҧсҭазаароуп, идунеи шьаҟа ӷәӷәаны иаҵагылоуп.
"Асцена уанықәгыла нахыс, ахәаҧшҩи уареи шәеимадара ацәажәара уалагаанӡа,уҩнуҵҟатәи уҧсҭазаара иахылҵуа ацәанырреи дареи еиқәшәаны ианеилаҵәалак, нас ауп амшын иху аӷбеиҧш уаманы аҿанынанахо. Уроль нагӡаны уаналгалак, ахәаҧшҩы ибла ихубаало аҧхарра иабзоураны, еиҭах сыхәмарындаз ҳәа агәаҳәара узцәырҵуеит. Зегь реиҳа ихадароу, ауаҩы ихы мжьакәа, дызҿу аус ишақәнагоу даназнеиуа, убасҟан ауп иҧсҭазаара аҵакы анаанахәо, алҵшәа анаиуа. Амилаҭ ҟазара - уи ҳара ҳӡырызго, ҳхаҿра, ҳдунеи зегьы идзырбо акакәны иҟоуп", - ҳәа азиҧхьаӡоит иара.
Кьасоу Ҳагба бзиа ибаны, имч-илшара зегьы изанааҭ иазкны, иахьа уажәраанӡа мааҧсарада аус иуеит.
Жәлар рырҿиамҭа хьыршәыгәқәа ҟаимаҭла ирныԥшуеит аԥсуаа ҳабзазара, ҳкультура, ҳанхашьа, ҳанҵышьа, ҳдунеихәаԥшышьа. Аҵарауаҩ, афльклорҭҵааҩ Сергеи Зыхәба ианҵамҭақәа рҿы иҩуан, ақьаад ахь ирзиамгаз, изхьымӡаз афольклортә нҵамҭақәа шыҟоугьы, еиқәхаз ҟаимаҭла ишаадырԥшуа "аԥсуаа аҭоурыхтә мҩа ду ишанысыз". Аҵарауаҩ иазгәеиҭон аԥсуаа "адунеи иқәынхо ажәлар дуқәа рҿы иацәыԥхамшьакәа, уимоу изларылагылаша адоуҳатә культуратә баҟа ссирқәа аԥырҵеит" ҳәа.
Аԥсуа жәлар рҿаԥыҵтә рҿиамҭақәа ашәҟәы анҵара ианалагаз 19-тәи ашәышықәса аҩбатәи азбжа инаркноуп, насгьы иахьа уажәраанӡагьы уи апроцесс аанымкылац. Жәлар рырҿиамҭақәа иаадырԥшуеит ҳара егьырҭ амилаҭқәа ҳазлареиԥшым, ҵасқәас иҳамаз уҳәа, ҳхаҭара шьақәзыргыло хьыршәыгәқәаны ҳдоуҳатә культура иаласоуп ҳфольклор.
Аԥсуа жәлар рҳәамҭақәа рҿы имаҷым аԥҳәыс лаҳаҭыр иазку анҵамҭақәа, урҭ иаадырԥшуеит ауаажәларра рсоциум аҿы уи лроль хаданы ишыҟаз, насгьы, лыхьӡи лыхьымӡӷи рыхьчара ахаҵа ишиуалыз. "Ала бзиа аԥҳәыс илеишуам", - рҳәоит аԥсуаа, уи ала лара лаҳаҭыр шдуу, ишабалакгьы улызныҟәар шамуа аарԥшуа. Даҽаџьара иаҳԥылоит "Ан ахьы дазыԥсахуам" ҳәа ажәаԥҟа, "Аԥҳәыс бзиа дызмоу, мҩаныфа иҭахӡам" - ҳаԥхьоит даҽаџьара. Абас ҳҿынаҳхар, имаҷым аԥҳәыс лаҳаҭыр иазку аҳәамҭақәа.
Иахьа сыззааҭгыларц исҭаху, аԥҳәысеиба илыдҳәалоу ахәыцрақәа роуп. Санхәыҷыз абыргцәа исзеиҭарҳәахьаз ахы ахьцо ала, аԥҳәыс деибаны данынхалакгьы, маҷк аамҭа анцалак, уи лразҟы амҩақәҵара иалагон. Еиҳаракгьы, аԥҳәысеиба ахшара ааӡатәыс илымазар, лхәыҷқәа абыс ироуша иазхәыцуан. Избан, сазҵаауан сара. Избанзар "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит" рҳәон аиҳабацәа.
Ииашаҵәҟьаны, аԥҳәыс деибаны данынхалакгьы, икылкааны илышьклаԥшуан, иҟан уи лымариа иашьҭалоз ахацәагьы. Абас иҟамларц азы, лара хаҵа дрышьҭуан.
Ҳара ҳқыҭа аҩадахьы инхон ҭаацәарак, урҭ хәҩеишьцәа ыҟан. Акыр саныҩеидас ауп ианеилыскааз, аишьцәа реиҳабы, аныки абыки ирхылҵыз шиакәмыз. Уи дышхәыҷӡаз иаб дыԥсит, нас иан ҳара ҳқыҭаҿы инхоз ԥҳәыс даазымгацыз ахаҵа дирҭеит. Араҟа лара илыхшеит даҽа ԥшьҩыԥацәа. Аишьцәа реиҳабы дырнықәуан, еилых рымамызт. Ҳаиҳабацәа ишырҳәоз ала, ажәытәан, аԥҳәысеиба аҷқәын дирҭар ауан, уи иахьеиԥш иҵәылырхуамызт.
Хымԥада, иуԥылон аԥҳәысеиба лхәыҷы иаб иҩны дааныжьны, лара аҩынра ҳәа даҽазнык данцозгьы, аха еиҳаракгьы, ан лыхшара лара ишлыцыз хаҵа дрышьҭуан.
Зынӡа ажәытәӡа, аиашьа дыԥсыр, уи иԥҳәыс иашьа дирҭон, илымаз ахшара иҩны иааӡарц, раб игәара иацәымӡырц азы. Абри аверсиа еиҳа ижәытәӡатәиуп, избанзар иаҳхысыз ашәышықәсазы ус еиԥш ахҭысқәа уԥыломызт, иуԥыларгьы, ихьымӡӷны иршьо иалагахьан. Ари иахьа ҟалашьа змам акәны иаҳбозар, ажәытәан аԥҳәысеиба лразҟы мҩақәырҵон, илымаз ахшара абыда инымхарц азы, рыжәлантәқәа рааигәара инхарц азы. Абри аҳәамҭазы санду исалҳәахьан, ус зыҟарҵоз "ахәыҷқәа рымазар, раб иҩны иааӡарц, атәымџьара икыдымԥшыларц азоуп" ҳәа.
Анаҩстәи аамҭақәа рзы, аԥҳәысеиба "арбаӷьгьы шлеиҽырбоз" рхашҭуамызт, убри аҟынтә, шамаха уи деибаны дынрыжьуамызт. Ус акәзаргьы, абзҳәацәа аԥҳәысеиба еснагь рылаԥш лхын, убас иҟоуп иахьагьы. Гәнаҳарыла ахҳәаа анлоуагьы ыҟоуп, избанзар "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит".
Ажәытә аамҭақәа рзы, аԥҳәысеиба аҭаацәара иаламлацыз дирҭозҭгьы, анаҩсан, лара аразҟы лоур, дҵәылырхуа иалагеит. Ҳазҭагылоу аамҭақәа ртәы ҳҳәозар, еилыҵыз, ма еибахаз аҩнра ҳәа данцо, иахылҵуа ацәажәарақәа рацәоуп, дызго иҭынхацәагьы уи ианаҿагыло ыҟоуп. Атрадициақәа рҽырыԥсахуеит, аха, ус акәзаргьы, "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит" захьӡу аилкаара ԥсахрак амоуӡакәа иахьагьы иаанхоит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь еибаны инхаз аҳәса маҷҩымызт, урҭ рахьынтә иҟоуп анаҩсан зразҟы еиқәзыршәаз, аха ҳара ҳауаажәларратә философиаҿы арҭ ахҭысқәа еиҳа негативла ишрыдыркыло убаратәы иҟоуп. Ахаҵа аԥҳәысеиба хатә ҩызас дигар лыхшареи лареи рныҟәгара илшозар, иамоузеи уи? Иабанӡаиашоу ауаҩы ихатә ԥсҭазаара аҵәылхра? Акырынтә исаҳахьеит абарҭ иреиуоу аҭагылазаашьақәа анцәырҵлакгьы, ауацәа аразҟы шеиԥдырҟьо, нас аԥҳәсеиба дзыдмыргаз иразҟы аныманшәаламхо.
Сара иахьсызҳауаз ақыҭаҿы, ҳанхарҭа иацәыхарамкәа анышәынҭрақәа ыҟан. Усҟан ирлас-ырласны иныҟәоз автобус зны-зынла даанагон ашәы зхьыссы иҟаз аԥҳәысеиба. Лыла аҭаԥшырҭа умоуа ашәы даганы дшыҟазгьы, иубон дшыԥшӡаз, автобус аанӡа ҳәа лыҩныҟа дцарцаз дахьгылоз аангыларҭаҿы илыхәаԥшырц инеиуазгьы ыҟан, убас деиҿкаан, ашәы илшәыз лыԥшӡара азхымҩо.
Лара ҩыџьа ахшара дранын, қәрала 25 шықәса дреиҳамызт усҟан. Еснагь ахьаа зхыз лыблақәа уажәгьы исгәалашәоит. Аамҭа анца, абри аԥҳәыс ԥшӡа лшәы анылшәылх ашьҭахь, дышԥҳәысеибазгьы, ашьҭазааҩцәа лоуит. Илышьҭалеит аԥҳәыс дзымгацыз аҷқәынцәагьы. Руаӡәы лгәы дақәшәон, аха лара лани, нас лабхәындцәеи илцәыԥсыз лхаҵа қәыԥш ишьҭахь ахаҵацара ԥхашьароуп ҳәа ианылҿадырхьы, мап лкит. Уаҳа разҟы лмоукәа ус дымҩаст. Иахьагьы данысԥыло ихьаазгоит уи лразҟыдара, лԥацәеи лмаҭацәеи ыҟазаргьы, аԥҳәысеибара иархәашьит лыԥҳәыстә разҟы ҳәа исыԥхьаӡоит.
Ҳара зны-зынла иҵоурам ашьцыларақәа шьҭыхны изкуа, иааџьоушьаратәы, аԥҳәысеиба аразҟы анлоуа ҳазыразым, ҳахыбаауеит, уи лынасыԥ ҳдунеи ашьҭыҵра иаԥырхагахарызшәа. Сара шәсазҵаауазар, аразҟы лоур, иҵегьы ахшара лыхшар еиӷьуп, лгәы ҭаҷаҷаны, ахҳәаақәа налхьысуа дынхар аасҭа…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ииасыз амчыбжь азы Аԥсны авирус аламырҵәаразы Урыстәылантәи ацхыраара аашьҭын, ареспубликаҿы ирыдкылан ауснагӡатә ҿыцқәа аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ашьақәыртәаразы. Апандемиа аамҭазы Аԥсны аҽаҩра уаргәырӷьартә иҟоуп, ирманшәалоуп уи Урыстәылаҟа аекспорт ашьҭра.
Ииасыз амчыбжь азы иналукаашаз ажәабжьын Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ амобилтә госпиталь Аԥсныҟа аара.
Урыстәыла Аладатәи арратә округ амобилтә хырхарҭарацәалатә госпиталь Ставропольтәи атәылаҿацә аҟынтәи Аԥсныҟа иааит. Амобилтә госпиталь ареспубликахь идәықәҵан жьҭаара 17 рзы акоронавирустә инфекциа змоу апациентцәа рыхәышәтәраҿы ацхыраара аҟаҵаразы. Агоспиталь асасааирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы иргылоуп.
Ачымазцәа шьҭаҵахоит асасааирҭа ахԥатәи акорпус аҿы ҟәша-ҟәшала еихшаны. 100 иара-ҭыԥк еиҿкаахоит. Аха иахәҭаны иҟалар 150 пациент рыдыркылоит.
Амобилтә госпиталь аҿы ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа, апациентцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа.
Аԥхьатәи апациентцәа агоспиталь иаднакылеит жьҭаара 20 рзы. Ачымазцәа арахь иааргоит Ацхыраара ласы ала. Адкыларҭаҿы урҭ агәаҭара иахрыжьуеит, ршьа иалоу аҵәыҵәри гәарҭоит, ршоура ршәоит, ахаҭалатә карточка еиҿыркаауеит.
Уи адагьы ақалақь анапхгареи агоспиталь анапхгареи реиқәшаҳаҭрала иӡбоуп ақалақьтә лабораториа ацхыраара аҭаразы ПЦР-диагностика уа иҟарҵаларц. Есыҽны шәкы рҟынӡа ПЦР-диагностика аҟаҵара ауеит. ПЦР-диагностика аҭакқәа роура алшоит 40 минуҭ рыҩныҵҟа.
Аҟәа, аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы еиҳа аамҭа иақәшәо амобилтә лабораториа аусура ишалаго атәы ҳәан ақалақь ахадеи амедицинатә усҳәарҭақәа рхадацәеи реиԥылараан.
Алабораториа ада ԥсыхәа аҟамзаара адҳәалоуп ахәышәтәырҭаҿы ачымазцәа рыдкылара алагара.
Аҟәа асанитартә ҳақьым хада Алла Белиаева илҳәеит ачымазцәа рырацәахара инадҳәаланы анализқәа аҩны ргаразы агәыԥ шеиҿкаахо атәы. Иахьазы, ԥсшьарада ҩ-гәыԥк аус руеит.
Жьҭаара 22 рзы Аҟәатәи ахәыҷтәы поликлиникаҿы COVID-19 рылоуп ҳәа агәҩара ззыҟоу ма изыхьуа ахәыҷқәа рзы акабинет аадыртит. Акабинет аполиклиника ахыбраҿы иҟоуп, аха аҩналарҭа хазуп. Ахәыҷқәа рыдкылара мҩаԥыргоит аҳақьыми амедиаҳәшьеи.
Уажәшьҭарнахыс Москватәи адиаспора Гәдоуҭатәи агоспиталь аусзуҩцәа аԥарацҵа рзыршәалоит. Адиаспора ирыӡбеит аҿкчымазара змоу рҟны аус зуа аԥарацҵа роуларц.
"Ацәаҳәа ҟаԥшь" аҿы аус зуа амедусзуҩцәа уажәшьҭарнахыс аԥарацҵа роулоит" ҳәа арадио Sputnik иазеиҭаҳәеит адиаспора рнапхгара алахәыла Инна Барчанԥҳа.
Жьҭаара 1 аахыс аԥарацҵа иартәахьеит миллионки 900 нызқьмааҭ.
Амчыбжь азы реиҳа излацәажәақәоз иреиуахеит ЖӘыргьыҭ ақалақь аҿы абанк ақәлара.
Абџьар зыҟәныз ахаҵа Жәыргьыҭ абанк аҟны жьҭаара 21 рзы шьыбжьон 40-ҩык иреиҳаны ауаа шасыс игеит, иара миллионбжак доллар ирҭарц адҵа ҟаиҵеит.
Сааҭла имҩаԥысуаз аиҿцәажәарақәа рышьҭахь, асааҭ 22:00 рзеиԥш, хҩык ашасцәа рышьҭахь иҽыҵәахны, ахыбра дыҩныҵит.
АИХқәа рдыррақәа рыла, иара хҩык атҟәацәа иманы Аԥсны аганахь ддәықәлеит.
Убри аан Жәыргьыҭ абанк иақәлаз ахаҵа Егры аӡиас ала Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳәаа дахымсӡеит, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны ашәарҭадаратә маҵзура аҳәаахьчаратә гәыԥ аиҳабы Рустам Латипов.
Сынтәа иҟоу аамҭа уадаҩ аан Аԥсны аҽаҩра беиа ҟалеит.
Амандарина, ахәырма, афеихо, араса рекспорт 2020 шықәса цәыббрамзази жьҭаарамзази 2019 шықәса, иара абри аамҭазтәи арбагақәа ирхысит, абри атәы Sputnik иазааицҳаит Аԥсны аҳәынҭқарратә аҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Гурам Инаԥшьба.
Иара иажәақәа рыла 2019 шықәса цәыббра-жьҭаара амзақәа рзы атәыла иалган 200 кьыла ахәырма, сынтәа –тоннак, афеихо: 42,9 тонна– 65,9 тонна. Арбагақәа еиӷьхеит амандарина аганахь алагьы. Иахьазы Аԥсны иалгоуп 269 тонна.
Иара убас арбагақәа ҳаракуп араса. 2020 шықәсазтәи арбагақәа: 387,6 тонна; 2019 шықәсазтәи арбагақәа: 169 тонна.
Аԥснынтәи Урыстәылаҟа аекспорт ирго ацитрустә шәырқәа рыхәԥса еиҵатәуп ҳәа иҳәеит Sputnik аинтервиу азҭаз ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа.
Уаанӡа Аслан Бжьаниа аекономикеи ақыҭанхамҩеи рминистрцәа адҵа риҭеит ацитрусқәа Аԥсны анҭыҵҟа рекспорт ахәԥса аларҟәразы ауснагӡатәқәа рыдыркыларц азы.
"Ҳара иҳаӡбеит ҳброкертә конторақәа арҭ аидарақәа имҩаныргаларц. Ацитрусқәа рекспорт азы уаанӡа 10 мааҭк шәатәызар, уажәшьҭарнахыс быжьмааҭк рҿы ишьақәыргылоуп", - иҳәеит Џьапуа.
Иахьазы ацитрусқәа рекспорт 2 839 кьыла ыҟоуп. Ҵыԥх уажәааны 570 кьыла ракәын иахгаз ҳәа иҳәоит аминистр.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа жьҭаара 22 рзы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инадҳәаланы ажәлар рахь ааԥхьара ҟаиҵеит.
Атәылаҿ иалагалоу аԥкыратә уснагӡатәқәа рганахь ала иазгәеиҭеит ауаа акоронавирустә инфекциа рацәыхьчара – анапхгара рзы ихадароу усны ишыҟоу.
"Ҳәарада шьаҭанкыла аԥсҭазаара аиҭакра акыр иуадаҩроуп, аха иахьазы абасала мацароуп хымҩаԥгашьас иҟоу. Аҳәара зуеит иҟоу аҭагылазаашьа еилкаарыла шәазнеирц. Иҳадаҳкыло ауснагӡатәқәа зегьы ззырхо ҳтәылауаа рыԥсҭазаареи ргәабзиареи рыхьчароуп", - азгәеиҭеит ахада.
Ауааԥсыра рахьгьы ааԥхьара ҟаиҵеит ԥсыхәа шамоу ала рхы рыхьчаларц, аԥҟаррақәа ирықәныҟәаларц.
Бжьаниа инарҭбааны дазааҭгылеит атәыла агәабзиарахьчареи амедицинеи ирымоу апроблемақәа, ауааԥсырагьы агәра дырго иҳәеит атәыла анапхгара шьаҿа-шьаҿала урҭ ирыдҳәало азҵаарақәа зегьы шырыӡбо азы. Иара иҳәеит апандемиа ааҟалазар, атәыла аиҳабыра, абизнес еилазаара, Москвеи Ҭырқәтәылеи инхо аԥсуа диаспора, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа 250 миллион мааҭ рҟынӡа шнырххьо.
Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа иакәзар Аԥсны анҭыҵ аус зуа аҳақьымцәа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит Аԥсны ацхыраара ҟарҵарц азы.
"Урыстәыла Аԥсны ишацхраауагьы амедицинатә персонал рзымхара ыҟоуп. Раԥхьа иргыланы азымхара ыҟоуп Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҿи егьырҭ аҟәшақәа ахьаарту ахәышәәтырҭақәеи рҿи", - иҳәеит иара.
Аминистр иазгәеиҭеит ареспубликаҿ ишазымхо ареаниматологцәа, апульмонологцәа, атерапевтцәа, аинфекционистцәа, аепидемиологцәа уҳәа COVID-19 иаҿагылан аус зухьо.
Аепидемиа иалагеижьҭеи жьҭаара 25 рзы Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 3739-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 1462-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 35-ҩык.


Ааԥынразы Аԥсны иалагалан аҭагылазаашьа ҷыда, еиуеиԥшым аԥкрақәа, аԥсуа-аурыс ҳәаа аркын.
Рашәарамзазы аԥкрақәа аԥырхит, ачарақәеи агәырӷьаратә уснагӡатәқәеи рымҩаԥгаразы азин ҟарҵеит.
Нанҳәамза алагамҭазы иаартын Аԥсни-Урыстәылеи рҳәаа, атуристтә сезонгьы ихьшәаны ихацыркын. Нанҳәамза аҽеиҩшамҭазы аепидеомиологиатә ҭагылазаашьа аҽаԥсахуа иалагеит, рхыԥхьаӡара иацлеит аҿкы чымазара зыдбалоу ауаа.
Цәыббрамза 18 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа инапы аҵеиҩит акоронавирустә инфекциа COVID-19 ацәыхьчаразы аԥкрақәа ралагаларазы аусԥҟа, уи азинмчы аиуеит жьҭаара 5 инаркны.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа атәылаҿы акоронавирустә чымазара ҿкы аламырҵәаразы иназыцҵоу аԥкрақәа ралагаларазы адҵа инапы аҵаиҩит аҩаша, жьҭаара 13 рзы.
Уи инақәыршәаны, жьҭаара 15 инаркны абҵара 24 рҟынӡа атәылаҿы иақәиҭтәым амассатә спорттә, агәмырҿыӷьратә, аланарԥшыратә, ацәыргақәҵатә усмҩаԥгатәқәа. Аус рулаӡом акультуратә усбарҭақәа - атеатрқәа, амузеиқәа, абиблиотекақәа, аконцерттәи ацәыргақәҵатәи залқәа.
Иаркызаауеит ахәыҷбаҳчақәеи ашколқәеи, аҵараиуратә зыҟаҵарақәа, иара убас аспорттә, акәашаратә секциақәа аус рур ҟалаӡом. СПА-салонқәеи, асаунақәеи, амассажҟаҵарҭақәеи русуразы азин ыҟам.
Абри аамҭазы аҳәынҭқарратә биуџьеттә усбарҭақәа 60 шықәса иҭысхьоу, ашколқәраҟынӡатәии алагарҭатә школқәреи (1-4 аклассқәа) ирыҵаркуа ахәыҷқәа змоу русзуҩцәа рхы иақәиҭыртәыроуп русураҟынтә. Убри аан руалафахәы рзынрыжьроуп. Абри аҩыза абжьгарақәа рыҭоуп икоммерциатәуи иккоммерциатәыми аиҿкаарақәагьы.
Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа русзуҩцәа амедицинатә сабрадақәеи анапхаҵақәеи хымԥада иныҟәыргалароуп. Анапхгара ируалуп русуҩцәа арзҩыдагатә маҭәашьарқәа рыла реиқәыршәара.
Атәылауааи асасцәеи ауаажәларратә ҭыԥқәа рҿы хымԥада амедицинатә сабрадақәа ныҟәыргалароуп.
Жьҭаара 14 рызтәи аҭагылазаашьала Аԥсны акоронавирустә инфекциа рыдырбалахьеит 2479-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 1100-ҩык ргәы бзиахеит, 23-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ҳера аныҟала ашьҭахь ҭоурыхлатәи аԥсуа бызшәа акзаарахь ахы архо иалагеит, уи зырццакуаз афакторқәа иреиуан Аԥсны Аҳра ашьақәгылара.
Иахьатәи аԥсуа бызшәа иамоуп ихадоу ҩ-диалектк: бзыԥтәи, абжьыуатәи. Асаӡ диалект еиқәханы иҟоуп ҭырқәтәылатәи, баҭымтәи аԥсуа диаспоракәа рҿы.
Аԥсуа бызшәа ҭырҵаауеит Аԥсны — Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәу, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институти Аԥсуа ҳәынҭқарратә университети рҿы, Шоҭа Арсҭаа, Лидиа Ҷкадуа, Виачеслав Чрыгба уҳәа убас егьырҭгьы аҳәаанырцә аҵарауаа-абызшәадырцәа дуқәа аԥсуа бызшәа аҭҵаара рнапы алакуп, Џьорџь Хьиуитт Џьон Коларуссо уҳәа реиԥш иҟоу.
АҞӘА, жьҭаара 27 - Sputnik. Аԥсны COVID-19 аҿагыларазы аԥкырацҵақәа алагалахоит Бжьаниа Москва амедусзуҩцәа данырԥыла ашьҭахь, абри атәы арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Урыстәыла иҟоу Аԥсны ацҳаражәҳәаҩ Игор Ахба.
"Аиԥылара еиҿнакааит Москва иҟоу Аԥсны Ацҳаражәҳәарҭа. Уахь инаԥхьан акоронавирус зыхьуа рҟны аус заухьаз ҳџьынџьуаа-амедусзуҩцәа: Владимир Аргәын, Викториа Тарԥҳа, Мераб Арӡынба, Астан Мышәба, Едуард Быҭәба. Бжьаниа ирзеиҭеиҳәеит Аԥсны иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа зеиԥшроу. Нас аҳақьымцәа рабжьагарақәа дырзыӡырҩит. Авирус аҿаԥҽра еиҳа хра аманы иҟаларц азы аԥкырацҵақәа алагалахоит", - иҳәеит Ахба.
Иара иажәақәа рыла абжьгарақәа ахәышәтәра апроцесси апациентцәа онлаин-режим ала аконсультациақәа рыҭареи роуп ирыҵаркуа. Ацҳаражәҳәаҩ иҳәеит ишалацәажәаз Москвантәи Аԥсныҟа амедусзуҩцәа ргәыԥ аарагьы.
Аслан Бжьаниа усутә ныҟәарала Москва дыҟоуп жьҭаара 26 раахыс. Аслан Бжьаниа Москва иҟазаараан дырԥылеит Москва аус зуа Аԥснытәи амедицинатә усзуҩцәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: