Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Иҟамзар ҟалап аԥсыуа ҭаацəарак амҳаџьырра зкьымсыз. Иҟоуп аџьамыӷəа цəгьа зыхганы зыԥсадгьыл ахь ихынҳəқəаз ҳхылҵшьҭрақəа, иҟоуп зыԥсы Амшын еиқəа изызхымгаз, ианыӡхыҵгьы зыԥсҭазаара иалҵқəаз. Иџьашьатəызаргьы, атəым жəҩан аҵаҟа ахеиқəырхара зылшазгьы маҷҩым. Иахьа, Аԥсны иуԥылоит "сабдуцəа Ҭырқəтəылантə ахынҳəра рылшеит" зҳəақəо. Убарҭ дыруаӡəкуп лабдуцəа рҭоурых ашьҭа ихыланы иҳаилзыркааз, аԥсҭазаара ганрацəала иазнеиуа, зыхшыҩ ҵаулоу, аԥсуара даара пату ззақəу, уи ала иааӡоу Нуца Џьыгə-иԥҳа Аҩӡба.
"Амҳаџьырра аамҭазы атəым тəылаҟа ихырҵəан сабду иани иаби. Сабду (саб иаб) Кадыр ихьӡын, саб Џьыгə ихьӡын. Сабду хҩык аишьцəа иман, иара дыԥшьҩыкын. Изларҳəо ала, аишьцəа зегьы сара сабду дреиҳабын. Аиҵбӡа Ҭемыр ихьӡын, Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьраҿы ԥшьҩык аҷкəынцəа зыцəҭахаз Ҭамара Аҩӡба-Езыгəбаиа лабду иакəын. Сабду иан Ҩарданԥҳан, лыхьӡ сыздыруам, аха саб излаиҳəоз ала, Гəдоуҭа араион датəын, ладатəын. Ани аби рыԥсҭазаара ианалҵ, рыхшара уа издыруадаз, издызкылодаз, сабду иашьцəа еиҵбацəа аашьҭихын, Аԥсныҟа амҩа дықəлеит", - ҳəа азгəалҭоит Нуца Аҩӡԥҳа.
Амлакреи, ахьҭакреи, аиаҭымреи дыриааир акəын зашьцəа хəыҷқəа зманы зыԥсадгьыл ахь амҩа ианылаз Кадыр Аҩӡба. Аиҵбӡа Ҭемыр усҟан быжьшықəса ракəын ихыҵуаз. Ухаҿы иузаагарым усҟан аишьцəа Аҩӡаа иаадырԥшыз агəаӷьреи ачҳареи.
"Ирулак аӡы ихыҵны Баҭымнӡа иааит. Баҭым иаанымкылаӡакəа Аԥсныҟа идəықəлеит. Сабду усҟан 15-ҟа шықəса ракəын ихыҵуаз. Амҩа агəаҿы инхеит, арахь дахьцо-дахьаауа издыруамызт сабду, дхəыҷымзи. Заҟа аамҭа амҩа иқəхаз здырхуада, ишаазгьы шьапыла мацароуп. Абас, ирулак сабду иашьцəеи иареи Аԥснынӡа иааӡеит. Мықə ақыҭаҟынтə ауп дара амҳаџьырра ишақəшəаз, ишыхҵəаз. Иаб дахьықəҵыз ақыҭа идыруан Кадыр, рынхарҭа аҭыԥ ԥшааны даннеи, уа даҽаӡə дынхахьан", - лҳəоит Нуца Аҩӡԥҳа.
Кадыр Аҩӡба иабацəа рқыҭа гəакьаҿы дынхартə еиԥш аҭагылазаашьа имоуит, инеины инхахьаз анхарҭа иимҭеит. Даагəаан, иашьцəа аашьҭихын, Мықə уаҳа даҽа дгьылк аҟны днымхаӡакəа, Аҩӡаа ахьынхо збозар ҳəа ддəықəлеит.
"Абырзенқəа ахьынхоз ҭыԥк аҿы даанагеит, Аҟəа, Ҷанба ихьӡ зху амҩаду ахь унеиаанӡа арыӷьарахь уахьыбжьало аҭыԥ аҿы акəын излаздыруа зыӡбахə сымоу амилаҭ ахьынхоз. Амҩадуқəа усҟан ас еиԥш икаххаа иауҟахыз, абнара илсны џьара мҩахəасҭак ахьырбоз икылсуазар акəхарын. Уа иахьнеиз шаҟа инхаз еилкаам, абызшəа рыздыруамызт, абырзенқəа дара рбызшəала ицəажəозар акəхарын. Сабду ҩаԥхьа иҿааихан, амҩаду даныланы дшааиуаз уажәы Ацҳа ҟаԥшь иахьаҵанакуа аҭыԥ аҿы ҽыуаҩ хаҵак дибеит. Диазҵааит: "Аҩӡбак ааигəаны џьаракыр дынхозар?" - ҳəа. Гəымсҭа ацҳа уахьныруа Ешыра ақыҭан Аҩӡаа шыҟаз иеиҳəеит", - акыр аинтерес зҵаз аҭоурых еиҭалҳəон Нуца Џьыгə-иԥҳа.
Арҭ ахҭысқəа зегьы Нуца Аҩӡԥҳа лаб иҟынтə ауп ишлаҳахьаз. Лгəы иалоуп иҵегьы инҭырҳəыцааны дзызҵаақəашаз лаб иидыруаз ажəабжьқəа шыҟаз. Аха, егьа аамҭа царгьы аиаша шыбжьамӡуа агəра лгоит.
"Кадыр егьа џьамыӷəа ихигазаргьы, Ешыра дааит, Аҩӡаа иԥшааит, драцəажəеит, анаҩс иашьцəагьы ааигеит. Убас, Уазабаа иҵəҩаншьап икит, ҳабду уа аҩны иргылеит. Уазабаа инхозгьы ҭыԥҳак дигеит, Хəарцкьиаԥҳан лара. Ҭемыр захьӡыз Алада Ешыраҟа нхара дцеит, хҩык аԥҳацəеи, хҩык аԥацəеи иман, аӡəы аҭаацəара даламлаӡакəа дшыҷкəыназ дыԥсит, егьи аԥҳацəа иман, иԥшəма илыжəлаз сыздыруам", - дцəажəон Нуца Аҩӡԥҳа.
Акыр ауадаҩра баны зыԥсадгьыл зшьапы ықəзыргылаз аишьцəа Аҩӡаа рхылҵ-рԥылҵ ҟалеит. Нуца Аҩӡԥҳа лабду ԥшьҩык аԥацəа ихылҵит: Қəҭиа, Қықма, Ардашь, Џьыгə. Лаб иакəзар, хҩык ахшара драбын, ҩыџьа аԥацəеи ԥҳаки.
"Исгəалашəоит аибашьра аԥхьа Ҭырқəтəылантəи дааит Аҩӡбак. Сара аҩнра сцахьан, дысзымбаӡеит. Абиԥарала ҳара Ҩаԥшьиԥацəа ҳархылҵшьҭроуп, Ҭырқəтəылантəи иааз ҳашьагьы Ҩаԥшьиԥацəа дреиуан, ҳагьиԥшааит. Саб дыԥсхьан, саб иашьа иҿы сашьа ацə наганы ишьны, ҳаиашьара зегьы еизганы аныҳəа изыҟарҵеит", - лҳəеит Нуца Аҩӡԥҳа.
Ҭырқəтəыла здунеи зыԥсахыз Нуца ландуи лабдуи рыԥсыбаҩ анышə иахьамадоу аҭыԥ еилкааны ирыздыруам, иахьықəнагалазгьы убас.
Аҳəаанырцə инхо, иара убас зыԥсадгьыл ахь ихынҳəқəаз ҳџьынџьуаа рлахьынҵа Нуца Џьыгə-иԥҳа еснагь дазҿлымҳауп. Лгəы иазҳауеит Аԥсныҟа нхара аӡə дааит ҳəа анлаҳауа.
Нуца Аҩӡԥҳа Қаџьаиаа дырҭацоуп. Лԥа Алиаси лҭаца Ҵəыџьԥҳа Асҭандеи ҩыџьа ахшара рымоуп. Анду илҭахуп изызҳауа лмаҭацəа лабдуцəа ирхыргаз аҭоурых рдыруазарц, уи абиԥарала имырӡӡакəа иааргаларц.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҳәара уадаҩуп иахьа сызлацәажәо атема атрадициатә ҟазшьа ду амоуп ҳәа, аха усгьы, шамаха џьара иуԥымло цәырҵроуп сгәахәуеит. Апоет Платон Бебиа илаф жәеинраала "Ачара ду" иахьа чарацыԥхьаӡа ирҳәоит. Измаҳацда арҭ ацәаҳәақәа:
"Ачара ду аилашымҭаз
Амҳараҿы бжьык аагеит.
- Унан, иҳахьзеи? Ҳаи, сыԥсындаз!
Амитә ҳахьит, ҳҭаца дцеит!"
Апоет иажәеинраала асиужет хыҭҳәаауп сызҳәом, ари иамоуп акырынтә ҳаԥсҭазаараҿы имҩаԥысхьаз ахҭысқәа рсиужет. Иахьа иҟалап, ас иҟамлозаргьы, аха схәыҷреи сқәыԥшреи раамҭазы исаҳахьан "илбаз иакәӡам дыззааргаз" шырҳәоз. Апоет Бебиа илаф ажәеинраала иазааигәоу асиужетқәа зны-зынла аԥҳәыс лзы иразҟыдараны ианыҟало ыҟоуп, ҳчарақәа рҿы иацкәашозаргьы.
"Ус уа, агәыла ҭаҳмада
Дахьтәаз ҿааиҭит абас:
- Дадраа, ҳҭаца дцеит, избанзар
Илбаз иакәӡам дыззааргаз…"
Абри ашәа сазыӡырҩыцыԥхьаӡа иаасгәалашәоит ԥҳәыск лҭоурых, уи ари ашәаҿы ишыҟоу еиԥш, илбаз иакәым дыззааргаз, аха лҟазшьа илнамҭеит, ашәа асиужет аҿеиԥш, лабраахь агьежьра, дыззааргаз илдырбаз шиакәмыз анылба.
Таиф Аџьба илакә-поема "Сабажәгьалеи" афырхаҵа ишьашәалаз, иҟәынгаз арԥыск иуацәа ԥҳәыс дизыргарц рҭаххеит. Дара ибзианы ирдыруан, иара иҟәынгареиԥш, адәахьтәи иҭеиҭыԥшгьы аӡәгьы дшыхнамхуаз. Сабажәгьалеи ихаҭа-ԥсаҭа иакәын иара. Иуацәа убри аҟынтә ирхәыцит ԥҳәыс дшизааргашаз аплан. Зны далрыԥшааит ажәа знырҵашаз, зсахьа бзиаз, хшыҩлагьы икәадамыз лара.
Рҟәынга иҿы ааиртыр иԥҳәысаагара шхыбгалоз рымдыруаз, исахьагьы уи анубаалон усгьы, убри аҟынтә, иаалаган, рқыҭа иатәыз, зыгәра ргоз, ирыцәтәыммыз аҭаацәара иалалахьаз ԥшӡакы рыҷкәын иҭыԥан ԥҳәысҳәара дыргарц. Ақьаӷьариа амҩа ылылхит аԥхьа, аҭыԥҳа длацәажәеит, зычаԥашьа бзиоу, зани заби бзиоу дшизылҳәо азы дазыҟалҵеит.
Аҭыԥҳа маҷк инахараз шьха қыҭак датәын, арҭ аҭаца дызгарц зҭахыз адгьыл каршәраҿы инхон. Иахьынхоз рҭыӡҭыԥ аманшәалара адагьы, мазаралагьы ихьысҳамызт. Аӡӷаб деибан, лани лареи ракәын ашьха қыҭаҿы аҩны иахыз.
Ицеит илықәыршәны аԥҳәысҳәара арҭ ауаа. Аҟәынга иҭыԥан ицәырыргоз иблақәа иаҵәаӡа, знык унархыԥшылар урытҟәо иҟан. Ауха иахьнеиз аԥшәмаԥҳәыс лыԥҳа аразҟы лоур лҭахымзи, аишәа лырхиеит асасцәа дахьқәа рзы. Аҭыԥҳа дынкылыԥшны днаихәаԥшит лҳәара инеиз. Иаразнак лгәы дҭашәеит аблагәыӷра, иԥшӡара дыхнахит иаразнак. Аԥшӡа, иԥшра адагьы, итәашьа-игылашьала дугәамԥхо дыҟамызт. Ирфеит, иржәит, асасцәа изызнеиз ан лҿы ицәырыргеит, уи аамҭазы ақьаӷьариа аус лухьан, абла гәыӷрақәа ихырхыз аҿа ллырҳәахьан, ари аҩыза аразҟы даҽазнык лашҭа ишҭамлар шалшо лырдырны.
Ажәакала, дырҳәеит аҭыԥҳа, дук хара имгакәа, аҭацаагацәа цан, Аҟәынга ҳәа ҳзышьҭоу аԥҳәыс дизааргеит. Аҭыԥҳа лакәзар, дызҭаргалаз ашҭа лаша, илдырбахьаз аблагәыӷра уҳәа, лгәы ҭыԥраауа дыҟан. Чарамызт ируз, аха ауацәа, аҭахцәа адгаланы аишәа бзиа рхиан. Ҵхыбжьонынӡа еилыҵуамызт асасцәа, аҭацагьы маӡала дкылыԥшны абла гәыӷрақәа дрышьҭан, аха дара џьара рҽыҵәахны иҟан, ицәырҵуамызт макьана.
Ҭынчрахеит, асасцәа еимпит, аҭацагьы луада лдырбеит. Дук мырҵыкәа, абла гәыӷрақәа рцынхәрас луада иааҩналеит ашарамша блақәа. Лыблахаҵ аагьежьит азныказ. Ашьҭыбжьқәагьы цәгьахеит аҭаца даазгаз рыҩнаҿы. Ақьаӷьариа лакәзар, ҵаҟатәи аихагылаҿы лҽырхианы дтәан, аҩныҟа агьежьра шхьымӡӷу, уахь лышьҭахьҟагьы лан лыбӷа шԥылҵәо уҳәа, илҳәашаз рхианы илыман.
Илылымшеит аҭаца апоет Бебиа иажәеинраалаҿ ишыҟоу еиԥш, аҩныҟа ацара, илылымшеит, избанзар ҟазшьала дыӷәӷәамызт. Даанхеит дыззааргаз иҿы. Аҵаул чарагьы лзыруит анаҩсан. Аҭаца дахьыкҿагылаз ани абла гәыӷрақәа харшәшәара ҳәа иныҩналеит. Лгәы ааилагьежьит лара, лыԥсы злахаз, лразҟы анасыԥдара азҭаз аблақәа данырхыԥшыла, аха илыхьыз лҽамариашаны ҭацара ахәхәаҳәа иуа дыкҿагылан, лынасыԥдара илхаршәыз лкасала ихҩаны.
Аҭаца еснагь дазыԥшын урҭ абла гәыӷрақәа зхаз рашҭа данҭало ҳәа. Даалон иара уарла-шәарла, даныржьозтәи ахҭысқәа алаф ахь ииаганы иаацәырго. Абас ицон аамҭа. Аҟәынгажә иакәзар, дгәырӷьаҵәа иԥҳәыс ԥшӡа длывагьежьуан, иҟәынгара убла ааҭнахуама уҳәаратәы.
Аамҭа цеит. Аҵеи диит ари ашҭаҿы. Ахәыҷы маҷк изҳауа даналага, абзҳәацәа игәарҭо иалагеит аҷқәын хәыҷ абла гәыӷрақәа шихаз. Уаҳа акыр аҭахызма, ус акәымзаргьы, илыхшаз "ани илдырбаз иоуп дзеиԥшу" ахьӡхалеит. Убас шырҳәозгьы, лара гәыбӷан аӡәгьы илиҭомызт, анхәеи абхәеи рмаҭа иеиӷәырӷьо инхон.
Абас еиԥш иҟоу ахҭысқәа рыӡбахә акырынтә исаҳахьан. "Илбаз иакәӡам дыззааргаз" рҳәон. Ари арыцҳара ианахаз еснагь иразҟыданы срыхәаԥшуан. Акгьы иацәымшәакәа, зразҟы аиқәырхаразы зыҩныҟа ачара аилашымҭазы игьежьуаз рҭоурых сазгәыдуун. Абла гәыӷрақәа ракәзар, уажәгьы иҟоуп, зны-зынла имҩахыҵуеит анкьа иара дзырбаны иааргаз ҭацас дахьыҟоу амӡырхахьы…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Аԥҳәыс лыԥсҭазаараҿы иналыгӡо арольқәа рацәоуп. Ан, анду, аҭаца, аиаҳәшьа, анхәыԥҳа, аицала уҳәа еиқәуԥхьаӡо уалагар, иуҳәаша ыҟоуп. Аха зегь иреиҳау ауалԥшьа – анра аныҟәгара ауп. Иахьа ишәзеиҭасҳәо ахҭыс угәы ҭнашьаауеит. 20 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыс қәыԥш лыԥшәма атәымуаа рыгәра ганы лаҳаҭыр дшаӷрагылазгьы, лцәа иалаз ахәыҷы аԥсҭазаара илҭоит. Аамҭа анҵлак лхаҵа уи лҳақ шизымгазгьы ааԥшуеит.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо иахьа уажәраанӡа еиқәханы иҟоу ажәытә аԥсуа хыбрақәа ирызкны "Ицәажәо аҭыӡқәа" захьӡу апроект анагӡара снапы аласкит ҩымз раԥхьа. Афотоматериал шеидыскылалак сгәы иҭоуп ахҳәаа ацны альбом аҭыжьра. Уажәтәиала аекспедициа мҩаԥызгеит Аԥсны мраҭашәаратәи ахәҭахьы. Ақыҭақәа жәпакы рҿы нап зыдкылоу реиԥш иқьаԥҭахаз анхамҩақәагьы ыҟоуп. Уажәааигәа Гәдоуҭа араион қыҭак аҟны сылаԥш ақәшәеит ашҭаҟны шәышықәса иреиҳау акәасқьеи, архитектурала иахьатәи ҳаамҭа иақәшәо аҩни шҭагылаз. Араҟа уаҩ дышнымхоз аҟара снырит санынаԥшааԥш, аха уеизгьы агәылацәа сразҵааит аԥшәма дыҟоума ҳәа.
"Мап, схәыҷы, ара уаҩ дахымижьҭеи акыр ҵуеит, аԥшәма дыԥсхьеит. Агәара шәиуп, ибымбои аҳаскьын ахысны ишыҟоу, ҳшәаны арахәгьы ҭаҳҵом", - ҳәа сызҵаара аҭак ҟаҵо, 70-ҟа шықәса зысҭаз ԥҳәыс быргк саԥхьа даагылеит.
"Сыпроект ианаало акәасқьа ҭагылоуп, афото ҭысхыр сҭахын", - ҳәа сыгәҭакы анласҳәа, исабжьалымгеит уахь анеира.
"Еҳ, ара шаҟа лаӷырӡы каҭәахьоу бдыруандаз, агәынқьбжьы иахьагьы слымҳа иҭыҩуеит", - ҳәа лажәабжь дналагеит абырг.
И. (ус лыхьӡыз) лыԥшра, лсахьа уаҩ деилаҳаратәы иҟан. Ақалақь ҭыԥҳа хҩеишьцәа раҳәшьазаҵә лакәын. Хымԥада, лҭаацәа иреиӷьу анасыԥ рҭахын рыхазына лзы. Изныкымкәа Аҟәатәи арԥарацәра ажәа лнырҵарц иалагахьан, аха лара дхыихит зоура-зыҭбаара наӡаз, ԥшралагьы узыгәҭамсуаз, "абз зҿаз" ақыҭа ҷкәын. Азныказы иара лҭаацәа маҳәыс дырҭахымхеит, дара рыдагьы ауа, аҭынха уамашәа избаз рацәаҩхеит "ақалақь ныжьны дабацеи" ҳәа. Арԥыс итәқәа ракәзар "дхысит, аха ишԥа" ҳәа рҭаца илеигәырӷьон. И. ақыҭа дамарахеит: аҩны, адәны цқьаӡа илыман, дчеиџьыкауаҩын. Ажәгьы ахьашьа лҵазаап.
Ачара ашьҭахь шықәсыбжак ааҵуаны, лара усҟан хымз ҵуан лцәалтәымкәа дыҟеижьҭеи, лхаҵа ашәҟәы изааит: "Уҩны иҩнаҵаны иумоу деилкааны дааугазар аума угәаӷьит, иузымдыруазар иуасҳәоит ухы умфарц, уара дуццаанӡа аӡәымкәа, ҩыџьамкәа ахацәа дышрыдырбалахьаз" ҳәа зныз.
"Арҵәааҳәа дшыҳәҳәоз лыхцәы данкны, адәы дықәыжьны, лымгәа шьапыла дҭасуа, дылҿажьцәо, "бара ацәыбза" ҳәа дҟаауа, ааигәа-сигәа инхоз агәылацәа еизигеит. Ажәлар идирҳаит иҟалаз. Лара ахәаша лакәзар, адгьыл лнацәақәа аларԥсны анышә кны, ажәҩан ахь лхы рханы "акагьы шысхарам" ҳәа дқәит. Аха уи заҳауадаз", - дқәыԥсычҳауеит агәалашәара иамҽханакыз аԥҳәыс.
И. лабхәараа ашьыжь ауп лабраа рахь "шәыԥҳа ддәылганы дыжәга" ҳәа аацҳамҭа анырышьҭ. Ауха ари сзабадырыз аԥҳәыс бырг (усҟан еиқәлацәаз ракәын) лыҩныҟа дылгазаап.
"Зылацәа еихьызшьда ауха… Санхәеи сареи лхы аԥырылхыр ҳәа ҳшәаны даҳҷаԥшьон.
Ахаан сгәы иҭыҵуам лан длыҵагыланы данылгоз, лыԥшәма игәараҭахь лхы рханы "имиц асаби шьапыла дисуан, аха иара ианажьра имоукәа дыбзамкәа, дыԥсымкәа адунеи дықәхааит" ҳәа илҳәаз ажәақәа", - лылабжыш аахыҳәҳәаалеит ажәабжьҳәаҩ.
Исаҳаз сгәы ԥнаҽын аҳауа сзымхо салагеит. Анцәа иџьшьаны ааигәа иҵыҵуаз аӡыхь сыԥсы еиқәнархеит.
"И. лгәабзиара ашәарҭара иҭагылан азы Москваҟа дыргоит, уатәи аҳақьымцәа рыбзоурала деибганы аԥа длыхшоит", - ҳәа ахҭыс аиҭаҳәара иацылҵоит абырг.
И. лашьцәа алеишәа џьбара рыман, аха раҳәшьа дшыцқьаз агәра ргон азы лгәы дадмыргеит, раҳәшьаԥагьы рыжәла ирҭеит, "рнапы дықәыргыланы" дырбон. Руаӡәы, И. лшьа иурц рымаҳә иԥынҵа ахьҭаԥиҵәаз азы ҩышықәса аҭакрагьы ихигеит.
Аамҭа ықәҳа ицеит "ашәҟәы еиқәаҵәа" ахыҵхырҭа еилкаамкәа… "Уи илышьҭақәаз рахьтә мап зцәылкыз аӡәы иҩызар ҟалап", - рҳәалон акәымзар.
Хәышықәса рашьҭахь И. лхаҵа ҽаӡәы дааигазаап. Уигьы дқалақьҭыԥҳан, аха лара ақыҭаҿы дшаанымгылоз лҳәахьан. Убри шеимаркуаз, аӡӷаб хәыҷы ирыхшаз жәашықәса анылхыҵ, еилыҵит. Аҵыхәтәаны иқәра неихьаны, хәык изыҟазҵаша иқәлаз аӡәы дааигоит. Ҩбаҟа шықәса ааҵуаны ахԥатәи иԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵуеит.
Аԥеи аԥҳаи змаз ахаҵа ихала аҩны даанхеит. Ила ҭраа агәылацәа рахь дымҩахыҵлон игәы ихашҭырц, аха уаҟагьы изыразӡамызт. Ақыҭаҿы ауаа ргәы дацәымӷын.
"Ус ауп ишыҟоу, ихала данаанха дычмазаҩхеит. Дыбзамкәа, дыԥсымкәа аиарҭа дылахеит. Ҳаҭыр зманы иҟаз иуа-иҭынха иԥа иахь ишьҭит иҿаԥхьа аҭамзаара шьҭаиҵарц шиҭаху иарҳәарц. Уи аамҭазы 40 шықәса ирҭагылаз, хҩык ахшара ирабхахьаз ахаҵа, иан лгәаанагара дазҵааны дааит ахаан злакҭа дҭамԥшыцыз иаб иахь. Иҿы зымцәажәо иҷкәын инапы агәыдкылара даҿын ишьамхы арсны. Аԥа, атәым быргк дышрыцҳаишьара еиԥш дизныҟәеит. "Уҽырӷәӷәа" ҳәа наиаҳәаны ашҭа дҭыҵны дцеит", - еиҭалҳәоит агәыла.
Аԥҳәыс лҳақ ззымгаз ахаҵа уи ашьҭахь хара дымнеит. Ари аҩны акәзар, иԥагьы иԥҳагьы ирҭахымхеит. Ранацәа рылаӷырӡ ахькарҭәаз аҭыӡқәа мап рцәыркит.
Еицәаз алахьынҵа иқәнасыргон ари агәаҵәажәпа. Аха сара уи иеиҳа амца сыцразҵо ашәҟәы зҩыз иоуп. Иҟазар адунеи аҿы аиашара, аԥсҭазаара дахьнархәызар ахәҭоуп.
Егьа маӡа ргәылаҵәахуп зфото ҭыхны исымоу аҩнқәа. Аха урҭ ртәы анаҩс…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа ҭижьит "Аԥсны Аҳәынҭқарра ауааԥсыра ргәабзиара акоронавирустә инфекциа COVID-19 ацәыхьчаразы хаз игоу уснагӡатәқәак рышьақәыргыларазы" ҳәа. Аԥкрақәа азинмчы роуеит жьҭаара 5 инаркны. Урҭ инарықәыршәаны, ачарақәа рымҩаԥгара аанкылатәхоит.
"Ашықәс нҵәаанӡа 20-25 чара ҳәа ашәҟәы ианҵаны иҳамоуп. Аԥарагьы ԥароуп, аха ачымазара ыҟазар, аҳәынҭқарра ахада иҭижьыз аусԥҟа ажәлар ацныҟәоит ҳәа ауп ишыздыруа, ус ауп ишеилыскаауа. Ажәлар чмазаҩхар, ирыцҳашьатәуп. Ауаа кредитла аԥара ргеит, ачара иазыԥшын, аха иҟауҵои. Ачара ахьыруа ахыбрақәа рҟны 40-45 рҟынӡа ҽнак иҭыҵуа ауаа аус руеит… Ачарақәа рыҿҳәара ԥҵәоуп. Октиабр азы ашәҟы ианыз сентиабр ахь рҽанырҵар рҭаххеит, агәыҭҟьара иҟоу збоит, аҩашагьы ачарақәа ҟарҵо иалагеит", - иҳәеит Ҷедиа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аполитикеи, аекономикеи, акультуреи, асоциалтә ԥсҭазаареи ирызку иактуалтәу атемақәа ҳрылацәажәоит, аимак-аиҿак зхылҿиаауа азҵаарақәа шьҭаҳхуеит. "Коӷониаԥҳа лымҩаду" иануп ҳаԥсҭазаараҿы иҟалало ахҭысқәа рзы еиуеиԥшым агәаанагарақәа змоу ауаа. Апроблемақәа иаартны ирылацәажәоит.
Очамчыра араион аҿы АУН "Амшынеиқәафымцамч" акомиссиа ареид мҩаԥнагеит аԥшьаша, цәыббра 17 рзы.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 825-ҩык акоронавирус шрылоу шьақәдыргылахьеит. Урҭ рахьтә 235-ҩык апациентцәа ргәы бзиахахьеит, 7-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа, аиҳабыра, аминистрцәа, Гагра араион ахадара рхаҭарнакцәа злахәыз аилатәара мҩаԥган цәыббра 17 рзы. Аиԥылараҿы иалацәажәан араион абиуџьет ахь ашәахтәқәа рнеира апроблема.


АҞӘА, нанҳәа 3 - Sputnik. Аҭыԥантәи ауааԥсыра рыбжьара акоронавирус алаҵәареи аҳәаа аартреи ирыхҟьаны аԥснытәи амедицина еихәлахар алшоит ҳәа иҳәеит Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ Алхас Конџьариа аилатәараҿы.
"Аҳәаа аадыртаанӡагьы авирус амҽхак арҭбааит. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа аҭәра иалагоит. Есыҽны 8 - 10 пациент ааҳарԥшуеит. Уажәнатә еилаҳкаауеит аҭагылазаашьа ауадаҩхара шазыԥшу. Иҟоу ҳуааԥсыра арахь иаауа рхыԥхьаӡарагьы ацаҳҵар, аӡәгьы ҳзимыцхраауа ҳаихәлахоит", - иҳәоит аминистр ихаҭыԥуаҩ.
Конџьариа инаҵшьны иазгәеиҭеит уаанӡа Акоординациатә штаб аҳәаа аамҭа-аамҭала иаарттәуп, убри аан атәылахь иҭало ковид-паспорт ма аршаҳаҭга рымазароуп ҳәа.
"Ҳгәы ҳҽанӡамкәоуп аҳәаа аамҭакала анахьгьы арахьгьы ишаартхаз. Иахьазы изҭаху аҳәаа дахысыр ауиет", - иҳәеит иара.
Аоперштаб алахәыла, Апарламент адепутат Алхас Џьынџьал иҳәеит аҳәааҿы аԥкырақәа алагалатәуп ҳәа.
Агәабзиарахьчара аминистрра аштатнҭыҵтә терапевт Анжела Арчелиаԥҳа иазгәалҭеит аҽыԥхьакра арежим мҩаԥызго апациентцәа рыхәышәтәра аус адулатәуп ҳәа.
"Аҽыԥхьакра арежим мҩаԥызго апациентцәа ахылаԥшра ҷыда рҭахуп, урҭ реиҭашәара иашьклаԥшлатәуп", - лҳәеит лара.
Амедицинатә усзуҩцәа COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара иазҳар, иҟаҵатәу ҳәа ԥхьаҟатәи русура атәы иалацәажәеит.
Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа аадыртит нанҳәа 1 азы ԥкырада.
Аԥсны акоронавирус змоу рхыԥхьаӡара 98-ҩык инеихьеит. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, мшаԥы 15 - Sputnik. Владимир Путин ажәадгала ҟаиҵеит абизнес маҷи абжьаратә бизнеси ирыцхраазарц. Абри атәы иҳәеит акоронавирустә ҭагылазаашьазы аиҳабыреи иареи рвидеоеилацәажәараан.
Аԥарақәа азоурыжьуеит ауалафахәқәа ршәаразгьы.
"Абизнес азы иманшәалоу ацхыраара ҟаҵалатәуп. Ацхырааразы аиуразы имыццакыкәа, агәаранқәа ирықәымгылакәа азыҳәақәа рынашьҭра ырманшәалалатәуп", - иҳәеит иара.
Ахада иажәақәа рыла, аҳәынҭқарра ацхыраара иартәоит 12 130 мааҭ усзуҩык изы. Убри аан 90% аусзуҩцәа рҭыԥқәа рызныжьтәуп.
Путин иара убасгьы иҳәеит ифатәаалыҵым атауар ала ихәаахәҭуа аилахәырақәа еиҳа ааха зауз ҳәа иԥхьаӡазарц.
Атәыла ахада аиҳабыра дрыҳәеит аҭыԥқәа рҟны акоронавирус иадҳәаланы имҩаԥырго ауснагӡатәқәа хра рыманы иахьынӡаҟоу еилыркааларц.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла ачымазара змаз рхыԥхьаӡара 16 процент рыла ишьҭыҵит
АҞӘА, жьҭаара 1 - Sputnik. Урыстәыла ахада Владимир Путин аҳәамҭа ҟаиҵеит Ашәарҭадаратә хеилак аилатәараҿы Ашьха Ҟарабах аҭагылазаашьа азы Урыстәыла, Америка, Франциа рхадацәа аҳәамҭа еицыҟарҵоит ҳәа. Абри азы адырра ҟаиҵеит ахада ипресс-маӡаныҟәгаҩ Дмитри Песков.
Песков иажәақәа рыла, аилацәажәараҿы агәҭынчымра аарԥшын Ашьха Ҟарабах имҩаԥысуа азы.
"Ҷыдала азхьаԥшра аҭан аинырратә цәаҳәаҿы ицо аидысларақәа рызҵаара",- иҳәеит Песков.
Ашьха Ҟарабах еиҭахгьы бџьаршьҭыхрала еиҿагылеит ииасыз амчыбжь азы. Бақәеи Еревани дара-дара ахара рыдибаҵоит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит Ермантәыла. Бақәа акәзар, амобилизациа ахәҭакахьала ирылаҳәоуп, акоменданттә сааҭ аус ауеит.
Аганқәа рыҩбагьы рдыррақәа рыла, аԥсыҭбарақәа ыҟоуп аруаа рганахь аиԥш аҭынчуааԥсыра рганахь алагьы, аха макьаназы заҟаҩ ыҟаҵәҟьоу шьақәыргылам. Ермантәылеи Азербаиџьани дасу ринформациақәа хаз-хазуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жьҭаара 1 - Sputnik. Урыстәыла аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 8 945 коронавирус хҭыс ҿыц аарԥшуп ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҽацәыхьчаразы Москва ақалақь аоперштаб.
Урҭ рҟынтәи 27,1% ачымазара аклиникатә ҟазшьа рыдбаламызт.
169-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 5 985-ҩык ргәы бзиахеит. Зынӡа иԥсхьоу рхыԥхьаӡара 20 891-ҩык инаӡоит, згәы бзиахахьоу – 964 242-ҩык.
Иахьазы Аԥсны авирус рыдбалоуп 1458-ҩык. Ргәабзиара шьақәгылахьеит 530-ҩык, 11 ԥсыҭбара ыҟоуп.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Апресс-конференциа иалахәуп:
Амассатә-информациатә хархәагақәа рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоит апресс–конференциахь (аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16, абизнес-центр "Гәдоу Плаза", 5-тәи аихагыла).
Аккредитациа ҟалоит абри аҭел ала: +7(940) 926 00 00
Азыҳәа анашьҭразы аелектронтә ҭыӡҭыԥ: email@example.com
Иара убасгьы шәара ишәылшоит апресс-конференциа алахәылацәа зинтерес шәымоу азҵаарақәа рышәҭарц Sputnik Аԥсны асоциалтә ҳа Facebook аҿтәи адаҟьаҿы мамзаргьы аелектронтә ԥошьҭахь инашьҭны: firstname.lastname@example.org


Аԥсны Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымшныҳәа иазку акциа "Афырхацәа рымҩала" ареспубликаҿы есышықәса имҩаԥыргоит 2007 шықәса раахыс.
Цәыббра 29, 1993 шықәсазы Кәыдрытәи ацҳаҿы Аԥсуа ар Мраҭашәаратәии Мрагыларатәии афронтқәа еиқәшәеит.
Бабышьреи Уарчеи ақыҭақәа рхада Леуан Ԥарлиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит Аинвестициатә программа аҳәаақәа ирҭагӡаны амҩа акаҭран шықәырҵо Бабышьра, убасгьы аӡазы ақыҭақәа рҟны аҭагылазаашьа зеиԥшроу атәы.
Ахаҵа Шәачатәи аҿкчымазаратә хәышәтәырҭа №2 ахь днаган асанитартә авиациа ацхыраарала.
Урыстәыла Аҳәынҭқарратә Дума Ашьха Ҟарабах азы ааԥхьара рзынашьҭхоит Урыстәыла ахадеи аиҳабыреи, Азербаиџьани Ермантәылеи рпарламентқәа, ОБСЕ Минсктәи агәыԥ аицхантәаҩцәа, Европа Апарламенттә ассамблеиа ахеилаки егьырҭ жәларбжьаратәи аиҿкаарақәеи.
1992-1993 шш. рызтәи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран Марина Барцыцԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны илгәалалыршәеит Мраҭашәаратәии Мрагыларатәии афронтқәа Кәыдры ацҳаҟны реиԥылара шыҟалаз.
Уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 83 регион рҿы иазгәаҭоуп COVID-19 ахҭысқәа даҽа 8232 ацлеит. 27,6% авирус аҟазшьақәа рыдбаламызт. Ргәы бзиахеит 6749 пациент, рыԥсҭазаара иалҵит 160-ҩык.
Аԥсны аҵаратә усҳәарҭақәа рҟны акоронавирус аламырҵәаразы имҩаԥыргоит апрофилактикатә уснагӡатәқәа.
Абар шьҭа акыршықәса инеиԥынкыланы Аԥсны Аиааира амш азы имҩаԥысуа акциа "Афырхацәа рымҩала" аҿар рыбжьара азҿлымҳара ахьынӡамоу атәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит акциа аиҿкааҩцәа руаӡәк Диана Шьакаииаԥҳа.
Гагра араион ауаҩԥсы даанкылоуп Аԥсны Аҳәынҭқарра аҵакыраҿы зыҭира ҟамло апсихотроптә маҭәашьарқәа рыҵәахреи Аԥсныҟа ралагаларази рзы.
Аԥсны Апарламент адепутатцәа цәыббра 24 рзы Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш 27 шықәса ахыҵра ахьӡала азаҭ аҭараз ақәҵара рыдыркылеит. Азаҭ ахь иаҵанакыр алшоит 50-ҩык рҟынӡа иҭаку ҳуааԥсыра.
Ҟарабах аконфликт ахы акит 1988 шықәса жәабранмзазы, Ашьха-Ҟарабахтәи автономтә област Азербаиџьантәи ССР ишалҵуа азы аҳәамҭа аныҟанаҵа ашьҭахь.
Гал араион ахәышәтәырҭа хада аҳақьым хада Асҭамыр Гамгьиа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит акоронавирус змоу рзы Галтәи ахәышәтәырҭаҿы хазы аҭыԥқәа раартра аус шцо атәы.
Цәыббра 30 рзы Аԥсны иазгәарҭоит 1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсныжәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраҿы Аиааира 27 шықәса ахыҵра.
Аҩбатәи аԥхьарала Аԥсны Жәлар Реизара адепутатцәа ирыдыркылеит абџьар азы азакәан апроект. Аԥсны Афырхаҵа аамҭаказы Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр иҟаз Аслан Кобахьиа арадио Sputnik аефир аҿы иҳәеит уи шыҟазарц ахәҭоу азы игәаанагара.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус зланы иаадырԥшхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 1352-а ыҟоуп.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперштаб адыррақәа рыла, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿ ишьҭоуп 120-ҩык рҟынӡа ачымазцәа. Адиагноз акоронавирус рзышьақәыргылоуп – 117-ҩык. Рҭагылазаашьа уадаҩуп 14 пациент, ибжьаратәуп – 27-ҩык.
Цәыббра 24 рзы Аԥсны Апарламент адепутатцәа цәыббра 24 рзы Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш 27 шықәса ахыҵра ахьӡала азаҭ аҭараз ақәҵара рыдыркылеит.
XIX Жәларбжьаратәи аԥкьаҭасразы атурнир "Аԥсуа хылԥа ду" мҩаԥысит Гагра, цәыббра 26 - 27 рзы. Атурнир аԥхьахәқәа: "Ахьтәы", "Араӡынтәы", "Аџьаз уарбақәа" рзы еиндаҭлон 24-ҩык аԥкьаҭасыҩцәа.
Цәыббрамза 29 рзы Аҟәа амшын аԥшаҳәаҿы имҩаԥгахоит апоетцәа ҿарацәа реиԥылара. Аҳҭнықалақь аҿари аспорти рзы адепартамент аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Есма Кәыҵниаԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит уи шеиҿкаахо атәы.


Авирус цәырҵит апровинциа Хубеи ақалақь Ухань аҟны ԥхынҷкәын анҵәамҭазы. Иара зырҿио акоронавирус хкҿыц 2019-nCoV ауп. Китаи анҭыҵ авирус азгәаҭоуп: Гонконг, Макао, Таивань, Таиланд, Иапониа, Аладатәи Кореиа, ЕАА, Канада, Вьетнам, Сингапур, Непал, Франциа, Австралиа, Малаизиа, Германиа, Финлиандиа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны аҩныҵҟа авирустә инфекциа – акоронавирус змоу уаҩ дыҟам, аха аҿагыларатә уснагӡатәқәа ирҿуп. Иаԥҵоуп иҷыдоу аҭелтә еимадара, аубарҭабжьаратә штаб, Акоординациатә штаб, Гәылрыԥшьтәи ахәшәтәырҭа азыхиоуп акоронавирус злаҽу ӡәыр дҟалозар рыдкылара, иара убас Урыстәылантәи иааргеит атест-системақәеи, агуманитартә цхыраареи.
Хәажәкыра 14 инаркны Егры аҳәаа аркуп, иара убас аԥкрақәа алагалоуп Аԥсны-урыстәылеи рҳәааҿы.
Аԥсны Аҳәынҭқарра акоронавирус алаҵәареи аҽарҭбаара иахьалагази инамаданы ашколқәа зегьы рҟны акарантин рылаҳәоуп жьҭаара 16, 2020 шықәса рҟынӡа.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьит ҳәа иаарԥшу ауаа рхыԥхьаӡара 1245-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 360-ҩык ргәы бзиахеит, ааҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Апандемиа ааҟалеижьҭеи иахьанӡа Аԥсны акоронавирус зланы иаадырԥшыз 1177-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 360-ҩык ргәы бзиахеит, ааҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа аҿктәы ҟәша амедиаҳәшьа еиҳабы Емма Тыҩԥҳа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭалҳәеит COVID-19 зманы ирыдҵаалаз шаҟаҩы ыҟоу, урҭ рҭагылазаашьа зеиԥшроу.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 1116-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 330-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, ааҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Гамалеиа ихьӡ зху Аҭҵааратә центр аҿы аус зыдулоу акоронавирус аҟынтәи алаҵа "Спутник V" агәаҭаратә партиақәа Урыстәыла арегионқәа зегьы ироуит.
Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иаарԥшу акоронавирустә хҭыс ҿыцқәа рхыԥхьаӡара 6 431 ыҟоуп, дара аарԥшуп арегионқәа 85 рҟны.
Беслан Ешба цәыббра 22 рзы инапы аҵаиҩит аусдҵа: "Аҟәа ақалақь ахадараҿы акоронавирустә инфекциа (COVID-19) алаҵәара азыԥхьагәаҭареи аԥырҟәҟәаареи рзы ауснагӡатәқәа рзы".
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 1054-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 311-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, быжьҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Цәыббра 21 азтәи адыррақәа рыла, Аҟәа 326-ҩык акоронавирус роухьеит, 30-ҩык школхәыҷқәоуп, 12-ҩык ашколқәраҟынӡа имнаӡац.
Ареспублика араионқәа зегьы рҿы Аԥсны АҶА аҟәшақәа русзуҩцәа аҳәынҭқарратә усҳәарҭақәеи ,аҩнеихагылақәеи, ахатә ҩнқәеи рҟны арзҩыдара мҩаԥыргоит.
Аобсервациатә ҟәша аадыртраны иҟоуп ақалақьтә хәышәтәырҭаҿы, "акоронавирус" рымазар ҟалоит ҳәа агәаанагара ззыҟоу апациентцәа ишалшо ала ацхыраара ласы роурц азы.
Урыстәыла Агәабзиарахьчара аминистрра ашәҟәы иҭанагалеит COVID-19 аҟынтәи адунеи аҿы ираԥхьатәиу алаҵа. Алаҵа аус адулан Гамалеи ихьӡ зху НИЦЕМ аҿы аинвестициақәа рзы Урыстәылатәи афонд ацхыраарала. Хьӡыс иаҭан "Спутник V".
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 995-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 285-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, быжьҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Цәыббра 21 ашьыжь 70-ҩык инарзынаԥшуа ауаа Аҟәатәи аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы игылан COVID-19 азы анализ аҭаразы.
Апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иалоу 939-ҩык аарԥшын. Цәыббра 20 рызтәи аоперштаб адыррақәа рыла, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп 97-ҩык апациентцәа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус зцәа иаланы иаарԥшу рхыԥхьаӡара 939-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 255-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, рыԥсҭазаара иалҵит быжьҩык.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 878-ҩык акоронавирус шрылоу шьақәдыргылахьеит. Урҭ рахьтә 240-ҩык апациентцәа ргәы бзиахахьеит, быжьҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 825-ҩык акоронавирус шрылоу шьақәдыргылахьеит. Урҭ рахьтә 235-ҩык апациентцәа ргәы бзиахахьеит, 7-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла иахьаҵанакуа 1 091 186 акоронавирус хҭыс шьақәырӷәӷәоуп 85 регион рҿы. Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 5905-ҩык ирыдбалан акоронавирус.


АҞӘА, цәыббра 5 - Sputnik. Аҟәа ақалақьтә клиникатә хәышәтәырҭа акарантиншьҭахь аусура иалагоит цәыббра 15 инаркны, абри атәы Аԥсныпресс иазеиҭеиҳәеит Апсны агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа.
Ҵахнакьиа иазгәеиҭеит, ахәышәтәырҭаҿы ишымҩаԥго арзҩыдара, иахьатәи аамҭазы аус шауа ПЦР-адиагностика ахьыҟарҵо ауадеи, арентгентә уадеи.
Агәабзиарахьчара аминистрраҟны ирҳәахьан, зыда ԥсыхәа ыҟам ачымазыҩцәа Ареспубликатә хәышәтәырҭаҟны ахирургиатә, акардиологиатә, аневролигеи атерапиеи рыҟәшақәа рҟны ишрыдыркыло.
Аминистр иажәақәа рыла, Ареспубликатә хәышәтәырҭа иатәу аполиклинакаҿы апациентцәа рыдкылара аамҭала иаанкылан, ауаа рацәа ахьеизоз иахҟьаны.
"Иҷыдоу ахырхарҭа аҳақьымцәа апациентцәа рыдыркылоит ақалақьтә поликлиника №1 аҿы. Ахәышәтәырҭа аус ауеит асааҭ 9:00 инаркны 21:00 рҟынӡа", - иҳәеит иара.
Аҟәатәи ахшараиурҭа абжьааԥнеиԥш аус ауеит, уаҟа имҩаԥгоуп асанитартә усмҩаԥгатәқәа зегьы.
Аминистрра адырраҭарала аппарат шьақәдыргылоит цәыббра 5 рзы иаразы еиҿкаау аҭыԥ аҿы. Атомограф аусура иазырхиахоит цәыббра 20-нӡа.
"Акомпиутертә томографиа аппарат аус адызуло ренгенолак заҵәык иоуп иҳамоу Аԥсны. Иара Ареспубликатә хәышәтәырҭаҟны аус иуеит, раԥхьатәи амшқәа рзы есҽны гәдоуҭатәи агоспиталь ахь дцалоит. Анаҩсан арентген-ҭыхымҭа ҟарҵалоит алобарант-арентгенолог, адистанциатә еимадарала ачымазараа шьақәдыргылоит аҳақьымцәа. Ас еиԥш аусура жәларбжьаратәи практикоуп", - иҳәеит Ҵахнакьиа.
Цәыббра 4 рзы иҟоу адыррақәа рыла, Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа 466-ҩык ишрылоу аадырԥшхьеит. Урҭ рахьтә 154-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Агәабзиарахьчара аминистрра COVID-19 аҿагыларазы амедицинатә маҭәахәқәа аанахәеит
Апресс-конференциа иалахәхоит:
Амассатә-информациатә хархәагақәа рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоит апресс–конференциахь (аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16, абизнес-центр "Гәдоу Плаза", 5-тәи аихагыла).
Аккредитациа ҟалоит абри аҭел ала: +7(940) 926 00 00
Азыҳәа анашьҭразы аелектронтә ҭыӡҭыԥ: email@example.com
Иара убасгьы шәара ишәылшоит апресс-конференциа алахәылацәа зинтерес шәымоу азҵаарақәа рышәҭарц Sputnik Аԥсны асоциалтә ҳа Facebook аҿтәи адаҟьаҿы мамзаргьы аелектронтә ԥошьҭахь инашьҭны: firstname.lastname@example.org
Аԥсны ахада ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб аӡбара шьаҭас иаҭаны аусԥҟа инапы аҵаиҩит. Уаҟа иазгәаҭоуп жьҭаара 5 инаркны массала аспорттә, агәмырҿыӷьратә, ацәыргақәҵатә уснагӡатәқәа ахыбрақәа рыҩнуҵҟа рымҩаԥгара мап ацәкра уҳәа убас. Иара уи адагьы, агәабзиарахьчара аминистрра жьҭаара 15 рҟынӡа анапы ианҵоуп Аԥсны, Аҟәа ақалақьи араионқәеи иахьрыҵанакуа иҟоу амедицинатә усҳәарҭақәа рҟны авирус змоу ахаҿқәа рнагарҭа ҭыԥқәа разырхиара.
"Ари ачымазара зыхьуа ҳзаанагоит, урҭ ҳрыхәаԥшуеит нас ишахәҭоу аҭыԥ иқәаҳҵоит, шьоукы аҩныҟа, шьоукы – Гәдоуҭаҟа, аха уи анализқәа рҭак анҳаулак ашьҭахь. Ахәышәтәырҭа атерапиа аҟәшаҿы архиара ҳаҿуп 40-ҩык рҭыԥ ари ачымазара зыхьуа рышьҭаҵаразы, аха макьана хаз аҟәша аашәырты ҳәа адҵа ҳмоуӡац. Иахьазы дҵас иҳамоу: ачымазаҩцәа ашоура змоу, Агәыӡера рыдкылара, нас ишахәҭоу аус рыдулароуп. Ахәышәтәырҭаҿы акоронавирус аҟынтә иахьазы анализ аҭак иазыԥшу ҳәа аӡәгьы дыҟам, зегьы аҩны итәоуп. Дара есымша аҭел ҳарзасуеит, рҭагылазаашьа еилаҳкаауеит. Анализ аҭак анааилак нас рыхәшәтәразы даҽа мҩак ылаҳхуеит. Аҩны рҽырхәышәтәуеит 16-ҩык рҟынӡа", - ҳәа еиҭеиҳәеит Шьоууа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Sputnik Аԥсны апроект аҟны ишәыдаагалоит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ахроника.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аҵаратә процесс иалагараны иҟан цәыббра 14 рзы, аха уи аҿҳәара инахан.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 995-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 285-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, быжьҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Цәыббра 21 ашьыжь 70-ҩык инарзынаԥшуа ауаа Аҟәатәи аҿкчымазаратә хәышәтәырҭаҿы игылан COVID-19 азы анализ аҭаразы.


53 ҳәынҭқарра ртәылауаа рзы ихацыркхо апилоттә проект - Владивосток, Мрагыларахаратәи афедералтә округ, Калининградтәи аобласт, Санкт-Петербург, Ленинградтәи аобласт уҳәа рҭааразы аелектронтә визақәа рыҭара ашьҭахь, Урыстәыла иарбанызаалак арегион аҭааразы аамҭакьаҿлатәи аелектронтә визақәа роура алшара ҟанаҵоит.
Алексеи Стефанов, Sputnik
Ахәашаҽны Урыстәыла ахада Владимир Путин инапы аҵаиҩит афедералтә закәан. Уи инақәыршәаны аамҭакьаҿла Урыстәыла алаларазы иалагалахоит зыҿҳәара 60 мшы иҟоу иаку аелектронтә виза. Авиза адипломатиатә, амаҵзуратә, атранзиттә виза инарываргыланы аамҭала инхо ахаҿқәа рзы ихазу категориахоит.
Убри аан аныҟәара аноурылара 16 мшы еиҳамзароуп. Аха Урыстәыла атуроператорцәа Рассоциациа Sputnik иазеиҭарҳәеит астатистика инақәыршәаны аҳәаанырцәуаа Урыстәылаҟа рныҟәара бжьаратәла мчыбжьык иҭаӡоит, убри азы аамҭакьаҿла атәылаҿ аҟазааразы авиза аамҭа азхоит ҳәа.
Ажьырныҳәа 1, 2021 рынахыс Урыстәыла аҭаараз иалшоит аамҭакьаҿлатәи аелектронтә виза аҟаҵара. Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрра азхьаԥшра анаҭеит аексперимент аҳәаақәа ирҭагӡаны Владивосток, Мрагыларахаратәи афедералтә округ, Калининградтәи аобласт, Санкт-Петербург, Ленинградтәи аобласт раҭаараан проблеманы ишыҟалаз арзаҳал ахарҭәаараан агхақәа рыҟаҵара, уи авиза аҭара шалнамыршо. Усеиԥш уаҳа иҟамларц азы асаит аус еиҭадырулеит, идырмариеит.
Иарбан тәылақәоу зтәылауаа алагала ҿыц зхы иазырхәар алшо макьаназ инагӡаны ишьақәыргылам. "Аҳәаанырцә тәылақәа реиқәыԥхьаӡа шьақәнарӷәӷәоит Урыстәыла аиҳабыра" ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит абаҩрҵәыреи, аспорти, атуризми, аҿари русқәарзы Аҳәынҭдума аилак алахәыла Наталиа Кувшинова.
"Сгәы иаанагоит аелектронтә виза ахархәара ҭбаа аиуп ҳәа. Алагала ҿыц азырхоуп алаларатә туризм аҿиара. Ари амеханизм иалнаршараны иҟоу аҳәаанырцә туристцәа аныҟәаразы Урыстәыла алырхуа аҟаҵароуп", - лҳәоит Аҳәынҭдума адепутат.
Зтәылауаа аелектронтә виза зхы иазырхәар рылшо атәылақәа ирыҵаркыр алшоит апилоттә проект иалахәыз – Евроеидгыла атәылақәа, Китаи, Иапониа, Ҭырқәтәыла, Индиа реиԥш егьырҭ 53 тәыла. Ари асиаҿы иҟам ЕАА, Канада, Великобританиа. Аминистрраҿы ирҳәоит 2021 шықәса инаркны, аексперемент аамҭа иеиԥшымкәа авиза ахә ахшәаатәхоит, аха уи ЕАА 50 доллар еиҳамхароуп.
"Иааиуа ашықәс иаҳнарбоит авиза ҿыц ауаа иахьынӡарыдыркыло, уажәазы иҟоу авизақәа ирҿырԥшны", - лҳәеит Аҳәынҭдума адепутат Наталиа Кувшинова.
53 ҳәынҭқарра, аелектронтә виза аиура зылшо реиԥш аҽа 60 тәыла ртәылауаа визада азин рымоуп Урыстәыла иалаларц иҟоу ҩ-ганктәи жәларбжьаратәи аиқәшаҳаҭрақәа шьаҭас иганы. Абас ала, 2021 шықәса инаркны еиҿкаахоит ақьаадтә виза аиура зҭахым аҭагылазаашьа.
"Ари акыр иармариоит алаларатә туризм зҭаху ргәазыҳәара. Ихадароу аелектронтә виза аиура амариароуп", - ҳәа ахылҳәааит алагала ҿыц Урыстәыла атуроператорцәа рассоциациа анагӡаратә директор Маиа Ломиӡе.
Лара лгәаанагарала, ианеиҵахаӡа аелектронтә виза иалнаршоит алаларатә туризм 30% рыла аизырҳара. Ломиӡе агәра лгоит алагала хырҳаганы ишыҟало.
Урыстәыла атуроператорцәа рассоциациа ахада лхаҭыԥуаҩ Александр Курносов игәаанагарала, ари аиҳабыра рыӡбра атурқәа 40-50% рыла иҳаранакыр алшоит, избанзар авиза аԥызхуа ма аиура зырмариоу атәылақәа рԥышәа ус шакәу ҳнарбоит ҳәа иҳәоит иара.
Александр Курносов дақәгәыӷуеит ԥхьаҟагьы авизатә режим алиберализациа азухалап ҳәа – "аноурылара ацҵарала, уажәазы иҟоу ҩымз ацынхәрас шықәсыбжак аҟынӡа, амшқәа 16 рцынхәрас 30 рҟынӡа рыцҵарала".
Урыстәыла атуроператорцәа рассоциациа ахада лхаҭыԥуаҩ Александр Курносов иара убасгьы дақәгәыӷуеит аелектронтә виза заураны иҟоу атәылақәа рсиа аҽарҭбаап ҳәа, избанзар уи асиаҿ уажә иарбам Еиду аштатқәеи Великобританиеи рҟынтәи атуристцәа рацәаҩны Урыстәыла иаҭаалар рҭахуп.
"Ари азҵаара аполитикатә ҭагылазаашьа иадырҳәалоит", - иҳәоит Александр Курносов.
АҞӘА, жьҭаара 1 - Sputnik. Урыстәыла ахада Владимир Путин аҳәамҭа ҟаиҵеит Ашәарҭадаратә хеилак аилатәараҿы Ашьха Ҟарабах аҭагылазаашьа азы Урыстәыла, Америка, Франциа рхадацәа аҳәамҭа еицыҟарҵоит ҳәа. Абри азы адырра ҟаиҵеит ахада ипресс-маӡаныҟәгаҩ Дмитри Песков.
Песков иажәақәа рыла, аилацәажәараҿы агәҭынчымра аарԥшын Ашьха Ҟарабах имҩаԥысуа азы.
"Ҷыдала азхьаԥшра аҭан аинырратә цәаҳәаҿы ицо аидысларақәа рызҵаара",- иҳәеит Песков.
Ашьха Ҟарабах еиҭахгьы бџьаршьҭыхрала еиҿагылеит ииасыз амчыбжь азы. Бақәеи Еревани дара-дара ахара рыдибаҵоит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит Ермантәыла. Бақәа акәзар, амобилизациа ахәҭакахьала ирылаҳәоуп, акоменданттә сааҭ аус ауеит.
Аганқәа рыҩбагьы рдыррақәа рыла, аԥсыҭбарақәа ыҟоуп аруаа рганахь аиԥш аҭынчуааԥсыра рганахь алагьы, аха макьаназы заҟаҩ ыҟаҵәҟьоу шьақәыргылам. Ермантәылеи Азербаиџьани дасу ринформациақәа хаз-хазуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жьҭаара 1 - Sputnik. Урыстәыла аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 8 945 коронавирус хҭыс ҿыц аарԥшуп ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҽацәыхьчаразы Москва ақалақь аоперштаб.
Урҭ рҟынтәи 27,1% ачымазара аклиникатә ҟазшьа рыдбаламызт.
169-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 5 985-ҩык ргәы бзиахеит. Зынӡа иԥсхьоу рхыԥхьаӡара 20 891-ҩык инаӡоит, згәы бзиахахьоу – 964 242-ҩык.
Иахьазы Аԥсны авирус рыдбалоуп 1458-ҩык. Ргәабзиара шьақәгылахьеит 530-ҩык, 11 ԥсыҭбара ыҟоуп.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Апресс-конференциа иалахәуп:
Амассатә-информациатә хархәагақәа рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоит апресс–конференциахь (аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16, абизнес-центр "Гәдоу Плаза", 5-тәи аихагыла).
Аккредитациа ҟалоит абри аҭел ала: +7(940) 926 00 00
Азыҳәа анашьҭразы аелектронтә ҭыӡҭыԥ: email@example.com
Иара убасгьы шәара ишәылшоит апресс-конференциа алахәылацәа зинтерес шәымоу азҵаарақәа рышәҭарц Sputnik Аԥсны асоциалтә ҳа Facebook аҿтәи адаҟьаҿы мамзаргьы аелектронтә ԥошьҭахь инашьҭны: firstname.lastname@example.org


АҞӘА, нанҳәа 17 – Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭаҿы иазхом адезинфекторцәа, ахәыҟаҵарҭаҿы ацхырааҩцәа, асанитарцәа ҳәа арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит ахәышәтәырҭа аҿкыратә ҟәша аиҳабы инапынҵақәа назыгӡо Ангелина Оҭырԥҳа.
"Уажәы ахәышәтәырҭа дҭоуп 21 пациент, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп, хҩык бжьаратәла ихьанҭоуп. Макьана ҳамчқәа еизхоит. Атранспорт ала рнагараҿ ацхыраара руит жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа. Аха ачымазцәа еиҳа-еиҳа ирацәахоит. Ианеиҵаха ҩыџьа ахәыҟаҵаҩ ицхыраацәа ҳҭахуп, асанитари ҩыџьа ахәышәтәырҭа аҵакыра зрыцқьо иара убасгьы амашьынақәа ҳҭахуп", - лҳәеит лара.
Оҭырԥҳа иазгәалҭеит аволонтиорцәеи дареи аилаӡара шрыбжьарҵо, рыдкылараан ргәабзиара аҭагылазаашьа шгәаҭахо.
"60 шықәса ирҭысхьоу рзы ачымазара еиҳа анырра шыҟанаҵо азгәаҭаны иқәыԥшу ауаа ҳадҵааларц ҳҭахуп. "Азона ҟаԥшь" ҳәа изышьҭоу аусураан аҷыдахьчага цәамаҭәа рыҭахоит, асабрадақәа рыла еиқәыршәахоит. Амедперсонал реиԥш аволонтиорцәагьы рыфатә ара еиҿкаахоит", - лҳәеит лара.
Аҳақьым ишылҳәо ала, аҟәшаҿы иахьазы иҟоуп аҳақьым-реаниматолог, аонколог, аневролог-хирург, хәҩык амедиаҳәшьцәа, хҩык асанитаркацәа. Аблок хадаҿы аус руеит: апедиатр, атерапевт, агинеколог, ахирург.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны авирус роухьеит – 189-ҩык, урҭ рҟынтәи 69-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Нанҳәа 1 рзы Аԥсны аҵыхәтәантәи аамҭазы акоронавирус зыхьыз рырацәареи Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы аиҵбыратә медперсонал разымхареи рзы Агәабзиарахьчара аминистрра ацхырааразы ауааԥсыра рахь аҳәара ҟанаҵеит.
Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 15 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра аусзуҩцәа жьҭаара 15 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы авирус аламырҵәаразы ашәарҭадаратә усқәа ишрықәныҟәо гәарҭон.
Амилициаа аудиториақәа ирыҩналаны ирбон астудентцәа шыртәо, асабардақәа рҿоу ирҿаму. Иакымкәа аудиториа иҩналаны ирбеит, астудентцәеи арҵаҩцәеи ирыҿцәажәеит. Ауниверситет аҿы аԥкрақәа зегьы ишрықәныҟәо азгәарҭеит.
"Асеиԥш аинспекциақәа есыҽны имҩаԥгахалоит. Иахьа лабҿаба иаабеит астудентцәа зегьы асабрадақәа шырҿоу, алекторцәа урҭ ргәырҽанырҵеит аҵараиурҭахь сабрадада анеира шыҟамло азы. Иҟоуп ианырхашҭуагьы, аха урҭ ара ирырҭоит", - ҳәа иҳәеит ақалақь аҩнуҵҟатәи аусқәа русбарҭа аиҳабы Нугзар Чычба.
Иара иазгәеиҭеит арҵаҩцәагьы аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, ахыхьчагақәа зегьы рхы иадырхәоит ҳәа.
Иахьазы Аԥсны иахьаҵанакуа 2479-ҩык коронавирус рыхьхьеит, 1100-ҩык ргәы бзиахеит, 23-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҿы ирхәышәтәуеит 168-ҩык, 147-ҩык адиагноз COVID-19 рзышьақәырӷәӷәоуп, 18 пациент рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жьҭаара 29 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥхьаҟатәи акурорттә сезон азы Гагра агәамсам аизгаразы атехника аахәара азыԥхьагәаҭоуп акоронавирус апандемиа аԥырхагамхар, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Гагра араион ақалақьтә нхамҩа аусбарҭа аиҳабы Роман Чагәаа.
Иара иҳәеит иахьазы х-машьынак шракәу ирымоу, аха иахәҭаны иазыԥхьаӡоу ԥшьба-хәба шракәу.
"Асезон алагамҭаз амашьынақәа ҩба ракәын иҳамаз агәамсам ақәгаразы. Ахԥатәи амашьына аремонт азаауит. Аха урҭгьы азхом ақалақь арыцқьаразы аиҳарак аԥхынра аамҭазы. Ианамуӡа 4 ма 5 машьына ҳҭахуп. Иара убасгьы иаахәатәуп 400 цыра агәамсамҭаҵарҭақәа", - иҳәеит Чагәаа.
Чагәаа ишиԥхьаӡо ала иҿыцу атехника 3-4 миллион мааҭ иаԥсоуп. Иааидкыланы 15 миллион мааҭ рҟынӡа инаӡоит. Уи адагьы 5 миллион мааҭ рҟынӡа аинвентарь аахәатәуп.
"Ҳақәгәыӷуеит апандемиа шԥанымҵәари ҳәа. Иара убасгьы ҳгәыӷуеит апроблема аӡбразы атәыла аиҳабыра ҳацхраап ҳәа. Уи залмыршахар, абанк аҿы акредит гатәхоит, избанзар атехника ада ԥсыхәа ҳамам", - иҳәеит Чагәаа.
Акурорттә сезон аан агәамсам Гагра инахыкны иҟоу аполигон ахь иганы икарыжьуеит, мышкала 15-20 реис ҟарҵоит. Ари аполигон ахь инаргоит Гәдоуҭа араион аҿтәи агәамсамгьы. Ацрыҵқәа атехника ҷыдала анышә иарҭоит, агәамсам аус еиҭадулара ахьзалымшо азы.
"Амандарин аҿалара ианалагалак Урыстәылантә арахь ирацәаҩны аԥсшьаҩцәа аауеит. Иҟоуп атурфирмақәа Аԥсны "амандаринтә тур" ҳәа иахьырбо. Ҳара заа амандаринатә баҳчақәа змоу ҳрацәажәоит аԥсшьаҩцәа ҳаманы ҳашнеиуа ала. Аԥсшьаҩцәа рнапала амандарин ҿырхуеит, агьама рбоит, абаҳчаҿы афотоҭыхымҭақәа ҟарҵоит. Анаҩс урҭ асоциалтә даҟьақәа рҿы иӡырыргоит, уи акыр иацхраауеит Аԥсны аӡбахә аларҵәаразы. Уи збо ҳтәылахь аара иҭаххоит. "Амандаринатә тур" адагьы иҟоуп аџьырмыкьахь игоу аныҟәарақәагьы, ҳмилаҭтә чысқәа: аџьынџьыхәа, алаҳарҩа, аҵәарҩа, ахьырҭиуа аҭыԥқәа рҿы инеиуеит, ирзеиҭаҳҳәоит уи заку. Аԥсшьаҩцәа атур ҿыцқәа рҭахуп, ҳаргьы ирыдаҳгалаша ҳамоуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Гоԥиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


COVID-19 ҳзышьцыланы ҳаҟаз ҳабзазашьа аԥсахит. Ачымазара ҿкы иацәшәаны амедицинатә сабрадақәа зхазҵо иалагаз рацәаҩхеит.
Еиҳарак асабрадақәа зҿоу ауаа уԥылоит ахыбрақәа рыҩнуҵҟа, ажәлар ахьеизо аҭыԥқәа рҿы. Аха иҟоуп апарк аҿы ма аԥшаҳәаҿы ианынеиааиуагьы зынӡа изхызымхуа.
Жьҭаара 13 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа адҵа инапы аҵаиҩит атәылаҿы акоронавирус аламырҵәаразы аԥкрақәа ралагаларазы. Урҭ инарықәыршәаны, ауаа рацәа ахьеизо аҭыԥқәа рҿы амедицинатә сабрадақәа ныҟәыргаларц рабжьыргоит.
Жьҭаара 15 рызтәи адыррақәа рыла, акоронавирустә инфекциа Аԥсны ирыдырбалахьеит 2672-а, ргәы бзиахеит 1175-ҩык, 23-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аҟәа аԥшаҳәаҿы иуԥылоит асабрадақәа зҿоу аҭыԥҳацәа
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба Алада Кавказ аҿы Евроеидгыла иҷыдоу ахаҭарнак Тоиво Клаар даниԥылоз
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет астудентцәа урҿыԥшыртә иҟоуп. Урҭ алекциақәа раан адагьы, аԥсшьараамҭақәа рызгьы асабрадақәа рҿоуп.
Аџьармыкьаҿы асабрада зҿаны иуԥыло рацәаҩым, аха ари аҭиҩы лыхгьы дазхәыцуеит, даҽаӡәгьы ашәарҭара дҭалыргылом.
Аџьармыкьа - реиҳа ауаа рацәаны иахьеизо аҭыԥқәа иреиуоуп. Убри азы ароуп еиҳарак ухы уахьеиҷаҳаша.
Астудентцәа анеицәажәогьы асабрадақәа рҿоуп.
Амашьынаргыларҭаҿы аус зуа ахаҵагьы ихы ихьчоит.
Аԥсадгьыл ахьчаҩцәа апандемиа аамҭазы даҽа "џьаԥҳаныкгьы" рзацлеит - амедицинатә сабрада.
Ари ахәыҷы иакәзар, зегь рыла алеишәа ааирԥшуеит - даҽаӡәы иҽизааигәаитәуам, асабрадагьы иҿоуп.
Асабрада авирус адагьы узыцәнахьчо ыҟоуп.
Афильм "Чик ихәыҷра" аԥхьарбараан еизаз ауаагьы асабрадақәа рҿан.
Азинхьчаҩгьы ҳазҭагылоу аамҭа иашьашәаланы зегь рыла деибыҭоуп.
Иршәуи рсабрадақәеи еинрааланы изшәызҵогьы маҷҩым.
Апаркқәа рҟынгьы асабрадақәа зҿызымхуа ыҟоуп.
Аԥсуа телехәаԥшра аоператор "75 лет Победы" ҳәа зну асабрада иҿоуп.
Ажурналистцәа асабрадақәагьы рҿоуп, хара-харагьы еидтәалоуп.
Ахымҩаԥгашьа иаша уақәшәар, авирусгьы уҵараҵара иаԥырхагахом.
Шахи мати азықәҳаргылап, ҳаиааип акоронавирус.
Абри ашықәс аамҭазы Аԥсны иқәынхо ауааи асасцәеи ара изызҳауа ашәаԥыџьаԥ рызхара ирызбом, убри аҟара иԥшӡоуп - есымша ииаҵәоу аԥсақәа, атропикатә пальмақәа, урҭ ирывагылоуп амагнолиақәа, аолеандрқәа уҳәа зеиуахк уҭаху еиуеиԥшым аҵиаақәа.
Ҭагалан Аԥсны усҟак ишоурам аԥхын еиԥшҵҟьа, аха акыр иԥхарроуп. Ҽынла аҳауа аԥхарра бжьаратәла +23°С, уахынла +14°С.
Аԥхынтәи амра ашәахәақәа рҟны рыҽдырԥхарц Аԥсныҟа иаауеит Урыстәыла зегь аҟынтәи атуристцәа. Амшын аҿы зҽызкәабо рацәаҩуп, даҽа шьоукы аҭыԥантәи аҭыԥ ԥшӡарақәа ирҭаауеит, ашьхарақәа рахь ныҟәара ицоит.
Аԥсны ҭагалан акыр ихьшәаны иааиуеит, уи дыршаҳаҭуеит акыр аамҭа аԥхарра зҵоу амшқәа рыдагьы, иааҳакәыршаны ишәҭуа аҵиаақәа.
Шықәсык изызҳауа ашәҭқәа улаԥш дыргәырӷьоит
Аҩнытәи ашәҭқәагьы макьана ауаа рбарҵақәа рҟны иқәыргыланы ирымоуп.
Аҳауа цқьеи аԥсабареи рыла ргәы дырҭәуеит ауаа рыдагьы, ацыгәқәагьы.
Ари Аҟәатәи аботаникатә баҳчаҿы изызҳауа абананқәа роуп.
Аҟәатәи аботаникатә баҳчаҿы изызҳауа ашәҭқәа амрахь рхы рханы игылоуп.
Аҭыԥҳацәа Аҟәа аԥшаҳәаҿы аҳауа рхьадырсуеит, амраҿы рыҽдырԥхоит.
Аԥсны ҭагалан бутиа ҟалоит, урҭ афиникқәа роуп ҳәа згәы иаанагогьы ыҟоуп.
Абыжәырҭа (Брехаловка) аҿы амш анбзиоу ахацәа еизаны ашахмат иасуеит.
Ҳамҩақәа зырԥшӡо аолеандр.
Амзар аҟны ҭагалан шарбоугьы, макьана акыр иԥхарроуп Аԥсны. Амшынҭалара аамҭа макьана ихыркәшам, аплиажқәа рҟны рыԥсы ршьоит атуристцәа, иара аҭыԥантәиқәагьы макьана иуԥылоит. Аҳауаԥхарра +23°С, +25°С иҟоуп, амаҭәа ԥхақәа макьана адулаԥқәа ирҭоуп.
Аха ҭагалан шааиз уеилдыркаауеит аҭыԥантәи аџьармыкьақәа рҟны ицәырҵыз - ахәырма (акоролиок), аџьықәреи, ахьа, аҟаб, иара убас макьана иҵәыҵәызаргьы, ицәиаҵәоу амандарина.
Абарҭқәа зегьы рыхә ҳаракцәамкәа иааухәар улшоит Аҟәатәи аџьармыкьаҿы. Уи уажәшьҭа баша хәаахәҭырҭам, ара хымԥада атуристцәа зегьы зҭааша ҭыԥхеит. Урҭ гәахәарыла иаархәоит ашәыр, афатә архаагақәа, ашә, ажьҵаа, аԥсуа чыс хаақәа, ачаи, ацха уҳәа. Уи адагьы аҩны иҟарҵо аҩи ауаткеигьы уԥыхьашәар алшоит.
Аҟәатәи аџьармыкьа есҽны аус ауеит, ашәахьада.
Макьана аԥхынреиԥш ишыԥхарроугьы, амшынҭалара аамҭа макьана ишхыркәшамгьы, ҭагалан уеизгьы иааит Аԥсны. Уи ус шакәу еилукаауеит
аҭыԥантәи аџьармыкьақәа рҟны ицәырҵыз ҭагалантәи аҽаҩра.
Ицәырҵхьеит амандаринақәа. Урҭ макьана усҟак иҟамлацзаргьы, рыцәҩежьра ухнахуеит.
Жьҭаарамзазы ахьагьы ҟалоит. Аԥсуаа уи жәны ирфоит, амца иҽҳәаҵангьы ирӡуеит. Аџьармыкьаҿы уи 100 мааҭк ҳәа иааухәар ауеит.
Амыҵмыџьи алимонқәеи рыԥштәы уаркалеиуа улаԥш иҵамшәар ауам, урҭ рыда ҭагалан ухахьы иагьузаагом.
Аҟәатәи аџьармыкьаҿы иуԥыхьашәоит аџьыка адагьы, афатә архаагақәа, аххылақәа рацәаны.
Акоролиоки ахәырмеи убасҟак бзиа избо рацәаҩуп, амандарина иаԥыргома уҳәаратәы. Амала ианалухуа иашам уԥыхьамшәароуп зегь реиҳа ихадоу.
Аԥсны аҟабгьы пату ду ақәуп.
Аҟаб рфоит еиҳарак ижәны. Гәырхаагас аишәа иқәырҵоит, иара аџьыка ахьшьны ирфоит, ацхагьы ахьызшьуа дубап.
Аџьықәреи аӡа анцәырҵлак аԥсуаа даара иеигәырӷьоит, уи алапҟьақәа жәны ма амцаҿы иӡны ирфоит, уи агьама ҽакы иалаҩашьом, хәыҷи-дуи бзиа еицырбоит. Аџьықәреи анҩалак, алапҟьақәа ҿырпны, илаганы, иалҵуа ашыла хәны, аԥсуаа зда ԥсыхәа ҳамам агәыхә - абысҭа - аларуеит.
Абар ҩаԥхьа ахьа - иааигәаны шәахәаԥши! Сынтәа изымфац шәыҟазар, шәыццакы аџьармыкьахь!
Ажәакала, шәгәалаҟазаара шьҭышәхыр, шәгәабзиарагьы шәырӷәӷәар шәҭахызар, ҽаҩраҭагалан аҳамҭақәа шәрышьҭалан шәца аҟәатәи аџьармыкьахь!
"Еиҳарак аусура ахьыҟоу араион ахадара ирыдыркыло аԥҟаԥҵәақәа реилыргараҿы ауп. Уи ҳауаажәлар ирызнагатәуп, рхы иахьадырхәаша, ишадырхәаша раҳәатәуп. Насгьы ҳара иаҳзаауа Аԥсны ахада идҵақәа роума, аԥыза-министр идҵақәа роума, дара зегьы еилырганы ажәлар ирызнагатәуп, урҭ адҵақәа инарықәыршәаны аусура мҩаԥысларц азы. Уи адагьы мчыбжьык ахь ҩынтә ауааԥсыра рызҵаарақәа рыла исыдыскылоит. Иара уи аамҭа абжьарагьы ианааиуа иҟоуп. Ауааԥсыра еиҳарак изыргәамҵуа атәылауашәҟәы аиура азҵаароуп, иҟоуп иара убас ашәахтәқәа ршәараҿы азҵаарақәа анрызцәырҵуагьы, анаҩс ауалафахәы ацҵара иаҵанакуа уҳәа, иаҳзааиуа рацәаҩуп, иахьынӡаҳалшо ҳрыхәоит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Қәычбериа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Миқаа Галтәи ателехәаԥшра аусуразы: ҿыц аԥсы ахаҵаны ауаа ирбарцаз ҳаҿуп


Ҳазлацәажәаша ҳамоуп- акультура, аспорт, аҟазара, уи - ҳара ҳаԥсҭазаара.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 4058-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 2071-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 36-ҩык.
Аԥсны ААР аусзуҩцәа имҩаԥырго антинаркотикатә реидқәа азырхоуп Аԥсныҟа анаркотикқәа раагара аԥкразы.
Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба Аԥсуа телехәаԥшраҿы апресс-конференциа мҩаԥигеит жьҭаара 28 рзы.


Акультуратә-гәыҳалалратә фонд "Ашана" аиҳабы Мактина Џьынџьалԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит Тҟәарчал зыргылара иаҿу Евстафи Аԥсилтәи ихьӡ зху ауахәамаҿы аусурақәа шцо атәы.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 756-ҩык акоронавирус шрылоу шьақәдыргылахьеит. Урҭ рахьтә 198-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, 7-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Гәдоуҭатәи ковид-центр ахь днеит цәыббра 16 рзы, аҭыԥ аҿы аҭагылазаашьа ҭиҵаарц, иҟоу апроблемақәа еиликаарц.
Ареспубликаҿ акоронавирус алаҵәара инадҳәаланы имҩаԥган атәыла ахада Аслан Бжьаниа дызлахәыз акоординациатә штаб аилатәара.
Амчра ӷәӷәа згәылаҵәаху акәны аԥсуаа ирыԥхьаӡо аӡы иазкуп арадио Sputnik арубрика "Жәлар рдоуҳа" аҿы Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа еиҭалҳәо азгәаҭарақәа.
Амуниципалтә унитартә наплакы "Аӡыканал" Гәымсҭа ақыҭан аӡымҩангага аремонт мҩаԥнагоит.
Алитературеи, аҟазареи, архитектуреи рзы Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ес-хышықәса анашьара мҩаԥыргоит.
Аԥсны атәылауаа ахара зызрыдырҵо ацәгьоуразы хышықәса инаркны жәашықәсанӡа аҭакра рықәшәар алшоит.
Италиатәи Неаполь иҟоу ЕАА афбатәи афлот аштаб-квартира имҩаԥнагоит НАТО адгылаҩцәеи апартниорцәеи рырра-мшынтә операциақәа напхгара рыҭара.
Цәыббрамза 16 рзы иалагоит Аҟәа ахақәиҭтәразы ажәылара. Ажәылара иалахәыз Аԥсны Афырхаҵа Руслан Зарданиа арадио Sputnik аефир аҿы игәалаиршәеит уи шеиҿкааз атәы.
Аԥсны Аҵәахырҭатә банк есымза урыстәылатәи атәанчахәқәа ршара аграфик аус аднаулоит. Цәыббрамзазы атәанчахәыҭара амҩаԥысшьа хылаԥшра арҭоит Урыстәыла Атәанчахәытә фонд аделегациа.
Аррамаҵзурауаа аҳауатә ҭагылазаашьа аԥшыхәра азыруит, ацәҟьарақәа ркоординатқәа шьақәдыргылеит, иара убасгьы "аӷа" аҳауантә ижәылара аԥдырҟәҟәааит.
Америкатәи аесминец аныҟәара ашьҭазаара анаҭоит урыстәылатәи афрегат "Адмирал Эссен".
Аԥснытәи ашколқәа рҿы аҵаратә процесс иалагеит ишахәҭаз еиԥш – цәыббра 1 азы, аха акоронавирус иахырҟьаны аурокқәа арежим ҷыдала имҩаԥысуеит.
Амармалташьтә птқәа рганахьала анхацәа рҽаҩра ԥырхага амоурц азы имҩаԥысуа аусурақәа ртәы арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит ақыҭанхамҩа аминистрра агрономиа аҟәша аиҳабы Едуард Барганџьиа.
Аҟәа имҩаԥысит акоронавирус аҿагыларазы акоординациатә штаб аилатәара. Аилатәараҿы излацәажәози COVID-19 аҭагылазаашьеи – Sputnik аматериал аҿы.
Афатәаалыҵи, анефҭыҵхратә ааглыхреи, аԥстәқәеи рзы рхы иадырхәо акультура гуар, Аԥсны ԥышәарак аҳасабла аарыхра иалагеит. Аҵиаа аҷыдарақәеи, араҟа ироуз алҵшәақәеи ртәы арадио Sputnik аефир аҟны далацәажәеит Ақыҭанхамҩатә институт аиҳабы Лиосик Аиба.
Цәыббра 15 азтәи адыррақәа рыла Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿ аус руеит 125-ҩык аҳақьымцәа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 726-ҩык акоронавирус шрылоу шьақәдыргылахьеит. Урҭ рахьтә 192-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, 7-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи аԥыза-министр Александр Анқәаби алахәны имҩаԥысит аоперштаб аилатәара цәыббра 15 рзы.


Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб адыррақәа рыла, иҳаҩсыз амчыбжь иалагӡаны Аԥсны иахьаҵанакуа ачымазара ахҭысқәа 199 аарԥшуп, агәаҭара иахысит 1076-ҩык ауаа.
Саид Барганџьиа
Иаҳхысыз амчыбжь азы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә чымазара ҿкы рыдырбалеит 199-ҩык ауаа. COVID-19 аарԥшразы агәаҭарақәа ирхысит 1076-ҩык. Абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аоперштаб адыррақәа рыла, абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 41-ҩык апациентцәа. Ааҩык р́ҭагылазаашьа хьанҭоуп, 11-ҩык бжьаратәуп. Згәабзиара ҭышәынтәалаз хҩык атәылауаа ахәышәтәырҭа илҩаауп.
«Иахьазы иааидкыланы Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 502-ҩык рҟынӡа инаӡоит. Урҭ рахьтә 157-ҩык ргәы бзиахеит, ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит», – ҳәа аанацҳауеит аоперштаб.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчарарзы аоперативтә штаб Аԥсны ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара аҽацәыхьчаразы аԥҟарақәа ирықәныҟәаларц.
Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб адырра ҟанаҵеит убасгьы, Аԥсны аус шыруа аимадара ҷыда аномерқәа, урҭ рыла уасны COVID-19 иазку иарбанзаалак аинформациа уоур улшоит, иара убас асециалист иконсультациагьы.
Аҟәа ақалақь ауааԥсыреи асасцәеи асыр рылшоит абарҭ аномерқәа рыла: 995–02–07, 935–30–71, Очамчыра ауааԥсыра рзы 925–10–09, Тҟәарчал 925–10–03, Гал 925–10–07, Гагра 925–10–05, Гәдоуҭа 925–10–02, Агәӡера 925–10–04.
COVID-19 Кавказ алаҵәара астатистика шәахәаԥшырц шәылшоит абри азхьарԥш шәықәныҟәаны>>


75 шықәса ҵит Аџьынџьтәылатә еибашьра ду еилгеижьҭеи. Арҭ ашықәсқәа ирылагӡаны еиҵагылеит абиԥара ҿыцқәа. Аҽаԥсахит адунеи аполитикатә хсаала. Иҟам анацизм еилаԥыххааны адунеи еиқәзырхаз Асовет Еидгыла. Иара аибашьра ахаҭагьы иҳаҩсыз аамҭа иатәхеит. Нас избан Урыстәыла лаҵара 9 иреиҳау ныҳәаны изазгәарҭо, ԥхынгәы 22 аҽны аԥсҭазаара аангылазшәа изыҟало?
Ирҳәоит, аибашьра ҭаацәацыԥхьаӡа изхьымсыз ыҟам ҳәа. Арҭ ажәақәа ирҭарыгӡоит миллионҩыла ауаҩытәыҩсатә ԥсҭазаарақәа, агәырҩа, алаӷырӡ, ацәыӡқәа. Иара убри аан – агәадура, аиашара, наӡаӡатәи агәалашәара.
Сара сҭаацәа рзы аибашьра – амацәаз иҭакыз Ленинград ауп, амлакроуп, ахьҭакроуп, ҩышықәса зхыҵуаз сашьа хәыҷы Витиа иԥсроуп, сан лыԥсеиқәхароуп. Саб, аброн шимазгьы, еибашьра дцеит хатәгәаԥхарала иқалақь аиқәырхаразы. Усҟан убасеиԥш акәын рхы шымҩаԥыргоз миллионҩыла асовет уааԥсыра. Деибашьуан аплацдарм "Невский пятачок" аҿы, ӷәӷәала дхәын. Аамҭа цацыԥхьаӡа иуҭаххоит абарҭ аамҭақәа рзыхынҳәра, реилкаара, рдырра, уҭаацәа разҵаара. Аха уажәшьҭа азҵаара зуҭо даныҟам, угәаҿы иҭаҵәахны иугәалауршәалоит ирацәамыз ҳаицәажәарақәа, урҭ иаадырԥшуаз рцәаныррақәа.
Сареи сықәлацәеи ҳзы акраҵанакуеит ҳахшара, ҳмоҭацәа, урҭ ирышьҭанеиуа ирдыруазарц заҟа гәаҟҵәаҟра рхыргаз ҳабацәеи ҳабдуцәеи. Излалшазеи аиааира? Иабааргеи абриаҟара мчы? Ааи, ирыхьчон рыҩны, рыхшара, рҭаацәара, ргәакьацәа. Аха зегь раԥхьа иргыланы еидызкылоз Аԥсадгьыл ахь ирымаз абзиабара акәын. Абра ауп анацизм аҿагылараҿы ҳажәлар рфырхаҵара гәыцәны иазыҟалаз. Уи абзиабара ҳажәлар ирҟазшьаны, рцәа-ржьы иалоуп.
Схы иасҭалоит азҵаара: рхы шԥамҩаԥыргаришь иахьатәи абиԥара абасеиԥш аамҭак иақәшәар? Сылаҿгьы иааины ихгылоит ауаа реиқәырхаразы аԥхьатәи ацәаҳәахьы инеиуа, иацы истудентцәаз аҳақьымцәа қәыԥшцәа, амедиаҳәшьцәа, Нхыҵ Кавказ, Шьамтәыла жәларбжьаратәи атерроризм иаҿагылоу ҳаруаа. Илегендахаз афбатәи адесенттә рота аибашьцәа реиҳараҩык ирхыҵуаз 19–20 шықәса ракәын. Аха дара зегьы инеибынеиԥшны Аџьынџьтәылатә еибашьраан ҳаԥсадгьыл зыхьчоз афырхацәа рхаҵара иаԥсаны рхы аадырԥшит.
Убри азы агәра ганы сыҟоуп Урыстәыла ажәларқәа иаҭахханы ианыҟала руалԥшьа анагӡареи ахамеигӡареи шаадырԥшуа. Апатриотизм, ахамеигӡара, аҩны, аҭаацәа, аԥсадгьыл рахь ҳәаа змам абзиабара – арҭ аҟазшьақәа иахьазы урыстәылатәи ауаажәларра рзы ишьагәыҭу ҟазшьақәоуп. Иуҳәар ауеит абарҭ аҟазшьақәа роуп ҳсуверенитет ҵәатәы шьаҟаны иазыҟоуп ҳәа.
Ажәлар ирылиааз, "Ԥсра зқәым архәҭа" еиԥшу атрадициа ҿыцқәа аҿиара иаҿуп. Ари ҳара ҳгәалашәара, абиԥарақәа реимадара иашьананы иҟоуп. Миллионҩыла ауаа анацизм еилаԥыххаа изгаз ргәакьацәа рфотосахьақәа рыманы ицәырҵуеит. Ари иаанаго дара ззықәԥоз, рхы зқәырҵаз ахааназ хашҭшьа амамкәа иаанхеит ауп.
Иҳаҩсызи иаҳԥеиԥшуи рҿаԥхьа ҭакԥхықәраны иҳаду арҭ рҩызцәа арыцҳарақәа уаҳа ралмыршароуп. Убри азоуп изазысыԥхьаӡаз Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьреи Аџьынџьтәылатә еибашьреи ирызкны астатиа зҩырц. Адунеитә лидерцәа санрыҿцәажәоз, изныкымкәа абри аидеиа салацәажәахьан. Дара рганахьалагьы аилкаара шыҟаз збон. Ииасыз ашықәс анҵәамҭаз Ихьыԥшым амилаҭқәа реиҿкаара (ИАР) атәылақәа рнапхгаҩцәа рсаммит аҿы иазгәаҭан абиԥара ҿа ишдырдыртәу анацизм иаиааиз асовет жәлар зегь шракәу, зыжәҩа еибыҭаны еидгылаз Асовет Еидгыла ареспубликақәа зегьы рхаҭарнакцәа шракәу. Иара убра сколлегацәеи сареи ҳалацәажәеит имариамыз аибашьра аламҭалазтәи аамҭа.
Ари ацәажәара адунеи зегь аҿеиԥш, Европа арезонанс ду шьҭнахит. Ус анакәха, иахәҭоуп ииасыз аамҭа азыхынҳәра, азхьаԥшра. Иҟан зыҵәахра рцәыцәгьаз цәаныррақәакгьы, ҽыԥныҳәақәакгьы. Политикцәақәак дара ишырҟазшьоу еиԥш, Урыстәыла аҭоурых аиҭеиҭакра аҽазнашәоит ҳәа ҳәо иқәгылеит. Аха убри аан иарбанызаалак фактк аҿаԥҽра рылымшеит, шьаҭаркырак рзыҟамҵеит ирҳәоз зыриашашаз. Ҳәарада урыстәылатәи архивқәа рҿеиԥш аҳәаанырцәтәи архивқәа рҿы иҵәаху аиашахаҭатә документқәа рҿагылара уадаҩуп.
Убри азы иахәҭоуп адунеитә еибашьрахь икылызгаз амзызқәа анализ рзыҟаҵара ацҵара, арыцҳарақәа, аиааирақәа рызхәыцра, иаҳнаҭаз аурокқәа рызхьаԥшра. Аҽазныкгьы еиҭасҳәоит абра аҵак ду аманы ишыҟоу архивтә материалқәа, ахҭысқәа ирылахәыз ауаа ражәақәа ҵаҵӷәыс рыҟаҵара.
Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра амзызқәаҵәҟьа ирхыҵхырҭоу актәи адунеизегьтәи аибашьра алкаақәа ҳәа ирыдкылаз аӡбамҭақәа роуп. Версальтәи аиқәшаҳаҭра Германиа азы аиашадара иасимволхеит. Атәыла мраҭашәаратәи адгылаҩцәа ирзашәар акәхеит аекономика ҵызшәаауаз арепарациақәа. Ареидгыла ркомандаҟаҵаҩ хада, франциатәи амаршал Ф.Фош Версаль абас ахиҳәааит: "Ари ҭынчраӡам. Ари 20 шықәса инарзынаԥшуа еинышәароуп" ҳәа.
Амилаҭ аларҟәроуп Германиа арадикализми ареваншизми рхы цәырызгаз. Анацистцәа ирылдыршеит убри рхы иархәаны, атәыла уаанӡатәи амчра ҳархынҳәит ҳәа ҳәаны рыпропаганда аларҵәара. Убри аан Германиа аибашьра иаздырхион. Парадоксуп, аха уи иацхраауан уҳәар ауеит Британиа дуи Еиду аштатқәеи. Урҭ рфинанстәии рааглыхратәии хаҭарнакцәа аибашьыга аалыҵ ҭзыжьуаз германиатәи афабрикақәеи азауадқәеи ԥарала ацхыраара рырҭон, рмазара аларҵон.
Аристократиеи аполитикцәеи рыбжьара имаҷмызт Германиеиԥш Европа зхы цәырызгоз арадикалтә еиҿкаарақәа рыдгылаҩцәа.
Версальтәи "аҭынчреиҿкаара" ицәырнагеит уаанӡа иузгәамҭоз аимак-аиҿак. Урҭ шьаҭас ирыман Актәи адунеизегьтәи аибашьраан хатәгәаԥхарала џьара-џьара ишьақәыргылаз аҳәаақәа. Урҭ ахсаалаҿ ишаацәырҵыз еиԥш аҵакыратә еимакқәа, аҽыԥныҳәақәа рхы цәырыргеит.
Актәи адунеизегьтәи аибашьра иалҵшәахеит Амилаҭқәа рлига аԥҵара. Ари жәларбжьаратәи аиҿкаара аҭынчреи ашәарҭадареи еиҿнакаап ҳәа иақәгәыӷуан. Ари ҳәарада ипрогрессивыз идеиан. Шьаҿа-шьаҿала иара иқәныҟәозҭгьы иалнаршон аибашьра ду арыцҳарақәа реиҭаҟамлара.
Аха Амилаҭқәа рлига, зыҟны аԥыжәара змаз аиааира згаз аҳәынҭқаррақәа Британиа дуи Франциеи ацәажәара ада аус ахь измиасит. Амилаҭқәа рлигаҿеиԥш, иара европатәи аконтинент зегь аҿгьы идыдмырҳаит Асовет Еидгыла изныкымкәа иҟанаҵаз ааԥхьарақәа – аколлективтә шәарҭадараз еизеиҟароу асистема аԥҵаразы. Ҳәарада ари ажәалагала иаԥнарҟәҟәаар ауан агрессиатә ҟазшьақәа.
Амилаҭқәа рлига иалымшеит иара убасгьы Италиа, Ефиопиа, Испаниа, Иапониа, Китаи, Австриа уҳәа адунеи ахәҭақәа рҿы аиҿагыларақәа ралмыршара. Гитлери Муссолини реиԥш Британиеи Франциеи рхадацәа злахәыз Миунхентәи аилаӡараҿ акәзар, Амилаҭқәа рлига ақәҿымҭрала Чехословакиа еиҩыршеит. Иазгәасҭар сҭахуп усҟантәи ахадацәа аӡәырҩы реиԥш Сталин Гитлер иԥылара ихы ишаҭәеимшьаз.
Чехословакиа аиҟәыршьшьараан Германиа иадгылон Польшагьы. Дара заанаҵы еицырыӡбахьан досу идихало адгьылқәа. Цәыббра 20, 1938 шықәса рзы Германиа иҟаз Польша Ацҳаражәҳәаҩ Иу.Липски Польша Адәныҟатәи аусқәа рминистр Иу.Бек Гитлер иҟынтә аацҳамҭа ииҭеит: "… Польшеи Чехословакиеи рыбжьара Тешина польшатәи аинтересқәа ирхырҟьаны аиҿагылараҟынӡа инеир, Реих шәара ишәыдгылоит" ҳәа. Анацистцәа рхада абжьагарақәагьы ҟаиҵон польшаа анемеццәа Судеттәи ашьхақәа рнапаҿы ианааргалак ашьҭахь шакәу акы рҽаназыркша.
Польша еилырымкаауа иҟамызт Гитлер идгыларада иара ампыҵахаларатә ҭахрақәа акгьы ишаанамгоз. Абра иаазгоит Варшава иҟаз Германиа Ацҳаражәҳәаҩ Г.А.Мольткеи Иу.Беки жьҭаара 1, 1938 шықәса рзы польша-чехиатәи аизыҟазаашьақәеи абри азҵаараҿы СССР иааннакылоз апозициеи ралацәажәара аҭаҩымҭаҟынтә ацитата: "… Ҳаҭыр зқәу Бек… ҭабуп ҳәа ахиҳәааит Миунхентәи аконференциаҿ польшатәи адгылара, иара убасгьы чехиатәи аимак аганахьала ахымҩаԥгашьаз. Польша аиҳабыреи ауаажәларреи афиуререри ареихсканцлери рпозициа ҳаҭыр ду ақәырҵоит".
Чехословакиа аиҟәыршьшьара гәзызҭам хымҩаԥгашьан. Миунхен аконтинент аҿы иаанханы иҟаз агарантиа ссақәагьы иҟаӡамшәа иаақәнагеит, аиқәшаҳаҭрақәагьы акгьы шрылымшо аанарԥшит. Абас ала Миунхентәи аилацәажәара ашәақь иаҵхаз нацәахеит Европа аибашьра алагаразы.
Иахьа европатәи аполитикцәа, раԥхьа иргыланы польшатәи анапхгаҩцәа, Миунхен агәаларшәара рҽацәхьаркуеит. Избан? Раԥхьа иргыланы ртәылақәа рҭакԥхықәрақәа ирыцәхьаҵны Миунхентәи аилаӡара иахьадгылаз азы, џьоукы-џьоукы иргәаладыршәар рҭахым 1938 шықәса рзы СССР амацара шакәу Чехословакиа иадгылаз.
Асовет Еидгыла жәларбжьаратәи ахыдҵақәа ирықәныҟәо аҽазнашәон арыцҳара алмыршара. Польша ахатәы интересқәа ирықәныҟәаны ишалшоз ала аҽазнашәон Европа аколлективтә шәарҭадара аԥҵара иаҿагылон. Польшатәи аминистр Иу.Бек цәыббра 19 1938 шықәса рзы абри атәы иҩуан Иу.Липск иахь Гитлер иԥылара аламҭалаз: "…Ииасыз ашықәс аҩныҵҟа польшатәи аиҳабыра ԥшьынтә мап ацәыркит Чехословакиа адгыларазы жәларбжьаратә халагалара ажәадгала" ҳәа.
Британиа, нас Франциа усантәи аамҭазы ачехцәеи асловакцәеи ирыдгылаҩыз рхыдҵақәа мап рыцәкны рышьҭахь аиадырхеит. Убри аан абасала инарыгӡеит Германиеи Асовет Еидгылеи реиҿаҳара.
Абри акәын изызкыз мраҭашәаратәи аполитика. Ахԥатәи ареих ахь мацара акәымкәа Антикоминтертә пакт – афашисттә Италиеи амилитаристтә Иапониеи рахьгьы. Ари аполитика иакульминациахеит 1939 шықәса рзы Мрагылара хараҿы англыз-иапониатәи аиқәшаҳаҭра – Токио Китаи ишаҭаху ахы мҩаԥнагарац азинқәа азҭаз. Европатәи аҳәынҭқарра дуқәа ирҭахымызт иазхарҵарц адунеи зегьы Германиеи иара адгылаҩцәеи рҟынтәи ашәарҭара ду ишҭагылоз. Ргәы иаанагон аибашьра дара ирхыкәшан ицап ҳәа.
Миунхентәи аилаӡара Асовет Еидгыла ианарбеит мраҭашәаратәи атәылақәа иара аинтересқәа ирызхьамԥшкәа ршәарҭадара азҵаара шырыӡбоз, ирҭаххар иаҿагылоз афронт шеиҿыркаауаз.
Убри аан Асовет Еидгыла аҵыхәтәанынӡа аҽазнашәон антигитлертә коалициа аԥҵара. Аԥшыхәратә маҵзурақәа рҟынтәи 1939 шықәсазы асовет напхгара ироуан инарҭбаау аинформациа англыз-германиатәи аиныррақәа рзы. Иазгәаҭатәуп урҭ акыр аинтенсивтә ҟазшьа рыманы ишымҩаԥысуаз, аамҭалагьы Франции, Британиа ду, СССР хганктәи реицәажәарақәа ишрықәдыршәалоз. Абри инадҳәаланы абра иаазгоит британиатәи архивқәа рҟынтәи адокумент – 1939 шықәса нанҳәазы Москваҟа иааз британиатәи арратә миссиа аинструкциа. Иараҿы иаартны иҳәоуп аделегациа "аиҿцәажәарақәа иахьынӡалшо идыргәагәаларц". Иара убасгьы иазгәасҭоит англызцәеи афранцызцәеи рделегациақәа иреиԥшымкәа асовет делегациа напхгара шарҭоз "Европа агрессиа иаҿагыланы Англиа, Франциа, СССР арраҽацәыхьчара аиҿкаара азҵаарақәа рзы арратә конвенциа анапаҵаҩра азин змаз" Ар ҟаԥшь иреиҳаӡоу акомандаҟаҵаҩцәа.
Аиҿцәажәарақәа рынамыгӡараҿ ароль нанагӡеит Польша. Иара иаҭахымызт асовет ган аҿаԥхьа иарбанызаалак ҭакԥхықәрак аҵагылара. Мраҭашәаратәи адгылаҩцәа рнырра шыҟазгьы, польшатәи аиҳабыра мап ацәыркуан Асовет ар ирывагыланы вермахт аҿагылара. Риббентроп Москваҟа дшааз анеиликаа ашьҭахь ауп Иу.Бек афранцыз дипломатцәа рыла иҭахушәа-иҭахымшәа асовет ган адырра анеиҭаз: "…Германиатәи агрессиа иаҿагылатәхар, Польшеи СССРи реидгылара алыршара аҭыԥ аиур ҟалоит" ҳәа. Убри аан иколлегацәа иреиҳәон: "…Сара ари аформулировка саҿагылом атактика армариаразы, ҳара СССР ҳазыҟазаашьа принципиалла ишыҟоу еиҭакрада иаанхоит" ҳәа.
Абри аҩыза аҭагылазаашьаҿы Асовет Еидгылеи Германиеи рнапы аҵарҩит ақәылара алмыршаразы Аиқәшаҳаҭра.
Сталини иара икәша-мыкәша игылази ирхароуҵаша рацәоуп. Ҳара ибзианы иаҳгәалашәоит арежим рхатәы уааԥсыра рганахьала имҩаԥнагоз ацәгьоурақәа, амассатә репрессиақәа. Еиҭасҳәоит, асовет напхгара иахароуҵаша рацәоуп, аха адәныҟатә шәарҭара аҟазшьақәа рзеилкаауамызт ҳәа узрызҳәом. Дара ибзианы ирбарҭан Асовет Еидгылеи Германиеи иара адгылаҩцәеи рхала еизныжьны еиҿадыргыларц ишаҿыз. Иҟалашаз дыруа, атәылахьчара арӷәӷәаразы аамҭа ишрылшоз рхы иадырхәон.
Усҟан рнапы зҵарҩыз ақәылара алмыршаразы Аиқәшаҳаҭра уажәы ацәажәара рацәа цәырнагоит. Аҽыԥныҳәақәа ҟарҵоит иахьатәи Урыстәыла аганахьгьы. Ааи, Урыстәыла иахьа СССР иашьҭрақәлаҩны иԥхьаӡоуп. Асовет аамҭақәагьы ибзиоуи ицәгьоуи неидкыланы ҳҭоурых иахәҭакуп. Аха иара убасгьы ишәгәаласыршәар сҭахуп Асовет Еидгыла шакәу Молотови–Риббентропи Рпакт азинтә хәшьара азҭаз. 1989 шықәса ԥхынҷкәын 24 рзы Иреиҳаӡоу Асовет ақәҵараҿы официалла ирықәыӡбан амаӡа ԥкаанҵақәа "асовет уаажәларра ргәаҳәара знымԥшуаз, ззы аҭакԥхықәрагьы рыдым".
Иара убасҟан егьырҭ аҳәынҭқаррақәа анацистцәеи дареи еицымҩаԥыргоз аусқәа ргәаладыршәар рҭахӡам. Ирҭахӡам иарбанызаалак зинтәк ма политикатә хәшьарак рырҭар рыбжьы амыргарала анацистцәа рнапқәа шыԥдыртлаз азы. Германиа иҟаз Польша ацҳаражәҳәаҩ Иу.Липски Гитлер цәыббра 20, 1938 шықәса рзы даниԥылоз ииҳәаз "Аурымқәа рызҵаара ахьышәыӡбаз азы ҳара (аполиакцәа) Варшава шәбаҟа ҳаргылоит" мацара заҟа аҵанакуазеи…
Ҳара иҳаздырам тәылақәаки анацистцәеи реиқәшаҳаҭрақәа "ирмаӡаз аԥкаанҵақәа" рыцзу ирыцымзу. Ирҳәо хаҳҵоит ауп… Иахьа уажәраанӡагьы рымаӡара рхыхым англыз-германиатәи аиҿцәажәарақәа рматериалқәа. Убри азы аҳәынҭқаррақәа зегь рахь ааԥхьара ҟаҳҵоит рархивқәа аадыртырц, уаанӡа идырмыз адокументқәа ркьыԥхьларц – аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы Урыстәыла ишыҟанаҵо еиԥш. Ҳара ҳазыхиоуп инарҭбааны аусеицура, аҵарауаа-аҭоурыхдырыҩцәа рпроектқәа рыҭҵаара.
Ҳарзыхынҳәып Аҩбатәи адунеизегьтәи еибашьра аламҭалазтәи ахҭысқәа. Гәызианран Гитлер Чехословакиа ааимпыҵахаланы иҽырҭынчны дтәап ҳәа ахәыцра. Аиҳаракгьы уаанӡа Чехословакиа анапаагараҿ иҩызаз – Польша аганахь ала. Араҟа уи ахырҟьан Версаль аҭынха – Данцигтәи акоридор ҳәа ззырҳәоз. Абри ашьҭахь иҟалаз Польша арыцҳара ду зықәҵатәу усҟантәи англыз-францыз-советтә еиқәшаҳаҭра мап ацәызкыз атәыла анапхгара роуп. Дара роуп зыжәларгьы афашизм иаҿазыжьыз.
Анемеццәа ржәылара блицкриг адоктрина иақәшәо имҩаԥган. Польшатәи ар хацәынмырха ишгылазгьы, аибашьра ианалага ашьҭахь мчыбжьык ааҵуаны, цәыббра 8, 1939 шықәса рзы германиатәи ар Варшава амҵан игылан. Польша арра-политикатә напхгара ракәзар, цәыббра 17 рзы Румыниаҟа ибналаны ицахьан, рыжәлар афашизм иаҿажьны.
Мраҭашәаратәи рыдгылаҩцәа ракәзаргьы, ргәыӷрақәа нармыгӡеит. Германиа аибашьра ишалагаз анрыланаҳәа ашьҭахь афранцыз ар жәабаҟа километра роуп Германиа аҵакыраҿ иахьынӡанаскьаз. Ари баша хымҩаԥгаран. Уи адагьы англыз-францыз Иреиҳаӡоу арратә хеилак раԥхьаӡа акәны цәыббра 12, 1939 шықәса рзы ақалақь Абвиле еизаз иаднакылеит аӡбара Польша ццакрыла имҩаԥгаз ампыҵахаларатә хҭысқәа ирҿырԥшны ажәылара зынӡа иаанкылазарц. Иалаган "еилкаам аибашьра". Франциеи Англиеи Польша аҿаԥхьа рхыдҵақәа ирыцәхьаҵит.
Ниурнбергтәи апроцесс аан анемец еинралцәа Мрагылараҿы рықәҿиарақәа зыхҟьаз атәы рҳәеит. Германиа арратә мчрақәа ркомандаҟаҵара аштаб хада аиҳабы, аинрал А.Иодль иҳәеит: "… 1939 шықәса рзы ҳаҵамхазар изыхҟьаз афранцызцәеи англызцәеи рдивизиақәа 110 германиатәи адивизиақәа 23 рҿаԥхьа рхы ахьыладырҟәыз ауп" ҳәа.
Аҳәара ҟасҵеит архивқәа рҟынтәи СССРи Германиеи 1939 шықәса нанҳәеи цәыббреи амзақәа рзы реиныррақәа ирызку аматериалқәа шьҭыхзарц.
Адокументқәа шаҳаҭра руеит 1939 шықәса нанҳәа 23 рзы Германиеи СССРи рыбжьара ақәылара алмыршаразы Аиқәшаҳаҭра иацу Аԥкаанҵа маӡа апункт 2 аҟны ишышьақәырӷәӷәаз аҵакыра-политикатә еиҭакра ҟалозар, Польша иаҵанакуа аобластқәа рҟны атәылақәа ринтересқәа рҳәаа аӡиасқәа Нарева, Висла, Сана ирхықәҵаны рцара. Аҽакала иуҳәозар, асовет ган иадлон аиҳарак аукраин, абелорус милаҭ ахьынхо аҵакырақәа Буга, Висла. Ари афакт иахьазы зегьы ирыздырам.
Иара убасгьы зегьы ирыздырам Германиа Польша ианақәла ашьҭахь 1939 шықәса цәыббрамза раԥхьатәи амшқәа рзы Берлин изныкымкәа Москва ааԥхьара шанаҭахьаз аибашьра ахы аланархәырц. Аха асовет напхгара уи мап ацәнакит, иахьынӡалшоз ахы аланамгалеит.
Британиа дуи Франциеи Польша ишадымгылаз анеилкааха, вермахт аамҭа кьаҿк ала Польша аоккупациа Минск иазнеир шауаз анеилкааха ауп цәыббра 17 рзы Ар Ҟаԥшь аҽанаднахала Мрагыларатәи крессқәа ҳәа изышьҭаз аҭыԥқәа. Иахьа урҭ Белоруссиа, Украина, Литва ирҵакыроуп.
Еилкаауп даҽакала ахымҩаԥгара шзыҟамлоз. Аҽакала ахымҩаԥгараан СССР азы ашәарҭарақәа ҩынтәны, хынтәны еизҳауан, избанзар, еиҭасҳәоит, асовет-полиактә ҳәаа Минск жәабаҟа километра инацәыхараны акәын ишымҩасуаз. Хырԥашьа змамыз анацистцәа рабашьрагьы зынӡа иманшәаламыз астратегиатә позициақәа ааннакылон. Милаҭрацәала Брест, Гродно, Перемыш, Львов, Вильно инхоз ауааԥсыра анацистцәеи урҭ аҭыԥантәи рыдгылаҩцәа – антисемитцәеи арадикал националистцәеи рнапы иампыҵахон.
Абри афакт ауп Асовет Еидгыла аҵыхәтәанынӡа ахы зацәнагоз аиҿагылара, Германиа аган изаднамцәылоз. Убри ауп иалзыршаз асовети анемеци ар реиҿагыларагьы еиҳа инаханы иҟаз Висла акәымкәа Керзон ицәаҳәа ҳәа 1919 шықәса рзы Антанта Польша мрагыларатәи аҳәаа ҳәа иашьаз апозициақәа рҿы аҟалара.
Ишдыру еиԥш, ииасхьоу аамҭа иҟалар ауан ма иҟамлар ауан ҳәа азҳәара ауам. Иазгәасҭоит акы: 1939 шықәса цәыббрамзазы асовет напхгара иаман алшара СССР мраҭашәаратәи аҳәаа Варшаванӡагь анахар, аха уи еиԥш ҟанамҵеит.
Анемеццәа ажәалагала ҟарҵеит статус кво ҿыц ашьақәыргыларазы. Цәыббра 28, 1939 шықәса рзы Москва И.Риббентропи В.Молотови рнапы аҵарҩит аиҩызареи СССРи Германиеи рҳәаази Аиқәшаҳаҭра. Иара убасгьы напы аҵаҩын де факто арқәа ҩба ахьгыло адемаркациатә цәаҳәа – аҳәынҭқарратә ҳәаа аиҭакразы Аԥкаанҵа маӡа.
1939 шықәса ҭагалан азы асовет Еидгыла арра стратегиатә, ахыхьчаратә усқәа ӡбо Латвиа, Литва, Естониа ринкорпорациатә процессқәа ирылагеит. Дара СССР ралалара аиқәшаҳаҭратә ҵаҵӷәы аман. Ари жәларбжьаратәи анормақәеи аҳәынҭқарратә зини ирықәшәон. Уи адагьы Литва, 1939 шықәса жьҭаарамзазы иазырхынҳәын ақалақь Вильнои иаԥныз, уаанӡа Польша иаҵанакуаз аобластқәеи. Прибалтикатәи ареспубликақәа СССР иаланы еиқәдырхеит рхатәы мчратә усбарҭақәа, рбызшәа, ирыман ахаҭарнакрақәа иреиҳаӡоу асовет структурақәа рҿы.
Арҭ амзақәа зегьы иааиԥмырҟьаӡакәа, блала иумбоз адипломатиатә, арра политикатә қәԥара мҩаԥысуан, аус ауан аԥшыхәра. Москва ибзианы еилыркаауан ирҿагылаз аӷа дзеиԥшраз, анацизм ажәылара ишалагахьаз. СССРи Германиеи рыбжьара усҟантәи аамҭазы "аиҩызара" шьақәзырӷәӷәо аофициалтә ҳәамҭақәеи анотақәеи акала рыгәра узыргаша ҵаҵӷәы ыҟам. СССР ахәаахәҭратәи атехникатәи еиныррақәа Германиа амацара акәӡам иахьымҩаԥнагоз, егьырҭ атәылақәа рҿгьы урҭ аҿиара рыман. Убри аан Гитлер иҽазишәон дааҟәымҵӡакәа СССРи Британиа дуи реиҿаргылара, аха асовет напхгара уи иацныҟәомызт.
Гитлер аҵыхәтәан акәны СССР иусқәа рылархәра иҽазишәеит Молотов Берлин 1940 шықәса абҵарамзазы иҟазаараан. Аха Молотов Сталин инапынҵақәа нагӡо азеиԥш цәажәара азирхеит 1940 шықәса рзы анапы зҵаҩыз Британиа дуи Аштатқәеи ирҿагылоз Германиа, Италиа, Иапониа р-Пакт СССР алархәра аганахьала.
Машәырны иҟамлаӡеит абҵара 17 рзы Молотов Лондон иҟаз асовет хаҭарнак И.Маиски ииҭоз аинструкциақәа: "Азхьаԥшра ашәҭарц… Иарбанызаалак еиқәшаҳаҭрак Берлин анапы аҵаҩымызт, иагьазыԥхьагәаҭамызт. Берлин ҳгәаанагарақәа еимаадеит ауп… Анемеццәеи иапониааи ишаабо ала ирҭахуп Персиатәи аӡыбжьахалеи Индиеи рахь инаҳгәыҵасыр. Ари азҵаара алацәажәара ҳацәхьаҵит Германиа аҟынтәи асеиԥш абжьагарақәа аҭыԥ рыманы иахьаҳамбо азы" ҳәа. Абҵара 25 рзы асовет напхгара абри аус аҿы акәаԥ дыргылеит: официалла Берлин аҿаԥхьа иқәдыргылеит анацистцәа рзы хәарҭара змамыз аусдҵақәа, анемец ар Финлиандиа ралгара, СССРи Болгариеи егьырҭ атәылақәеи рыбжьара аиҩызаразы аиқәшаҳаҭрақәа анапрыҵаҩра уҳәа реиԥш иҟақәаз. Абри ала дара Апакт ахалархәра залымшоны иҟарҵеит. Ари аҩыза апозициа фиурер СССР даҿагыланы аибашьра ахәҭаны ирыԥхьаӡеит. Ԥхынҷкәынмзазы истратегцәа ҩ-фронтк рҿы аибашьра ҟалашьа амам ҳәа шиабжьыргозгьы, Гитлер аплан "Барбаросса" инапы аҵаиҩит. Асеиԥш ҟаиҵеит Европа иахьаҵанакуа иара иҿагыло амчрақәа зегь Асовет Еидгыла шреиҳаз дыруа, аибашьрагьы адунеитә еибашьра хнаркәшоит ҳәа иԥхьаӡо. Москва анапаагара акәзар, аамҭа аҭаххом ҳәа ишьон.
Асовет Еидгыла акәзар, ахыхьчара аҽазнашәон. Жьҭаара 1, 1939 шықәса рзы усҟантәи аамҭазы британиатәи Адмиралтеиство ахада У.Черчилль арадио аҟны иқәгылараҿы иҳәеит: "Урыстәыла ахатәы интересқәа рполитика мҩаԥнагоит… Анацисттә шәарҭараҟынтәи Урыстәыла ахьчаразы иахәҭаны иҟан аурыс ар абри ацәаҳәаҿы ргылара [мраҭашәаратәи аҳәаа ҿыц]". Жьҭаара 4, 1939 шықәса рзы алордцәа р-Палатаҿ Великобританиа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Е.Галифакс аҳәамҭа ҟаиҵеит: "…иазгәаҭатәуп асовет напхгара лорд Керзон Версальтәи аконференциаҿ ирабжьигаз аҳәаатә цәаҳәаҟынӡа рҳәаа ишнахаз… " ҳәа. Сара аҭоурыхтә фактқәа роуп иаазго, сгәы иаанагоит урҭ аҿаԥҽра рҭахым ҳәа. Еицырдыруа британиатәи аполитикатәи аҳәынҭқарратәи усзуҩ Д.Ллоид Џьорџь инаҵшьны иазгәеиҭон: "Аурыс ар актәи адунеизегьтәи аибашьра ашьҭахь Польша иампыҵанахалаз адгьылҵакырақәа роуп иргаз. Урҭ польшатәи ҵакыраӡам… Ихшыҩдароуп аурысқәа рҳәаа анахареи анемеццәа рҳәаа анахареи еиваҟәалоит ҳәа аԥхьаӡара" ҳәа.
Асовет хаҭарнак И.Маиски иформалым аицәажәарақәа раан англиатәи аполитикцәеи адипломатцәеи еиҳа рҽаартны ицәажәон. Британиа ду Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Р.Батлер жьҭаара 17, 1939 шықәса рзы иҳәон: "…Англиа аиҳабыра рыҩнуҵҟа иҟоуп агәаанагара – Мраҭашәаратәи Украинеи Белоруссиеи рыдгьылқәа Польша азырхынҳәра аӡбахә ҳәалатәӡам ҳәа. Зхышәа-ҵышәа дуум аетнографиатә Польша СССРи Германиеи реиԥш Англиеи Франциеи рыхәдықәҵарала аԥҵара алшозар, британиатәи аиҳабыра ишьахәуп ҳәа ахнаҳәаауан ҳәа. Жьҭаара 27, 1939 шықәса рзы Н.Чемберлен иабжьгаҩ хада Г.Вильсон иҳәеит: "Польша ҳәынҭқаррак аҳасаб ала иеиҭашьақәыргылатәуп иара ахатәы етнографиатә шьаҭала, аха Мраҭашәаратәи Украинеи Белоруссиеи рыда".
Иазгәаҭатәуп аицәажәарақәа раан асовет-британиатә еизыҟазаашьақәа реиӷьтәшьазы ахырхарҭақәа рыԥшаара ишашьҭаз. Арҭ аиныррақәа ирылшеит ԥхьаҟазы антигитлертә коалициа аиҿкаара. Ԥхьаҟа иԥшуаз аполитикцәа дрылубаауан У.Черчилль, СССР бзиа ишимбозгьы, уи аиҩызара ахәҭаны ишьон. 1939 шықәса лаҵарамзазы Ауаԥшьқәа Рпалатаҟны иара аҳәамҭа ҟаиҵеит: "Агрессиа ҳаҿагыло аидгылара анҳалҳмырша, ашәарҭара ду ҳҭашәоит. Игаӡара духоит Асовет Еидгыла мап ацәкра", - ҳәа. Европа аибашьрақәа ианрылага ашьҭахь И.Маиски иԥылараан, жьҭаара 6, 1939 шықәса рзы иара гәаартыла иҳәеит: "… Британиа дуи СССРи рыбжьара еиҿагылара дук ыҟам. Ус анакәха, иҟам аизыҟазаашьа бааԥсқәа аԥызҵаша аҵаҵӷәқәа. Британиа аиҳабыра азыхиоуп аилахәаахәҭра арҿиара, иара убасгьы ҳаизыҟазаашьақәа еиӷьызтәыша аҭагылазаашьақәа раԥҵара", - ҳәа.
Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьар ашәымҭак ала иҟалаз акакәым. Германиа Польша иахьаҿагылазгьы иаалырҟьаны иҟамлеит. Ари зегьы усҟантәи аамҭазтәи адунеитә политика иатенденциахеит. Аибашьраԥхьатә хҭысқәа зегьы цәаҳәак аҿы рҽеизыркит. Аха, ҳәарада, ихадоу, ԥхьаҟатәи арыцҳара хацзыркыз – аҳәынҭқарратә ԥсыҽроуп, агрессор имҵақьақьароуп, аполитикатә елитақәа акомпромисс иахьашьҭамыз ауп.
Ииашам иуҳәар ҩымш ирҭагӡаз Германиа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Риббентроп Москватәи ивизит Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра еиҵнахит ҳәа. Усҟантәи аҳәынҭқарра дуқәа зегьы ус акә егьыс акә рхара ыҟоуп. Дара зегьы аӡәаӡәала агхақәа ҟарҵеит, егьырҭ дыргаӡоз џьшьаны. Абасеиԥш харамԥшра иахҭынҵатәхеит миллионла ауаатәыҩса рыԥсҭазаарақәа.
Сара ӡбаҩык иеиԥш ақәгылара сгәы иҭаӡам. Аӡәы ахара ихарасҵарцгьы ма дсыриашарцгьы сашьҭаӡам, аиҳаракгьы аҳәынҭқаррақәеи ажәларқәеи еиҿазыргылаша жәларбжьаратәи аинформациатә еиҿагылара ҟаландаз ҳәа сыҟаӡам. Исыԥхьаӡоит ииасхьоу ахҭысқәа ахәшьара рырҭароуп еиуеиԥшым атәылақәа рҟынтәи аҵарауаа ҳәа. Ҳара зегьы аиашеи аобиективреи роуп иаҳҭаху. Сара еснагь сколлегацәа рахь ааԥхьара ҟасҵоит иаартны, ишәаны-изаны, ҭынчрала адиалог мҩаԥаагаларц урҭ ахҭысқәа рылацәажәараан. Асеиԥш азнеишьа иалнаршом урҭ агхақәа реиҭаҟаҵара, иалнаршоит шықәсырацәала ԥхьаҟа аҭынчра аиҿкаара.
Ус шакәугьы, иҟоуп аусеицура иазыхиам ҳпартниорцәа. Рхатәы хықәкқәа рыманы урҭ ҳтәыла аинформациатә жәылара арҭоит. Ирҭахуп иаҳхарам ҳхараны ҳхы ҳдырбар. Убас, цәыббра 19, 2019 шықәса рзы Европатәи Апарламент иаднакылаз арезолиуциа "Европа уаҵәтәи аԥеиԥш азы аҭоурыхтә гәалашәара аиқәырхара аҵакы" аҟны СССР анацист Германиа инаваргыланы ахара ахараҵан Аҩбатәи адунеизегьтәиаибашьра ахацыркраҿы. Ҳәарада, Миунхентәи аиқәшаҳаҭрақәа ртәы уа иалацәажәаӡамызт.
Иазысыԥхьаӡоит асеиԥш иҟоу "ақьаадқәа" арезолиуциатә документ ҳәа азҳәара иашам ҳәа. Дара ашәарҭара рыҵоуп. Иара здызкылаз аусбарҭа баша-машам. Арахь ари хықәкылатәи политикоуп. Ниурнбергтәи атрибунали 1945 шықәса рышьҭахь адунеитә уаажәларра еицаԥырҵаз жәларбжьаратәи аинститутқәеи ирҿагылоит. Иазгәасҭар сҭахуп европатәи аинтеграциа апроцессқәа, иара Европарламент еиԥш иҟоу аилазаарақәа аԥызҵаз ахы шакыз ажәытәра иаҭаз азинтәи аполитикатә хәшьара иаша ишырхылҿиааз. Ари аконсенсус зыбла ацәхьазкуа идырны аибашьрашьҭахьтәи Европа ашьаҭақәа зегь рԥыргароуп ирҭаху.
Адунеиеиҿкаара афундаменталтә принципқәа рыдагьы ара иазгәаҭатәуп аморалтә гангьы. Агәалашәара алахәмарра – ламысдароуп. Иламысдароуп Аџьынџьтәылатә еибашьра ду Аиааира 75 шықәса ахыҵразы аҳәамҭақәа рҟны антигитлертә коалициа иаҿагылаз зегь анеиқәырыԥхьаӡо СССР ада. Ауаҩымроуп иаанаго анацизм иаҿагыланы иқәԥоз рбаҟақәа анықәырго, иандырбго, убри аан дара иҟарҵаз аидеологиа тәыми ма аоккупациеи ианырхарарҵо. Ахәымгара ауп иаанаго анеонацистцәеи Бандера ишьҭрақәлаҩцәеи ирҿагыло аныршьуа. Еиҭасҳәоит ахәымгара, ауаҩымра, аламысдара аҽаарԥшышьақәа хаз-хазуп, аха ирымоу хаҿык ауп.
Аҭоурых ахаршҭра ахәшәара аҭахуп. Ҳара документла ишьақәырӷәӷәоу аҭоурыхтә иаша ҳадгылоит, Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра ахҭысқәа шыҟаҵәҟьаз ҳрыхцәажәоит. Абри ауп иззырхоу аибашьраԥхьатә аамҭақәеи Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра аҭоурых аҟынтә архивтә документқәеи, акино-фотоматериалқәеи рколлекциа аԥҵаразы амасштабтә проект аиҿкаара.
Ари аҩыза аусура ҳаҿуп. Абри астатиа аҩраан схы иасырхәеит ааигәа иԥшааз аматериалқәа маҷымкәа. Убри инадҳәаланы ҭакԥхықәрала исҳәар сылшоит ишыҟам архивтә материалқәа СССР Германиа иаҿагыланы аибашьра агәы иҭан ҳәа шьақәзырӷәӷәо. Ааи, иҟан адоктрина - Асовет ар аибашьра иалагар, аӷа иаарласны аҿагылара иҭаны иара иҵакыраҿы аибашьра иалагоит ҳәа. Аха арҭ астратегиатә планқәа гәҭакны ирымамызт аԥхьа Германиа ҳақәлароуп ҳәа.
Иахьа аҭоурыхҭҵааҩцәа ирымоуп арратә планқәа, асоветтәи германиатәи аштабқәа рдирективақәа аазырԥшуа адокументқәа. Уи адагьы ҳара иаадыруеит ахҭысқәа шымҩаԥысуаз. Иҳамоу адыррақәа рхы иархәаны џьоукы ирылацәажәоит атәыла анапхгара рыгхақәа. Абри инадҳәаланы исҳәар сылшоит: еиуеиԥшым адезинформациа инаваргыланы асовет напхгара ирыман анацистцәа рыгәҭакы зҳәоз адыррақәагьы. Аибашьра аламҭалатә мзақәа раан еиуеиԥшым ашьаҿақәа ҟаҵан атәыла ахьчаразы, аҽырхиаразы, аҽеизакразы.
Аибашьра иазыԥшын. Рҽазыҟарҵон. Аха анацистцәа ржәылара аҭоурых иазымдыруаз амчра аман. Рашәара 22, 1941 шықәса рзы Асовет Еидгыла иақәлеит Европа ааглыхратә, арратә, аекономикатә потенциал зегь зымаҵ руаз, реиҳа адунеи аҿы иазыҟаҵаз ар. Ажәылара иалахәын вермахт адагьы, Германиа асателлитцәа, егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рырратә контингентқәа.
1941 шықәса атәыла арыцҳара ду иҭанаргылеит. Аҭагылазаашьа ҷыдақәа аҭаххеит азеиԥшеидгылара амҩаԥгаразы, атәылеи ажәлари иаӡәыкны рықәыргыларазы. Аамҭа кьаҿла иалаган Мрагылараҟа миллионла ауааԥсыра рахыгара, азауадқәа афабрикақәа рықәгара. Атыл аҟны еиҿкаан абџьари аџьаԥҳани рҭыжьра. Урҭ афронт ахь инаган аӡынразы. 1943 шықәса рзы Германиеи иара иадгылоз атәылақәеи рҭыжьымҭақәа арбагақәа ирхыҳәҳәон. Шықәсыки бжаки рыҩнуҵҟа асовет жәлар афронти атыли рҿы ирылшеит уаҩ илымшацыз. Иахьа уажәраанӡагьы ахаҿаагара уадаҩуп заҟа фырхаҵара, заҟа мчы аҭахыз асеиԥш аҟаҵаразы.
Бџьарла еибыҭаз анацисттә машьына иаҿагыланы иқәгылеит асовет уаажәларра зегьы – Аԥсадгьыл ахьчаразы, аҭынч ԥсҭазаара, уаҵәтәи амш, агәыӷрақәа зегьы ашьа рыхьзыршыз аӷа иахьырхәразы.
Ҳәарада иҟан ашәара зызцәырҵуазгьы. Иҟан абналаҩцәа. Иҟан аҭиҩцәа. Иҟан ареволиуциеи аграждантә еибашьреи рыхҟьаԥҟьақәа. Аха иааидкыланы асовет уаажәлари аҳәаанхыҵ иҟаз ҳџьынџьуааи ирхықәкыз акакәын – Аԥсадгьыл аиқәырхара. Ауаа амчра рыԥшаауан апатриотизмраҿы, аиҩызараҿы, аидгылараҿы.
Анацистсттә "стратегцәа" агәра ганы иҟан милаҭ рацәала еилаз аҳәынҭқарра ду иаарласны ирыҵархәаҽуеит ҳәа. Иақәгәыӷуан ахы ыҵнахып ҳәа амилаҭтә еиҿагылара, атәыла уи ашьаҭала аихшара. Гитлер имӡакәан иҳәон: "Урыстәыла ду иқәынхо ажәларқәа рганахьала иаҳполитика хаданы иҟалароуп дара-дара рыбжьара асал абжьаҵара", - ҳәа.
Аха аԥхьатәи амшқәа инадыркны еилкаахеит ари аплан аԥсҭазаараҿ ишхыдаз. Бресттәи абааш аҵыхәтәанынӡа ирыхьчон 30 милаҭ рхаҭарнакцәа. Аибашьра ахы инаркны аҵыхәанынӡа зехьынџьара иубарҭан урҭ рҿырԥшы.
Миллионла зынхарҭақәа ирхыгаз рзы иаку ҩнаҭаны иҟалеит Поволжье, Урал, Сибра, Мрагылара хара, Абжьаратә Азиа ареспубликақәа, Аахыҵ Кавказ. Ажәларқәа еилых ҟамҵакәа аҵыхәтәантәи рҿаҵа еиҩыршон. Ажәларқәа реиҩызара, реицхыраара аӷа дызмыхәоз цаҟьаны, ихраны иҟалеит.
Анацизм аилаԥыххаара – иахьа ирҳәалакгьы – зылшамҭоу Асовет Еидгылоуп, Ар Ҟаԥшь ауп. Ифырхацәоуп Белостоки Могилиови, Умани Киеви, Виазмеи Харкови рҟны амацәаз аҭыҵраз еибашьуаз, Москвеи Сталингради, Севастополи Одессеи, Курски Смоленски ижәылоз, Варшава, Белград, Вена, Прага зхы иақәиҭызтәуаз, Кионигсберги Берлини знапахьы иаазгоз.
Ҳара ииашахаҭоу, ирԥшӡам аибашьра иазку аҵабырг ауп иаҳахьчо. Амилаҭтә, ауаҩытәыҩсатә ҵабырг - угәы узырхьуа, ихлымӡааху, уаҩ деилызымхуа - зеиԥшраҵәҟьаз хәҭакахьала иаҳзырдырыз аибашьра амцашыра иалҵыз, уи ақьоуқьад абла иҭаԥшыз ҳашәҟәыҩҩцәеи ҳпоетцәеи роуп. Сара сабиԥареи егьырҭ абиԥарақәа рхаҭарнакцәеи урҭ ирҩыз мыц зымҳәаӡо, иҵаулоу рповестқәа, рроманқәа, угәаҵанӡа инеиуа "рлеитенанттә проза", ражәеинраалақәа ахааназгьы ҳгәы иҭҵәараны иҟаӡам, урҭ ҳара ҳзы иуасиаҭхеит - Аиааира ҳзаазгаз ҳветеранцәа ҳаҭыр рықәҵареи аибашьра адәаҟынтәи изыхнымҳәыз ргәалашәара акамыршәреи рзы.
Иахьагьы ушьа-уда ианыруеит формала имариоу, аха зҵакы ӷәӷәоу Александр Твардовски иажәеинраала "Я убит подо Ржевом…" аҟынтәи ацәаҳәақәа, уи Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны реиҳа ишьаарҵәырахаз аидысларақәа ируакыз асовет-немец фронт агәҭантәи ахәҭаҟны иҟалаз ахҭысқәа ирызкуп. Ақалақь Ржеви Ржев акәша-мыкәшеи ргаразы ажәыларақәа раан 1941 шықәса жьҭаарамза инаркны 1943 шықәса хәажәкырамзанӡа Ар Ҟаԥшь иаиуит ухаҿы иузаамго ацәыӡқәа - иҭахази, ахәра заузи, хабарда ибжьаӡзи еилаҵаны миллионки 342 нызқьи 888-ҩык ауааԥсыра ыҟан. Архивтә хыҵхырҭақәа рҟны еизгаз арҭ ахыԥхьаӡара ҿаасҭақәа ртәы раԥхьаӡа акәны исҳәоит, зыхьӡ еилкаауи идырыми ҳфырхацәа ргәалашәара аҳаҭыраз. Урҭ ирызку адыррақәа еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны ицәырыргомызт, ма ишрыхәҭамыз ирыхцәажәон аибашьра ашьҭахьтәи аамтақәа рзы.
Даҽа документк аазгоит. Зыӡбахә сымоу И.Маиски напхгара ззиуаз Германиаҟынтәи арепарациақәа рзы Жәларбжьаратәи акомиссиа ажәахә ауп, уи еиқәыршәан 1945 шықәса жәабранмзазы. Акомиссиа дҵас иазықәгылан иаҵахаз Германиа аиааира згаз атәылақәа ирызнауз аԥхасҭа рзархынҳәырц азы аформула ашьақәыргылара. Акомиссиа анаҩстәи алкаақәа ҟанаҵеит: "Германиа асовет фронт иақәнарӡыз асолдаҭ-мшқәа рхыԥхьаӡара егьырҭ аидгылатә фронтқәа зегьы рҟны иақәнарӡыз рхыԥхьаӡара аасҭа ианамуӡах 10-нтә иреиҳауп. Асоветтә фронт аҟны иара убас еибашьуан анемец танкқәа зегьы ааидкыланы хәы-хәҭак рахьтә ԥшьба, анемец ҳаирпланқәа ракәзар - хы-хәҭак рахьтә ҩба". Иааидкыланы антигитлертә коалициа иаҵанакуаз арратә мчраҟынтәи 75 процент СССР атәы акәын. Ар Ҟаԥшь аибашьра ашықәсқәа ирылагӡаны иқәнахит аӷа идгылаз атәылақәа рдивизиақәа 626, урҭ рахьтә 508 - Германиа атәқәа ракәын.
Мшаԥы 28, 1942 шықәсазы Рузвельт Америка ажәлар рахь аҳәамҭа аныҟаиҵоз, абас иҳәеит: "Аурыс ар егьырҭ зымчқәа еидызҵаз атәылақәа ааизакны иқәырхыз раасҭа еиҳаны иқәырххьеит, рықәхрагьы иаҿуп ҳзеиԥш аӷа ируаа, иҳаирпланқәа, итанкқәа, ибзарбзанқәа". Черчилль Сталин иахь цәыббра 27, 1944 шықәсазы иҩуан "анемец арратә машьына акьатеиқәа ҭызхыз аурыс ар ауп" ҳәа.
Ари аҩыза ахәшьара адунеи зегьы иахыҩит, избанзар урҭ ажәақәа ииашахаҭаз аҵабырг шьақәдыргәӷәон, уи аҵабырг ахаангьы аӡәгьы гәыҩбарак изцәырнагомызт. 27 миллион инарзынаԥшуа асовет тәылауаа ҭахеит афронт аҟны, анемец итҟәаны иахьимаз аҭыԥқәа рҟны, амлакреи ахьҭакреи, атҟәацрақәеи ирыхҟьаны иҭахеит, цәгьаԥсышьа роуит геттои ауаа ахьҭаршьуаз анацисттә лагерқәа рпечкақәеи рҟны. СССР иацәыӡит ес-абыжьбатәи атәылауаҩ, Британиа ду - ес-127-тәи, Еиду америкатәи аштатқәа - ес-320-тәи.
Арыцҳара аиҭарыцҳара акәхеит Асовет еидгыла иузхамырҭәаауа ацәыӡқәа рыԥхьаӡара макьана иахьхыркәшам. Иҵегьы иацҵатәуп иҭахаз зегьы - Ар Ҟаԥшь аибашьцәа, апартизанцәа, маӡалатәи аԥырхагаҟаҵаҩцәа, арратә тҟәацәеи аконцлагер абаандаҩцәеи, аҭынч уааԥсыра - рыхьӡқәеи рлахьынҵеи ашьақәыргыларазы аусура ду. Уи ҳара уалԥшьас иҳадуп. Ари аус аҟны ирылшо рацәоуп аԥшааҩцәа, арра-патриоттәи аволонтиортәи еиҿкаарақәа, архивтә документқәа шьаҭас измоу адыррақәа релектронтә база "Ажәлар ргәалашәара" апроект уҳәа. Хымԥада, ари аҩыза азеиԥшгуманитартә ус аӡбараҟны жәларбжьаратәи аусеицура бзиа аҭахуп.
Аиааира аагара алшеит азеиԥш аӷа иҿагылаз атәылақәеи ажәларқәеи рџьабаа иабзоураны. Британиатәи ар анацистцәа рҟынтәи рыԥсадгьыл рыхьчон, иқәԥон Адгьылбжьаратә мшын аҿы, Аҩада Африка. Америкатәии британиатәии ар Италиа ахы иақәиҭыртәуан, иаадыртуан Аҩбатәи афронт. Еиду Америкатәи аштатқәа агрессор ааха ӷәӷәа ирҭеит Аокеан ҭынч аҿы. Ҳара иаҳгәалашәоит Китаи жәлар ироуз аԥхасҭа бааԥс, урҭ иапониатәи амилитаристцәа рықәхраҟны иҟарҵаз алагала ду. Ҳара иаҳхашҭӡом "Еибашьуаз Франциа" аибашьцәа ихьымӡӷыршьаз акапитулиациа азхамҵакәа анацистцәа ирҿагыланы ақәԥара ишаҟәымҵыз.
Иара убасгьы ҳара есымша ҭабуп ҳәа раҳҳәалоит Ар Ҟаԥшь џьаԥҳаныла, аӡала, фатәылеи-жәтәылеи, техникалеи иацхраауаз адгылаҩцәа. Уи ацхыраара маҷмызт - Асовет еидгыла арратә ааглыхраҟынтәи быжьпроцентк раҟара ыҟан.
Антигитлертә коалициа агәыцә шьақәгыло иалагеит Асовет еидгыла ианақәла ашьҭахьҵәҟьа, усҟан Еиду Америкатәи аштатқәеи Британиа дуи хьаҳәа-ԥаҳәада Гитлер и-Германиа иаҿагылараҟны Асовет еидгыла иадгылеит. 1943 шықәсазы Тегерантәи аконференциаан Сталин, Рузвельт, Черчилль еиҿыркааит аҳәынҭқарра дуқәа ралианс, еиқәшаҳаҭхеит акоалициатә дипломатиа, аԥсҭазааразы иҟалаз азеиԥш шәарҭара аҿагылара амҩақәа реиҿкаара аус адуларазы. Хҩык реидгыла ду алахәылацәа ибзиаӡаны еилыркаауан СССР, ЕАА, Британиа ду рааглыхратә, рхыҵхырҭатә, рырратә лшарақәа еизыркыр, уи хымԥада аӷа иҿагылараҟны аԥыжәара рынаҭоит ҳәа.
Асовет еидгыла адгылаҩцәа рҿаԥхьа ахыдҵақәа еснагь инанагӡон, ианаҭахыз ирыцхраауан. Убас, Белоруссиа имҩаԥыргаз зымҽхак ҭбааз аоперациа "Багратион" абзоурала англыз-америкатәи адесант Нормандиа аӡхыҵра алшеит. 1945 шықәса ажьырныҳәамзазы Одер ахь иқәԥаны икылсын, ҳахьчаҩцәа Мраҭашәаратәи афронт аҟны Арденна ақалақь аҿы авермахт аҵыхәтәантәи ажәылара ӷәӷәа ҟәыбаса ишьҭарҵеит. Аиааира ашьҭахь хымз анҵы, СССР, Иалтатәи аиқәшаҳаҭрақәа инарықәыршәаны, Иапониа ишабашьуа азы аҳәамҭа ҟанаҵеит, иагьаиааит миллионҩык аруаа рыла ишьақәгылаз Квантунтәи ар.
1941 шықәса ԥхынгәымзазы асовет напхгара аҳәамҭа ҟанаҵеит "афашисттә ргәаҟыҩцәа ирҿагыланы ақәԥара хықәкыс иамоуп атәыла аҿаԥхьа ицәырҵыз ашәарҭара аԥыхра адагьы, анемец фашизм зқәылаз Европа ажәларқәа зегьы рыцхраарагьы". 1944 шықәса аҽеиҩшамҭазы аӷа асовет ҵакыра далцан уҳәар ауеит. Аха уи аӷа иҭыҩраҟны дҭашьтәын. Усҟан Ар Ҟаԥшь Европа ахақәиҭтәра нап анаркит, еиқәнархеит ақәӡаареи, атәтәреи, Холокост ахлымӡаахи рҟынтәи амилаҭқәа рацәаны. Еиқәнархеит шәнызқьла асовет аруаа рыԥсҭазаарақәа ақәырӡны.
Иара убас иухауршҭыр ҟалом СССР зхы иақәиҭтәыз атәылақәа ишрыцхраауаз, урҭ атәылақәа рҟны амлакра алмыршаразы, рекономикеи ринфраструктуреи реиҭашьақәыргылараҿы. Ацхыраара ҟанаҵон Брест инаркны Москвеи Волгеи рҟынӡа адгьыл ццышәны ианышьҭаз аамҭазы. Убас, 1945 шықәса лаҵарамзазы Австриа анапхгара СССР ахь аҳәара ҟанаҵеит фатәыла-жәтәыла ацхыраара ҟанаҵарц, избанзар урҭ "иааиуа бжьымчыбжьа рзы, аарыхра ҟалаанӡа, ртәылауаа крызларҿарҵоз рыздыруамызт". Асовет еиҳабыра урҭ афатә рзынашьҭра ианақәшаҳаҭха, Австриатәи аамҭалатәи аиҳабыра аҳәынҭқарратә канцлер К.Реннер ари ашьаҿа "аиқәырхаратә акт…" ҳәа ахиҳәааит, "уи Австриа атәылауаа ахаангьы ирхашҭуам" иҳәеит.
Аидгылатә ҳәынҭқаррақәа анацисттә политикатәи арратәи цәгьоурақәа рзы ахьырхәра иазырхаз Жәларбжьаратәи арратә трибунал еицаԥырҵеит. Ауаҩытәыҩса иҿагылоу абарҭ ацәгьоурақәа - агеноцид, аетностәи адинхаҵаратәи рыцқьарақәа, асемитҿагылареи аксенофобиеи уҳәа иреиуоу - рганахьала азинтә хьырхәрақәа шьақәыргылан. Ниурнбергтәи атрибунал ирыхәҭоу иақәнаршәеит анацистцәа рыцхырааҩцәа, аколлаборационистцәа.
Ари аҩыза ацәырԥхашьарақәа Европа аҳәынҭқаррақәа зегьы рҟны иаарԥшын. Петен, Квислинг, Власов, Бандера реиԥш иҟоу "ахаҿқәа", урҭ рыцхырааҩцәа, рхымҩаԥгашьа адгылаҩцәа ахьыԥшымра азықәԥаҩцәас, акоммунизм аҟынтәи ахақәиҭра азаагаҩцәас рхы шаадырԥшуазгьы, аиашазы дара чарҳәаҩцәан, аргәаҟыҩцәан. Дара рыԥшәмацәа раасҭагьы акырынтә еицәан. Урҭ рнапы ашьа ахататоуп "Бабий Яр", "Волынская резня", ирблыз Хатынь, Литвеи Латвиеи ауриацәа рықәхра акциақәа рымҩаԥгаразы.
Иахьагьы ҳара ҳпозициа шыҟац иаанхоит: анацистцәа рыцхырааҩцәа рыцәгьоурақәа рхьаршшара ҟалом, урҭ ацәгьоурақәа раамҭа цеит ҳәагьы аҳәара ҟалом. Убри азы уамашәа иубартә иҟоуп урҭи Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра аветеранцәеи еиҟаратәны ианрыхәаԥшуа. Ус аҟаҵара алҳаршар ҟалом. Анацистцәа рыдгылаҩцәа фырхацәоуп ҳәа раарԥшра иашьҭоу иҭахаз ҳабацәеи ҳабдуцәеи ргәалашәара рҭиуеит ҳәа исыԥхьаӡоит.
Сталин, Рузвельт, Черчилль зидеологиақәа, зинтересқәа, зкультурақәа еиԥшымыз аҳәынҭқаррақәа ирхагылан, аха дара ирыман аполитикатә мчхара, ргәаанагарақәа ахьеиқәымшәоз шыҟазгьы, аҭынчра зегь раԥхьа идыргылеит. Убри абзоуралоуп ауаатәыҩса реиқәырхара алзыршазгьы.
Тегерантәи, Иалтатәи, Сан-Франциссктәи, Потсдамтәи аконференциақәа роуп абар 75 шықәса адунеи аҟны аглобалтә еибашьра ахьыҟам зыбзоуроу.
ХХ ашәышықәса адунеитә конфликт дуқәа ҳзаанагеит, 1945 шықәсазы ицәырҵит Адгьыл ықәызхыр зылшо аиадертә бџьар. Даҽакала иуҳәозар, аимакқәа амч ахархәарала рҭышәныртәалара шәарҭахеит.
Еиду амилаҭқәа реиҿкаара Ашәараҭадаратә Хеилак шьақәдыргылеит уи есымшатәи алахәылацәа азалхны. Убасҟан ицәырҵит урҭ рԥыжәаратә зини рҭакԥхықәреи ирдыргахаз вето азин. Вето азин - адунеи аҳәынҭқарра дуқәа реиҿагылара аанызкыло зинуп. Адержавақәа хәба рахьтә акы азин амоуп еиуеиԥшым аӡбамҭақәа анрыдыркыло уи иара аинтересқәа ирҿагылоит ҳәа ҳәаны, аҿагылара алахәра мап ацәнакыр. Егьырҭ атәылақәа, уи иақәшаҳаҭымзаргьы, уи аҳәамҭа рыдыркылоит, убри алагьы мап ацәыркуеит рхала ирыӡбаз ақәымчратә шьаҿақәа аԥсҭазаара раларҵәара. Абасала акомпромиссқәа ирзааиуеит ас акә, егьыс акә.
Аглобалтә еиҿагылара ҿыц Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра ашьҭахь ицәырҵыз зны-зынла аҽарӷәӷәон. Аибашьра хьшәашәа Ахԥатәи адунеитә еибашьрахьы иахькылымсыз зыбзоурахазгьы Хҩык реидгыла ду (Большая тройка - аред.) ирыбжьарҵаз аиқәшаҳаҭрақәа роуп. Еиду амилаҭқәа реиҿкаара (ЕАР) аԥҵараангьы изықәныҟәаз аԥҟарақәа наҟ-наҟ аиҿагыларазы ашәарҭарақәа ланарҟәуан, хылаԥшра анаҭон. Иахьагьы, усҟан еиԥш хаҳарала аус амуазаргьы, ЕАР урҭ аԥҟарақәа макьана ирықәныҟәоит. Еиду амилаҭқәа реиҿкаара Ашәараҭадаратә Хеилак аибашьра ду ма аглобалтә конфликт иахьа уажәраанӡа иаанызкыло механизмуп.
Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы авето азин аԥыхтәуп, Ашәарҭадаратә Хеилак иалҵтәуп ҳәа иҟарҵо ааԥхьарақәа ҭакԥхықәрадоуп. Ус иҟалар, ЕАР башацәажәаразы еизарҭахоит, адунеитә процессқәа анырра аҭара злымшо. Амилаҭқәа рлига иахьыз агхақәа ҳаԥхьа иҟамларц азоуп уи зеиҿкааз.
Иахьа адунеи аамҭа цәгьа иҭагылоуп. Уаанӡа акәзар, еибашьра еилгомызт, аха уажәы, усҟан аидгылатә ҳәынҭқаррақәа иаԥырҵаз асистема абзоурала, иахьа аибашьра ду ахацыркра алдыршом, обиективла азҵаарақәа рыӡбара рҽазыршәоит.
Ҳара, аполитикатә ҭакԥхықәра зхахьы изго, аиҳаракгьы Аҩбатәи адунеитә еибашьараҿы иаиааиз аҳәынҭқаррақәа рхаҭарнакцәа, иаҳуалԥшьоуп асистема аҟазаареи аиӷьтәреи ралыршара. Иахьагьы, 1945 шықәсаан еиԥш, аҵак ду аманы иҟоуп аполитикатә лшара аарԥшра, уаҵәтәи амш алацәажәара. Ҳколлегацәа, Си Цзиньпин, Макрон, Трамп, Џьонсон адгылара арҭеит урыстәылатәи аган аԥшьгамҭа – Ашәарҭадаратә хеилак иааиԥмырҟьаӡакәатәи алахәылацәа – аиадертә ҳәынҭқаррақәа хәба рнапхгаҩцәа реиԥылара. Ҳара уи азы иҭабуп ҳәа раҳҳәоит, ҳагьақәгәыӷуеит аиԥылара аҭыԥ аиуп ҳәа лшарак шааҟалалак аиԥш.
Ишԥаабо ҳара асаммит амшхәаԥштә азҵаара? Раԥхьа инрагыланы, ҳгәаанагарала иахәҭаны иҟоуп аҭынчра аиқәырхара, аглобалтәи арегионалтәи шәарҭадара, астратегиатә бџьар хылаԥшра аҭара, атерроризм аицҿагылара уҳәа актуалра змоу егьырҭ ашәарҭарақәеи еицаҳзеиԥшу аусқәа рҟны коллективла ҳшьаҿақәа рыҟаҵареи рызҵаарақәа иаартны рылацәажәара.
Аиԥылараҿ хаз игоу зҵаараны иҟалароуп аглобалтә економика – раԥхьа инаргыланы акоронавирустә пандемиа иахҟьаз аекономикатә кризис алҵшьа. Ҳара зегьы уаанӡа зеиԥш ыҟамыз аҽазышәарақәа мҩаԥаагоит ауааԥсыра ргәабзиара, рыԥсҭазаара ахьчараҿы, аԥсҭазааратә уадаҩра иҭашәаз ауааԥсыра адгылара рыҭараҿы. Пандемиа алҵра шалыршахо, аглобалтә економика арецессиа ишалҵша зхьыԥшу партниорцәақәак рыҳасаб ала ҳәоуеиқәшәала ҳаицусуроуп. Иалмыршахароуп аекономика нырраҟаҵаганы ахархәара. Аҵак ду рыманы иҟоуп иааҳакәыршаны иҟоу аԥсабара ахьчара, аглобалтә информациатә ҵакыра ашәарҭадара аиҿкаара.
Урыстәыла иаԥшьгамҭоу асаммит амшхәаԥштә азҵаарақәа ҳтәылеиԥш адунеи зегьы азы аҵакы змоу зҵаарақәазароуп. Убри азы пунктцыԥхьаӡа иҳамоуп аидеиақәеи аԥшьгамҭақәеи.
Гәыҩбара амам Урыстәыла, Китаи, Франциа, Америка, Британиа ду рсаммит ҳабацәеи ҳабдуцәеи ззеибашьуаз аиҩызареи агуманисттә идеалқәеи рыхьчара ишазырхахо.
Ҳзеиԥш ҭоурыхтә гәалашәара шьаҭас иҟаҵаны ҳара иҳалшоит аилибакаара, агәреибагара. Ари ҵаҵӷәуп ԥхьаҟатәи ҳаицәажәаразы, адунеи аҿы аҭышәынтәалареи ашәарҭадареи реиҿкааразы, аҳәынҭқаррақәа зегьы рыршәҭыкакаҷреи реизҳазыӷьареи рзы. Ари ҳара ҳзеиԥш ҭакԥхықәроуп иахьатәии уаҵәтәии абиԥарақәа рҿаԥхьа.


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Азербаиџьан aкоронaвирус 119-ҩык ирыдбaлан, 2-ҩык рыҧсҭазаара иалҵит.
Ари атәы аарыцҳаит аҭыҧантәи аих Аминистрцәа ркабинет аӡбарала иаҧҵаз аштаб ҷыда аҟынтә адырра ҵаҵҕәыс аҭаны.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Азербаиџьан ачымазара иалҵит 140 -ҩык.
Азербaиџьaн aкоронaвирус aхкҿыц aдиaгноз рзышьaқәырҕәҕәан 38 777-ҩык aуaaҧсырa, ачымазара иалҵхьеит 36 289-ҩык, рыҧсҭазаара иалҵхьеит 571 -ҩык, рҽырыхәшәтәуеит 1 917-ҩык.


Аслан Бжьаниа иусдҵа инақәыршәаны, жьҭаара 5, 2020 шықәса инаркны Аԥсны акоронавирус аҽацәыхьчаразы аԥкрақәа алагалоуп. Урҭ инарықәыршәаны атәылаҿы рымҩаԥгара ҟалом: амассатә, аспорттә, арлахҿыхратә усмҩаԥгатәқәа ахыбрақәа рыҩныҵҟа, акультура аусҳәарҭақәа аламҵакәа, иаанкылоуп ачарақәа рымҩаԥгара, иара убас, абжьгара ҟаҵоуп алахьеиқәратәи агәаларшәагатә усмҩаԥгатәқәеи зыҽрылазырхәуа ауаа рхыԥхьаӡара излауала армаҷразы. Аџьармыкьақәеи ауаажәларратә транспорти есҽны рырзҩыдара мҩаԥыргалароуп.
Аԥкра ҿыцқәа алагалоуп атәылаҿы аепидҭагылазаашьа ахьеицәахаз иахҟьаны.
Иахьазы Аԥсны авирус COVID-19 рыдырбалахьеит 1716-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 13-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Урыстәылатәи аруаа арзҩыдаратә усурақәа мҩаԥыргоит Аԥсны. Жьҭаара 21 аҽны аҟәатәи аџьармыкьа аҵакырадгьыл зегьы арзҩыдара иахыжьын. Иара убас, аерозольтә рзҩыдагала ихырҟьоит аҿкчымазаратә хәышәтәырҭа, арранаԥхьаратә пункт, архив, ар рыштаб –50 000 метр ԥшьыркца еиуеиԥшым ахыбрақәа.
Амшын еиқәа афлот арадиациатәи, ахимиатәи, абиологиатәи хьчара архәҭаҟынтәи акоронавирус аламырҵәаразы Аԥсныҟа иааит Ҟрымынтәи, жьҭаара 19 рзы. Аруаа аиԥш зеиԥшу арзҩыдарақәа Аԥсны имҩаԥыргахьан мшаԥымзазы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз арратә госпиталь иахьа, жьҭаара 20 раԥхьатәи апациентцәа аднакылеит. Арахь иааргоит Аҟәантәи адагьы, егьырҭ араионқәа рҟынтәи ачымазцәагьы. Ачымазцәа рыдкылашьа бзианы еиҿкаауп. Раԥхьа адкыларҭаҿы рҭагылазаашьа иахәаԥшуеит, ршьа аҵәыҵәри ахьынӡалоу гәарҭоит, досу рмедицинатә шәҟәқәа рзеиқәдыршәоит. Шәахәаԥш урыстәылатәи агоспиталь аусушьа зеиԥшроу Sputnik авидео аҟны.
АҞӘА, жьҭаара 29 - Sputnik. Аушьҭырҭатә ҭыԥ "Адлер" аҿы Урыстәыла АШәМ Краснодартәи атәылаҿацә аҿтәи амаҵзура аусзуҩцәеи аҳазалхыҩцәеи иааныркылеит аҭаҭын аалыҵ аконтрабанда. Абри атәы аанацҳауеит Шәачатәи аҳазалхырҭа апресс-маҵзура.
Аидаратә транспорттә хархәага иҭаҵәахны аԥсуа-аурыс ҳәаа аҭаҭын аалыҵ ахыгара аԥырҟәҟәаан Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә Маҵзура Краснодартәи атәылаҿацә аҿтәи амаҵзура аусзуҩцәеи аҳазалхыҩцәеи русеицурала ҳәа азгәаҭоуп аҳәамҭаҿы.
Аԥснынтәи Урыстәылаҟа амҩа иқәыз аидарамҩангагатә автотранспорт агәаҭараан иаарԥшын иҭаҵәахыз аҭаҭын аалыҵ 2560 ҭоԥ (25600 пачка).
Аконтрабандатә аалыҵ изгоз имхуп, аекспертизахь инашьҭуп. Уи алкаақәа инарықәыршәаны ишьақәыргылахоит аалыҵ аџьармыкьатә хәыԥса. Аусҭҵааратә уснагӡатәқәа мҩаԥысуеит.
Уаанӡа Шәача аҳазалхратә маҵзура адырра ҟанаҵахьан аурыс-аԥсуа ҳәааҿы аҭаҭын аалыҵ изакәанымкәа ахыгаразы азинеилагарақәа рхыԥхьаӡара иазҳаит ҳәа.
Краснодартәи атәылаҿацә Шәача ақалақь аҳазалхырҭа иазгәанаҭоит еиҳа иҿыцу атехникатә ҭаԥшыхәгақәа ахархәара шрырҭо урыстәылатәи аџьармыкьахь асигарет маӡала алагалара аԥырҟәҟәааразы.


Акоронавирус азы атәылаҿы ишьақәгылаз аҭагылазаашьа иахҟьаны Аԥсны ашколқәа зегьы рҟны акарантин алагалоуп ҳәа аинформациа АИХқәа рҿы ирыладырҵәеит ахәаша, цәыббра 25 рзы СЕС аиҳабы Лиудмила Скорик иҟалҵаз аҳәамҭа ҵаҵӷәыс иҟаҵаны.
Гәдоуҭа араион аҵара аҟәша аспециалист хада Диана Барцыцԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит иахьатәи аамҭаз ашколқәа рҿы аҵара апроцесс амҩасшьа атәы, насгьы ачымазара зманы иалкаау рхыԥхьаӡара атәы.
Аԥсны Аҳәынҭқарра акоронавирус алаҵәареи аҽарҭбаара иахьалагази инамаданы ашколқәа зегьы рҟны акарантин рылаҳәоуп жьҭаара 16, 2020 шықәса рҟынӡа.
Аԥсны Апарламент аҿы аҩбатәи аԥхьарала "Абџьар азы" азакәан апроект рыдыркылеит. Уи азы арадио Sputnik аефир аҿы игәаангара иҳәеит Аԥсны Жәлар Реизара адепутат Баҭал Табаӷәуа.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьит ҳәа иаарԥшу ауаа рхыԥхьаӡара 1245-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 360-ҩык ргәы бзиахеит, ааҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥснытәи аҳәаала Урыстәыла аҳазалхратә ҵакырахь ахатәхархәаразы 18 шықәса ирҭысхьоу ахаҿы 200 сигареҭ, ма 50 сигара (сигарилла), ма 250 грамм аҭаҭын, ма иарбоу аалыҵқәа ааидкыланы зеиԥш капанла 250 грамм еиҳамкәа ииаигар азин имоуп.
Цәыббра 24 рзы Аԥсны Апарламент адепутатцәа Аиааира Амш 27 шықәса ахыҵразы амассатә уснагӡатәқәа мҩаԥымгазарц азы Аслан Бжьаниа иахь аҳәара ахьыҟарҵо ақәҵара рыдыркылеит.
Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа ахада, академик Зураб Џьапуа арадио Sputnik аҿы еиҭеиҳәеит Нхыҵ-Кавказтәи афедералтә университет аусзуҩцәеи иареи имҩаԥыргаз аиԥылараҿы излацәажәаз атәы.
Азинхьчаратә усбарҭақәа рыхәшьарақәа рыла иаанкылоу анаркотиктә партиа ахәԥса 14 миллион рҟынӡа инаӡоит.
1962 шықәсазы ииз Џьемали Соселиа дшырӷьычыз азы Аҩнуҵҟатәи аусқәа Гал араионтә аҟәша аҷаԥшьаратә хәҭахьы адырра ҟалеит цәыббра 6 ауха.