Апоет ихьӡ ануаҳалак, уи уара уаанӡа дудыруазҭгьы, иаразнак ихаҿсахьа убла ихгылоит, нас уи иччаԥшь, ихы-иҿы, ицәаҳәақәа… Аҵыхәтәантәи ажәашықәса рыҩнуҵҟала зыԥсҭазаара иалҵхьоу ҳашәҟәыҩҩцәа уанрызхәыцлак, иаразнак уааиҵаӷәӷәоит… Иара усгьы, хыԥхьаӡарала ирацәаҩым аԥсуаа ҳзыҳәан ҳҿахәы зҳәоз, ҳажәлар ҳахшыҩҭрақәа ҳәа изхәаԥшуаз, аӡәаӡәала инаҳалҵны ицеит. Урҭ инрыжьыз даара акрыҟоуп, абиԥарацыԥхьаӡа еиҵагыло зырхәыцша, изааӡаша, раԥхьаҟа изырԥшыша, ианшәарҭоугьы рзырдырша, иангәырӷьароугьы агәырӷьара иақәзыршәаша…
Машәырла зыԥсҭазаара иалҵыз Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа сара ҷыдала пату иқәысҵон, уаҩԥсык, интеллигентк, аԥсыуа хаҵак иаҳасабала даара сизгәдуун. Уи аҽыгәҽыгәҳәа дыччо данаауԥылалак, аԥсҭазаараҿы иумоу упроблемақәа зегьы ухаиршҭуан, урҭ раҵкыс иаҳараку, илашоу, жәлары зегьы еицыртәу акы ахь ухьаирԥшуан. Уи ала иҳәарц иҭахушәа "ҳара ҳхы есымша ҳахьӡар ҳалшоит, аус злоу ажәлар абзиара иақәшәааит". Насгьы, иара убри аҩыза ччаԥшьк иман, ианаауҿаирԥхалак, аҷараҳәа угәы ацаԥха ааиртуан!
Борис дпоет-трибунын, аҿаԥыц ӷәӷәа иҿан, уи дықәгылан иарбан аудиториазаалакгьы дахьцәажәаз, ишьҭахь ацәажәара гәаӷьыуацәан. Ҳара ҳқәыԥшқәан иара иаасҭа акыр, аха ашәҟәыҩҩцәеи аԥхьаҩцәеи реиԥыларақәа Борис дызлаз агәыԥ срыцны саргьы акырынтә Аԥсны араионқәеи ақыҭақәеи рҿы ҳамҩахыҵхьан… Уи ҳаницыз, аӷба ҳҭазшәа ҳхы ҳаԥхьаӡон!.. Амҩан убриаҟара жәабжь ҳзеиҭеиҳәон, еиҳараӡакгьы ашәҟәыҩҩцәа реиԥыларақәеи реицныҟәарақәеи, мамзаргьы ақырҭуа "ҭоурыхҭҵааҩцәеи" иареи реиҿагалырақәа, рымааибрақәа, ииашаҵәҟьан, убри ауаҩ, ԥшӡала, аамҭак иоуны дҟалар, абарҭ зегьы изҩыр, изакәытә ҭоурыхузеи ҳажәлар ирзынижьрыз угәахәуан…
Борис дуаҩы разын, дуаҩ қьиан, аха ианаацәгьарахалак, аҿаца-ҿацаҳәа уи ицәажәара, уи "иҟамчы" ашыҩҵәҳәа изхиҟьаз, дҵарауаҩума, дполитикума кыраамҭа ибызбызуа инхалон! Убри азы акәын, иара дахьтәаз, аибашьра иалагаанӡагьы, имҩаԥысуаз ақырҭқәеи аԥсуааи рҵарауааи ринтеллигенциеи реиқәшәарақәа рҿы дара еиҳа есымша ашҳам зҿаз ақырҭқәагьы рҽызхьаркуаз, избанзар Борис даарызцәырҵыр, ирзыԥшыз рдыруан!
Сара, раԥхьа иргылан, Борис Алмасхан-иԥа дызласгәалашәо, сара исыдҳәалоу ахҭысқәа рыла салагар сҭахуп. Ҳара ҳанқәыԥшқәаз, ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи зыҩуаз, усҟан алитература иааицеиҵагылаз аҿар ҳрацәаҩын. Убри азыҳәан, ажурнал "Алашара" есышықәса актәи аномер аҿар иҳарҭон. Нас, ажурнал анҭыҵлак, имҩаԥыргон ашәҟәыҩҩцәа хатәрақәа алархәны уи аномер аилыргара.
Убас, зеилыргара мҩаԥысуаз аҿар ирызкыз ажурнал "Алашара" актәи аномерк аҿы (уа ианын раԥхьаӡатәи сажәабжь "Саб") Борис даара игәаԥханы, иагыз-иабзазгьы даҩымсыкәа дцәажәеит. Убасҟан, Борис иеиԥш иҟаз апоет илаԥш "иахьыҵашәаз" акраанагон сара сажәабжь хәыҷы. Сҩызцәа зегьы сыдныҳәало иалагеит, иамыԥхьацызгьы иаразнак ажурнал ԥшааны иаԥхьеит. Убри инақәырццакны ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбагьы уи ажәабжь игәаԥханы ақәҿиҭит агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҟны. Иахьӡын уи астатиа "Амҩа уанықәлауа". Усҟан сара арҵаҩратә институт афилологиатә факультет актәи акурс аҿы стәан.
Борис Алмасхан-иԥа уинахысгьы аҿар даара илаԥш ҳхын. Аинститут аҿы иҳаман еиҿкааны алитературатә клуб. Уи напхгара аиҭон ҳарҭ арҿиара знапы алакыз астудентцәа зегьы ҳаԥсеиԥш бзиа иаабоз Владимир Платон-иԥа Анқәаб. Борис Алмасхан-иԥагьы уахь ирлас-ырласны днеилон, ҳҩымҭақәа реилыргара ихы алаирхәуан. Усҟан сара агазеҭқәеи ажурналқәеи рҿы акьыԥхьра салагахьан, ҿыц аҩра иалагаз аӡә иаҳасабала сыхьӡгьы рдыруан алитература иазҿлымҳаз.
Убарҭ ҳаиԥыларақәа руак аҿы Борис Алмасхан-иԥа ажәалагала ҟаиҵеит аинститут аҿы иҭыҵуаз алитературатә журнал "Арҩаш" редакторс сара сарҭарц. Владимир Платон-иԥагьы иаразнак дақәшаҳаҭхеит, астудентцәагьы, уи акәызшәа ирҭахыз, иаразнак рнапқәа ирҩахеит! Иахьеиԥш исгәалашәоит, Валентин Кәаӷәаниеи сареи Борис ажәа шиаҳҭаз иҳалшо зегьы ҳаицхырааны ишыҟаҳҵо ала! Борис сҟәаҟәа инапы нықәиҵан, "наҟ-наҟтәи шәусураҿы ишәыхәоит, мап ахьышәымкыз сеигәырӷьеит" иҳәан, ҳагьаагәыдикылеит!
Аиашаз, иахьагьы сгәы ихааӡа иҭоуп "Арҩаш" аус анадааулоз, аматериалқәа анеизаагоз, Алмасхан-иԥа илаԥш шаҳхыз, иҳаиҭоз ацхыраара. Аномерқәа рҿы апародиақәеи акритикатә статиақәеи инадыркны, алитературатә жанрқәа ирыҵаркуа зегьы еидаҳкылеит, ҩышықәса рыла ҩ-номерк ҭҳажьит, иахьагьы ибзиан исгәалашәоит афилологиатә факультет иҭаз астудентцәа зегьы шаҟа гәыблыла иаԥхьоз… Убри зегьы зыбзоуроу амҩа ҳақәызҵоз, иаҳхылаԥшуаз ҳарҵаҩцәа Владимир Анқәаби Борис Гәыргәлиеи роуп.
Борис Алмасхан-иԥа ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианналагоз иҷкәынцәа руаӡәк Абзагә хаҵарыла дҭахеит. Иаргьы ижәлар днарылагылан, аибашьра аанҵәаанӡа дахьиз, дахьааӡаз Очамчыра араион аҿы дыҟан, амитингқәа рҿы дықәгылон, хаҵарыла иҭахоз дрыхцәажәон, иара дахьырбоз, аибашьцәагьы, ақыҭауаагьы зегьы ргәы ӷәӷәахон, иҟарымҵашаз ҟарҵон.
Исгәалашәоит, Борис иашьак иеиԥш пату зқәиҵоз иҩыза бзиа, ҳашәҟәыҩҩы ду Алықьса Гогәуа 75 шықәса анихыҵ ииубилеи Тҟәарчал иҟарҵон. Арстәи Алықьсеи, Никәала Кәыҵниеи, сареи ҳаицны ҳашнеиуаз, Кәтол ҳныдгылан Борисгьы даҳгар акәын. Борис иҿы Кәтол ҳаннеи, астол рхианы, сасцәа дахьқәак изнеиуашәа дыԥшын! Ҳиҳәеит, сааҭбжак ада ҳамаӡам, аизара иаҳцәалагоит ҳәа, аха иаҳҳәоз заҳауадаз, иара инапала иршыз хԥа-хԥа фырџьан ауатка ҳаржәны, иахьынӡахәҭаз пату ҳақәҵаны ҳанындәықәлоз, иԥшәмаԥҳәыс Нелли Чычԥҳа днаҳадҟьан дцан, смашьына аԥхьа ашәшь быӷьқәа ааганы асаркьаҿы ицәыҵалҵеит. "Ари амшьҭазы ибзиоуп, амҩан амашәыр шәҟәыблаазааит!" – лҳәеит! Нас ҳахҩыкгьы ҳацыԥхьаӡа, шәара ақалақь аҿы шәынхоит, зегь аахәан ишәфоит лҳәан, сумкак-сумкак аҳасамаса, ашәырша-ссир инаркны, аџьынџьыхәа, араса, алаҳарҩа, хазынас иаарымаз зегьы ҳазҭалҵеит!.. Убри ахҭыс сара иахьа уажәраанӡагьы сгәы ихааӡа иҭахәхәа иҭоуп! Ҳаб иҩны ҳнеизшәа, ҳаимала-еиҿалаха ҳрышьҭит! Ари аҩыза ҟазҵо даара згәы ҭбаау, даара иаԥсыуаау, аиҩызара пату ду ақәызҵо ҭаацәароуп!
Хԥаҟа шықәса рышьҭахь, сара 50 шықәса анысхыҵуаз, Иван Папасқьыр ихьӡ зху абиблиотека хадаҿы Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла еиҿнакааз аиԥылараҿы, кәыркәа агәазы, аҽны Аҟәа ус шимамызгьы, ианиаҳа, Кәтолнтәи далыхәхәа дааит иара. "Сара Кәтол сызлатәоз, иацтәи сыстудент иахьа 50 шықәса ихыҵит ҳәа ансаҳа?" – иҳәан, ҩыга бзиаӡакгьы ааган сџьыба инҭеиҵеит. Нас, аизараҿгьы дықәгылар иҭахын, аха аамҭа ахьаҳцәеиҵыҵыз азы, "сара сцәажәара ара исызҭагӡаӡом, астол ахь ииазгоит, уа еиҳагьы аҳәатәы сымоуп" иҳәан, ҳаԥхьа днагылан, иашьа еиҳабык ишыҟаиҵашаз еиԥш, иҿынеихеит. Уатәи ицәажәара, уатәи иныҳәаԥхьыӡ, сара ԥсраҽнынӡа ахаангьы исыцзаауеит…
Борис Алмасхан-иԥа кырӡа шықәса ҵуан ажурнал "Алашара" аредколлегиа далеижьҭеи. Сара знызаҵәыкгьы исгәалашәом, уи аредколлегиа аилатәарақәа рҿы даннеиуаз, иҽазыҟамҵакәа, излацәажәо аматериал изымдыруа днеиуа. Уи иқәгыларақәа, ицәажәарақәа зегьы ибзиаӡаны иҽырзыҟаиҵон, раԥхьа тезис ҳасабла қьаад хәыҷык ианиҵон ииҳәашаз, нас еиԥкааны, еиҿкааны, иҭырҳәцааны, зегьы-зегьы дырзааҭгыланы дрыхцәажәон. Иахьақәрыӷәӷәатәызгьы иақәирӷәӷәон, аӡәгьы диеигӡаӡомызт, анхаҩ бзиа иеиԥш, икәаҭан иахьынӡахәҭаз "иҵеиҵон", "адацқәа" ирԥырхагамхартә! Зны-зынла ианирҿацацәозгьы ыҟан, нас ԥыҭк анҵлак, игәы хьаԥссаны, "исымҳәар акәын, аха исҳәазааит!" иҳәалон. Арҭ ацәаҳәақәа иара ишитәу зегьы ирдыруеит, ажәаԥҟак, афоризмк иеиԥшны иаанхеит!
Борис Алмасхан-иԥа ҳаԥсуа литератураҿы ишьҭа ӷәӷәаны иануп, апоезиаҿы, апрозаҿы, акритикаҿы, алитератураҭҵаараҿы, арҵаҩраҿы. Уи иқәра ахьынӡааихьази, илитературатә ԥышәеи рыла, хымԥада инарҭбаау прозатә формак далагарц иҭахын, иара иҳәалон еиԥш, "амчеизгара" даҿын. Избанзар аибашьраан дызлаԥшыз, иибаз, иара хаҭала ихигаз, апоезиа, ажәеинраала изҭагӡомызт, иҵегь аҽарҭбаауан, адацқәагьы ҟанаҵахьан игәаҿы. Аха имаӡеит, иаџьал ааины ишәхымс илагылахьан…
Адунеитә литератураҿы ирацәаҩуп ус ашәҟәыҩҩцәа изыхьхьоу, аԥсҭазааратә ҟыбаӡыбақәа иаарылҵны, еиҳа иантәаша, акранырҩыша, рыԥсҭазаара ахи аҵыхәеи изнысыз зегьы анеидырхәыцлаша, рбаҩхатәреи рымчи еиҳа идуу акы ианазыркша аамҭазы, рыԥсҭазаара ҿахҵәоит… Урҭ дара адунеи иқәнаҵы иҟарҵахьаз абзиарақәа зегьы, аҳалалрақәа зегьы рыхьӡар акәын, уи ашәарҭара иацәырыхьчар акәын, аха зны-зынла аҩсҭаа имч еиҳа ианеиҳахо ыҟоуп Анцәа имч аасҭа. Усҟан, зыԥсҭазаараҿы бзиарамзар цәгьара ҟазымҵац, згәы аартны адәы иқәу, иахьа аӡәы изы бзиарак анизыҟаҵа, уаха ҭынч ираҳаҭны ицәоу акгьы ихәаӡом, иҟаиҵаз иззыҟаиҵаз ирзынхоит, иара иаџьал анааи, акгьы дазыхьчаӡом… Ах, уи шаҟа ииашамзеи, аха аԥсҭазаара азакәанқәа аӡәыр иҭаххеит ҳәа изыԥсахуама, узырнахом, узаарыхом…
Ҳпоет гәлымҵәах Алықьса Лашәриа иҳәахьеит: "Ауаҩы дыҟанаҵ мрашәа дыԥхалароуп!" – ҳәа. Ииашаҵәҟьан, сара исзааигәаз, издыруаз апоетцәа рҟнытә, аӡәыр мрашәа дыԥхахьазар, аӡәыр уаҩрала, ламысла, ԥсыуала Аԥсны абаагәара акәыршазарц иҭахызар, аӡәыр ианаҭахха аамҭазы ижәлар рзы игәы ҭыхны ирыҭатәызар – ириҭозар, аӡәыр, умилаҭ рхаҵкы ицатәуп ҳәа иарҳәар, уаҩԥсык иҽирҵысаанӡа "Сара ара сыҟами!" зҳәоз иара иакәын…
Ҳара абри иҩыза ауаҩԥсы, апоет гәыбылҩы дызмаз ажәлар, абри иҩыза Аԥсуа дызцәыӡыз, хыхьынтә мчык иҳаҵанаҳәоит усеиԥш иҟоу ауаҩы еиҭах иааӡаразы, аԥсабара акгьы ишамеигӡо, иҭаҵәахны иамоу амчқәа шеизнаркәкәо, аха иара иагәаԥхартә, аказы иахьымхәыртә, ԥсыцқьала ахымҩаԥгара шаҭаху. Избанзар ԥсыцқьала адәы иқәыз ауаҩы иҭыԥан иара иеиԥш акрызҵазкуа, змилаҭ рхьаа зхьаау ауаҩы деиҭацәырҵырц азы аԥсыцқьақәа зқәыло ацҳа цқьазароуп, шьапыҟьашьык данымлацзароуп. Уи аҩыза ацҳа аиқәырхаразоуп, ахҵаразоуп Борис иеиԥш иҟаз ауаа Анцәа инапы иадыхҵәалан, ишаны адәы изықәиҵаз.
Ҳара иаҳхароу, урҭ реиԥш иҟоу ауаа ахьаҳзымыхьчо, иахьынӡахәҭоу ҳахьзырхымӡыӡаауа ауп…
Ҳара иаҳхароу, урҭ зыԥсоу дара рыԥсы анҭоу иахьаҳзеилымкаауа ауп…
Ҳара иаҳхароу, дара рышьҭахь, урҭ злацаз рыграпара заа иахьаҳцәеимаԥсо ауп…
Sputnik
Сергеи Дбар аибашьраҿы иааирԥшыз афырхаҵара далацәажәо, Аԥсны Раҧхьатәи Ахада Владислав Арӡынба ус иҳәахьан: "Сергеи Платон-иԥа Дбар иҟаиҵаз аԥсуа жәлар зегьы ирдыруеит. Сара сызлахәаԥшуа ала, ҳиааира аагараҿы иара илагала дуӡӡоуп. Исхамышҭуа схаҿы иаанхеит Сергеи Платон-иԥа иажәақәа, аиааира анаҳга ииҳәаз — "Уажәшьҭа ҳгәы рҭынчны ҳаԥсыр ҟалоит, избанзар, ҳуалԥшьа наҳагӡеит" ҳәа".
Лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан диит заб игәараҭа еснагь иҭҭәааз, зхәыҷра ашықәсқәа ақыҭаҿы изхызгаз, еснагь аччареи ахәмарреи згымыз, зшьапы зыжәлар рԥеиԥш азы иеихызгаз, зцәажәара, зхәыцра, змилаҭ рҭоурых иузаҟәымҭхо иадызҳәалоз, Аԥсны ашәарҭа ианҭагылоз зыбжьы аӷьеҩҳәа изыргоз, ҳарбџьармчқәа ҵәатәы шьаҟаны ирыҵагылаз аибашьҩы-аинрал, Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Платон-иԥа Дбар.
Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ далгеит, уи ашьҭахь Бақәатәи иреиҳаӡоу азеиԥш арратә ҵараиурҭа хиркәшеит, авзводи, аротеи, абаталиони ркомандирс дыҟан, Фрунзе ихьӡ зху Арратә академиа азыӡырҩыс дыҟан, Аеҵәа ҟаԥшь аорденқәа дыркавалерын, Германиеи, Венгриеи, Ефиопиеи реиҳабыратә ҳамҭақәа ианаршьахьан, Аԥсны аиҳабыра иҟарҵаз аҳәарала, 1990 шықәсазы Сергеи Дбар арратә комиссарс дҟаҵан. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианалага инаркны уи Аҟәа ахьчара напхгара аиҭон.
"Сергеи Дбар аибашьра алагаанӡа хаҭала дсыздыруамызт, аха иӡбахәи имаз арратә ԥышәеи ртәы саҳахьан. Август 26 рыҽны Гагра ахырхарҭаҟны имҩаԥаагаз, илҵшәадаз ажәылара ашьҭахь ҳаибадырит. Ҳгәыԥ ахьыҟаз аҭыԥ ахь Сергеи Дбар шьыбжьоншьҭахь дааит, убра ҳаиқәшәеит, ҳаибадырит, уи инаркны аибашьра зегьы ҳаицын", — ҳәа игәалаиршәоит Сергеи Дбари иареи реибадырра шыҟалаз Гарри Саманба.
Афронт Гәымсҭа аӡиас ахь ианиас ашьҭахь, Сергеи Дбар Бзыԥтәи ахырӷәӷәарҭатә ҳәаа аштаб еиҳабыс дарҭеит, Гагра ахақәиҭтәра напхгара азиуан, уи қәҿиарала ианхыркәшаха, Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс далхын.
1993 шықәса лаҵарамза инаркны Аԥсны арбџьармчқәа рыштаб хадас Сергеи Дбар дҟаҵан, иара Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәра аплан аус адызулаз дыруаӡәкын.
"Даара иаҳирбаз, иаҳирҵаз рацәоуп, аибашьра абаҳбахьаз, иара арратә напхгара азыҳәан дыррала деиқәшәан, акәамаҵамарақәа идыруан, шәаԥхьаҟа ишәыхәоит ҳәа ҳаҳәаны, иҳабжьеигоз рацәан. Иџьабаала, ибзоурала ҳаԥсы аанхазшәа сгәы ыҟоуп иахьагьы. Иаҳирҵоз убас аҟазшьа аиҭон, иара днавсны, ҳхаҿы инеирц азы алаф ааҳәашәа иҳазнеигон. Даара игәра ҳгон, аиаша азыҳәан, абык иеиԥш игәра ҳгон, ииҳәозгьы ҳахыԥомызт", - ҳәа ациҵеит Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Аибашьраан "17-тәи", мамзаргьы "Аду" ҳәа ахьӡ ҷыдақәа иман Сергеи Дбар, иара дахьыҟазаалак аибашьцәа дырԥшаауан, агәра ргозаргьы иара имазҵааӡакәа шьаҿак ҟарҵомызт.
"Абри ауаҩы сара игәы каҳаны дсымбаӡацызт, избан акәзар иара игәы каҳазҭгьы, ивагылазгьы ҳгәы каҳауан. Иара амҩа иаша ҳақәиҵон, адҵа ҳаҭаны уа аштаб аҟны дтәо акәымкәа, доусы ҳахьыҟоу днеины, дынҳавагыланы, илаԥш ҳхын, имацарагьы аԥшыхәра данцозгьы ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Саманба.
Шрома аҭарцәраан ԥшыхәра ицаз Сергеи Дбар аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа далашәеит, дыҭҟәаны дыргарц маҷк ауп игхаз. Аԥсуа еибашьцәа Анцәа иҳәон Сергеи Дбар деибганы дхынҳҳәырц.
"Шрома анаҳгоз аан аҳаркыра зегьы ҳзымгаӡеит, уа ҳаангылеит, иара аҵх лашьца иалагӡаны ԥшыхәра дцеит, даауеит ҳәагьы ҳаԥшымызт, избанзар аӷацәа рыгәҭанӡа днеит. "Сзымнеиргьы иҟоу, иҟоу абри ауп", - ҳәа аинформациа ҳаиҭеит. Анцәа имчала, иара деибга дгьежьит. Уи ашьҭахь иаҳҳәалон данцозгьы ҳамбеит, данаауазгьы ҳамбеит ҳәа. Аиааира агаразы Аҟәа ахақәиҭтәра ҳҽаназыҟаҳҵоз, есҽны ҳаибабон, ҳгәы ҟаҵаны амҩа ҳақәиҵон, аибашьра еибашьроуп, аӡәгьы дҭахароуп, аӡәгьы дыԥсыроуп ҳәа иҳәалон", — абасала ари ахҭыс игәалаиршәоит Гарри Саманба.
Абри ашьҭахь аибашьцәа даҽазныкгьы агәра ргеит Сергеи Дбар имаз агәаӷьреи адырреи Аиааира аҟынӡа ишнанагоз.
Сергеи Дбар зажәа ҿацаӡа иҟаз, агәаӷьра злаз, хара ихәыцуаз ԥхьагылаҩны ҳаибашьцәа дырзыҟан. Аибашьра ашықәсқәеи уи ашьҭахьи иоуз агәыфареи агәамҵреи ирыхҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит.
"Иара ианакәызаалак аибашьра далацәажәомыз, аҽхәара захьӡу уи иааигәара иҟамыз акакәын. Аиааира амш аныҟоу, қәгыларак аныҟоу џьара акы имҳәозар, абжьааԥны уи далацәажәаӡомызт. Иҟасҵаз ҳәагьы дыҽхәомызт. Акызаҵәык ииҳәоз, аибашьра цон, аха уаҟатәи аԥсҭазаара аҵәыуареи, алаӷырӡи, агәырҩеи шыҟоу еиԥш, алафгьы ацын, лафшақә иигәалашәақәоз акы имҳәозар, аибашьра зынӡагьы далацәажәомызт", — иҳәеит Саманба.
Сергеи Дбар аибашьцәа ргәалашәараҿы даанхеит, аԥсыуа хаҵа наганы, зыжәлари, зҩызцәеи бзиа избоз, аибашьраҿы дмыцәа-дымтәа, аҩныҟа дымца аиааира аагара иазықәԥоз фырхаҵаны.
"Гәыкала зыԥсадгьыл зҭахыз абри иеиԥш ауаҩы иԥшаара уадаҩуп. Санхәыцлак, сгәы иабоит иара Анцәа даҳзааишьҭызшәа, избанзар илшаз зылшаз маҷуп. Иара аԥсҭазаараҿы егьа ицәыуадаҩзаргьы, зныкгьы иҿы ҭыганы акгьы иҳәомыз. Убасҟак дҳаракын, аӡәы усыцхраа ҳәа сышԥаидгыло иҳәон. Ихы шьҭыхны зегь реиҳа сара иҟасҵеит ҳәа иҳәаны ахааназ исмаҳацызт. Сергеи иаҳзаанижьыз агәыбылра еиԥымкрада иаагоит. Даҳзымыхьчеит Сергеи, иҟамзаара ҳныԥшуеит. Иеибашьратә мҩеи ифырхаҵареи аҭоурых иазынижьит", — иҳәеит аибашьраан Сергеи Дбар ивагылаз Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Рашәарамза 27 рыҽны, 2002 шықәсазы Сергеи Дбар 57 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит. Иҟаиҵарц ииҭахыз рацәаӡан, урҭ зегьы бжамҽамны иаанхеит. Зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы аҳәара иаԥсахаз, зымчи зылшеи зыжәлар ирызҭоз, зхаҿсахьа наунагӡа зыԥсадгьыл иазынзыжьыз Сергеи Дбар игәалашәара аҳаҭыраз аҳҭнықалақь Аҟәа амҩадуқәа руаки Гәдоуҭатәи иҭахаз аибашьцәа рмузеии ихьӡ рыхҵоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳаԥсуа литератураҿы сара даҽа шәҟыҩҩык дысгәалашәаӡом Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иаҟара Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы зхы-зыԥсы ақәҵаны акыр шықәса иааиԥмырҟьаӡакәа аус зухьаз. Уи ашьыжь шаанӡа амаӡаныҟәгаҩцәа раԥхьагьы аусураҿы днеиуан, амш иааимнахаанӡагьы иҭыԥаҿ аус иуан, мамзаргьы ахәылԥазқәа еиҿикаауан, имҩаԥигон аиԥыларақәа, иазыҟаиҵон ҿыц иҭыҵран иҟаз ашәҟәқәа, ма Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаларан иҟаз аҿар рышәҟәқәа еиқәиршәон, аҭыжьра иазыҟаиҵон.
Кәымф Ломиа сара санихьӡа иаркы-ирцә ҳәа дыҟан. Уи Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аиҳабыс усҟан иҟаз еицырдыруа аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Иван Константин-иԥа Ҭарба дарӷьажәҩан дивагылан, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ имҩаԥысуаз аусқәа зегьы реиқәыршәараҿы, разрыхиараҿы иара инапы зԥимшьуаз, дызхьымӡоз акгьы ыҟаӡамызт.
Сара раԥхьаӡа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ саб снапы санкны симан саннеи, ашәхымс уанынхыҵлак иԥырԥыруа иуԥылоз амаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба ԥшӡа исалҳәеит аиҳабы иҿы Кәымф Шьрын-иԥа дыштәоу, уаҵәы имҩаԥысраны иҟоу еиԥылара дук рыҽшазыҟарҵо, шьҭа рцәажәарагьы ахыркәшарахь ишнеиуа, ҳаргьы ҳидикылартә ишыҟалҵо. Уи ҳара, саби сареи, даара ҳаигәырӷьеит, избанзар знык убра ҳгәы рҭынчны ҳаздәылҵыр, саб иҳәалон еиԥш, ҳзыргәырӷьаша ак ҳарҳәар, нас иҵегь ақалақь аҿы иҳамаз аусқәа ҳрыхьӡон, цәыкьагьы аҩныҟа ҳҩеиуан.
Амаӡаныҟәгаҩ ҭелла иахьылҳәоз саҳаит Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иахьа аусқәа рацәаны ишимоу, аха урҭ дшаархашәалалак, сасцәақәак Гагрантәи идикылараны дшыҟоу. Са сахьтәаз аҟаԥыҳәа иаасгәалашәеит уажә ааигәа даара исгәаԥханы исҵаз иажәеинраалақәа руак, абар иара, уи иахьагьы исгәалашәоит:
Сара исҭахуп аҵла адацқәа
Адгьыл иалмыԥсаарц бзанҵы.
Адәаҿы ииларц ашьацқәа,
Ашәҭқәа есымша иҭазарц рыԥсы.
Жәҩанаҿ аеҵәақәа мхәашьырц,
Урҭ збаларц ажәҩан иаҿаҩҩы.
Аԥсыӡ аӡыжь аҿы имхәаҽырц,
Адгьыл аҿы - ауаҩы.
Исгәалашәаз ажәеинраала сгәы аарыӷәӷәеит, издыруада, сара сыӡбахә абауаҳаи ҳәа дсазҵааргьы, исҳәо сыман, амала сыԥхамшьар! Сара ус зны-зынла исыхьлон, аха уи шәымҭак акәын, нас иаразнак исгәалашәон!
Саб ашәҟәыҩҩцәа зегьы шамаха дрышьцылан, избанзар Баграт Шьынқәбеи, Алықьса Џьонуеи, Ҷыҷыкәа Џьонуеи ҳареи қыҭак ҳазлатәыз ала, рыҩнқәа рҿы акырынтә днеихьан, уаҟа урҭ ирҿахырсҭан, убри азы ирлас-ырласны дрықәшәалон, насгьы иаргьы данқәыԥшӡаз ажәеинраалақәа иҩуазаарын, аха нас, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду ахь данца, ишьҭеиҵеит уи аус.
Уи зегьы уажәы исгәалазыршәаз, Кәымф Ломиа уи аҽны даара ибзиан ҳидикылеит саби сареи, нас ҳнаганы Иван Ҭарба ҳаиирдырит, уи даара зҿлымҳарыла даҳзыӡыҩрит, амҩа шсыҭатәыз, сҩымҭақәа акьыԥхь ишазырхиатәыз рнапы ианиҵеит иусзуҩцәа! Уи сара сзы мҵәыжәҩан, саби сареи аҽнынтәарак ажәҩанахь ҳзымԥырит акәымзар, уаҳа акгьы ҳагымхеит!
Ажәакала, сара сзы акраанагеит апоет Кәымф Ломиа дшысԥылаз, сышидикылаз, уимоу, иҳалалӡа иҟаз иччаԥшьҵәҟьагьы абыржәыгь исгәалашәоит. Уи нахыс, апоет ирҿиара еиҳагьы сазҿлымҳахеит, игәныскылеит, иара еиҿикаауаз, иара дызлахәыз аиԥыларақәа зегьы шамаха сҩызцәеи сареи ҳаҽрылаҳархәуан. Иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит уи хрыжь-хрыжь, ажәак изыӡыҩрцәа рҟынӡа имнеир ҳәа дшәаны дзыԥхьоз иан илызкыз иажәеинраалақәа руак:
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Агәашә санҭыҵуаз шьыжьы,
Ибҳәон: "Убзиаз, нан, схәыҷы".
Хәылбыҽха ашҭаҿ игар сыбжьы,
Бгәырӷьон: "Заа дхынҳәит схәыҷы".
Бҵаауан, снатәар сеиқәышьшьы:
"Угәы акралоума, нан, схәыҷы?"
Сҩыза дсыцны санааи аҩны,
Бгәырӷьеит: "Инасыԥ збеит схәыҷы!"
Сара дансоу ахылҵ хәыҷы,
Агарашәа бҳәон: "Схәыҷы ихәыҷы!"
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Ба бцеит, зегь сызныжь сара,
Быуаҩра, быразра, бгәыбылра.
Заҵәык сан, исцәыбгеит сара,
Сара схәыҷра, сара схәыҷра…
Уажәы иаҳгәалаҳаршәап апоет ихәыҷра шықәсқәа, ибиографиа, аҵара ахьиҵоз, аус ахьиуаз, ишәҟәқәа рыхьӡ.
Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа диит жәабран 14, 1928 шықәсазы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит 1946 шықәсазы, нас – А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт 1950 шықәсазы. Аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 шықәсқәа рзы ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 шықәсазы ажурнал ҿыц "Амцабз" аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа дыиаргеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984 шықәсанӡа. 1986-1993 ашықәсқәа раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 шықәса инаркны агазеҭ "Акоммунизм ахь" (уаанӡа – "Абольшевик мҩа" захьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: "Аԥсны ҟаԥшь", "Советская Абхазия", "Правда", "Советская культура", "Литературноя газета", "Литературная Россия", "Собҷоҭа Аԥхазеҭи", ажурналқәа: "Алашара", "Амцабз", "Москва", "Юность", "Смена", "Огонек", "Наш современник", "Нева", "Звезда" уҳәа егьырҭгьы.
Кәымф Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭагангьы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
Кәымф Шьрын-иԥа цәгьала иԥшӡаны ажәеинраалақәа дрыԥхьон. Насгьы, уи иажәеинраалақәа даара иаԥсыуа жәеинраалақәан, ижәлар рҟазшьақәеи, рқьабзқәеи, ртрадициақәеи бзиаӡаны ирныԥшуан, избанзар иара дхәыҷны данҩыҵшәа инаркны ижәлар дрылагылан, рхьааи, ргәырҩеи, рхаҵареи, ргәымшәареи ирылихуан ирҿиамҭақәа зегьы.
Апоет иажәеинраалақәа иреиӷьӡақәоу рахь иушьартә иҟоуп аԥсуа-қырҭуатә еибашьраан ақырҭқәа Аҟәа ианалала, Д. Гәлиа ибаҟа иаразнак аихсра иахьалагаз иазку ажәеинраала:
Ақырҭуа ир Аҟәа ианалала,
Раԥхьаӡа изеихсыз - Дырмит ибаҟа!
Аха апоет игәа ахы аналамла,
Иусқәа шҽеимхоз идырит аӷа…
Апоет дхәуп, аха даагылазар,
Дзышьцылахьаз ами - иԥызҵәахьаз игәахы.
Омашәа ибатәӡам Дырмит иааникылазар,
Аӷа иҭирҟьаз раԥхьатәи ахы.
Уи дымцеит иқалақь гәакьа далҵны,
Аӷа дшәаӡыӡоит дынҭаԥшыр илакҭа.
Сгәы иабоит дгылоушәа игәы иалсны,
Имшираз ҳахьзымнеизаз иҩнаҭа.
Иқалақь агәҭан дышгылоугьы ихала,
Аҟәа ахы ишақәиҭхо агәра игоит.
Ҵабыргуп, аӷа ихҭыԥқәа инпыҟҟалоуп,
Аха деицакуам - дыш-Дырмиту даанхоит!
Абраҟа иазгәаҭазарц ахәҭоуп апоет Кәымф Ломиа иҷкәын Алиоша Ломиа ҳаибашьра ахы инаркны аҵыхәанӡа дшалагылаз, хаҵарыла аӷа диҿагыланы дшеибашьуаз, акырынтә ашәарҭара ӷәӷәақәа дышрықәшәаз, аха деибга-деизҩыда дшалҵыз, егьырҭ иӡӷабцәа зегьы анасыԥ бзиақәа шроуз, аҭаацәа хазынақәа шаԥырҵаз, рыхшара зегьы ҳгәы рыладухартә ишырааӡаз.
Апоет Кәымф Ломиа иԥсҭазаара зегьы алитература амаҵ аура иазикит, лацәааихьшь ҟамҵакәа уахгьы-ҽынгьы уи аус даҿын. Уи инапы зыԥшьымыз литературатә еиԥыларак, иубилеик, ҭыжьымҭак шамахак иҟаӡамызт. Уаҩы игәы шьҭнахуеит, иара иҭаацәара, еиҳараӡакгьы ихатә ҩыза, Аԥсны жәлар рпоет Нели Ҭарԥҳаи иареи, ахшара бзиааӡақәагьы ахьеицрааӡаз. Абра иаазгар сҭахуп, Нели Ҭарԥҳа иара изылкыз, даара гәыкала иҩу ажәеинраала:
Уара сара усцәымшәан ахаан…
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Сара уара иуцәымӷу,
Аҵәымӷ еиԥш иҵәымӷу,
Уа угәы уазырго,
Ахьымӡӷ узырго,
Акы узыҟасҵом, иузызуам ахаан!
Уи уара иумамыз игәалан, ма ихьаан!
Уара сара усцәымшәан ахаан!
Уара сара сумамыз сгәалан, ма схьаан!
Сара агәырӷьареи,
Агәазҳара-агәахәареи,
Уаҩ изҭамлац агәи,
Уаҩ имоуц аразҟи,
Уара заҵәык иусҭарц азыҳәан мацараз,
Сизшәа збоит сара ианшаз, ма ианлашьцараз!
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Мышкы сизар,
Мышкы сыԥсуазар,
Урҭ аҩмшык ирыбжьаӡо,
Урҭ аҩмшынк ирҭаӡо,
Сара сыԥсҭазаара уара иугсыжьуам ахаан,
Уара уԥсҭазаара сара исыгмыз ахаан!
Апоет Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа ирҿиара даара ибеиоуп, даара иҵаулоуп, уи еибаха-еибафо инеиуа ӡиас дук иаҩызоуп ҳаԥсуа доуҳатә культураҿы… Аус злоу, иахьа игылоу аҿар рахь шаҟа иҳазнаго, шаҟа иреилҳаркаауа, шаҟа дара ишыртәу рдырыртә, иалаҽхәартә, ргәы аладуны иахцәажәартә иаҳзыҟаҵо, убриаҟара анарха аиуеит зда ҳамам ҳбызшәагьы!
АҞӘА, лаҵара 7 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 334-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 52-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 51-ҩык, урҭ рахьтә 45-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 26-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 13-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 21-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хәҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


"Аӡырга-хәаша", "Қәаб-ӷьарӷьар", "Баииа", "Чхадыл" - абас еиԥш иҟоу ақьабзқәа рыла ибеиоуп Амшаԥы ааира аҽазыҟаҵара иазку аҵыхәтәантәи амчыбжь. "Шәышықәса рышьҭахьгьы абри еицазгәаҳҭо Анцәа ҳнаишьҭааит!" ҳәа ирныҳәон рхы-рҭаацәа.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Абар мызкы инеиҳаны иҵуеит ақьырсиантә динхаҵара ныҟәызго ауааҧсыра зегьы Амшаҧныҳәа рҽазыҟарҵоижьҭеи. Имҩаҧыргоит уи иадҳәалоу еиуеиҧшым ақьабзқәа. Аҵыхәтәантәи ақьабзқәа иреиуоуп: Аӡырга-хәаша, Қәаб-ӷьарӷьар, Баииа, Чхадыл (Чачхадыл). Дара урҭ рҟынтәигьы аҧхьатәи ҩба (Аӡырга-хәашеи Қәаб-ӷьарӷьари) жәлар рытрадициаҟны иӡхьеит, аха урҭ ирызку анҵамҭақәа еиқәханы иҟоуп.
Николаи Џьанашьиа иетнографиатә нҵамҭақәа рҟны ишарбоу ала, Аӡырга-хәаша ҳәа изышьҭоу амш азы имҩаҧыргон "ашьапҿаҳәара" ҳәа иҟаз ақьабз. Аҭаацәа заа уаххьа ыфаны инышьҭалон. Ианыцәоз рарӷьа шьапы ахыза ицәыҵганы иион. Аҧшәмаҧҳәыс днеины арымӡ аҿы аҟәардә наргыланы, аласа ахахара дналагон. Нас уи аласа илхахаз ала аҭаацәа ахьыцәаз днеины рарӷьа шьапқәа ҿалҳәон абас еиҧш иҟаз ажәақәа ҳәо: "Шәышықәса рышьҭахьгьы абри амш еицазгәаҳҭо Анцәа ҳнаишьҭааит!" ҳәа. Уи арахәыц ашьҭахь ирбылуан Амшаҧы аҽны. Аҵарауаҩ ишазгәеиҭо ала, ари анымҩаҧыргоз Баииа аламҭалазы ахашаҽны акәын, аха жәытәла хәашазар ҟаларын ҳәа иааирҧшуеит.
Ари ақьабз дшаалгалак (Аӡырга-хәаша адырҩаҽны), "Ҳара ҳаиааит, ҳара ҳаиааит!" ҳәа абҩатәы қәабқәа рыҵақәа дрысуа адәы днықәлон, "Шәысҟаҭәеит!" ҳәа лгәылацәа рахь лхы нарханы. Ари амш зегьы гәырӷьа-ччарала ирхыргон, ацуҭақәа наҟ-ааҟ еисон, еицлабуан.
Амшаҧы аламҭалазтәи аҵыхәтәантәи амҽыша аҧсуаа (аиҳарак абжьыуаа) баииа иамшуп ҳәа иршьоит. Баииа – ари ааҧынразы ицәырҵуа ашәҭ ҩежь хәыҷқәа роуп. Уажәааны урҭ рыла адәқәа зегьы хҟьоуп. Ашьыжь аҧшәмаҧҳәыс дҩагыланы абарҭ ашәҭ ҩежьқәа ҟәшәаны, аҩнаргәы, ахәышҭаара иакәыршаны икалыҧсоит. Насгьы кәтаӷьк урҭ ашәҭқәа рҟны инышьҭаҵаны хынтә ахәышҭаара иакәлыршоит.
Тҟәарчал ақалақь инхо Нуну Лакашьиа-Дарсалиа есышықәсеиҧш сынтәагьы лышьыжь ари амш азы иалагоит абас:
"Ашьыжьымҭан сҩагылоит, сыҩнқәа ааҧхьаҧссаны, еилырганы, ашәҭ ҩежьқәа аазгоит, баииа ҳәа изышьҭоу. Ахәышҭаараҿы баииа кауҧсоит, ахрыӷгьы ақәурҳәҳәоит, акәтаӷь ыркәымпылны иакәуршоит: ауаџьаҟ змоу, ауаџьаҟ ахи-аҵыхәеи иакәиршоит, ауаџьаҟ змам – акәакьқәа зегьы еимданы иҟаиҵоит. "Абри акәтаӷь агәы шҭәу еиҧш ҳҭәы-ҳаҧха ҳҟало, иаҳфо, иаҳжәуа ҳагымкәа" ҳәа уныҳәаны иакәуршоит", - ҳәа ҳзеиҭалҳәеит.
Нас аҧшәмаҧҳәыс уи акәтаӷь адырга аҭаны иҟалҵоит. Анкьа арацәала иҟарҵон, уажәы акарандашь ала, аџьар асахьа анҵаны егьырҭ акәтаӷьқәа ирылалҵоит, нас урҭ Мшаԥы иаԥхьанеиуа ахәаша аухаз илшәуеит. Иара ахрыӷ зну инанҵаны, наҟ илҵәахуеит.
Ирҳәоит абас еиҧш ала ақьабз аҿы ахархәара змаз акәтаӷь зегь раасҭа иӷәӷәахоит ҳәа, уи зкызаауа егьырҭ зегьы дыриааиуеит, акәтаӷьқәа реинҟьараан. Аҧшәмаҧҳәыс ишҳалҳәаз ала, ари акәтаӷь здыркуа аҧшәма аиҳабы иоуп. Аха даҽа шьоукы изларҳәо ала, уи аҩнаҭа аиҵыбӡа идыркуеит.
Иазгәаҭатәуп, аҧсуаа ҳҟны адагьы, егьырҭ ажәларқәа рҟынгьы акәтаӷь акыр ақьабзқәа рҟны ахархәара шамоу аира, аҿиара, аҧсҭазаара ҿыц асимволра азызуа атрибутк аҳасабала. Адунеитә мифологиаҿы уи аарҧшуп адунеи згәылҵуа кәтаӷьны. Адунеитә кәтаӷь хьтәуп ҳәа иҧхьаӡоуп, уи иагәылҵуеит амра. Афинцәа репос "Калевала" аҟны акәтаӷь хыхьтәи ахәҭа иалҵит ажәҩан ду, ҵаҟатәи ахәҭа – адгьыл цәаакы. Аҵарауаа ишазгәарҭо ала, ааҧынтәи ақьабзқәа рымҩаҧгараан, акәтаӷь аркәымпылра адгьылқәаарыхратә магиа иадҳәалан.
Уи анеҩсан, ҳара ҳзыҿцәажәаз Нуну Лакашьиа-Дарсалиа иаҳзеиҭалҳәеит ари амш азы мышшьарак аҳасабала аҩынусқәа ҟауҵар шыҟамло: "Агәыр бымкын, анышә бымкын, аҵәымӷ бымкын", - ҳәа алабжьара сылҭеит хаҭала.
Аҩеиӡ (верба) ҳәа изышьҭоу аҵла-махәҭа азы ишҳалҳәаз ала, ҳара ҳҟны аҩнқәа ирыҩнаргало иалагеижьҭеи акыр ҵуам.
"Аверба ҳәа анкьа иҟарҵаӡомызт ҳа ҳахь. Убригьы убас аҩны иҩнаргалоит, акы инҭаргыланы иҟауҵоит, ҽаантәи аверба анааиуанӡа ус иқәыргыланы иумоуп. Нас ҽаантәи аверба анааиуа, уҩнқәа анеилурго, идәылганы адәахьы ибылны, аҿыц ааганы инықәургылоит", - ҳәа ҳалҳәеит лара.
Ақьырсиантә тәылақәа зегьы рҟны иазгәарҭоит Аҩеиӡтә мҽыша (Вербное воскресенье), аха Аҧсны ари ажәа ахархәара аманы шамаха иуаҳаӡом. Аҩеиӡ – аҧслыш хкқәа иреиуоу ҵлоуп, ҵиаауп. Ари амш азы абри аҵла-махә аҩнқәа ирыҩнаргалоит аҩны ахьчоит, уи аҧшәмацәа ирхылаҧшуеит ҳәа иҧхьаӡаны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ашәба: Аииа-абаииа амш азы акәтаӷь аҩнаргәы иакәдыршон, рыԥсҭазаара ҭәны иҟаларц
АҞӘА, лаҵара 15 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 176-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 22-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы лаҵара 14 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1939 шықәса рзы ииз акоронавирус злаз апациентка.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 51-ҩык, урҭ рахьтә 41-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 28-ҩык, ибжьаратәуп - 12-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 31-ҩык апациентцәа, рҭагылазаашьа бааԥсуп хәҩык. Очамчыра ирхәышәтәуеит 16-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 17-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - ԥшьҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, лаҵара 15 – Sputnik. Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хада даҭааит ахәаша лаҵара 14 рзы ҳәа аҳәоит Аԥсуа телехәаԥшра адырраҭара.
Иара игәеиҭеит ахәышәтәырҭа ашҭаҿы игылоу акоронавирус азы анализқәа ахьрыдыркыло аҭыԥ, адкыларҭа, апалатақәа. Ахәышәтәырҭа аусзуҩцәа аминистр изеиҭарҳәеит акоронавирустә инфекциа злоу апациентцәа, убарҭ рхыԥхьаӡараҿы COVID-19 адиагноз ззықәыргылоу зцәазтәым аҳәсагьы, рыхәышәтәра шеиҿкаау.
Быҭәба иара убас игәеиҭеит аҵәыҵәри анашьҭразы еиқәыршәоу астанциа, уантәи ауп аковид-госпиталь апалатақәа рахь аҵәыҵәри зланеиуа. Игәеиҭеит аҳауеиҭарсра асистема шыҟам, уи азҵаара шыӡбатәугьы азгәеиҭеит.
Иҷыдоу ахыхьчага маҭәа ишәҵаны аминистр "азона ҟаԥшь" ахь днеит, хаҭала апациентцәа рҭагылазаашьа ибарц, драцәажәарц азы. Иара дразҵаауан иаҭаху зегьы рымоу ирымаму, иаарласны ргәабзиара шьақәгыларц рзеиӷьеишьеит.
"Анцәа иҳәааит иаарласны шәгәы бзиахо, уи ауп зегь реиҳа ихадоу. Шәҭаацәа рахь ԥшӡала шәхынҳәааит. Ҳара, ҳколлегацәа, аҳақьымцәа, ҳашәзыӡырҩлоит, ишәҭаху аҿы ҳшәывагылоит", - иҳәеит аминистр.
Аԥсуа телехәаԥшра анҵамҭаҿы иара убас иарбоуп Едуард Быҭәба амедицинатә усзуҩцәа рџьабаазы иҭабуп ҳәа шреиҳәаз, агоспитальгьы лассы-лассы даҭаалоит ҳәа ажәа шриҭаз, аҳақьымцәеи ахәышәтәырҭа анапхгареи иареи аусутә еиԥыларақәа мҩаԥаагалоит ҳәа шиҳәаз.
Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа аҳақьым хада Ҳаџьараҭ Шамба лаҵара 14 рзы иҟаиҵаз адыррала, аковид-госпиталь аҿы ишьҭоуп акоронавирустә инфекциа злоу апациентцәа 38-ҩык, урҭ рахьтә 16-ҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп. Иара убас ара ареабилитациа иахысуеит COVID-19 иаиааихьоу 11-ҩык апациентцәа.
Аԥсуа телехәаԥшра аматериал аҿы иара убас иазгәаҭоуп агәабзиарахьчара аминистр атәыла амедусҳәарҭақәа зегьы дырҭааны рҭагылазаашьа гәеиҭарц игәы ишҭоу.


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеи аҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Коӷониаԥҳа лымҩаду
Атәылауаҩи аиҳабыреи
Ҳазлацәажәаша ҳамоуп
Хра злоу ахҭысқәа
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Карикатуры
17:53 01.03.2015
8
Крым, вид из Госдепа
Замгоссекретаря США Виктория Нуланд заявила, что жители Крыма живут "в царстве террора". И это несмотря на опросы и российских, и украинских социологов, которые показывают, что более 90% крымчан позитивно оценивают последствия вхождения полуострова в состав России.
19:21 06.05.2021
30
Ажьиԥҳа еиҭалҳәеит Гагра ашколқәа рҿы СOVID-19 аганахьала рҭагылазаашьа зеиԥшроу
Гагра араион аҿы ашколқәа рҿы СOVID-19 аганахьала аҭагылазаашьа зеиԥшроу арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭалҳәеит араион аҵара аҟәша аиҳабы Мадина Ажьиԥҳа.
18:07 05.05.2021
29
Жәлар рдоуҳа: адгьыл ақәаарыхра иазку азгәаҭарақәа ирызкны
Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рыҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа арадио Sputnik арубрика "Жәлар рдоуҳа" аҿы еиҭалҳәеит аҽаҩра бзиа ҟаларцаз аԥсуаа ирымаз азгәаҭарақәа ртәы.
09:29 06.05.2021
26
Афотоцәыргақәҵа "Абхазия в фокусе-2021" гран-при занашьоу ихьӡ ҳәоуп
Афонд "Амшреи" Аԥсны акультура аминистрреи еиҿыркааз афотоцәыргақәҵа иалахәын афотоҭыхра абзиабаҩцәа.
09:43 05.05.2021
25
Ахра Аҩӡба идгылаҩцәа Аԥсны ААРи АШәМеи рҵакырақәа аанрыжьит
Лаҵара 4 асааҭ 23.00 рзы еизаз Ахра Аҩӡба иуацәеи иҭынхацәеи, уаанӡа Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура ахыбра аҿаԥхьа игылаз, ииасит Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра аганахь.
20:00 06.05.2021
18
Аԥсны аоперштаб: даҽа 41 коронавирус хҭыс ҿыц ҟалеит
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 14743-ы ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13660-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 222-ҩык.
Sputnik алаҳәара
Sputnik алаҳәара анапаҵаҩра шәылшоит
Анапаҵаҩра
Мап акра


АҞӘА, лаҵара 17 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа акоронавирустә инфекциа ауааԥсыра рацәыхьчаразы антиковидтә уснагӡатәқәа рзы аусдҵа ҿыц инапы аҵеиҩит, аанацҳауеит ахада ипресс-маҵзура.
Адокумент атекст инақәыршәаны Аԥсны лаҵара 13 инаркны азин ыҟоуп ачарақәа, аныҳәақәа уҳәа амассатә уснагӡатәқәа ақьафурҭақәа, абанкеттә залқәа, азеиԥшкрыфарачара аобиектқәа рҿы рымҩаԥгара, иара убасгьы азин ыҟоуп аусутә, аспорттә, агәмырҿыӷьратә уҳәа егьырҭ ауснагӡатәқәа иарку аобиектқәа рҿы рымҩаԥгара.
Иара убри аан иарку аобиектқәа рҿы арҭ ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара алыршахароуп Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра ишьақәнарӷәӷәаз асанитар-гигиенатә нормақәеи аԥҟарақәеи инарықәыршәаны.
Атәылауаа ирабыжьгоуп:
Азин ыҟам ауаажәларратә транспорт аҿы апассаџьырцәа сабрадада рныҟәгара, амашьына аԥсҟы зку сабрадада рыҟазаара. Аҭыԥантәи анапхгараҭарақәа есыҽны апрофилактикатә рзҩыдаратә уснагӡатәқәа мҩаԥыргалароуп ауаажәларратә зеиԥш транспорт аҩныҵҟа.
Ареспублика афатәаалыҵтә, ақыҭанхамҩатә, ацәамаҭәатә џьармыкьақәа рҿы мчыбжьык ахь знык еиҵамкәа апрофилактикатә рзҩыдаратә уснагӡатәқәа мҩаԥгалатәуп. Аҭиҩцәа зегьы асабардақәа ныҟәыргозар ауп. Абарҭ рҩызцәа аҭахрақәа ыҟоуп абылтәыҭаҭәарҭатә обиектқәа, ааглыхратә хыбрақәа рҿгьы.
Аԥсны аҵара аминистрра аусдҵа аҭоуп аҵарашықәс нҵәаанӡа аус зуа ашколқәраҟынӡатәии азеиԥшҵаратәии усҳәарҭақәа ахылаԥшра рырҭаларц асанитартә ԥҟарақәа ишрықәныҟәо азы. Иара убасгьы аҵаратә усҳәарҭақәа еиқәыршәалатәуп арзҩыдагатә хархәагақәа рыла.
Агәабзиарахьчара аминистрра анапы ианҵоуп атәыла ахадеи Аминистрцәа реилазаареи алаҵаҟаҵара шымҩаԥысуазы адыррақәа рнаҭаларц.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҩардан акоронавирус аҟынтәи алаҵазы: изҭаху раасҭа изҭахым рацәоушәа сгәы иабоит
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 23 - Sputnik. Лаҵара 12 раахыс Аԥсны ашьхараҿы изышьҭаз урыстәылатәи атурист уаҳа дрымбеит ҳәа аанацҳауеит атәыла АҶА апресс-маҵзура.
Аусбарҭаҟны иазгәарҭоит аԥшаара-еиқәырхаратә операциа Гәымсҭа аӡиас ахыҵхырҭаҟны ихыркәшоуп.
АҶА аусзуҩцәеи аинструктор Анна Гилевеи урыстәылатәи атурист Владимир Улианов дыҟазар ахьалшоз аҭыԥ аҟынӡа инаӡеит Хьымса акаҵәараҟны. Аиқәырхаратә гәыԥ иара убас шьҭахьҟа дызлахынҳәшаз амаршрут алагьы аԥшаарақәа мҩаԥыргеит ашьхараҟынтәи агаҿанӡа.
Аусбарҭа адыррақәа рыла, Владимир Улианов Аԥсныҟа дааит Екатеринбургынтәи.
АҶА излаҳәо ала, агәыԥ аинструктор Анна Гилева адырра рылҭеит асоура ӷәӷәеи акырцхи шрыхьӡаз, уи иахҟьаны рымҩа иацәыхҟьеит, изыхнымҳәӡеит рбаза ахьыҟаз алагерь ахь, уа дырзыԥшын Улиановгьы. Усҟан дара ирыӡбеит агаҿахь илбааны Аԥсны АҶА ацхыраара иаҳәарц.
Иӡыз ауаҩы иԥшааразы Аԥсны АҶА авертолиот халарҵар рҭахын, аха уи залмыршахеит аҳауатә ҭагылазаашьа иахҟьаны. Убри азы иӡбан шьапыла аиқәырхаҩцәа аҭыԥ ахь идәықәҵазарц. Атуристтә гәыԥ иалахәын Нижни Тагил, Екатеринбург, Челиабинск, Санкт-Петербург рҟынтәи атуризм абзиабаҩцәа.
Атуристцәа егьырҭ ргәыԥ лаҵара 13 рзы Ачадараҟа инеит. Дара уа аангыларҭа рыман. Лаҵара 14 рзы дара ареспублика аанрыжьит.
Аԥсны АҶА аминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан иажәақәа рыла атуристтә гәыԥ аминистррахь азыҳәа нанашьҭит рмаршрут азы. Ашәҟәы ианҭаргала ашьҭахь амҩа иқәлеит. Иара иҳәеит иалхыз амаршрут шыуадаҩу, уи адагьы лаҵара 9 рзы арҭ аҭыԥқәа рҿы асы шлеиз.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 8 - Sputnik. Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду иалахәыз Ахьӡ-аԥша аорден аҩбатәии ахԥатәии аҩаӡарақәа знапаҿы изыдмыркыц Аԥсны иалҵыз 12-ҩык рыхьӡқәа шьақәыргылоуп Ахьӡ-аԥша амузеи адиректор лхаҭыԥуаҩ, арратә ҭоурыхҭҵааҩ Николаи Медвенски ибзоурала. Абри атәы аанацҳауеит амузеи Facebook аҿтәи адаҟьаҿы.
Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша аҳәынҭқарратә музеи иакьыԥхьит аибашьцәа рыжәлақәа, иркьаҿу адыррақәа, рыуацәа рыԥшаарагьы иалагеит:
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа алахәылацәа ргәакьацәа иахәҭоу адокументқәа рымазаараан ироурц азин рымоуп аордентә шәҟәы, аветеран иԥсы ҭазар - иара аорден ахаҭа.
2015 шықәса раахыс Урыстәыла атәылахьчара аминистрреи, "Российская газета", ателеканал "Россия 24" аус адырулоит аибашьцәа ирыҭамыз аҳамҭақәа рсиа ашьақәыргылара, аибашьҩы иҭаацәа, игәакьацәа рҭахы изы аинформациа роурц азы.
Адыррақәа рбаза "Аиааира аеҵәақәа" изанашьаз иҟынӡа изымнаӡаз 65 843 ордени медали рыӡбахә аҳәоит.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Арҭ амшқәа рзы асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵит афотосахьа, атәыла иаҭааз атуристцәа ран ишаалыхшаз амшын иахьҭалоз.
"Ихадоу азҵаарақәа аамҭа ицәырнагаз ахьынӡаҳаӡбоз, ари азҵаарақәа хәыҷык ихьысҳахазар ҟалоит, уи закәанла ахылаԥшра аганахьалагьы, атуризм знапы алаку рыбзоуралагьы атурист илеишәа лымкаала иазнеитәуп. Хылаԥшра азҭогьы ыҟазароуп, аҩнуҵҟатәи аусқәа аминистрра русзуҩцәа рганахьала. Атәым ҳәынҭқаррақәа рҿы иҟоуп "полиция нравов" ҳәа ззырҳәо, дара атурист изинқәа рыхьчара иадгылоит, абжьагарақәагьы рырҭоит, ихымҩаԥгашьа зеиԥшрахашазар ахәҭоу деилдыркаауеит. Ари иаанагаӡом ирџьбаратәуп аԥҟарақәа атурист Аԥсны иҟазаара аамаҭа иалагӡаны дзықәныҟәаша убас, атурист дацәшәаратәы. Иҳәатәуп, иара аԥсшьаҩы иаҳзаауа иара Урыстәыла иахьаҵанакуа дыҟоушәа игәы иабоит, аинформациа аганахьала хәыҷык ҳкәадазаргьы ауеит. Амшын иахьҭало аҭыԥқәа шьақәыргылан иҟазароуп, уа аинформациа аганахьала ихадоу аԥҟарақәа кыдзароуп. Уи ҟазҵаша аԥшаҳәа ахархәарахь изго, ус еиԥш ақалақь ахадара ирыдырҵароуп", - иҳәеит Ахба.
Атәыла ахада акультуреи аҭҵаарадыреи рызҵаарақәа рзы аштатнҭыҵтәи иабжьгаҩ Нугзар Логәуа игәаанагарала, атурист атәым милаҭ аҿы ихымҩаԥгашьа мҩақәызҵаша апропаганда ыҟазароуп.
"Аанда ахьылаҟәу ауп иахьахыҵуа. Сгәанала, апропаганда аганахьала аус утәуп. Атуризм аекономика шьҭызхуа хырхарҭаны ианыҳаԥхьаӡа, игәцарактәуп азакәан аганахьала, уи анагӡара аус аҟынгьы", - еиҭеиҳәеит Логәуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аиога Жәларбжьаратәи амш азгәарҭоит рашәара 21 азы. Аашықәса раԥхьа Еиду Амилаҭқәа реиҿкаара Ассамблеиа Хада Индиа аԥыза-министр Нарендра Моди лажәалагалала арезолиуциа аднакылеит аиога амш азы. Ари амш машәыршақә иалрымхит, рашәара 21 ашықәсан зегь раасҭа иауу мшуп, анаҩс амш агхара иалагоит.
"…Аиога Индиа ицәырҵит, аҭоурых даара иҵаулоуп, ҳашықәсԥхьаӡара ҟалаанӡа ҩышә шықәса раԥхьа Патанджали ҳәа дыҟан аиог ду, убри иҟаиҵеит асистема. Аиога аԥҟарақәа инарықәыршәаны зхы мҩаԥызго даара доуҳала, леишәала аԥсабара иазааигәоу уаҩуп. Ҳазшаз иԥҟарала аԥсабара азнеишьа, ахымҩаԥгароуп ҵакыс иамоу аиога. Цәаныррала иудыруа иаҳа ирацәахоит, иаҳа иузымариахоит аԥсҭазаараҟны ахымҩаԥгара, анхара… Ауаҩы иԥсы ахьынӡаҭоу ихы шымҩаԥигаша аԥсабара аҿаԥхьа, иуаажәлар, иқыҭа, иуа-излацәа, иҭаацәа рҿы, абри амҩа дахьықәу ихы шымҩаԥигаша аҵанакуеит… Аԥсуаа ҳҟны аԥси ацәеижьи еидыганы ирыхцәажәоит… аԥсуаа ҳҟны ирҳәалоит "Ҳазшаз дисасуп" ҳәа, аԥсҭазаараҟны ҳара ҳсасцәоуп, убри аҟынтә сасцәаҵас ҳхы мҩаԥаагароуп. Ииашаны ухы мҩаԥугарц азы аиога аҟны аа-ҩаӡарак ыҟоуп. Аԥхьатәи аҟны ауаҩы ибызшәа ирыцқьароуп, аиакәым имҳәароуп, анаҩс ихәыцрақәа ирыцқьароуп, уи ашьҭахь убаҩ арҵәра уалагоит… Аиога анапы еиҿаршәны атәара мацара акәым, уи ахымҩаԥгашьа иаша, ауаҩы шаҟа аԥсабара дазааигәахо, Ҳазшаз деиликаартә, цәаныррала дгәеиҭартә даназааигәахо аиога ауп…Аиога уи амҩа ауп, Ҳазшази уареи шаҟа шәеизааигәахо ауп", - иҳәеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыхны аицәажәара аудиофаил аҟны.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Раԥхьатәи иофициалтәым адыррақәа рыланаҳәеит Аслан Бжьаниа иштаб. Урҭ инарықәыршәаны, аоппозициатә блок аԥыза 59% рҟынӡа абжьқәа иоуит, ус анакәха актәи атур аҟны аиааира игоит.
Бжьаниа иштаб инықәырԥшу рдыррақәа рыла, Адгәыр Арӡынба 35% раҟара абжьқәа иоуит, Леонид Ӡаԥшьба – 2% инархыҳәҳәаны. Зегьы ирҿагыланы рыбжьы рҭиит 1%, даҽа 3% абиуллетенқәа ԥхасҭартәит.
Абри ашьҭахь Адгәыр Арӡынба иконкурент хада иштаб ахь амҩа дықәлеит, Бжьаниа хаҭалагьы ииааира идиныҳәаларц. Иара иҳәеит Бжьаниа ипрограммаҿы дызлацәажәоз агәҭакқәа зегьы нагӡахозар Арӡынба икомандагьы рыжәҩахыр аҭара ишазыхиоу.
Аԥсны ахада иалхрақәа ирылахәуп хҩык акандидатцәа – Адгәыр Арӡынба, Аслан Бжьаниа, Леонид Ӡаԥшьба. Алхрақәа мҩаԥысуеит атәыла алхратә ҭыԥқәа 152 рҟны иара убас анҭыҵ – ақалақьқәа Москвеи Черқьесски. Алхрақәа мҩаԥыслоит ахәылбыҽха 20:00 сааҭ рҟынӡа.
Ԥаразиаа Романи Владимири 12 шықәса рхыҵуеит. Дара шықәсык анырхыҵуаз рҭаацәа игәарҭеит рцәажәара аҿиара шылаҟәыз.
Хԥа-хԥа шықәса анырхыҵуаз Москваҟа иргеит. Усҟан имҩаԥгаз ахәышәтәра лыҵшәа амоуит. Заанаҵтәи адиагноз – аутистизмтә спектр иаҵанакуа ашьақәҟьара, анервтә система хада ачымазара, ацәажәара аԥкра. Уи аахыс аҭаацәа уаҳа Аԥсны анҭыҵҟа ицартә аҭагылазаашьа рмоуит.
Быжь-шықәса рыҩнуҵҟа ахәыҷқәа рҭагылазаашьа еиҳагьы ибааԥсхеит, лассы-лассы рыԥсқәа рылышәшәоит, рхаԥыцқәеи рҿаҵеи ачымазарақәа дырҳаит. Уажәы дара адиагноз рзықәыргыларазы Москва, Воино-Иасенецки ихьӡ зху Аҭҵаарадырра-практикатә центр ҷыдаҿ агәаҭара иахысроуп. Уи азы ирҭахуп 315 560 нызқь мааҭ. Ариаҟара аԥара рҭаацәа ирымам азы афонд "Ашана" аԥареизгара хацнаркит.
Аԥсны АҶА амцарцәара-еиқәырхаратә хәҭа планлатәи рҵара-ҽазыҟаҵарақәа мҩаԥган Тҟәарчал, абри атәы аанацҳауеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
Раԥхьа амҩа-транспорт машәыр аан ахымҩаԥгашьа апрактикатә уснагӡатәқәа мҩаԥган. Иаҭахны иҟан излалшо ала ирццакны, агидравликатә хархәагала автомашьына ахыб ԥҟаны, ааха зауыз ауаҩы иҭыгара, ахәышәтәырҭахь ишьҭра. Аҩбатәи аетап аан ақалақь ахыбрақәа руак аҿы амца дырцәон. Алегендала амца акын ахԥатәии ахәбатәии аихагылақәа. Уахьынтә ауаа дәылгатәын.
Аминистр Лев Кәыҵниа иажәақәа рыла, азанааҭуаа рҿаԥхьа иқәгылаз аусдҵа нарыгӡеит, рҟазара аадырԥшит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15463-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 14876-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 236-ҩык.
Аҟәа аԥшаҳәаҿы Сергеи Багаԥшь ихьӡ зху ашҭаҿы идыргылаз аӡыршә аусура иалагеит лаҵарамза 1 азы.
2021 шықәса актәи аԥшьбарак азы Аԥсны ашәахтәқәеи аизгақәеи рҟны миллиардки 26 миллион мааҭи ашәахтәқәа еизыргеит.
Алитературатә конкурс "Араӡны калам" хыркәшоуп. Алҵшәақәа арадио Sputnik аефир аҟны дрылацәажәеит аиҿкааҩцәа ируаӡәку Саида Ҳаџьымԥҳа.
Ауаҩы идҳәалоу еиуеиԥшым аԥсуа жәлар разгәаҭарақәеи урҭ рҵакқәеи Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа ланҵамҭа.
Аҟәа агәаны игылоу егьырҭ аҩнқәа иаарылукаауеит Аԥсны уаанӡатәи аекономика аминистр, Ашахмат азы афедерациа ахада Константин Ҭыжәба иҩны. Sputnik уи иҭааны еилыркааит ари аҩыза анашанатә баҳча шаԥиҵаз.
Аԥсны амшынҭаларатә сезон официалла иаартын асабша рашәара 5 рзы. Уи асезон иалагаанӡа Аԥсны Аӷба маҷқәа рзы аҳәынҭқарратә инспекциа есышықәса араионқәа рҟны амшын аҟәареи амшын аҵеи дрыцқьоит.
Ҭырқәтәыла, аԥсуа қыҭа Калдахәара (Балбалы) инхо ҳџьынџьуаҩ Ҳаҭиџье Зарданиаԥҳа дшыхәыҷызнатә асахьаҭыхра бзиа илбон. Лара ахаан Аԥсны шылымбацызгьы, лусумҭақәа рҟны уи аԥшӡара акәын иаалырԥшуаз. Ишԥаиуаз лхаҿы урҭ асахьақәа? Ари азҵаара аҭак анаҩстәи анҵамҭаҿы.
Ҳџьынџьуаа ахьынхо атәылақәа рҿы, хаҭала Шьамтәыла, ҳаамҭазы аимадарақәа ирыҿиашьоу атәы арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Вадим Ҳаразиа.
Аԥсны акриптовалиута арҳареи уи азы ахархәагақәа ралагалареи рзин аанкылоуп 2022 шықәса хәажәкыра 31 рҟынӡа.


АҞӘА, лаҵара 26 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Аџьар Ҟаԥшь Жәларбжьаратәи Аилак ахаҭарнакреи Аԥсны аиҳабыреи ихацдыркуеит хабарда ибжьаӡыз рыԥсыбаҩқәа рыԥшаара изаамҭанытәиу араунд. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсныпресс, МККК аҟәатәи аофис адыррақәа рыла.
Иазгәаҭоуп аусурақәа Аԥсны араионқәа зегьы рҿы имҩаԥгахоит 30 ԥсыжырҭа рҿы ҳәа. Арҭ аҭыԥқәа рзы аинформациа хабарда ибжьаӡыз реилкааразы Акоординациатә механизм аҳәаақәа ирҭагӡаны аусурақәа мҩаԥган.
2010 шықәса раахыс Аԥсны иҟоу Аџьар Ҟаԥшь Жәларбжьаратәи Аилак ахаҭарнакра аҟазауаа ирыԥшааит Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан хабарда ибжьаӡыз 400-ҩык рыԥсыбаҩқәа. Урҭ рҟынтәи 191-ҩык рхаҭарақәа шьақәыргылан, 44 рҭаацәарақәа ирыҭан.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 1 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Урыстәыла арратә база аррамаҵзурауаа аԥхынтә ҵара-ҽазыҟаҵарақәа ирылагеит. Абри атәы аанацҳауеит аокруг апресс-маҵзура.
Азеиԥш ари арҟәшаҷыдақәеи рҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыслоит иҿыцу апрограммала.
Абаза аррамаҵзурауаа зқьы инарзынаԥшуа ҽазыҟаҵара мҩаԥыргараны иҟоуп ахысразы адгьылтәии амшынтәии хықәкқәа рықәыршәаразы атанкқәа Т-72Б3, ареактивтә системақәа "Град", артиллериатә шьақәгылақәа, 120-мм згәыцә ыҟоу аминометқәа, 122-мм згәыцә ыҟоу агаубицақәа Д-30 рыла.
Иазыԥхьагәаҭоуп миллионк рҟынӡа еиуеиԥшым аџьаԥҳаны ахархәара, 100 тоннак рҟынӡа абылтәы-хьшьтәы материал аныхра. Аҵаратә процесс иалахәхоит аамҭак ала зықь ак арратә техника.
Аруаа иара убасгьы инарыгӡоит анормативқәа атактикатә, аныҟәаратә, анџьныртә, ахысратә зыҟаҵаразы.
50% зыҟаҵара мҩаԥгахоит уахынла ма алаԥшҳәаабара аныԥку аамҭазы.
Арратә машьынарныҟәцаҩцәа, амеханик-ныҟәцаҩцәа акәылӡтехникеи арратә еидарамҩангагақәеи еиуеиԥшым амҩақәа ирхысуеит.
Аҽазыҟаҵарақәа рхырхарҭа хадахьы иаҵанакуеит аԥырҩы дызҭам ахархәагақәа рхархәара.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Риҵатәи амилаҭтә парк аҿы иҟоу ашәарҭара зцу аҭыԥқәа ирзутәу, ирацәоума дара, насгьы ахылаԥшра абанӡамоу, абарҭ азҵаарақәа рҭак ҟаиҵеит арадио Sputnik аефир аҿы апарк аиҳабы Адамыр Багаҭелиа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15549-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 14947-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 236-ҩык.
2018 шықәса ԥхынҷкәынмзазы Тҟәарчал араионтә хәышәтәырҭа аҩналарҭаҿ абџьар ахархәарала ацәгьоуцәа миллионки 383 690 нызқьмааҭ рӷьычит.
Гәылрыԥшь араион ахада Аслан Бараҭелиа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит атәыла ахада адгьыл ахархәаразы ирыдигало аиқәшаҳаҭра ҿыц рус ахьынӡарманшәало, араион аҿы ахархәара змоу адгьылқәа рыхә ахшәаара зеиԥшроу.
2021 шықәсазы Аԥсны миллионки бжаки рҟынӡа атуристцәа ирзыԥшуп. Лаҵарамзатәи аныҳәамшқәа рзы ареспублика иаҭан 150 000-ҩык рҟынӡа атуристцәа.
2021 шықәсазы аконцертқәа мҩаԥгахоит РУСДРАМ асценаҿи Пицундатәи ауахәама ауарӷантә зал аҿи. Аԥсны афестиваль мҩаԥыргоит 2015 шықәса раахыс.
Бзыԥ аиҩхааҿы ҩымшуп аӡы иагаз атуристка Дариа Манасова лыԥшаара иаҿуижьҭеи. Аԥсшьаҩы аӡиас Иаӷьа далаҳаит амҽыша рашәара 6 рзы.
Гәылрыԥшь араион Драндатәи ашкол аиҳабы Мзиа Ҵәыџьԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит абжьаратә ҵараиурҭа иамоу ауадаҩрақәа ртәы.
Аԥсны ауааԥсыра урыстәылатәи алаҵа "Спутник V" рзыҟаҵара иалагеит лаҵарамза 11 рзы. Зынӡа Аԥсныҟа иааган 6500 доза алаҵа.
Аԥсны Аҳәынҭқарра ашколқәа рҟны аҵаратә процесс рашәара 25 рҟынӡа иахыгоуп, аԥышәарақәа хыркәшахоит ԥхынгәы 1 азы.


Абрифинг аҟны иазааҭгылан Аԥсны акриминогентә ҭагылазаашьеи иара ӡбашьас иамоуи.
Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа, Sputnik
Апартиа "Аԥсны" ахада Витали Габниа абрифинг аартуа иазгәеиҭеит абрифинг ахьымҩаԥырго имашьына амца ацраҵара иадҳәалазарц шиҭахым. Иара иажәақәа рыла, ихадараны иишьо Аԥсны азакәан зегьы рзы еиҟаразарц шакәу.
"Азакәани аиашареи аныҟам урҭ рҭыԥ акриминал иааннакылоит. Ажәлеи ажәлеи еиҿагылоит, ашьҭреи ашьҭреи еиҿанагалоит", - ҳәа иҳәеит иара.
Аԥсны жәлар реиҿкаара ахада Адгәыр Арӡынба иажәақәа рыла, Аԥсны акриминогентә ҭагылазаашьа даара иуадаҩуп, аполитикатә конкурентцәа амчраҿы аҟазааразы акриминалтә дунеи иалаӡоит.
Арӡынба игәаанагарала, атәыла ахада Аслан Бжьаниа ихымҩаԥгашьеи атәылаҿ аҭагылазаашьеи еинаалом. Ахадеи адепутатцәеи аенергетика апроблемақәа ианрылацәажәо аамҭазы Очамчыра араион аҿы иҟоу апансионат аҭааразы аамҭа аниԥшаауа, ацәгьоуратә дунеи ахаҭарнакцәа ԥырхагада аҭагылазаашьа рнапаҿы иркуп, аҿар ашәарҭара иҭаргыло.
"Амчреи акриминали еимаздо ашахақәа ԥыҵәҵәатәуп, аҳәынҭқарратә зҵаарақәа рыӡбараз алшара рыҭамзарц. Шәаҟәыҵ ари абизнестә интерес, шәаҟәыҵ ари ачашә. Ауаа аҭахара иаҿуп. Уаҵәы уаҩ даанымхозар аҳәынҭқарратә мал аимҵәаҩцәа аҩнқәа здыргылозеи?" - ҳәа дҵаауеит иара.
Абрифинг далахәын Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар. Иара иакымкәа азҵаарақәа рҭак ҟаиҵеит.
Адгәыр Арӡынба дазааҭгылеит Қьамал Арӡынба лаҵара 18 азы ишьра. Иара аминистр диазҵааит – аҩнтәы баандаҩра змаз ауаҩы ԥкрада ацәгьоура иҽазкны ақалақь алалашьаз иоузеи ҳәа.
Дбар иҳәеит Баҭал Ԥлиа ииашаҵәҟьаны аҩнтәы баандаҩра шиқәыз, аха асанкциаҿы ишарбоу иалкаау аамҭақәак рзы адәы дықәзар шауа.
"Ҳара аҩнтәы баандаҩра зқәу ауаа рышьклаԥшразы атехникатә мчы ҳамам. Ааигәа ахадеи сареи ари азҵаара ҳалацәажәон. Апарламент ахь аԥшьгамҭа наҳашьҭит ари ахәҭаҷ аусура аанкыларазы", - ҳәа иҳәеит иара.
Аминистр ахҳәаа аиҭеит апансионат "Самшитовая роща" аҟны иҟалаз ахҭысгьы. Иазгәеиҭеит уи ауха апансионат аҵакырахь апатрультә машьына шнеиз, аха аӡәгьы шшрак шыҟаимҵаз.
"Асааҭ 00:00 рҟынӡа уи ауха Гагреи Пицундеи ареидтә уснагӡатәқәа мҩаԥысуан. Адырра ҳамазҭгьы, уи ақәҿаҳҭуан. Иацы Гагра амилициа аиҳабы апансионатқәа рыхьчара анапхгаҩцәа еизганы еилацәажәеит. Ирыӡбеит аицыҷаԥшьарақәа мҩаԥыргаларц", - ҳәа иҳәеит иара.
Акриминогентә ҭагылазаашьа далацәажәо, Арӡынба иазгәеиҭеит акриминалтә авторитетцәа амитингқәа ишрылахәу, амчрақәа ахҳәараан ишгылоу, ԥкрада ишынеиҭаҵааиҭаҵуа.
Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр уи аҭакс иҳәеит:
"Усеиԥш аӡәгьы ахада Иусбарҭа аҿаԥхьа аизара мҩаԥыргаӡом, амшынԥшаҳәаҿ инеиааиуа, ақьафурҭақәа рҿы итәо иҟаӡам", - ҳәа.
Дмитри Дбар имҩаԥгам ареформақәагьы дрылацәажәеит. Иҳәеит Аԥсны ААР иныҭкааны аиҭакраз ажәалагалақәа шазырхиоу, ахадеи Аминистрцәа реилазаарахьи ишынашьҭу.
Иажәа хыркәшо, аминистр астатистикатә рбагақәа ааигеит. Иара ишиҳәо ала: 2014 - 2020 шықәсқәа рзы ашәҟәы иҭагалан 128 уаҩшьреи ауаҩшьразы ақәыларақәеи, урҭ рҟынтәи иаарԥшуп 85 ус, атәылауаа рӷьычрақәа 31 рҟынтә иаарԥшуп – 12, ақәыларақәа 248 рҟынтә иаарԥшуп 127. Зынӡа 627 цәгьоура рҟынтәи иаарԥшуп 285.
2021 шықәса хәымз рыҩнуҵҟа 7 уаҩшьра аҭыԥ рымоуп, иаарԥшуп 3, ҩыџьа ӷьычуп, аҩускгьы аарԥшуп, ҩ-рҳәрак рҟынтә руак аарԥшуп, амашьынамҵарсрақәа хԥа рҟынтәи ҩ-уск аарԥшуп.
2020 шықәса лаҵарамза инаркны 2021 шықәса лаҵарамзанӡа ашәҟәы иҭагалоуп 195 авариа, зыҟны 47 ҭахаз, 279 аахақәа роуз. 2019 шықәса лаҵарамза инаркны 2020 шықәса лаҵарамзанӡа – 219 мҩатә машәыр ҟалеит 67 ԥсыҭбара рыцны, 359 ахәрақәа рыманы.
Абрифинг аихшьалақәа азыҟаҵо, Адгәыр Арӡынба иазгәеиҭеит аҭагылазаашьа аԥсахразы апрограмматә знеишьеи аҳәынҭнапхгараҭара ареформеи аҭахуп, избанзар иахьатәи аҳәынҭқарра "ԥхьаҟа изымцо, изымқәацо, изымҿио машьыноуп".
АҞӘА, ԥхынгәы 28 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 517-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 162-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 69 шықәса зхыҵуаз апациент.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 171-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 46-ҩык, ибжьаратәуп - 56-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 43-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 15-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 25-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 47-ҩык, урҭ рахьтә 15-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 15-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭан иаарту аетнографиатә парк аҵакырадгьыл аа-гектарк рҟынӡа инаӡоит. Аҭааҩцәа ирбарц рылшоит ажәытәан аԥсуаа рынхашьа-рынҵышьа зеиԥшраз, иахьынхоз рыҩнқәа шеиҿкааз, рхы иадырхәоз амаҭәарқәеи аҩнымаҭәеи, афатә ахьыҟарҵоз.
Апарк аҵакырадгьыл аҟны иҭагылоуп аԥацха, амҳара, акәасқьа, ара аекскурсиақәа мҩаԥыргоит.
Амилаҭтә парк "Аԥсны" аргыларазы мҽхакы ҭбаала аусурақәа хышықәса ицон. Апроект авторс дамоуп анаплакҩы Мзауҷ Ԥлиа, ацхыраара ирҭеит аҵарауаҩ Адгәыр Какоба, асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа, Аԥсны абџьарҟаҵаҩцәа рхеилак аиҳабы Ҭемыр Ӡиӡариа.
Аԥсны ауааԥсыреи урыстәылтәи аррамаҵзурауааи рзы апарк аҭалара хәыдаԥсадоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхынгәы 27 рзы Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭан иаатит аԥсуа инхашьа -инҵышьа, иԥсҭазаашьа атәы аазырԥшуа амилаҭтә парк "Аԥсны".
Аҭааҩцәа араҟа ирбарц рылшоит ажәытәан аԥсуаа рынхарҭақәа зеиԥшрази, рыҩныи-рашҭеи, рхы иадырхәоз амаҭәарқәеи
Апарк аҵакырадгьыл аҟны иҭагылоу ахыбрақәа амузеи ҳасабла иҟоуп
Аԥсуа милаҭтә маҭәа. Автор Елена Лабахәуа.
Ари агара Тҟәарчал амҩаду аҟны иангылан иԥшааит асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа.
Амузеи иҩнагылоу амаҭәарқәа еидкылан шықәсқәак рыла.
еиҳарак анхацәа ҳамҭас ирырҭеит
Ахыбрақәа рҟны аекскурсиақәа мҩаԥыргоит. Амҩаԥгаҩцәа еиҭарҳәоит аԥсуаа рҵасқәеи, рқьабзқәеи зеиԥшроу
Амҳара – ҿыц еибагаз рыҩноуп
"Амҳара – ҩны хәыҷуп, иаабац аԥацхеиԥш ишышны аҭыӡқәа шьҭхуп. Уи аҩнду ашьҭахь идыргылон, жәабаҟа-ҩажәаҟа метра иаацәыхараны", – ҳәа иҩуан аҵарауаҩ Шьалуа Инал-иԥа.
Амҳара иҩнагылаз аҩнымаҭәа
Апарк аҵакырадгьыл аа-гектарк рҟынӡа инаӡоит
Аԥсуа иашҭа иаакәыршаны аанда абыц ала ишшуп.
Аԥш зҭарыԥсо- аца
Мҷышьҭа ахықәаҿы иаарту апарк аҵакырадгьыл иҭагылоу ахыбрақәеи, ирыҩнагылоу амаҭәарқәеи аԥсуареи, ақабзқәеи, аҵасқәеи бзиа избо зегьы азҿлымҳара рзаҵалар алшоит.
Аԥсуа иԥацха аиҿкаашьа
Апарк аҟны ахыци-ахәымпали рыла ахысшьеи, аҽы ақәтәашьеи ддырҵоит
Апарк аҟны аус руеит ажьирҭеи аҳаԥшьаӡратә аҟазарҭеи


АҞӘА, хәажәкыра 11 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. "Аруаа" реизара ду аҟны Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа хатәгәаԥхарала ԥхьатәара ицаразы арезолиуциа рыдыркылеит, атәыла ахадак иаҳасаб ала иус изынамыгӡеит ҳәа иԥхьаӡаны.
Аҟәа ауаажәларратә ветерантә еиҿкаара "Аруаа" аизара ду мҩаԥысит атәылаҿ иҟоу ауаажәларра-политикатә ҭагылазаашьа алацәажәаразы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Адгәыр Арӡынба: аоппозициа аҳәынҭқарратә мчра мчыла ахҳәара рыгәҭакым
АҞӘА, нанҳәа 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Урыстәылатәи аспелеологцәа Аԥсны иҟоу Веревкин иҳаԥаҿы ахаҵа иԥсыбаҩ рбеит 1100 метра алаҟәыраҿы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Урыстәыла аспелеологцәа Реидгыла анапхгара алахәыла Евгени Снедков.
"Нанҳәа 3, асааҭ 4:00 азы Москва, Перовсктәи аклуб аспелеологцәа ргәыԥ, 30 шықәса инарзынаԥшуа Веревкин иҳаԥаҿы аусурақәа мҩаԥызго, атурист иԥсыбаҩ рбеит. Аԥхьа аҭаларҭатә ҵеиџь ахықәаҿ ашаха рбеит, маҭәақәакгьы. Анаҩс 1100 метра алаҟәыраҿ ауаҩы иԥсыбаҩ кнаҳан", - иҳәеит иара.
Снедков иажәақәа рыла иҭахаз дыштуристыз еилкаахеит, избанзар аҳаԥы амаршрут ауадаҩра иақәшәомызт ихархәагақәа. Иҟалоит иара аԥышәеи амчи изымхазар. Уи адагьы асеиԥш иҟоу аҳаԥқәа аӡәы ихала аҭалара ашәарҭадара атехника еиланагоит. Иара ихаҭара шьықәзыргылаша ҳәа аспелеологцәа акгьы рзымԥшааит.
Урыстәылатәи аспелеологцәа ргәаанагарала Веревкин иҳаԥаҿы арыцҳара ҟалазар ҟалоит 2020 шықәса аԥхын ма ҭагалан.
Аспелеологцәа реидгыла Аԥсны АҶА ахь адырра ҟарҵеит.
"Идокументқәеи игәакьацәеи ԥшаатәуп. Иҟаҵатәу дара ирҳәароуп. Асеиԥш аан аԥсыбаҩ аҭгара рҽазыршәоит аха ариаҟара аҵаҟынтә уи уадаҩуп. 50 – 100-ҩык рҟынӡа аспелеологцәа аҭахуп. Аҳаԥаҿы ишәарҭоу аҭыԥқәа ыҟоуп",- иҳәоит Снедков.
Иара иҳәеит Аԥсныҟа амҩа ишықәло аспелеологцәа Реидгылаҟынтә уи азы аҳәара ҟаҵахар.
2020 шықәса нанҳәамзазы Арбаика аҳаԥаҿы дҭахеит аспелеолог Павел Демидов. Иԥсыбаҩ 300 метра рҟынтә ихагалан.
Веревкин иҳаԥы адунеи аҿы реиҳа иҵаулоу ҳәа иԥхьаӡоуп. 2018 шықәсазы урыстәылатәи аспелеологцәа 2212 метра илбааит.
АҞӘА, нанҳәа 4 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 392-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 98-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ԥшьҩык: 76 шықәсеи 80 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа аҳәсеи, 42 шықәсеи 83 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа ахацәеи.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 178-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 41-ы, ибжьаратәуп - 51-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 44-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 17-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 24-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 47-ҩык, урҭ рахьтә 12-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 13-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. WhatsApp зҽызҵәахуа афотоқәеи авидеоқәеи рынашьҭра афункциа аартхоит ҳәа рҳәеит аилахәыра ахаҭарнакцәа.
Ахархәаҩцәа рфотосахьақәеи авидеоқәеи рышьҭлар алшоит аопциа "Знык ахәаԥшра" ацхыраарала. Афотосахьақәеи авидеоқәеи знык урыхәаԥшуеит нас ианыҵуеит.
Ари аҩыза афункциа аус ауеит Instagram аҿы: изауа акнопка дақәыӷәӷәоит, асахьа ма авидео ибоит, уи анаҩс урҭ ықәҵуеит.
WhatsApp аҿы ирҳәом ари ишаанамго изауыз скринрекордер ала аҭаҩра илшом ҳәа.


Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15756-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 15069-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 238-ҩык.
Аԥсны ахада иҿы иҟоу аинформациатә хархәагақәа рымадаразы аусбарҭа аиҳабы Алхас Ҷолокәуеи, ажурналист, агазеҭ "Чегемскаиа правда" аредактор хада Инал Ҳашыги иалацәажәеит атәыла ахада инашьҭымҭа аҵакы, уи абжьажьра азакәан ахьынӡеиланаго.
Рашәара 10 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы имҩаԥысит аԥсшәа змырҿио апроблемақәеи урҭ рыӡбашьеи ирызкыз Азеиԥшмилаҭтә лингвистикатә форум. Уи иаҭааз апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа абызшәа аҭагылазаашьазы игәаанагара ҳацеиҩишоит.
Урыстәыла Амш аҳаҭыр азы Кремльтәи ахан Ду аҿы имҩаԥысит 2020 шықәса рзы аҭҵаарадырреи атехнологиақәеи, алитературеи аҟазареи, азинхьчаратәи агәыҳалалратәи усуреи рзы Урыстәылатәи Афедерациа Аҳәынҭқарратә премиақәа ранашьара ацеремониа.
Иуксаль Ҷықьԥҳа (Сергьегьиаԥҳа) ԥшьышықәса ҵуеит Сҭампыл иҟоу Кавказ Адернеқьқәа руак аҿы еиҿкаау Аҳәса рхеилак напхгара алҭоуижьҭеи. Ари аамҭа иалагӡаны дара имҩаԥыргахьоу ауснагӡатәқәа ртәы анаҩстәи анҵамҭаҿы.
Еицырдыруа ашәҟәыҩҩы, апоет, афилософ Фазиль Искандер икультура афестиваль "Ауаҩы игыларҭа" 2021 шықәсазы ҩ-етапкны имҩаԥгахоит: рашәарамзеи жьҭаарамзеи рзы.
Афатә, ауҭраҭых хкқәак рыхә ацлара, абылтәы ахә аиҭакразы ишьақәгылаз аҭагылазаашьазы арадио Sputnik аефир аҟны игәаанагара иҳәеит Ауаажәларратә палата алахәыла, аусдкылаҩ Абессалом Кәарҷиа.
Акоронавирустә инфекциаҟынтәи алаҵаҟаҵаратә кампаниа Аԥсны иалагеит лаҵара 11 рзы. Ауааԥсыра ирыларҵоит урыстәылатәи алаҵа "Спутник V".
Урыстәыла Амш азгәарҭо иалагеит рашәара 12 1990 шықәса раахыижьҭеи, уи аҽы Урыстәылатәи Афедерациа Аҳәынҭқарратә суверенитет азы адекларациа рыдкылан.


Ауаҩы иԥсҭазаараҿы имҩаԥысуа ихадароу аетапқәа зегьы згәаҭарак-згәаҭарак рыдҳәалоуп. Дарбанызаалак дахьыҟазаалак дызҿу иус маншәалахаразы, амышьҭацәгьа дизымцәгьахаразы, ацәгьа-мыцәгьа иҟәыблаарц азы еиуеиԥшым азгәаҭарақәа дрықәныҟәоит.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
"Сара акгьы ҟасҵом, акгьы азгәасҭом" зҳәогьы имоуп иара дзықәныҟәо азхаҵарақәа, урҭ акгьы ишрыдимҳәалогьы. Ҳарзааҭгылап ҳаамҭазы аҵара иҭоу аҿар изықәныҟәо азгәаҭарақәа. Аиҳаракгьы аԥышәарақәа, азшьақәа рыҭираан астудентцәа жәлар разгәаҭарақәа ирызхьаԥшуеит. Урҭ рыбжьара иуԥылоит акрызхыҵуа, ишьақәгылахьо азгәаҭарақәа реиԥш, иҿыцқәоугьы, ҳаамҭа иарҿиаз.
Дарбан иԥызымшәац аԥышәара уаҵәы иумазар, уаха ашәҟәы ухчы иаҵаҵан уцәар, ушәҟәы иану зегьы ухшыҩ иҭалоит ҳәа ирҳәо. Аха ус ианыҟауҵо иухамышҭыроуп ашәҟәы аҿы аартны ашьҭаҵара шыҟамло – уи иану зегьы ухшыҩ иҭамлакәа, харабӷьара ицоит. Џьоукы ари мифуп ҳәа иааигәангьы ирыдыркылом, аха иара убри аан ирацәаҩуп еиҭазҳәо ари азгәаҭара "аус ауеит" ҳәа. Ашколхәыҷқәеи астудентцәеи рыбжьара ари зегь реиҳа ахархәара змоу ритуалуп. Иазгәаҭатәуп апсихологцәагьы ишазгәарҭо ауаҩы даныцәоу ихшыҩ аԥсы шашьо еиԥш, аҽны иаднакылоз аинформациа ахшыҩ аҿы ишынхо. Уи ҳәарада уааҟәымҵӡакәа иуаҳауаз, ма узыԥхьоз информациазароуп, ус акәымкәа ашәҟәы уамыԥхьакәа ухы иаҵауҵеит ҳәа ухшыҩ акыр ҭалап ҳәа иҟоума?! Ари азгәаҭара ауаҩы иманшәалара шьақәзырӷәӷәо ауп.
"Хә-мааҭк ушьапашьхәа инавҵаҵа, хәба уџьыба иҭоушәа иԥхьаӡа" ҳәа азгәарҭоит даҽа џьоукгьы. Ари азгәаҭара ҳҿар рыбжьара ҿыц ицәырҵыз иреиуоуп. Хәба ицо абаз аманшәалара ацуп, абеиара узаанагоит ҳәа иԥхьаӡан еснагь. Иаҳҳәап, зҷапан кашәаз иҷапан ашьҭыхразы хә-мааҭк ицо ауп иақәырҵо. Хәба – ахыԥхьаӡара асимволтә ҵакы иаҵарҵо ала, иззыԥшу ахәшьара рзаанагап ҳәа хә-мааҭк ицо ауп, рџьыба, ма реимаа иҭарҵо. Насгьы уи зҭоу уарӷьа џьыба акәзароуп, ма уарӷьа еимаа – арӷьа, арыӷьарахь агьежьра абзиара, аманшәалара иатәу гануп.
Аԥышәара уанҽазыҟауҵо ахаа уфалар ухшыҩ аусура иацхраауеит ҳәа иԥхьаӡоуп. Иара убасгьы аԥышәара аҽны уманшәалар уҭахызар, унапаҿы ихаау еилаҳәарак укызар, хымԥада уара узы ибзиоу, иуҭаху абилеҭ уқәшәоит рҳәоит. Насгьы ауада ашәхымс уанахысуа иуқәшәарц иуҭаху абилеҭ аномер гәаныла иуҳәароуп.
Изҭахым ихы аҵара мчыла иузҭацалом ҳәарада. Ишдыру еиԥш, аԥышәарақәа рыламҭалазы агәыхыҭхыра цәырҵуеит. Арҭ азгәаҭарақәа ауаҩы игәҭынчра иацхааруа иреиуоуп. Иҳәатәуп, аԥышәара зҭиуа ихьӡала аныҳәара анымҩаԥырго шыҟоугьы, ашьыжь аҩны дандәылҵуа акәзар, аиҳабы диқәныҳәаны дишьҭуеит.
АҞӘА, нанҳәа 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Урыстәылатәи аспелеологцәа Аԥсны иҟоу Веревкин иҳаԥаҿы ахаҵа иԥсыбаҩ рбеит 1100 метра алаҟәыраҿы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Урыстәыла аспелеологцәа Реидгыла анапхгара алахәыла Евгени Снедков.
"Нанҳәа 3, асааҭ 4:00 азы Москва, Перовсктәи аклуб аспелеологцәа ргәыԥ, 30 шықәса инарзынаԥшуа Веревкин иҳаԥаҿы аусурақәа мҩаԥызго, атурист иԥсыбаҩ рбеит. Аԥхьа аҭаларҭатә ҵеиџь ахықәаҿ ашаха рбеит, маҭәақәакгьы. Анаҩс 1100 метра алаҟәыраҿ ауаҩы иԥсыбаҩ кнаҳан", - иҳәеит иара.
Снедков иажәақәа рыла иҭахаз дыштуристыз еилкаахеит, избанзар аҳаԥы амаршрут ауадаҩра иақәшәомызт ихархәагақәа. Иҟалоит иара аԥышәеи амчи изымхазар. Уи адагьы асеиԥш иҟоу аҳаԥқәа аӡәы ихала аҭалара ашәарҭадара атехника еиланагоит. Иара ихаҭара шьықәзыргылаша ҳәа аспелеологцәа акгьы рзымԥшааит.
Урыстәылатәи аспелеологцәа ргәаанагарала Веревкин иҳаԥаҿы арыцҳара ҟалазар ҟалоит 2020 шықәса аԥхын ма ҭагалан.
Аспелеологцәа реидгыла Аԥсны АҶА ахь адырра ҟарҵеит.
"Идокументқәеи игәакьацәеи ԥшаатәуп. Иҟаҵатәу дара ирҳәароуп. Асеиԥш аан аԥсыбаҩ аҭгара рҽазыршәоит аха ариаҟара аҵаҟынтә уи уадаҩуп. 50 – 100-ҩык рҟынӡа аспелеологцәа аҭахуп. Аҳаԥаҿы ишәарҭоу аҭыԥқәа ыҟоуп",- иҳәоит Снедков.
Иара иҳәеит Аԥсныҟа амҩа ишықәло аспелеологцәа Реидгылаҟынтә уи азы аҳәара ҟаҵахар.
2020 шықәса нанҳәамзазы Арбаика аҳаԥаҿы дҭахеит аспелеолог Павел Демидов. Иԥсыбаҩ 300 метра рҟынтә ихагалан.
Веревкин иҳаԥы адунеи аҿы реиҳа иҵаулоу ҳәа иԥхьаӡоуп. 2018 шықәсазы урыстәылатәи аспелеологцәа 2212 метра илбааит.
АҞӘА, нанҳәа 4 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 392-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 98-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ԥшьҩык: 76 шықәсеи 80 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа аҳәсеи, 42 шықәсеи 83 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа ахацәеи.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 178-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 41-ы, ибжьаратәуп - 51-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 44-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 17-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 24-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 47-ҩык, урҭ рахьтә 12-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 13-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. WhatsApp зҽызҵәахуа афотоқәеи авидеоқәеи рынашьҭра афункциа аартхоит ҳәа рҳәеит аилахәыра ахаҭарнакцәа.
Ахархәаҩцәа рфотосахьақәеи авидеоқәеи рышьҭлар алшоит аопциа "Знык ахәаԥшра" ацхыраарала. Афотосахьақәеи авидеоқәеи знык урыхәаԥшуеит нас ианыҵуеит.
Ари аҩыза афункциа аус ауеит Instagram аҿы: изауа акнопка дақәыӷәӷәоит, асахьа ма авидео ибоит, уи анаҩс урҭ ықәҵуеит.
WhatsApp аҿы ирҳәом ари ишаанамго изауыз скринрекордер ала аҭаҩра илшом ҳәа.


АҞӘА, ԥхынгәы 17 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 6-601-ы атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 185-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит 78 шықәсеи 83 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа аҳәса.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 183-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 41-ы, ибжьаратәуп - 40-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 44-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 18-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 26-ҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 49-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 15-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 3 - Sputnik. Афон ҿыц "акадифаамҭаз" ҩыџьа рыԥсшьараз еиҳа иахьалыркаауа аҭыԥқәа иреиуоуп ҳәа аанацҳауеит TVIL.RU.
Амаҵзура астатистикала атуристцәа ари аамҭазы аиҳарак 1 - 10 уахы рзы аҭыԥқәа ҿарҵоит, ари аамҭала уахыки-ҽнаки рыҩнуҵҟа 1,5 - 6 нызқь мааҭ рныхра иазыхиоуп.
Аԥсшьараз зегь раасҭа ахәқәа мариоуп Афон ҿыц, иҳаракуп — Лахденпохьиа. Аромантикатә ԥсшьараз иалырхуеит Иалтеи Шәачеи.
Ахырхарҭақәа жәаба рсиа:
Асиа шьақәыргылоуп 2021 шықәса нанҳәа-цәыббра рзтәи аҿаҵарақәа рыла.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Археологцәа ҳанеицу есымша акы ҳазыԥшуп. Абаҳа аҿы аныҵаҳҵо абри акыр аанарԥшуама ҳәа ҳаԥшуеит. Аҳаԥшьақәа анаҳба, ҳаигәырӷьеит, аха еиҳагьы сеигәырӷьон урҭ сахьақәак рнызар, аԥсышәала жәақәак рнызар, ианамуӡах, ма латын бызшәала, ма бырзен бызшәала, аха уи аҩыза анасыԥ макьана иаҳмоуцт. Ҳазыԥшуп, ҳахьӡар ҟалоит", – ҳәа еиҭеиҳәеит Сақаниа.
Очамчыра араион Маркәыла ақыҭан 2013 шықәсазы иԥшаан антикатә аамҭа иаҵанакуа, абжьарашәышықәсагьы здызкыло ижәытәӡатәиу анхарҭа. Урыстәылеи Аԥсни рархеологцәа ари аҭыԥ аҭҵаара рнапы алакуп. Аҭҵаарақәа аурыс ган напхгара алҭоит Урыстәыла аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Археологиа аинститут аклассикатә археологиа аҟәша аиҳабы, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Галина Требелева, аԥсуа ган - Сурам Сақаниа.
Маркәылатәи аиланхарҭа жәытә – Аԥсуа ҭӡеибаркыра ду аҩнуҵҟа иҟоу, ажәытәтәи ауааԥсыра рыбзазареи рҭоурыхи зныԥшуа ҭыԥуп.
Инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеи аҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Коӷониаԥҳа лымҩаду
Атәылауаҩи аиҳабыреи
Ҳазлацәажәаша ҳамоуп
Хра злоу ахҭысқәа
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Аспорт
Ашьапылампыл
азы
Аԥсны
ачемпионат
ахәмаррақәа
ианеиҭарылаго
азгәаҭоуп
11:00 28.07.2021
Ашьапылампыл азы Аԥсны аҩеижәи аабатәи ахәмаррақәа акомандақәа ааба рылахәуп.
Аԥснытәи
аҽыҩқәа
Ростов-на-Дону
аиааира
ргеит
Амина
Аншԥҳа
атурнир
WTA
адебиуттә
хәмарраҿы
аиааира
лгеит
19:40 24.07.2021
85
Қарчаа: азыҟаҵаҩ иреиҳаӡоу, ибжьаратәу ма хаҭалатәи аҵара имазароуп
Аԥсны Аҿари аспорти рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Беслан Қарчаа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит азыҟаҵаҩцәа рҿаԥхьа иқәгылоу адҵақәа ртәы.
11:14 24.07.2021
17
Пицундатәи аҽырҩырҭаҿы аҽырыҩра ҟалаӡом акоронавирус иахҟьаны
Пицундатәи аҽырҩырҭаҿы аҽырыҩра мҩаԥысраны иҟан амҽыша ԥхынгәы 25 рзы.
17:27 19.07.2021
17
Аринг амшын аԥшаҳәаҿы: иҭахаз Аԥсны ахьчаҩцәа ргәалашәара иазку атурнир мҩаԥысит Гагра
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иҭахаз ргәалашәара иазку Иаарту ареспубликатә турнир иалахәын 80-ҩык аспортсменцәа, иара убасгьы Ростовынтәи асасцәа.
12:19 13.07.2021
39
Аԥсны Апарламент актәи аԥхьарала иаднакылеит абаҩрҵәыразы азакәан
"Абаҩрҵәыреи аспорти рзы Аԥсны азакәан" адгылара арҭеит Жәлар Реизара азинтәи аналитикатәи аҟәшақәа.
14:00 12.07.2021
29
Ашахматтә турнир "Аҟәа Опен 2021" аҟны иаиааиз далкаауп
Ашахматтә турнир "Аҟәа Опен 2021" иалахәын Аԥсни Урыстәылеи рҟынтәи 50-ҩык инареиҳаны ашахматасыҩцәа, уи мҩаԥысуан Аҟәа ԥхынгәы 1 инаркны 12 рҟынӡа.
12:30 12.07.2021
19
Ашьапылампыл азы Аԥсны еизгоу акоманда аиааит "Шәачеи" дареи рыхәмарраан
Ашьапылампыл азы Аԥсны еизгоу акомандеи ашьапылампылтә клуб "Шәачеи" рыхәмарра мҩаԥысит амҽыша ԥхынгәы 11 рзы Аҟәа астадион "Динамо" аҿы.
10:09 12.07.2021
19
Италиа еизгоу акоманда ашьапылампыл азы Европа ачемпионс иҟалеит
Италиа Евро иаиааихьан 1968 шықәсазы, уи аахыижьҭеи даҽа ҩынтә афинал аҟынӡа инеихьан, 2000 шықәсеи 2012 шықәсеи рзы.
09:30 11.07.2021
13
Ашахматтә турнир "Аҟәа Опен - 2021" ахәыҷқәа рыхәҭа хыркәшоуп
Ахәыҷқәа ртурнир иалахәын 17-ҩык ашахматасыҩцәа Аԥсни Урыстәылатәи Афедерациеи рҟынтәи.
12:47 09.07.2021
22
Игор Адлеиба атитул азы иеиқәԥара ахыгоуп иоуз ааха иахҟьаны
Атитул "WBO Oriental" (Азиа ачемпион) азы Игор Адлеибеи 28 шықәса зхыҵуа Даӷьсҭантәи абоксиор Георги Челохсаеви реиқәԥара мҩаԥысыр акәын нанҳәа 7 рзы.
18:35 08.07.2021
18
Черчесов Ашьапылампыл азы Урыстәыла еизгоу акоманда азыҟаҵаҩ хада имаҵура дамырхит
Станислав Черчесов Ашьапылампыл азы Урыстәыла еизгоу акоманда азыҟаҵаҩ хадас дыҟан 2016 шықәса раахыс.
09:27 08.07.2021
33
Ашьапылампыл азы Аԥсны еизгоу акоманда "Шәачеи" иареи рыхәмарра аҽазыҟанаҵоит
Аԥсны еизгоу акомандеи ашьапылампылтә команда "Шәача" адубли иареи реицыхәмарра мҩаԥысраны иҟоуп Аҟәа, ԥхынгәы 11 рзы.
10:14 07.07.2021
13
Аԥсуа боксиор Саир Каҷараа Европа Аԥхьахә агаразы раԥхьатәи аиндаҭлара даиааит
15 шықәса зхыҵуа аԥсуа боксиор Саир Каҷараа Европа Аԥхьахә агаразы аиндаҭлараҿы дықәгылоит Урыстәылатәи еизгоу акоманда далахәны.
10:15 04.07.2021
14
Жәларбжьаратәи ашахматтә турнир "Аҟәа Опен -2021" аатит аҳҭнықалақь аҿы
Аԥсни Урыстәылеи рҟынтәи 50-ҩык инареиҳаны ашахматасыҩцәа злахәу атурнир мҩаԥыслоит ԥхынгәы 10 рҟынӡа.
09:28 04.07.2021
16
Аԥснытәи ақәԥаҩцәа Ҟрым аицлабраҿы аԥхьахәтә ҭыԥқәа ргеит
Зых иақәиҭу аиқәԥаразы иаарту аицлабра мҩаԥысит Алушта рашәара 29-30 рзы аспорттә клуб "Барс" ахраҿа агаразы.
18:20 27.06.2021
60
Енвер Бзагәа Москва ареитингтә қәгылараҟны аиааира игеит
Апрофессионалтә бокс азы атурнир абарҭ аминуҭқәа рзы Москва ауниверсалтә спорттә комплекс "Крылья Советов" аҿы имҩаԥысуеит.
14:08 27.06.2021
19
Амина Аншԥҳаи Анастасиа Детиуки аԥкьаҭасратә турнир аҟны аиааира ргеит
Ҳазҭоу ашықәс иалагӡаны Амина Аншԥҳа аԥқьаҭасразы атурнирқәа хԥа ITF WTT рсериа аҟны аиааира лгахьеит.
12:40 24.06.2021
13
Аԥсуа боксиор Енвер Бзагәа Москва ареитингтә қәгылара мҩаԥигоит
Апрофессионалтә бокс атурнир мҩаԥысуеит ауниверсалтә спорттә-комплекс "Крылья Советов" аҿы.
18:37 20.06.2021
47
Аҟәа имҩаԥысит аԥкьаҭымпыл азы ахәыҷқәа рчемпионат
Аицлабрақәа рылахәын 2011 шықәсазы еиҵбызи аԥкьаҭасыҩцәа қәыԥшцәа.
14:57 18.06.2021
55
Кораи Ацыгәба ицықәгылоз ақәԥара мап ацәикит
MMA ақәԥаҩ Кораи Џьенгиз (Ацыгәба) - – еилаԥсоу ақәԥаратә ҟазараз аспортсмен, аҳәаанырцәтәи аԥсуа диаспора дахаҭарнакуп.
13:19 16.06.2021
18
Сергеи Багаԥшь игәалашәара иазку амҵәышәымпыл азы Х атурнир ԥхынгәымзазы иҟалоит
Аԥсны аҿари аспорти русқәа рзы Аҳәынҭеилакы ахантәаҩы Џьамал Гәбаз аилатәара мҩаԥигеит жәларбжьаратәи атурнир амҩаԥгара азҵаарақәа ирызкны.
Иҵегь аҭагалара
10:52 02.08.2021
759
Ақыҭа – нхарҭа ҭыԥуп: Генрих Ҭыжәба ақыҭаҟны абзазара иазкны
Џьал ақыҭа ииз, аекономист изанааҭ змоу Генрих Ҭыжәба арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит ақыҭаҟны инапы злаку, уаҟа иахьатәи абзазашьа шибо, иҟаҵатәны ииԥхьаӡо атәы.
17:34 02.08.2021
108
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Қәычбериа Гал амаҵурауаа рхашәалақәа ашәҟәы рҭагалара иазкны
Гал араион ахадара азиндырыҩ Инал Қәычбериа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит амаҵурауаа рхашәалақәа ашәҟәы рҭагалара шымҩаԥысыз, насгьы уи иацыз ауадаҩрақәа ртәы.
16:55 03.08.2021
62
Ҳагба: Лада Кавказ имҩаԥысуа ахҭысқәа зегьы Урыстәыла ақәыӷәӷәароуп хықәкыс ирымоу
Ермантәылеи Азербаиџьани аҵыхәтәантәи реиҿагыларақәа, ақырҭуа парламент ампыҵахалара ахыхраз арезолиуциа апроект, арҭқәа зегьы хықәкы хадас ирымоу Урыстәыла Лада Кавказ ақәыӷәӷәароуп хәа азгәеиҭеит арадио Sputnik аефир аҟны аполитолог Беслан Ҳагба.
20:30 03.08.2021
40
Аҳақьым Шьоууа COVID-19 аҟынтә аҽацәыхьчаразы: ҳаиқәзырхо алаҵа ауп
Гәылрыԥшь араионтә хәышәтәырҭа аҳақьым хада гәырам Шьоуа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит араион аҿы COVID-19 аларҵәшаразы аҭагылазаашьа зеиԥшроу, насгьы ахәышәтәырҭа ахьынӡеиқәшәо атәы далацәажәеит.
22:52 02.08.2021
37
Фҩык акоронавирус злаз ачымазцәа рыԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 22227-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 17898-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 313-ҩык.
Иҵегь аҭагалара
Sputnik алаҳәара
Sputnik алаҳәара анапаҵаҩра шәылшоит
Анапаҵаҩра
Мап акра


АҞӘА, рашәара 29 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Ахатәы коллекциақәа рҟынтәи асахьақәа рцәыргақәҵа раԥхьаӡа акәны Аԥсны Ацәыргақәҵатә зал хадаҿы ԥхынгәы 26-31 рзы еиҿкаахоит. Абри атәы Sputnik аҿы имҩаԥысыз апресс-конференциаҿ еиҭарҳәеит ацәыргақәҵа акураторцәа Ельвира Арсалиаԥҳаи Баҭал Кобахьиеи.
Ацәыргақәҵахь инагахоит Александр Шервашиӡе, Варвара Бубнова, Михаил Шемиакин, Васили Контарев, Ольга Брендель, ҳаамҭазтәи асахьаҭыхыҩцәа – Диана Воуԥҳа, Адгәыр Ӡиӡариа, Ахра Аџьынџьал рырҿиамҭақәа, зынӡа 70 сахьа аколлекционерцәа рҟынтәи.
Ельвира Арсалиаԥҳа иазгәалҭеит ишымҩаԥгаз мҽхакыҭбаалатәи аҭҵааратә усура. Апроект ахықәкы – ахатә коллекциақәа рҿы иҵәаху аусумҭақәа ауааԥсыра рызцәыргароуп.
Апроект адгылара анаҭоит Аԥснытәи ауаажәларратә ҿиара афонд "АМШРА". Аиҿкаара ацдиректор Аида Ладариаԥҳа иазгәалҭеит афонд азы аҵакы шрымоу акультуратә мазара еиқәзырхо, акультуратә ҭыԥ ҿыцқәа аԥызҵо апроектқәа.
"Аҟазара аиқәырхаразы аколлекциамҩаԥгара аҵак ду амоуп. Ҳапроект ашьҭахь џьара аӡәы уи инапы алеикырц иҭаххаргьы, лагала дууп", - ҳәа лҳәеит лара.
Баҭал Кобахьиа иажәақәа рыла, ацәыргақәҵа ззырхоу Аԥсны инхо аколлекционерцәа роуп.
"Знык-ҩынтә ацәыргақәҵахь инанагаз арҿиамҭақәа иҷыдоу беиарахоит. Ҳколлекционерцәагьы уи еилкааны иақәшаҳаҭхеит аусумҭақәа шәызцәыргара", - ҳәа иҳәеит иара.
Кобахьиа иҳәеит ԥхьаҟазы ишыҟоу агәҭакы Ҭырқәтәылеи Шьамтәылеи инхо аԥсуа диаспора ахаҭарнакцәа рҟынтәи аусумҭақәа реизгара.
Ельвира Арсалиаԥҳа илҳәеит ацәыргақәҵа аҳәаақәа ирҭагӡаны ишымҩаԥгахо акультура-рккаратә программа – аколлекционерцәа, аҭоурыхдырыҩцәа, аҟазараҭҵааҩцәа, асахьаҭыхыҩцәа алархәны иаарту аимак-аиҿак аиҿкаара, ишымҩаԥгахо акуратортә екскурсиақәа.
АҞӘА, нанҳәа 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Урыстәылатәи аспелеологцәа Аԥсны иҟоу Веревкин иҳаԥаҿы ахаҵа иԥсыбаҩ рбеит 1100 метра алаҟәыраҿы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Урыстәыла аспелеологцәа Реидгыла анапхгара алахәыла Евгени Снедков.
"Нанҳәа 3, асааҭ 4:00 азы Москва, Перовсктәи аклуб аспелеологцәа ргәыԥ, 30 шықәса инарзынаԥшуа Веревкин иҳаԥаҿы аусурақәа мҩаԥызго, атурист иԥсыбаҩ рбеит. Аԥхьа аҭаларҭатә ҵеиџь ахықәаҿ ашаха рбеит, маҭәақәакгьы. Анаҩс 1100 метра алаҟәыраҿ ауаҩы иԥсыбаҩ кнаҳан", - иҳәеит иара.
Снедков иажәақәа рыла иҭахаз дыштуристыз еилкаахеит, избанзар аҳаԥы амаршрут ауадаҩра иақәшәомызт ихархәагақәа. Иҟалоит иара аԥышәеи амчи изымхазар. Уи адагьы асеиԥш иҟоу аҳаԥқәа аӡәы ихала аҭалара ашәарҭадара атехника еиланагоит. Иара ихаҭара шьықәзыргылаша ҳәа аспелеологцәа акгьы рзымԥшааит.
Урыстәылатәи аспелеологцәа ргәаанагарала Веревкин иҳаԥаҿы арыцҳара ҟалазар ҟалоит 2020 шықәса аԥхын ма ҭагалан.
Аспелеологцәа реидгыла Аԥсны АҶА ахь адырра ҟарҵеит.
"Идокументқәеи игәакьацәеи ԥшаатәуп. Иҟаҵатәу дара ирҳәароуп. Асеиԥш аан аԥсыбаҩ аҭгара рҽазыршәоит аха ариаҟара аҵаҟынтә уи уадаҩуп. 50 – 100-ҩык рҟынӡа аспелеологцәа аҭахуп. Аҳаԥаҿы ишәарҭоу аҭыԥқәа ыҟоуп",- иҳәоит Снедков.
Иара иҳәеит Аԥсныҟа амҩа ишықәло аспелеологцәа Реидгылаҟынтә уи азы аҳәара ҟаҵахар.
2020 шықәса нанҳәамзазы Арбаика аҳаԥаҿы дҭахеит аспелеолог Павел Демидов. Иԥсыбаҩ 300 метра рҟынтә ихагалан.
Веревкин иҳаԥы адунеи аҿы реиҳа иҵаулоу ҳәа иԥхьаӡоуп. 2018 шықәсазы урыстәылатәи аспелеологцәа 2212 метра илбааит.
АҞӘА, нанҳәа 4 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 392-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 98-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ԥшьҩык: 76 шықәсеи 80 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа аҳәсеи, 42 шықәсеи 83 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа ахацәеи.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 178-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 41-ы, ибжьаратәуп - 51-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 44-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 17-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 24-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 47-ҩык, урҭ рахьтә 12-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 13-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. WhatsApp зҽызҵәахуа афотоқәеи авидеоқәеи рынашьҭра афункциа аартхоит ҳәа рҳәеит аилахәыра ахаҭарнакцәа.
Ахархәаҩцәа рфотосахьақәеи авидеоқәеи рышьҭлар алшоит аопциа "Знык ахәаԥшра" ацхыраарала. Афотосахьақәеи авидеоқәеи знык урыхәаԥшуеит нас ианыҵуеит.
Ари аҩыза афункциа аус ауеит Instagram аҿы: изауа акнопка дақәыӷәӷәоит, асахьа ма авидео ибоит, уи анаҩс урҭ ықәҵуеит.
WhatsApp аҿы ирҳәом ари ишаанамго изауыз скринрекордер ала аҭаҩра илшом ҳәа.


АҞӘА, нанҳәа 17 - Sputnik. Аурыс-аԥсуа ҳәааҿы аҽазныкгьы иаарԥшын аҳазалхратә закәанԥҵара еилаганы аҳәаа иахыргоз 500 ҭоԥ асигарет ҳәа аанацҳауеит Краснодартәи аҳазылхратә усбарҭа апресс-маҵзура.
Изакәанымкәа аҭаҭынаалыҵ автомашьына AUDI A8 иҭаҵәахын. Автомашьына аанкылан аушьҭырҭатә ҭыԥ "Адлер" аҿы аҳазалхратә гәаҭарақәа анымҩаԥысуаз.
Иаарԥшын автомашьына аҩнуҵҟа иара иаҟазшьамыз аҭаҩаҿарақәа шыҟаз. Ашьҭахьтәи акәырқәа аҵхны апластик иалху амҵәыжәҩа аҵаҟа анамырх ирбеит иадчаԥалаз аметаллтә ҭаҵарҭа. Уи аҩнуҵҟа иҭаҵәахын асигарет кулаԥқәа. Амаӡаҵәахырҭаҟынтә иҭыган 49 ҭоԥи 9 кулаԥки асигарет "MILANO LONDON", "CAVALLO BY TONY FRANK" (499 кулаԥ, 9 980 цыра).
Амашьына аԥсҟы зкыз, 31-шықәса зхыҵуа Аԥсны атәылауаҩ иҿа иқәшаҳаҭхеит Урыстәыла аҭиразы ишааихәаз.
Аалыҵ згоз имхуп, аекспертизахь инашьҭуп. Азинеилагаҩ иганахь ала административтә зинеилагара ҳәа аус хацыркуп Урыстәыла КоАП ахәҭаҷ 16.3, ахәҭаҷ 16.1 ахәҭа 2 инарықәыршәаны.
2021 шықәса иалагазар Евразиатәи аекономикатә еидгыла (ЕАЭС) аҳазалхратә ҳәаа аҭаҭын аалыҵ изакәанымкәа ахыгаразы административтә зинеилагарақәа рзы 207 административтә шьаус хацыркуп.
Ирымхуп аҭаҭын аалыҵ 150 000 сигарет рҟынӡа.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


"Аҿкы чымазара анҳалал инаркны ҳаԥсҭазаара даара аҽаԥсахит. Аҵаратә системагьы ианыԥшит. Ҵыԥх зны ҳалаган аҵара, аха нас акарантинтә режим ахь ҳаиргеит. Сынтәа ачымазара атәы иаҳа иаадыруеит, иаҳа иҭҵаауп. Ҳаргьы ҳашьцылашәа ҳаҟоуп. Асанитартә нормақәа ҳрықәныҟәаны ҳалагароуп аҵара. Аҵарашықәс алагара азҵаара даараӡа ицәгьан, аимактәгьы ҳаман, аха зегь дара роуп, ҳара ҳзықәныҟәоз, агәыбзиарахьчара аминистрра ақәҵароуп. Еснагь аҳәара ҟаҳҵон иҳарҳәартә ашколқәа анаарҭхо, ауаа ҳадҵаалон", - ҳәа еиҭалҳәеит Кәарҷелиаԥҳа.
Иара убас Аҵареи абызшәатә политикеи рминистр ихаҭыԥуаҩ еиҭалҳәеит иахьатәи аҵаратә система иамоу ауадаҩрқәа ртәы, уи ҳаамҭа иашьашәаланы аҟаҵара атәы шылбо.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.
"2015 шықәсазы аҷкәынцәа ҳаидгыланы ҳамчала хәыҷы-хәыҷ хаҿуп. Сынтәа раԥхьатәи ԥышәак аҳасабала аус аҳаруит. Аԥсыӡқәа хы-хкыкны рааӡара ҳаҿуп: акалмаҳа, ақьоуқьад (осетр), ахьыԥшшәы змоу аԥҟыш (карп). Акалмаҳааӡара хәыҷык иуадаҩуп, ахатәы кәамаҵамақәа амоуп. Ақьоуқьади аԥҟыши Урыстәылантәи макьана иааҳамгацт. Ԥышәарак аҳасабала аԥҟыш аԥсыӡԥшқақәа Гәдоуҭа (Оҭҳара) аԥсыӡнхамҩаҟынтәи иааҳгеит, аӡҭарчы иҭаҳҵеит, уи уиаҟара аџьабаа унарбом, ахала ахы ааӡоит", - иҳәеит Леԥсаиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара аудиофаил аҟны.
"Аҵараҵара аганахьала еиԥҟьарақәак ҳаман астудентцәеи ҳареи ҳусураҟны. Ҳаамҭазтәи атехнологиатә маҭәахәқәа ҳхы иархәаны адҵақәа раҳҭон. Даргьы ибзианы рхы аадырԥшит, ацәыргақәҵагьы ҟаҳҵеит, ҳдыргәырӷьеит аиашазы.
Арҿиараҿы акәзар, есымша аамҭа ҳацәмаҷуп, иааҳакәыршаны иҟоу аԥшӡара аш ахь аиагаразы. Бзиашәа аамҭа ҳаун, сҩызцәеи сареи ҳцаны аҭыԥ ԥшӡарақәа ҭаҳҵааит. Акы–ҩба убра (аонлаин-цәыргақәҵазы - азгә.) ицәырызгаз урҭ иреиуоуп. Сусумҭақәа аӡын азы иҟасҵаз роуп… Пыв ашьха ажәҩан, аеҵәақәа ҳрыҵаԥшуа абас зны ашара ҳаԥылеит.
Апандемиа лшарақәакгьы ҳнаҭеит, аха ачымазара иахҟьаны ҳҩызцәа иԥсызгьы ҟалеит, угәы еихьызшьуа ауп. Ауаҩы убраанӡа ихы неигеит, аԥсабара дазымхәыцуашәа, ишьҭахь инижьуа", - иҳәеит Габелиа.
Аицәажәара иаҳа инарҭбааны аудиофаил аҟны.
"Аиҟәгара – аҟазара" ахьӡуп аинформациатә маҵзура Sputnik, Аԥсны асахьаҭыхыҩцәа реидгылеи, Асахьаҭыхратә цәыргақәҵатә зал хадеи еицеиҿыркааз аонлаин-цәыргақәҵа. Уи иалахәуп 20-ҩык рҟынӡа аҟазацәа. Ацәыргақәҵа шәахәаԥшыр шәылшоит Sputnik асаит аҿы.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, цәыббра 3– Sputnik, Асмат Цвижба. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа идикылеит Архангельсктәи аобласт агубернатор ихаҭыԥуаҩ Ваге Петросиани аделегациа ахаҭарнакцәеи.
Асасцәа аԥсшәа раҳәо Аԥсны ахада иазгәеиҭеит ареспубликазы хра шамоу Урыстәыла асубиектқәа рнырра бзиа.
"Урыстәылатәи Афедерациа Аԥсны ахьыԥшымра азхаҵара иҟанаҵаз ҭоурыхтә шьаҿоуп, ҳреспублика ауаажәлар рыҿиара иацхраауеит. Иҳалшо зегь ҟаҳҵоит ҳаизыҟазаашьақәа инарҵауланы аҿиара рыҭаразы. Шәара ара иахьа шәыҟазаара ус дуны сахәаԥшуеит", - ҳәа иҳәеит иара.
Ваге Петросиан Аԥсны ахада ҭабуп ҳәа иеиҳәеит ирзыҟаҵаз адкылара ҟәандазы, иҳәеит дара арахь раара хықәкны иамоу Аԥсни аобласти инарҭбааны русеицура шакәу, аинырразы амҩа ҿыцқәа рыԥшаара ишазырхоу.
Иара иҳәеит Аҟәеи Архангельски 2011 шықәсазы ақалақь-еишьцәа ҳәа ишыҟалаз, 2014 шықәсазы Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университети Аҩада-арктикатә федералтә университети рыбжьара аусеицуразы аиқәшаҳаҭра нап шаҵаҩызгьы.
"Аԥсни Архангельсктәи аобласти рыбжьара жәларбжьаратәи аимадарақәа активла иҿиоит, аусеицура аинтерес ду ҳаманы ҳаҟоуп. Архангельсктәи анаплакыҩцәа аԥснытәи аалыҵ аиура аинтерес азаадырԥшуеит. Атуризм аусхк аҿы акәзаргьы ҩ-ганктәи аҿиаразы аԥеиԥш дуқәа ҳамоуп. Иҳагәҭакуп Архангельск ауааԥсыра рзы аԥснытәи асанаториақәа рҿы аԥсшьара аиҿкаара", - иҳәеит иара, иагьазгәеиеҭит аҳаиртә баӷәаза аусура ианалагалак ашьҭахь авиареисқәа раартра хра рыманы дшахәаԥшуа.
Ваге Петросиан Архангельсктәи аобласт агубернатор иҳәарала Аслан Бжьаниа аҭакс Архангельскҟа днеиԥхьеит.
Аиԥылара хыркәшо аганқәа аҳамҭақәа еимырдеит. Ваге Петросиан Аслан Бжьаниа братыниа ҳәа изышьҭоу ачысмаҭәа ииҭеит, Аԥсны ахада асасцәа ираҭәеишьеит араӡны манета, аԥсуа орнамет ала иҩычоу абырфын чабра, аԥсар.
Аделегациа ирыгәҭакуп Аԥсны Мрагыларатәи ахәҭаҿы ақыҭанхамҩатә обиектқәа рҭаара.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 17818-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 15540-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 251-ҩык.
VI ашәышықәса ҳашықәсԥхьаӡара ҟалаанӡа зышьаҭа кыз ақалақь Диоскуриада - иахьатәи Аҟәа - сынтәа иазгәанаҭоит 2505 шықәса ахыҵра.
"Тамшь Village" - ари амшын аԥшаҳәаҿы игылоу 1000-ҩык зкуа ҳаамҭа иақәшәо коттеџьтә комплексуп, уи аргыларазы аинвестициақәа аланаҵеит урыстәылатәи атуристтә еилахәыра "Библио-Глобус".
Ареспубликатә хәыҷтәы хәышәтәырҭа аҳақьым хада Игор Џьапуа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит акоронавирустә чмазара зыхьуа ахәыҷқәа рганахьала аҭагылазаашьа зеиԥшроу, урҭ цхыраарас ирырҭо атәы.
Самсон Ҷанба диижьҭеи сынтәа 135 шықәса ҵит. Аԥсуа рккаҩы, апрозаик, адраматург, апоет, апублицист, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы, апатриот ду изку анҵамҭа ҳадигалоит ашәҟәыҩҩы, апоет Анатоли Лагәлаа.
Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр иахыҵит 10 шықәса. Ари аамҭа иалагӡаны иалнаршази, насгьы афольклорҭҵаара аԥеиԥш атәи арадиоефир аҿы ирҳәеит Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа апрезидент Зураб Џьапуеи ацентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Саида Ҳаџьыми.
Ҭырқәтәыла Бычкыдере ақыҭаҟны инхо, 90 шықәса зхыҵуа аубых хылҵшьҭра Неџьмеҭҭин Цәлохә иабдуцәа рҭоурых дазааҭгыло еиҭеиҳәеит урҭ амҳаџьырра ҟалаанӡа Шәача ишынхоз. Дара атәым дгьыл ахь ианықәнагала, исаӡ қыҭаны ишьақәгылаз аҭыԥ нхарҭас ирзыҟалеит.
Афымцалашара ахә ахшәааразы аҭагылазаашьа зеиԥшроу, уи азы иҟоу ауадаҩрақәа зыхҟьаз атәы арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭеиҳәеит Џьал ақыҭа ахада Алиас Акаба.
Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы аԥсуаа рхы иадырхәоз бџьархкқәак ртәы ҳзеиҭалҳәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа.
Аԥсны алаҵаҟаҵара иалагеит лаҵара 11 рзы, атәыла иаиуит 6500 доза алаҵа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 17643-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 15508-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 250-ҩык.
Гәдоуҭа араион ахадараҟны араион ақыҭақәа рнапхгаҩцәеи, ашәарҭадаратә маҵзуреи, азинхьчаратә усбарҭақәа рхаҭарнакцәеи алархәны аилацәажәара мҩаԥысит. Гәдоуҭа араион ахада ихаҭыԥуаҩ Валери Аҩӡба арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит хадаратәла иззааҭгылаз азҵаарақәа ртәы.
Апандемиа аамҭа иалагӡаны Ростовтәи аобласт аҿы ашәҟәы иҭагалоуп 100 нызқьҩык рҟынӡа коронавирус змоу.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 17488-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 15490-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 249-ҩык.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Идҵала Максим Ӷәынџьиа жәларбжьаратәи аусқәа рзы ахада ицхырааҩыс дҟаҵоуп.
Жәлар реизара адепутат Леонид Чамагәуа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит афымцанхамҩа аҭагылазаашьа иазкны Апарламент аилак инеиҵыхыз аилатәараҟны лкаас иҟарҵаз атәы.
Алаҵа ахьыҟарҵо ауада аус ауеит ахыбра ахԥатәи аихагылаҿы, асааҭ 10:00 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа.
Ацҳа ахьҭабгаз инеины ирбеит аҟазауаа, урҭ аҭыԥ ҭырҵааит аныҟәара аиҭашьақәыргылара алыршаразы.
1993 шықәса ԥхынгәы 2 рзы Очамчыра араион Тамшь ақыҭа иахьаҵанакуа амшын аԥшаҳәаҟны аԥсуа десант ӡхыҵит. Аибашьра аветеран Ерик Кортаа адесант аӡхыҵра иадҳәалаз ахҭысқәа игәалаиршәеит арадио Sputnik аефир аҟны.
Мадина Бигәааԥҳа лцәыргақәҵа еиднакылоит аҵыхәтәантәи ажәашықәса рыҩнуҵҟа иаԥылҵаз ҩажәижәаба рҟынӡа акерамикатәи аграфикатәи аусумҭақәа.