АҞӘА, цәыббра 20 - Sputnik. Ахәашаҽны Аԥсны Иреиҳаӡоу аусӡбарҭаҿы иалагеит Алхас Кәыҵниа ишшыԥхьыӡ ала аӡбаҩцәа изаамҭанытәиу ахԥатәи реилатәара. Абри атәы аҭыԥ аҟынтәи иааицҳауеит Sputnik акорреспондент.
Азашшҩы ихаҭа аӡбара далахәым. Аӡбарҭаҿ иҟоуп ихаҭарнакцәа. Азашшыҩгьы аҭкҳәаҩгьы рхаҭарнакцәа агханы инеиит аусӡбарҭахь.
Аҭакҳәаҩ идукат Теиа Чагунава иацтәи аилатәараан азыҳәа ҟалҵеит алхратә зин аҟаза аус дадыԥхьалазарц. Уи уажәы лзыҳәа мап ацәылкит аҟазауаҩ алкаақәа рырхиара дахьахьымӡаз иахҟьаны.
Аӡбаҩцәа русура иацырҵеит.
Иацы ирзыӡырҩын аҩ-ганкгьы, аха аҩымҭатә рҵабыргыгақәа рыхәаԥшра иахьымӡеит аилатәара быжьсааҭк рҟынӡа ишымҩаԥысуазгьы.
Ашаҳаҭ, Аԥсны АКХ ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа, адукат Инга Габлиаԥҳа лзыҳәала иацтәи аилатәараҿы ашаҳаҭ истатус аҟынтә аҭакҳәаҩ истатус ахь диаган.
Аԥсны ауаҩытәыҩса изинқәа рыхьчара знапы иану Асида Шьаҟрылԥҳа иацы аҳәамҭа ҟалҵеит апроцесс даладырхәырц, аха уи мап ацәкын.
Иахьатәи аилатәараан иҭҵаахоит аҩымҭатә рҵабыргыгақәа.
Цәыббра 9 рзы Аԥсны Алхратә комиссиа хада аофициалтә дырра ҟанаҵеит: Аԥсны ахада иалхрақәа раан аҩбатәи атур аихшьаалақәа рыла атәыла ахадас Рауль Ҳаџьымба далхуп ҳәа.
Рауль Ҳаџьымба изы рыбжьы арҭеит 39 793-ҩык алхыҩцәа, Кәыҵниа изы - 38 766–ҩык алхыҩцәа. Абжьыҭарахь инеит 65,99% алхыҩцәа.
Алхас Кәыҵниа иштаб цәыббра 11 рзы Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь ашшыԥхьыӡ нанашьҭит Аԥсны АКХ аӡбра азакәан шьаҭа агәаҭаразы.
Иреиҳаӡоу аӡбарҭа цәыббра 13 рзы иаҵахаз акандидат иашшразы заатәи аилатәара мҩаԥнагеит, уи аан ашшҩы АКХ аӡбамҭа аанкыларазы азыҳәа ҟаиҵеит, аха уи мап ацәнакит аӡбарҭа.
Цәыббра 17 рзы азашшҩы ихьӡала аӡбарҭаҿы иқәгылоз адукат Инга Габилаиаԥҳа аӡбаҩцәа реилазаара иашан ишьақәыргылам ҳәа ахҳәааны, ирыԥсахразы адҵа ықәлыргылеит.
Атәыла ахада иалхразы аҩбатәи атур аан атәыла ахада абжьқәа реиҳарак рыла далхзарц аӡбра аднакылеит Аԥсны АКХ абжьыҭарақәа рыламҭалаз. Уи зыхҟьаз уи ауп, "Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхразы" азакәан ахәҭаҷ 19 еиуеиԥшым аилкаарақәа ахьцәырнаго ауп. Уа иныҭкааны иарбам аҩбатәи атур аан иаиааиз дшалкаатәу.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Аԥсны Аҩныҵҟатәи Аусқәа Рминистрра аусзуҩцәа раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иҩны иақәкны ахысраан иалахәыз рыԥшаара иашьҭоуп ҳәа аанацҳауеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
Аусҭҵаара адыррақәа рыла, лаҵара 29 асааҭ 20:00 рзы Алада Ешыра Папба имҩахь иааит идырым ахаҿқәа ргәыԥ. Урҭ руаӡәк раԥхьатәи ахада иҩны иақәкны ахысра далагеит.
Уаанӡа, Аԥсны ААР аминистр Дмитри Дбар аҳәамҭа ҟаиҵахьан раԥхьатәи ахада иҩны деихсит ҳәа агәҩара ззыҟоу дшаанкылоу азы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Аԥсны асоциал-економикатә ҿиаразы аинвестициатә программа 2020 шықәсазы еиҵахаӡом ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Апарламент адепутатцәа данырԥылоз.
"Аҵыхәтәантәи мызки бжаки рыҩныҵҟа сара ҩынтә Москваҟа сцеит. Актәи аныҟәара аԥыза-министри сареи еицымҩаԥаагеит, аҩбатәи аныҟәара иалахәын афинансқәеи аекономикеи рминистрцәа. Урыстәылатәи агани ҳареи ҳаилацәажәеит аинвестпрограмма ахышәа-ҵышәа ишагымхо азы. Уи анаҩсгьы зыргылара хыркәшам аобиектқәагьы рыргылара ари ашықәс ахь ииаганы ихыркәшахоит. Ԥарала ари 400 миллион мааҭ артәоит", - иҳәеит Бжьаниа.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аԥсны зныкгьы инхарҭәааны Аинвестициатә программа шазынамыгӡаз. Уажәы уи анализ азыҟаҳҵоит иҳәеит иара. Иҟалоит сынтәагьы аобиективтә мзызқәа ирхырҟьаны иалмыршахар. Бжьаниа игәаанагарала, амзызқәа иреиуоуп апроектқәа рысмета ииашоу аекспертиза азура ахьыҟам. Уи Урыстәылоуп иахьыҟарҵо, аамҭеи аԥареи рацәаны иаҭахуп.
Абри инадҳәаланы Урыстәыла ахадара ақәшаҳаҭхеит аекспертиза атехникатә план ала иуадаҩу аобиектқәа мацара рзыҟаҵара.
2021 шықәса рынахыс абри аҩыза аусура Аԥсны имҩаԥгахалоит.
Бжьаниа иҳәеит ареспублика 2020 шықәсазтәи аобиектқәа реиқәыԥхьаӡа рашәара 30 рҟынӡа иазнархиар шакәу.
"Ҳара иҟаҳҵарц иаҳҭаху ҳәаны уи азы аԥара заҟа ҳҭаххо шьақәҳаргылароуп. Агха ҟалар ҳара ҳрепутациоуп аԥырхага зауа. Аекономикеи афинансқәеи рминистррақәа абри аус рнапы алакуп уажәазы. Сгәыӷуеит еилагара дук ҟаларым ҳәа", - иҳәеит ахада.
Урыстәыла Аԥсны ацхраара еиҵанамтәит, уи акәым Аинвестпрограммала иаарышьҭуа ацхыраара ацҵара азҵаара алацәажәарагьы ҟалоит ҳәа иҳәеит Бжьаниа. Асеиԥш азыҟазаашьа аҭакгьы иашаны иаҭахуп ҳәа ишьоит иара.
Бжьаниа иара убасгьы далацәажәеит Ԥсоу иаԥну аҳәаа аркра азҵаара. Акоронавирус иахҟьаз аԥкрақәа ареспублика ауааԥсыра ирнырит, аиҳаракгьы аҳәаанырцә ахәышәтәра зҭаху ауаа.
Аслан Бжьаниа иажәақәа рыла, иара Урыстәыла аԥыза-министр Михаил Мишустин ихьӡала аҳәаратә шәҟәы азирхиеит арҭ рҩызцәа атәылауаа ԥынгылада урыстәылатәи ахәышәтәырҭақәа рҿы ацхыраара роуларц.
Бжьаниа амчыбжь анҵәамҭаз Мишустин аҭел дизасраны дыҟоуп азҵаара аӡбшьазы.
Ахада иҳәеит Москваҟа Аиааира 75-шықәса ахыҵра амшныҳәа азгәаҭарахь дышнаԥхьоу. Убасҟантәи аныҟәарақәа рҳәаа иҭагӡаны ишышьақәыргылахо Аинвестициатә программа иадҳәалоу азҵаарақәа зегьы рыӡбра.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Анардадаҩцәа еиҵадырхеит: Камантәи амҩа ҩымз рыла иалгараны иҟоуп
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иаарԥшын 8 863 коронавирустә хҭыс ҿыц 84 регион рыҟны ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Иаарԥшыз апациентцәа рахьтә 41,9% ачымазара шрылоу рызгәамҭакәа имҩасуан.
Уахыки-ҽнаки рыла акоронавирус змаз 182-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 11 108-ҩык. Апандемиа ааҟалеижьҭеи Урыстәыла иахьаҵанакуа 5 037-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара ҭышәынтәалеит 186 985-ҩык.
Москва уахыки-ҽнаки рыла иаарԥшуп 2 286 хҭыс ҿыц. Акоронавирус змоу реиҳараҩык рықәра 45 шықәса еиҵоуп. Москва иахьаҵанакуа зынӡа 185 374-ҩык акоронавирус рымоуп.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 28-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 26-ҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Апортал РИА Новости Украина ахада Кирилл Вышински еиҭеиҳәеит Киевтәи аусӡбарҭаҿ иҭаку алхрақәа ирышьклаԥшуеит, иахьатәи Украина ахада Пиотр Порошенко бзиа дырбаӡом ҳәа.
Ажурналист иажәақәа рыла Пиотр Порошенко ихыччоит, аԥыжәара иоуп ҳәагьы иазыԥшым.
"2014 шықәсазы Донбасс аибашьра мчыбжьқәак рыла салгоит ҳәа зҳәаз, аха нас уи аԥара аҭнухыр шауа еилызкааз атәыла ахада ихыччоит. Иахыччоит алхрақәа рыламҭалаз игхақәа ибо дахьалагаз", - ҳәа иҩуеит ажурналист РИА Новости ахь.
Иара убри аан ажурналист иҳәеит аччара ишаамҭам Порошенко даныҽхәо, аиҳаракгьы "Европа зегь рҟны иреиӷьу ар аԥысҵеит", визада Евроеидгыла анеира сара исыбзоуроуп аниҳәо.
Вышински иажәақәа рыла ара иҭакуп х-нызқьҩык инарзынаԥшуа абаандаҩцәа. Урҭ зегьы шамахамзар Порошенко дырцәымӷуп.
"Зеленскигьы даарак игәра ргом, избанзар ишьҭахь игыло украинатәи аолигарх Игор Коломоиски игага убарҭоуп. Порошенко аҵыхәтәанӡа амчра дшахьынҳалогьы рдыруеит. Убри ауп ирҭахы-ирҭахым Зеленски изы рыбжьы аҭира еиҳа изақәшаҳаҭу", - ҳәа иҳәоит иара.
Вышински иазгәеиҭоит Порошенко алхрақәа рышьҭахь абрахь даанагаргьы ҟалоит ҳәа.
Украина ахада иалхрақәа мҩаԥысуан хәажәкыра 31 рзы. Алхрақәа аҩбатәи ртур мҩаԥысуеит мшаԥы 21 рзы. Аҩбатәи атур ахь инеиит Пиотр Порошенкои Владимир Зеленскии.
Апортал РИА Новости Украина анапхгаҩы Кирилл Вышински даанкылан Киев, лаҵара 15, 2018 шықәса рзы. Ажурналист аҳәынҭқарра иԥсахит ҳәа ахара идырҵоит. Абри ахәҭаҷ ала иазԥхьагәаҭоуп 15 шықәса рҟынӡа ҭакрала ахгара.
Вышински Урыстәыла ахада Владимир Путин иахь аҳәара ҟаиҵеит ацхырааразы. Иара Украина атәылауаҩра мап ацәкра дазыхиоуп.
Арзаҳал Украина ахада иусеилыргарҭахь инашьҭуп, аха макьаназы уи аҭак ҟаҵам. Урыстәыла ахада ари аҭагылазаашьа аиԥш зеиԥшу ыҟам ҳәа ахиҳәааит, иазгәеиҭеит "Вышински дзаанкылоу ипрофессионалтә усуразоуп" ҳәа. Москва Киевҟа инанашьҭит апресса ахаҭарнак иганахьала имҩаԥнаго ақәымчра ааннакыларц азы аҿагыларазы ажәанҵа.
Амассатә информациатә хархәагақәа рхақәиҭра азҵаарақәа рзы ОБСЕ ахаҭарнак Арлем Дезир уаанӡагьы агәҭынчымра ааирԥшхьан Киев апортал РИА Новости Украина аганахьала ахымҩаԥгашьазы. Дезир ааԥхьара ҟаиҵахьеит ажурналист ихы дақәиҭыртәырц.
АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik. Урыстәыла ахада Владимир Путин аусԥҟа инапы аҵаиҩит Урыстәыла Аконституциа ариашарақәа рзы абжьыҭара ҟалоит ԥхынгәы 1 азы ҳәа. Аусԥҟа атекст кьыԥхьуп Кремль асаит аҿы.
"2020 шықәса ԥхынгәы 1 Аконституциа аԥсахрақәа ралагаларазы абжьыҭира иамшны ишьақәгылазааит", - ҳәа аҳәоит адокумент аҿы.
Аусԥҟаҿ иарбоуп абжьыҭараан ишазхьаԥштәу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа, ауааԥсыра рсанитар-епидемиологиатә хьчара.
Ԥхынгәы 1 Урыстәыла иԥсшьарамшхоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 1 - Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҿы авирус змаз рҟынтәи 70% ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит Ҟәбина ахадара.
Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла арегион аҿы 84 хҭыс ҿыц аҭыԥ амоуп COVID-19 ачымазарз.
"Иахьазы ачымазара рымоуп ҳәа ишьақәыргылоуп 3908-ҩык. Урҭ рҟынтәи 233-ҩык хәыҷқәоуп, 2748-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит, 33-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит. Арыԥҳақәа рҳауаҭарсра иахыргеит 35 пациент", - ҳәа аҳәоит арегион агәабзиарахьчара аминистрраҿы.
Амедицинатә усҳәарҭақәа рахь акоронавирус рымазар ҳәа идҵаалеит 9771-ҩык. Астационар аҿы аҽыхәышәтәра иахысуеит 2191-ҩык, 205-ҩык хәыҷқәоуп. Аполиклиникақәа рҿы агәаҭара иахысуеит 13466-ҩык, 586-ҩык хәыҷқәоуп.
Аԥсны акоронавирус апандемиа ҟалазар аахыс 28 хҭыс аҭыԥ амоуп. Аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, рашәара 2 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥсныҟа иаагоуп 4400 тест-система ҿыц, амедусзуҩцәа лаҵара 26 инаркны рашәара 1 аҟынӡа ареспубликахь ихынҳәыз 532-ҩык ауааԥсыра, акарантин аамҭаз Қырҭтәыла иҟаз рыхәҭак гәарҭахьеит ҳәа еиҭалҳәеит асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик.
"Егрытәи аҳәаа иахысыз зегьы рганахьала ашәҟәқәа шьақәыргылоуп, игоуп ранализқәа авирусологиатә лабораториахь инашьҭу. Иахьатәи аамҭазы акоронавирус аӡәгьы имам", - лҳәеит Скорик.
Убри аан заҟаҩы гәарҭахьоу рхыԥхьаӡара лара иазгәалымҭеит.
Скорик иара убасгьы илҳәеит ареспубликахь иҭалаз ауаа аҽыԥхьакра арежим ишахысуа. Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра аусзуҩцәа дара амедицинатә бжьагарақәа ишрықәныҟәо гәарҭоит. Скорик лажәақәа рыла, СЕС макьаназ дыррак амам иааз атәылауаа ари арежим еиларгоит ҳәа.
Скорик иара убасгьы дрылацәажәеит ԥхьаҟатәи азԥхьагәаҭарақәа.
"Азыԥхьагәаҭарақәа шьахәуп. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟынтәи илааҩаауеит занализқәа шьақәгылоу ауаа. Уа уажәы зынӡа хҩык роуп иҟоу. Ҳашцац ҳцозар, зегь маншәалахоит", - лҳәеит Скорик.
Лара ааԥхьара ҟалҵеит ауааԥсыра амассатә уснагӡатәқәа рыҽрыцәхьаркларц.
Лаҵара 26 инаркны рашәара 1 аҟынӡа ареспубликахь ихынҳәит 532-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, мшаԥы 14 аахыс акарантин аамҭаз Қырҭтәыла иҟаз. Рашәара 1 азы аҳәаа еиҭаркхеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыҳьар ҟалоит абра>>


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳаблаҿы инхо ҳџьынџьуаҩ Бырзаџь Баҭыр-иԥа Маршьан фышықəса ҵуеит иҭаацəа иманы Шьамтəылантəи Аԥсныҟа нхара дааижьҭеи. Ҩыџьа арԥарцəеи ҩыџьа аҭыԥҳацəеи драбуп. Бырзаџь Маршьан Аԥсны даан дшыҟаз саҳахьан, аха лабҿаба ҳаибабаны ҳаицəажəартə еиԥш аҭагылазаашьа смоуцызт. Иара иашьа иԥа Џьолан Маршьан изкны анҵамҭа ансырхиоз, Џьолан исеиҳəеит: "Саб иашьцəа Аԥсны инхоит, руаӡəк деинралуп", - ҳəа. Аха, зегьы ҿҳəарак-ҿҳəарак рымазар акəхап, ҳаиқəшəарагьы ааигəоуп ианалыршахаз.
Агəыӡера аҳаблаҿы ҷыдала аҳəаанырцəынтəи нхара ҳəа ихынҳəыз ҳџьынџьуаа рынхашьа-рынҵышьа збап ҳəа гəҭакыс иҟаҵаны ааигəа ҭаацəарақəак сасра сырҭааит. Хымԥада, мышкала зегьы срылсны срацəажəартə еиԥш аамҭа смаӡаӡеит, ҩаԥхьа исыгəҭакуп уахь ацара. Уажəы сазааҭгылар сҭахуп, ҳаҭыр зқəу Бырзаџь Маршьани сареи ҳаибадырра шыҟалази, ҳаиҿцəажəареи рҟынтəи згəаҭақəак.
Аҩнеихагылаҟынтə сшылбаауаз, амардуан ала ахалара даҿын хаҵак. Абри ауаҩ ҳџьынџьуаа дыруаӡəкзар ҟалап сгəахəын, аҭамзаара шьҭаҵаны аԥсшəа наиаҳəаны сиазҵааит, аҵыхəтəаны "шəаԥсыуоума?" ҳəа нацысҵеит. "Ааи, саԥсыуоуп, с-Маршьануп", - иҳəеит аԥсышəала. Саргьы сызусҭаз наиасҳəеит. Излеилкаахаз ала, аҩныҟа ахалара даҿын. "Иҟалозар, шəҭазҩыр сҭахын, азин сышəҭоума?" - сҳəан, ихы-иҿы еихаччо даасыхəаԥшын, аҭакс ус насаҭеикит: "Шəааи аҩныҟа, бзиала шəаабеит, уаҟа ҳаицəажəап", - ҳəа.
Азныказы сааицəыԥхашьеит, аха гəыблыла иҭəыз иччаԥшь лаша саахнахын, сақəшаҳаҭхеит. Аҩны ашə аартны даҳԥылеит Бырзаџь Маршьан иԥшəмаԥҳəыс Лина Уанаҿаԥҳа. Гəыблыла аԥсшəа наҳалҳəан, саалгəыдлыҳəҳəалеит. Шаҟа аԥхарра, шаҟа агəыбылра рхылҵуааз Лина Уанаҿаԥҳа лнапқəа, акыраамҭа соулмыжьуа лнапқəа сыкəыршан сылкын...
Бырзаџь Маршьан Шьамтəылатəи Арабтə Республикаҿы ар реинралс дыҟан, дԥырҩын. 40 шықəса инареиҳаны амаҵзура ихигеит, дызқəынхоз аҳəынҭқарреи ауаажəларреи рымаҵ иуит. Аха, Шьамтəыла излагаз аибашьра иԥсҭазаара шьаҭанкыла иаԥсахит, иуҳəар алшоит ари ауаҩ ҩынтə деиҭеит ҳəа. Ауаҩы аамсҭашəа, зыхшыҩзцарақəа гəылырҭəаау ҳџьынџьуаҩ аинрал Бырзаџь Маршьан ирацəоуп гəыблыла игəалаиршəоз ахҭысқəа, ажəабжьқəа.
"Сара Аԥсныҟа аара сыгəҭакижьҭеи акрааҵуан, аха аҭагылазаашьа иснаҭомызт, еиҳаракгьы сусура. Ашьҭахь сгəы ачымазара иахҟьаны аԥҟара сықəшəеит, тəанчарагьы сцеит. Аԥснынтə аԥсуаа рбара еснагь ҳаиԥхыӡуан, ҳабдуцəа рыԥсадгьыл аҟны аҟазаара, анхара ҳара ҳзы игəадуроуп", - абас ҳаиҿцəара хацҳаркит Бырзаџь Маршьани сареи.
Бырзаџь Маршьан иабшьҭра Аԥснытəи Ҵабал иҭыҵқəаз иреиуоуп, Хьрыԥс-иԥацəа ирхылҵшьҭроуп. Рабацəа, рабдуцəа иртəышьҭроу Аԥсны рыԥсы аҿҳəароуп.
"Шьамтəылеи Израили аидысларақəа рыбжьалаанӡа, Мумсиа-Ӷасаниа ҳəа ҩ-хьӡык змаз адыга қыҭаҿы инхоз Кавказ ажəларқəа рхаҭарнакцəа рацəаҩын, ҳаргьы аамҭаказы уа ҳанхон. Уажəы ари ақыҭа Израиль анапаҵаҟа иҟоуп. Угəы узырхьуа аҭоурыхтə хҭысқəа рацəоуп, Шьамтəыла злахьынҵа џьбара инанагаз Кавказ ажəларқəа ирхыргаз шьарда ыҟоуп", - дҳацəажəон Бырзаџь Маршьан.
Шьамтəыла инхоз аԥсуаа рахьтə иҟан афотосахьақəеи авидеонҵамҭақəеи рыла Аԥсны аӡбахə здыруаз ҳџьынџьуаа, убарҭ дыруаӡəкын Бырзаџь Маршьан. Иара излаиҳəо ала, аԥсуа шьа ахала аҽадыруеит, аԥсуа дгьыл амч ӷəӷəоуп, иаразнак лабҿаба иимбацыз Аԥсны ԥшӡа датəнатəит.
"Аԥснынтə раԥхьаӡа Шьамтəыла избаз Уасил Царгəыш напхгара зиҭо Аҳəынҭқарратə ашəаҳəаратə акəашаратə ансамбль ауп. Усҟан аԥсуаа ҳгəырӷьара ҳəаак аманы иҟазма?! Ҳаԥсадгьыл агьама ҳзаазгаз, афҩы хаа ҳзырҳаз ҳартистцəа!" - ҳəа азгəеиҭеит хџьынџьуаҩ.
Зыӡбахə ҳамоу ансамбль Бырзаџь Маршьан ҩаԥхьа дрықəшəеит Санкт-Петербург, Асовет Еидгыла ахаан, иусура аганахьала уа даныҟаз. 1981 шықəса рзы Бырзаџь Маршьан аҳаирплан "Миг-25" ала Асовет Еидгыла иаҵанакуаз аҳəынҭқаррақəа дырхыԥраахьан. Иара дхəыҷаахыс аԥырра бзиа ибон. Уи ашҟа абзиабара атəы шизцəырҵыз ҳзеиҭеиҳəеит ҳаиҿцəажəараҟны.
"Шьамтəылатəи Ареспубликаҿы ар реинралс дыҟан Мамдыхə Абаза Маршьан, дԥырҩын. Иара ихеиҵалоз аԥырҩы ихылԥа еицарса ихыхны сара санхəыҷыз исхасҵалон, ишəыз иформа маҭəа саднаԥхьалон, исгəаԥхон, лаԥшыла ихы инаркны ишьапаҟынӡа деимыздон. Сара саниз ахьӡ сызҭазгьы иара иоуп, фырхаҵаҵас дысзааиуан еснагь. Нас аԥсҭазаараҿы угəыхəтəы уанахьӡо ҟамлалои, саргьы схəыҷаахыс исымаз сгəаҳəара наӡеит сзанааҭ аганахьала",-ихəыцрақəа ҳацеиҩишон аинрал.
Бырзаџь Маршьан ҩыџьа иашьцəа Аԥсны инхоит, зынӡа аҭаацəараҿы фҩык аишьцəеи ҩыџьа аиҳəшьцəеи ыҟоуп. Иашьцəа ҩыџьа Дранда аҳаблаҿы анаша ахьырааӡо арԥхарҭаҿы агрономцəас аус руеит, иаргьы адгьыл ақəаарыхра бзиа ибоит, убри аҟынтə аҩны дтəаӡам, иашьцəа дрывагыланы аус рыциуеит.
Ҳаиҿцəажəара ахыркəшамҭахь инеиуан еиԥш, Бырзаџь Маршьан дҩагылан, фотосахьақəак аасиркит, "ари сара соуп" ҳəа нациҵеит ашьҭахь дычча-ччо. Афотосахьаҿы абар аинрал-аԥырҩы иформа зшəыз ҳџьынџьуаҩ Бырзаџь Маршьан. Урҭ рыбжьара иҟан Аԥснытəи ансамбль алахəцəа рфотосахьақəагьы.
Шаҟа хəыцрақəеи, шаҟа гəалашəарақəеи рыцузеи аҭоурых иаҿахəҳəагахаз аинрал дзыхӡыӡаауа иҵəыхны имоу арҭ асахьаақəа?! Шаҟа хҭыс беиала деибаркузеи зҟəыӷареи згəыразреи зхаҿсахьа ианубаалоз аԥсуа хаҵа, ҳџьынџьуаҩ, аинрал-аԥырҩы Бырзаџь Маршьан.
Маршьанаа рҭаацəара аԥсуа ҵасла еибаркуп. Аҩнаҭа аԥшəмаԥҳəыс Лина Уанаҿаԥҳа аишəа лара лнапала иҟалҵаз ачыс хаақəа рыла илырхиеит. Уи агьама хааӡа сгəы иқəзаауеит ахааназгьы, дара рҭаацəаратə дкылара еиԥшҵәҟьагьы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсыуаҵасла иааӡоу, ахӡыргара злам, зыхшыҩ ҵаулоу, забдуцәа хылҵшьҭрала Ҵабал еиуаз, аха заб зхьышьҭрахь ахынҳәра зылшаз Елиф Аргәынԥҳа акыр иҭбаауп лдунеихәаԥшышьа, лыԥсадгьыл ахь илымоу агәыбылра, лыгәҭахәыцрақәа. Хымԥада, уи лыларааӡеит лара лҭаацәа, леиҳабацәа, лырҵаҩцәа, иаалыкәыршаны иҟоу аԥсуара иазҿлымҳау зегьы.
Елиф лаб Неџьаҭ Уаасыф-иԥа Аргәын Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага, Ҭырқәтәылантәи раԥхьатәи агәыԥ даланы зыԥсадгьыл ахьчара иааз ҳџьынџьуаа аибашьцәа дыруаӡәкуп, Аԥсны Аиааира агара далахәын, уи анаҩсгьы иԥсҭазаара иабдуцәа рџьынџьдгьыл аҿы ишьақәиргылеит. Инасыԥ ицеиҩылшеит аԥснытәи аҭыԥҳа Мадина Кациаԥҳа. Иахьа урҭ ирааӡоит хҩык ахшара, ҩыџьа аԥацәа Еснаҭи Арноуи рыԥҳа ԥшӡа Елифи.
Арҭ аҭаацәара ҷыдала пату сызрықәуп, ҳаибадыруеижьҭеи акрааҵуеит. Аамҭа аанкылашьа амамкәа иқәԥраа ицоит, рхәыҷра амҵәыжәҩақәа рыла инарыҵԥрааны аԥсҭазаара ду амҩа инанылоит иацы ҳара ҳзы ихәыҷқәаз, иахьа ҳгәыӷрақәа здаҳҳәало аҿар. Убарҭ дыруаӡәкуп Аԥсны ииз, иааӡаз, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ қәҿиарала иалгаз, Ҭырқәтәыла иреиҳау аҵараиурҭаҿы аҵара зҵоз Елиф Аргәынԥҳа. Ари аҭыԥҳа акыр дазгәыдууп даԥсыуаны Анцәа дахьишаз, лара дазҿлымҳауп лабдуцәа рҭоурых, илҭахуп аҳәаанырцә инхо аԥсуаа рыԥсадгьыл аҿы инхо-инҵуа иҟаларц.
"Амҳаџьырра аамҭазы Аԥсны, Ҵабалынтә ахҵәара зықәшәаз Феҭқьери Аргәын иоуп. Феҭқьери быжьҩык ахшара ихылҵит. Сабду иабду Ҳасан ԥшьҩык ахшара драбын - ҩыџьа аԥацәеи, ҩыџьа апҳацәеи. Саб иабду Аиуаз ихылҵит ҩыџьа ахшара, сабду Уаасыф, уи иашьа Қьаазым. Уа иахьынхозгьы Мезиҭ ақыҭа Ҵабал ҳәа иашьҭоуп иахьагьы. Сабду Уаасыф хәҩык ахшара драбуп, иашьа Қьаазым ҩыџьа ахшара имоуп", - абас лабдуцәа рышьҭра лгәаларшәауа ҳаиҿцәажәара хацҳаркит Елифи сареи.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга, Елиф лаб иҭаацәеи, иаб иашьа Қьаазым иҭаацәеи иманы арахь нхара иааит. Лабду Уаасыф Аргәын ара идунеи иԥсахит, иабдуцәа рыдгьыл аҿы анышә дамадоуп.
Зџьынџь ахь ахынҳәра зқәашьхаз Неџьаҭ Аргәын иакәзар, иахьа иԥсадгьыл аҿы иҭаацәа рыла ихы-игәы дақәгәырӷьо дыҟоуп, иҵәҩаншьап еихаиҳаит, ихәышҭаарамца еиқәиҵеит. Шаҟа игәадуроузеи ихшара аҷҷаҳәа аԥсышәала ицәажәо рыԥсадгьыл аҿы ихьӡырҳәагақәаны иахьыҟоу! Иԥа Еснаҭ иакәзар, Ҭырқәтәыла иреиҳау аҵараиурҭа архитектортә факультет далгахьеит, аус иуеит Аԥсны. Арноу Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ аҟны аҵара иҵоит, аԥшьбатәи акласс аҿы дтәоуп. Елиф лакәзар, Сақариатәи иреиҳау аҵараиурҭа адәныҟатәи ахәаахәҭреи алогистикеи рфакультет далгеит, лԥышәа аизырҳаразы ҩаԥхьа Ҭырқәтәылаҟа дцарц лгәы иҭоуп, нас хымԥада лыԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит.
"Сара раԥхьа Сҭампыл аҵара сҵон, аҽазыҟаҵаратә курсқәа рахь сныҟәон. Анаҩс, аӷбақәа амшынтә мҩа русбарҭақәа рҳәаақәҵара иазкыз азанааҭ алысхит, аҩбатәи акурс анасыркы, Сақариатәи ауниверситет ахь сиасит, исзааигәаз азанааҭ ала сҵарагьы хсыркәшеит. Аҵара аӡбахә анысҳәа, ҭабуп ҳәа расҳәарц сҭахуп ари аус аҟны аџьабаа сыдызбалаз Октаи Ҷкотуа, Сонер Гогәуа, иара убас адернеқьқәа реиҳабацәа, иааидкыланы абарҭ ашықәсқәа ирылагӡаны анра, абра сзызуаз Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа зегьы", - ҳәа азгәалҭоит Елиф Аргәынԥҳа.
Ииашаҵәҟьаны, Елиф Аргәынԥҳа лҵара илыдҳәалоу ахырхарҭала азҵаарақәа анлысҭоз, рҭак аҟаҵара дацәыԥхашьауа, ус лҳәеит: "Схы сырҽхәошәа иалымҵааит…" Агәра лсыргеит уи ус шакәмыз, Елифи лареи рҩызцәа рыҿцәажәара ҳара ҳзы ишгәадуроу.
Ҳазҭагылоу аамҭазы, Аԥснынтәи Ҭырқәтәыла аҵара зҵо астудентцәа рхыԥхьаӡара 30-ҩык инарзынаԥшуеит. Урҭ рахьтә Сақариатәи иреиҳау аҵараиурҭақәа рҿы еиуеиԥшым афакультетқәа рҟны аҵара рҵоит 15-ҩык. Елиф Аргәынԥҳа лажәақәа рыла, Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспореи ҳареи ҳаимаздо цҳа ӷәӷәоуп дара. Уи ус шакәу агәра згоит Ҭырқәтәылаҟа изныкымкәа сныҟәарақәа ирыбзоураны.
"Сҭампыл аҵара анысҵоз лассы-лассы уаҟа еиҿкаау акультуратә хеидкылахь (адернеқь) сныҟәон, аԥсуа бызшәа аҵара зҭахыз рзы аурокқәа мҩаԥызгон, Сҭампыл иҟоу Аԥсны ахаҭарнакраҿы (усҟан хаҭарнакс иҟаз Инар Гыцба иакәын) маӡаныҟәгаҩыс аус зуан, иара убас акәашаратә ансамбль "Редада" салан. Аҿари сареи ҳаибадырит, акыр ҳаилаҵәеит, сара избарҭан рыԥсадгьыл ргәы ишҭоу, бзиа ишырбо", - Сҭампылтәи лажәабжьқәа сзеиҭалҳәон Елиф Аргәынԥҳа.
Елиф Аргәынԥҳа, Сақариаҟа даниасгьы, лҵара инаҷыданы, лҩызцәеи лареи уа инхо ҳдиаспора ирымадан. Даара гәыблыла илгәалалыршәоит Сақариатәи адернеқь аиҳабы Орал Бганба аԥхьа днаргыланы ирхаҵгылаз зегьы рыӡбахә.
"Сақариа аҵара зҵоз аԥсуа студентцәа зегьы ҩнеихагылак аҟны ҳаицынхон, еснагь ҳҿаҵа еиҩшаны иаҳфон. Бысҭак ҳур, уадак аҿы еицынхоз ҳхала иаҳфаӡомызт, ҭаацәара дук еиԥш аишәа ҳаицахатәон, ус традициас иҳаман. Иазгәасҭарц сҭахуп, аҭоурыхҭҵааҩ Сельчуқ Сымсым шықәсак ахь знык Аԥснытәи астудентцәа зегьы ҳаизганы аԥсуа қыҭақәа рахь ҳшигоз, уаҟа аиҳабацәа-аиҵбацәа зегьы еизон, ҳгәазхара ҳаибабон, ҳаибадыруан, ҳаицәажәон", - илгәалалыршәеит Елиф Аргәынԥҳа.
Арҭ аиԥыларақәа рҟынтәи Елиф Аргәынԥҳа еиҭалҳәо, угәы зырԥшаауа ахҭысқәа рацәаӡоуп. Убарҭ ирылыскаауеит абри ажәабжьгьы.
"Есмаҳаным ақыҭаҿы ҳара ҳаиҭааит хылҵшьҭрала Ҳәаҭиԥацәа иреиуоу, 90 шықәса инарҭысхьаз Неџьмеҭҭи Агрба ҳәа абырг бзиа. Илымҳа ҽеила иаҳауамызт, саргьы снеины иааигәа снаиватәеит. Аԥснынтә ҳшааз аниарҳәа, илаӷырӡқәа изнымкылауа ус ҿааиҭит: "Сара уажәшьҭа сықәра сфахьеит, иахьа уажәранӡа Аԥсны ахьаа сшабылуаз сынарцәымҩа сықәлар ҳәа сшәон, уажәшьҭа сыԥсыргьы сгәы ҭынчуп, Аԥснынтә сашьцәа шәыбла сҭаԥшит, џьанаҭ сцашт…" - акыр лгәы ԥшаауа дсацәажәон Елиф Аргәынԥҳа.
Ари анҵамҭа ахьынӡеиқәсыршәоз, Елиф ахабар сылҭеит, мышқәак раԥхьа ари абырг хатәра иԥсҭазаара дшалҵыз…
Абас еиԥш аԥсуа қыҭақәа рҿы ирԥылоз аԥсуаа рҳәамҭақәа, аҿар ргәыбылра, Аԥсадгьыл ахь ирымоу ахәыцрақәа Елиф лгәаҵаҿы иԥхаӡа аҭыԥ ааныркылоит. Аԥсадгьыл ацәыӡра иадҳәалоу ахьаа атәымаџьара еиҳагьы ишуныруа хаҭала иԥылшәеит.
"Ҭырқәтәыла аҵара зҵоз сҩыза Ариана Аҩӡԥҳаи сареи Ҳендеқь уахык Аҩӡба Орҳан ҳисасын. Ауха ҳанааи аҭаацәа реиҳаби ҳареи ҳзеибамбаӡеит. Ашьыжь асааҭ фба шыҟаз ҳашә дасуа далагеит: "Шәсырҿыхоит, аха уаҳа сзычҳауам, шәызбарц сҭахуп, шәылақәа сырҭаԥшырц сҭахуп, уахатәи аҵх шәыҵхык ахалазшәа збоит…" - ҳәа. Иԥҳа ҳаимырҿыхарц шиалҳәозгьы, имуит, ҳаргьы иаразнак ҳҩагылан, аԥсшәа ааиаҳҳәеит, анаҩстәи ҳаицәажәара шаҟа аԥхарра ахылҵыз, шәазхәыц", - абас еиԥш ахаан илхамышҭуа ахҭысқәа ртәы сзеиҭалҳәон Елиф Аргәынԥҳа.
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуааи ҳареи ҳаимадара аус аҟны, жәаҳәарада, аҿар рылша акырӡа аҵанакуеит. Досу иара ихатә лагала ҟаиҵоит. Иара убас, Елифи сареи ҳаиҿцәажәараҟны иазгәалҭеит аԥсуа қыҭақәа ианырҭаауа ажәытә хәмаррақәа шымҩаԥырго. Убарҭ иреиуоуп ампахьшьы хәмарра (ҭырқәшәала - ҳавлу). Сара исыздыруамызт ари ахәмарра аҵакы, уи амаӡа Елиф исзаалыртит.
"Иааикәшаны итәоит зегьы, амҩаԥгаҩ ампахьшьы ырбааӡаны еиқәҳәаланы икуп. Ҩ-хәҭакны еихшоуп агәыԥ. Иаҳҳәап, уажәы ҩыџьа ахьеидтәало, "бызгарц сҭахуп сара сахь" ҳәа даҽаӡәы изҿиҭыр, изызҿиҭыз иааигәа итәоу мап икыр, "дусҭаӡом" иҳәар, мап зкыз агәҭахьы днаганы зегьы ишырбо амҩаԥгаҩ днеины ампахьшьала инапы дасуеит. Убас еиԥш ахәмарра мҩасуеит ампахьшьы ахала иԥытлаанӡа. Ари ахәмарра ҵакыс иамоуп маӡала аӡәы даҽаӡә иахь имоу агәаԥхара аарԥшра. Убас ауп иааркьаҿны ахәмарра аҵакы, сара излаздыруа ала", - дсацәажәон лхы-лҿы еихаччауа Елиф Аргәынԥҳа.
Елиф Аргәынԥҳа излалҳәо ала, сынтәа Диузџьа иаҵанакуа аԥсуа қыҭақәа рахь ицарц гәҭакыс ирыман, аха иҟалаз ачымазараҿкы аамҭала иааннакылеит. Хымԥада, аамҭа бзиа ҟалар, ҩаԥхьа рныҟәарақәа ирыцырҵоит. Ари аамҭа иалагӡаны имаҷым дара зҭаахьоу аԥсуа қыҭақәа, иаҳҳәозар: Ҳалыбеи иқыҭа (Цхьынара) - ԥсҳәааи ахҷыԥсааи ахьынхо, Есмаҳаным, Дилавер ақыҭа, Аҩӡаа рқыҭа, Ефҭениа ақыҭа, хылҵшьҭрала абзыԥқәа ахьынхо.
Елиф Аргәынԥҳа лҵареи лусуреи раамҭа лҽырхаршәаланы аԥсуаа рынхарҭаҩнқәеи, рқыҭақәеи, рыҿцәажәарақәеи ҭылхуан. Хымԥада, уи наунагӡа аҭоурых иаҿахәҳәаганы инхашт. Хаҭала, Елиф илзеиӷьасшьоит лыгәҭакқәа рынагӡараҿы аманшәалара, аизҳазыӷьара, агәалаҟара бзиа. Аргәынаа рҭаацәа рыԥсадгьыл иқәӷьацааит.
Сгәы иаанагоит, лаб Неџьаҭ аԥсадгьыл ахьчаҩ иаҳасабала изку ажәа аҳәара даҽа нҵамҭак аҳәаақәа аҭагӡарагьы сылшап ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Аԥсуаа лымкаала арахә-ашәахә пату рзақәын. Имшны ирыдларц азы еиуеиԥшым аныҳәарақәа мҩаԥыргон. Зегь раасҭа ихадараны иԥхьаӡан аӡатәра.
"Шықәсыканӡа инеихьеит ҳәа иԥхьаӡаз, аԥшәмацәа ирымаз, мамзаргьы ҿыц ирыднагалаз аҿша рӡатәуан. Уи ахатәы кәамаҵамақәа аман. Аҩнԥҳәыс ашьыжь шаанӡа дгыланы ача лкәаҳауан, амажәа анымазеихалак, ашә агәылаҵаны лнапала ихаргьежьааны илӡуан. Адәахьы идәылылгоз аишәа хәыҷ иқәлыргылон аҩы цқьагьы. Ақьафынцқьа зыӷраз, ацәацқьа иалхыз ацәымза ҟаҵаны, ажә ныҳәаны илбылуан. Аӡатәра мҩаԥылгонаҵы, ажәҵыс ахәда ирымкыц ампахьшьы шкәакәа хылшьуан. Аҵыхәтәаны алымҳа ақәцә, уажәшьҭа иӡатәуп ҳәа идырҟьон", - еиҭалҳәоит аԥҳәыс бырг Ашьа Дбарԥҳа–Жьиба.
Аӡатәра иаанагоз, аԥхьаҟа ажә аҿша ариир, ирахәымшны аԥшәмацәа ирыдло, иаҭаххар инырҵо, мамзаргьы ашҭа иҭырго, ацәҵыс ариир - уи аӡәы имҭакәа, ишынҭаацәоу ҳазшаз иашьаԥкны, ишьны дара ишырӡатәхәхо акәын. Ари аныҳәара ҷыдарас иамоу, знык уалагазар, ааныжьра ахьыҟамло ауп. Убри аҟнытә иззынамгӡо даламгароуп.
Ажә ҿыц ианхьалак, аԥсуаа ахш цқьахеит ҳәа ахԥатәи амш аҽны иныҳәаны акәын анаҩс ахшлых агьама абара ианалагоз.
"Аҩнԥҳәыс ашьыжь ицқьахаз ахш ала аманка қашь луеит. Ажәытәӡан ашыла иалырхуан, ачуан хәыҷ аԥсуа мца иахаргыланы. Ианааилашлак амшьҭа уҟәыҭхазааит ҳәа кәицқәак аладыршәуан. Иахьа агаз аҿы изуа, асԥычка ицқьоу аган былны иаларҵоит. Ашьҭахь ажә ныҳәаны, ақашь агьама лбоит, лара лаамышьҭахь иҿыхогьы ирҿалҵоит. Алаԥшцәгьа иацәылхьчоит ҳәа ажә аҵыхәеи, атәыҩеи ацаха ҟаԥшь алыркуеит, аӷаацгьы ахәда иакәлыршоит", - арахә шырныҳәоз далацәажәоит аԥҳәыс бырг.
Ҿыц ихьаз ажә иатәу ахшаалыҵқәа 40 мшы аҩны идәылугар ҟалаӡом. Насгьы ахшхырҵәы аџьыкҵәаҵәа акьурсыр ҵасымызт.
Ажәытәуаа разгәаҭарақәа даара аинтерес рыҵоуп, раԥхьа агәра узымгозаргьы, наҟ-наҟ зегь акоуп ишҵабыргу еилукаауеит.
Ажә анхьалак, аԥшәма раԥхьаӡакәны аӷаац ԥшқа баны, ибжьы ҭыганы, дгәырӷьо ицәаныррақәа ааирԥшыр, уи алеишәа бааԥсхоит рҳәоит. Ус шакәу хаҭала агәра згахьеит. Ҳан лгәырӷьабжь амшала, ҳаныхәыҷқәаз ҳацәҵыс ашҭа ҳҭанаҵомызт, иҩуа иҳашьҭалон.
Ашьа Дбарԥҳа–Жьиба илҳәеит, арахә ӷәӷәала алаԥш шраахо, аиҳарак ҿыц ихьаз ажә.
"Ажә ачыргә дуны ианырбалак, дхаҵоума, дыԥҳәысума, дара ирҭахымзаргьы рылаԥш аахар ауеит. Усҟан, ажә ахш маҷны иамҵуеит, аҳәыс аҵнацоит, ма аԥшәма ааигәара днанашьҭуам ҳәа иҵыгьуа иалагоит. Абарҭ зегьы, амшьҭа иҟанаҵеит ҳәа, аҭәҳәаҩы илышьҭалоит. Ианаамҭоу уацхраар, арахә шьақәгылоит. Хырҩа аумҭар иудлаӡом, иумоугьы умпыҵыӡӡаауеит", - лажәа иацылҵоит лара.
Иахьа, ас еиԥш иҟоу акәамаҵамақәа азгәазҭо аҳәса зынӡа имаҷҩуп. Ажә анхьалак, ахш цқьахеит ҳәа џьоукы ныҳәозаргьы, аӡатәра рхашҭхьеит уҳәар алшоит.
"Иаҳзымдыруа ҳаҭаимҵааит, ҳгаӡара ҳахимырҟьааит" ҳәауа, аԥҳәыс бырг Ашьа Дбарԥҳа–Жьиба икаҳажьуа ҳҵасқәеи ҳқьабзқәеи дрызхьаауеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Жәабран - арахә реизҳаразы, ԥырхага рымамкәа рааӡаразы аԥсуаа иныҟәырго аныҳәара
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҿы: Кындыӷтәи, Гәдоуҭатәи, Бзыԥтәи, Оҭҳаратәи.
Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала – Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци.
Алхратә комиссиа хада имҩаԥнагаз аҵәҭаԥсарала адепутатрахь акандидатцәа Аԥсуа телехәаԥшраҟны аефиртә аамҭа рызшоуп. Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада №10 ала адепутатрахь акандидатцәа Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи аефир аҟны иҟалоит уаха, ԥхынгәы 6 рзы.
"Ауаҩы уала-ҭахыла, мамзаргьы аиҳабыра идгылоума, ицхраауама, ҳара даҳтәума, егьырҭ дыртәума ҳәа ихәыцны далзхуа изы егьа теледебат ҟауҵаргьы, иара изы зегь дара роуп. Уи ателехәаԥшраҟны иибо спектакльк еиԥш дазыӡырҩуеит, аха игәы иҭеикыз, изиҭараны дыҟоу ибжьы ииҭоит. Ибжьы зиҭо ззымдыруа аӡәыр дыҟазар, Апарламент ахь днеир абри ихаҿсахьа зеиԥшрахои ҳәа ихәыцуа ауаҩы изы ибзиоуп, ихадоуп телехәаԥшрала иибо, аха иҟоуп ауаҩы иаразнакгьы иеилкаара анымариам. Убри аганахьала сгәаанагарала Алхратә комиссиа хада ахымҩаԥгашьа хәыҷык ихьысҳауп ҳәа ажәлар разыҟаҵаразы. Дара ирҳәароуп алхрақәа шус хадоу, абжьыҭара уала-ҭахыла акәымкәа ишазнеитәу ауаа азыҟаҵалатәуп есымша. Ауаа иахьа хәыҷык иҟьалашәа иҟоуп, рыбжьы зырҭара дрыздыруам, џьоукы-џьоук хьаасгьы ирымам, "иаҳнаҭеи Апарламент" зҳәогьы ыҟоуп. Абжьыҭарахь имнеиз ауаа рхыԥхьаӡара анырацәахалак, уи иаанагоит урҭ разыҟаҵара зыхәҭаз ауаа ажәлар рҟынӡа ишахәҭаз ирызнамгаӡеит ҳәа", - азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь ԥхынгәы 12 рзы алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны АКХ аҿы адепутатрахь акандидатцәа рефиртә аамҭа шьақәдыргылеит
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Ҩыџьа ауаа амҩатә машәыр иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
"1991 шықәса рзы ииз Агәмаа Ремиз зыԥсҟы икыз амҩа атранспорттә хархәага Toyota Сrown имч ақәымхакәа, амҩа даныҵны аҵла даахеит. Агәмаа Ремизи ипассаџььыр Агрба Алхаси аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
Ахҭыс инамаданы аусҭҵаара мҩаԥысуеит.
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6611-ҩык COVID-19 рыдбалан, 135-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 3579-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит апортал стопкоронавирус.рф.
Аиҳарак ачымазара змоу рацәоуп Москва (685), Подмосковье (292), Ханти Манцызтә Автономтә Округ (289), 280 – Санкт-Петербург, 270 — Свердловск, 239 — Иркутсктәи аобласт.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 687 862-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 454 329-ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 296-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра коронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала ареспубликаҿ 38 чымазара-хҭыс ыҟан, хҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 34-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы – лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, цәыббра 17 – Sputnik. Аганқәа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аӡбра рыдрымкылар аҵыхәтәантәи ажәа амоуп Иреиҳаӡоу аӡбарҭа апрезидиум ҳәа лҳәеит Sputnik аинтервиу азҭаз азиндырыҩ Зарина Габеева.
"Ахашшааратә инстанциа аӡбра аганқәа адымгылар, аӡбарҭатә системаҿы иреиҳау ажәа змоу Иреиҳаӡоу аӡбарҭа апрезидиум ыҟоуп. Иароуп аҵыхәтәантәи акәаԥ зыргылаша", - лҳәоит Зарина Габеева.
Алхас Кәыҵниа иштаб цәыббра 11 рзы Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь ашшыԥхьыӡ нанашьҭит Аԥсны АКХ аӡбра азакәан шьаҭа агәаҭаразы.
Закәанла аӡбарҭа жәамш рыҩныҵҟала аӡбамҭа аднакылароуп.
Алхас Кәыҵниа игәаанагарала алхрақәа раантәи аиааиҩы бжьеиҳала далхтәуп аха убри аан "зегьы сырҿагылоит" ҳәа зыбжьы азҭаз рыбжьқәеи аоппанент изы иаҭаз абыжьқәеи иреиҳаны абжьы имазароуп.
Атәыла ахада иалхразы аҩбатәи атур аан атәыла ахада абжьы еиҳала далхызарц аӡбра аднакылеит Аԥсны АКХ абжьыҭирақәа рыламҭалаз. "Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхразы" азакәан ахәҭаҷ 19 еиуеиԥшым аилкаарақәа цәырнагоит. Уи иныҭкааны иарбам аҩбатәи атур аан ииааиз дшалкаатәу.
Рауль Ҳаџьымба 47,39% абжьы иоуит, Алхас Кәыҵниа – 46,17%.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, рашәара 1 - Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҿы авирус змаз рҟынтәи 70% ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит Ҟәбина ахадара.
Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла арегион аҿы 84 хҭыс ҿыц аҭыԥ амоуп COVID-19 ачымазарз.
"Иахьазы ачымазара рымоуп ҳәа ишьақәыргылоуп 3908-ҩык. Урҭ рҟынтәи 233-ҩык хәыҷқәоуп, 2748-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит, 33-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит. Арыԥҳақәа рҳауаҭарсра иахыргеит 35 пациент", - ҳәа аҳәоит арегион агәабзиарахьчара аминистрраҿы.
Амедицинатә усҳәарҭақәа рахь акоронавирус рымазар ҳәа идҵаалеит 9771-ҩык. Астационар аҿы аҽыхәышәтәра иахысуеит 2191-ҩык, 205-ҩык хәыҷқәоуп. Аполиклиникақәа рҿы агәаҭара иахысуеит 13466-ҩык, 586-ҩык хәыҷқәоуп.
Аԥсны акоронавирус апандемиа ҟалазар аахыс 28 хҭыс аҭыԥ амоуп. Аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
2017 шықəса ҧхынгəымзазы Аҧсны Аҳəынҭқарра ахада иусҧҟала Ҭырқəтəылатəи Ареспубликаҿы иҟоу Азинмчра нагӡа змоу Аҧсны Аҳəынҭқарра ахаҭарнакс дҟаҵан Вадим Николаи-иҧа Ҳаразиа. Қырҭтəыла аганахь ала амзызқəа ирхырҟьаны иаразнакҵəҟьа иалымҵит аусура ахацыркра. Ҳауаажəларра рхаҭарнакцəа даара аџьабаа рбазаргьы, ирылдыршеит жəабранмзазы аусура нап аркхартə еиҧш аҭагылазаашьа аҧҵара.
"Ҳааит Ҭырқəтəылаҟа ҩыџьа — Џьансыхә Лазбеи сареи. Ҳазҭагылоу аамҭазы Аҧснынтə хҩык аус ҳуеит, Асҭамыр Багаҭелиа ааигəа усура даҳзаарышьҭит. Ҳтəарҭа-ҳгыларҭа зегь рыла ҳаиқəшəоуп, зегь ирыцку ҩ-напыкала аусура ауп", — ҳəа азгəеиҭеит Ҳаразиа.
Вадим Ҳаразиа излаиҳəо ала, зегь раҧхьа иргыланы аҧсуа хеидкылақәа (адернеқьқəа) ирҭааит, абыргцəа рхеилакқəа, аҿар рхеилакқəа баны аусура нап адыркит.
"Ҳалаҽхəаратəы иҟоуп, а-14-тəи адернеқь ахьаадыртыз Ҭырқəтəыла. Туфан-бели ҳəа Ақҧынар араион иаҵанакуеит уи аҳабла. Аусурақəа имҩаҧаҳгаз ала, иахьа-уаҵəы ҳəа ҳаҧшуп Дорҳал ҳəа иҟоу аҭыҧ аҿы Каисери иазааигəоу, уаҟагьы а-15-тəи адернеқь аартхоит ҳәа", — иҳəеит Вадим Ҳаразиа.
Ҭырқəтəыла иҟоуп убас еиҧш ақалақьқəеи ақыҭақəеи Аҧснынтə уаҩ дахьымнеиц. Ус еиҧш иҟоу аҭыҧқəа рҭаара рылдыршеит Ҭырқəтəыла иҟоу Аҧсны ахаҭарнакра аусзуцəа.
"Каисери 250 км инацəыхараны иҟоуп аҧсуа-ашəуа қыҭақəа, Лоу-қыҭа, Исмаил-қыҭа, Қараель-қыҭа уҳəа. Убра имҩаҧаҳгаз аицəажəарақəа рыла, Кавказтəи ахеидкыла иалоуп, иаарласны иҵегьы ааҳартраны ҳаҟоуп. Иџьоушьаша, гəахəарас иҳадаҳкылаз, ақыҭақəа хароуп аха, рбызшəеи рқьабзи иахьынӡарылшо ала еиқəырханы ирымоуп. Аҿар уи аҟара ирзымдыруазаргьы, аиҳабацəа ирҳəоит рбызшəа", — ҳəа азгəеиҭоит Вадим Ҳаразиа.
Ҭырқəтəыла инхо ҳауаажəлар Аҧсны имҩаҧысуа ахҭысқəа ирызҿлымҳауп, аҭоурыхтə рыцхəқəа азгəарҭоит.
"Аиқəшəарақəа еиҿаҳкаауеит, шьаҿа-шьаҿала аусура ҳаҿуп. Излаҳалшо ала, асиақəа реиқəыршəара ҳаҿуп. Иаҳамбац, иаҳзымдыруаз рҟны аус мҩаҧаҳгоит, иҭаҳҵаауеит", — иҳəеит Ҭырқəтəыла иҟоу Аҧсны ахаҭарнак.
Аҧснынтə Ҭырқəтəылаҟа ицо аҳəынҭқарратə делегациақəа маҷым. Ҳдиаспореи ҳареи ҳусеицуреи ҳаимадареи рзы хымҧада уи акыр ицхыраагӡоуп.
"Иаҳҳəозар, лаҵарамзазы Аҧсны агəабзиарахьчара аминистрра ахаҭарнакцəа, аҳақьымцəа гəыҧҩык ара иҟан. Аҧсуа хеидкылақәа р-Федерациеи ҳареи ҳаидгыланы излаҳалшоз ала ҳархаҵгылеит. Сҭампыл, Анкара иреиҳау ҧшьба-хəба хəышəтəырҭақəа ирҭааит. Анталиа имҩаҧысуаз агəабзиареи атуризми ирызкны аҳəаанырцəтəи афорум рхы аладырхəит", — иҳəеит Ҳаразиа.
Ҭырқəтəыла инхо ҳдиаспора рзы акыр иуадаҩны иаанхоит аиҭанаиааира амҩа иадҳəалоу азҵаатəы. Аиқəшəарақəа зегьы рҟны уи ҳдиаспора ргəы змырҭынчуа зҵаараны иалацəажəоит.
"Адлери Сҭампыли ибжьоу аҳаирплан ахə акыр еизҳаит. Зықь доллар рҟынӡа иаҧсахеит уахьгьы-арахьгьы аӡəы ибилеҭ ахə. Уа инеиз ауаҩы мчыбжьык даанхома, жəамш даанхома, ихныҟəгаразы аҟəрышь иҭахəуп. Амшынмҩа аартра иаӡбоз азҵаарақəа рацəан, аус адулара иаҿуп. Аҧсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟəысба мышқəак раҧхьа дыҟан Анкара, Ҭырқəтəыла аҳəаанырцəтəи аминистрреи, апрезидент иаппарат ҳəа ззырҳəои рҟны аиқəшəарақəа иман, уаҟа ари азҵаарагьы иалацəажəан", — ҳəа азгəеиҭеит Вадим Николаи-иҧа.
Ҭырқəтəыла инхо ҳдиаспора, иара убас зҵаара хаданы иазнеиуеит ателехəаҧшратə спутник аҧҵара, рыҧсадгьыли дареи еимаздо ажəабжьқəа раҳартə еиҧш аҭагылазаашьа аиҿкаара. Уи аганахь ала аицəажəарақəа мҩаҧысуеит.
"Ҭырқəтəыла имҩаҧысуа Кавкази Аҧсныи ирыдҳəалоу арыцхəқəа зегьы ҳрылахəуп. Еиуеиҧшым афестивальқəа мҩаҧысуеит. Кавказ иалҵыз 16-17 милаҭ адернеқьқəа рымоуп, рхадацəеи ҳареи ҳаибабаратəы аҭагылазаашьа аҧаҳҵеит, аимадара ҳабжьоуп. Сынтəа ҩынтə афестивальқəа мҩаҧнагеит Кавказтəи Афедерациа, ҳара ҳрылахəын. Даргьы ҳаргьы еилаҳкаауеит ҳҳəоу еиқəшəаны ҳҟамлар ада ҧсыхəа шҳамам", — ҳəа азгəеиҭеит Ҳаразиа.
Ашықəс Ҿыц азы хымҧада ирацəоуп Ҭырқəтəыла иҟоу Аҧсны ахаҭарнакра имҩаҧнагараны иҟоу аусурақəа. Аха, уажəазы ашықəсҿыцазтəи рыдныҳəалара ҳазааҭгылап.
"Сҩызцəеи сареи аҳаҭарнакра ахьӡала ҳауаажəлар Ашықəс Ҿыц рыдаҳныҳəалоит. Ҳаҧхьа ишьҭоу аусқəа рацəоуп, анагӡашьа ҳақəшəааит. Аҧсны шəҭыкакаҷлааит. Ҳаҧсадгьыл ҧшӡа ҳаиднакылааит нырцəи-аарцəи иҟоу зегьы. Ҽааныбзиала шəнеиааит зегьы!" — иҳəеит Вадим Ҳаразиа ҳаиҿцəажəара хыркəшауа.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи азхаҵара шаиуз, уи ареспубликатә АИХқәа рзы ҵакыс иамоу, Ажурналистцәа реидгыла апланқәа уҳәа инарҭбаау аинформациа Sputnik аматериал аҿы.
Сариа Кәарцхьиаԥҳа, Sputnik
Аԥсуа журналистика жәларбжьаратәи азхаҵара шаиуз атәы аиҭаҳәара далагаанӡа, Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг иколлегацәа ирыдигалеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа ахада ихаҭыԥуаҩ, Урыстәыла Ажурналистцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ, абри ахҭыс алзыршаз иреиуоу Тимур Шафир ивидеонҵамҭа.
"Гәахәара дула исҳәоит Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь ишрыдыркылаз еицҿакрыла ԥхынгәы 9 рзы. Ари аҵак ду змоу хҭысны сахәаԥшуеит Аԥсны ажурналисттә еилазаара аҿиаразы. Агәра згоит Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа аилазаараҿ иақәнагоу аҭыԥ шааннакыло азы", - иҳәоит Шафир.
Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа – аџьатәи, асоциалтәи, аекономикатәи зинқәа зыхьчо еиҿкаароуп.
Руслан Ҳашыг иажәақәа рыла, Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ари аилазаара ралалара аԥсуа журналистика азхаҵароуп иаанаго.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь алаларазы ҩышықәса инарзынаԥшуа аусурақәа ирҿын. Аха, аиашаҵәҟьа иуҳәозар, ари ашьаҿа хацыркын Дырмит Гәлиа раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аныҭижь инаркны.
"Ари ихароу мҩан. Ахгьы кын аԥсуа литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа раԥхьатәи аԥсуа газеҭ "Аԥсны" аныҭижь инаркны. Ҳара аҭоурыхтә мҩа ду ҳанысит. Ииасыз ашықәс азы Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ашьаҭаркра 50 шықәса ахыҵра азгәаҳҭеит. Абарҭ зегьы иацы аҭыԥ зауз ахҭыс иахәҭакуп. Избанзар иалшаӡом еизарак аҟынтә даҽа еизарак ахь, напхгаҩык иҟынтә даҽа напхгаҩык иахь аиасраан ажурналистика аҽеиҭанакырц. Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ари аилазаара ралалара аԥсуа журналистика азхаҵароуп иаанаго", - иҳәеит Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг игәалаиршәеит ҩышықәса раԥхьа Аԥсни Урыстәылеи ржурналистцәа реидгылақәа аиқәшаҳаҭра рнапы шеицаҵарҩыз. Уинахыс аусеицура шеицымҩаԥырго.
"Иазгәасҭар сҭахуп Урыстәыла Ажурналистцәа реидгыла анапхгара, ҷыдала Владимир Соловиови Тимур Шафири, абри аус акыр ишазааԥсаз. Тимур Шафир Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациаҿ Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла аинтересқәа дрыҵагылон иацынӡа. Иҭҵаан Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла аԥҟаԥҵәа, Аԥсны ажурналисттә еилазаара ахаҭа. Ари аамҭа рацәа зҭаху процедуроуп", - иҳәеит иара.
Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациахь Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла алалараан азхьаԥшра аҭан ареспубликаҿ ихьыԥшым АИхқәа рыҟазаара.
"Ари аԥыжәара зырҭо усуп, хырхарҭоуп. Афедерациа алалараан азхьаԥшра арҭоит. Аибашьра ашьҭахь ҳколлегацәа ауадаҩрақәа зегьы ириааины ихьыԥшым ажурналистика ашьақәыргылара рылшеит. Ари иаанагоит аԥсуа журналистика шьақәгылеит ауп. Ари ҳзеиԥш еихьӡароуп", - ҳәа иҳәоит Руслан Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгылазы ари аилазаара алалара цхыраароуп, дгылароуп, аҳәаанырцәтәи ҳколлегацәеи ҳареи аимадарақәа ҳабжьаҵароуп, азанааҭ аҿы иԥхьаҟацароуп.
"Жәларбжьаратәи афедерациа алахәылак аҳасаб ала аҟазаара алшара ҿыцқәа рымҩа аанартуеит. Жәларбжьаратәи афедерациаҿ иналкаау принципиалтә позицианы иҟоуп азинхьчаратә усура, аҵараҵаратә хырхарҭа, ажурналистцәа рсоциал-политикатәи рекономикатәи статус. Иарбоу атезисқәа ируакуп – адунеи аҿы еидгыла заҵәык аусура ааннакылар, адунеитә журналисттә еилазаара зегьы рзы ақәҿыҭра зырҭаша ҭагылазаашьахоит. Ҳара есыҽнытәи ҳапроблемақәа реиԥш зеиԥшу змоугьы рацәаҩуп", ҳәа азгәеиҭеит Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы иҳәеит аԥсуа журналистцәа ирус хаданы иҟоу ауаажәларра рымаҵ ауроуп, иобиективтәуи иоперативтәуи информациала реиқәыршәароуп ҳәа.
Руслан Ҳашыг иҳәеит асоциалтә ҳақәа, ателеграмм-каналқәа рцәырҵра апроблемақәа цәырыргоит ажурналист изы ҳәа.
"Заҟа ҭакԥхықәра аҵоузеи анонимцәа рындаҭлара, ажәабжь ԥаршеи аиааира. Уажәы Жәларбжьаратәи афедерациа аҟазауаа абри аганахьала абжьгарақәа аус рыдырулоит", - иҳәоит Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг иколлегацәа ирзеиҭеиҳәеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа анагӡаратә еилак аҿы ишрыдкылаз аӡбамҭа 2020 шықәса рзы Монголиа апрофессионалтә еилазаара аконгресс мҩаԥгазарц.
"Шәачатәи афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны ҳареи Монголиеи Болгариеи рзанааҭтә еилазаарақәеи аусеицуразы аиқәшаҳаҭрақәа ҳнапы рыҵаҳҩит. Усҟан ирацәыҩын алаф ҳалызхуаз, "Монголиа ажурналисттә еилазаареи ҳареи ҳаиқәшаҳаҭра иалаҳхуазеи" ҳәа. Абар, уажәы ари афорум ахь адунеи зегь аҟынтәи 400-ҩык рҟынӡа ажурналистцәа наԥхьахоит, имҩаԥгахоит афедерациа аконгресс", - иҳәоит Ҳашыг.
Аԥсны Ажурналистцәа Реидгыла шьаҭаркын 1968 шықәса рзы. 2019 шықәса рзы ирыӡбеит Ажурналистцәа Жәларбжьаратәи рфедерациа Ажурналисттә етика ахартиа адларазы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жәабран 5 – Sputnik. Венесуела ахада иуаажәлар агәра диргеит атәыла ар иамоу ажәлари аԥсадгьыли рыхьчара алшоит ҳәа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
"Венесуела аӡә далалом, дарбанызаалак солдаҭ-агрессорк аҳәаа дахысуам. Венесуела зыхьчаша ар ҳамаӡами?" - ҳәа иҳәеит Мадуро.
Венесуелатәи алидер иҳәеит аҳәаанырцәтәи аинтервенциеи аҳәынҭқарратә мчра ахҳәареи шзалмыршахо.
Уаанӡа Дональд Трамп Венесуелаҟа иаҭаххар ар нашьҭхоит ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵахьан. Каракас ари иақәыӡбеит, жәларбжьаратәи азин анормақәеи ООН аԥҟаԥҵәеи еиланагоит ҳәа ахырҳәааит.
Венесуела аоппозициатә парламент аиҳабы Хуан Гуаидо ажьырныҳәа 23 аамҭалатәи аҳәынҭқарра ахадас ҳәа ихы рылеиҳәеит. Америкеи аҽа тәылақәаки Гуаидо дшазхарҵо атәы рҳәеит.
Николас Мадуро иакәзар, закәаншьаҭалатәи хаданы ихы иԥхьаӡоит, апарламент аиҳабы "Еиду Америкатә Штатқәа рмарионетка" ҳәа изиҳәеит.
Урыстәылеи Китаии Николас Мадуро Венесуела алегитимтә хада ҳәа дрыԥхьаӡоит.
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Ес-иааиуа ахәышықәса аҳауа градуск иадамзаргьы ишьҭыҵуеит аиндустри аамҭа иаҵанакуа 1850-1900 ашықәсқәа ирҿырԥшны ҳәа аҳәоит Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаара аҳауатә зыԥхьагәаҭара адыррақәа.
Уи адагьы иазгәарҭоит шықәсык ашьҭахь аҳауа 1,5°С ишьҭыҵыр шалшо. Аҟазауаа рдыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи ахәышықәса реиҳа ишоураз шықәсқәоуп.
Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаараҿ агәра ганы иҟоуп аҭҵаарадырра аҳауа аԥсахразы парижтәи аиқәшаҳаҭра ахықәкқәа рынагӡаразы аусдҵақәа шықәыргылахо – аиндустриаамҭа иаҿырԥшны ҳазҭоу ашәышықәсазы аҳауа 2°С еиҵатәызарци 1,5°С аҳауашьҭыҵра аԥкыра аҭарази.
Аметеорологиатә зыԥхьагәаҭарахь иаҵаркхом COVID-19 апандемиа иахҟьаз агазқәеи аерозольқәеи аҳауа ралалара. CO2 атмосфераҿ акраамҭа аҟазаара ашоура ашьҭыҵра мзызны иамоуп. Уи аҳауа амԥсахырцгьы алшом.
Аиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ хада Петтери Таалас иазгәеиҭеит COVID-19 адунеитә економика иҵоурам анырра шанаҭазгьы, аҳәынҭқаррақәа рхы иадырхәароуп апандемиашьҭахьтәи аиҭашьақәыларазы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара ҳәа.
АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Аминистрцәа Реилазаараҟны агуманитартә цхыраара азҵаарақәа рзы акомиссиа аусура еиҭалагеит аилазаара еиҭакны ҳәа аанацҳауеит Аиҳабыра рсаит.
Акомиссиа аилазаара ҿыц иалагалоуп уаанӡа Асоциалтә еиқәыршәареи адемографиатә политикеи Рминистрраҟны иаԥҵаз Ауаажәларратә хеилак алахәылацәа, Аԥсны икоммерциатәым аиҿкаарақәа Рассоциациа анагӡаратә директор Азамаҭ Багаҭелиа, "Москватәи аԥсуа диаспора" анапхгара алахәыла Инна Барчанԥҳа, Аҟәатәи ақәыԥшцәа рыҩны адиректор лхаҭыԥуаҩ Аида Ладариаԥҳа.
Акомиссиа напхгара аиҭоит аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, Афинансқәа рминистр Владимир Делба.
Ԥхынгәы 9 рзы имҩаԥысыз акомиссиа раԥхьатәи аизараҟны ирыхәаԥшын ахатәхаҿқәеи ауаажәларратә еиҿкаарақәеи Аԥсныҟа иаарышьҭуа аидарақәа агуманитартә цхыраара астатус рыҭара азҵаарақәа. Акомиссиа Аԥсныҟа иаауа агуманитартә цхыраара аиуреи аихшареи мҩаԥызго аусбарҭақәа, аиҿкаарақәа, ахаҿқәа ркоординациа мҩаԥнагоит аҳәынҭқарратә ҩаӡарала.
Акомиссиа иара убасгьы аидара агуманитартә цхыраара астатус анаҭоит уи азы иахәҭоу ашәҟәқәа ацҵаны. Аршаҳаҭга змоу роуп азин зауа "Аҳазалхратә тариф" азакәан инақәыршәаны аҳазалхратә льготақәа зауа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Cырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ашәы Данаҟаи иӡбахә, ифырхаҵара, иахьа уажәраанӡа ҳажәлар инеимдаа-ааимдо еибырҳәоит, аҭоурых иазынхеит. Дазусҭада Ашәы Данаҟаи, избан ас еиԥш дыхьӡыртәны изихцәажәоз? Уи атәы дазааҭгылоит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аҵарауаҩ Арда Ашәба.
"Усҟантәи аамҭазы нхыҵи аахыҵи ақәыларақәа аныҟаз, ажәлар анеимырҵәоз, Ашәы Данаҟаи ицәшәаны уаҩ дзахыҵуамызт, убриаҟара ахаҵара илан. Ижәлар ихьчон, ихы ӡыригомызт, "соуп" зҳәоз ахацәа дрыжәлон", — ҳәа азгәеиҭоит аҵарауаҩ.
Иуа Коӷониа ипоемақәа руак Ашәы Данаҟаии Аҟарач Бакәыкәи ирзикхьан. Иуа ажәлар рҿы иаҳахьаз Данаҟаи изкыз аҳәамҭақәа ирылхны иаԥиҵеит апоема. Данаҟаи, нхыҵ аҟарачқәа рҿы Бакәыкә ҳәа иҟаз амагәшьхәа дҭаицалахьан.
"Абжьыуаа рашәаҳәаратә хор "Нарҭаа" Илиа Соломон-иԥа Ашәба напхгаҩыс дызмаз, агастрольқәа рахь ианцоз быргк иҳәо абас иаҳаит: "Шьыбжьонла ҳҭаацәа ҳанздмырцәалак, "Данаҟаи даауеит" ҳәа ҳдыршәон", — иазгәеиҭоит Арда Ашәба.
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҟны Данаҟаи Ашәба ихьӡ камыршәӡакәа иааргоит.
"Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл ауп. Аха атәымџьара анхара ҳазшаз ҳалахь ианиҵеит. Аԥснаа, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз, сшәыкәыхшоуп. Гәадурас шәҳамоуп, шәыгәхьааҳгоит. Сара сықәрахь снеихьеит. Сыԥсы ахьынӡаҭоу сыԥсадгьыл сықәыԥшыр сҭахуп. Ашәы Данаҟаи имаҭа соуп сара. Ашәба Данаҟаи сабду иаб иоуп. Сабду Мырза ихьӡын, Мырза иаб иоуп Данаҟаи", — ҳәа иаҳзеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәыла, Џьгьарда ақыҭа инхо, хылҵшьҭрала Данаҟаи Ашәба изааигәоу, 95 шықәса зхыҵуа Феҳми Ашәба.
Ашықәсқәа цоит иниакәкәа. Аамҭақәа реиҭасра акәзар, аҭоурых иазынхоит. Аиҳабацәа иргәаладыршәоит, ирхадыршҭуам рабацәа, рабдуцәа ирхыргаз аҭоурых. Нхыҵи аахыҵи Ашәы Данаҟаи дыхьӡыртәны ифырхаҵара аӡбахә иалацәажәоит.
Феҳми Ашәба игәалаиршәоит:
"Данаҟаи ихьӡ иадҳәалоу рацәоуп, изку иашәақәа ыҟоуп. Данаҟаи нхыҵи аахыҵи дыбжьан, дҳәынҷон. Ҽнак аҳак иҩны давсуан. Аҳ сасцәақәак шиҭаз ибеит. Иангәеиҭа, иҽы аӷәра аҵәҩан аҟны иаахишьын, дыҩхалан асасцәа рымаҵ иуа далагеит. Аҳәа идҳәалоуп, аԥынҵа аҭра кылнаҵәан, аԥынҵагьы кылыҳәҳәоит. Аҳ исасцәа иџьаршьеит, "ари аҷкәын дызусҭада, ани иаҳәызбала иҟаиҵозеи?" - ҳәа датәамбаӡо иазҵааит. Ари Ашәы Данаҟаи иоуп рҳәеит", - аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа дҳацәажәон абырг.
Данаҟаи ифырхаҵара ԥыршәарц азы аҳ исасцәа аизара мҩаԥыргарц рыӡбеит.
"Ауаа еизеит. Данаҟаи аҳ ицә ахәда дадырсуеит. Иаҳәа ааҭихын, анахәҭа зкыз икышьа игәамԥхазт, Рыӷәриа Шьаабан ҳәа дыҟан, анахәҭа уи инаииркит. Арҵәааҳәа дыҳәҳәаны ацә ахәда данлас, уи ахы ахәда зкыз иааигәыдҳалеит. Зныкала днасны ахәда хиҵәеит Данаҟаи", - иҳәеит ажәабжьҳәаҩ.
Феҳми иабду иашьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дцахьан. Уа иаб иаҳәшьа дыҟан, даанхеит. Ауха еицдыршеит, рызхара изеибамбауа. Аҟыз рацәаны илыман лара. Иаб иаҳәа Аԥсны инханы иҟан, уи ааилыркын, лҟызқәа руак ахәда хиҵәарц иалҳәеит.
"Аҳәа цырцыруа ианыск иҳәеит Гәызиа, ҩба-хԥа рыхәда зныкала ихысҵәап сгәахәын, иркаланы сласит иҳәеит. Ахәы аалпып-аалпыпын, инцәыҵых-аацәыҵаххын, игыланы ицеит аҟыз. Саб иаҳәшьагьы ашәхымс дықәтәаны дааԥшуан, нас алақмар ҳәаны аҵәыуара далагеит", - иҳәеит Феҳми.
Гәызи иҟалаз изеилымкааит, иаб иаҳәшьа алақмар ҳәаны дызҵәыуоз џьеишьеит. Нас, даалыԥхьан, дналыдлыртәалеит.
"Абри аҳәа уаб Данаҟаи итәуп. Абри ала иҟаиҵақәахьоу рацәоуп. Уара ҟызк ахәда узхымҵәеит, алақмар абасымҳәо", - лҳәазаап.
Аԥсны инхо абырг, Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аветеран, шәышықәса ирзааигәоу Леуарса Ашәба, иабду иҟынтәи игәалашәоит Ашәы Данаҟаи иӡбахә.
"Сара сабду Ҳасани Данаҟаи еицныҟәон. Данаҟаи иҩыза Ашәба дыҟаӡам. Убриаҟара амч иман, аилкаагьы иман. Данаҟаи ирахә ахьгылаз аҟарач днеин, иԥцаны иманы ддәықәлеит. Ахьшьцәа аӡә дыбналан, Данаҟаи адырра ииҭеит. Данаҟаи апҟеҩҳәа дишьҭалан дихьӡеит, ибжьы иқәиргеит: "Ухылԥа алаба иахаҵаны уҩах", - ҳәа. Ихылԥа алаба инахаҵаны данҩаха, ихылԥагьы алаба ахгьы аахиҵәеит, ирахәгьы иргьежьит шьҭахьҟа", - иҳәеит абырг...
Ашәы Данаҟаи илеишәа бааԥсын, ахаҵара илан. Иԥшәма ԥхәыс д-Аӡынԥҳан. Мышкы иеимсы тлан, иԥҳәыс иналымҵаиршәит, иӡахны инаилҭарц. Акыраамҭа дааԥшит, далгазаргьы, далгеит анигәахә, илҭарц леиҳәеит. Аха, лара аҭакс "исымӡахӡац", — ҳәа наиаҭалкит. Игәы ааԥжәан, иеимаа аалымихын, ус ишыҟаз инаишьаҵаны дцеит ҳәынҷара. Данаауаз Езыгәԥҳак иҽы ахәда дықәкны диманы дааит.
Абас еиԥш ирацәоуп Ашәы Данаҟаи идҳәалоу ахҭысқәа. Ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа иргәыласоу ажәабжьқәа ахааназы ԥсра рықәым, ԥсра шрықәым еиԥш дара зырҿио ахаҿсахьақәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Нураи Ашəԥҳа: Аԥсны - сара сдунеи, саԥсыуаны сзыхшаз сыԥсадгьыл гәакьа
Ахьӡ-Аԥша аорден актәи аҩаӡара занашьоу Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы, зыԥсы ҭоу аклассик Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа 88 шықәса дшырҭагылоугьы, еиҭах аԥхьаҩцәа иргәырӷьеит. Уи ааигәаӡа аԥсшәахь еиҭаганы далгеит адунеи ахьынӡанаӡааӡо ибзиаӡаны еицырдыруа, шәкыла абызшәақәа рахь еиҭаргахьоу аҩымҭақәа ҩба: Ернест Хемингуеи иповест "Абырги амшыни" Х.К. Андерсен илакә "Ӡызлани". Арҭ аҩымҭақәа аԥхьаҩцәа иаарласны ажурнал "Алашара" адаҟьақәа рҿы ирԥылараны иҟоуп.
– Алықьса, Мушьни Лашәриеи уареи шәлаф аасгәалашәеит уажәы, уара уахь лифтла санхалоз!.. Уи шьҭа ҩбаҟа шықәса ахыҵуеит!.. Уара усҟан угәы ԥыжәжәо иуҳәон, абри ҳлифт уаннақәтәалак англыз бызшәеи аурыс бызшәеи рыда акгьы шамҳәо, аԥсшәа ахьузамырҵаз даара хьаас ишумоу!.. Алифт ԥсышәала иузмырцәажәазаргьы, Андерсони Хемингуеии урцәажәеит. Иугәазрыԥхеи, иулазҵеи амч ҷыда урҭ реиҭагаразы?!
– Анатоли, уара иудыруеит сара адунеитә литература иреиӷьӡоу аҩымҭақәа сышрызҿлымҳау, ԥыҭкгьы шеиҭазгахьоу… Аха, абарҭ аҩымҭақәа есымша "исыцрыхон", иааиҭазымгар, аԥсшәала имцәажәар рымуҵәҟьеит!.. Сара урҭ хәыҷы-хәыҷла инаскьазгон, нас аамҭак ҟалап шәанеиҭазгаша, иаашәычҳа ҳәа, иаалырҟьан ахаа-мыхаақәа зҭаххаз ахәыҷ иеиԥш "санрықәыҵәҟьозгьы" ыҟан, аха иаарымуҵәҟьеит, дара ртәы иадыргеит!..
– Даара бзиа иубо ашәҟәыҩҩцәа дреиуоуп Фолкнер, уи иҩымҭақәа аԥсшәахь иахьеиҭаумгац азы "иуцәымгәааӡои"?!
– Уигь акыр сықәицалахьеит!.. Аха иара убри аҟара дҵаулоуп, шаҟа "уиеиҽырбо" аҟара, дуцәыхарахоит!.. Избанзар, ирлас-ырласны уизыхынҳәлар иҭахуп, знык деиҭоугар, нас духоурышҭыр ҳәа дшәоит!.. Насгьы, уи ус идыххылара цәгьоуп, ақәԥаҩ бзиа иеиԥш, имаанақәа зегьы узымдыруазар, уихәаӡом!.. Дааиҭазгахьоу зегьы аӡәгьы ҿыӷәӷәала изымҳәац "ҳнапаҿы" дааҳгеит ҳәа, аԥсыӡ еиԥш "дрымпыҵҵәраауеит!" Уи ддууп, ддуӡӡоуп!..
– Ара сахьынаԥшааԥшуа адискқәа збоит, реиҳа иалукаауеи амузикаҿы?!
– Уи ауп уажәы сыԥсы ҭакны сызку! Ҳара аԥсуаа "Ахрашәеи", "Ахәрашәеи" иреиҳау ашәа ҳамаӡам… Бетховени Моцарти рызгьы хазы аамҭа сымоуп, урҭ уахынлатәи аамҭа еиҳа иақәшәоит, ацәеи сареи бӷарҵахьы ҳанеиқәԥо!..
– Ԥхыӡқәас иибои "Аџьамԥазаратәи аҷкәын"?! (Аџьамԥазаратәи аҷкәын хәыҷы ижәлар рзыҳәан дыхьӡырҳәагахеит ҳәа изиҳәахьан Баграт Шьынқәба Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа – А. Л.).
– Уажә ааигәа Толстои дызбеит, иԥаҵа ӡышӡа, ауардын дантәаланы, ахеиԥш дԥырны дцон!.. Маҷк дааҭгылар, сиҿаԥшыр сҭаххеит, аха дагьсызхьамԥшит!.. Саргьы сизгәаан ацәа салҵит, аха нас, уи иҩымҭақәа зегьы иреӷьасшьо "Ҳаџьы Мураҭ" жәабаҟа даҟьа санрыԥхьа, ҳаинаалеит!.. Зны-зынла Кортасаргьы дызбалоит, уи, сара бзиа избо, иреӷьысшьо иажәабжьқәа зегьы, дшыцәаз, дцәырҳаны данааԥшлак акәын ианиҩуаз!.. Убасҟак еилаӷьаны иҟан иажәабжьқәеи иԥсҭазаареи! Уаҳа узеиҭасҳәаӡом, избанзар аԥхыӡ ашьыжь ианеиҭоуҳәалак, иухашҭуеит!..
– Иаҳҳәап, аԥсуа театрқәа руак аҟны уҩымҭақәа ықәдыргыларц рҭаххазҭгьы, рыуа иарбану еиҳа асценатә ԥсҭазаара зыуҭоз?!
– Анкьаӡа зны иқәдыргылахьеит сыпиеса "Амш уаара". Исҭахын сара схаҭа сповестқәа "Асҟак дузааигәан аха дузгәмҭеит", "Мшәагә дуи Мшәагә хәыҷи" рысценариақәа ҩны ирыдызгалар, аха ишнықәсҵа-аақәысҵоз аамҭа сыцәцеит… Издыруада, мышкызны урҭ режиссиорк дрызхьаԥшыр, апроза асценахь аиагара шыцәгьоугьы...
– Алықьса, уара ухатә ҩыза лыдунеи лыԥсахижьҭеи уи лылымкаа адәахьы удәылымҵӡацт, абар шьҭа шықәсык ҵит. Аԥхынра ааит, анкьа ишыҟауҵалоз еиԥш, умпахьшь уҟәаҟәа инықәҵаны, адәахьы сдәылҵындаз, амшын сҽынҭысшьындаз ҳәа уҟаӡами?!
– Уи шьҭа аамҭа какәкәа ицеит... Сдәылҵырц салагаргьы, шәсырԥхашьар ҳәа сшәоит. Амала, ҳуадақәа рыҩныҵҟа мышкы хәышә шьаҿа ҟасҵоит. Абриаҟара сныҟәан санаалгалак, хра цаӷьцаӷьк саҿысызшәа сааԥсоит!
– Уҩызцәагьы гәхьааугозар акәхап, аха анцәа иҟынтә, аҭел ыҟоуп!..
– Зыԥсы ҭаны инхаз сырхашҭӡом, еиҳарак сымшираан!.. Аха зны-зынла аҳауеиԥш ауаагьы сызхаӡом! Ааигәа Москвантәи сеиҭагаҩ Шевалиов дысзасит, уҩымҭа ҿыцк ацәаҳәанҵа сзааушьҭыр искьыԥхьуан ҳәа. Уи сҩымҭақәа рӷьырак зегьы аурысшәахь еиҭеигахьеит, еиҭеигахьеит ахьӡми, сара иҟасҵоз ԥыҭ-чыҭк аредактор инапы аҭахын акәымзар, ишиашоу иукьыԥхьыртә иҟан… Уажәы, ула ажьа амкит, сҳәеит!.. Уи аамҭақәа цеит, сҳәеит. Дагьсырччеит!
– Алықьса Ноча-иԥа, ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭахь инеуиеит, абыржәыҵәҟьа угәы иаҭаху акы ҳауҳәар?
– Сара мчыбжьык ахь ҩынтә-хынтә акроссвордқәа сҳасаблон, уажәы урҭ зну ажурналқәа Аԥсныҟа раагара иаҟәыҵит, шаҟаҩ рнапы ианысҵахьоузеи, аха ари иҳалаҳаз ачымазара иахҟьаны ирзаамгагәышьозар акәхап…
– Алықьса, аԥсҭазаараҿы уара даара иуҭахны иузыҟамҵаз, узхьымӡаз, иахьагьы угәы зызхьаауа арбану?!
– Ех, урҭ акыр ирацәагәышьоуп… Ауаҩы ԥсҭазаарак ауп имоу… Уажә сгәы иалаҵәҟьоу уҳәозар, абри акомпиутер атәы ахьысзымҵаз ауп! Иареи сареи зны-зынла ҳаблақәа ҭырхаха ҳаиҿаԥшуеит, сара исҭаху иара иаздырам, иара иаҭаху сара исыздырам!..
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6611-ҩык COVID-19 рыдбалан, 135-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 3579-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит апортал стопкоронавирус.рф.
Аиҳарак ачымазара змоу рацәоуп Москва (685), Подмосковье (292), Ханти Манцызтә Автономтә Округ (289), 280 – Санкт-Петербург, 270 — Свердловск, 239 — Иркутсктәи аобласт.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 687 862-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 454 329-ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 296-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра коронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала ареспубликаҿ 38 чымазара-хҭыс ыҟан, хҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 34-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы – лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, нанҳәа 25 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны Аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидат Алхас Кәыҵниа ибжьы аиҭеит алхырҭатә ҭыԥ хада 7 ахь иаҵанакуа алхырҭатә ҭыԥ 3 аҟны, абри атәы аҭыԥ аҟынтәи иаалыцҳауеит Sputnik акорреспондент.
Акандидат ибжьаҭара мҩаԥысит ишьақәыргылоу аԥҟарала. Уи алхырҭатә ҭыԥ ахь данааиз аламҭалазы рыбжьы арҭахьан 495-ҩык алхыҩцәа.
Алхас Кәыҵниа абжьыҭарахь дааит иԥҳа Сариа диманы.
"Ҳара ҳааит ҳгәалаҟазаара бзианы. Ҳтәылауаа зегьы убасҵәҟьа рхы-ргәы иақәгәырӷьо иааип ҳәа сгәыӷуеит. Зегьы ҳаззыԥшу акоуп - Аԥсны аиҭакрақәа ҿыцқәа ралагара. Ҳтәыла иаҳа ирласны иҿиалароуп", - иҳәеит акандидат.
Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхрақәа рҟны абжьыҭаразы алхырҭатә ҭыԥқәа аартын аҭыԥантәи аамҭа асааҭ 8:00 рзы атәыла араионқәа зегьы рҟны. Алхырҭатә ҭыԥқәа аартызаауеит асааҭ 20:00 рҟынӡа. Алхырҭатә ҭыԥқәа 152 аартын Аԥсны иахьаҵанакуа, алхырҭатә ҭыԥқәа ҩба аартын Москвеи Черкесски. Сҭампыл алхырҭатә ҭыԥ аадмыртӡеит.
Кандидат Алхас Квициния проголосовал на выборах президента Абхазии pic.twitter.com/N9Y0Tf0vgK— Sputnik Абхазия - Прямые трансляции (@SputnikAbkh) 25 августа 2019 г.
Аԥсны ахадас дҟалар илшоит милаҭла иаԥсыуоу, аҳәынҭқарратә бызшәа цқьаны издыруа, 35 шықәса иреиҵам, аха 65 шықәса иреиҳам, алхратә зин змоу, аҵыхәтәантәи хәышықәса иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥсны инхо Аԥсны атәылауаҩ. Аамҭакала далырхуеит акандидат зыӡбахә иҳәо ахада ихаҭыԥуаҩ.
Абжьыҭаразы азин рымоуп зықәра наӡахьоу, аҩнуҵҟатәи атәылауаҩшәҟәы жәытәқәа зыԥсаххьоу Аԥсны атәылауаа зегьы. Иҟоу адыррақәа рыла, алхыҩцәа рхыԥхьаӡара 118 нызқь иреиҳауп.
2019 шықәса мшаԥы 4 рзы Апарламент аилатәараҟны адепутатцәа алхрақәа раан абжьыҭара апроцедурахь аԥсахрақәа аларгалеит. Апарламент асессиа аҩбатәи аҵыхәтәантәи аԥхьараҟны ирыдыркылаз азакәан апроект инақәыршәаны, анацәа адырганҵареи абиуллетенқәа рҟны акандидатцәа рыхьӡқәа рҵәаӷәара аметоди аԥыхын, уажәшьҭа рыбжьы зырҭар ирҭаху акандидат ихьӡ авараҟны адырга ықәдыргылароуп. Абиуллетенқәа рҟны иарбоуп акандидатцәа жәҩык рыжәлақәа, иара убасгьы иарбоуп аграфа "зегьы сырҿагылоуп".
Аиааира игеит ҳәа дрыԥхьаӡоит абжьқәа рзеиԥш хыԥхьаӡараҟынтәи 50 проценти даҽа бжьыки зауз акандидат.
Абиуллетен ҩыџьа инареиҳаны акандидатцәа алагалазар, аха урҭ рахьтә аӡәгьы далрымхыр, АКХ ишьақәнарӷәӷәоит зегь реиҳа абжьқәа зауз ҩыџьа акандидатцәа злахәу аҩынтә раан алхрақәа. Аҩбатәи атур мҩаԥыргоит актәи атур ашьҭахь ҩымчыбжьа ирхымгакәа.
Аҳәынҭқарра ахадас далхуп ҳәа дыԥхьаӡоуп аҩбатәи атур аан абжьқәа реиҳарак - алхыҩцәа рсиа иану рхыԥхьаӡара зегь аҟынтәи 25% иреиҵамкәа - зауз акандидат. Аҩбатәи атур аан кандидаткгьы далрымхзар, АКХ ҩаԥхьа алхрақәа рымҩаԥгаразы аӡбамҭа аднакылоит.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, рашәара 26- Sputnik. Уахыки-ҽнаки рыла Урыстәылатәи арегионқәа 85 рҿы ҿыц акоронавирустә инфекциа рыдбалоуп 6 800-ҩык, абри атәы аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Ачымазара зыхьыз рахьтә 28,5% аклиникатә ҟазшьақәа рымамызт.
Уахыки-ҽнаки рыла Урыстәылатәи Афедерациаҿ 176-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 8 988-ҩык. Апандемиа аамҭа иалагӡаны ара рыԥсҭазаара иалҵхьеит 8 781-ҩык, ргәы бзиахеит 384 152 -ҩык.
Аԥсны иахьатәи аамҭазы авирус рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рҟынтәи ԥшьҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп. 33-ҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ажьырныҳәа 27 - Sputnik. АУН "Амшынеиқәафымцамч" афымцалашара арцәара ириашоу аграфик рыланаҳәеит.
Аԥсныҟа иаауа афымцалашара ҩынтә еиҵатәхар ма урыстәылантәи иаагазар, аенергокризис алҵра алшоит ҳәа азиԥхьаӡоит ЕгрыГЕС аиҳабы Леван Мебониа. Акы мыӡбахар, жәабранмзазы астанциа аангылар алшоит ҳәа азгәеиҭеит иара.
"Иахьазы Џьуартәи аӡеизакырҭаҿы аӡы аҩаӡара 445 метра роуп иҟоу. Аӡы аҩаӡара мышкы иалагӡаны метрак аҟынӡа илаҟәуеит. Ҳаԥхьаӡарақәа рыла афымцалашара мышктәи ахархәара 4,5 миллион киловатт-сааҭ рҟынӡа еиҵатәымхар ма урыстәылантәи иаагамхар, жәабран 10-12 рзы астанциа аус амур ҟалоит, ма уахыки-ҽнаки рыҩнуҵҟа ҩба-хԥа сааҭ аус аулоит", - иҳәеит Мебониа.
ЕгрыГЕС ахьыҟоу аҭыԥқәа рҿы ақәоура маҷуп. Иахьынӡаԥхарраз афымцамч ахархәара уахыки-ҽнаки рыла 8 - 8,5 миллион киловатт-сааҭ ыҟан. Ишаахьҭахаз, уи иацлеит.
ЕгрыГЕС аиҳабы иажәақәа рыла, апроблема хымԥада иаарласны иӡбатәуп. Афымцалашара мышктәи ахархәара 4,5 миллион киловатт-сааҭ рҟынӡа еиҵатәымхар ма урыстәылантәи иаагамхар, ареспублика лашарада аа-сааҭк рҟынӡа иаанхар ҟалоит.
Ажьырныҳәа 22 рзы Аԥсны Аекономика аминистрраҿы имҩаԥысит Аԥсны Аҳәынҭқарреи Урыстәылатәи Афедерациеи рыбжьара асоциал-економикатә зҵаарақәа рзы аусутә еилацәажәара.
Аԥсны Аекономика аминистр Адгәыр Арӡынба Нхыҵ Кавказ аусқәа рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Игор Кошин иԥылараан аӡынтәи аамҭазы афымцамч Урыстәылантәи Аԥсныҟа аашьҭра азҵаарагьы иалацәажәан. Ари азҵаара ацәырҵра адҳәалоуп Џьуартәи аӡеизакырҭаҿы аӡы алаҟәра.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Егрытәи афымцастанциа аҭагылазаашьақәа рзы ацәажәарақәа мҩаԥысуеит
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара амш аламҭалазы Гагратәи ахшараиурҭаҿы еицит ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа хәыҷқәа. Викториа Дбарԥҳа-Ҟаитан лаҵарамза 26 рзы илоуит аԥеи аԥҳаи - Арноуи Аннеиеи. Алиса Ҷкотуаԥҳа-Багаҭелиа лаҵарамза 27 рзы илыхшеит ҩыџьа аԥҳацәа - Миреи Киреи.
"Ас еиԥш иҟоу ахҭыс лассы-лассы иуԥылом. Гагратәи ахшараиурҭаҿы мчыбжьык аҩнуҵҟа ҩыџьа-ҩыџьа ахәыҷқәа реициира, насгьы аԥсуа ҭаацәарақәа иахьыртәу мышьҭабзиароуп ҳәа иаҳԥхьаӡоит. Иахьа жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара амш азы аиашьеи аиаҳәшьеи Ҟаитанаа аҩныҟа, Бзыԥҭаҟа ицоит. Иаарласны Оҭҳараҟа иаҳшьҭуеит ҳҭыԥҳацәа хазынақәа Багаҭелиаԥҳацәа. Анцәа сиҳәоит, ҳҭаацәарақәа зегьы рҿы ҩыџьа-ҩыџьа ахәыҷқәа ииуа, агәабзиареи апатуеиқәҵареи рыгымкәа иҟаларц. Хәыҷыжәларс иҟоу зегьы рынасыԥ ԥшӡахааит, рхаан еибашьра ҟамлааит", - иҳәеит Гагратәи Араионтә хәшәтәырҭа хада аҳақьым хада Виачеслав Аргәын.
Иахьа, традициала, ахәыҷтәы-гәыҳаларатә фонд "Ахәыҷқәа рдунеи" анапхгаҩы Лиудмила Ашәԥҳа-Ҳагба ари амш аҽны (Ахәыҷқәа рыхьчара Жәларбжьаратәи амш - аред.) ииуа ахәыҷқәеи егьырҭ асабицәеи дрыдныҳәаларц Гагратәи ахшараиурҭа данаҭаа, илзыԥшын ажәабжь ссир.
"Ахшараиурҭаҿы иахьатәила аӡәыр иима ҳәа сахьааиз, агәырӷьаҿҳәаша сзыԥшын. Ҩымш рыла, лаҵара 26, 27 рзы ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа хәыҷқәа еицизаап. Аиаша шәасҳәап, сгәы шьҭыҵит, саҟара сыцлеит. Иаразнак сцаны ҳфонди Гагра араион Ахадареи рыхьӡала аҳамҭақәа рзаазгеит. Убас итрадициатәу аҳамҭа иаҳҭоит иахьа ииуа асабигьы", - ҳәа наҵылшьит лара.
Ҟаитанааи Багаҭелиааи рхәыҷқәа здызкылоз ахәыҷышьҭыхҩы-аҳәса рҳақьым Асҭанда Џьапуаԥҳа илҳәеит асабицәа ранацәеи дареи ргәы шыбзиоу. Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рымшгьы рыдныҳәало, ирзеиӷьалшьеит илашоу, илахҿыху ахәыҷра, рҭаацәа ракәзар - ачҳареи рыхшара уадаҩрада рааӡаразы алшареи.
Асабицәа ранацәа Викториа Дбарԥҳа-Ҟаитани Алиса Ҷкотуаԥҳа-Багаҭелиеи аԥсуа ҭацацәа ишраԥу еиԥш, иԥхашьа-ԥхаҵо рыбжьы ҭырымгеит. Аха рыбла ихубаалон ирзылԥхаз анасыԥ ишеигәырӷьоз. Иазгәаҭатәуп анацәа шқәыԥшугьы, аҩны ишырзыԥшу даҽа аӡәаӡәа ахәыҷқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Ашана" 40-ҩык рҟынӡа ахәыҷқәа ирыдырныҳәалеит Рыхьчара амшныҳәа
"Ахысҩы данаалаик, аинструктор раԥхьа атеориатә курс дахижьуеит, уи сааҭк инарзынаԥшуа ицоит. Акласс аҿы икыдуп афотоматериалқәа, урҭ рыла ахысҩы иҳамоу абџьар хкы аҟнытә иалихыр илшоит иара ииҭаху, уи аимыхшьа, аибыҭашьа ирбаны, акышьа, агылашьа иеилыркааны ахысырҭахь диаргоит. Уаҟагьы иара дицуп аинструктор. Ахысра аҽазыҟаҵара сааҭки, сааҭки бжаки аамҭа агоит. Абри аус зегьы аан ашәарҭадаратә маҵзура ахаҭарнакгьы дрыцуп. Араҟа ус баша ахысшьа ада, абџьар аныҟәгашьа, уи ахархәашьа акультурагьы аҭыԥ амоуп. Иааџьаушьаратә, иаауа рахьтә аҭыԥҳацәа рацәоуп. Иҟоуп лассф-лассы иаҳҭаауа. Шьоукы ахысра спортк аҳасабала иазнеиуеит, абџьар бзиа ирбоит. Иҳәатәуп, аҭыԥҳацәа рхысшьа ҽакала ишеиҿкаау, иаҳа ирлас ишрыцааиуа. Иҭышәынҭәалоуп аҟнытә, ироуа аинформациа иаҳа лассы ирыдыркылоит, аԥаҭԥаҭра рылаӡам, ҭынч ихысуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Аҩӡба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik. Аԥсны Апарламент ахь аиҭалхрақәа раан алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба аркын асааҭ 20:00 рзы амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы. Урҭ аусура иалагеит ашьыжь, асааҭ 8:00 рзы.
АКХ асааҭ 18:00 рызтәи адыррақәа рыла, алхратә ҭыԥқәа зегь рыҟны ауаа рааишьала алхрақәа шьақәгылеит.
Ибжьы аиҭеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниагьы, уи Тамшь ақыҭаҟны дахьҭаҩу аҭыӡҭыԥ ала иҟоу алхратә ҭыԥ даҭааит.
Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.
Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.


"Ҿыц иҳаргыло аԥсуа ҳәынҭқарра ҳдиаспора рыдгылареи рыцхыраареи ыҟамкәа, хымԥада, ибжатахоит. Иҟоуп арепатриациа акгьы алшом, аҵыхәа ԥҵәеит ҳәа изыԥхьаӡо, аха уи ус акәӡам. Ҳаԥхьаҟа ишьҭоу аусқәа даара ирацәоуп", - иҳәеит иажәахә аҿы Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аминистр Дбар Беслан.
"Ари аилак иаҳа ианыуадаҩыз аамҭақәа рзы ишьақәыргылан. Ҳажәлар усҟан ҳашмаҷыз ҳхаршҭны, дазусҭазаалакгьы егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рҟынтәи иаауаз ҳашьцәа роуп ҳәа ҳрыхӡыӡаауан, урҭ ҳамчқәа еиздырҳауан. Уажәшьҭа, аихсыӷьра аамҭақәа аныҟала, ҳхымҩаԥгашьақәа рҽеиҭаркит. Сара еснагь исҳәоит, ҳдиаспора, шәыда ԥсыхәа Аԥсынра иамаӡам", - иҳәеит иқәгылараҟны Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба.
"Ҳара абра иеизазгьы, изымаазгьы, иаҳдыруеит, ҳабжьара иҟоуп 200-ҩык раҟара, Аԥсны иааны ицаз. Аха егьырҭ зегьы, 25 шықәса раахижьҭеи ианыцәгьоугьы ианыбзиоугьы ара инхаз, абри ахьанҭара шьҭаҳхындаз ҳәа иҟоу зегьы иҭабуп ҳәа шәасҳәоит", - иҳәеит Аԥсны Жәлар Реизара адепутат Ҭаифун Арӡынба.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа заԥхьа дгылаз атәыла анапхгара Аҟәа ақалақь Ахьӡ-аԥша амемориали Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡыинба имемориали рҿи ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
Нанҳәа 14, 1992 шықәса рзы аихамҩа ахьчара ҿарԥас иҟаҵаны Қырҭтәыла Аҳәынҭсовет Аԥсны Аҳәынҭқарра аҵакырахь иҭалеит. Аибашьра цон 413 уахи-ҽни. Ихыркәшахеит Аԥсны ахақәиҭтәрала, цәыббрамза 30, 1993 шықәсазы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Алаҵа қәҿиарала аԥышәара иахысит хатәгәаԥхарала издызкылаз рҟны. Дара иазгәарҭеит рхы бзианы ишырбо, алаҵа аамышьҭахь иҽеим ҷыдаҟазшьақәак рхы иадрымбалеит ҳәагьы азгәарҭеит. Амедикцәа ражәақәа рыла, алаҵа ззыҟаҵаз зегьы COVID-19 азы аиммунитет роуит, алаҵа ахаҭа акәзар ишшәарҭам шьақәнарӷәӷәеит. Адунеи атәылақәа жәпакы урстәылатәи ахәшә иазҿлымҳауп. Аҳәаанырцә ари ахәшә аҭыжьреи аԥышәарақәеи ирылагарц азы аицәажәарақәа цоит уажәы. Атәылахьчара аминистрреи Гамалеиа ихьӡ зху ацентри рыдагьы Урыстәыла алаҵа аҟаҵара иалахәуп
Новосибирсктәи аҭҵаарадырратә центр "Вектори", Санкт-Петербургтәи алаҵақәа ҭызҵаауа аҭҵаарадырратә институти. Урыстәылауаа инарҭбааны алаҵа рзыҟаҵаразы раԥхьатәи апартиа хиахоит ҳәа иазыԥшуп нанҳәамза аҽеиҩшамҭазы.
АҞӘА, нанҳәа 15 – Sputnik. Бзыԥ аӡы дагеит ҳәа иршьоз Питертәи атуристка лыԥсыбаҩ ԥшаауп, абри атәы аанацҳауеит Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра апресс-маҵзура.
Аԥшаарақәа ирылахәын Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи, аволонтиорцәеи.
Аӡӷаб лыԥсыбаҩ ԥшаан амашәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҟынтәи шә-метрак инахыганы, ацаҟьа азааигәара, ԥшьметрак аҵаулараҟны.
Ҩыџьа атуристцәа зықәтәаз аквадроцикл Риҵаҟа узгоз амҩа иаҿҟьеит нанҳәа 12 рзы.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 23 – Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҟны ашоура бааԥс ҟалоит ҳәа иаалырҟьаны адырра ҟарҵеит, абри атәы аҳәоит Шәача ахадара асаит аҟны.
"Нанҳәа 23-24 рзы асааҭ 14:00 - 17:00 ирыбжьаркуа аамҭазы атәылаҿацә аҟны ашоура бааԥс иазыԥшуп. Аҳауаԥхарра +39° рҟынӡа инаӡоит", - ҳәа аарыцҳауеит адырраҭараҟны.
Шәача анапхгара ақалақь-курорт ауааԥсыреи асасцәеи рахь ааԥхьара ҟарҵоит рхы гәарҭарц: амра ицәымларц, аӡы рацәаны иржәларц.
Рашәарамза анҵәамҭа аахижьҭеи Шәача ақәаршыҩ ӷәӷәақәа ауит, урҭ ирыхҟьаны илеит аӡымҭҟьарқәа, аӡхыҵрақәа ҟалеит.
Ԥхынгәы 14 рзы Шәача илеиз ақәаршыҩ ӷәӷәа иахҟьаны аӡы хыҵит Ҟәыдиԥсҭеи Адлери рраионқәа рымҩақәа рҿы, аурыс-аԥсуа ҳәаахь уназго афедералтә мҩаду ахәҭак.
Ԥхынгәы 25 ахәылбыҽха ақәа кыдхаҽан иахьлеиуаз иахҟьаны адгьыл ҳәазан, Шәача агәы иалсуа аӡиас Ԥсахы аӡышьҭра иаԥыраҳаит.
Нанҳәа 4 рзы Шәача ҩаԥхьа амшцәгьа шыҟало рыларҳәеит, усҟан амшын аҿы афырҭынқәа хылеит.
АҞӘА, нанҳәа 7- Sputnik. Аԥснытәи асасааирҭақәа рыхәԥсақәа 20-40 процент рыла еиҵоуп Шәача аасҭа, аха аҭагылазаашьа аҽаԥсахыр ҟалоит ҳәа рҳәеит Урыстәыла атуроператоцәа р-Ассоциациаҿы.
Иахьазы асасааирҭатә номерқәа ҵыԥхтәи ахәқәа рыла аахәара ҟалоит, аха аҭахрақәа ишрызҳалак аотельерцәа урҭ шьҭырхыр ауеит.
"Заҟа изааны атурист аара иӡбо аҟара имарианы иоуеит атур", - рҳәоит атуроператорцәа.
Атуроператор "Дельфин" аҟазауаа ишырҳәо ала Аԥсныҟа атурқәа рыҭира ииасыз ашықәс иахыҳәҳәоит, "ексцессқәак" ҟамлар ҵыԥхтәи аҩаӡарахь ихалоит.
Аекспертцәа ирҳәоит Аԥсны ианаамҭаз иаадыртит ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 6 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 5 267-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 85 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 26,2% аклиникатә ҟазшьақәа рныԥшуамызт.
Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 116-ҩык, ргәы бзиахеит 7 331-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы COVID-19 иахҟьаны 14 606 ԥсыҭбара азгәаҭоуп, 676 357-ҩык ргәы бзиахахьеит.
Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи аиҿкаара хәажәкыра 11 рзы акоронавирустә инфекциа ҿыц COVID-19 пандемиоуп ҳәа ахырҳәааит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿавирус рыдырбалахьеит 109-ҩык, ргәы бзиахеит 37-ҩык, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 7 - Sputnik. Акоронавирустә инфекциа амазаара ашьақәыргыларазы хә-нызқь рҟынӡа атест-системақәа Аԥсныҟа иааргараны иҟоуп, абри атәы Sputnik имҩаԥысуаз апресс-конференциаҿ илҳәеит Агәабзиарахьчара аминистрра ахәышәтәратә усбарҭа аиҳабы Саида Делԥҳа.
"Хара имгакәа хә-нызқь система ааргараны иҟоуп, аха ҳара урҭ изыхәҭаны иҟоу ирзымҩаԥаагалоит", - лҳәеит лара.
Делԥҳа лажәақәа рыла, Аԥсныҟа иаарго атест-системақәа агәаҭара иахыжьуп, рырбагақәа рыгәра угартә иҟоуп.
Иара убас Делԥҳа илҳәеит, нанҳәа 7 рзы Сечин ихьӡ зху аинститут аҟазауаа Аԥсныҟа ишаауа, аковидтә центр ишаҭаауа, иаҭаххар аҭыԥантәи аҳақьымцәа ацхыраара шрырҭо.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 4– Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Ашьапылампыл азы Европа ачемпионат ConIFA-2019 аҟны Аԥсныи Сапми (Лапландиа) ркомандақәа реицыхәмарраан Аԥснытәи акоманда аиааира агеит 1:0 ҳәа.
Ахәмарра актәи ахәҭа ампыл аиҳарак адәы агәҭаҿ акәын иахьыркыз. Ишәарҭаз аҭагылазаашьа аԥснытәи акомандаз иҟалеит 21-тәи аминуҭ азы. Сапми ахәмарыҩ ампыл амба иҭаиршәырц ак игымхеит, аха амбахьчаҩ Инал Кацәба акоманда еиқәирхеит.
Актәи атаим анҵәамҭаз аԥснытәи акоманда имҩаԥыргаз ажәыларақәа ирылҵшәахеит 45-тәи аминуҭ азы Георги Дгьебуаӡе иҭаиршәыз ампыл.
Аҩбатәи атаим еиҳа ицыхцыхны иалагеит, аха ампыл аҭаршәра залымшеит.
Иара убри аамҭазы агәыԥ "А" алахәылацәа Ашьха Ҟарабахи Чамериеи реицыхәмарра хыркәшахеит 3:1 ҳәа Чамериа аиааирала. Абасала агәыԥ аҿы акомандақәа ҩба-ҩба хәмарра мҩаԥыргахьеит.
Аԥснытәи акоманда 6 очкок амоуп, Ашьха Ҟарабахи Чамериеи хԥа-хԥа очко рымоуп, Сампи макьаназ очко амам.
Ахәмаррақәа реихшьаалақәа рыла рашәара 4 еилкаахоит плеи-офф ихәмаруа акомандақәа ҩба.
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.