АҞӘА, мшаԥымза 1 – Sputnik. Атәылаҿы акоменданттә сааҭ алагаланы амҩақәа ктәуп ҳәа ахәҭаны иԥхьаӡоит Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Раули Смыр.
"Аԥҟарақәа ҳарӷәӷәароуп, аиҭанеиааира аанаҳкылароуп, ауаа рыҩны итәарц. Ашәарҭара ыҟоуп, убри ҳаиааирц азы иахәҭоу зегь ҟаҵатәуп, ҳауаажәлар ҳҳәатәы харҵароуп. Акоменданттә сааҭ алаҳгалоит, амцарцәагатә машьынақәеи, амилициауааи, ацхыраара ласы амашьынақәеи рыда егьырҭ зегьы рзы. Егьырахь аиҭанеиааи зегь аанкылатәуп", – иҳәеит Смыр мшаԥы 1 азы ажурналистцәа аинтервиу рыҭауа.
Иара иажәақәы рыла, акоменданттә сааҭ уахынлеиԥш ҽынлагьы иҟазаауеит. Абри атәы ауаа официалла ирылаҳәахоит хара имгакәа иҳәеит Смыр.
"Ҳара ҳамчқәа азхоит атәыла зехьынџьара амҩақәа ҳкырц, абри атәы ауааԥсыра хазы ирылаҳәахоит. Ҳара хықәкыс иҳамоуп атранспорт аанкылара, ашьаҟауаагьы амҩақәа ирнымзарц", – иҳәеит Раули Смыр.
Иара адырра ҟаиҵеит апостқәа аҭыԥқәа зегьы рҿы ишыргылахо, Аҟәа уахьналсуа, Гагра уахьналало, Бзыԥҭа уҳәа уахь иналаҵаны.
"Аныҟәара аанкылатәуп, сара ҳауаажәлар рахь аҳәара ҟасҵоит доусы рыҩны иҟазарц. Ацхыраара ласы рҭаххар, амашьына уа иахьыҟоу ирызнеиуеит", – ҳәа адырра ҟаиҵеит иара.
Ахаша мшаԥымза 1 азы Маҷаратәи апост аҟны амашьынарныҟәцаҩцәа зегьы ргәаҭара иалагеит.
Арратә госпиталь аҳақьым Алиас Џьынџьал иажәақәа рыла, апост аҟны иҷаԥшьоит хҩык амедиаҳәшьцәеи ҳақьымки, дара иахәҭоу маҭәашьарла еиқәыршәоуп. Амашьынақәа зегь ааныркылоит, иақәтәоу ауаа ршоура ршәоит, зшоура халаз дырбозар, ичымазара аҭагылазаашьақәа ҭырҵаауеит, иахьахәҭоу ҭелла адырра рырҭоит.
Амедперсонал ашьыжь асааҭ 08:00 инаркны рмаҵура иаҵагылоит, уахынлагьы рҭыԥ аҿы иҟоуп.
Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба хәажәкыра 31 рзы Гал араион аҟны акоменданттә сааҭ алагаларазы адҵа инапы аҵаиҩит, асааҭ 20:00 инаркны 07:00 рҟынӡа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
- Иреиӷьу ахәшә – аҩны атәароуп: Кан Кәарҷиа аҳҭнықалақь ауааԥсыра рахь аҳәара ҟаиҵеит


Сынтәа 70 шықәса ҵуеит абаза поет хьӡырҳәага Қьарим Мыхц диижьҭеи, уи иаԥҵамҭақәа жәпакы алитератураҭҵааҩцәа адунеитә поезиа алыԥшаахқәа ирхырыԥхьаӡалоит. Апоет ииубилеи инадҳәаланы АААК аинфопортал ишәыднагалоит иара изку аочерк.
Гьаргь Чкала
Алитератураҭҵааҩцәеи аԥхьаҩцәеи еицҿакны иазгәарҭоит Қьарим Мыхц ирҿиара афеномен даҽакы ишеиԥшым, Қьарим дшыхәыҷыз дзабадырдырыз апоет Микаель Ҷкату иакәзар, агәра ганы дыҟан «даҽа зқьышықәса рылагьы ашәуаа дырмоур ҟалап ҳәа Қьарим Мыхц ицназго даҽа поетк». Иара ақәра иниҵыз рацәаӡам, аха иаҳзынижьит зымчхареи зыԥшӡареи уаршанхо апоезиа ду.
«Ауаа рзами сызбыхшаз бара…»
Ашәҟәқәа рҿы имширас иарбоуп лаҵара 6, 1949 шықәса. Аха Қьарим даниҵәҟьаз амза 5 рзоуп. Аинтерес аҵоуп абри еиԥш аиқәшәара: иналукааша арыцхәқәа ахьарбоу асовет амзар аҟны лаҵарамза 5 рзы иазгәарҭон Акьыԥхь амш.
Қьарим иаб ижәлала дыҟазҭгьы Шавахов Абдул-Қьарим Лиуан-иԥа ҳәа ихьӡхон. Аха иара хымз зхыҵуаз сабины дшыҟаз иани иаби еилыҵит, уи ашьҭахь иаб уаҳа изҳареи иааӡареи акала далахәымызт. Хәыжәҷкәынтәи абжьаратә школ аҟны актәи аклаас ахь данца Қьарим ажурнал аҿы иан лыжәлала иҽаниҵеит Мыхц ҳәа. Иқәра анынаӡа ирҭаз апаспортгьы иара уи ажәлала иҟан. Алитературагьы убас далалеит – Мыхц Қьарим Лиуан-иԥа ҳәа.
Ахәыҷы ианду Канитат лҟны изҳауан, уи лхаҵа анемец фашистцәа рабашьраан данҭаха аамышьҭахь, лхалазаҵәык илааӡеит лхәыҷқәа: Қьарим иан Александреи даҽа быжьҩык уи лашьцәеи лаҳәшьцәеи. Қьарим ианду лгәараҭа азааигәара дынхон уи лашьа Умар Шенкао. Қьарим ианшьцәа аӡәырҩы иара иқәлацәан, убри аҟнытә рмоҭа, ма раҳәшьаԥак еиԥш хәҷык днахараны акәымкәан, рашьа гәакьак еиԥш дыҟан, еицрызҳауан. Убри абзоурала иара иеиҭымра уи аҟарагьы иминырит, иаб усгьы дыҟамызт, иангьы уи аамҭазы даҽаџьара дынхон.
Қьарим данпоетха иан илзикыз ацәаҳәа лыԥшаахқәа рацәоуп. Лҿаԥхьа ахара идны ихы ибон, дызну амҩа лара лахь – аҩныҟа дахьамырхынҳәуаз азы, убри даара игәы иҵхон:
«Иҟасҵари шьҭа, нас иҟасҵари?
Ауаа рзами сызбыхшаз бара…»
Апоет ицәа ианыруан лара лаԥхьа ари адунеи шаанижьуаз, хьаас имазгьы акызаҵәык акәын:
«Сан сзыхшаз илҵәыуаша ҟалап…
Са саныҟам лгәы шәамысын, сшәыҳәоит».
Хәажәҷкәынтәи ажәҩан «иаҳа ииаҵәоуп»
Хәыжәҷкәын ақыҭаҿы Қьарим Мыхц раԥхьатәи 12 шықәса роуп ихигаз. 1961 шықәсазы Черқьесск иҟоу аобласттә школ-интернат ахь ддәықәырҵеит. Уи нахыс иқыҭа гәакьахь уарла-шәарла зны-зынла даауан ауп, инеиԥынкыланы дынхомызт. Аха ус шакәугьы игәалашәараҿы наӡаӡа иаанхеит ихәыҷра ахьихигаз аҭыԥқәа, урҭ ирыдҳәалаз зегьы: ақыҭауаа, аҩнқәа, аҵлақәа, аӡиас. Иажәеинраалақәа жәпакы рҟны Хәыжәҷкәын дазышәаҳәоит, иагьџьеишьоит ишԥа иара егьырҭ ишԥарызгәамҭои «аратәи ажәҩан иаҳа ишыиаҵәоу, амра акәзар – иаҳа ишыхаау!»
Нас ианбацәырҵи апоет игәаҵаҿы абрысҟатәи агәыбылра ду – абас имаҷны дахьынхоз ақыҭа ашҟа?
Ари азҵаара аҭак ҟаҵо Қьарим Мыхц иҳәон: «Иҟалап, уи аныҟала сара схаҭагьы исызгәамҭазар. Ауаҩ иахь оума, аԥсадгьыл ахь оума угәыбылра аҵаулара аныудыруа, – бзиа иубо уанацәыхароу ауп. Сқыҭа сыԥсы ахьынӡаҿҳәароу, иара уи адгьыл аҿы ишьақәгылоз слахьынҵа иахьынӡалоу анеилыскаа уи саҟәыҭханы саныҟала ауп».
Убраҟа Ҳәыжәҷкәын аҿоуп иахьииз раԥхьатәи иажәеинраалагьы. Усҟан иара дыҷкәына хәыҷын, аҽны ақәа леиуан, иара ақәа дшахәаԥшуаз… дамхаҵәыуеит.
«Усҟан ахԥатәи акласс аҿы стәазар ҟаларын – ҳәа игәалаиршәон ари ихәыҷратә епизод атәы Қьарим. – Аҵәыуара санаҟәыҵ, абӷьыци акалами аашьҭысхын цәаҳәақәак анысҵеит».
Даҽа ҩбаҟа шықәса рышьҭахь дмыҩыр зыҟаломызт.
Дазхәыцуазма усҟан ажәлар рзы апоезиа ҵакыс иамоу, апоет ауаажәларратә ԥсҭазаараҿы ҭыԥс иааникыло атәы?
«Ҳәарада, мап! Ажәеинраалақәа ззы исыҩуазгьы сзеилкаауамызт усҟан. Аха исмыҩыргьы ҟаломызт, ҳауада, фатәыда ауаҩы аԥсҭазаашьа шимам еиԥш, саргьы аҩрада ԥсыхәа сымамызт», – иҳәон Қьарим Лиуан-иԥа.
Қьарим аҩра дшачычаз зегь раԥхьаӡа игәазҭаз уи ианшьа Мусса иоуп. Даалаган иаҳәшьаԥа хәыҷы Микаель Ҷкату иҿы днеигеит, уи усҟан Москва Алитературатә институт далганы даахьан, абаза литератураҿы ихы цәыригахьан. Аамҭак ашьҭахь Қьарим иажәеинраалақәа раԥхьаӡа акәны иркьыԥхьит амилаҭтә газеҭ «Коммунизм алашара» (иахьа – агазеҭ «Абазашҭа» – аред.) аҟны, ашкол даналгоз аамҭазы шәкы инарзынаԥшуа ажәеинраалақәа еизигахьан. Урҭ зегьы цқьа-шәқьа атетрадқәа ԥшьба ирынҵаны ишимаз Бемурза Ҭҳаиҵыхә (абаза литература аклассикцәа ируаӡәку – аред.) иҟны инанагеит, иара дрыԥхьаны абас еиԥш ахҳәаагьы рзыҟаиҵеит: «Арҭ ажәеинраалақәа зегьы шәҟәык аҟны еизгаӡам, аха еизоит, шьоукы-шьоукы макьана цқьа имшәыцт, аха ишәуеит, иреиӷьқәоу рыла иубаратәы иҟоуп – ԥхьаҟа иаҳагьы ишеиӷьхо. Арҭ атетрад бӷьыцқәа еихыршәшәо, уаԥхьо ушнеиуа игәаумҭарц залшом автор есааира дшеизҳауа».
Қьарим Мыхц раԥхьатәи иажәеинраалақәа шәҟәны иҭыҵит иара аррамаҵура данахысуаз: раԥхьатәи иеизга «Сҵааҵла» ҭыҵит 1968 шықәсазы, иара изы уи ашәҟәы аекземплиар ԥошьҭала архәҭахь инарышьҭит.
«Заацәа дҟәышхеит, убри акызаҵәык ауп грас имоу»
Қьарим аррамаҵура дахысуан Москва, Алитературатә институт ахьыҟаз ақалақь аҿы, иара уи аҭалара дазгәышьуан. 1970 шықәса жәабран мзазы иажәеинраалақәа аинститут ахь инаишьҭит, арҿиаратә конкурс иаларҵарц. Алитературатә институт аҭалара зҭахыз даараӡа ирацәаҩын: ҭыԥк ахь ҩышәҩык инареиҳаны ашәҟәқәа аларҵеит! Аха Қьарим аконкурс дахысит, аԥышәарақәа рахь днашьҭын, қәҿиаралагьы урҭ иҭиит.
Аинститут дахьҭалаз, апоезиазы асеминарқәа мҩаԥигон зыхьӡ нагоу алитературатә критик Александр Алықьса-иԥа Михаилов, даара иаамысҭашәаз аӡә иакәын иара. «Анышәаԥшь салхызшәа споетны сҟаиҵеит», – иҳәоит нас Қьарим иара изкны.
Михаилов ихаҭа актәи акурс аамышьҭахь абас еиԥш ахәшьара ииҭеит иҵаҩы: «Апоезиа гәцаракрала дазыҟоуп. Грас иимоу акызаҵәык ауп – заа «дҟәышхеит», иқәра аиҳа ихыҵуазар иҭахуп, иахьа дшыҟоу еиԥш дқәыԥшны, игәы амца акны ахаарԥшра дацәшәоит. Убас ахаарԥшра дашьҭаларц ауп иабжьызго Қьарим. Егьи зегь иара илоуп. Ихы агәра иго дҟалар, иахьатәи амш иаҳзаанаго атемақәа дрызхьаԥшлар – апоезиаҿы амҩа дуӡӡа изыԥшуп».
Қьарим Мыхц Алитинститут дахьынӡаҭаз дызхысыз 45 маҭәар акырӡа идыррақәа дырҵаулеит, ихәыцшьа дырҭбааит, илитературатә дунеихәаԥшышьа, зеиԥшла идунеидкылашьа ашьақәгылара иацхрааит.
Агазеҭ аҟны аусура: апублицист, арепортиор, арратә корреспондент
1975 шықәсазы Алитературатә институт даналга Қьарим Мыхц аусура далагоит агазеҭ «Коммунизм алашара» аредакциаҿы. Ҩажәеи хәба шықәса инарзынаԥшуа абаза журналистика иазикит.
«Сара сзы аредакциа баша усурҭа ҭыԥымызт – акы ахьыҟауҵо, нас уи азы ауалафахәы ахьуоуа. Анцәа дхазҵо изы ауахәама шыҟоу еиԥш, сара ныхак исзаҩызан уи. Уа аус зуаз зегьы ауаа цқьақәа ракәны срыхәаԥшуан», – ҳәа игәалаиршәон Қьарим.
Агазеҭ аҟны аус ахьынӡаиуаз ашықәсқәа ирылагӡаны Қьарим Мыхц икьыԥхьит жанрлеи тематикалеи еиуеиԥшымыз аматериалқәа даараӡа ирацәаны. Ихы ааирԥшит иаарласӡаны ахҭыс атәы еиҭазҳәар зылшо репортиор бзианы, иара убас алитература бзианы издыруа, аочеркқәа шьахәны изыҩуа, апублицистикаҿы ажәа цҳафырла ацәажәара иацәымшәо журналистк иаҳасабала.
Қьарим Мыхц иалкаау ижурналисттә усумҭақәа хазы иҭыҵуеит иҩымҭақәа реизга ахԥатәи атом аҟны.
Ари аизга акьыԥхь абеит апоет идунеи аниԥсах ашьҭахь, уаҟа ҷыдала иалкаауп иара Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иазикыз анҵамҭақәа рцикл.
1992 шықәса нанҳәа 14 рзы ақырҭқәа Аԥсны ишалалаз адунеи ианалаҩҩы, Қьарим иаразнакала ихазы иӡбеит уа дыҟазар шакәу. Аха иаарласны Аԥсныҟа дцаратәы изыҟамлеит.
Ҟарачы-Черқьессиа дыҟанаҵ нанҳәа 27 рзы агазеҭ аҿы ибжьы ақәиргеит аешьаратә республикаҿы имҩаԥысуаз ахлымӡаах: «Сыблақәа акы рбом Аԥсны ԥшӡа збылуа амца қьоуқьад ада. Сгәы даҽа хьаак азышьҭыхуам ари аџьанаҭ-тәыла зықәдыршәаз арыцҳара анахыс. Изакәызаалак даҽа хәыцырҭак сымам ахақәиҭреи ахеиқәырхареи рзы иқәԥо аԥсуа жәлар рԥеиԥш ада…»
Цәыббра 8 рзы Қьарим Мыхц амаҵураныҟәара дышьҭын аамҭала Гәдоуҭа итәаз Аԥсны аиҳабыра рыпресс-центр ашҟа. Мызкы иназынаԥшуа иара агазеҭ «Абазашҭа» аредакциахь иааишьҭит Аԥсны иҟоу-иану атәы еиҭазҳәоз астатиақәа фба. Аибашьраҵәҟьа ахьцоз дыҟан, Нхыҵ Кавказынтә хатәгәаԥхарала иааз дрывагылан.
«Иара ҳааигәара дахьыҟаз мацара ҳгәы шьҭнахуан, фырхаҵарак ҟаҳҵандаз ҳәа ҳҟалон», – игәалаиршәоит «ҞЧА аҟынтәи Аԥсны еибашьуаз ахатәгәаԥхаҩцәа реидгыла» ахантәаҩы Заур Ӡыгәа.
Черқьесскҟа даныхынҳә Қьарим Мыхц икьыԥхьит даҽа жәа-материалк, Аԥсны иблала иибаз зегьы ихы-игәы ишанырыз аарԥшуа.
Қьарим Мыхц даныԥслак ашьҭахь, 2012 шықәсазы ианашьахоит Аԥсны иреиҳаӡоу аҳәынҭқарратә ҳамҭа «Ахьӡ-Аԥша» аорден, аибашьра аан хамеигӡарала аџьабаа иибаз азы, 2018 шықәсазы – ианаршьоит «Аиааиразы» амедал.
Пушкин ипоезиа «аласшьа» иеиԥшу
Ажурналистикаҿы илшамҭақәа шырацәаӡоугьы, Қьарим Мыхц иус хаданы еснагь имаз апоезиа акәын. Згәы ԥшқаз, ԥсабарала абаҩхатәра ду злаз, аҵара бзиагьы зауз апоет жәеинраалала дхәыцуазшәа акәын иԥсы шҭаз. Илитературатә рҿиара иара ихаҭа дшазнеиуаз ажәлар рымаҵ аура аҳасабала акәын. «Сыжәлар рахь» захьӡу иажәеинраалаҿы иазгәеиҭоит:
Иџьашәшьандаз ҳәа ажәа ԥшӡақәа срышьҭам.
Издырт ибзиан адунеи сыззықәлаз:
Шәа шәгәырӷьара сазышәаҳәарц слахҿыхны,
Шәа шәрыцҳара иазыскырц сара суаз. Мыхц иԥсы ахьынӡаҭаз ажәеинраалақәа реизгақәа ааба ҭижьит. Раԥхьатәиқәа рҟны, алитератураҭҵааҩцәа ишазгәарҭо ала, хәыҷык иԥсыҽу ажәеинраалақәа уарла-шәарла иуԥылозаргьы, аҵыхәтәантәиқәа ирнылаз убас ишьахәуп, адунеитә поезиа иреиӷьӡоу аҿырԥштәқәа ирыдукылартә аҟынӡа.
Абар Қьарим Мыхц ипоезиа дшахцәажәо афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, аапрофессор Владимир Тыгә: «Мыхц иажәеинраалақәеи ипоемақәеи адәахьала убла хызкша апоезиатә маҭәала «еилаҳәаӡам». Убри аҟнытә азныказы имариоушәа, иласцәоушәа угәы иабар алшоит. Аха ари аласшьа Пушкин ицәаҳәақәа ирызҷыдароу аласшьа иеиԥшуп, уи иҵаулаӡоу афилософиатә хәыцра аҵоуп, аԥсҭазаара иреиҳаӡоу амаӡақәа аҵыздыраарц, иаазырԥшырц иашьҭоу. Асаркьеиԥш ицқьоу, аха ҵа змаӡам аӡмыжь еиԥш иҵаулоуп Мыхц ипоезиа, убри аиҿырԥшра зегь реиҳа инаалоит иара ихаҭагьы».
Апрофессор Пиотр Чкала иакәзар, Мыхц изкны иҩуеит абас: «Ажәеинраала аиҿартәышьа аформеи, иузцәырнаго агәалаҟареи, абызшәа ахаҭеи убри аҟара инапаҿы иааигеит, иара иаасҭа еиӷьны изыҩыша даҽа поетк абаза литератураҿы мышкызны дҟалап ҳәа ахаҿы аагара уадаҩуп». Пиотр Чкала шьаҭанкыла иҭиҵааит Қьарим Мыхц ирҿиара зегьы, иара изикхьеит астатиақәа маҷымкәа, иара убас амонографиагьы («Са сааит абрахь, абра сынхарцаз…» – аред.), убри аҟнытә ҿыӷәӷәала иҳәоит: «Қьарим Мыхц – цәырҵра дууп, аӡәы дилаҩашьом абаза милаҭтә литератураҿы мацара акәым, адунеитә литератураҿгьы, амилаҭреи аҵакырадгьылреи ҳәаақәҵара ахьырымуа апоезиа адунеи аҿы».
«Зегь раԥхьаӡа абзиабара ыҟан»
Қьарим ипоезиа атематикала даара ибеиоуп. Абиблиографиатә еилыркаага «Абаза шәҟәыҩҩцәа» ианылаз иара изку астатиа алагоит абарҭ ажәақәа рыла: «Угәы иҭало алирик ҵаула…» Абарҭ ажәақәа Мыхц ипоезиа зегьы иазукыр ҟалоит, еиҳаракгьы ибзиабаратә лирика.
Абзиабара атема аҭыԥ ду ааннакылоит Қьарим Мыхц ипоезиаҿы. Иџьоушьартә иҟоуп, абас ирацәаны абзиабара иазкны изыҩхьоу апоет, џьарак иадымхаргьы ажәакгьы еиҭамҳәакәа, еснагь иԥшӡаны, ихыркны, угәаҵанӡа инеиртә еиԥш ҩышьас иаиҭоз.
Ателехәаԥшраҿы имҩаԥгаз еиԥыларак аҟны Кьарим Лиуан-иԥа длафны ус иҳеит: «Сажәеинраалақәа ирыԥхьо ус ргәы иаанагозар ҟалап: ҟоҳ, џьушьт, ари абзиабара дахыԥсаауеит ҳәа». Нас иациҵеит, иара изы абзиабара иаҵанакуа акыр ишырацәоу, уи аԥҳәыс лахь иузцәырҵуа ацәанырра адагьы, ан лахь, аԥсадгьыл ахь, иааидкыланы – ауаа рахь абзиабара шакәу атәы иҳәеит. Мыхц изыҳәан абзиабара – зегьы зықәгылоу уасхыруп, адунеи ашьаҭақәа зку. Уи атәы иҳәоит иажәеинраала «Зегь раԥхьаӡа абзиабара ыҟан» захьӡу аҿы:
Азқьышықәсақәа шьарда цеит уи ашьҭахь,
Аха уажәыгьы иҟоуп еимактәыс:
Шьоукы ирҳәоит – «зегь раԥхьа иҟан ажәа»,
Егьырҭ – «мамоу, ираԥхьаӡан аус!»
Ҳдунеи ду ала мыцхәы сшаҭан сыҟам,
Ус акәзаргьы сазааит имарианы:
Зегь раԥхьаӡа абзиабара ыҟан –
Ауси ажәеи зхылҿиааз ҵабыргны.
Мыхц ирҿиараҿы аҭыԥ ду аннакылоит иара убас аԥсра атема, насгьы наунагӡатәи аԥсҭазаара азхәыцра. Еиҳаракгьы ирҿиара аҵыхәтәантәи апериод азы уи лассы-лассы дазааиуеит.
Қьарим ихаҭа абас ахиҳәаауан уи атема: «Аԥсра сзалацәажәо уи сацәшәаны, ма сахыццакуаны акәӡам. Ҳара зегь иаҳхамшҭлароуп ари адунеиаҿ наӡаӡа ҳашнымхо, аамҭала ҳаԥсы шҭоу. Мышкызны ҳадунеи ҳаԥсахуеит. Иаҳгозеи нарцәыҟа ҳанцо, ара инҳажьуеи ҳашьҭахь?» Абас доусы ихы дазҵаалароуп ҳәа иԥхьаӡон апоет. Убарҭ азҵаарақәа рҭак шыҟаҳҵо еиԥш иаҳхаҳгоит ҳаԥсҭазаарагьы ҳәа дазхәыцуан.
Апоет ихаҭа изы акраҵанакуан доуҳала дыҭәны, игәи иареи еинааланы анхара. Цәеижьла аԥсра акәӡамызт дзыцәшәоз, гәыла ажәреи аԥсреи ракәын.
Ашара, ахәлара, иахьа, уаҵәы, уаҵәашьҭахь…
«Адунеи ахәыҷы илаӷырӡ иаԥсам…»
Згәаҵәа жәпоу аҩысҭаа дрыцрыхоит,
Дышнеиуа ихаҭа дхаҳәхоит…
Сара сзыцәшәо аԥсра ахаҭа акәым,
Сгәы ԥсны сазнымхааит адунеи.
Қьарим Мыхц ирҿиара зегьы иагәылсуеит абаза жәлар рлахьынҵа азхьаарагьы. Уи реиҳа иахьааԥшуа ажәеинраалақәа ируакуп урысшәала ииҩыз ажәеинраала «Абазашҭа», иара убас апоема «Агәалашәара» аҟны, ара Мыхц поезиа бызшәала иааирԥшит ашәуаа знысыз рҭоурыхтә мҩа зегьы. Апоет ижәлар рлахьынҵа дазхьааны далацәажәоит, избан акәзар абаза жәлар рҭоурых аҟны арыцҳарақәа рацәан: аибашьрақәа, ахҵәарақәа, ауаа уаҵәы рымца ахьеиқәырҵо анырзымдыруаз аамҭақәа хьанҭақәа. Аха абарҭқәа зегь зхызгаз ажәлар зқьышықәсала рбызшәеи рҵас-қьабзқәеи мырӡкәа иааргеит, ԥхьаҟатәи абиԥарақәа ирзырыхьчеит.
Убри аҟнытә ХХ-тәи ашәышықәса анҵәамҭазы имҩаԥысуаз аполитикатә, аекономикатә еиҭакрақәа ирыхҟьаны ауаа аматериалтә беиара ианашьҭала, ауаҩреи,
адоуҳаи аганахь инханы ианыҟала, апоет аҭоурых иазхьаара ахаҭыԥан ижәлар рԥеиԥш азы агәҭынчымра иоуит. Абызшәеи акультуреи зцәыӡыз ажәлар рмилаҭтә хаҿра рцәыӡуеит. Мыхцгьы аҿҟьара ихықәгылоу иуаажәлар убри деилиркаарц дашьҭоуп.
Ахықәаҿ иааины ихықәгылоу абазақәа,
Згәы иақәиҭу, шәабацо шьҭа шәара?
Ишәаҳаӡом, аха шәазхәыц шәыԥсҭазаара,
Сара санкаҳауа ма сыҵәаабжьы шәшәырҳа!
Иуникалтәу атекстқәеи урҭ реиҭагареи
Абарҭ ажәеинраалақәа зегьы аурысшәахь еиҭеигеит москватәи апоет Андреи Галамага, ибзиангьы еиҭеигеит, ҳәарада. Аха зегь акоуп, дара злаҩу абаза бызшәала урҭ рыԥшӡашьа акалашәа иҟоуп, уи даҽа бызшәак ала еиҭаҳәашьа амаӡам. Аиашазы, абаза бызшәа – адунеиаҿ реиҳа иуадаҩу абызшәақәа ирхыԥхьаӡалоу – аҵара иаԥсоуп Қьарим Мыхц иажәеинраалақәа аоригинал абызшәала рыԥхьаразы мацарагьы.
Аха абас иуадаҩу абызшәала иҩуаз апоет изы акраҵанакуан ауаа рацәа иҿахәы раҳартә еиԥш аҭагылазаашьа аԥҵара.
Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа ран Қьарим Лиуан-иԥа ихаҭагьы аиҭагара аус нап аиркит – иара ихатә жәеинраалақәеи егьырҭ абаза поетцәа ражәеинраалақәеи аурысшәахь еиҭеигон. Дзыхьӡаз зегьы иҩымҭақәа реизга аҩбатәи атом ианылеит. Мыхц иԥсы ахьынӡаҭаз иеиҭагоу иажәеинраалақәа реизгақәа ҳәа акгьы ҭымҵӡацызт, хазы жәеинраалақәак ркьыԥхьхьан ауп.
2013-2018 шықәсқәа рзы Абаза милаҭ рыҿиара ацхырааразы жәларбжьаратәи ахеидкыла «Алашара» имҩаԥнагеит Пиотр Чкала иаԥшьигаз аиҭагаратә проект. Уи иалҵшәахеит Қьарим Мыхц иажәеинраалақәа реизга «Возвращаюсь» урыс бызшәала рҭыжьра, (аиҭагаҩ Андреи Галамага). Апроект автор игәаанагарала, ари аизга иалнаршоит аурс ԥхьаҩы иҟынӡа абаза поет Қьарим Мыхц ипоезиатә хаҿра анагара, урыстәылатәи алитературатә шҭахьы иҭаршылара.
«Иузымҵо»
Еицырдыруа анемец философ Иммануил Кант ишиҳәахьаз ала, агениалра иаанаго –«иузымҵо, зҵара алымшо, иҿыцу акы аԥҵароуп». Қьарим Мыхц идкыланы абри ахшыҩҵак уахәаԥшуазар, апрофессор Пиотр Чкала иҩуеит, апоет ирҿиамҭақәа жәпакы рҿы – апоема «Агәалашәара», ациклқәа «Амшынҵа адаҟьақәа», «Ахьаақәа рыдгьыл лаша», уҳәа ажәеинраалақәа рҿгьы иааԥшит хықәкыла џьара иузымҵо, Алитературатә институт акәыз, даҽа ҵараиурҭак акәыз. Ус иҟоу аԥсҭазааратә ԥышәагьы иунарҵом, уи ма ԥсабарала иулоуп, ма иулаӡам.
«Абарҭ реиԥш иҟоу аҩымҭақәа жәҩанынтәи иааз агәацԥыҳәара иунарыҩуеит акәымзар, даҽакала иишьа рымаӡам, иузхәыцӡом, – ҳәа агәра ганы дыҟоуп Мыхц ирҿиара аҭҵааҩы. – Хшыҩла, ма логикала иаҳзеиҭаҳәаӡом абри аҩыза агармониа, аԥшӡара, аестетикатә нырра ӷәӷәаӡа ҳазҭо ацәанырра зхылҿиаауа <…> Араҟа акны еилаҵәеит ирационалтәуи ирационалтәыми, хшыҩла иузеилымкаауа, еиҭаҳәашьак ззыузыҟамҵо, асахьаркыратә цәанырреи, агәынхәҵысҭеи рыла ишьақәыргылоу. Абас иҟоу арҿиамҭақәа агәра удыргоит: Қьарим илаз аҟыбаҩ – уциуазароуп, иузҵаӡом. Шәагаала иузымшәо, иузымҳасабуа, хыхьынтәи Анцәа иулаиҵо баҩхатәра цқьоуп».
Ахаҭара аарԥшра – адура иацырҟьоуп
Қьарим Мыхц ирҿиара официаллагьы иазгәаҭан. 1998 шықәсазы ихҵан «Ҟарачы-Черқьессиатәи Ареспублика жәлар рпоет» ҳәа ахьӡ ҳаракы, 1999 шықәсазы Умар Алиев ихьӡ зху апремиа ианашьан абаза литература арҿиаразы иҟаиҵаз алагалазы.
Аха Қьарим Лиуан-иԥа ихаҭа ас еиԥш иҟоу аформалтә ҳаҭырқәҵара рацәак игәы азҭамызт, ихадараны ииԥхьаӡоз ауаа разхаҵара акәын. Аԥхьаҩцәа рыбзиабара дшаԥсахаз аршаҳаҭит Қьарим Мыхц ирҿиаратә хәылԥазы, 2001 шықәса, хәажәкыра 17 рзы имҩаԥысыз. Ахәылԥаз мҩаԥысит Черқьесск, адраматә театр ахыбраҿы, атеатр уаала иҭәын, ахәылԥаз ныҳәак еиԥш имҩаԥысит. Ауаа бзиа ирбоз апоет иԥсы ахьынӡаҭаз ажәа ҟәандақәа иаҳәара иахьӡеит.
Абри аиԥылара ашьҭахь мызкгьы мҵыцкәа – мшаԥымза 12 рзы апоет идунеи иԥсахит.
Ари адунеиаҿ зегьы ирқәашьхом рхаҭараҵәҟьа аарԥшра. Қьарим Мыхц уи илшеит. Абри идура азгәеиҭеит ҟарачытәи апоет Иусуф Созарыҟәа, иҩыза иԥсра абас еиԥш жәеинраалала иақәҿызҭыз:
Акрали ақьачақьи рҭыԥкәа рԥсахуан,
Уахьынаԥшлак зехьынџьара цәгьаран –
Дыкралҵәҟьан усҟан арҭ зегьы насҭхьаҳәан,
Меицакрада зхы аарԥшра зылшаз…
Қьарим Мыхц дызлахәыз аҵыхәтәантәи ателехәаԥшратә дырраҭарақәа руак аҿы апоет иԥсҭазаара дазааҭгыло гызмалрада иазгәеиҭеит, иԥсҭазаара игәы шазҭоу, аха игәы еихьызшьуа «иара ихаҭа илшоз, дзыхьӡарц ииҭахыз аҟынтә иҟаиҵаз ахьмаҷу» акәын. Ачын дуқәеи амали ахьимырҳаз дахьхәны дыҟамызт. Иара изы зегь реиҳа ихадараз – уаҩрала иԥсҭазаара ахьихигаз ауп. Данқәыԥшызтәи игәы ацқьара ахьеиқәирхаз далаҽхәон.


АҞӘА, лаҵ 26 – Sputnik, Саид Барганџьиа. Афонҿыцтәи аҳаԥаҿы ажьырныҳәа акы инаркны лаҵарамза 25-нӡа иҭиин 45 763 билеҭ, уи 22 миллиони 191 нызқьи ахҭныҵит, лҳәеит Афонҿыцтәи аҳаԥы аменеџьер хада Есма Гарцкьиаԥҳа.
Гарцкьиԥҳа иазгәалҭеит лаҵарамзатәи аныҳәақәа рзы Афонҿыцтәи аҳаԥы ишаҭааз 11 нызқьи 691-ҩык аԥсшьацәа, урҭ хә-миллион мааҭ аҳаԥаҿы иаанрыжьит.
"Еиҿҳарԥшуазар, ҵыԥх ажьырныҳәа акы инаркны лаҵарамза 25-нӡа аҳаԥы иаҭааит 19 нызқьи 199-ҩык аиҳабацәеи 1286 ахәыҷқәеи, убас ала жә-миллион мааҭ рыхә абилеҭқәа ҭиин", — азгәалҭеит Гарцкьиаԥҳа.
Аменеџьер хада излалҳәо ала, ас еиԥш иҟоу аивгарақәа зыхҟьо ҵыԥх аолимпиада иахҟьаны аҳәаа ахьаркыз ауп.
"Ҵыԥх аолимпиада ыҟан. Ҳара ҳахь иаауаз аԥсшьацәа рхыԥхьаӡара маҷын. Аҳәааҿы аиҳарак аус зуаз шьапыла аиасырҭа акәын", — лҳәеит Гарцкьиаԥҳа.
Гарцкьиаԥҳа излалҳәо ала, аҳаԥаҿы есышықәса аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥысуеит аԥсшьацәа рыдкыларазы.
Афонҿыцтәи аҳаԥы аҭыԥантәи ауааԥсыра рзы альготақәа ыҟоуп: ашколхәыҷқәа, астудентцәа, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз рзы. Альготатә билеҭ ахә 100 мааҭк иркуеит, ильготатәым – 500 мааҭ.


Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра
Аҭоурыхҭҵааҩ Саида Возԥҳа шәҟәык аҿы еизылгеит зхәыҷра шықәсқәа раан Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иахаану 55-ҩык ауаа еиҭарҳәаз ргәалашәарақәа.
Хабарда ибжьаӡыз жәларбжьаратәи рымш азгәарҭоит есышықәса, нанҳәамза 30 рзы. Ҳтәылаҿы ибжьаӡыз ирхыԥхьаӡалоу реиҳараҩык — Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан ибжьаӡыз роуп.
1989 шықәса, нанҳәамза 25-26 рзы Аҟәа имҩаԥысит Кавказ ашьхарыуа жәларқәа Рассамблеиа (Рконфедерациа) актәи аизара ду.
Нанҳәа 15 рзы Аԥсны иазгәарҭоит Ахатәгәаԥхарауаҩ имш. Ари амш рызкуп – Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан хатәгәаԥхарала ҳажәлар ирывагыланы аӷа иабашьыз афырхацәа. Абри арыцхә инақәыршәаны АААК аинфопортал иазнархиеит аветеранцәа-ахатәгәаԥхарауаа ирызку ҭоурыхқәак.
Асовет Еидгыла арбџьармчқәа рполковник, Аԥсны Аҳәынҭқарра аинрал-леитенант Султан Сосналиев имшира аҽны АААК аинфопортал иазнархиеит иԥсҭазаара иазку аочерк.
1992 шықәса нанҳәа 14 ашьыжьымҭан Қырҭтәыла аҳәынҭсовет аруаа, аихамҩа ахьчара ҿыҵгас иҟаҵаны, Аҧсныи Қырҭтәылеи рҳәаа иахысны, Аҟәаҟа узго амҩаду ала ҳтәыла иалалеит. Абас иалагеит 413 мши-ҵхи ицоз, ишьаарҵәырахаз аибашьра, аҧсуаа рықәхра хықәкыс измаз.


АҞӘА, мшаԥы 27 - Sputnik. Иахьатәи аамҭазы акоронавирустә инфекциа адунеитә пандемиа ахы ахьакыз китаитәи апровинциа Хубеи ақалақь Ухань ахәышәтәырҭақәа авирус аганахьала уаҩ дырҭам ҳәа аанацҳауеит РИА Новости, Китаи агәабзиарахьчара азҵаарақәа рзы Аҳәынҭеилакы ахаҭарнак Ми Фен иажәақәа ҵаҵӷәыс иганы.
"Аҳақьымцәа рымчала мшаԥы 26 рзы Ухань ақалақь аҿы акоронавирустә инфекциа аӡәгьы имам", - иҳәеит Ми Фен.
Аепидемиа иаалагазар Ухань ашәҟәы иҭагалан 50 333 коронавирус-хҭыс. Рыԥсҭазаара иалҵит 3 869-ҩык.
Иахьазы адунеи иахьаҵанакуа авирус рымоуп ҳәа иазгәаҭоуп 2 миллионки 908 нызқьҩык, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 203 000-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, лаҵарамза 26 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Ачемпионат аартра ҩышәҩык рҟынӡа аҟазарауаа алахәхоит, иҳәеит Амультимедиатә центра Sputnik Аԥсны аҟны имҩаԥысыз апресс-конференциаҟны ачемпионат аартреи аркреи рцеремониа арежиссиор Ҭимур Кәакәасқьыр.
"Ашьапылампыл азы ачемпионат аартреи аркреи рцеремониа хәҭа-хәҭала еилоуп. Арахь иаҵанакуеит аҭоурых, афольклор, аестрада, атеатр рыхәҭақәа. Дара дара еидҳәаланы ақәгылара ду аадырԥшуеит", — иҳәеит иара.
Лаҵарамза 28 рзы ачемпионат аартхоит. Лаҵарамза 29 рзы иалагоит ахәмаррақәа. Ахәмаррақәа мҩаԥысраны иҟоуп аҳҭнықалақь астадион "Динамо" аҟны. Мышкы ала имҩаԥысраны иҟоуп ахәмаррақәа ԥшьба. Рашәарамза 5 рзы афиналтә матч мҩаԥгахоит. Аицлабрақәа рҟны аиааира згаз акомандақәа аԥхьахәқәа ранашьара ацеремониа мҩаԥысуеит рашәарамза 6 рзы, ачемпионат алахәылацәа рыҩныҟақәа рыхынҳәра амшаз.
ConIFA Анагӡаратә еилакы аилатәараҟны, 2015 шықәса ԥхынгәы 8 рзы, еицҿакны рыбжьы рҭиит 2016 шықәса рзы адунеитә Чемпионат Аԥсны имҩаԥысырц.


АҞӘА, лаҵарамза 19 – Sputnik. Жәларбжьаратәи аинформациатә маҵзуреи арадиои Sputnik Аҟәа иаанартит амультимедиатә центр, аинтернет-портали, арадиостудиеи, апресс центри аманы ахаша, лаҵарамза 18 рзы.
Аартра мҩаԥысит Аҟәеи Москвеи рыбжьара авидеоеимадара аформат ала, Урыстәылатәи Афедерациа аимадареи амассатә коммуникациақәеи рминистр ихаҭыԥуаҩ Алексеи Волин далархәны.
"Ареспубликаҟны ҳаамҭазтәи амультимедиатә плошьчадка аартра жәларбжьаратә хҭысны иҟоуп, аԥсуа-аурыс еизыҟазаашьақәа арҿиоит. Аԥсны иаиуеит аҽа ресурскгьы, атәыла аӡбахә иҿыцу аинформациатәи амультимедиатәи форматқәеи рыла адунеи арҳара алзыршо. Sputnik апресс-центр иалшоны иҟалоит иарбанызаалак адунеи аҭыԥ аҟынтәи авидеоеимадара амҩаԥгара, еиуеиԥшым атемақәа рзы он-лаин арежим ала агәаанагарақәа реимдара. Уи иалшоит адиалогтә географиа арҭбаара", иҳәеит Урыстәылатәи Афедерациа аимадареи амассатә коммуникациақәеи рминистр ихаҭыԥуаҩ Алексеи Волин.
"Жәларбжьаратәи аинформациатә маҵзуреи арадиои Sputnik атәыла амедиа-ҵакыраҟны иҟоижьҭеи шықәсык ирықәуп. Абри аамҭала аҳаҭыр змоу ресурсны, зхаҭабзиара ҳараку мультимедиатә контентны ахы аанарԥшит Аԥснеиԥш анҭыҵгьы. Апортал, арадио, апресс-центр еидызкыло амультимедиатә центр еиҳа хра аманы аинформациатә еинырра амҩаԥгара алшоны иҟалоит. Еиуеиԥшым актуалра злоу аҭыԥантәии жәларбжьаратәии азҵаарақәа рзы агәаанагарақәа реимдара арҭбаауеит", — иҳәеит Sputnik Аԥсны анапхгаҩы Инал Лазба.
Аинформациатә портал Sputnik аԥсышәалеи урысбызшәалеи Аԥсны Аҳәынҭқаррарҟны аусура иалагеит 2014шықәса рзы, ԥхынҷкәын. Зҟазара ҳараку ажурналистцәеи аредакторцәеи ркоманда аԥхьаҩцәа ирыднагалоит еиуеиԥшым агәаанагарақәа, адунеитә ажәабыжьқәа. Арадио Sputnik Аԥсны акәзар атәыла аҵакырадгьыл зегьы иахьаҵанакуа арадиодырраҭарақәа мҩаԥнагоит, азыӡырыҩцәа ажәабжь ҿыцқәеи, ауаажәларра-политикатәи акультуратәи тематика иатәу апрограммақәа рыдгало.
Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны Sputnik амультимедиатә пресс-центр (Аҟәа, Пушкин имҩа аҩ. 16) – ҳаамҭазтәи мультимедиатә плошьчадкоуп. Ҳаамҭа иақәшәо атехникала еиқәыршәоуп. Иалшоит еиуеиԥшым аформат ала ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара адунеи иарбанызаалак аҭыԥ аҟынтәи. Асасцәеи ажурналистцәеи ирыднагалоит апресс-зал, аинформациа адкылареи анашьҭреи рзы аинфраструкттура маншәала, Wi-Fi.
Sputnik (sputniknews.com) — жәабала атәылақәа рҟны амультимедиатә информациатә хабқәа змоу агентроуп. Sputnik ЗО инареиҳаны абызшәақәа рыла асаитқәеи, аналогтәи ацифратәи радиодырраҭарақәеи, асоциалтә ҳақәа рҟны амобилтә цҵақәеи адаҟьақәеи амоуп.


- Иҳаҩсыз амҽышазы шәара Агәабзиарахьчара аминистррахь ирышәҭеит аклиникатә ҭҵаарақәа рылҵшәақәа. Алҵшәақәа рхаҭақәа макьана икьыԥхьым. Урҭ аҭҵаарақәа рышьҭахь лкаақәа хадақәас иҟашәҵар ишәылшои?
- Аклиниканӡатәи аҭҵаарақәас иҟоу зегьы мҩаԥаагеит алаҵа ашәарҭадареи ахаҳареи зеиԥшроу аилкааразы, анаҩс иҟаҳҵеит аклиникатә ҭҵаарақәа ҩба, уи хатәгәаԥхарала зцәа алаҵа алазҵаз рҟны игәаҳҭеит. Уи иаҳнарбеит иара шшәарҭадоу, аиммунра ҳарак шамоу.
Ҳлаҵа хатәгәаԥхарала излазҵаз зегьы рцәаҟны иаарԥшын авирус аԥызхуа ацәеижьҿагылақәа. Аиммуногентә система аганахьалагьы алҵшәа бзиақәа ҳауит, избанзар ахацқәа рганахьалагьы авирус иаҿагыло ацитотоксикатә лимфоцитқәа аарԥшын.
Ашәарҭадара аганахьала ашоура ашьҭыҵра аума, иахьалаҳҵаз аҭыԥ аҟны ахьаа аума уҳәа ҳзыцәшәоз алаҵақәа хатәгәаԥхарала иҟазҵаз зегьы рҟны ицәырымҵит.
- Актәии аҩбатәии афазақәа раан зхы алазырхәыз рхыԥхьаӡара зеиԥшроуи?
- Актәии аҩбатәии афазақәа раан 38-38-ҩык, зынӡа 76-ҩык. Ус хаз-хазы изаҳшаз, алаҵа аформа еиуеиԥшымызт азоуп, акы - ӡшьарын, агьи - ахәшә ҳасабла иҟан.
- Рықәра зеиԥшрази иалахәыз?
- Аҩфазак ирылахәыз хатәгәаԥхарала алаҵа злазҵаз рықәра 18-60 шықәса иаҵанакуеит.
- Апрессаҟны ирҳәалоит ишәарҭадоу, узықәгәыӷша алаҵа аҟаҵаразы шықәсыки бжаки аҭахуп ҳәа. Иҳашәҳәа излалшәыршеи Н.Ф. Гамалеи ихьӡ зху ацентр аҟны абас аамҭа кьаҿк иалагӡаны, 5-6 мзы рыла алаҵа аԥҵара?
- Ииашаӡам акгьы ыҟаӡамкәа абас иаалырҟьаны алаҵа ҟаҳҵеит ҳәа. Аденовирустә векторқәа ртехнологиа аус адулара иалаганы рхы иадырхәоижьҭеи ҩынҩажәа шықәса раҟара ҵуеит.
2015 шықәса раахыс Н.Ф.Гамалеи ихьӡ зху Ацентр аҿы иаԥҵаз аденовирустә векторқәа рышьаҭала алаҵақәа рзыҟаҵоуп 3 нызқьҩык инареиҳаны ауааԥсыра.
Аденовирустә векторқәа рышьаҭала иҟаҵоу алаҵақәа Урыстәыла адагьы Китаи иаԥырҵахьеит, акомпаниа CanSino, Johnson&Johnson урҭ аденовирустә векторқәа аус рыдырулоит. Раԥхьаӡа иргыланы уи Ебола ивирус иаҿагылақәоу роуп. Урҭ аплатформақәа рдыруеит, аклиникатә ԥышәарақәа ирхысхьеит, иҭырҵаахьеит.
Уи адагьы иазгәаҭатәуп ҳара зегьы аденовирусқәа шҳалоу, аха уи иахҟьаны асоматикатә чымазарақәа аӡәгьы иаҳмыхьыцт. Уи азы аденовирустә векторқәа ауаа рцәеижь ианалало ԥырхага ирҭаӡом.
- Егьырҭ алаҵақәа ртәы ҳҳәозар, ҩынтә-ҩынтә иҟарҵақәо ыҟоуп. Иҳашәҳәа урҭ аус шыруа?
- Алаҵақәа рмилаҭтә мзар шәахәаԥшыр ижәбоит алаҵақәа знык, нас ҩынтә, хынтә ишыҟаҵатәу. Уи аиммунитет аганахьала аҿагылара бзиа ашьақәыргыларазоуп, аҿҳәара ацҵаразоуп. Ацәеижь аҟны аҿагыларақәа бзианы иаанхарц азоуп. Убри азоуп алаҵақәа ҩынтә-хынтә рыҟаҵара еиҳа изеиӷьу.
Иара убас иазгәасҭар сҭахуп аамҭалатәи аҭаҩра ашьҭахь ауааԥсыра рылаҵарақәа ҳанрылаго, уи мчыла аӡәгьы изыҟаҳҵаӡом, дарбанзаалак ауаҩԥсы ихазы иӡбоит, изҭаху иоуп иззыҟаҳҵо.
- Ахԥатәи афазаҟны иалахәхо шаҟаҩ ҟалода?
- Макьана алацәажәара ҳаҿуп, аха 30-40-нызқьҩык раҟара ҟалоит ҳәа сгәы иаанагоит. Жәларбжьаратәи анормақәа ирықәшәартә ишьақәҳаргылоит зегьы.
- Излеиԥшыми аклиникатә ҭҵаарақәа рфазақәа?
- Актәи афаза – ашәарҭадара ахәшьара азҭо фазоуп. Уи иалахәуп 2-8-10-15, зны-зынла 20-ҩык. Аҩбатәи афазаҟны уи ахаҳара ҭырҵаауеит. Ахԥатәи афазаан аепидемиологиатә хаҳара ҭырҵаауеит. Алаҵа зларҵаз изларымҵаз раасҭа шаҟа ихьчоу еилыркаауеит.
Иазгәаҭатәуп ауаа рҟын агәаҭарақәа ирылагаанӡа аԥстәқәа - аҳәынаԥқәа, ажьақәа, амаамынқәа - рҿы иҭырҵаауеит алаҵа ахымҩаԥгашьа. Абарҭ зегьы ҳара имҩаԥаагеит.
Ахԥатәи афаза хықәкыс иамоуп зхыԥхьаӡара рацәоу хатәгәаԥхарала алаҵа ҟазҵо ауаа рҿы ашәарҭадареи ахаҳареи ахьынӡамоу ахәшьара аҭароуп. Уи заҭаху азеиԥш статистикатә дыррақәа раиуразоуп. Убри ашьҭахь ауп аамҭалатәи аҭаҩра акәымкәа есымшатәи аҭаҩра зарҭо.
- Жәларбжьаратәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара шәганахьала акритика ҟанаҵеит аҭҵаарақәа ҳәа акгьы шырымбаз. Дареи шәареи аусеицура шәыбжьаӡами?
- Апрактикаҿы ишыҟоу ала, ҳара раԥхьа Урыстәыла Агәабзиарахьчара аминистрра аекспертцәа рахь инаҳашьҭуеит. Шәарҭара злам, хаҳара злоу алаҵа шҳауз анеилаҳкаалак иҟоу адыррақәа зегьы англыз бызшәахь еиҭаганы аҭҵаарадырратә усумҭақәа рырбара ҳалагоит.
Уажәшьҭа ҳара иаарласны астатиа жәларбжьаратәи аҭҵаарадырратә журнал ахь инаҳашьҭуеит англыз бызшәала иҩну, уи аекспертцәа-аредакторцәа ирхысроуп. Уи ҽнак-ҩымш рыла иҟамло усуп. Аха иаарласны акритика ҟазҵо ргәы хьаԥссап ҳгәахәуеит.
- Алаҵақәа рҭыжьра шәанбалаго?
- Алаҵа мҽхакы ҭбаала аҭыжьра 2020 шықәса цәыббрамзазы ҳалагап ҳәа ҳгәы иҭоуп. 2020 шықәса анҵәамҭазы 200 миллион доза рҟынӡа ҭҳажьып ҳгәахәуеит.
РФПИ уажәы ргәы иҭоуп ахԥатәи афаза аан ихьыԥшым аекспертиза мҩаԥнагарц Урыстәыла анҭыҵ - Саудтәи Аравиа, Еиду арабтә емиратқәа, Бразилиа, Филиппинқәа рҿы, иара убас исуверентәу афондқәа змоу Индиа, Алада Кореиа, Бразилиа алархәны. Иара убас Саудтәи Аравиеи, Ҭырқәтәылеи, Кубеи алаҵа аҭыжьра азҵаара иазхәыцуеит.
20 тәыла инарзынаԥшуа азҿлымҳара аадырԥшит Спутник V аахәаразы, убри ахыԥхьаӡараҿы Саудтәи Аравиа, Индонезиа, Филиппинқәа, Бразилиа, Мексика, Индиа.
- Алаҵа ҟазҵаз рҟни акоронавирус зхызгаз рҟны авирус ацәеижьҿагылақәа рыҩаӡара шԥеиҿшәырԥшуеи?
- Аиԥшымзаара ду рымоуп. Алаҵа ззыҟарҵаз ауаҩԥсы ихы бзианы ибоит, ачымазара ихигаӡом, ицәеижь аинтоксикациа ахьӡом, уи азы алаҵа ҟазҵаз иҿы ацәеижьҿагылақәа еиҳа ирацәоуп, ичмазаҩханы изхызгаз иҟны аасҭа. Иара убас ачымазара зхызгаз иҟны ацәеижьҿагылақәа ирласны ибжьаӡуеит, алаҵақәа ҟазҵаз рҿы акыр рҽааныркылоит.
- Акоронавирус зыхьыз ауаҩы алаҵа ҟаиҵар ауама? Ԥырхага иоур алшома?
- Уи апроблема ахылҵуеит ҳәа узҳәом. Ҳара есышықәса агрипп аҟынтәи алаҵақәа ҟаҳҵоит, убри аан ҳачмазаҩхоит, егьи ашықәсан еиҭах алаҵа ҟаҳҵо иҟаҳымҵо ҳәа ҳҵаауама?!
Авектортә лаҵақәа рыӡбахә ҳҳәозар, урҭ ззыҟаҵаз аԥстәқәа рыԥсы еиқәхоит, ачымазара уамак ирыхьуам, алаҵа ззыҟаҵамыз аԥстәқәа ачымазара анрыхьлак иԥсуеит, ма рырԥҳақәа еиҳа ааха ду роуеит алаҵа ззыҟаҵаз рҟны аасҭа.
Уи азҵаара зцәырырго ADE-еффект акәша-мыкәша иҟоу ашәарақәа роуп. Денге илихорадка захьӡу иаҿагылаз алаҵа иадҳәалоу аҭоурых ииашаҵәҟьаны иҟан. Усҟан алаҵа ҟазҵаз уи ашьҭахь ичмазаҩхан рыԥсҭазаара иалҵит, аха акоронавирус аҿы ус иҟам, миллионла ауаа адунеи аҿы ичмазаҩхеит, аха ADE-еффект џьаргьы ирԥымлеит, Денге илихорадка аан ишыҟаз еиԥш.
ADE-аффект уахылаԥшлароуп, акоронавирус азы мацара акәым, егьырҭ алаҵақәа зегьы рызгьы. Аха ари проблема дуӡӡоуп, уи амшала алаҵа ҟауҵар ҟалом ҳәа аҳәара иашам. Уи шьақәзырӷәӷәо ҭҵаарадырратә усумҭакгьы ыҟам.
- Урыстәылатәи алаҵа анаԥышәҵоз аҳәаанырцәынтәи шәколлегацәа аӡәыр аус шәыциуазма?
- Мап, ари алаҵа Гамалеи ицентр аҟны мацара акәын иахьаԥҵаз, аҳәаанырцәтәи ҳколлегацәа аӡәгьы дадԥхьаламызт. Атехнологиа ахаҭа – адырра ҵаулақәеи аусуратә ԥышәа ҭбааи шьаҭас иамоуп. Ҳәарада, адунеи аҟны аӡәырҩы уи аус адырулоит, иҟоуп аҭҵаарадырратә кьыԥхьымҭақәа рацәаны, ҳара урҭ ҭаҳҵаауеит, ҳусура иадҳәалоуп. Аха ари алаҵа аус адулара, аԥҵара, амҽхак арҭбаара - ари зегьы мҩаԥызгоз аурыс ҵарауаа роуп.


АҞӘА, рашәарамза 20- Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Баграт Шьынқәба ихьӡ зху апарк аҟны раԥхьаӡа акәны имҩаԥган "Аҧсуа лакә ахәылҧаз". Уи аҳәаақәа ирҭагӡаны апоет Гәында Сақаниаԥҳа ллакәқәа ахәыҷқәа дырзаԥхьеит.
"Иахьа ахәыҷкәеи сареи алакә аамҭа ҳамоуп, алакә адунеи ахь ҳамҩахыҵуеит, даргьы аинтерес рзаҵалап ҳәа сгәыӷуеит, избанзар алакәқәа рыҟны еснагь иҟоуп аџьашьахәы. Ҳаргьы иахьатәи ҳахәылԥыз иалагӡаны урҭ аџьашьахәқәа ҳрылахәхарц ҳҽазаҳшәоит. Аԥсуа лакәқәа ргьама ахәыҷқәа ирбарцаз, иҵегь ирзааигәахарцаз абас еиԥш иҟоу ахәылԥызқәа адгылара аҭатәуп", — ҳәа лҳәеит Гәында Сақаниаԥҳа.
Гәында Сақаниаԥҳа лажәақәа рыла, ахәыҷқәа аус рыцура лара лзы насыԥуп.
"Сызԥхьо алакәқәа "Алабашьа сысра ишцаз", "Цәырҟьа-цәырас", "Адауы дышҷынҷахаз, аҷынҷа шдухаз" роуп, дара еиҳа згәынкылара мариоу, имаҷу лакәқәоуп", — ҳәа ацылҵеит лара.
Апоет Гәында Сақаниаԥҳа алакәқәа данрыԥхьа ашьҭахь еизаз ахәыҷқәа игәныркылаз, еилыркааз ала алакәқәа рыҟны иалыркааз афырхацәа рхаҽсахьақәа ҭырхит.
"Аҧсуа лакә ахәылҧаз" акциа еиҿыркааит ауаажәларра-гәыҳалалратә еиҿкаара "Кьарази" "Ашәҟәы аҧхьара бзиа избо — Аҧсны" агәыҧ алахәыҩцәеи.
"Ҳара иаҳҭахын ахәыҷқәа рзын еиҿаҳкаарц аинтерес рызцәыразгаша аҵарааӡареи, акультуреи, аԥсуареи, ашәҟәы аԥхьарахь агәыбылра дыркреи ирыдҳәалоу проектк. Убас иит ари "Аҧсуа лакә рыхәылҧаз", ааԥхьарагьы лаҳҭеит Гәында Сақаниаԥҳа. Агәахәара роут ҳәа ҳгәы иаанагоит иахьатәи ахәылԥаз иалахәыз ахәыҷқәа, избан акәзар аԥсуа лакәқәа даҽа акы иаламҩашьо иҟоуп. Раԥхьаӡа акәны имҩаԥаагеит Аҟәа, анаҩс адгалара аиур егьырҭ араионқәеи ақыҭақәеи ирызцоит "Аҧсуа лакә рыхәылҧаз", — ҳәа лҳәеит аиҿкааҩцәа рхаҭарнак Лана Басариаԥҳа.
"Аҧсуа лакә рыхәылҧаз" акциа раԥхьаӡа акәны имҩаԥгоуп, аиԥш зеиԥшу апроект иахьа уажәраанӡа имҩаԥгамызт.


АҞӘА, жәабран 27 - Sputnik. Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба ақәҵара инапы аҵаиҩит акоронавирус аҟынтәи ауааԥсыра ршәарҭадаразы аусмҩаԥгатәцҵақәа рзы. Адокумент кьыԥхьуп ахада исаит аҟны.
2020 шықәса мшаԥы 7 рҟынӡа Аԥсны аҵакырахь ралалара аанкылахоит аҳәаанырцәуааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи, авизадатә режим ахьҳабжьоу атәылақәа ртәылауаа аламҵакәа. Акарантин инақәыршәаны Урыстәыла атәылауаа рыда егьырҭ аҳәынҭқаррақәа ртәылауаа Аԥсныҟа рҭалара ԥкхоит. Аамҭала иаанкылоуп аԥсуа визақәа аҳәаанырцәуаа рыҭара.
Адокумент амчра аиуеит 2020 шықәса хәажәкыра 1 инаркны.
Уаанӡа ахада инапынҵақәа назыгӡо, аԥыза-министр Валери Бганба иҳәахьан адунеи зегьы акоронавирус иахьамҽханакуа инамаданы Аԥсны аҳәаақәа рҟны акарантин шаԥҵахо.
Валери Бганба Аԥсны атәылауаа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит аҳәаанырцәҟа рныҟәарақәа ааныркыларц, жәларбжьаратәи ауснагӡатәқәа рыҽрылархәреи акомандировкақәеи мап рцәыркларц. Иара агәабзиарахьчареи асоциалтә еиқәыршәареи Ҭамаз Ҵахнакьиа инапы ианиҵеит акоронавирустә инфекциа Аԥсны ахы цәырнагар, амедицина усзуҩцәа рхымҩаԥгашьа еиҿкаазарц. Адәныҟатәи аусқәа рминистррагьы Аԥсны атәылауаа ирабжьнагеит акоронавирус ахьцәырҵыз атәылақәа имырҭааларц.
Авирус COVID-19 Китаи аҵакыраҿы иахьатәи аамҭазы ирымоуп ҳәа агәаанагара ыҟоуп 78 нызқьҩык инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 2744-ҩык, рҽырхәышәтәит 32 нызқьҩык. КЖәР анҭыҵ 37 тәыла рҟны авирус ахы днарбахьеит. Ичмазаҩуп ҳәа ишьоуп 2918-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 44-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, цәыббра 7 – Sputnik. Украина алада-мрагыларатәи ахәҭаҟны аҭагылазаашьа аҭышәныртәаларазы аиҿцәажәарақәа рлахәылацәа Минсктәи аиԥылараан ирылацәажәеит ЛЖәР (ЛНР) ахь аы анашьҭра асхемеи атәанчахәы ашәара азҵаареи иҳәеит х-ганктәи аинырратә гәыԥ аҟны ОБСЕ ахаҭарнак Мартин Саидик. Абри атәы аанацҳауеит Sputnik Беларусь.
Алахәылацәа реиԥылараҿы атҟәацәа реимдарагьы иалацәажәараны иҟан.
"Аекономикатә зҵаарақәа рзы аусутә гәыԥ алацәажәеит аӡы ахәԥса ашәара амеханизм", — иҳәеит Саидик, иагьазгәеиҭеит азҵаара ԥхьаҟагьы иахәаԥшраны ишыҟоу.
Саидик иҳәеит аганқәа аимак ахьыҟоу аҭыԥ аҟны аинфраструктуратә обиектқәа рыхьчара хымԥадатәиуп ҳәа шазырыԥхьаӡаз.
"Ахьҭақәа шааҟалалак иактуалхараны иҟоуп астаница Луганск аҟны ацҳа аремонт азура. Аганқәа иарбанызаалак ԥхьажәада аграждантә уааԥсыра ринтересқәа рыхьчара рҽазыршәароуп", — иҳәеит иара.
Украина аиҳабыра 2014 шықәса мшаԥымзазы арратә операциа хацдыркит Донецктәи Жәлар рреспубликеи Лугансктәи Жәлар рреспубликеи руааԥсыра рганахь ала. Арҭ ареспубликақәа 2014 шықәса жәабранмзазы ихьыԥшыму республиканы рхы рыларҳәеит.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла аиҿагылара иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит 10 нызқьҩык инареиҳаны ауааԥсыра.


АҞӘА, нанҳәа 11 - Sputnik. Аурыс-аԥсуа ҳәаа аиҭаркраз цәажәара ыҟаӡам COVID-19 ареспубликаҿ аҟазаара атуристцәа раара иахьадҳәалам азы, иҳәеит агазеҭ "Известия" аинтервиу аҭо Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа.
Бжьаниа инаҵшьны иазгәеиҭеит акоронавирус чымазара ахыԥхьаӡара аизҳара аиҳарак зыдҳәало Аҟәа ақалақь ахәышәтәырҭақәа руак аҿы асанитартә нормақәа рықәымныҟәароуп ҳәа.
"Аҟазауаа роперативтә хымҩаԥгашьа иалнаршеит авирус аламырҵәара, Аԥсны ауааԥсыра реиԥш асасцәагьы ршәарҭадара аиҿкаара", - иҳәеит иара.
Бжьаниа иҳәеит нанҳәа 9 рзы Аԥсныҟа ишааз Сеченов ихьӡ зху амедицинатә университет аҳақьымцәа ргәыԥ, урҭ Гәдоуҭатәи COVID-центр аҿы аҭагылазаашьа шҭырҵаауа, абжьгарақәа шышьақәдыргыло.
"Урыстәылатәи Афедерациеи ҳареи ҳаицәажәарала адиагноз COVID-19 ззықәыргыло атуристцәа Краснодартәи атәылаҿацә ахәышәтәырҭақәа рахь инагахоит", - иҳәеит Бжьаниа.
Нанҳәа 1 азы аурыс-аԥсуа ҳәаа анаадырт инаркны нанҳәа 10 рҟынӡа 230 000-ҩык ахысхьеит.
Аԥсны иахьаҵанакуа иахьатәи аамҭазы авирус рыдбалоуп 143-ҩык. Урҭ рҟынтәи 45-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
- Аԥснынтә COVID-19 зманы инанаго апациентцәа рзы адкыларҭа дырхиоит Шәача


АҞӘА, лаҵарамза 4 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны иқәынхо ауаа зегьы қәрала иреиҳабу Ҭина Бебиаԥҳа иахьа лаҵарамза 4 рзы 112 шықәса лхыҵит. Уи излалҳәо ала, иахьа Аԥсны зықәра неихьоу ауаа уарла-шәарла акәымзар иуԥылом, Хәаԥ ақыҭаҿ акәзар лара лыда шәышықәса ирҭысхьоу уаҩ дыҟам.
"Иахьа ақәра ду змоу ауаа даара имаҷуп, уи уамашәа иубаратәы иҟам, избан акәзар иахьатәи ҳаԥсҭазаара ажәытәан иҟаз зынӡа иеиԥшым. Сара схаан афатә ҳара иааҳрыхуаз акәын аишәа иқәаҳҵоз, иахьа адәқьанқәа рҿы иаахәаны иаҳфо шаадрыхуа ҳаздырӡом, иалоу атәы ҳаздырӡом", — лҳәеит лара.
Ҭина Бебиаԥҳа лажәақәа рыла, Аԥсны инхо ауаа рыԥсҭазаара зыркьаҿуа иреиуоуп имыцхәны арыжәтә џьбара ажәра ауп. Ҭина Бебиаԥҳа инаҵшьны иазгәалҭеит аԥсуаа ахаан арыжәтә рыҽшадрымцалоз, ирфоз дара рнапала иаадрыхуаз шакәыз.
Уи хҩык аӡӷабцәа лааӡеит, хҩык амаҭацәа лымоуп, урҭ ирхылҵыз быжьҩык ахшара.
Ҭина Бебиаԥҳа диит 1905 шықәсазы, Хәаԥ ақыҭан. Лара лажәақәа рыла, аҭоурыхтә хҭысқәа акыр дырхаануп, Аԥсны аԥхьагылаҩцәагьы аӡәырҩы лгәалашәоит.


АҞӘА, лаҵарамза 25 – Sputnik, Анжелика Бениаԥҳа. Таиф Аџьба ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә литературатә премиа анашьаразы акомиссиа апоет ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә литературатә премиа аиуразы аконкурс шаарту алаҳәара ҟанаҵеит, абри атәы аалыцҳаит Аԥсны акультуреи аҭоурых-культуратә ҭынха ахьчареи рминистр Ельвира Арсалиаԥҳа.
"Ари апремиа абзоурала ахьыӡ ҿыцқәа ԥшаахоит ҳәа ҳгәыӷуеит. Иара ахықәкы хада – ԥсышәала иҩуа аҿар рыцхыраара, рыхьӡ аҭыгара ауп", – лҳәеит Арсалиаԥҳа.
Аминитср лажәақәа рыла, апремиазы иқәыргылазар ҟалоит аибашьра ашьҭахьтәи аамҭазы (1993–2015 шықәсқәа) икьыԥхьу арҿиамҭақәа.
Апремиа ранашьахоит акьыԥхь збахьоу, аԥсуа сахьаркыратә литератураҿы злагала дуны иҟалаз, ауаажәларратә зхаҵара зауз, ахәыҷқәеи ақәыԥшцәеи ирызку апоезиеи, апрозеи, адраматургиеи ржанрқәа ирыҵаркуа асахьаркыратә ҩымҭақәа зыҩуа.
"Акомиссиа раԥхьатәи аилатәараан Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра аамышьҭахьтәи апериод ахь иаҵанакуа арҿиамҭақәа ирыхәаԥшуеит, анаҩстәи ашықәсқәа раан хышықәса рахьтә знык имҩаԥгалахоит, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа еиԥш", – ҳәа иацылҵеит Арсалиаԥҳа.
Апремиа аиуразы арҿиамҭақәа рықәыргыла азин рымоуп аҵара-ааӡаратә, акультуратә усҳәарҭақәеи, арҿиаратәи аҟазаратәи еидгылақәеи рколлективқәа, ажурналқәеи агазеҭқәеи рредакциақәа уҳәа убас егьырҭгьы.
Ахәыҷқәеи ақәыԥшцәеи ирызку алитература арҿиараҿы алагалазы Таиф Аџьба ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә литературатә премиа еиҿкаан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рассоциациеи ашәҟәыҩҩцәа реидгылеи рабжьгарала. Аусуратә комиссиа дахагылоуп афилологиатә наукақәа рдоктор Валентин Коӷониа.
"Хәажәкыра 11 ари ашықәс азы апремиа шеиҿкаау атәы рылаҳҳәеит, хымыз ирҭагӡаны арзаҳалқәа ҳадаҳкылалоит. Апоетцәеи, ашәҟәыҩҩцәеи, арҵаҩцәеи злоу акомиссиа ирыдыркыло аматериалқәа зегьы анализ рзуны, аконкурс иаиааиз алырхуеит, апхьахәқәа згаз Таиф Аџьба имшираан хәажкыра 11 2017 шықәсазы ирыларҳәоит", – ҳәа лҳәеит Аԥсны акультура аминистр.
Аконкурс ахь адокументқәа рыдыркылоит 2016 шықәса, лаҵарамза 25 инаркны нанҳәа 25-нӡа, абри аҭыӡҭыԥ ала: Аҟәа, Аԥсны аиҳабыра рыҩны Лакоба имҩа 21, Аԥсны Аҳәынҭқарра Акультуреи аҭоурых-культуратә ҭынха ахьчареи рминистрра,Таиф Аџьба ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә литературатә премиазы Акомиссиахь. Иаҭаху адокументқәа рсиа еилышәкаарц шәылшоит абри аҭел ала: +7840-229-75-42.


АҞӘА, лаҵарамза 6 – Sputnik. Атәыла Ахада Иусбарҭа аиҳабы Асҭамыр Ҭаниа иусурҭа ҭыԥ аанижьит. Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба абри азы Адҵа инапы аҵеиҩит ахәаша, лаҵарамза 6 рзы, ҳәа аанацҳауеит атәыла Ахада иофициалтә саит.
Абри азы аҳәамҭа ҟаиҵеит атәыла Ахада Иусбарҭаҟны имҩаԥысуаз аилацәажәараҿы.
Асҭамыр Ҭаниа атәыла Ахада Иусбарҭа аиҳабыс дҟаҵан 2014 шықәса цәыббра 27 рзы. Рауль Ҳаџьымба иазгәеиҭеит Асҭамыр Ҭаниа иҭыԥаҟны илшамҭақәа шырацәаз. "Сара Асҭамыр Ҭаниа иҭабуп ҳәа иасҳәар сҭахуп еснагь дахьсывагылаз азы", — иҳәеит Ҳаџьымба.
"Асҭамыр Гьаргь-иԥа ԥхьаҟагьы аҳәынҭқарратә хырхарҭа змоу аҭыԥқәа рҟны иусура иациҵалоит", ҳәа азгәеиҭеит атәыла Ахада.
Асҭамыр Ҭаниа атәыла Ахада иҭабуп ҳәа иеиҳәеит еицымҩаԥыргоз аусуразы.
"Ишәҳәаз ажәақәа рзы ҭабуп ҳәа шәасҳәоит. Ижәдырыр сҭахуп ҳтәылаҟны аполитикатәи аекономикатәи ҭагылазаашьа бзиа аҟаларазы шәҽазышәарақәа еснагь сышрыдгылаҩу. Сазыхиоуп ԥхьаҟагьы шәывагылара", — иҳәеит Ҭаниа.
Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы Асҭамыр Ҭаниа аус иуан Аԥсны Ахада Иусбарҭа аинформациа-аналитикатә ҟәша ареферентс, атәыла Ахада иреферентс, атәыла Ахада аполитикатә зҵаарақәа рзы ицхырааҩыс. Иара убасгьы Аԥсны раԥхьатәи Ахада Ифонд ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс.


АҞӘА, лаҵарамза 17 — Sputnik, Саид Барганџьиа. Атәыла анапхгара аҩаша, лаҵарамза 17 рзы ирылацәажәон аԥхынтәи акурорттә сезон аҽазыҟаҵара амеханизмқәа. Аԥсуа-аурыс ҳәаа аԥсуа ган аҟны адокументқәа ргәаҭара минуҭбжакгьы иадхалом, иҳәеит Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура ахантәаҩы Зураб Марганиа.
Иара иҳәеит еиҿкаау агәыԥқәа атранспорт иҭмыжькәа, апассаџьырцәа рсиала агәаҭарақәа мҩаԥыргалоит ҳәа.
Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура ахантәаҩы Зураб Марганиа иажәақәа рыла акурорттә сезон аан аушьҭырҭатә пунктқәа русура рӷәӷәахоит.
Атуристцәа аҳәаа рахыжьра арманшәаларазы Урыстәыла аҳәаахьчаратә усбарҭа аусуҩцәа рхыԥхьаӡара иазнарҳаит.
"Ус шакәугьы ауаа рацәа ҟалоит аҳәааҟны", — иҳәеит Марганиа.
Иара иазгәеиҭеит, уажәы, ауаа шырацәамгьы агәаранқәа шыҟалало.
"Аушьҭра алшара ҳәааркуп, убри ауп изыхҟьо аҭагылазаашьагьы", — иҳәеит Марганиа.
Атәыла Ахада иазгәеиҭеит урыстәылатәи рколлегацәеи дареи аилацәажәара мҩаԥыргар шакәу, иҟоу азҵаарақәа раԥыхразы.
Иара убасгьы далацәажәеит зны-зынла аҳәаахьшьцәа рхымҩаԥгашьа учҳартә еиԥш ишыҟам.


АҞӘА, лаҵарамза 30 – Sputnik. Аԥснытәи амкьаҭмпыл асыҩ қәыԥш Амина Аншԥҳа Бельгиа имҩаԥысуаз аицлабра ITF аҿы аиааира анылга ашьҭахь далахәхоит Франициа имҩаԥысуа амкьаҭмпыл азы иаарту аицлабра Ролан Гаррос 18 шықәса зхымҵыц рыбжьара. Абри атәы ҳалҳәеит Амина лан Емма Кәарҭааԥҳа.
"Раԥхьатәи аицлабра мҩаԥысуеит аҩаша лаҵарамза 31 рзы. Ҳара ҳзы ари даара игәырӷьара дууп аҭакԥхықәрагьы ҳадуп. Амина уажәазы иҭацәу аамҭа лымаӡам зынӡа, аԥсшьарагьы дахьӡом. Ҳазҭалаз ашықәс иалагӡаны ԥшьынтә аиааира лгахьеит. Лара ибзианы дыхәмарит Словакиа, Испаниа, Италиа ааигәа Бельгиагьы. Иахьазы лара ибзианы дазыхиоуп аицлабра, ҳақәгәыӷуеит аиааира", — лҳәеит Кәарҭааԥҳа.
Амина Аншԥҳа 2013 шықәсазы Европа актәии аҩбатәии аԥкьаҭ ҳәа дыԥхьаӡан. Сынтәагьы лара ҳларгәырӷьоит лықәҿиарақәа рыла. Ааигәа Ташкент имҩаԥысуаз аицлабраҿы аиааира лгеит, иара убас Словакиа имҩаԥысуаз 18 шықәса зхымҵыц ркатегориаҿы даиааиит. Амина лҽазыҟаҵарақәа мҩаԥылгоит аспорттә школ "Спартак" азыҟаҵаҩ Евгениа Куликовскаиа лҿы.
Ролан Гаррос, мамзаргьы Франциатәи иаарту ачемпионат аԥкьатмпыл азы – ари "Ашлем ду" ҳәа изышьҭоу аҩбатәи турнируп, имҩаԥыргоит ҩымчыбжьы лаҵарамза анҵәамҭеи рашәарамза алагамҭеи рзы есышықәса. Иара хацыркын 1891 шықәса рзы, 1925 шықәса инаркны жәларбжьаратәи еицлабраны иҟалеит.


22.03.2022
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аҧсны Аҳәынҭқарра атәылауаа 2022 шықәса мшаԥымза-ԥхынгәымза рзы аррамаҵзурахьы рааҧхьареи ааԥхьарала аррамаҵзура иахысуа атәылауаа рхы рақәиҭтәреи рзы Аусԥҟа инапы аҵаиҩит.
Аусԥҟа атекст аҟны иҳәоуп:
«Арратә ԥхықәреи арратә маҵзуреи рзы» 2014 шықәса лаҵарамза 06 аҟнытә № 3498-c-V, «Атәылахьчаразы» 2006 шықәса ажьырныҳәамза 4 аҟнытә № 1224-c-XIV Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәанқәа шьаҭас иаҭаны,
1.2022 ш. мшаҧымза 01 инаркны 30-нӡа Аҧсны Аҳәынҭқарра атәылауаа арратә маҵзурахьы иааҧхьазааит 18 ш. инаркны 27ш. рҟынӡа зхыҵуа, ҧхьатәара иҟам, аррамаҵзурахь ааҧхьара зыхәҭоу.
2. Аррамаҵзура аҟынтәи рхы иақәиҭтәзааит ааԥхьарала зырратә маҵзура аҿҳәара нҵәаз.
3. Аҧсны Аҳәынҭқарра Аминистрцәа реилазаара, араионқәеи Аҟәа ақалақьи радминистрациақәа Аҧсны Аҳәынҭқарра атәылауаа аррамаҵзурахь рааҧхьареи аррамаҵзура аҟынтәи рхы рақәиҭтәреи ирыдҳәалоу ауснагӡатәқәа нагӡаны рынагӡара алдыршааит».


Ставропольтәи атәылаҿацә иқәынхо абазақәа ирызку адокументалтә киносахьа аҭыхрақәа рыхәҭак хыркәшоуп, афильм аҭыҵра азыԥхьагәаҭоуп ԥхынҷкәынмза аҽеиҩшамҭазы.
Адокументалтә фильм «Ставрополие иқәынхо абазақәа» ҳазҭоу ашықәс нҵәаанӡа аҭыҵра иазырхиахоит. Афильм аҭыхра аидеиа рызцәырҵит Ставропольтәи атәылаҿацә иқәынхо абазақәа рмилаҭтә-культуратәавтономиа «Абаза» аилазаара. Аҭыхрақәа мҩаԥысуеит Ставропольтәи атәылаҿацә амилаҭқәа русқәеи аказакцәеи реилак афинанстә цхыраарала.
Ауаажәларратә еилазаара «Абаза» аиҳабы, АААК Иреиҳаӡоу ахеилак алахәыла Армида Чагәа адырра ҟалҵеит, афильм аԥхьарбара азыԥхьагәаҭоуп ҳәа ԥхынҷкәынмза аҽеиҩшамҭазы: ишьақәгыланы иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа зеиԥшроу ала, уи онлаин имҩаԥгахоит.
Чагәа еиҭалҳәеит афильм шрызку Ставрополь, Кисловодск, Невинномысск, Кочубеитәи Ашьхашьапаҿтәи араионқәеи рҟны инхо абазақәа рыԥсҭазаашьа. Арҭ аҭыԥқәа зегьы иааидкыланы ирыланхоит ԥшь-нызқьҩык инарзынаԥшуа абаза жәлар рхаҭарнакцәа.
«Афильм иаҳнарбоит абазақәа иахьатәи рыбзазашьа, рҵас-қьабзқәа реиқәырхара ахьынӡарылшо, рмилаҭтә традициақәа иахьынӡарықәныҟәо, рхатәы бызшәа ахьынӡарҳәо, изқәынхо атәылаҿацә аҿиара рхы ахьынӡаладырхәуа уҳәа», – еиқәылыԥхьаӡеит АААК Иреиҳаӡоу ахеилак алахәыла, иагьацылҵеит афильм «Ставрополие иқәынхо абазақәа» акыршықәса аус здырулоз апроект «Абазақәа ахьықәынхо» ишалҵшәоу. Ари апроектгьы абазақәа рмилаҭтә-культуратә автономиа «Абаза» амчала инагӡахоит.
Аҭыхрақәа мҩаԥысхьеит Ашьхашьапаҿтәи (Предгорныи) араион иатәу ақыҭа Подкумок аҟны, араҟа инхоит абаза ҭаацәарақәа 65, иара убас Ставрополь ақалақь аҟынгьы иҭырххьеит. Уажәшьҭа иазгәаҭоуп Кисловодски Невинномысски аҭыхрақәа рыцҵара. Афильм ҩ-бызшәак рыла иҟалоит: абаза бызшәалеи урысшәалеи. Акиносахьа аус аднаулоит аилахәыра B2B-Photo – акыршықәса раахыс абизнесуаа рзы афотосахьақәа рҭыхра аус знапы алаку.
«Афильм аус адырулоит зыҩаӡара ҳараку апрофессионалцәа: асценаристцәа, арежиссиорцәа, авидеограф, аҳауаҿтәи аҭыхрақәа рзы иҟазацәоу аоператорцәа, адизаинерцәа, авидеомонтажиорцәа, абжьы арежиссиор, апроект аменеџьер. Апроект анагӡара иадҳәалоу аус аӷьырак инапы иҵихуеит адокументалтә кино азҟаза Иван Жимаев», - лҳәеит Армида Чагәа.
Иван Жимаев – доператоруп, асахьаркыратәи адокументалтәи афильмқәа ҭихуеит, двидеографуп, дкинорежиссиоруп. Аԥхьахәқәеи аҳамҭақәа рацәаны иоухьеит, Москватәи акинофестиваль аҳамҭагьы уахь иналаҵаны – асахьаркыратә фильм «Аиҿцәажәара» («Интервью») аҟны иреиӷьу аоператортә ус азы. Жимаев режиссиорс аус иуан еиуеиԥшым асоциалтә хырхарҭақәа змоу авидеоқәа рҭыхра аганахьала – анаркотикатә маҭәашьарқәа рҿагылареи, аҿар рыбжьара ацәгьоурақәеи раԥырҟәҟәаара иазкыз, зылшарақәа ԥку ауаа ирызкыз, ахәыҷқәа рзы «аҭел гәрага» иазкыз уҳәа.
«Зыԥсы ҭаны ицәажәо аҭоурыхқәеи ауааи аус анрыдызуло бзиа избоит, убри аҟнытә лассы-лассы адокументалтә проектқәа срылахәуп. Насгьы сара Кавказ сынхоит, амилаҭрацәа иреиуоу аҩызцәа сымоуп, еиуеиԥшым ажәларқәа ркультуреи рҵасқәеи срызҿлымҳауп. Убри аҟнытә абазақәа ирызку апроект иаразнак ақәҿысҭит, гәыҩбарада сақәшаҳаҭхеит ари апроект аҽалархәра, аинтерес сзаҵоуп», – иҳәеит акинематографист.
Иара еиҭеиҳәеит афильм аконцепциа ишазааиз амилаҭрацәа еидызкыло гәыԥҩык ауаа рыхшыҩеилаҵарала, уи шьаҭас иаиуша шьақәыргылан ҩба-хԥа мшы ирылагӡаны имҩаԥысуаз аилацәажәарақәа раан.
«Аха аидеиа ахаҭеи уи аспектқәеи иихьан жәашықәса инареиҳаны аус зухьоу аилазаара «Абаза» есыҽнытәи ахандеира иахылҿиааз акы аҳасабала, уаҟа аханатә еиԥыршьуан, идырҿион акультуратә, асоциалтә еимадарақәа, апроект хәыҷқәеи адуқәеи нагӡауа хәы змам аԥышәа дырҳаит», – иҳәеит Иван Жимаев.
Ишнеи-шнеиуаз абри аусура зегьы акаҿы еизырҳәҳәаны аизгара шаҭахыз ахы унарбо иалагеит, абаза уаажәларра рыдагьы арегион аҟны, Урыстәыла зегь ааидкылангьы инхо ажәларқәагьы урҭ рыӡбахә раҳарц. Абри еизыҳәҳәоу аматериал, афильм аԥҵаҩцәа ргәаанаграла, ицхыраагӡахоит аҳәаанырцәтәи адиаспора рҟны еиҳа иӷәӷәоу аимадарақәа рыҿиараҿы.
«Афильм ахшыҩҵак хадагьы уи ауп: Ставрополие инхо абазақәа рҭоурыхи реихьӡарақәеи еиқәырхауа, атәыла азеиԥшуаажәларратә, акультуратә ԥсҭазаара ишалахәу атәы ҳәауа, егьырахь инхо абазақәагьы зегьы аӡәыкны реидкылара, еиныруа, еиҿцаауа аҟаҵара, ахатәы бызшәеи аҵасқәеи рыҿиара ацхраара. Абас ҳагьазааит абаза бызшәала афильм аҭыхра, Ҭырқәтәыла, Германиа инхо адиаспорагьы рхатәы бызшәа абжьы раҳарц, ирбо еиҳагьы ибзианы еилыркаарц, гәыла ирбарц», – иҳәеит арежиссиор.
Аха ус шакәызгьы, иара арежиссиор изы итәым бызшәоу абаза бызшәала аҭыхрақәа ауадаҩра изцәырнагеит.
«Хаз игоу аинтервиуқәа аредакциа рзура сцәыцәгьан, ауаҩы ииҳәо аҵыхәтәанынӡа ианузеилымкаауа иуадаҩуп агәыцә ахьыҟоу абара. Убри аҟнытә ҷыдала иааԥхьаны, ҳус иадҳаԥхьалеит асценаристи ажурналисти», – ҳәа иусура дахцәажәеит Иван Жимаев.
Ауадаҩрақәа ируакуп иара убасгьы аматериал шьардаӡа ахьыҟоу, архивтә материалгьы маҷмызт, аҿыц ҭыхрақәагьы рацәоуп, уи зегь аус адулара аамҭа аҭахуп.
Афильм аԥхьарбара ашьҭахь асоциалтә ҳа YouTube аҟны ахәаԥшра ҟалоит.
Ставропольтәи акультуратә центр «Абаза» ашәҟәы иҭаҩын 1997 шықәсазы абазақәа рхаԥшьгаратә гәыԥ рыбзоурала. Ацентр анапхгаҩыс даҭан Урыстәыла зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩ Владимир Курчев. Иара ихаҭыԥуаҩс дҟарҵеит Армида Чагәа. Аамҭа кьаҿк иалагӡаны ари ахеилак ибзианы ахы аанарԥшит активла иалахәын ааигәа-сигәа имҩаԥысуаз ауаажәларратә усмҩаԥгатәқәа, есааирагьы ауаа рацәа аднаԥхьало иалагеит, абазақәа рмилаҭтә хаҿра аиқәырхара згәы азыбылуа. 2012 шықәсазы иӡбан Ставропольтәи атәылаҿацәи Кавказтәи аӡҵәыҵәқәеи рҟны еиҿкааз абаза культуратә хеилакқәа зегь еидкылазарц. Абас иаԥҵан арегионалтә уаажәларратә еиҿкаара – Ставропольтәи атәылаҿацә иқәынхо абазақәа рмилаҭтә-культуратә автономиа «Абаза». Иахьазы уи еиднакылоит 4,5 нызқьҩык рҟынӡа ауааԥсыра. Аиҿкаара анапхгаҩыс еицҿакны далырхит Армида Чагәа.


АҞӘА, лаҵара 29 - Sputnik. Аҟәатәи аԥшаҳәаҿы аҭыԥ змаз хҩык ауааԥсыра рышьра далахәын ҳәа агәҩара зызрымоу Ерик Чкадуа даанкылоуп Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрреи Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә маҵзуреи русзуҩцәа русеицура иалҵшәаны, уи даанкылан Воронов ихьӡ зху амҩаҿы игылоу аҩнеихагыла ауадақәа руак аҟны, абри атәы аанацҳауеит ААР апресс-маҵзура.
Агәҩара ззыҟоу даанкылан ахәаша, лаҵара 29 рзы, асааҭ 17:30 рзеиԥш.
Чкадуа иԥшаара рылаҳәан ԥхынҷкәын 9, 2019 шықәса рзы "Ҩыџьа ма инареиҳаны ауаа рышьра", "Ауаҩшьра аҽазышәара", "Абџьар, уи ахәҭа хадақәа, аџьаԥҳаны, иԥжәо амаҭәашьарқәа, арԥжәагақәа изакәанымкәа раахәара, рыҭара, рыҭира, рыҵәахра, рымҩангара ма рныҟәгара" ахәҭаҷқәа рзы ихацырку ашьаусҭҵааразы гәҩарас дрыманы.
Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҿы абҵара 22 асааҭ 14:40 рзы аиҿахысра ҟалеит. Ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа аҭыԥ змаз аиҿахысраан иҭахеит ҩыџьа ауааԥсыра. Асҭамыр Шамба аҭыԥ аҟны иԥсҭазаара далҵит, Алхас Аҩӡба - ахәышәтәырҭаҟны даннаргаз. Даҽа ҩыџьа ахәрақәа роуит.
Ақьафурҭа "Сан-Ремо" ахәынаҳаҩ Доминика Ақырҭааԥҳа лхы ахәра ӷәӷәа аиуит, уи диаган Ареспубликатә хәышәтәырҭа хада анеирохирургиа аҟәшахьы, ԥхынҷкәын 3 рзы лара лыԥсҭазаара далҵит.
Абри ашьаус азы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа аӡбарала ҭакрала иаанкылан Даҭо Ахалаиеи Демур Ахалаиеи ԥхынҷкәынмза 2019 шықәсазы, Беслан Блабба - ажьырныҳәамза 2020 шықәсазы.
Уаанӡа адырра ҟарҵахьан абри ашьаус ала дшаанкылаз агәҩара ззыҟаз Беслан Бганбагьы, уи данааныркылоз иҟаиҵаз бџьаршьҭыхлатәи аҿагылара иахҟьаны бџьармцалатәи ахәрақәа иоуит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәарамза 14 — Sputnik, Саида Жьиԥҳа. Акурорттә сезон алагамҭаз Гагра араион аҟны русура хацдаркит амшынтә транспорт маҷ аԥшәмацәа. Аха дара зегьы иазԥхьагәаҭоу аԥҟарақәа ирықәныҟәом.
Иахьа, амшынтә транспорт амилициа аусзуҩцәеи, ашәахтәқәеи аизгақәеи ринспекциеи, Гагра араион Ахадара акурорти атуризми аусбарҭа аусзуҩцәеи, араионтә Еизара адепутатцәеи рхаҭарнакцәа рыла ишьақәгылаз акомиссиа имҩаԥнагеит амшынтә транспорт маҷ аусураҿы иазԥхьагәаҭоу аԥҟарақәа еилазго анаплакыҩцәа ралкааразы.
Иахьа амшынтә транспорт маҷ аҳәынҭқарратә инспекциаҿы ашәҟәы иҭагалоуп еиуеиԥшым 500 аӡсратә хархәагақәа. Дара рхылаԥшраҿы иҟоуп 75 километр аҟәара, иаҳҳәозар аԥсшьарҭа ҩны "Мысра" инаркны аԥсуа-аурыс ҳәаа аҟынӡа.
Амшынтә транспорт маҷ аусура еиҳараӡак иахьымҩаԥысуа Гагра ақалақь агәҭаноуп.
Убри аҟнытә, аԥҟара аилагаҩцәагьы абраҟоуп иаҳа иахьырацәоу.
Акомиссиа имҩаԥнагаз агәаҭара иаанарԥшит, аӡсратә хархәагақәа раанҿасырҭа ҭыԥқәа иахьахәҭам ишыҟаз. Урҭ рыԥшәмацәа рганахь аԥкаанҵақәа шьақәыргылан, анаҩс дара аӡбарҭахь ишьҭхоит.
Амшынтә траспорт маҷ амшын аҟәараҿы аргылара ҟалом. Дара ирзалхуп Гагра ахәбатәи аиланхарҭаҿы аҭыԥ ҷыда. Аусура аамҭа ианҭыслак аԥшәмацәа рымшынтә хархәагақәа ирызԥхьагәаҭоу аанҿасырҭахь инаргароуп.
Иазгәаҭатәуп, амшынтә транспорт маҷ аԥшәмацәа гәыԥҩык, амшын аҟәара атехника ҷыда ахархәарала аанҿасырҭа аԥҵара ишалагаз, хымԥада урҭ рганахьгьы аԥкаанҵа шьақәыргылан.
"Аԥҟара аилагаҩцәа ралкааразы Гагра араион Ахадара аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Константин Чыргба идҵала, лассы-лассы агәаҭарақәа мҩаԥгалахоит. Иахьа амшын аҟәараҿы агәаҭара мҩаԥаҳгазар, иааиуа амшқәа рзы амшын ҳхыланы, аӡсратә хархәагақәа русура шеиҿкаау ҭаҳҵаауеит. Изаҳӡарызеи, урҭ реиҳараҩык амшын иҭало ауааԥсыра рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭадыргылоит", — иҳәеит Гагра араион амшынтә транспорт маҷ азы амилициа аиҳабы Лоран Иунусба.


АҞӘА, рашәарамза 2 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Кәыдрытәи аиҩхааҟны рашәарамза акы азы амҩатә машәыр ҟалеит. Фҩык аԥсуа ҳәаахьчаҩцәа зҭатәаз автомашьына Кәыдрытәи аиҩхааҟны ахра иаҿҟьеит. Дҭахеит аҳәаахьчаҩ Тариел Ломиа. Абри атәы ҳзааицҳаит Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистр Лев Кәыҵниа.
"Асааҭ 21:30 рзы аинформациа ҳауит. Амашьына жәаметрак иҟаз ахра иаҿҟьеит. Фҩыуаак ҭан. Урҭ рахьтә аӡәы дҭахеит, егьырҭ ахәышәтәырҭахь инаргеит", — иҳәеит аминистр.
Лев Кәыҵниа иажәақәа рыла иҟалаз зыхҟьаз макьана еилкаам. Уи аилкаара рнапы иануп арратә прокуратура аусзуҩцәа.


АҞӘА, ԥхынгәы 29 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә инфекциа рылоу ирыламу аилкааразы игәаҭаз 134-ҩык рахьтә ааҩык рцәа ишалаз шьақәырӷәӷәан ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иара убас адырраҭараҿы иазгәаҭоуп Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишышьҭоу акоронавирус адиагноз ззышьақәыргылоу апациентцәа 11-ҩык, 20-ҩык ачымазцәа аҩны рҽыԥхьакны иҟоуп.
Апандемиа рыларҳәеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа зыхьхьоу рхыԥхьаӡара 71-ҩык ыҟоуп, урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


ашьхарыуа жәлар мчыла рахгареи Амш. Ахәылбыҽха, Аҟәа Амҳаџьырқәа Рыԥшаҳәа аҿы, амҳаџьырқәа рбаҟа азааигәара, иау ацәашьаршь пақәа рыла еилаԥоу агәалашәаратә цәашь ду «Ашьамаҟа» адыркуеит, ашәҭрқьақьақәа аӡы ихырҵоит, иара убас агәалашәаратә мца еиқәырҵоит.
Убас иҟан иахьагьы. Ахәылбыҽха, амҳаџьырқәа рбаҟа азааигәара 19 ашәышықәсазы аҭыԥ змаз атрагедиатә хҭысқәа ирылаӡыз ргәалашәаразы еизеит хыԥхьаӡара рацәала ауаа.
Аусмҩаԥгатә аиҿкааҩцәа руаӡәы, Аԥсны арепатриациа азы аҳәынҭқарратә Еилакы асоциал-адаптациатә ҟәша анапхгаҩы Алиас Нанба усҟан иҟалаз атрагедиатә хҭысқәа ргәалашәара аиқәырхара иаҵоу аҵакы ҷыда инаҵшьны иазгәеиҭеит: «Аусмҩаԥгатәқәа рхықәкы – аурыс-кавказтәи аибашьра иалаӡыз, ахәҭакахьала, зыԥсадгьыл гәакьа ааныжьны атәым дгьыл ахь ацара зықәшәаз ргәалашәара анаунагӡара. 80% аԥсуаа етап-етапла, аибашьра аамҭа иалагӡаны, иара анхыркәшаха аамҭагьы уахь иналаҵангьы, Ҭырқәтәылаҟа ихыҵны ицеит, уаантәи Аигәа Мрагыларатәи атәылақәа рахь. Амҩан аӡәырҩы ҭахеит, аха Ҭырқәтәыла иӡхыҵызгьы рҟынтәи ирацәаны ачымазарақәеи амлакреи ирыхҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит. Иаанхаз ракәзар, изышьцыламыз аҭагылазаашьақәа рҽақәдыршәар акәхеит. Амҳаџьырџәа ирхыргаз атәы аҳәара уадаҩуп. Урҭ ахҭысқәа ҳҭоурых аҿы имӷьо ахәраны иаанханы иҟоуп».
Алиас Нанба иажәақәа рыла, традициала, иара абри аамҭазы, Ҭырқәтәыла инхо аԥсуа диаспора ахаҭарнакцәа, Амшын Еиқәа анырцә, адгьылбжьаха Қьефқьен убасҵәҟьа агәалашәаратә цәашьқәа адыркуеит, агәалашәаратә мца еиқәырҵоит.
Лаҵарамза 21, 2022 шықәса рзы Аурыс-Кавказтәи аибашьра нҵәеижьҭеи 158 шықәса ҵит. Ари аибашьра иахҟьаны XIX ашәышықәса азы зықьҩыла аԥсуаа рҭоурыхтә ԥсадгьыл ааныжьны Ҭырқәтәылеи Ааигәа Мрагылара еиуеиԥшым атәылақәеи рахь имцар ада ԥсыхәа рмоуит. Аԥсуа мҳаџьырқәа рхылҵышьҭрақәа адунеи 50 тәыла рҿы иқәынхоит. Зегьы раасҭа ирацәаны аԥсуа диаспора Ҭырқәтәыла иқәынхоит.


Аҽны иусура аҵыхәала Ростовҟа ацара игәы иҭан, ашьха ҳаракқәа ирыԥну Калдахәара ақыҭан инхоз аҷкәын. Ԥшреи сахьалеи деиҩаҳаҳа дыҟан, игәгьы убасҵәҟьа иҭбаан рҳәоит иара дыздыруаз. Асааҭ 12 шыҟаз, индәылҵымҭаз, жәабжьс иҟоу збап ҳәа иҩны азал аҿы иқәгылаз ателербага наҿаиршәит. Аибашьра ҳаԥсадгьыл ашҭа ишҭалаз ааианаҳәеит аус шаузҵәҟьа. Аекран аҿы убри аамҭазы ицәажәоз Владислав Арӡынба "аԥсадгьыл ахьчаразы ахацәа шәгыл" ҳәа иҟаиҵаз ааԥхьара иаргьы ишизкыз имдыруаз, Ростовҟа дымцакәан Аҟәаҟа амҩа днанылеит.
Валера Гәыгәиԥа (Чепиа) 28 шықәса дырҭагылан, дҭаацәарамызт, аус иуан Гагра акурорттә-хәаахәҭратә наплакы аҿы. Драаӡон иара ахәыҷқәа зегь реиԥш, аизҳареи аҿиареи рзы, аха аԥсадгьыл ахьчаразы ишгылатәугьы игырмыжьит. Ахаан дсымбацызт сара исықәлаз, аԥхьаҟа исабхәындахараны иҟаз Валера. Дсымбацызт, аха уи иҭоурых сзеиҭеиҳәахьан Калдахәара иатәыз сҩыза Анатоли (Толик) Хышба.
Усҟан Валера аибашьра адәаҿы дыҟан, рҭаацәа рҭоурых сзеиҭаҳәо иаацәыригеит абри арԥыс "иҟаимҵаз ацәгьаразы ҩышықәса дышҭакыз". Толик Хышба иажәақәа рыла, "инамыс иԥырхагахеит аӡбарҭаҿы ахара здыз рыӡбахә ацәыргаразы". Абри зхысҳәаауа, азалымдара зхызгахьаз арԥыс иԥсабара аҽеиҭанамкыкәа, аҭынч ԥсҭазаара даланхон, август 14, 1992 шықәса ашьыжь ателербага аҿеикаанӡа. Нас, еибашьран.
Аҽны Валера Аҟәа данааи, абџьарда аус шыцәгьаз ангәеиҭа, ахьышәҭҳәа Гәдоуҭаҟа дцан иԥшааит аӷа дызлеиԥылашаз. Аибашьра рапхьатәи амшқәа ирыдҳәалоу Аҟәа иҭыхыз архивтә кадрқәа рҿы иубоит агәымшәара зыԥсабара иалаз Валери Гәыгәиԥа исахьа.
Сыԥшәма исеиҳәахьеит "сара издыруан сашьа дышҭахоз" ҳәа. "Иҟазшьа убас иҟан, аӷа ихы уагар шауаз дазхәыцуамызт", - иҳәоит аиашьа. Драаӡон иара аԥсҭазаара лаша иоурц азы, аха аибашьра адәаҿы иҟалеит иуахҭа. Сара дсыздыруамызт, аха иашьа иԥацәа, сара схәыҷқәа иара ихаҿы рнызбаалоит, сыгәгьы ааҭнашьаауеит урҭ рыла аҭаԥшра, иара ихатә ҭаацәара аԥҵара дахьахьымӡаз саназхәыцуа.
Валера акәылӡтәы-техникатә баталион далан. Сентиабр 1992 шықәса анҵәамҭазы Гагра ахақәиҭтәразы аҽазыҟаҵарақәа маӡала имҩаԥысуан. Иҩызцәеи иареи зықәтәаз БМП Шыцкәара ацҳа иананысуаз Гәдоуҭантәи иаауаз ҭаацәак зҭатәаз амашьына лас рҿалеит. Амашьынаҿы ахәыҷқәагьы ҭатәан рҳәеит. БМП иақәтәаз, ашәарҭара рҽавыргарц аган рҽарҭеит. Уи акәхеит, иааҳәит акәылӡтәы техника. Иҟоуп усҟан иҭахаз, Валера иакәзар, ӷәӷәала дахәит. Уи ицыз иҩыза, актиор Виачеслав Арӡынба ибзоуралоуп дшеиқәхазгьы. Напыла абӷанҷ ҭыжааны, акәылӡтәы машьына иаҵашәаз Валера иԥсы еиқәирхеит. Даара абҩаԥҵәақәа илан аибашьҩы, даара дшәарҭан, аха иԥсы еикәхеит, анаҩс ажәылара дазыхианы.
"Сара издыруан сашьа дышҭахоз", - еиҭеиҳәоит аҩны ҳанааилатәо сыԥшәма. Бааԥсыла ихәыз аибашьҩы, ишьапы дшаақәгылаз иабџьар аашьҭихын деиҭадәықәлеит. Сара схәуп хәа, илымҳа ааџьгәаны аҩны дтәар аӡәыр акыр иеиҳәозма? - сазҵаауеит схы. Мап, аӡәгьы акгьы иҳәомызт, мшәан, аибашьра ианалага ибналаны ицаз, ианеилга иааны амазара знапаҿы иазгаз шаҟаҩ ыҟада? Валера Гәыгәиԥа ила изхымҩеит, ицоз аибашьра иара иахь ус амамшәа дзымтәеит. Дышҭахоз ҩашьомызт ззырҳәоз иакәхеит. "Ус иҟоу аибашьра адәаҟынтә изыхынҳәӡом, хаха инеиуаз аибашьҩы", - еиҭеиҳәоит иашьа Валера данизхәыцуа.
1993 шықәса ԥхынгәымза алагамҭазы аԥсуаа ажәылара ду еиҿыркааит, аҩ-фронтк рганахьала. Валера Гәыгәиԥа дызлахәыз акәылӡтәы баталион Шроматәи ахырхараҭаҿы еибашьуан. Ԥхынгәы 3 рзы аԥсуа еибашьцәа дәықәлеит Аҟәа агаразы Гәымсҭа хыхьи ҵаҟеи ахырхарҭақәа рыла. Аибашьра аилаҩынтра зегь еибганы изалҵуама? Шрома ақыҭа агаразы аиҿахысра ӷәӷәақәа цон, ҳаибашьцәа ԥхынгәы 8 рзы аӷа ишьара дықәдырҟьахьан, ахысбыжьқәа еикәтәашәа иҟан. Ҵлак алахьынҵа аҵаҟа зыԥсра ҟалашаз Валера, игәы икыдыз ахьчага бронежилет ааишәихын, дынкыдиаалт аҵла ашьапаҿы рҳәеит. Уи акәхеит, икаҳаз аснариад аҟәырҷаха ақәшәеит Валера Гәыгәиԥа игәы ҭбаа. Ажәакгьы изымҳәакәа даахьыдышьшьт рҳәеит, адоумышьхан иаҟараз арԥыс. Уи дақәшәеит усҟан уаҟа аҭыхрақәа мҩаԥызгоз Ҭали Џьапуаԥҳа. Лара лархив аҿы избахьеит, асакаса ианымӡалоз Валера "ацхыраара лас" амашьына данҭаргалоз. Аибашьра аилгарагьы уамак агмызт, аха аиааира абла аҭаԥшра лахьынҵас имамзаарын ахаан исымбацыз, аха исабхәындахараны иҟаз Валера.
Ашьха ҳарак иаԥну Калдахәара ақыҭан, аҳаракыра дгьылҵакыраҿ иқәгыло ҩ-еихагылак змоу аҩны аԥшәмацәа ԥхынгәы 8, 1993 шықәса ауха ашәаџьҳәаҩ дрызнеит "Дҭахеит шәыҷқәын" ҳәа. Иани иаби уаа ҭынчқәан, рхьаагьы ауаа рахь имыцхәны ицәырыргомызт. Санхәа рыцҳа лқәыԥсычҳабжьы уажәгьы сгәы иқәыҩуеит. Аҩнра ҳәа аибашьра ашьҭахь дара рҿы саннанагаз, афотоальбом сагәылаԥшуа сҿанаасха, зсахьа бшьагьаҭҳаха исҿаԥшуаз ақәрахьымӡа, сара сықәла Валера иҭахара еиҳагьы еиланарҩынтит сара сдунеи.
Инхон дара ԥсыуа нхацәак шыжәбац еиԥш. Аиҳабы ақалақь ахь дыҟоуп, аиҵбы ара дынхоит ҳәа, ҩ-еихагылак ицоз аҩны дыргылеит аҿиара, аизҳара ҩналрац. Рыԥҳа еиҵбы аҩнра хәа дцахьан. Аха, иҟалеит аибашьра, жәларык анацәеи абацәеи рдунеи аазырҳәышаз.
Сара исгәалашәом "ҳаҷкәын дҭахеит, абри ҳақәнагоуп, абри ҳашәҭароуп" ҳәа Валера иҭаацәа рхы иахашшаауа, аҳәынҭқарра иахагылаз акы ирыҳәо. Ани аби рдунеи рыԥсахит жәашықәса рыбжьаны, аб аибашьра анеилга 10 шықәса рышьҭахь, ан даҽа убри аҟара лыԥсы ҭан. Игылоуп Калдахәара Валера издыргылаз аҩны, иара ихшара рыччабжь ҩнымыҩуа. Ус акәзаргьы, иара иаҳаҭыраз, издыруада ҳахшара иҵегь ианшәлакгьы уа аԥсҭазаара дырҿиап ҳәа ҳақәгәыӷны, иҳалшо адаҳҵоит иахьагьы.
"Аԥсуа хаҵа. Иахьагьы сыла дыхгылоуп. Дышԥаҳагу иахьа, ԥсаҭашкәакәа. Иахьа даара имаҷуп иара иеиԥшу ахацәа…", - иҳәоит Валера ибзианы дыздыруаз аибашьра аветеран Шамиль Аӡынба. Абас иҟоу ҳагуп азакәхап, аҭынч ԥсҭазаараҿы ҳхы ҳаиааины, иҳамоу ахьыԥшымра ахьчара аҭыԥан, ахатә интересқәа, амалрҳара мҩас изылаҳхыз…
Данҭаха ашьҭахь, цәыббрамза 28, 1996 шықәсазы Валера Гәыгәиԥа Владислав Арӡынба идҵала ианашьан "Леон иорден". Иҳаҭгәын аҿы иқәгылоу амармалташь иануп Таиф Аџьба ицәаҳәақәа "Шәара шәҭынчраз, сынхоит еибашьҩыс..."


АҞӘА, мшаԥы 29 - Sputnik. Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҿы аиааира 74-шықәса ахыҵра иазхоу акциа "Аиааира адиктант" мҩаԥгахоит Аҟәатәи ахԥатәи абжьаратә школ аҟны, лаҵарамза 7 рзы, абри атәы иҳәеит Аԥсны иҟоу "Россотрудничество" ахаҭарнакра анапхгаҩы ицхырааҩ Евгени Павлов.
"Ари акциа аҭоурых аиқәырхаразы, Асовет ҳәынҭқарра аиааира ду азаазгаз ргәаларшәаразы- зеиԥш ыҟам акциоуп", - иҳәеит Павлов.
Павлов иажәақәа рыла, адҵа тест ҳасабла ауп ишеиқәыршәоу.
"Акциа аҽалархәра рылшоит агәаҳәара змоу, Аҟәа иааирц зылшо зегьы, иара убасгьы онлаин адҵа иахысырц рылшоит лаҵарамза 7 аҽны асааҭ 14:00 рзы. Уи азы абри аҭыӡҭыԥ firstname.lastname@example.org аҟны аҽҭаҩра ахәҭоуп", - иҳәеит иара.
Иазгәаҭоуп адиктант аҩра изҭаху зегьы абри ауснагӡатә рхы аладырхәыр, рдыррақәа ԥыршәар ҟалоит ҳәа. Иазыԥхьагәаҭоуп 2000-ҩык рҟынӡа ауааԥсыра адиктант аҩра ралахәхара.
Акциа алахәылацәа сааҭк аҩныҵҟа жәаҩа зҵаара рҭак ҟарҵароуп.
Анкетаҿ азҵаарақәа рызкуп аибашьра арыцхәқәа, ахҭысқәа, аҭоурыхтә хаҿқәа, арратә епоха аплакатқәа, уи атема иазку асахьаркыратә литература.


АҞӘА, хәажәкыра 10 — Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Фазиль Искандер иҩымҭа "Ажьақәеи арқьымаҭқәеи" иалху аспектакль апремиера мҩаԥысит хәажәкырамза 9 рзы аԥсуа драматә театр асценаҟны. Абри аповест иалхны аспектакль Софа Агәмааԥҳа шықәсқәак раԥхьагьы иқәлыргылахьан. Уажәтәи ақәыргыламҭа ААУ актиортә ҟазара афакультет аушьҭымҭацәа рзы дипломтә усумҭоуп.
Аспектакль ахҭысқәа мҩаԥысуеит африкатә тәылак аҿы. Уаҟа амаҭқәа ажьақәа рфоит. Аханатә инаркны арқьымаҭ Косоии иара иқәыԥшу аиашьеи реицәажәарала ҳара иаабоит Питон Ду зхагылоу арқьымаҭқәа раҳра аҭоурых. Арҭ реицәажәара аҳауеит жьак. Акыр ианхәыц ашьҭахь иара еилнакаауеит зегь зыхҟьо ажьақәа ахьшәо шакәу. Абри атәы иара Акрал иазеиҭанаҳәоит, аха уи агәаанагарала ажьақәа рхара ду: ахәылеиларҳә, аҟәыд, агәырҟәыд уҳәа ахьырӷьычуа аҭакс шакәу дара нас амаҭқәа изрыхәхо.
"Иазгәасҭар сҭахуп актиорцәа рыхәмарра. Урҭ оумашәа ианааланы инарыгӡоит ррольқәа, рфырхацәа рҟазшьақәа ныҭкааны иаадырԥшуеит. Иазгәасҭар сҭахуп арежиссиор афилософиатә ҵак дуӡӡа зҵоу арҿиамҭа аарԥшра шьахәла ишилшаз", — иҳәоит атеатр актиор Сырбеи Сангәлиа.
Ақәыргыламҭа ахәшьара ҳарак алҭеит аҟазараҭҵааҩ Светлана Қорсаиаԥҳагьы.
"Ажьақәеи арқьымаҭқәеи" аамҭа-аамҭала уззыхынҳәлаша рҿиамҭаны иҟоуп. Еиуеиԥшым асахьаҭыхыҩцәа, арежиссиорцәа, актиорцәа еиуеиԥшымкәа еилыркаауеит, ирыдыркылоит. Иахьатәи аспектакль акәзар, Аԥсуа драматә театр аҟны иқәдыргылаз аспектакль еиԥшӡам, аҽакуп. Даара исгәаԥхеит актиорцәа ҿарацәа рыхәмарра", — лҳәеит лара.
Аԥсны жәлар рартистка Софа Агәмааԥҳа иазылыԥхьаӡоит атеатр актиорцәа рҿаԥхьа иқәгылаз аус ишахәҭаз еиԥш анагӡара рықәҿиеит ҳәа.
"Сара ари арҿиамҭа Искандер иҩымҭақәа иаарылукаауа акакәны сахәаԥшуеит. Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа агәра сдыргеит аспектакль шҳақәҿиаз. Ҳара иазгәаҳҭеит иахьатәи аамҭазгьы усеиԥш иҟоу ажьақәеи амаҭқәеи шуԥыло аԥсҭазаараҟны – ахәаԥшҩы ҳаиликааит", — лҳәоит Агәмааԥҳа.
Фазиль Искандер иҩымҭа "Ажьақәеи арқьымаҭқәеи" иалху аспектакль апремиера мҩаԥысит хәажәкырамза 9 рзы аԥсуа драматә театр асценаҟны.


АҞӘА, лаҵарамза 5– Sputnik, Роберт Џьапуа. Ажәа ахақәиҭра ҳаамҭазтәи аҳәынҭқарраҿы набыцра зқәым принципны иҟазароуп, иҳәеит ҳкорреспондент диҿцәажәо Асоциал-економикатәи аполитикатәи ҭҵаарақәа Рфонд "Аԥра" анапхгаҩы Аслан Бжьаниа.
2015 шықәса ԥхынгәымзазы Афонд "Аԥра" аоппозициатә мчрақәа Рблок иалалеит. Бжьаниа иазгәеиҭеит Аоппозициатә мчрақәа Рблок иалоу аиҿкаарақәа аҳәынҭқарратә АИХ (СМИ) аҟынӡа рхатә гәаанагара анагаразы алшарақәа шрымам.
"Иналаршә-ааларшәны ателехәаԥшрахьы ааԥхьара анҳауа Афонд аусуҩцәа иҟоу афактқәеи азакәан анормақәеи ҵаҵӷәыс иҟаҵаны атәыла анапхгара рыгхақәеи урҭ агхақәа рҽеишьас ирыманы ирыԥхьаӡои ртәы иалацәажәоит", — иҳәеит Бжьаниа.
Бжьаниа игәаанагарала аполитикатәи ауаажәларратәи процессқәа ареспубликаҟны имҩаԥыслароуп азиншьаҭа рыманы.
"Аҳәынҭқарра аргылараан аԥыжәара рымазароуп атәыла Аконституциеи азакәанқәеи. Асеиԥш азнеишьа хымԥадатәны иҟалеит аиҳаракгьы 2014 шықәса лаҵарамза 27 рзы аҭыԥ змаз ахҭысқәа рышьҭахь. Ҳара иазаҳаԥхьаӡоит ажәа ахақәиҭра ҳаамҭазтәи аҳәынҭқарраҿы набыцра зқәым принципны иҟазароуп ҳәа", — иҳәеит Бжьаниа.
Афонд "Аԥра" анапхгаҩы иазгәеиҭеит иара дшадгылаҩу атәылауаа раԥшьгара – ареферендум амҩаԥгара.
"Ҳара аҽазныкгьы ишьақәҳарӷәӷәоит аҳәынҭқарраҟны апроблемақәа зегьы азакәантә методқәа рыла ишыӡбатәу. Урҭ аметодқәа ируакны ҳахәаԥшуеит ареферендум, жәлартә демократиа аазырԥшуа акакәны иԥхьаӡаны", ҳәа азгәеиҭеит Афонд анапхгаҩы.
Асоциал-економикатәи аполитикатәи ҭҵаарақәа Рфонд "Аԥра" Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанқәеи егьырҭ еиуеиԥшым анормативтә актқәеи Аконституциа ишақәшәо азы ауаажәларратә експертиза мҩаԥнагоит.
Иаарласны Афонд алкаақәа рылаҳәахоит.


Анқәаб, Александр Золотинска-иԥа
Александр Золотинска-иԥа Анқәаб (аур. Алекса́ндр Золоти́нскович Анква́б; ԥхынҷкәынмза 26, 1952 ш., Аҟәа, Аԥсны АССР, СССР) — Аԥсны Аҳәынҭқарра Аԥыза Министроуп. Иара 1952 шықәса 26 ԥхынҷкәынмза диит Аԥсны, Аҟәа. Ростовтәи Ауниверситет аҿы аҵара иҵеит. Нас аус иуеит рмаҵура уаҩыс Комсомол азын.
|Александр Золотинска-иԥа Анқәаб|
|аур. Алекса́ндр Золоти́нскович Анква́б|
|Аԥсны Аҳәынҭқарра 3 тәи ахада|
|цәыббрамза 26, 2011 ш. — рашәарамза 1, 2014 ш.|
|Аԥхьа иҟаз||Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь|
|Аҭынха||Рауль Џьумка-иԥа Ҳаџьымба|
|Ашықәсиира||ԥхынҷкәынмза 26, 1952 ш., Аҟәа|
|Иԥшәма||Римма Лакоба|
|Ахшара||Александр, Инал|
|Анапынҵамҭа|
|[[:commons:Category:Alexander Ankvab|Анқәаб, Александр Золотинска-иԥа]]|
Абиографиа
Александр Золотинска-иԥа Анқәаб диит 1952 ш. ԥхынҷкәымза 26 рзы Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭа, амилиционер иҭаацәараҿ. Уи аҭаацәараҿ иара дреиҳабын.
Ихыҿратәи иқәыԥшратәи ашықысқәа ихигеит аҳҭнықалақь Аҟәа. Дилгоит Аҟәатәи №16 тәи ашкол. 1970 ш-рзы дҭалоит Ростовтәи Аҳәынҭқарратә университет аиуристә факультет. Аха иҭаацәартә ҭагылаазшьа иахҟьаны иҵара алгара аҿҳәараамҭа аанӡа далгар акәхоит. 1974 ш-рзы иоднокурскцәа раԥхьа аԥышәарақәа қәҿиарала иҭиуеит.
1975 ш иԥсадгьыл ахь даныхынхәлак Аԥснытәы аболостә комитет акомсомолтә абжьгаҩс дҟалоит Аԥснытәи АССР аминистерратә азиндыараҿ. Ԥыҭрак ашьҭахь дыиаргоит Қырҭтәыла ЛКСМ аоблосттә акомитет ахь, уи дыҟан амҩақәаҵаҩ имаҵураҿы насшәа дҟаҵан аҟәша еиҳабыс.
Уи ашьҭахь уи далхын Гәдоуҭа араион ЛКСМ маӡаныҟәгаҩыс.
1978 ш-рзы А. Анқәаб дҟаҵан РОВД амаҵура еиҳабыс.
Усҟантәи аамҭаз иара иқәԥшқәаз амаӡааныҟәгаҩцәа дыруаӡәкын. Иара иаамҭаз РОВД еиҳабыс даныҟаз еиҿкаан ахор. 1979 ш-рзы иреиӷьыз араион аколективтә хорқәа иреиуахеит.
1981 шықәса инаркны 1983 ш-нӡа, А. Анқәаб аус иуан Қырҭтәылатәи ССР ЦК акомпартиа еиуеиԥшым административтә усҳәарҭақәарҿ. 1984 шықәсарзы дҟаҵан Қырҭтәыла ССР аҩныҵҟатәи аусқәа аминистыр ихаҭыԥуаҩс.
1990 ш-зы лаҵарамзаз Қырҭтәылеи-Аԥсны рыҩныҵҟа иҟалаз аҭагылазаашьа иахҟьаны иҩеит арапорт. Уи ашьҭахь диасуеит Аҟәаҟа. Уи ашықәсан уаҳа џьаргьы аус иуӡамызт. Уи иажәақәа рыла ишиҳәоз изхара иуацәеи иҩзцәеи ибеит.
1991 ш-рзы А. Анқәаб далхын Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет депутатыс. 1992 ш-рзы дҟаиҵан Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистырс. Ари инаԥхгара ҿыцаҿ иҟалеит аигәҭасра уcҟантәи аамҭаз наԥхьара азызуаз Гиви Ломинаӡе иареи рыбжьара. Уи иҟаиҵеит адҵара Анқәаб иаҭара зыршаҳаҭхаша Қарҭынтәи иааигарцаз. Уи ашықәсан лаҵарамза 24 рзы Аҟәатәи аҩныҟатәи аусқәа рхан аанкылан Аԥснытәи аҩныҵҟатәи ар В. Арӡынба наԥхгара зиҭоз рыла. А. Анқәаб убри ашықәсан Аԥсны аҩныҵҟатәи Министрс дшьақәырӷәӷәан. Аха аҵыхытәан Анқәаб иажәақәа рыла иара еиқәархеит Қырҭтәы аҩныҵҟатәи аминистрра анаԥхгареи иареи ирибжьаз аиҩзаратә еизыҟазаашьа. Маҷӡакгьы игәы еихьнашьуан уи Министырра инеира абас иаҳыҟьалаз.
1992 ш-зы нанхәамзазы, Қырҭтәыла архәҭақәа Аԥсны ианалала Аԥсны анаԥхгара В. Арӡынба напхгара ззиуаз Гәдоуҭа ақалақь ахь имиасыр ԥсыхәа амоуит. Аха А. Анқәаби С. Багаԥшьи урҭ аанкылеит Аҟәа ақалақь Қырҭтәыла анаԥхгареи дареи имҩаԥыргарц аиҿцәажәара аибашьра аанкылараз. Аха цәыббрамза алагамҭаз аиҿцәажәара апроцесс аибашьра аанкылара иара даҟәыхны, ихаҭыԥан дҟаҵан С. Шамба, уи анаҩсан аҩнуҵҟатәи аминистрра анаԥхгара аусдҵас иахылаԥшыр акәын атҟәацәа наҟ-ааҟ ирымаз реиҭныԥсахра азҵаара. Ҟырҭтәыла анҭыҵтәи аԥшыхәра ахада Автондил Иоселиани иажәақәа рҿы иазгәаиҭахьан, аибашьра аамҭаз Аԥсны Қырҭтәылеи рыбжьара иҟаз аидыслара ихҟьаны аҩ-ганкгьы ирымаз аҭҟәацәа А. Анқәаб ибзоурала имаҷҩым еиқәдырхаз аԥсуеи ақырҭқәеи рыбжара. Уи ихьон:
«аур. Мы вместе работали — почему я не могу с ним дружить? Благодаря Анквабу во время войны спасли очень многих абхазов и грузин. Это что, можно забыть? Он очень порядочный, очень честный, мужественный человек, строгий начальник. Вот этого боятся все — все плохие. Хорошие таких людей не боятся. С ним очень трудно разговаривать, но если он поймет, что ты не обманываешь, ведешь нормальный разговор — всё понимает прекрасно.»
А. Анқәаб 2011 ш-рзы ирылеиҳәаз адырраҿ 1992-1993 ш-рзы Аԥсны аибашьра аамҭаз, ицоз 431 мшы, аҩ-ганкгьы иалахәын 12-нызықьҩык ауааԥсыра, урҭ рахьынтәи иҭахеит 2700 инареиҳаны, 5-нызықьҩык инархыҳәҳәо ироуит ахәрақәа, 200 ауааԥсыра хабарда ибжьаӡыз ирхыԥхьаӡалоуп.
Цәыббрамза 27 1993 ш. Аҟәа ахақәыҭраан Аԥснытәи амчратә еилазаара Қырҭтәыла анаԥхгара усҟантәи аамҭаз Аҟәа иалахаз 17-ҩык ршәарҭадара рзеиқәмырхеит. Убри инархиҟьаны 1993 ш-рзы абҵараамза 8 рзы Анқәаб аҩныҵҟатәи аминистыр имаҵура аҟынтә ихы дақәиҭын.
1994 ш. Анқәаб иҭаацәа иманы диасуеит Москваҟа анхара. Ирласны уа дҟалоит афирма «Инексбезопасности» аиҳабы ицхырааҩс, уи ашьҭахь еиуиԥшым абизнес усхкқәа дырҿын. Иара есааира дрылахәын ацхырааратә проектқәа. Уи ԥарала дрыцхраауан аԥсуа кәашаратәи ахори аколлективқәа. Анқәаб ицхыраарала Москва иҭыҵит ҩ-томк иҟаз аԥсуа поезиа иадҳәалаз ашәҟәы. Иара убас уи дрыцхрааит ԥыҭҩык аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рышәҟәқәа рҭыжьраҿ. Усҟантәи аамҭаз Аԥсны аҭагылаӡаашьа економикала имариамызт. Акыр ихьысҳан ашколқәа рҭагылазаашьа. Уи ибзоурала, ихатә харџь ахшәааны ишьақәыргылан иқыҭа гәакьа Хәаԥтәи абжьаратә школ. 1999 ш. ахәаԥшцәа изларбоз ала иара иакәхон В. Арӡынба аҳәынҭқарратә бжьыҭыраҿ иҿагылоз. Аха иалагалаз аценз аҭыԥинтәалара иахҟьаны уи икандидатура изықәыргылаӡом.
Иубилеи аҽны, ԥхынҷкәымза 26 рзы Анқәаб имаз ахәылԥаз мап ацәеикуеит. Москва ажурналистцәа дырзаԥхьоит акыраамҭа ицоз алекциа Аԥсны аполитикатә ҭагылаазашьа иҟаз иахҟьаны. Ажурналистцәа руаӡк игәалашәараҿ излазгәеиҭоз ала, уи аҽны иааҟәымҵӡақәа иасуаз имабилтә ҭел дагьазхьаԥшуамызт. Уи аҭак ҟаиҵеиз знык Урыстәыла апремиа зҽаԥсазтәыз аопера артист Хьыбла Гьерзмаа.
2003 ш-рзы А. Анқәаб дхынҳәуеит иԥсадгьыл ахь. Ара дахьааиз еиҿикаауеит усҟантәи аамҭа ихадараз азеиԥш-политикатә партиа «Аиҭаира» ҳәа хыс изауз. Аԥсны иҟалараны иҟаз абжьыҭирақәа Анқәаб иӡбеит ихатәы кандидатура ықәиргыларц. Абжьыҭыратә компаниаан уи диқәыз боит усҟантәи аамҭаз Аԥсны ипрезидентыз В. Арӡынба. Ишаазгәеиҭаз ала уи иҵакыреи иареи иашахәҭоу рус нарыгӡаӡом, атәылаҿ ишахәҭоу акорупциа ахы иақәиҭуп. Уи ишазгәеиҭаз ала Аԥсны аконституциеи Урыстәыла аконституциеи еизааигәаны ахатә закәан аманы иҟаларц. Цәыббрамзаз Анқәаб икандидатура абжьытира центраҿ мап ацәкын. Уи ҽыҵгас иҟарҵон акыршықәса итәылаҿ дахьнымхоз, иара убас уи абызшәа шидыруа аԥышәара мап ахьацәикыз, аха иҿыдоу алингвистә центра акомиссиа алахәылацәа иазхарҵеит абызшәа бзианы ишидыруа. Анқәаб абжьыҭираҿ икандидатура мап анацкха ашьтахь, апартиа «Аиҭаира» идгылоз ииасуеит С. Багаԥшь икандидатурахь. Анеҩсан абжьыҭирақәарҿ иара игоит аиааира, аха арҭ абжьыҭиираҿ иигаз ааиаира мап ацәкы ииашаӡам ҳәа. Ажьырныҳәамзазы 2005-ш-рзы имҩаԥгаз аҩбатәи абжьыҭирақәа рҿы аиааира агеит атандем, Аԥсны ахадас далхын С. Багаԥшь, Р. Хаџьынба далхын уи ихаҭыԥаҩс.
2005 ш-рзы жәабранмза 12 С. Багаԥшь икәгылараҿ ирылаҳәан Анқәаб премиер-министрс дшалху. Ари амаҵураҿы уи еиҳарак хықәкыра ззиуаз Аԥсны аҩныҵҟатәи аҭагылазаашьа акәын. Зегь раԥхьа иргылан уи хықәкыра ззиуа Аԥсны аекономика акәын, усҟантәи аамҭаз акыр даара ихьысҳаз. 2005 ш-рзы ԥхынҷкәынмза 7 рзы ЕАА Қырҭтәылеи рыцҳаражәҳәҩ Џьон Таффоти иареи реиԥылараҿ иҳәан атәыла абиудџьет ишамоу 644 миллион мааҭ, уи еиҳарак изызкыз ахьчареи аҩныҵҟатәи аҭахрақәи ракәын, иара убас ацитрустә експорт акыр имаҷхеит 110 нызықь тонн иҟаз илаҟәит 35 тонн рҟынӡа. Аԥсны иамаз аинфраструктура ихырбгалан аибашьраан, ма иумыхәо иажәын. Даара акыр ихьысҳан Аԥсны амуниципалтә ҭагылаазшьа, рҭагылазаашьа цәгьан афымцамҩгагақәеи. Урыстәылантәи аинвестициа атәыла иалалоз маҷк 60 миллион доллар инахыҳәон.
2008 шықәса алагамҭаз А. Анқәаб инапхгарала напаркын инарҭбаау ареконструкциатә усхкы Афон ҿыцтәи аманахҩны ашьақәыргылараз. Уи ишахәҭаз зегь рыла иргылан, амш цәгьақәа ирыхҟьаны аӡы иаҵалоз аанкылан.
Усҟантәи аамҭаз еиҿкааз апартиа «Аиҭаира» имчыдан, уи абжьыҭираан иарбаз апунктқәа акагьы азынамыгӡеит, уи аҳәамҭала изхҟьаз апартиа «Аиҭаира» иахьҳәынҭқарратәымыз ауп. Аԥсны аҳәынҭқар иалыхраан «Иаку Аԥсны» апартиа Анқәаб дықәнаргылеит апрезидент ихаҭыԥуаҩс, С. Багаԥшь президентс. Атандем иаиут 60% абыжьқәа актәи атураҿ, 2010 жәабранымза 15 инаркны Александр Золотинск-иԥа дыҟан Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩс. С. Багаԥшьи С. Шамбеи реиԥш Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Анқәаб Урыстәыла аҳәынҭқарра аҟынтәи имаӡамызт адгылара, аха зегь дарароуп иара имаз ажәлар рҟынтәи адгылара иахҟьаны илшеит С. Шамба ахԥатәи аҭыԥахь инаскьагара.
2011 шықәсазы лаҵарамза 21 азы Аԥсны ахада С. Багаԥшь иауз ачымазара бааԥс иахҟьаны аамҭала иара иакәын ахада иусқәа назыгӡоз. 2011 ш-зы лаҵарамза 29 рзы Аԥсны ахада иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь ԥхынгәымза 29 рҟынӡа инаигӡон Аԥсны ахада аусқәа. Нас Аԥсны изаамҭанымкәа иҟалоз ажьыҭирақәа нанҳәамза 26 рза 2011 ш-рзы А. Анқәаб акандидатура ахьықәиргылоз аҟын, Аԥсны ахада иусқәа аамҭала ииасуеит Жәлар реизара аиҳабы Нугзар Ашәба иахь.
Ԥхынгәымза 25 рзы 2011 ш-рзы Аԥсны алхратә центртә комиссиа ашәҟәы иҭарҩит Анқәаб икандидатура Аԥсны аҳәынҭқарра иҭыԥан, уи ихаҭыԥуаҩс ашәҟәы дҭаҩын Гәлрыԥшь араион ахада усҟантәи аамҭаз Михаил Логуа. Алхратә штаб напхгаҩыс дҟаҵан Леонид Лакербаи. Анқәаб Аԥсны ахада иалхраҿ деиканҩуан асоциал демократиатә партиа ахада Сергеи Шамба, уи ихаҭыԥуаҩс шамиль Аӡынба, иара убас икандидатура ықәгылан аопозициатә партиа «Жәлар ракзаара афорум» ахада Р. Ҳаџьынба. Уи ихаҭыԥҩас дцон Светлана Џьергениа.
А. Анқәаб икандидатура ықәызыргылаз апартиақәа «Аиҭаира», «Аԥсны акзаара» раамышьҭахь иоут иара убас адгылар Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра 1992-1993 шш. аветеранцәа рхеилак «Амцахара» рҟынтәи. Иара убас Аԥсны иҟоу аурыс хеилаки, Аԥсны аҿар рфорум ахеилаки иҟарҵеит адгылара Анқәаб икандидатураз. Нанҳәамза 26 рзы иҟаз абжьыҭыраҿы уи иоуит 54,96% абжьқәа, 72% алхыҩцәа рхы аладырхәит.
Цәыббрамза 26 рзы идикылеит иҳәынҭқарра аҿаԥхьа аҭоуба. Анқәаб Аԥсны ахадарахь даннеи ирылеиҳәеит уи иаҭыԥуаҩ иҟоу иус еиҳа армариара, ма Аԥсны зынӡа ипарламент ҳәынҭқарран аҟаҵара. Уи Аԥсны ахадараҿ дыҟанаҵ изныкымкәа Урыстәыла ахадеи иареи еиԥылахьан. Иара убас иман аиԥылара Қырҭтәыла иҟоу Чехиатәи аҵҳаратәҳәаҩи иареи.
Лаҵарамза 24 рзы 2013 ш. Урыстәылатәи агәыҳалалратә форум аҿы А. Анқәаб аҳәара ҟаиҵоит Москватәи апатриарх ишҟа, Аԥснытәи анцәахаҵаратә уахәамақәеи, Аԥснытәи аепископи хылаԥшра азиурц, избанзар усҟантәи Қырҭтәылатәи анҵәахаҵаратә уахәамеи, иара убас ирыбжьаз адоуҳатә культуреи дареи иахьа ирымаӡам аимадара. Уи ала иара агәра ганы дыҟан Аԥсны анцәа хаҵара ауахәамақәа ирыбжьаз аиҿагылара аԥыххоит ҳәа, аха ари аԥшьгара иҟаиҵаз иазаамырԥшит алыҵшәа.
Жьҭараамза 29 рзы Анқәаб аԥхьатәара дишьҭуеит Аԥсны ашәарҭадара ахеилак амаӡаныҟәгаҩ Станислав Лакоба. С. Лакоба ихаҭа иԥхьатәара дақәшаҳаҭымхеит, уи Аԥсны ахада ахара идиҵоит амчра импыҵаирхалеит ҳәа. Аполитикцәа рыбжьара иҟалаз аидыслара еиҳарак изыхҟьаз Гал араион анхаҩцәа, ақырҭуа милаҭ змоу ауааԥсыра аформа №9 ихьыԥсаххьаз Аԥсны атәлауаҩ ипаспорт ала. Жәабранымза 7 2014 ш-рзы Аԥсны ахада А. Анқәаб иҽалаирхәит Шәача иҟаз аӡынтәи аолимпиадтә хәмаррақәа раартра ацеремониа. Иара иаҳәарала Аԥсны иасасцәан аолимпиада иалахәызи асасцәеи. Иара убас Аԥсны ахада еиҿкаарала Шәача аолимпиадатә комплексқәа рыргылараан Аԥснынтәи иашьҭуан аинерттә ргыларатә маҭәахәқәа. Аԥсны аҳәаа ахьчара нахь ала атәыла амчратә шәарҭадаратә структура инаҳараку ахылаԥшра арҭеит.
Мшаԥымза инаркны нанҳәамзанӡа 2014 ш-зы Аԥсны аҩныҵҟа иҟаз аполитикатә ҭагылазаашьа акыр иуадаҩхеит, уи инахырҟьаны лаҵарамза 27 инаркны рашәарамза 1 иҟалеит ажәлар реизара. Урҭ ирымаз агәамҵра икылнагеит аҳәынҭқарратә амчхара ахан аанкыларахь. Амитынгаҿы еизаз рықәгылараҿ еиҳарак иазгәарҭоз апунтқәа иреиуан изакәанымқәа ақырҭуа милаҭ Аԥсны атәылауаҩ ипаспорт иҭара, урыстәылатәи афинанстә цхыраара иҟарҵаз дара даҽа ус ахь аиагара, иара убас Аԥсны авторитартә напхгара аманы аҟалара. Аԥхьа Анқәаб аиҿцәажәара мҩаԥыгон агәынамӡаҩцәеи иареи урҭ мчыла иааныркылаз аҳәынҭқарратә хан аҩныҵҟа, уи аиҿцәажәара алыҵшәа шамоуаз аниба ашьҭахь, иара убас ажәлар еиҿанамгаларц азыҳәан, диасуеит Урыстәылатәи арратә база Гәдоуҭа ақалақь аҿы иҟаз. Иара уа ирыцҵахоит аиҿцәажәара аоппозициа алахәылацәеи апарламент алахәылацәеи иареи. Ари аиҿцәажәараҿ рхы аладырхәит Урыстәыла аҳәынҭқарра Афедерациа ашәарҭадара асовет ихаҭыԥуаҩ Рашид Нургалиеви Урыстәыла аҳәынҭқар ицхырааҩ Владислав Суркови.
Аха арҭ аиҿцәажәарақәа лыҵшәадахеит. А. Анқәаб Аԥсны Аҳәынҭқарра ахадара нижьыр акәхоит.
Рашәарамза 1 2014 ш-рзы Аԥсны ахада Анқәаби иара ицыз икамандеи иареи ирылаҳәан ԥхьатәара ишцаз. Иара убас рус аҟынтәи рхы иақәиҭын Аԥсны х-раионк ахадара, иара убас ихы дақәиҭы аҳәынҭқарра апрокурор хада. Аҩыганкгьы ирымаз ачҳара ибзоураны, наҟ-ааҟы абџьар матәа шрымазгьы, ашәарҭадараҭә еилазаара азин шрымазгьы закәанла иалхыз ахада изин ахьчара, уи азин риимҭаӡеит ажәлар рахь ахысра. Нанҳәамза 24 2014 ш-рзы иазгәаҭан абжьыҭира, арҭ абжьыҭырақәарҿ аԥхьахә игеит аоппозициа аԥхьагыла Рауль Ҳаџьымба.
Анқәаб ԥхьатәара данцаз ашьҭахь, иааиз Аԥсны амчра ҿыц, уи изин имирхит аҳәынҭқарратә хьчара, убри нахырҟьаны Москваҟа нхара диасыр акәхоит. Уи уахьынтәи Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа анырра аиҭон. 2014 ш-рзы Аԥсны иҟоу абжьыҭираҿ дидгылеит аинрал-моиор Аслан Бжьаниа.
Ԥахьатәи Аԥсны ахада иԥхьатәара ашьҭахь ауаа рахь дцәырҵит ԥхынгәымза 31 2014 ш-рзы, уи даҭааит «форум-холле» алхра аламҭалаз Бжьаниеи, аурыс уажәларреи, аԥсуа диаспореи реиқәшәараҿ.
Аԥсны ахада иалхраҿ Анқәаб дзыдгылоз Бжьаниа икандидатура аҩбатәи аҭыԥ аанакылеит, 14 нызықь бжьыла Р. Ҳаџьымба диеиҵахеит.
2015 ш-згы Анқәаб иҭагылазаашьа ихҟьаны нхарҭа ҭыԥс иман Москва.
2017 ш-рзы жәабранмзазы аԥшьгаратә гәыԥ еиҿнакааз аҿцьәажәараҿ иӡбан Аԥсны Ареспублика қалақь Ӷәдоуҭа алхратә ҭыԥ №18 жәлар еизаратә депутатс иқәыргилара. Анқәаб Аԥсныҟа дхынҳәны еиҿикааит алхратә гәыԥ. Уи иқәгылараҿы иоуит адгылара Аџьынџьтәылатә еибашра 1992-1993 шш. аветеранцәа рпартиа «Амцахара» аҟынтә, иара убас «Аԥра» иаанарԥшит адгылара. Урҭ рықәгыларҿ иазгәарҭеит ирымаз агәынамӡара, иазыруит акритика «Аԥсны жәлар ракӡаара афорум» апартиа. Росбалт аналитикцәа ишырыԥхьаӡо ала иҟоу аҭагылазаашьаҿ, еиҳараҩык аелекторатцәа Аԥсны ахада Рауль Хаџьымба иалыхраан ииҳәаз ажәлар рҿаԥхьа азыбжакгьы ахьизынамыгӡаз иахҟьаны ианизхьаҳә, Анқәаб аҽазнык аполитикаҿ ицәырҵра акраҵанакуеит 2019 ш-зы иҟалараны иҟоу абжьыҭирақәарҿ. Аха убри аамҭаз Аԥсны аконституциа ишазыԥҵәоу ала қәрала даццаӡом. Азиеи Кавкази ихадоу аинститут мрагыларатәи Урыстәылатәи анаука академиа аусура агәыԥ аиҿкааҩ Александр Скаков ишазгәеиҭаз ала Анқәаб макьана акрызҵазкәа анырра иҟаиҵаз аԥсуа политиказ аҳәара изаацәоуп.
Анқәаб Аԥсны апарламентахь далхын, уи иоуит 52% абжьқәа инареиҳаны.
Анқәаб Аҳәынҭқарра ахадараҿ дыҟанаҵ фынтә ишьра рҽазыркхьан. Ԥшьынтә-аԥыза-министрс даныҟаз, знык-знык ахада ихаҭыԥуаҩс даныҟази данхадази. Уи иоухьан ҩынтә ахәра, иҭархан ҩыџьа дзыхьчози. Иара убас Аԥсны хадас дыҟанаҵ хынтә ишьразы аплан ҟарҵахьан, аха уи рус рзынамыгӡеит. Раԥхьатәи аиакәым рҽазкра иҟаҵаз аекспертцәеи аполитикцәеи ишиазгәарҭаз ала иалкаан Анқәаб иахь иршыхамаз, урҭ хықәкыс ирыман Аҳәынҭқарра аҭыгылазаашьа аҭышәынтәалара аилаҩнтра акәын. Аха анаҩстәқәа Аԥсны ахада ишьра аҽазкра аекспертцәа ишазгәаҭраз ала уизыхҟьаз еиҳарак Анқәаб дзгирхкьоз уи имҩаԥигоз акриминал атәыла аҩныҵҟа иҟаз аанкылара дахьазықәԥоз акәын.
Ари ашьауӷатә лыҵшәа аԥшааран, иԥшаан ацәгьаҟаҵаҩецәа ргәыԥ 2007 ш-зы 2012 ш. Аԥсны ахада А. Анқәаб ишьра зҽазыкқәаз. Иара убас атеррористә гәыԥ «Иамарат Кавказ» аиҿкаацәа. Рыжәаҩкри ашьауӷа аус ала ирԥшааз ахара рыдҵан, урҭ рахьынтә аинрал-маиор Асланбеи Кчач иакәын, уи икраан ихала иҽишьуеит.
Аԥсны Аҳәынҭқарра апрокурор хада еигьырҭ иалахәыз ацәгьауцәа ахара рыднаҵоит ԥсраҽнынӡа итакзаарц.
Ари аус аҿы ихадоу амалрҳаҩ Павел Арӡынба иоуп ҳәа иԥхьаӡан ԥхь. Ԥхынҷкәынымза 13 2017 ш-зы Аҩдатәи Ишыра ақыҭа иишақәргылам хаҭарала дшьын Павел Арӡынба. Абанда аиҿкаанцәа руаҵк Р. Барцыц иахьа уажәраанцәа дыхықоуп ихаҭара шақәргылаӡам.
Анқәаб аамҭак ала дыҟоуп Аԥсни Уристәылеи дыртәылауҩны. Урыстәыла атәылауҩа ихаҭарнак иаҳасибала изныкымкәа абжьыҭырақәа рҿы ихы рылаирхәуан. Уи дадгилоит Урыстәылеи Аԥсны реизааигәатәара, аурыс бызшәа афициал статус аманы иҟазарц, убри аамҭаз уи даҿагылоит ақырҭуа бызшәа Аԥсны уи абызшәа анкьатәи иамаз астатус амамзарц, ибри аамҭаз Гал араион ақырҭуа милаҭ шынхогьы хьаас имкыкәа. Иара убас Анқәаб иполитикатә усураҿ дыдгылоит Қырҭтәылеи Аԥсны еизеиҟараны азакәанқәа рымазарц, хаз-хазы еиҟәыҭханы иҟазарц ҩ-ҳәынҭқарракны.
«аур. Если грузинская мечта — это вернуть Абхазию в своё лоно, то эта мечта — иллюзорная. Если грузинская мечта — в налаживании добрососедских равноправных отношений, то это хорошая мечта.»
(А. З. Анкваб о победе партии «Грузинская мечта» на выборах в Грузии)
Анқәаб иара убас даҿагалоит Қырҭтәыла ахҵәаҩцәа Аԥсныҟа рыхынҳәара, Гал араион иаланхоз ауааԥсыра рымацара ада. Аха иазгәаҭатәу уи иаамҭаз, Аԥсны хадас даныҟаз, Аԥсы инхо ақырҭуа милаҭқәа згьы ириҭан Аԥсны атәылуаҩра зыршаҳаҭуа ашәҟәы. Анқәаб иаамҭа, уи еиуеиԥшым аҭыԥқәа ананыкылоз, иара Аԥсны данахадазгьы, дарбан уаҩзаалакгьы азын иман аҭел изасра, ихадоу усзар ихаҭа дидикылар алшон.
Хәажәкырамза 16 2014 ш-зы Крим имҩаԥнагаз ареферендум Урыстәыла алаларазы, уи иазгәыҭоит Аԥсны даара аҳаҭыр шақәнаҵо, иагьадгылоит уа иаланхо ажәлар иҟарҵаз алхраҿ.
Анқәаб даара бзиа ибоит аспорт, Қырҭтәыла данынхоз уи абнатә ҳәақәа рзышәарыцара дханагалан даман.
Иԥшәма — Рымма Васил-иԥҳа Лакоба, милаҭла даԥсуоуп, абиологиатә наука дакандидатуп. ирымоуп ҩыџьа ахшара: Александр (1983 ш), Инал (1994 ш).
Иԥа Александр — амидиаторцәа разыҟаҵара аексперттә центр, аҳәынҭқарратә — зинтә дисциплина акафедра адоцент Урыстәлатәы жәларатә нхамҩа ракадемиа убас Урыстәыла Афедерациа ахада аҳәынҭқарратә шәарҭадара аҟны, иара убас аиуристә наука акандидат.
- Иара ара аҩыза ахьӡ иоуит Аԥсны аихамҩа аргылараан иалахәыз анџьныр Золотински ижәла иахаршалан. Избанзар усҟантәи аамҭаз аԥсуаа ирыздыуамызт аурыс бызшәа аҟынтәи ираҳауаз ахьӡи ажәлеи ирымаз аивгарақәа.
- Ҟабардантәи хатәгәаԥхарала иааны еибашьуаз аибашьыҩцәа ирыҭҟәаз Қырҭтәыла аҳәынҭқарра ахаҭарнакцәа, аамҭала Аԥсны наԥхгара азҭоз аԥыза-аминистр Жиули Шартава и Аҟәа ақалақь ахада Гәырам Габискириа ишьын иахьа уажәраанӡа зхаҭара шьақәыргылам аԥсуа ардыԥхьала ила, иара убас ишьақәргылаӡам уи зыхҟьаз аҭагылаӡаашьа.
- Ахада иалыхра икандидатура ақәыргылараз, 1999 ш-зы дынхар акәхоит атәыла аҩнуҵҟа 5 шықәса инеиԥынкыланы.
- Аибашьраӡатәи аексперт рбагақәа.
- Иалкаау аҭыԥаҿ ауаҩы инхара зыршаҳаҭуа аилыркаага.
- Уи аамҭаз Анқәаб ихигеит аҩбатәи агипертоникатә кризис, аԥхьа ихьиз ҽеила ишьақәгылаанӡа ахҟьахы.
- Уаанӡа инхоз ақырҭуа милаҭ зманы зегьы ирыма Қырҭтәла амилаҭ зыршаҳаҭуа ашәҟәы, Аԥсны инхон урҭ ирзеиԥшым астатус рыманы.


АҞӘА, лаҵарамза 5 – Sputnik, Саид Барганџьиа. Аԥсуа автоеиԥхнырҩы Дмитри Ӷәазаа FORMULA 1 Гран-при аҳәаақәа ирҭагӡаны Шәача имҩаԥысуаз аицлабрақәа рҟны аабатәи аҭыԥ ааникылеит.
Иара иҳаиҳәеит F1 аҳәаақәа ирҭагӡаны ҩ-еицлабрак шымҩаԥысыз.
Актәи аиԥхныҩлара аихшьаалақәа рыла мшаԥымза 28 рзы афиниш ахь инеиит 14-ҩык алахәылацәа.
"Сара сазыҟаҵан аха аҵҟьамҭаз сеиҵахеит, амашьынақәагьы саҩсыжьит. Евгени Ружеиниковы сареи ҳаиндаҭлеит. Лассрыла сара сеиҳан аха атактикатә знеишьала иара исаԥигеит избанзар сара сыццакра сақәгәыӷын амашьына сцәыцәеит. Аамҭа сыцәцеит", — иҳәеит иара.
Иара иажәақәа рыла ццакрыла илшон раԥхьатәи ахҩык дрылашәар аха иԥышәа амаҷра иԥырхагахеит.
Аҩбатәи амш азы аихшьаалақәа рыла Дмитри д-аабатәхеит.
"Сыҵҟьашьа бзиан. Аиҿагылара ӷәӷәа мҩаԥысуан. Исывагылан инеиуази сареи ахаҵәирҭа ҳаҩҟьеит. Атрасса анҭыҵ ҳаинҟьеит", — иҳәоит иара.
Уигьы аамҭа агеит.
"Амашьынақәа реинҟьара аеродинамика аруашәшәыреит.. Иҵегь исырццакыр ауамызт. Аабатәи ҳәа снеиит ахыркәшарахь".
Дмитри иазгәеиҭеит еиҳау алҵшәақәа ааирԥшыргьы шилшоз.
"Иҟалаз ҵарак исзаҩызоуп, иԥышәоуп. Сгәы иаанагоит ушьҭантәи аицлабрақәа раан аҽакала иҟалап ҳәа", — иҳәоит Ӷәазаа.
Саид Каралов, аицлабра ахәаԥшыҩ иҳәеит Аԥснынтәи Дмитри идгылаҩцәа шырацәаҩыз.
"Димеи сареи ҳхәыҷаахыс автоспорт ҳазгагоуп. Даара сеигәырӷьоит Дима абарҭ аицлабрақәа дрылахәхартә аҭагылазаашьа ахьиоуз. Аԥснынтәи Дмитри идгылаҩцәа рацәан", — иҳәеит Каралов.
Саид иазгәеиҭеит атрасса акыр ишыуадаҩыз.
Класс Mitjet 2L Франциа ацәыргахеит 2012 шықәса рзы. Иахьа Mitjet 2L акыр ирылаҵәоуп Франциа, Италиа, Германиа, Урыстәыла, США. Аиндаҭларақәа ирылахәхоит 40 машьына рҟынӡа.
Асерии Mitjet дашьаҭаркҩуп Франциатәи аспортсмен Жан-Филипп Даиро. Урыстәыла асерии Mitjet апромоутерс иҟоуп аилахәыра Arctic Energy.
MITJET 2L акласс иатәу автомашьынақәа рымчхара 260 ҽы-мчы ыҟоуп, рыкапан 750 килограмм ыҟоуп, абылтәыҭра ахышәа-ҵышәа 37 литра.


АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Ҩыџьа ауаа амҩатә машәыр иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
"1991 шықәса рзы ииз Агәмаа Ремиз зыԥсҟы икыз амҩа атранспорттә хархәага Toyota Сrown имч ақәымхакәа, амҩа даныҵны аҵла даахеит. Агәмаа Ремизи ипассаџььыр Агрба Алхаси аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
Ахҭыс инамаданы аусҭҵаара мҩаԥысуеит.


АҞӘА, жәабран 20 – Sputnik. Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла Китаи акоронавирус COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 74,5 нызқьҩык ыҟоуп. Адунеи аҟны Китаи аламҵакәа егьырҭ атәылақәа рҿы коронавирус рыдырбалахьеит 1149–ҩык ҳәа аҩуеит South China Morning Post.
Иахьа ашьыжь иапониатәи аҳақьымцәа акоронавирус рыдырбалеит акруизтә лаинер Diamond Princess аҟынтәи ҩыџьа урыстәылаа.
"Арҭ аҩыџьа ахәышәтәырҭахь инаргоит. Уа иахәҭоу ацхыраара роуеит. Дара рхы цәгьамкәа ирбоит. Ачымазара ӷәӷәаны ирылаҽым", - ҳәа азгәарҭеит Токио иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәарҭаҿы.
Diamond Princess иара убасгьы адырра ҟанаҵеит 80 шықәса зхыҵуаз хаҵаки ԥҳәыски акоронавирус иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа.
Аӷбаҿы 3700 пассаџьыр ыҟан, урҭ рҟынтәи 24-ҩык урыстәылаа роуп.
Китаи анапхгара ԥхынҷкәын 31, 2019 шықәса рзы ирыланаҳәеит ақалақь Ухань (апровинциа Хубеи) аҿы идырым ачымазараҿкы ахы шцәырнагаз.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ажьырныҳәа 22 — Sputnik, Роберт Џьапуа. ConIFA анапхгарала ашьапылампыл азы адунеи ачемпионат амҩаԥгара азыҟаҵаразы иаԥҵоу аиҿкааратә еилакы раԥхьатәи аилатәара мҩаԥысит аԥшьаша, ажьырныҳәа 21 рзы.
Аилак ахантәаҩы, Аԥсны Аԥыза-министр Артур Амқәаб Аԥсны имҩаԥысраны иҟоу ачемпионат хҭыс дууп ҳәа азиҳәеит.
"Ари хҭыс дууп. Ҳара ҳзеигәырӷьаша акакәны иҟоуп. Асеиԥш иҟоу аиндаҭларақәа рымҩаԥгара аҭакԥхықәрагьы рыҵоуп. Сгәы иаанагоит зегьы ибзианы еилшәыргоит ҳәа закәытә ҭакԥхықәроу ҳазҵагылоу. Аха агәра згоит зегьы ҳшыриааиуа", — иҳәеит аиҳабыра рхада.
ConIFA анапхгарала ашьапылампыл азы адунеи ачемпионат амҩаԥгара азыҟаҵаразы иаԥҵоу аиҿкааратә еилакы иалахәуп аминистррақәеи аҳәынҭеилакқәеи рхаҭарнакцәа.
Аԥсны ашьапылампыл Афедерациа апрезидент Руслан Аџьынџьал ирылеиҳәеит иахәҭаны иԥхьаӡоу ауснагӡатәқәа – асасцәеи, аофициалтә делегациақәеи, ачемпионат алахәылацәеи рзы.
"Еиҿкаатәуп еиуеиԥшым акультуратә программақәа, аԥхьахәтә фонд, ачемпионат аартреи аркреи рымҩаԥгашьа, ашәарҭадара аиҿкаара, транспортла аиқәыршәара, рыкрыфара ишахәҭоу еиԥш азхәыцра", ҳәа еиқәиԥхьаӡеит Аџьынџьал.
Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр Леонид Ӡаԥшьба иазгәеиҭеит инапаҵаҟа иҟоу аусбарҭа иалшо зегь шыҟанаҵо ачемпионат шәарҭарада амҩаԥгаразы.
"Ари уснагӡатә дууп. Зегь ҳаивагылап. Иҳалшо зегь ҟаҳҵап. Иаауа рԥылара, рынхарҭақәа рахь рнагара, рныҟәгара – зегьы ҳхахьы иаагоит", — иҳәеит аминистр.
2015 шықәса абҵара 4 рзы Аԥсны ашьапылампыл Афедерациа аиҿкааратә еилакы иаднакылеит аӡбра FIFA амилаҭтә командақәа ирылахәым, ConIFA еиднакыло акомандақәа рчемпионат Аԥсны, 2016 шықәса лаҵарамза 28 инаркны рашәарамза 6 рҟынӡа амҩаԥгаразы.
Ажьырныҳәа 9 рзы италиатәи ақалақь Бергамо имҩаԥысит аҵәҭаԥсара, уи инақәыршәаны 12 команда ари ачемпионат рхы аладырхәуеит.


Хҩык ауаа ҭахеит Шәача аҩнеихагылаҟны абарҵа ахьҿыбгаз иахҟьаны
© Sputnik / Павел ЛисицынАвтомобили скорой медицинской помощи в Свердловской области.
© Sputnik / Павел Лисицын
Иҿыбгаз абарҵа иқәгылан 60 шықәса зхыҵуаз хаҵаки 37 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыси, дара иаразнак рыԥсҭазаара иалҵит.
АҞӘА, абҵара 6 - Sputnik. Хҩык ауаа ҭахеит Шәача ҩнеихагылак аҟны абарҵа ахьҿыбгаз иахҟьаны, аҩуеит РИА Новости Краснодартәи атәылаҿацә АХ апресс -маҵзура адыррақәа шьаҭас иганы.
Ааха ӷәӷәа зауз 46 шықәса зхыҵуаз ахаҵа ахәшәтәырҭахь днаган. Аха уа иԥсҭазаара далҵит.
Абҵара 6 ахәылбыҽха Шәача Донтәи амҩа аҩнеихагылақәа руак абарҵа аҿыҩрны икаҳаит. Уи аамҭазы абарҵа иқәгылан хҩык ауаа.
Шәача ақалақь анапхгара ирымоу аинформациала, аҩны ргылан 1958 шықәсазы, имашәыртәу ҩнуп ҳәа иԥхьаӡамызт. Ауаа рҭахара инадҳәыланы Ашьаустә заакәанеидкыла ахәҭаҷ 109 ахәҭа 3 ала ашьаус хацыркуп.


АҞӘА, рашәарамза 20 – Sputnik, Бадри Есиава. Амаланыҟәарныҟәаҩ Денис Саманба ималаныҟәатә марафон Аҟәа-Москва хацыркхеит асабша, рашәарамза 18 рзы, 4:30 ашьыжь.
Идәықәламҭазы Денис ҳкорреспондентом изеиҭеиҳәеит иҭагылазаашьа атәы.
"Аҩны сандәылҵуаз сан абзиараз ҳәа ласҳәеит. Уи сара сзы даара лгәы ҭынчым", — иҳәеит иара.
Аспортсмен иҩызцәа гәакьацәа Арлени Феликси машьынала Москванӡа дымҩаԥыргоит. Урҭ ирҳәеит иара игәҭакы шынаигӡо азы агәрахаҵара шрымоу.
"Ҳгәыӷуеит амҩаҟны машәыр ҟаларым, атехникагьы еиқәышәшәа иаанхап ҳәа. Денис игәра аагоит, ииҭаху шиҭаху иҟалоит", ҳәа азгәарҭеит Денис иҩызцәа.
Денис дымҩаԥызго дрыцуп Викториагьы. Уи аханатәгьы Денис игәҭакы дадгылон.
"Сара ахантәгьы имч агәра згон", — лҳәоит лара.
Астарт ашьҭахь раԥхьатәи аангылара мҩаԥысит Гәымсҭатәи ацҳаҟны, аибашьцәа рмемориал ахьыҟоу.
Амаланыҟәатә марафон Аҟәа-Москва аинформациатә партниор амаҵзура Sputnik иааиԥмырҟьаӡакәа Денис имҩа ахҳәаа анаҭалоит.
Денис Саманба игәҭакуп 2500 километра, Аҟәа инаркны Москванӡа иахысрала аԥснытәи аҿар амаланыҟәатә спорт радыԥхьалара. Уи адагьы зегьы идирбар иҭахуп ауаҩы иҭаххар дыззымиааиуа акгьы шыҟам.


АҞӘА, нанҳәа 3 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рзы акоронавирустә инфекциа рымоу ирымаму агәаҭаразы 48-ҩык ауааԥсыра атестқәа ирхыжьын, урҭ рахьтә аӡәгьы ачымазара ҿкы илам ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ааҟалеижьҭеи иахьатәи аамҭазынӡа Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 98-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рааигәа аамышьҭразы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


ГАГРА, абҵарамза 11 — Sputnik, Саида Жьиԥҳа. Гагра араион аҵара аҟәша аԥшьагарала, Аԥсны аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистрра Цандрыԥшьтәи аҟәша ацхыраарала ахәыҷбаҳча "Алакә" аҟны имҩаԥысит амцаҽацәыхьчаратә ҵара. Уи хықәкыс иаман, ахәыҷбаҳча аусзуҩцәа амцакраан рхы шымҩаԥыргаша деилыркаара, ахәыҷқәа амца иахҟьо амашәыр атәы дырбара.
Асценари инақәыршәаны, ахәыҷбаҳча аҩбатәи аихагылаҟны акттә зал аҿы амцакра ҟалеит. Ахәыҷбаҳча аиҳабы иаразнак амцарцәартә ҟәшахьы аҭагылазаашьа ҷыдазы адырра ҟалҵеит.
Амцарцәаҩцәа-аиқәырхаҩцәа аҭыԥ аҟны инеиаанӡа, ааӡаҩцәа ахәыҷқәа адәылҵырҭа ҷыдала адәахьы идәылыргеит.
Амцаҽацәыхьчаратә усмҩаԥгатә шымҩаԥысуаз хылаԥшра арҭеит Гагра араион аҵара аҟәша аиҳабы Беслан Дбар, аҵара аҟәша алагарҭатә арратә ҽазыҟаҵаразы аспециалист хада Гамлет Елбакиан, араион ахәыҷбаҳчақәа реиҳабацәеи.
"Ас еиԥш иҟоу аусмҩаԥгатәқәа еиҿкаахоит Гагра араион егьырҭ ахәыҷбаҳчақәа рҟынгьы. Ҳара хықәкыс иҳамоуп, амцакраан, ахәыҷбаҳча аусзуҩцәа рхы шымҩаԥыргаша деилыркаара. Дара ас еиԥш иҟоу аҭагылазаашьақәа раан еиҳа аҭакԥхықәра ду рыдуп. Гәыԥҩыла асабицәа рыԥсҭазаара рнапы иануп. Убри аҟнытә рҽақәдыршәароуп ирццакны, ахәыҷқәа ааха рмоукәа рдәылгара. Ахәыҷқәа ракәзаргьы, арҭ аусмҩаԥгатәқәа ирылагӡаны идырбахоит амца акра шымариоу, аха арцәара шыуадаҩу. Идеилдыркаауеит амцала ахәмарра шыҟамло", — иҳәеит аҵара аҟәша аиҳабы Беслан Дбар.
Цандрыԥшьтәи ахәыҷбаҳча "Алакә" аиҳабы Ельвира Возба амцаҽацәыхьчаратә ҵара рзымҩаԥызгаз иҭабуп ҳәа ралҳәеит.
"Хымԥада ас еиԥш иҟоу аҵара, хәыҷи-дуи иднарбоит амцаҽацәыхьчаратә ԥҟарақәа ишрықәныҟәатәу. Амцакраан ҳара иаҳуалу рацәоуп, ахәыҷқәа реиқәырхаразы, убри аҟнытә аспециалистцәа иҳабжьарго зегьы гәнаҳкалоит. Анаҩс, егьырҭ амшқәа раан, ааӡаҩцәа ахәыҷқәа ирылабжьоит, идеилдыркаауеит амца иахҟьо амашәыри уи аԥырҟәҟәареи ирыдҳәалоу аԥҟарақәа", — ҳәа азгәалҭеит ахәыҷбаҳча аиҳабы Ельвира Возба.


Sputnik, Владимир Бегунов
Аԥшьаша, мшаԥымза 6 рзы "Тотальныи диктант" аиҿкааҩцәа имҩаԥыргеит Sputnik Аԥсны апресс-центр аҟны апресс-конференциа. "Тотальныи диктант" Аҟәа имҩаԥысраны иҟоуп мшаԥымза 8 рзы, Иван Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотекаҟны. Адиктант амҩаԥгара рҭахын Гагреи Очамчыреи, аха уа атехникатә ҭахрақәа ирықәшәо аҭагылазаашьа рзаԥымҵеит, ҳәа азгәарҭеит аиҿкааҩцәа.
Иара убри аан дара ирҳәеит ҽааны, иалыршахар ҟалоит Аԥсны егьырҭ ақалақьқәа рҟынгьы ари ауснагӡатә амҩаԥгара.
Аурыс культуратә центр анапхгаҩы, "Россотрудничество" ахаҭарнакра аусзуҩы Наталиа Каиун лажәақәа рыла "Тотальныи диктант" аҩра сынтәа иалшоит аофициалтә саит аҟны аҽҭаҩрада. Адиктант ахаҭа сааҭк иазынаԥшуа ирыҩуеит, ахәшьарақәа еилкаахоит мшаԥымза 12 рышьҭахь.
"Тотальныи диктант" адунеи аҟны имҩаԥыргоижьҭеит 14 шықәса ҵуеит. Сынтәа иара рҽаладырхәраны иҟоуп 150 000-ҩык рҟынӡа ауааԥсыра. Аԥсны акәзар хы-шықәсоуп имҩаԥаагоижьҭеи. Аԥхьатәи ашықәс азы иара иалахәын 26-ҩык, ҵыԥх – 150-ҩык. Абар, уажәы адиктант аҩразы Аҟәаҟа иаҳзаараны иҟоуп Аԥсны егьырҭ ақалақьқәа рҟынтәгьы", — лҳәеит Наталиа Каиун.
Адиктант аҩра рҽаладырхәыр рылшоит ахәыҷқәа реиԥш адуцәагьы. Атекст аԥхьара сынтәа имҩаԥигоит Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа абжьгаҩ Иури Иасносокирски.
"Сара адипломатиатә усура адагьы жәларбжьаратәи азин астудентцәа сырзаԥхьоит. Ҳусмҩаԥгатәгьы сазыхиоуп", — иҳәеит иара.
Адиктант зыҩуа аҵаҳәарақәа рышәҭома? Ҳәа ҳаниазҵаа, иҳәеит: слацәҟәыслоит, — ҳәа.
Ауаажәларратә еиҿкаара "Аԥсны – Урыстәыла" аиҳабы Татиана Леонова илҳәоит, адиктант атекст сынтәа изҩыз Леонид Иузефович иоуп, иара Пермтәи атәылаҿацә иазкуп ҳәа.
Атекст х-варианткны ишьақәгылоуп. Аиҿкааҩцәа адиктант алагара х-сааҭк шагу ирзыршоит.
Иузефович ихаҭа атекст даԥхьоит Новосибирсктәи ауниверситет аҟны.
"Сара даара агәахәара снаҭеит адиктант атекст аҩрахьы сахьнарыԥхьаз", — иҳәеит иара.
"Тотальныи диктант" хацыркхеит 2004 шықәса рзы, Новосибирсктәи аҳәынҭқарратә университет аҟны. Аԥхьатәи ашықәсқәа раан ахархәара рырҭон аурыси аҳәаанырцәтәи аклассикеи рцыԥҵәахақәа. 2010 шықәса раахыс атекст рыҩразы иадрыԥхьало иалагеит ҳаамҭазтәи ашәҟәыҩҩцәа. Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы адиктант атекст рҩит: Борис Стругацки, Захар Прилепин, Дина Рубина, Алексеи Иванов уҳәа егьырҭгьы.
2014 шықәса раахыс "Тотальный диктант" онлаин аҩра алшоит. Иара иахықәкны иҟоуп дарбанызаалак ауаҩы хатәгәаԥхарала аурыс бызшәа шидыруа аарԥшра, идыррақәа реизырҳара.
2017 шықәса рзы "Тотальный диктант" информациатә партниорны иазыҟалеит аинформациатә маҵзура, арадио Sputnik Аԥсны.