АҞӘА, жәабран 3 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 464-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 64-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иара убас акоронавирус злаз пациентк иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи аковид-хәышәтәырҭаҿы. Иара идбалан иӷәӷәаны илаҽыз акоронавирустә инфекциа ҿыц, иара убас ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа иара жәабран 2 рзы иԥсҭазаара далҵит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 107-ҩык, урҭ рахьтә 93-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 31-ҩык, ибжьаратәуп - 53-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 31-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 18-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 38-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 32-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 11684-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 10334-а, рыԥсҭазаара иалҵит 179-ҩык.
АҞӘА, хәажәкыра 5– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 234-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 21-ы акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 34-ҩык, урҭ рахьтә 21-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп фҩык, ибжьаратәуп -16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 14-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - жәаҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит аҿкычымазара рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аҟәа имҩаԥысит "Ақыҭанхамҩа аҿиареи, аинновациеи рзы ацентр" захьӡу анаплак ҿыц аалыҵ аӡыргара иазкыз аусмҩаԥгатә. Аӡыргарахь инаган еиуеиԥшым ахәаҷа-маҷақәа рнырҵәаразы рхы иадырхәо ҩынҩажәа рҿынӡа ахәшәқәа. Аиҿкааҩцәа излазгәарҭо ала, ари коммерциатә проектуп. Уи напхгара аиҭоит ақыҭанхамҩа ԥасатәи аминистр Амиран Какалиа.
Шәазыӡырҩы аудио.


АҞӘА, жәабран 9 – Sputnik. Ашьаус хацыркуп Шәачатәи аҳазалхырҭа-аушьҭратә ҭыԥ "Адлер" аҳазалхратә процедура ҷыдақәа рыҟәша № 1 аинспектор хадеи Урыстәыла аҳәынҭқарратә ҳәааҿ акарантин-фитосанитартә хылаԥшра аҟәша аинспектори рганахьала. Дара ахара рхарарҵоит аҵарҭышагаразы. Абри атәы аанацҳауеит атранспорт аҿы Москватәи арегионбжьаратә усҭҵааратә усбарҭа асаит.
2019 шықәса хәажәкырамзазы арҭ ахаҿқәа Аԥснынтәи Урыстәылаҟа амимоза ииазгоз аԥҳәыс дыржьеит лтауар акарантинтә хәаҷа адбалоушәа. Аҳәынҭқарратә баџь - кьылацыԥхьаӡа 50 мааҭ ахшәаатәуп ҳәа ларҳәеит. Аԥҳәыс аинспекторцәа ирҳәаз аԥара рылҭеит.
Атранспорт аҿы Краснодартәи аусҭҵааратә ҟәша аусҭҵааҩ аус аматериалқәа реизгара даҿуп, уи адагьы арҭ ахаҿқәа егьырҭ рыцәгьоурақәа раарԥшра иҽазишәоит.
2021 шықәсазы ашәҭ асезон еиҳа изааны иалагеит аԥхаррамшқәа ирхырҟьаны. Амимоза аиҳарак Аԥснынтә Урыстәылаҟа аиагара иалагон жәабранмза аҽеиҩшамҭаз.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Амимозашәҭ раԥхьатәи апартиа Урыстәылаҟа ишьҭуп
"Ҳраион аҟны 20 қыҭа ыҟоуп, ашьамаҟа хыԥхьаӡарала иугозар 45 нызқь рҟынӡа инаӡоит. Ачымазара бааԥсқәа узыцәшәаша ҳәа макьана акгьы ҳамам. Арахә ачымазара рыламҽырц ҳазҿу аусурақәа ыҟоуп, аха ҳазхьымӡогьы рацәоуп. Сара аусураҟны аҳақьым дсымаӡам. Афельдшер аӡәы апрактика дахысуеит, аӡәы еилзырго лоуп акәымзар, аҳақьым ҳара ҳҟны дааиӡом ауалафахәы амаҷра иахҟьаны. Ачымазарақәа рҟынтәи ахшәқәа ааҳгоит, ҳамч ахьынӡарықәхо. Араион аҟынтәигьы ацхыраара ҟарҵоит, аха уи жәаџьара ишаны хәҭак. Абиуџьет уажәы еиҵартәеит, 80 нызқь мааҭ шықәсык ҳәа иԥхьаӡан. Хык 350 мааҭ ақәӡоит иҟауҵозар (ахәшә). 45 нызқь хы арахә ахьыҟоу, ажәқәа мацара аагозар, хәҭак хыџьара- ԥшьыџьара ишаны иҟалоит. Ачымазара рыхьаанӡа апрофилактика аҳасабала алаҵа ҟауҵароуп", - иҳәеит Гыцба.
Шәазыӡырҩы аудио.
АҞӘА, жәабран 25 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1958 шықәса рзы ииз апациент, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апациент иизықәыргылаз адиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц ауп. Ахаҵа иԥсҭазаара далҵит жәабран 25 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 44-ҩык, урҭ рахьтә 37-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 15-ҩык, ибжьаратәуп - 16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 10-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу жәҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12788-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12169-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 198-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ажьырныҳәа 21 – Sputnik. Аԥсны иазымхар ҟалоит иззеиқәшаҳаҭханы урыстәылантәи иаауа 800 миллион киловатт сааҭ афымцалашара ҳәа иҳәеит АУН "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада Михаил Логәуа Аԥсуа телехәаԥшра аинтервиу аҭо.
Афымцалашара азымхара мзызны иамоу ареспубликаҿы иара ахархәара ҳарак ауп.
Иахьазы Аԥсны Аҳәынҭқарра есыҽны ахы ианархәоит 10,5 миллион киловатт сааҭ. Аенергетикцәа изларԥхьаӡаз ала, ЕгрыГЕС аремонт хыркәшахаанӡа Аԥсны ианеиҵаха 950 миллион киловатт сааҭ аҭахуп ҳәа иҳәеит Логәуа.
"Ҳара иахьа ҳамчқәа зегьы еизаҳамкыр, афымцалашара аекономиа ҳазымхәыцыр, адефицит ҳзацәцом. Иазԥхьагәаҭаз 800 миллион киловатт сааҭ ҳазхаӡом", - ҳәа иҳәеит Михаил Логәуа.
Иара убасгьы иҳәеит алашара арцәара зыхҟьо ацәаҳәақәа аидара ахьырзышьҭымхуа ауп ҳәа.
"Џьара ҿыцк аҳаӡбар ауп. Уи акыр ихьанҭахашт, аха сеигәыӷуеит аилкаара ааҳарԥшып ҳәа. Алашара ырцәо ҳара астанциа маҷқәа еиқәҳархоит. Ус анакәымха, "Аҟәа-1" иҟаз еиҭаҟалоит", - ҳәа иҳәеит иара.
АУН "Амшынеиқәафымцамч" адиректор Михаил Логәуа уаанӡа иҳәахьан, иахьанӡа ЕгрыГЕС аҟынтәи алашара шроуаз Гәылрыԥшь, Очамчыра, Тҟәарчал, Гагра араионқәа. Ахаша, асааҭ 11:00 рзы урыстәылатәи аҟазауаа арҭ араионқәа урыстәылатәи афымцамчхара иаҵадыркит. Аԥсны егьырҭ араионқәа Урыстәылантәи афымцалашара роуа иалагахьан 2020 шықәса ԥхынҷкәын 11 инаркны.
Ажьырныҳәа 20 рзы аремонт азы иаанкылоуп ЕгрыГЕС. Аиҭашьақәыргылара мҩаԥнагоит ақырҭуа ргыларатә еилахәыра, анемец ҟазауаа рыпроект ала. Аԥарашәара мҩаԥнагоит Европатәи арҿиара абанк. Иахьазы Аԥсны Урыстәылантәи афымцалашара аиуеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Ҳраион аҟны 20 қыҭа ыҟоуп, ашьамаҟа хыԥхьаӡарала иугозар 45 нызқь рҟынӡа инаӡоит. Ачымазара бааԥсқәа узыцәшәаша ҳәа макьана акгьы ҳамам. Арахә ачымазара рыламҽырц ҳазҿу аусурақәа ыҟоуп, аха ҳазхьымӡогьы рацәоуп. Сара аусураҟны аҳақьым дсымаӡам. Афельдшер аӡәы апрактика дахысуеит, аӡәы еилзырго лоуп акәымзар, аҳақьым ҳара ҳҟны дааиӡом ауалафахәы амаҷра иахҟьаны. Ачымазарақәа рҟынтәи ахшәқәа ааҳгоит, ҳамч ахьынӡарықәхо. Араион аҟынтәигьы ацхыраара ҟарҵоит, аха уи жәаџьара ишаны хәҭак. Абиуџьет уажәы еиҵартәеит, 80 нызқь мааҭ шықәсык ҳәа иԥхьаӡан. Хык 350 мааҭ ақәӡоит иҟауҵозар (ахәшә). 45 нызқь хы арахә ахьыҟоу, ажәқәа мацара аагозар, хәҭак хыџьара- ԥшьыџьара ишаны иҟалоит. Ачымазара рыхьаанӡа апрофилактика аҳасабала алаҵа ҟауҵароуп", - иҳәеит Гыцба.
Шәазыӡырҩы аудио.
АҞӘА, жәабран 25 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1958 шықәса рзы ииз апациент, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апациент иизықәыргылаз адиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц ауп. Ахаҵа иԥсҭазаара далҵит жәабран 25 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 44-ҩык, урҭ рахьтә 37-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 15-ҩык, ибжьаратәуп - 16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 10-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу жәҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12788-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12169-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 198-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Амобилтә бригада еиҿкаауп иеиҳабыратәым аиҿкаара апроект ала. Абригадазы иаахәоуп автомобиль. Уи аԥара ахшәаауп Апарламент ахатә биуџьет аҟынтәи.
"Амобилтә бригада аус ауеижьҭеи хымш роуп иҵуа. Иара шьақәгылоуп аҳақьыми амедиаҳәшьеи рыла. Арахь иасуа ауааԥсыра даара ирацәаҩуп. Зхы иамыхәо ачымазаҩцәа ирзылырҩааз ахәшәқәеи агәырқәеи рыҟаҵара ҳрыцхраауеит. Ацхыраара раҳҭоит иара убас атәанчаҩцәа, ауаа зықәрахь инеихьоу, зхала иҟоу. Ашьыжь асааҭ жәба инаркны ҳусура иалагоит, ахәылбыҽха 6 рҟынӡа, иасуа зегьы ҳрыхьӡоит макьана. Ҳара ҳамбулатортә центр инанагӡо аусура зегьы хәыда-ԥсадоуп, иадҵаало зегьы аҳақьым иҟынтә ашәҟәы имазароуп, иара убас Аԥсны атәылауаҩшәҟәгьы. Амцҳәарыла макьана иаҳмыԥхьацт, ҳаԥхьҟа иҟало атәы сыздырам", - ҳәа еиҭалҳәеит Амҷыԥҳа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Аремонттә усурақәа ирзоурыжьран иҟоуп 3 миллионки 500 нызқь мааҭи. Урҭ аԥарақәа ҳарзыԥшуп. Апроект ала аџьармыкьа аартны иазгәаҭоуп, аха иаркызар иаҳа еиӷьхон. Уажәы ахәаахәҭразы аџьармыкьахь иааиуа ауаа маҷуп. Иахьықәгыло ыҟаӡам, ақәа леи, асы леи, адәы иқәгылазароуп. Бедиа ибгаз амҩа иахҟьаны аџьармыкьаҿы ахәаахәҭыҩцәа агхеит. Уажәы ауаа адәахьы ихәаахәҭуеит, астолқәа ргыланы ирымоуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Џьопуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.
Шәазыӡырҩла арубрика "Жәлар рдоуҳа" арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны есхаша.
Атекст шәаԥхьар ҟалоит абра>> "Амалқәа зегьы ирмалу" – аҳамҭа аҵаки ҳамҭас иҟарҵои
АҞӘА, жәабран 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 260-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 20-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 49-ҩык, урҭ рахьтә 43-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 16-ҩык, ибжьаратәуп - 14-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 12-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит быжьҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 14-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12745-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12097-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 196-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ажьырныҳәа 15-Sputnik. Аҟәеи Гәдоуҭеи акырцх леит, жәаминуҭк рышьҭахь ақәоура иалагеит.
Аԥснытәи аҳауагәаҭаҩцәа ирҳәахьан, Аԥсны иахьаҵанакуа ахьҭақәа ҟалоит ажьырныҳәа 18 инаркны.
Мчыбжьык аԥхьа ҳтәыла ауааԥсыра ақәоура иазыԥшын, илеиз ақәа Аԥсны абнарақәа амца ахьыркыз зегьы арцәеит.
Аԥсны ақәа алеира иалагеит ажьырныҳәа 10, шьыбжьоншьҭахь. Аҳауагәаҭыҩцәа ишырҳәаз ала, аҳауаԥхарра алаҟәхара иалагоит ажьырныҳәа 15 рышьҭахь аладатәи афронти аҩада-мраҭашәаратәи афронти ахьеилало иахҟьаны, ашьхараҿи ашьхара иахьаԥнуи ақәабаа-сабааи аси леир ҟалоит.
Аԥсны аекологиеи аԥсабарахьчареи рзы Аҳәынҭкомитет иатәу аҳауагәаҭаратә ҟәша аспециалист хада Лариса Ахԥҳа лажәақәа рыла, амшын аҿықәаҿ ақәабаа-сабаа леир ҟалоит, иара убас аԥшаҳәахьы асы.
Ажьырныҳәа 18 инаркны амш еилгоит, аха аҳауаԥхарра лаҟәуеит. Ҽынла +3°С +8°С, уахынла - ҭыԥқәак рҟны -2°С - +3°С.
"Ҳраион аҟны 20 қыҭа ыҟоуп, ашьамаҟа хыԥхьаӡарала иугозар 45 нызқь рҟынӡа инаӡоит. Ачымазара бааԥсқәа узыцәшәаша ҳәа макьана акгьы ҳамам. Арахә ачымазара рыламҽырц ҳазҿу аусурақәа ыҟоуп, аха ҳазхьымӡогьы рацәоуп. Сара аусураҟны аҳақьым дсымаӡам. Афельдшер аӡәы апрактика дахысуеит, аӡәы еилзырго лоуп акәымзар, аҳақьым ҳара ҳҟны дааиӡом ауалафахәы амаҷра иахҟьаны. Ачымазарақәа рҟынтәи ахшәқәа ааҳгоит, ҳамч ахьынӡарықәхо. Араион аҟынтәигьы ацхыраара ҟарҵоит, аха уи жәаџьара ишаны хәҭак. Абиуџьет уажәы еиҵартәеит, 80 нызқь мааҭ шықәсык ҳәа иԥхьаӡан. Хык 350 мааҭ ақәӡоит иҟауҵозар (ахәшә). 45 нызқь хы арахә ахьыҟоу, ажәқәа мацара аагозар, хәҭак хыџьара- ԥшьыџьара ишаны иҟалоит. Ачымазара рыхьаанӡа апрофилактика аҳасабала алаҵа ҟауҵароуп", - иҳәеит Гыцба.
Шәазыӡырҩы аудио.
АҞӘА, жәабран 25 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1958 шықәса рзы ииз апациент, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апациент иизықәыргылаз адиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц ауп. Ахаҵа иԥсҭазаара далҵит жәабран 25 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 44-ҩык, урҭ рахьтә 37-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 15-ҩык, ибжьаратәуп - 16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 10-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу жәҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12788-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12169-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 198-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жәабран 5 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианини Россотрудничество анапхгаҩ ихаҭыԥуаҩ Алексеи Полковникови Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭаҿ аџьынџьуаа русқәа рзы ауаажәларра-консультативтә Хеилак аԥҵаразы аԥшьгамҭа адгылара арҭеит ҳәа аанацҳауеит Аԥсны аурыс уаԥшьи Аԥсны Амшынеиқәатә казақцәа рыри рыпресс-маҵзура.
Алексеи Двинианин иҳәеит 2019 - 2020 шықәсқәа рзы Ацҳаражәҳәарҭеи Россотрудничество ахаҭарнакреи рыҽшазыршәахьаз Аԥсны инхо урыстәылаа ринтересқәа ирыдгыло аструктурақәа рхаҭарнакцәа реидкылара. Аха иара иажәақәа рыла "аиҿкаарақәа рнапхгаҩцәақәак рыбжьара инымҵәаӡо аимак-аиҿак аурыс уаԥшь аидкылара иаԥырхагоуп".
Ацҳаражәҳәаҩ иҳәеит ишахәҭоу Ахеилак аԥырҵаанӡа ареспубликаҿы хкырацәала иаԥҵоу аиҿкаарақәа рнапхгаҩцәа рыбжьара ажәеицҿакра алыршаны заанаҵтәи аусура амҩаԥгара.
"Аконсенсус азнеиреи, ауаажәларра-консультативтә хеилак аԥхьатәи аиԥылара амшхәаԥштә азҵаара апроект аус адулара алыршареи рышьҭахь ҳара ҳзы (Ацҳаражәҳәарҭаз) аԥшьгамҭа адгылара аҭара хьӡы дуӡӡан", - иҳәоит Алексеи Двинианин.
Адипломат иҳәеит Ацҳаражәҳәарҭа Аԥсны иҟоу аурыс еиҿкаарақәа зегьы неилымхрада ишырзыҟоу.
Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ ипозициа адгылара аиҭеит Россотрудничество анапхгаҩ ихаҭыԥуаҩ Алексеи Полковников. Иара иҳәеит Ацҳаражәҳәарҭаҿы ауаажәларра-консультативтә хеилак аԥҵара аурыс уаԥшьқәа реидкыларазы хра ду аманы иҟалоит ҳәа.
2020 шықәса анҵәамҭазы "Аԥсны аурыс уаԥшь", "Аԥсны иҟоу Амшынеиқәатәи аказақцәа рыр", "Аԥсны аказақцәеи аибашьра иалахәыз аказақцәа-аветеранцәеи Реидгыла", Аԥсни, Урыстәылеи, ДЖәРИ, ЛЖәРи рыбжьара аизыҟазаашьақәа рырҿиаразы Афонд "Отечество", "Аԥсны инхо урыстәылатәи аџьынџьуаа аекономикатә цхыраара рыҭараз Ассоциациа, "Аԥснытәи аказақцәа руаԥшь" Аԥсны иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ иахь аофициалтә шәҟәы нарышьҭит Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭаҿ аџьынџьуаа русқәа рзы ауаажәларра-консультативтә Хеилак аԥҵаразы.
Ахеилак аԥҵара аԥшьгаҩцәа ргәаанагарала уи иалнаршоит Аԥсны инхо Урыстәыла атәылауаа зегьи Аԥсни Урыстәылеи рҳәынҭқарратә мчрақәеи рзы аусеицуреи аинырреи рымҩаԥгара.
АҞӘА, жәабран 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 260-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 20-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 49-ҩык, урҭ рахьтә 43-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 16-ҩык, ибжьаратәуп - 14-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 12-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит быжьҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 14-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12745-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12097-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 196-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Аремонттә усурақәа ирзоурыжьран иҟоуп 3 миллионки 500 нызқь мааҭи. Урҭ аԥарақәа ҳарзыԥшуп. Апроект ала аџьармыкьа аартны иазгәаҭоуп, аха иаркызар иаҳа еиӷьхон. Уажәы ахәаахәҭразы аџьармыкьахь иааиуа ауаа маҷуп. Иахьықәгыло ыҟаӡам, ақәа леи, асы леи, адәы иқәгылазароуп. Бедиа ибгаз амҩа иахҟьаны аџьармыкьаҿы ахәаахәҭыҩцәа агхеит. Уажәы ауаа адәахьы ихәаахәҭуеит, астолқәа ргыланы ирымоуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Џьопуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.


Наала Гәымԥҳа, Sputnik
"Ауаҩы даниуа ициуеит иразҟы рҳәоит аԥсуаа, саргьы убри агәра згоит", - иҳәоит иахьа 85 шықәса зхыҵуа Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист Шьалуа Гыцба.
Заԥхьаҟа зегьы еицырдыруа иактиорхараны, Жәлар рартист ҳәа ахьӡ ду иаԥсахараны иҟаз Шьалуа Гыцба зынӡа иԥсҭазаара асцена иадиҳәаломызт. Даныхәыҷыз иҭахын аофицер изанааҭ алихырц, аха иразҟы даҽакала иҟалеит:
"Сыԥсҭазаараҟны асцена иахьа аҭыԥ дуӡӡа ааннакылоит, аха ус еиԥш ишьақәгылоит слахьынҵа ҳәа сыҟамызт зынӡа. Саныхәыҷыз саншьа арратә маҭәақәа ишәҵаны данызбоз, иара сиеиԥшхарц сҭахын, хымԥада софицерхоит ҳәа акәын сгәы ишаанагоз, аха ауаҩы дызқәымгәыӷӡо ауп илахьынҵахо", - иҳәоит актиор.
Асценатә ҟазара агәыбылра икит ашкол данҭаз аамҭа инаркны. Усҟантәи аамҭазы қыҭацыԥхьаӡа акино, ақәгыларақәа, аспектакльқәа рыманы иаҭаауан ашколхәыҷқәа иддырбарц. Урҭ ашықәсқәа игәаларшәо, актиор иҳәоит:
"Аҟазара аамҭа ҳалиааит, усҟан еиҳа аҟазара пату ақәын. Ашкол ҳанҭаз ирацәан имҩаԥыргоз аусмҩаԥгатәқәа: аолимпиадақәа, ареспубликатә еицлабрақәа, ажәеинраала исахьаркны аԥхьашьа, ахәыцшьа, абарҭ зегьы ҳаларааӡон. Актиорцәа ашкол иаҭаауан, урҭ рыхәмаршьа, рықәгылашьа, ҳахәаԥшуан, ҳазҿлымҳан. Ус-ус агәыбылра ҳдыркит, ахаан изалысхи уи асценатә ган ҳәа сгәы иҭамшәацт," - ҳәа иҳәоит Шьалуа Гыцба.
Ашкол даналга, 1956 шықәсазы дҭалоит ҿыц иаадыртыз Қарҭтәи Атеатралтә институт, акультура аҟәшахьы.
"Усҟан араионтә культура аҟәша аиҳабыс дыҟан Иасон Гыцба. Иара иҳабжьигеит Лидиа Гыцбеи сареи актиортә ҟазара алхны, убри аинститут ҳҭаларц. Аԥснынтәи ԥшьҩык ҳдәықәлеит: Софа Агәмаа, Сергеи Чуаз, Лидиа Гыцба, сара. Убри ашәықәс инаркны иахьа уажәраанӡа, аанҿасрак ҟамӡакәан, асцена ҳадҳәалахеит," - ҳәа иҳәоит Жәлар рартист.
Раԥхьаӡатәи асценахь ицәырҵра атәы дазааҭгыло, актиор иҳәоит:
"Қарҭ сҵара хыркәшаны санааи, атеатр арежиссиор Азиз Агрба дсыҳәеит, Миха Лакрба ипиеса ала иқәыргылаз аспектакль "Данаҟаи" аҟны ароль насыгӡарц. Аамҭа мчыбжьык еиҳамкәаны исыман, даара сгәы хыҭхыҭуан аиашазы, ари актиорк иаҳасабала раԥхьаӡатәи сықәгылара акәын", - ҳәа игәалаиршәоит Шьалуа Гыцба.
Шьалуа Гыцба, аспектальқәа рыдагьы, имаҷымкәан акинофильмқәа рҟны дыхәмархьеит: "Время счастливых находок", "Война еще не кончилась", "Робинзон Крузо", "В ночь на новолуние" уҳәа акиносахьақәа рыҟны.
Ихадараны иара ииԥхьаӡо ахәаԥшҩи иареи реимадара ауп:
"Асценаҟынтә аенергиа ицо, азал аҟны итәоу ахәаԥшҩы иныруазароуп. Ужәлар рыпатуқәҵашьа уҽақәуршәароуп", - ҳәа иҳәоит иара.
Шьалуа Гыцба 2014 шықәса инаркны иахьа уажәраанӡа Аԥсны Аҳәынҭқарратә Аҿар ртеатр режиссиорс дамоуп.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.
"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.
Лан лзы акәзар, абас лҳәон:
"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.
Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.
Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.
Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:
"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.
Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.
"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.
Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Малиа Сариа Лакоба лзы: леиԥш аҭоурых аҿы дыҟам
"…Сара сазхәыцуеит саныхәыҷыз сани, саби, сандуи ҷыдала ҳрааӡозма ҳәа. Мамоу. Абри ҳқыҭаҟны иҟаз зегьы рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон. Абри абри ауп ҳәа ҳарҳәаӡомызт. Ус ишыҟоу иаҳдырбон рыԥсҭазаашьала, рныҟәашьала, ртәашьа-ргылашьала, реизыҟазаашьала. Урҭ уахьрыхәаԥшуаз ухы уааӡон, убри аҩыза аҭагылазаашьа ыҟан", - иҳәеит Ҷкотуа.
Аиҿцәажәара инарҭбааны шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.


Sputnik, Есма Ҭодуаԥҳа
Ауаажәларратә ҿиара апроцесс ала раԥхьатәи ауаҩы инаиркны иахьатәи ауаҩы иҟынӡа ицәырҵуеит иҿыцу ахымҩаԥгашьатә ҟазшьа ҿыцқәа, анормақәа. Ауаҩы исоциалтә ԥсҭазаара аиҭакрақәа иааидкыланы иԥсабара зегьы, ихаҭара ианымԥшыр залшом. Иаҳҳәозар, ажәала аиӷацәа еинзраалоз, мамзаргьы ацәгьара ҟазҵаз иус зыӡбоз аинститутқәа ҳәа иаԥҵаз, ацәажәацәа дуқәа рыла ишьақәгылаз, иахьа ирыԥсахит аҳәынҭқарраҿ ишьақәгылоу азакәан мчрақәа рыла.
Ҳәарада, аӡеибафара иагаз узихьӡараҳа, аҭоурых иаго аамҭагьы уахьынԥашалан иузаанкылашам, аха ухьышьҭра уазхьаԥшны иреиӷьу алумхыкәа ԥхьаҟа цашьагьы ыҟам. Ажәытәи аҿатәи реиҿыбаара, рымҩеихҵәарсҭақәа реиқәыршәара актуалра змоу зҵаароуп еснагь.
Аԥсуаа рҿы еснагь пату ақәырҵоит аиҳабра, аиҵыбра. Абырг, аиҳабы, дыԥҳәыс, дхаҵа, еснагь пату иқәны дыҟан. Аԥсуаа рықәранҵыра азҵаара уаназхәыцуа, иубоит ажәытә аиҳабы пату ахьиқәыз ишабзоуроу урҭ рықәра анарха ахьамаз егьырҭ аԥсабара ацқьара, афатә, ажәтә зегьы раасҭагьы. Ауаҩы дуҭахны дшыҟоу, аԥсҭазаара даҭахны дшыҟоу анибо ауп, иҵегь сыҟандаз, акы срыхәандаз ҳәа ихы иазиҳәо даныҟалогьы.
Иахьа ҳаиҳабацәа ҳрыгәҭасуашәа иҟалеит: аҿар хазы нхара ицоит, зҵаарак анырыӡбо, аиҳабы иазҵаауа маҷуп, зегь реиҳа ирыцҳароу – зхала иаанхаз "абыргцәа рыҩны" ҳаԥсадгьыл аҿгьы идыргыло ҳахаанхеит (Анцәа иџьшьаны, уажәазы аԥсуаа рхыԥхьаӡара уаҟа имаҷӡоуп, аха...), аԥсыуак ихаҿы изаагарызу ари аҩыза?!
Иахьа Абыргцәа рхеилак ҳәа иҳамоу, ари ацәажәацәа ринститут аҟынтәи иаауа акоуп. Аха иарбан ҭыԥу иара иамоу иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы? Аҭагылазаашьа шыҟоу ала, иубоит ари аинститут аҵыхәтәантәи ацәынхақәа шакәу, аиаӡаара ишаҿу. Убри аан аиҳабы иажәа пату анақәыз, урҭ ирыӡбоз азҵаарақәа рацәан, аҳәынҭқарратә зҵаарақәагьы налаҵаны. Аиҳабы иҳәатәы иазыӡырҩуан аԥсҭазаара инаҭахьо аԥышәа ахә ҳаракны ишьаны. Аиҳабы данцәажәоз иажәа аԥыҩлара ҟаломызт. Аиҳабы ишибоз аиҵбы аҭаҭын дахомызт, инапқәа иџьыба иҭаикуамызт, ибӷа иеиаирхомызт, ҳәарас иаҭахузеи, иаԥхьа дтәазаргьы иҽеиҵҳәаны дтәомызт. Аиҳабы ихьӡ ҳәаны ҿыҭны дхьадырԥшуам, уи ихьӡаны инеины иааидгылон ихала игәаиҭаанӡа, нас акәын иацәажәара ианалагоз. Уи азоуп аԥсуаа изырҳәогьы: "Аиҳабы изҿырҭӡом, уи ихьӡоит", - ҳәа.
Ажәытәан қыҭацыԥхьаӡа иалхны иҟан ацәажәацәа ҟазацәа. Урҭ ирыӡбон еиуеиԥшымыз азҵаарақәа, бжеиҳан бжьаҟазаҩцәас, ӡбаҩцәас иқәгылан. Ҩ-жәлантәык аимак рыбжьалар, ашьоураҟынӡа инанагар, "шәус ахьӡгьы ахьымзӷгьы ӡбатәыс ҳара иҳашәҭ" ҳәа аиҳабацәа-ацәажәацәа нарыбжьалон, реинраалашьа иазхәыцуан. Ӡбашьа змам аус ҳәа узхәаԥшуазгьы ацәажәаҩ ҟаза иажәа "Уашхәа мақьаԥсыс" еиԥш ашәқәа зегьы аанартуеит, иазымӡырҩыр ада ԥсыхәа рмоуӡо иҭанаргылоит, иажәа иахыԥар, изықәшәогьы рдыруеит.
Ҿырԥштәыс иааҳгап аҭоурыхҭҵааҩ Руслан Гәажәба ҳџьынџьуаа рҟынтәи ианиҵаз ҳәамҭак:
"…Ашьа аныбжьалалак иҟарҵоз: ақыҭа еизон, ақыҭа мацара акәӡам, аԥсуа ааигәа қыҭақәа аиҳабцәа еизон, нас уи аус рыӡбон. Уи еилацәажәон, изхароу дзакәызаалак, изхароу ауаҩы дызшьыз иами? Аус рыӡбон, ауаҩы дызшьыз иҭаацәа рмал, аԥара рыҭаны, ақыҭа иҭырцон. Ақыҭаҟынтәи ирышьҭуан, уа иаанхаӡомызт. Убыс ирыӡбуан аус, бааԥсрак аныҟалалак".
Абас иҟаз абжьаҟазаҩцәа, аинраалацәа рзы ирҳәон "Ажәала аԥсы дыбзеитәуеит" ҳәа, мамзаргьы "Абаҩԥҵәа еибиҭоит" ҳәа.
Ус шакәугьы, аԥсуаа рҿы иқәра ыҟоуп ҳәа еиҳабыс иҟоу дарбанзаалак аус иӡбо дыҟамызт. Уи ауаҩ иқыҭаҿы, дызланхо ижәлар рҿы ҳаҭыр ду иқәны, пату зманы иҟаз аӡә иакәзар акәын, зхатә ҿырԥштәала егьырҭ аҿырԥштә бзиа рыҭара зылшоз – ари ихадароу факторуп уи ииӡбаз аус нагӡахартә аҟаҵаразы.
Аристотель ду ифилософиа ишаҳәо ала, ацәажәаратә ҟазара хԥаны еихшоуп: аилабжьаратә, аӡбаратә, арҽхәаратә (еиуеиԥшым аизарақәа, аныҳәақәа рҿы ақәгыларақәа). Арҭ рҟынтәи иахьатәи ҳаамҭазы аус зуа аҵыхәтәантәи ауп, егьырҭ аԥхьатәиқәа рцәаара заҵәык ауп иубо.
Ҳашьҭахьҟа ҳҭоурых ҳазхьаԥшуазар, иаҳбоит ауаажәларратә усзуҩ, аԥхьагылаҩцәа иреиуаз Нестор Лакоба, Ефрем Ешба реиԥш иҟаз ауаа еиуеиԥшым аҳәынҭқарратә зҵаарақәа рыӡбараҿы рцәажәаратә ҟазара шакәыз аԥхьагылара зырҭоз, усҟангьы егьырҭ аҳәынҭқарратә маакырақәа шаԥырҵахьазгьы, традициатә системала иазнеиуан, анхацәагьы ирҳәоз агәра зыргоз, изрықәгәыӷуаз уи азакәын.
Аԥсуаа ҳменталитет, ҳҟазшьа шыҟоу азгәаҭаны, аҳәынҭқарратә маругақәеи атрадициатә системақәеи реиҿыбаара шаҭаху убоит, уи ада тәым закәан мацарала ухатә ҳәынҭқарра узыргылом.
Егьа аамҭа царгьы атрадициақәеи ақьабзқәеи роуп амилаҭ аколорит аазырԥшуа, мамзар зҿлымҳарас иаиуааз амилаҭқәа зегьы рхатә цәаҩа рхамкәа, инеибеиԥшны инхозҭгьы?! Ҳара ҳҵасқәеи ҳқьабзқәеи ҳара ҳмилаҭ иамалуп, ҳмилаҭтә культура, ҳҭоурых иадацԥашәуп.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Иахьатәи ҳаамҭазы иубоит аҽԥышәарақәа атрадициеи аамҭеи еинырнааланы аԥсуа қьабзқәак рцәыргара еиуеиԥшым агәырӷьа ныҳәақәа рҿы, ачарақәа рҿы. Аҵыхәтәантәи аамҭазы ицәырҵуа иалагеит атенденциа абзиа ҟаҳҵап ҳәа згәы иҭоу иччархәха ианаақәхо, "иагьҩымкәа, иагьӡымкәа" ҳәа шырҳәо еиԥш.
Аԥсуаа "ҵаара ԥхашьарам" рҳәоит, уск уҽаназукуа атәы здыруа аиҳабацәа уразҵаар хымԥада еиҳа еиӷьуп, уаргьы уарԥшӡоит, угәҭакгьы арманшәалоит. Убарҭқәа иреиуоуп уажәы ҳаззааҭгыло аҽықәтәара аԥҟарақәа, лымкаалагьы аҭаца данаарго.
Абжьыуаа рҟны аҽы ианақәтәо иркуа аҟамчхәы алхразы ианцоз ажәархәмарраны ирҳәон абарҭ ажәақәа:
– Уабацо?
– Абнахь.
– Узцозеи?
– Ҟамчхәаагара.
– Уа узгьы акы аага.
– Са сызгьы акы аага!
Арҭ ажәақәа рҳәон ҟамчхәыс илырхыз алаба азхык рнапы акәыршаны, азҵаара аҭак ҟарҵацыԥхьаӡа рнапқәа еиҭныԥсахло еихаргыло ирку алабаҿы. Ари заҳҳәо, аҽымаҭәеи аҽыжәлага маҭәеи аԥхьа рыӡбахә умҳәакәа аҽықәтәарахь узиасуам. Насгьы идыруп, аԥсуаа рҟны ахаҵа иҽықәтәашьеи аԥҳәыс лҽықәтәашьеи, урҭ рҽымаҭәеи хаз-хазуп.
Аҽымаҭәа иаҵанакуеит: акәадыр, аӷәра, аҟамчы. Аԥсуа кәадыр чаԥа ҟарҵоит ҩ-хкыкны: абҩаш аласаны, ма араӡны ҳәынҵәрала еибыҭаны.
Аԥҳәыс кәадыр (аседла) чаԥашьала ахаҵа кәадыр зынӡагьы еиԥшым: уи аҩмахак аԥхьоуп иахьамоу, акьахьи абалышьи хаз-хазы иҟам, еимазыкны ицоит, иаҳа ирԥшӡангьы ихҟьоуп, ашькыл акәзар – армарахь ауп иахьамоу.
Аԥҳәыс кәадыр иацырҵоит иара убас, аседласал – уи аҽы ашьҭахь хнаҩоит аҵыхәаҟынӡа. Иара убас аԥҳәыс дзықәтәоу аҽы аӷәра амаақәа еиҳа ипоуп, аҟәынақәа маҷны иақәгылоуп. Аԥҳәыс ҟамчгьы хазуп, уи ахәгьы аҿгьы еиҳа иԥшӡоуп, ипоуп.
Аҽы иақәтәоу аҽыжәлага маҭәалагьы деилаҳәазароуп хымԥада. Ахаҵа изы – акәымжәи акабеи, аԥҳәыс аҽыжәлараан илыкәлыршоит аԥхьа рҟьаны лӡараҿы еибалыркуа амизанҵкы. Абас еиԥш иҟоуп ари азҵаара иааркьаҿны, еиҳа ихадоу алкааны иазгәауҭозар.
Аԥсуаа рҿы аԥҟарақәа амоуп аҽыжәлара, аҽыжәҵра, ҽыла аныҟәара. Аҽыжәлараан асаси қәрала еиҳабуи рыҽқәа рзыркәадыруеит, рышькыл кны иҽыжәырҵоит аиҵбацәа. Аиҳабацәа анҽыжәлалак ашьҭахь аҿар еибарԥшны иҽыжәибаҵоит. Ашькылкра патуқәҵаран иԥхьаӡоуп, еихаҵгылароуп.
Аҽыжәҵраан ашькыл зкуа аҽы арыӷьарахьала давагылоит, иарӷьа напала икуеит аӷәра амаақәа, иарма напала амгәырха, ма ашькыл абжьында длақәыӷәӷәаны иааникылоит. Аҽыуаҩ иарӷьа шьапы ашькыл инкылхны иармарахьала дылбаауеит. Аҽыжәҵраангьы аҽыуаҩ иԥыланы дҽыжәырхуеит.
Аԥҳәыс иаҳагьы пату лықәҵаны, илыцхрааны дҽыжәырҵоит – дҽыжәырхуеит. Уи аҟәардә дықәыргыланы патула, ҳаҭырла дҽыжәырҵоит, данҽыжәҵуагьы убасҵәҟьа.
Иманшәаланы аҽықәтәара пату амоуп, аҽы ианымаало изы "ахых-шәых еиԥш дақәтәоуп", "аҽы агәҭа дақәтәоуп" рҳәоит. Иқәнагамкәа иԥхьаӡоуп аԥҳәыс дзықәтәоу аҽы иавасны аҩра. Аԥҳәыс ҽыла лыцныҟәараан лара аԥхьа ддыргылоит, амҩа ахьыбааԥсу, ма ашәарҭара ахьыҟоу ахаҵа аԥхьаҟа диасуеит. Аҽцәа рацәаҩны еицызар, аԥхьа идыргылоит аҳәсеи ахацәа еиҳабацәеи, урҭ рышьҭахь инеиуеит қәрала еиҵоу аҷкәынцәа. Аԥҳәыс дзықәдыртәо аҽы аҵыхәа ҿарҳәом. Аҽыуаҩи ашьаҟауаҩи анеицныҟәо акәзар, ашьаҟауаҩ аԥхьа ддыргылоит.
Ҽыла аҭаца дахьаарго ибжьоу, аҽы бзиа, иԥшӡаны ҽымаҭәала (раӡынла) иҩычоу, аԥҳәыс кәадыр ақәҵаны илыздырхиоит. Аҭаца дахьынтәидәылырго инеиаанӡа абри аҽы аӡәгьы дақәмыртәакәа, ирывакны иргоит. Аҭаца абри аҭацаагага аҽы дақәдыртәоит, пату лықәҵаны дҽыжәҵаны. Пату ақәымкәа иԥхьаӡоуп ҽыуаҩ заҵәык ашьаҟауаа дрылагыланы днеиуа.
Аҭаца аҭацаагацәа дрыгәҭылакны дааргоит. Уи илывасны иҩны ицом. Аԥхьа аиҳабацәа гылоуп, аиҵбацәа ашьҭахь, амаҳәгьы ашьҭахь аҿар дрылагылоуп, мыцхәы ибжьы рдуны дцәажәаӡом, иҩызцәа акы нраиҳәозаргьы, ибжьы ныҵакны дцәажәоит. Аԥҳәыс кәадыр ашькылқәа арымарахьала ишыҟоу ала, аҭацаагацәа иреиуоу хаҵак, аҽыуаҩ-ҟаза, уи арӷьарахьала длывагылоит, лкәадыр акы агхар, иҟаиҵоит, длыцхраауеит.
Аҭаца ҽыла данааргоз аҽықәтәашьа бзианы издыруаз, аҽҟазацәа ракәын ирышьҭуаз. Агәырӷьара ахьыҟоу аҩны ианазааигәахо, ашҭа иҭалаанӡа аҭаца инлыцхрааны дҽыжәырхуеит, лҭацаҩызцәа налываргыланы ашҭа дынҭаргалоит. Амаҳә иакәзар, асасцәеи аиҳабацәеи дрымбаратәы "иҽиҵәахуеит". Аҭаца аҩны даныҩнаргалалак ашьҭахь, ачара-агәырӷьа ахьыҟоу, саси ԥшәымеи ахьеиқәгәырӷьо аҽыуаҩцәа руаӡәы аҭаца дахьыҩноу аҩны амардуан даҿаланы дхалон уи азы азин ылхны аԥхьа. Дышҽыжәу аҭаца лҿы днеиуеит. Аҩны ихалаз аҽы "аҿанҵа" арҭоит – аҽы аӷәра ампахьшьы адырҳәалоит. Аҽыуаҩ рацәак дыҩнамхаӡакәа дгьежьны амардуан дылбаауеит.
Аԥсуара – ҵароуп, уи ишаԥу ала аныҟәара мариам, атәы удыруазароуп. Аҿар акы анаԥшьыргогьы, атәы еиӷьны издыруа аиҳабацәа иразҵаалароуп, ажәытәи аҿатәи реимадара еснагь иаҭахуп, акы ада даҽакы зыҟалом.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аӡын ааԥын амҩа анаҭеит, макьанагьы инагӡаны ишоунамышьҭуа, аԥша хьшәашәақәа шанарсуагьы. Ахьшәашәарақәа шыҟоугьы, анхацәа адгьыл нап адыркуеит, ажәаны ишырҳәо еиԥш: "Аԥаса ахәы ыӡӡом, иԥасаны илаҵоу аҽаҩра еиҳа ибзиахоит, рацәак аамҭа ақәымшәаргьы, ԥыҭк ацәыҟалоит".
Адгьыл ақәаарыхра аԥсуаа рнапаҿы ианаарга аахижьҭеи идырҿиеит еиуеиԥшымыз азгәаҭарақәа адгьыл нап аркра аныманшәалоу иазкны, амш зеиԥшроу, аԥсабара ашьклаԥшрақәа рыла. Ааԥынтәи аусурақәа ауҭраҿы аума, амхаҿы аума ирылҵшәахоит аҽаҩра, убри аҟынтә уи ианаамҭоу нап аркра акраҵанакуеит. Аӡын анҵәамҭазы амшқәа макьанагьы ихьшәашәоуп, аха ааԥын алагамҭазтәи ақәа ашьацаагагоуп рҳәоит. "Ақәаԥсата ҳауаны иаауеит, убри амукәа, ацха зыҟалом" ҳәа рҳәоит анхацәа.
Амзақәа зегь раасҭа зхымҩаԥгашьа џьашьахәу хәажәкырамза иазкны идырҿиеит еиуеиԥшым аҳәамҭақәа. Иара аҵыхәтәантәи амшқәа есхьар ҳәа азырҳәоит. Есхьар амшқәа зыхҟьаз ҳәа еиҭарҳәоит абас:
"Ахьча ирахә иманы ашьха дцон. Март шьҭа ицоит, иқәҵраны иҟоуп. "Ааит, иубама, Март егьыузыҟамҵт, са суиааит. Шьҭа хымш роуп иҟоу!" - иҳәеит ахьча. Март аагәаан, апрель иаҳәоит хымш сыҭа ҳәа, апрель ианаҭеит, абри афымш, хымш март ақәҵра шагу, даҽа хымш апрель мшқәа. Фымш амшцәгьа ҟалеит: ақәа, аԥша, асы - зегь леит. Ахьча дықәхеит ирахәи иареи адәахьы дзымцо. Афатә рымаӡам, ирымам, ас иқәхеит, амш ҟамлеит. Даалаган, ацгәы наганы аҳаҭа иҭаиртәан, ирахә ахьааз инаган икнеиҳаит. Ацгәы хыхь иахҭакыз имбӷьаҭуаз, арахә рхы раҳан уи ишахәаԥшоз фымш рхыргеит. Абас ахьча даиааит гызмалрыла, ахьҭа даиааит", - аҳәоит аҳәамҭа.
Иазгәаҭатәуп ҳаамҭазы есхьар амшқәа ҳәа изышьҭоу ажәытә амзар ԥхьаӡарала мшаԥы жәиԥшь, жәохә, жәаф роуп изықәшәо. Абарҭ амшқәа рынахыс ахьҭақәа ықәҵны, аԥхарра ҟалоит ҳәа иазыԥхьаӡоуп. Арҭ амшқәа ирызкны иҟоуп еиуеиԥшым азгәаҭарақәагьы аҽаҩрақәа зеиԥшрахо иазкны. Иааҳгап ҿырԥштәқәак:
АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Адунеи аҿы акоронавирустә инфекциа ҿыц здырбалаз рзеиԥш хыԥхьаӡара 140 миллион иреиҳахеит ҳәа адырра ҟанаҵоит Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Авирус реиҳаӡа алаҵәара ахьамоу тәылоуп Еиду Америкатәи аштатқәа-31,5 миллионҩык чмазцәахеит), аҩбатәи аҭыԥ аҟны игылоуп Индиа-14,5 миллионҩык), ахԥатәи аҿы Бразилиа 13,8 миллионҩык.
Мшаԥы 17 адыррақәа рыла аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13924-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13338-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 219-ҩык.
Хәажәкыра 11, 2020 шықәсазы Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара апандемиа рыланаҳәеит акоронавирустә инфекциа ҿыц COVID-19 алаҵәара инадҳәаланы.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥы 6 – Sputnik. Урыстәылатәи арратә мчқәа рҿы иалагеит ар разыҟаҵара агәаҭара, иҳәеит Атәылахьчара аминистр Сергеи Шоигу. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
"Ар атактикатәи, атактика-ҷыдатәи, ҩ-ганктәии аҵара ҽазыҟаҵарақәа рымҩаԥгаразы аполигонқәа рахь инеиит", - иҳәеит аминистр аселектортә еилацәажәараҟны.
Шоигу адҵа ҟаиҵеит арратә ешелонқәеи арратә техникеи рныҟәараан ршәарҭадара ахылаԥшра ҳарак мҩаԥгазарц.
Мшаԥымза иалагӡаны имҩаԥгахоит 4048 ҽазыҟаҵара: 812 ҩ-ганктә, 101 аполигонқәа рҿы, 520 аҵара-материалтә база аобиектқәа рҿы ҳәа рҳәеит аминистрраҿы.
"Агәаҭарақәа ирхысуеит архәҭақәа зегьы", - рҳәоит аминистрраҟны.
Аштаб хада акомиссиа имҩаԥнагоит агәаҭарақәа Мрагыларатәи арратә округ аполигонқәа Цуголи Сергеевски рҿы. Егьырҭ аокругқәеи Аҩадатәи афлоти рҿы агәаҭарақәа напхгара рырҭоит ар ркомандаҟаҵаҩцәа.
АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Адунеи аҿы акоронавирустә инфекциа ҿыц здырбалаз рзеиԥш хыԥхьаӡара 140 миллион иреиҳахеит ҳәа адырра ҟанаҵоит Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Авирус реиҳаӡа алаҵәара ахьамоу тәылоуп Еиду Америкатәи аштатқәа-31,5 миллионҩык чмазцәахеит), аҩбатәи аҭыԥ аҟны игылоуп Индиа-14,5 миллионҩык), ахԥатәи аҿы Бразилиа 13,8 миллионҩык.
Мшаԥы 17 адыррақәа рыла аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13924-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13338-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 219-ҩык.
Хәажәкыра 11, 2020 шықәсазы Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара апандемиа рыланаҳәеит акоронавирустә инфекциа ҿыц COVID-19 алаҵәара инадҳәаланы.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, мшаԥы 17 - Sputnik.Аҵаақәшьқьрааразы акомандатә адунеи ачемпонат аҟны Урыстәыла раԥхьаӡакәны аиааира агеит. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости Спорт.
ЕАА еизгоу ркоманда ириааит урыстәылатәи аспортсменцәа. Акомандаҿы иқәгылон Анна Шьербакова, Елизавета Туктамышева, Михаил Колиад, Евгени Семененко, гәыԥла иқәгылон Анастасиа Мишина – Александр Галлиамов, Викториа Синицина – Никита Кацалапов.
Урыстәылатәи аҵаақәшьқьрааҩцәа ҩынтә араӡны медалқәа иаԥсахахьан, знык- аџьаз.
World Team Trophy аԥхьахәтә фонд иартәоит миллион доллар. Урыстәылатәи еизгоу акоманда, атурнир иахьаиааиз азы иранашьахоит 200 нызқь доллар.


Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Аҩныҵҟатәи архәҭақәа хазы игоу рполк еиҿкаан декабр 29, 1991 шықәсазы. Асовет Еидгыла ахьынӡаҟаз асовет аргьы ыҟан, аха Аидгыла декабрь 21, 1991 шықәсазы еилаҳаит. Убри ашьҭахь еиҳагьы иуадаҩхеит Қырҭтәыла Аԥсни реизыҟазаашьақәагьы. Избан акәзар Аԥсны ахатәы арбџьармчқәа амамзаара иахҟьаны Қырҭтәыла аганахьала ашәарҭадарагьы ақәгәыӷра уадаҩын.
Хазы игоу аполк аԥҵара, раԥхьаӡа инаргыланы хықәкы хадас иаман Аԥсны ахьчара, изакәызаалакгьы мчык амазаара. Уи еиҳарак излашьақәыргылаз аррамаҵзура ахгара зуалу рыла акәымкәа, изхызгахьаз рыла акәын. Иара убас иҟалеит хатәгәаԥхарала зыԥсадгьыл амаҵ азура зҭаххаз ауаагьы.
Официалла Жәлар реизара Владислав Арӡынба данахагыла инаркны еиҳа ирацәаны ирыдыркыло иалагеит аԥсуаа ринтересқәа зыхьчоз аӡбамҭақәа. 1991 шықәса анҵәамҭазы ауп ианеиҿкааз, анаҩс "Ахьтәы Парламент" ҳәа хьӡыс изауз Жәлар реизара актәи ааԥхьара. Иалагалаз аквотақәа инарықәыршәаны, 28 ҭыԥ аԥсуаа иртәхеит, 26 – ақырҭцәа, 11 ҭыԥ - урысшәала ицәажәоз егьырҭ амилаҭқәа.
Аха ари аҭагылазаашьаҿы ахатәы роль нанагӡеит аԥсуаа ринтересқәа рыхьчара иашьҭаз ирыцхраашаз даҽа факторкгьы: ақырҭцәа иалырхыз адепутатцәа дара-дара аҳәоуеиқәымшәареи аимак-аиҿаки рыбжьалеит. Урҭ ирылҵшәаны депутатк зынӡагьы дырзалымхӡеит аҟнытә, 25-ҩык роуп инхаз.
"Анҭ 11-ҩык атәым милаҭ ахаҭарнакцәа рҟынтәи фҩык ақырҭқәа реинтересқәа ирыдгылаҩцәан, хәҩык – аԥсуаа. Абасала, зегьы еицҵаны урыхәаԥшуазар, аԥсуаа реинтересқәа ирыдгылаз ҩыџьа рыла еиҳахеит", - иазгәеиҭеит Аслан Аҩӡба.
Убри иабзоураны, ишнеи-шнеиуаз хазы игоу аполкахь аҿаргьы аарыԥхьо иалаган, ари аструктура еиҳа-еиҳа иаиуит ар ахаҿра. Аполк анаԥҵаз аҽны Жәлар Реизара аӡбамҭа аднакылеит, Аԥсны иҟаз, Асовет Еидгыла иатәыз, Қырҭтәыла иатәыз архәҭақәа зегьы Аԥсны анапаҵаҟа иҟалартә алшара ҟазҵоз.
Анаҩс, 1992 шықәса аӡынра нҵәаанӡа Қырҭтәыла анапаҵаҟа иҟаз Арратә комитетгьы Аԥсны анапаҵаҟа иааган, напхгаҩыс даҭан Сергеи Дбар. Иара убасҟан ауп арратә напхгаҩы иԥсадгьыл ахь раԥхьаӡакәны аусура данааз.
1992 шықәса февраль мзазы ақырҭқәа Аԥсны иаԥшьыргеит изаамҭамыз даҽа "спектаклькгьы". Усҟан ауп Ҟарҟарашвили ирхәҭақәеи иареи Аҟәа иалаланы, Ԥсоунӡа ицаны "ақырҭуа ӡы" агьама баны ианыхынҳәыз. Аԥсуа рырхәҭақәа урҭ ирҿагылар аибашьра шахылҵуаз еилыркаауан аҟнытә, ас еиԥш иҟаз ахымҩаԥгашьа ҭакда иаанрыжьырц рыӡбеит.
Аха аҳәаанхыҵнтәи иааз "амиссионерцәа" уи аҟны инымгылакәа, ауаа рырҳәра, рӷьычра уҳәа, зхаҿы аагара уадаҩу аус хәымгақәа рҽырзыркит. Урҭ рхымҩаԥгашьа аԥсуаа рымацара ракәымкәа аҭыԥантәи ақырҭқәагьы иргәамԥхо ианалага, Қырҭтәылатәи анапхгара рырхәҭақәа алганы иргеит.
Маи 4, 1992 шықәсазы иҟалеит ақырҭуа-аԥсуа еибашьраҿы раԥхьаӡатәи аофициалтә ԥсҭбара. Дҭахеит амилициаҿы аус зуаз, аԥсуа архәҭа иалаз Мгәыӡырхәатәи Агрба ҷкәын. Иара иоуп аԥсуааи ақырҭцәеи реиҿагылараҿы архәҭақәа ирылаз рҟнытә раԥхьа иҭахаз.
"Аибашьра аналага раԥхьатәи амца заахаз иара уи хазы игоу аполк алахәылацәа роуп. Ҳәара аҭахума, уи иалаз ауаа аибашьра ишахәҭоу иазыҟаҵаӡамызт аҟнытә, ишнеиуаз уи амчқәа мацара азымхо иалагеит", - еиҭеиҳәоит аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба
Авгус 14 аҽнынӡа Аԥсныи Қырҭтәылеи рҳәааҿы аицәажәара аҭыԥ аман. Ақырҭқәа рган аԥсуаа рахь ажәалагала ҟанаҵеит, аҳәааҿы игылаз аԥсуаа рырхәҭақәа шьҭахьҟа ирнахарц, урҭ рыҟазаара аҭагылазаашьа еиҳагьы иаруадаҩуеит ҳәа иԥхьаӡаны. Убри аан аҳәаақәа рыхьчареи ашәарҭадара ацклаԥшреи ақырҭуа ган ахахьы ишагоз "ҭоуба ауан". Аԥсуаа агәҩара роуит ари шымцыз, аха аҭагылазаашьа даараӡа иуадаҩын, аҳәаа ааигәа-сигәа дара ракәын инхоз аҟнытә, иҟаҵатәхеит уи аҩыза ашьаҿагьы.
Раԥхьатәи аидыслара ҟалеит август 14 аҽны, Охәреи ақыҭан. Уакәын аԥсуаа рырхәҭақәа ахьгылаз, Егры акәмызт. Аибашьра ианалага зыԥсадгьыл ахьчаразы хатәгәаԥхарала абџьар иаҵагылаз ауаа еидызкылашаз мчрак ыҟазар акәын. Убри аҟнытә Аԥсны анапхгара Атәылахьчаразы Аҳәынҭқарратә Комитет еиҿнакааит.
Убри аамҭазгьы, Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵара инақәыршәаны, Аҩныҵҟатәи арбџьармчқәа хазы игоу рполк акомандаҟаҵаҩ идҵан хәышә-хәышә ҩык злоу ҩ-батальонк раԥҵара. Аха аполк алшарақәа рымацара азхаӡомызт аҟнытә ар аиҿкаара напы аркын.
Уи инаваргыланы еиԥҟьарада имҩаԥысуан ауаажәларратә ҵысра апроцессқәагьы. Аха уи иаанагомызт досу ишиҭахыз иахьиҭахыз деибашьуан ҳәа. Арратә напхгаҩцәа реишьҭагылашьеи арратә ԥҟарақәеи инарықәыршәаны, аиҳабы инаркны аиҵбы иҟынӡа досу рнапынҵақәа рынагӡара рҽазыркит. Зегьакоуп, арбџьармчқәа аҵыхәтәанынӡа еиҿкаамкәа ишыҟазгьы аԥсуаа ирылдыршеит Гагра ақалақь ахақәиҭтәра.
Аԥсны Арбџьармчқәа официалла, Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵарала иаԥҵан 1992 шықәса, жьҭаарамза 11 аҽны. Усҟан ирыдыркылеит раԥхьатәи ақәҵарақәа хԥа:
Аслан Аҩӡба иазгәеиҭеит, аҳәынҭқарра маҷқәа ар анеиҿыркаауа, дара раҵкыс еиҳау аҳәынҭқарррақәа шрыцхраауа. Ус иҟоуп адунеитә ԥышәа. Аха ҳара ҳҿы аҭагылазаашьа даҽакала иҟан, избан акәзар иаҳҿагылаз аӷа хынтә ҳара ҳаасҭа деиҳан, хыԥхьаӡарала еиԥш мчылагьы. Аҭоурых аҟны шамахамзар иҟаӡам убри аиԥш аҿырԥштәқәа, аибашьра аамҭа иалагылаз ажәлар ар аиҿкаара анрылдыршахьо.
Иара убас Аслан Фазлыбеи-иԥа игәалаиршәеит Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба, иааирак ҳгацыԥхьаӡа ауаа гәырӷьаны ихысуан, аха сара усҟан дак-дак сылԥсаауан ҳәа ииҳәахьаз ажәақәа.
"Арӡынба еиликаауан ашьаарҵәыратә аамҭа иҭагылаз ажәлар рзы хыкгьы ахәԥса ахьынӡаҳаракыз. Анапхгаҩы ӷәӷәа иоуп абарҭқәа зегьы реидхәыцлара зылшо", - ихиркәшеит аҭоурыхҭҵааҩ.
Аҩныҵҟатәи архәҭақәа хазы игоу рполк еиҿкаан декабр 29, 1991 шықәсазы. Авгус 14, 1992 шықәсазы ақырҭуа арбџьармчқәа аҳәаа еилаганы Аԥсны иақәлеит. Аибашьра аамҭазы, Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵарала Аԥсны арбџьармчқәа аԥҵан 1992 шықәса, жьҭаарамза 11 аҽны. 413 мшы ицоз Аџьынџьтәылатә еибашьра хыркәшахеит ақырҭуа арбџьармчқәа раҵахарала. Цәыббра 30 – Аиааира амш ҳәа иԥхьаӡоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Атәылахьчара аминистрра: Урыстәыла Аԥсны ар ҳаамҭа иашьашәалартә еиқәнаршәоит
Аԥсны аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарахь алхрақәа мҩаԥысит мшаԥы 11 рзы.
"Адепутатрахь иқәгылаз акандидатцәа ҩажәаҩык рахьынтә 15-ҩык алхын. Иманшәаланы еилагарада имҩаԥысит алхрақәа. 5196- ҩык ашәҟәы иҭагалаз алхыҩцәа рҟынтәи 2052 -ҩык алхрақәа рхы рыладырхәит. Уи аԥхьа иҟаз ас еиԥш алхрақәеи дареи еиҿурԥшуазар, усҟан 2800-ҩык ыҟан алхыҩцәа. Актәи аилатәара мҩаԥысраны иҟоуп иааиуа ашәахьаҽны мшаԥы 19 рзы. 15-ҩык адепутатцәа рахьынтә ҩыџьа аҳәса ыҟоуп. Уи аԥхьа иҟаз адепутатцәа рахьынтә ҩыџьа ықәгылан, руаӡәк ҩаԥхьа далырхит, уи Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа аиҳабы Лали Гаргәылиа лоуп", - лҳәеит Ажьиԥҳа.
Ажьиԥҳа лгәаанагара лҳәеит аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарақәа рахь инеиуа адепутатцәа зеиԥшразар акәу.
АҞӘА, мшаԥы 14 - Sputnik. Аԥсуа тәанчахәқәа ршәара апандемиа аамҭа иахҟьеит, избанзар 2020 шықәсазы Атәанчахәытә фонд 130 миллион мааҭ амоуӡеит. Абри атәы радио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны Атәанчахәытә фонд ахантәаҩы Денис Гәылариа.
2020 шықәсазы акоммерциатә еиҿкаарақәа ашәахтәқәа рықәырхит апандемиа инадҳәаланы. Ари афонд ахь аԥаранашьҭра анырра анаҭеит.
Ахантәаҩы иажәақәа рыла Атәанчахәытә фонд ахь аԥара назмышьҭуаз акоммерциатә еиҿкаарақәа рымацара ракәым, аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәагьы рыдҵақәа нарыгӡомызт.
Убас ауал ду ақәны иҟоуп АУН "Амшынеиқәафымцамч", иҳәеит Гәылариа.
"Аха дара ишьақәырӷәӷәоу аграфик ҳзаарышьҭит, ирҳәеит ЕгрыГЕС аусура ишалагалак Атәанчахәытә фонд ахь ахыԥхьаӡаларақәа ишрылаго", - иҳәеит Гәылариа.
Иахьазы реиҳа ауал ду зықәны иҟоу еиҿкаароуп АУН "Амшынеиқәафымцамч".
Ашәарақәа еиҵахоит иара убасгьы ареспубликаҿы аԥсуа тәанчахәы зауа рхыԥхьаӡара иацло иахьалагаз ҳәа иҳәоит Гәылариа.
2020 шықәса алагамҭаз ари ахыԥхьаӡара 6656-ҩык инаӡозар, шықәса анҵәамҭазы 8592-ҩык ҟалеит.
Иахьа Атәанчахәытә фонд аамҭа-аамҭала ашәарақәа мҩаԥнагоит. Аԥхьа иззыршәо категорианы иҟоу Аԥсны жәлар реибашьра аинвалидцәа роуп.
"56 миллион мааҭ ауал ҳақәуп. Ари хәажәкырамза иатәуп. Аха иара есыҽны еиҵахоит. Раион-раионла аԥарақәа ҳшәоит. Аибашьра иадҳәало акатегориақәа рҿаԥхьа Аҟәа, Аҟәа араион, Очамчыратәии Тҟәарчалтәии араионқәа рҟны ҳуал ҳшәеит, иаанханы иҟоуп Гагреи Гәылрыԥшьи араионқәа", - иҳәеит афонд ахантәаҩы.
Гәылариа иажәақәа рыла Афонд ахь аԥаралагалара адинамика аныԥшуа иалагеит. Аҭагылазаашьа аҭышәынтәалара алшоны иҟоуп 2021 шықәса ахԥатәи аԥшьбаразы ҳәа иҳәоит иара.


АҞӘА, мшаԥы 6 - Sputnik. Аахыҵ Уаԥстәыла акомпетенттә усбарҭақәа аҳәамҭа ҟарҵеит 2021 шықәса ажьырныҳәа 1 инаркны мшаԥы 4 рҟынӡа ареспублика аҳауатә ҵакыраҿы ишазгәаҭаз аҳәаанырцә ҳауатә ӷбақәа рхаԥырра 133 хҭыс. Абри атәы аанацҳауеит ареспублика адәныҟатәи аусқәа рминистрра.
Ажьырныҳәамзазы иазгәаҭан 35 хҭыс, жәабранмзазы – 69, хәажәкырамзазы – 28, мшаԥымзазы – 1.
Ареспублика адәныҟатәи аусқәа рминистрра агәҭынчымра аанарԥшуеит арҭ ахаԥыррақәа атәыла ашәарҭара иҭанаргылоит ҳәа иазшьаны.
Ареспублика аҵакыра ахыԥраара еиҳа ирацәахеит 2019 шықәса абҵара 8 рзы Қырҭтәыла Европатәи авиациатә зеиԥштә ҵакыраз (European Common Aviation Area) аиқәшаҳаҭра ианалала ашьҭахь.
Ареспублика адәныҟатәи аусқәа рминистрра аҿы иазырыԥхьаӡоит Қырҭтәыла аиқәшаҳаҭра политикатә инструментк аҳасаб ала ахы ианархәоит изакәаным аҭахрақәа рыриашаразы ҳәа.
Адәныҟаполитикатә усбарҭаҿы Аахыҵ Уаԥстәыла ихьыԥшым суверентә ҳәынҭқарроуп, Қырҭтәыла иахәҭакым, аиқәшаҳаҭрагьы иалахәым ҳәа рҳәоит. Атәыла аҵакыра ахыԥраарагьы асуверинитет аилагара акәны иахәаԥшуеит.
Нанҳәа 26 2008 шықәсазы Қырҭтәыла Цхинвал ианақәла ашьҭахь Урыстәыла Аахыҵ Уаԥстәылеи Аԥсни азханаҵеит. Қырҭтәыла арҭ ареспубликақәа рхьыԥшымра азханаҵом.
АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Адунеи аҿы акоронавирустә инфекциа ҿыц здырбалаз рзеиԥш хыԥхьаӡара 140 миллион иреиҳахеит ҳәа адырра ҟанаҵоит Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Авирус реиҳаӡа алаҵәара ахьамоу тәылоуп Еиду Америкатәи аштатқәа-31,5 миллионҩык чмазцәахеит), аҩбатәи аҭыԥ аҟны игылоуп Индиа-14,5 миллионҩык), ахԥатәи аҿы Бразилиа 13,8 миллионҩык.
Мшаԥы 17 адыррақәа рыла аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13924-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13338-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 219-ҩык.
Хәажәкыра 11, 2020 шықәсазы Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара апандемиа рыланаҳәеит акоронавирустә инфекциа ҿыц COVID-19 алаҵәара инадҳәаланы.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, мшаԥы 17 - Sputnik.Аҵаақәшьқьрааразы акомандатә адунеи ачемпонат аҟны Урыстәыла раԥхьаӡакәны аиааира агеит. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости Спорт.
ЕАА еизгоу ркоманда ириааит урыстәылатәи аспортсменцәа. Акомандаҿы иқәгылон Анна Шьербакова, Елизавета Туктамышева, Михаил Колиад, Евгени Семененко, гәыԥла иқәгылон Анастасиа Мишина – Александр Галлиамов, Викториа Синицина – Никита Кацалапов.
Урыстәылатәи аҵаақәшьқьрааҩцәа ҩынтә араӡны медалқәа иаԥсахахьан, знык- аџьаз.
World Team Trophy аԥхьахәтә фонд иартәоит миллион доллар. Урыстәылатәи еизгоу акоманда, атурнир иахьаиааиз азы иранашьахоит 200 нызқь доллар.
Аҭоурыхтә баҟақәа Иаку аҭоурых-культуратә ҭынха аобиектқәа рсиа Аԥсны ирыдыркылеит 2015 шықәса ԥхынҷкәынмзазы. Уи аамҭазы уи ианылеит 1535 обиект. Ашьҭахь еиҿкааз аинветаризациа апрограммала даҽа 700 обиект алԥшаан. Хадаратәла урҭ архитектуратә баҟақәа ракәын. Дара аҳәынҭқарра иахьчоит азакәан инақәыршәаны, ҳәа азгәеиҭеит Аԥсны акультура аминистрра аҭоурых-культуратә ҭынха ахьчаразы адепартамент аспециалист Инал Џьопуа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, мшаԥы 2 - Sputnik. Асистема "АԤРА" атранзакциа ахышәаҵышәа 2021 шықәса актәи аԥшьбаразы 4,29 миллиард мааҭ инаӡеит ҳәа аанацҳауеит Аԥсны абанк асаит.
Имҩаԥго аоперациақәа реилазаараҿы АԤРА ахсаалагақәа 51,9% ыҟоуп, жәларбжьаратәи аԥарашәаратә системақәа рыхсаалагақәа –38,3%, аԥарашәаратә система "Мир" ахсаалагақәа– 9,8%.
Аԥарашәаратә система "АԤРА" ала имҩаԥго атранзакциақәа 2021 шықәса актәи аԥшьбараз 22,3% ма 782 миллион мааҭ рыла еиҳахеит ииасыз ашықәс абри аамҭазы аасҭа.
Асистема АԤРА ала Урыстәылатәи абанктә хсаалагақәа роперациақәа 2021 шықәса актәи аԥшьбаразы 60% ма 774 миллион мааҭ рыла еиҳахеит, ишьақәнартәоит 2,063 миллиард мааҭ. Асистема "Мир" ахсаалагақәа рыла ашықәс иаалагазар имҩаԥган 419 миллион мааҭ роперациа, ари 2020 шықәса иара абри аамҭа аан аасҭа 208,1% ма 283 миллион мааҭ рыла еиҳауп.
2021 шықәса актәи аԥшьбара арбагақәа рыла атауарқәеи амаҵзурақәеи рыхәԥса ашәаразы напынҵадатәи аоперациақәа 930 миллион мааҭ рыхә мҩаԥган, ари ииасыз ашықәс иаҿырԥшны 70% ма 383 миллион мааҭ ыҟоуп. Напынҵадатәи аоперациақәа рызҳара шаҳаҭра ауеит абанктә хсаалагақәа зку Аԥсны аҵакыраҿы еиҳа активла ахрархәара ишалагазатауарқәа, аусурақәа, амаҵзурақәа аԥара рыхшәааразы.
Урыстәылатәи абанктә хсаалагақәа зку ахәаахәҭра-маҵзуратә наплакқәа рҿы 860 миллион мааҭ рыла хәшәара мҩаԥыргеит, ахсаалагақәа "Мир" зкыз – 151 миллион мааҭ рыхә. Ари 2020 ашықәс иаҿырԥшны 259,5% ма 109 миллион мааҭ рыла еиҳауп.
АԤРА ахсаалагақәа рыла анапынҵадатә операциақәа 2021 шықәсазтәи аҳасабырбала 70 миллион мааҭ ҟарҵеит, ииасыз ашықәс иадкыланы –105,1% ма 36 миллион мааҭ рыла еиҳахеит.
2021 шықәса актәи аԥшьбараан абанктә хсаалага АԤРА World зку Аԥсны анҭыҵ 10,57 миллион мааҭ рыхә аоперациақәа мҩаԥыргеит. 2020 шықәсазы ари арбага 5,71 миллион мааҭ ыҟан.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.
"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.
Лан лзы акәзар, абас лҳәон:
"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.
Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.
Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.
Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:
"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.
Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.
"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.
Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Малиа Сариа Лакоба лзы: леиԥш аҭоурых аҿы дыҟам
"…Сара сазхәыцуеит саныхәыҷыз сани, саби, сандуи ҷыдала ҳрааӡозма ҳәа. Мамоу. Абри ҳқыҭаҟны иҟаз зегьы рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон. Абри абри ауп ҳәа ҳарҳәаӡомызт. Ус ишыҟоу иаҳдырбон рыԥсҭазаашьала, рныҟәашьала, ртәашьа-ргылашьала, реизыҟазаашьала. Урҭ уахьрыхәаԥшуаз ухы уааӡон, убри аҩыза аҭагылазаашьа ыҟан", - иҳәеит Ҷкотуа.
Аиҿцәажәара инарҭбааны шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.


АҞӘА, хәажәкыра 18 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. 2021 шықәса ажьырныҳәа 1 инаркны Урыстәыла атәылауаҩратә шәҟәы иаша змам, аха зыҿҳәара иахыԥахьоу аҳәаанырцәтәылауаҩшәҟә зыԥсахырц зҭаху 65 доллар ишәароуп Урыстәыла атәылауаҩра амазаареи амамзаареи рышьақәыргыларазы, абри атәы Sputnik иазеиҭарҳәеит Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа апресс-маҵзураҿы.
"Атәылауаҩшәҟә аҿҳәара ахысразы иршәо аԥара иагьхараԥсам иагьбаџьым. Ахаҭара шьақәзырӷәӷәо аҩныҵҟатә тәылауаҩшәҟә змам аҳәаанырцәтәи итәылауаҩшәҟәы аҿҳәара цазар, ицәыӡзар ма иԥхасҭеитәзар Урыстәыла атәылауаҩра имоу имаму гәаҭатәхоит. Ари апроцедура мҩаԥысуеит 2002 абҵара 14 рзы Урыстәыла ахада ишьақәирӷәӷәаз аусдҵа инақәыршәаны", - рҳәеит аусбарҭаҿы.
Ацҳаражәҳәарҭа апресс-маҵзураҿы иазгәарҭеит аҵыхәтәантәи амшқәа рзы Аконсултә ҟәшаҿы иҟоу агәаранқәа зыхҟьаз акарантин инадҳәаланы ажьырныҳәамзеи жәабранмзеи ауааԥсыра рыдкылара ахьымҩаԥырымгоз ауп ҳәа.
"Иара убри аан апандемиа иахырҟьаны аконсултә ҟәша аусзуҩцәа рхыԥхьаӡара еиҵахеит, уи азы атәылауаа рыдкылара аграфикгьы еиҭакуп. Жәашықәсатәи атәылауаҩшәҟәқәа рыҟаҵара уажәы имҩаԥыргоит ашәахьа-ахаша, ахәаша асааҭ 12:45 рҟынӡа, егьырҭ аамҭақәа рзы ирыдыркылаз адокументқәа аус рыдырулоит", - рҳәеит апресс-маҵзураҿы.
Ацҳаражәҳәарҭа апресс-маӡаныҟәгаҩ Денис Лавриков иҳәеит атәылауаа акарантин ҟалаанӡа амаҵзурахьы аҳәаанырцәтәылауаҩшәҟә аԥсахразы идҵаалахьазар, усҟан иара аҿҳәара иахымԥацзар, аха аԥкырақәа анаԥырга ашьҭахь уи аҿҳәара цахьазар –65 доллар шәатәуп Урыстәыла атәылауаҩра ашьақәырӷәӷәаразы ҳәа.
"Ақәҵараҿы иарбам акарантинтә ԥкырақәа рзы зтәылауаҩшәҟә аҿҳәара цаз ауаа рзы еивысшьак. Ареспублика ауааԥсыра рырманшәалара даара ишаҳҭахугьы Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа азин амам Аиҳабыра рыӡбра ақәымныҟәара", - иҳәеит иара.
Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа Аконсултә ҟәша атәылауаа рыдкылара иалагоит хәажәкыра 1 инаркны. Хәышықәсатәи атәылауаҩшәҟәқәа рзы анкетақәа рыдкылара шымҩаԥырго ашәахьа–ахәаша асааҭ 9:00 - 13:00 рзы. 2020 шықәса абҵара 18 инаркны ԥхынҷкәын 24 рҟынӡа анкета аҭаразы ашәҟәы иану атәылауаа ишьақәыргылоу аграфик ала ирыдыркылоит.
2021 шықәса ажьырныҳәа 11 инаркны анаҩсгьы анкета аҭаразы ашәҟәы иану атәылауаа хәажәкырамза анҵәамҭазы ирыдыркылоит.
Ирхиоу хәышықәсатәи атәылауаҩшәҟәқәа рырҭалоит ашәахьа-ахәаша, асааҭ 14:00 -17:00 (ахәаша 16.00 сааҭ рҟынӡа).
Хәышықәсатәи аҳәаанырцәтәылауаҩшәҟәы азы Аконсултә шәара 2220 мааҭ иҟоуп, 10-шықәсатәи азы – 5970 мааҭ, абанк акомиссиа 50 мааҭ.
Аԥсны аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарахь алхрақәа мҩаԥысит мшаԥы 11 рзы.
"Адепутатрахь иқәгылаз акандидатцәа ҩажәаҩык рахьынтә 15-ҩык алхын. Иманшәаланы еилагарада имҩаԥысит алхрақәа. 5196- ҩык ашәҟәы иҭагалаз алхыҩцәа рҟынтәи 2052 -ҩык алхрақәа рхы рыладырхәит. Уи аԥхьа иҟаз ас еиԥш алхрақәеи дареи еиҿурԥшуазар, усҟан 2800-ҩык ыҟан алхыҩцәа. Актәи аилатәара мҩаԥысраны иҟоуп иааиуа ашәахьаҽны мшаԥы 19 рзы. 15-ҩык адепутатцәа рахьынтә ҩыџьа аҳәса ыҟоуп. Уи аԥхьа иҟаз адепутатцәа рахьынтә ҩыџьа ықәгылан, руаӡәк ҩаԥхьа далырхит, уи Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа аиҳабы Лали Гаргәылиа лоуп", - лҳәеит Ажьиԥҳа.
Ажьиԥҳа лгәаанагара лҳәеит аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарақәа рахь инеиуа адепутатцәа зеиԥшразар акәу.
АҞӘА, мшаԥы 14 - Sputnik. Аԥсуа тәанчахәқәа ршәара апандемиа аамҭа иахҟьеит, избанзар 2020 шықәсазы Атәанчахәытә фонд 130 миллион мааҭ амоуӡеит. Абри атәы радио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны Атәанчахәытә фонд ахантәаҩы Денис Гәылариа.
2020 шықәсазы акоммерциатә еиҿкаарақәа ашәахтәқәа рықәырхит апандемиа инадҳәаланы. Ари афонд ахь аԥаранашьҭра анырра анаҭеит.
Ахантәаҩы иажәақәа рыла Атәанчахәытә фонд ахь аԥара назмышьҭуаз акоммерциатә еиҿкаарақәа рымацара ракәым, аҳәынҭқарратә еиҿкаарақәагьы рыдҵақәа нарыгӡомызт.
Убас ауал ду ақәны иҟоуп АУН "Амшынеиқәафымцамч", иҳәеит Гәылариа.
"Аха дара ишьақәырӷәӷәоу аграфик ҳзаарышьҭит, ирҳәеит ЕгрыГЕС аусура ишалагалак Атәанчахәытә фонд ахь ахыԥхьаӡаларақәа ишрылаго", - иҳәеит Гәылариа.
Иахьазы реиҳа ауал ду зықәны иҟоу еиҿкаароуп АУН "Амшынеиқәафымцамч".
Ашәарақәа еиҵахоит иара убасгьы ареспубликаҿы аԥсуа тәанчахәы зауа рхыԥхьаӡара иацло иахьалагаз ҳәа иҳәоит Гәылариа.
2020 шықәса алагамҭаз ари ахыԥхьаӡара 6656-ҩык инаӡозар, шықәса анҵәамҭазы 8592-ҩык ҟалеит.
Иахьа Атәанчахәытә фонд аамҭа-аамҭала ашәарақәа мҩаԥнагоит. Аԥхьа иззыршәо категорианы иҟоу Аԥсны жәлар реибашьра аинвалидцәа роуп.
"56 миллион мааҭ ауал ҳақәуп. Ари хәажәкырамза иатәуп. Аха иара есыҽны еиҵахоит. Раион-раионла аԥарақәа ҳшәоит. Аибашьра иадҳәало акатегориақәа рҿаԥхьа Аҟәа, Аҟәа араион, Очамчыратәии Тҟәарчалтәии араионқәа рҟны ҳуал ҳшәеит, иаанханы иҟоуп Гагреи Гәылрыԥшьи араионқәа", - иҳәеит афонд ахантәаҩы.
Гәылариа иажәақәа рыла Афонд ахь аԥаралагалара адинамика аныԥшуа иалагеит. Аҭагылазаашьа аҭышәынтәалара алшоны иҟоуп 2021 шықәса ахԥатәи аԥшьбаразы ҳәа иҳәоит иара.


АҞӘА, хәажәкыра 19 - Sputnik. ИАР, Азиа, Африка, Европа, Латинтәи Америка ртәылақәа 34 рырратә атташецәа алаҵа "Спутник V" ҟарҵеит Урыстәыла ҳәа аанацҳауеит РИА Новости Урыстәыла атәылахьчара аминистрра адыррақәа шьаҭас иҟаҵаны.
"ИАР, Азиа, Африка, Европа, Латинтәи Америка ртәылақәа 34 рҟынтәи 183 ҳәаанырцәтә атташе хатәгәаԥхарала алаҵаҟаҵара рхы аладырхәит, урыстәылатәи алаҵа "Спутник V" ҟарҵеит", - ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
Аусбарҭа ишазгәанаҭо ала апроцедура аԥхьа дара зегьы ршоура шәан, аҿкчымазара аҟазшьақәа рынбалара гәаҭан. Алаҵа ҟарҵеит уаанӡа коронавирус змыхьцыз, алаҵаҟаҵаразы ԥынгыла змамыз.
"Спутник V" иахьазы ахархәара иақәшаҳаҭхахьеит 50 тәыла.
АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Адунеи аҿы акоронавирустә инфекциа ҿыц здырбалаз рзеиԥш хыԥхьаӡара 140 миллион иреиҳахеит ҳәа адырра ҟанаҵоит Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Авирус реиҳаӡа алаҵәара ахьамоу тәылоуп Еиду Америкатәи аштатқәа-31,5 миллионҩык чмазцәахеит), аҩбатәи аҭыԥ аҟны игылоуп Индиа-14,5 миллионҩык), ахԥатәи аҿы Бразилиа 13,8 миллионҩык.
Мшаԥы 17 адыррақәа рыла аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13924-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13338-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 219-ҩык.
Хәажәкыра 11, 2020 шықәсазы Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара апандемиа рыланаҳәеит акоронавирустә инфекциа ҿыц COVID-19 алаҵәара инадҳәаланы.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, мшаԥы 17 - Sputnik.Аҵаақәшьқьрааразы акомандатә адунеи ачемпонат аҟны Урыстәыла раԥхьаӡакәны аиааира агеит. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости Спорт.
ЕАА еизгоу ркоманда ириааит урыстәылатәи аспортсменцәа. Акомандаҿы иқәгылон Анна Шьербакова, Елизавета Туктамышева, Михаил Колиад, Евгени Семененко, гәыԥла иқәгылон Анастасиа Мишина – Александр Галлиамов, Викториа Синицина – Никита Кацалапов.
Урыстәылатәи аҵаақәшьқьрааҩцәа ҩынтә араӡны медалқәа иаԥсахахьан, знык- аџьаз.
World Team Trophy аԥхьахәтә фонд иартәоит миллион доллар. Урыстәылатәи еизгоу акоманда, атурнир иахьаиааиз азы иранашьахоит 200 нызқь доллар.
АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Аԥсуа-абаза диаспора рхаҭарнакцәа Санкт-Петербургтәи аҳәынҭқарратә абнанхамҩатә университет хәыда-ԥсада иҭалар ҟалоит. Абри атәы аанацҳауеит аконгресс асаит.
Ари аҩыза алшара ҟалеит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси ауниверситети абҵарамза, 2020 шықәсазы ирыбжьарҵаз аиқәшаҳаҭра иабзоураны.
Иазгәаҭоуп, аҵараиурҭа иҭаларц зҭаху рзы ашәҟәқәа рыдкылара шхацыркыз хәажәкыра 1 инаркны. Абиуџьет ҭыԥқәа рахь иҭало рышәҟәқәа аларҵароуп ԥхынгәы 20-нӡа, латәарадатәи аҟәшахьы – нанҳәа 11-нӡа, амагистратурахь – нанҳәа 6-нӡа.
Арзаҳал азы абитуриентцәа абарҭ ашәҟәқәа еиқәыршәаны ирымазароуп: атәылауаҩшәҟәы ахкьыԥхьаа, аттестат (ахкьыԥхьаа ма аоригинал), 3×4 см иҟоу афотосахьақәа фба, аԥсуа-абаза жәлар дшырхаҭарнаку зыршаҳаҭуа аилыркаа, ма урыстәылатәи атәылауаҩра. Ашәҟәқәа рынашьҭра ауеит ауниверситет асаит ахь.
Санкт-Петербургтәи аҳәынҭқарратә абнанхамҩатә университет адкыларатә комиссиа аиҳабы Елена Богатова лажәақәа рыла, аԥышәарақәа мҩаԥгахоит ҩ-форматк рыла: адистанциатә ма хаҭала.
Санкт-Петербургтәи аҳәынҭқарратә абнанхамҩатә университети Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси ауниверситети аиқәшаҳаҭра рыбжьарҵеит абҵарамзазы.
СПААУ иҭаларц зҭаху Аԥснытәи, Ҭырқәтәылатәи абитуреинтцәа инарҭбаау аинформациазы иадҵаалар рылшоит Санкт-Петербург иҟоу АААК аофис, абри аелектронтә ҭыӡҭыԥ ала: email@example.com, ма абри аҭел +7 812 514 88 55 ала.


Гагратәи актәи абжьаратә школ аџьаус арҵаҩы Ахра Бебиа арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭеиҳәеит амаҭәар ахәыҷқәа рызнагаразы маҭәахәыла иахьынӡеиқәшәоу, иддырҵо атәы.
Аоперативтә информациа аус адулараан Урыстәылантәи Аԥсныҟа анаркотикатә маҭәашьар каннабис алазгалоз ацәгьоуцәа рус ԥкын.
Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы Аԥсни Қырҭтәылеи реизыҟазаашьақәа аҭыԥ рықәҵаразы, аиҿцәажәарақәа ган рацәала рымҩаԥгаразы, иара убас аинраалара аҭахуп ҳәа аҿар рыбжьара изҳәо ахьцәырҵуа инамаданы лгәаанагара ҳацеиҩылшоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13458-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12876-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 214-ҩык.
"Лирика" наркотикатә маҭәашьарны иԥхьаӡаны Аԥсны Аминистрцәа реилазаара ззин ыҟам ахәшәқәа ирыланакит 2018 шықәса хәажәкырамзазы.
Мшаԥы акы, аччара амш азы, апоет, ажурнал "Алашара" аредактор ахада Анатоли Лагәлааи ашәаҳәаҩ, Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист Анатоли Алҭеибеи арадио Sputnik аефир аҿы еиҭарҳәеит аԥсуа лаф ҵар атәы, насгьы ахшыҩ згу алаф ишазыҟоу.
Уаанӡа урыстәылатәи ажурналист Аԥсны даҭаарц ааԥхьара ирҭахьан Аԥсны атуризм аминистри Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи.
Аҟәа ахада Беслан Ешба закәаншьаҭада акриптавалиута арҳара аҿагыларазы аоперштаб аилатәара мҩаԥигеит.
Урыстәылатәи ажурналист Владимир Познер 87 шықәса ихыҵра Қарҭ иазгәеиҭарц дахьнеиз иганахьала имҩаԥыргаз акциақәа ирхырҟьаны дхынҳәыр акәхеит. Қырҭтәыла аҳҭнықалақь аҿы амитинг еиҿыркааит Познер Аԥсназы уаанӡатәи иҳәамҭак инамаданы.
Урыстәыла ахада иҿы ахәыҷы изинқәа рхылаԥшразы иҟоу Анна Кузнецова агәыҳалалратә еиҿкаара "Аԥсны агәыҳалалра ацҳаражәҳәаҩцәа" реилазаара далахәуп.


Ари амчыбжь азы Аԥсны ирылацәажәан аенергетика аусхк аҟны иҟоу апроблемақәа, аҳасабырба азун афымцалашара ахархәара ацашьа, Апрокуратура хада уаанӡатәи аминистр иганахьала ашьаус хацнаркит, адепутатрахь акандидатцәа рҭаҩра хыркәшахеит, Аԥсныҟа иааит ашьапылампылтә академиа "Зенит" ахаҭарнакцәа, Аԥсны ААР аусзуҩцәа рганахьала аусҭҵаара иацҵоуп, Ҷлоу ақыҭаҿы арыцҳара ҟалеит – абарҭи егьырҭ ахҭысқәеи Sputnik аҟны.
Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистри "Амшынеиқәафымцамч" анапхгареи, араионтә филиалқәа рнапхгаҩцәеи реилацәажәараан ирзааҭгылан Аԥсны аенергетика аусхк аҟны апроблемақәа. Аилацәажәара мҩаԥысит хәажәкыра 24 рзы.
Озган еиҭалҳәеит иахьазы уахыки-ҽнаки рыла рхы иадырхәо афымцамч ҩ- миллион киловатт-сааҭ шыҟоу.
Озган илҳәеит афымцамч ахархәара шеиҵатәу Гәылрыԥшь, Гал, Очамчыра, Тҟәарчал араионқәа рҿы, аҭагылазаашьа шыуадаҩу Гагра, Аҟәа, Гәдоуҭа араионқәа рҿи Аҟәа ақалақь аҿи.
ЕгрыГЕС аусура иалагоит лаҵара 1-2 рзы ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит ЕгрыГЕС анапхгара ахантәаҩы Леван Мебониа.
Иара иажәақәа рыла иахьазы аусурақәа 60 процент инагӡоуп, мшаԥымза анҵәамҭазы ихыркәшахоит.
Аремонт ахьцо атоннель адиаметр 9,5 метра иҟоуп, аура –15,5 километра. Мебониа иҳәеит ипроблемоу аҭыԥқәа зегьы рҿы хымз рыла аремонтҟаҵара шалымшо, убри азы еиҳа иуашәшәырҭо аҭыԥқәа рҿы аремонт шыҟарҵо, уи 2,5 километра шыҟало.
Хәажәкыра 24 рзы Аԥсны Апрокуратура ашьаусԥшааратә усбарҭа ашьаус хацнаркит Арепатриациазы аилак уаанӡатәи ахантәаҩы Беслан Дбар иганахьала.
Дбар харас идырҵоит имаҵуратә ҭыԥ ихы иархәаны ҳәашгашрала, мҽхакы ҭбаала ЗҲәА "РемСтрой2012" адиректор Амиран Лакербаиеи Арепатриациазы афонд атехникатә хылаԥшра анџьныр Денис Ақаҩбеи алархәны амаҵзуратә ԥаршеитә усмҩаԥгатәқәа ҟаиҵеит ҳәа.
Ашьаусԥшаара адыррақәа рыла, 2018 шықәса нанҳәа 20 инаркны 2020 шықәса мшаԥы 24 рзы министрс иҟаз Дбар, амаҵзуратә ԥаршеитә усмҩаԥгатәқәа ҟаиҵеит, гәыԥҩык ауаа - Лакербаиеи, Ақаҩбеи, иареи - заанаҵ еицәажәаны мҽхакы ҭбаала абиуџьеттә ԥарақәа рӷьычра хықәкыс иҟаҵаны мцҳәарала, ишԥаршеиз заанаҵ идырны ишьақәиргылеит амаҵзуратә документқәа. Инагӡаз аусурақәа рыдкылан ҳәа иԥаршеиз актқәеи урҭ аусурақәа рыхәԥса зныз иԥаршеиз аилыркаагақәеи ҟаҵан, 2017 шықәса мшаԥы 28 рзы "Гәылрыԥшь араион Маҷара аҳаблан Далтәи амҩаҿы иҟоу акоттеџьтә еиланхарҭаҿы аӡымҩангагеи ацрыҵцарҭақәеи адәахьтәи рҳақәа" захьӡу аиқәшаҳаҭра анагӡаразы акәызшәа иҟаҵаны.
Адокумент ԥаршеиқәа рнапы аҵаҩуп - анардадаҩ хада Лакербаиа, атехникатә хылаԥшҩы Ақаҩба, аҿаҵаҟаҵаҩ Дбар. Дара рҿы еиҭанҵан уаанӡа инагӡаз: АУН "Аибӷа" 2013-2014 шықәсқәа рзы Гәылрыԥшь араион Маҷара ақыҭан акоттеџьтә ҳабла канализациалеи ӡымҩангагалеи реиқәыршәараз имҩаԥнагаз аусурақәа.
Абас ала, адокумент ԥаршеиқәа шьаҭас иҟаҵаны уаанӡатәи арепатриациа аминистр Дбар адҵа ҭижьит нанҳәа 24 2018 шықәса инаркны рашәара 28 2019 шықәсанӡа ЗҲәА "РемСтрой 2012" арепатриациа Афонд аҟынтәи иахыԥхьаӡалазарц аԥара. Иарбоу аамҭала аилазаара АБ "Универсал-Банки" АБ "Амра-банки" рҟны иамоу аԥхьаӡамҭахь инашьҭын 25 296 598 мааҭ. Дара еиуеиԥшымыз аамҭақәа рзы чекла Лакербаиа иҭигеит, Ақаҩбеи Дбари иареи ирхатәыртәразы.
Иара убасгьы Аҟәа ақалақь апрокуратура ашьаус хацнаркит Гурам Анқәаб, 1987 шықәса рзы иизи Муза Мургвлиани, 1987 шықәса рзы иизи, ишьақәыргылам хаҿыки рганахь ала.
Дара хараны ирыдырҵоит амчра ахаҭарнакцәа рганахь ала амч ахархәара, закәаншьаҭада абџьари иара ахәҭақәеи, аџьаԥҳани, арԥжәагақәеи раахәара, рыҭира, рымҩангара, рныҟәгара рзы.
Аусҭҵаара адыррақәа рыла 2021 шықәса хәажәкыра 7 асааҭ 03:30 рзы, Анқәаб, Мургвлиани, зхаҭара шьақәыргылам аҽаӡәы ареактивтә граната РПГ-26 ала рҽеибыҭаны Аҟәа, Аргәын имҩа аҩны №4 аҿы иҟоу Аԥсны ААР амилициа аҟәша №1 иақәлеит.
Ахәыҷы-қәыԥштә Академиа "Зенит" 200-ҩык рҟынӡа ашьапылампыласыҩцәа Аԥсныҟа иааит аҽазыҟаҵарақәа рзы, хәажәкыра 19 рзы аҽазыҟаҵарақәа рзы.
Санкт-Петербургтәи ашьапылампылтә клуб иазыԥхьагәанаҭоит шықәсык ахь ҩынтә-хынтә Аԥсны аҵара-ҽазыҟаҵарақәа рымҩаԥгара.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит "Зенит" ахәмарыҩцәа Аԥсны иҟанаҵы аҭыԥантәи акомандақәа ишрыцыхәмаруа.
Ашьапылампылтә клуб "Зенит" Ахәыҷы-қәыԥштә академиа Аԥсны аартра иазкыз агәырӷьаратә концерт мҩаԥысит Аҳәынҭқарратә филармониаҟны хәажәкыра 27 рзы.
Уи адагьы Аԥснытәи ахәмарыҩцәа ироуеит алшара питертәи "Зенит" азы иқәгылаларц.
Хәажәкыра 25 рзы Урыстәылеи Аԥсни 2021 шықәсазтәи акультура аусхк аҟны аусеицураз аплан рнапы аҵарҩит Аԥсни Урыстәылеи рминистрцәа Гәдиса Агрбеи Ольга Лиубимовои.
2021 шықәсазтәи акультура аусхк аҟны аусеицураз аплан аҳәаақәа ирҭагӡаны иазыԥхьагәаҭоуп Игор Моисеев ихьӡ зху жәлар рыкәашара академиатә ансамбль аконцертқәа Аԥсны рымҩаԥгара, Ф. А. Искандер ихьӡ зху аурыс драматә театр аспектакль "Ишьаарҵәыроу ачара" Санкт-Петербург имҩаԥысраны иҟоу ИАРи Балтиеи атәылақәа ХХIII Жәларбжьаратәи ртеатртә фестиваль аартраан ақәыргылара.
Аԥсны ахьыԥшымра Амш, нанҳәа 26 азы Аҟәа имҩаԥгахоит аконцерттә программа, уи иалахәхоит П.И. Чаиковски ихьӡ зху Жәларбжьаратәи аицлабра алауреатцәеи, Адыгеиатәи Ареспублика афилармониа асимфониатә оркестри, Аԥсны Аҳәынҭқарра акамертә оркестри.
Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа 2017 шықәса рзы Аинвистициатә программа аҳәаақәа ирҭагӡаны аргылара иалагеит. Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа мшаԥымзазы ахархәарахь ирырҭоит ҳәа иҳәеит арадио Sputnik аинтервиу азҭаз Аҳәынҭеилахәыра "Аԥсныргылара" адиректор Руслан Тәанба.
"Ахәышәтәырҭатә комплекс ахь иаҵанакуеит акрыфарҭа, ацхыраара ласы, аморг, агаражқәа. Зегь ааидкыланы мшаԥымза нҵәаанӡа ахархәара иазырхиахоит", - иҳәеит иара.
Тәанба иазгәеиҭеит ахәышәтәырҭа ахаҭабзиаратә стандарт ҳаракқәа ирықәшәо ишыҟоу, акомплекс ахыбра жә-баллк иҟоу адгьылҵысра ачҳартә ишышьақәыргылоу.
"Аҩнуҵҟатә усурақәа мҩаԥысуеит. Аҿҳәарақәа ҳархымԥартә аус аауеит. Аобиект дууп. Аусурақәагьы маҷым", - иҳәоит Руслан Тәанба.
Уи адагьы уажәы уахь анагара иаҿуп амедицинатә хархәагақәа, урҭ рықәыргылара 10-15 мшы аҭаххоит.
Ахәышәтәырҭа 80 иара акуеит, Тҟәарчал араиони ааигәа-сигәатәи ақыҭақәеи руааԥсыра рымаҵ ауа иҟалоит.
Аҭыԥантәи ахаланапхгараҭарахь адепутатцәа ралхразы Аԥсны абжьыҭара мҩаԥгахоит ҳазну ашықәс мшаԥы 11 рзы.
Араионтә алхратә комиссиақәа рдыррақәа рыла, хәажәкыра 22 рҟынӡа ашәҟәы рыҽҭаргалеит 241 аԥшьгаратә гәыԥ, аполитикатә партиақәа рҟынтәи 36 кандидат ықәыргылоуп.
Араионтә еизарахь зкандидатцәа ықәзыргылоз аԥшьгаратә гәыԥқәа ашәҟәы рҭагалара Гагра ихыркәшахеит хәажәкыра 21 азы. Дара зынӡа 39 ыҟан.
Гагра араион алхратә комиссиа амаӡаныҟәгаҩ Беслан Кәартаа иазгәеиҭеит аполитикатә партиақәа шыҟамыз, убри аан хәҩык аҳәса ркандидатурақәа ықәыргылан.
Зегь иреиҵбу 27 шықәса ихыҵуеит, иреиҳабу – 61.
Гәдоуҭатәи алхратә комиссиаҿы арзаҳалқәа рыдыркылеит 63 аԥшьгаратә гәыԥ рҟынтәи 6 гәыԥк рырзаҳалқәа дырхынҳәит. Адепутатрахь инеиуеит хәҩык аҳәса.
Акандидатцәа иреиҵбу 25 шықәса ихыҵуеит, иреиҳабу – 68.
Аҟәатәи араионтә еизара 15-ҩык рыла ишьақәгылоуп. Иахьазы 25-ҩык акандидатцәа ықәгылоуп, урҭ рҟынтәи хәҩык ҳәсоуп.
Аҟәатәи алхратә комиссиаҿ 45 аԥшьгаратә гәыԥ ыҟоуп, урҭ рҟынтәи ԥшь-гәыԥк ҳәсоуп зкандидатура ықәдыргыло. Аполитикатә партиақәеи ауаажәларратә еиҿкаарақәеи кандидатура ықәдыргылом.
Иреиҵбу акандидат 25 шықәса ихыҵуеит, иреиҳабу - 59. Аполитикатә кариера аҟаҵара рыгәҭакуп: архитектор, аенергетик, астоматолог, ахирург, анџьныр, аспортсмен, анаплакҩы уҳәа егьырҭгьы.
Гәылрыԥшь араион аҿы 15 депутат алхтәхоит. Алхыҩцәа рсиа 11 нызқьҩык рҟынӡа инаӡоит. Алхратә комиссиа ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Сусанна Триандофилиди ишылҳәо ала, аҭаҩратә процедура иахысит 23 аԥшьгаратә гәыԥ, аполитикатә партиақәа ыҟамызт.
Очамчыра алхратә комиссиа ахантәаҩы Роберт Шьынқәба иҳәеит ашәҟәы ишҭагалоу 39 аԥшьгаратә гәыԥ, 15 кандидат аполитикатә партиа "Амцахара" ишықәнаргылаз.
Тҟәарчал араион аҿы 10-ҩык акандидатцәа ықәнаргылеит аполитикатә партиа "Амцахара", 12 – ҩык аԥшьгаратә гәыԥ.
Иреиҳабу акандидат 66 шықәса ихыҵуеит, иреиҵбу – 26. Ҩыџьа аҳәса ыҟоуп. Иҟоуп азиндырыҩцәа, аргылаҩцәа, арҵаҩцәа, абизнесуаа. Араион аҿы рыбжьы рҭиуеит хәнызқьҩык рҟынӡа.
Гал араион аҿы акандидатцәа рсиаҿ аԥыжәара рымоуп аполитикатә партиа "Амцхара" акандидатцәа – 11-ҩык. Иҟоуп аԥшьгаратә гәыԥкгьы.
Иреиҵыбӡоу акандидат 32 шықәса ихыҵуеит, иреиҳабу – 67. Асиа иануп ҩыџьа аҳәсагьы.
Алхрақәа араионқәа зегьы рзы аҵакы рымоуп, аха Гал араион азы еиҳагьы иҷыдоуп, избанзар ара 2009 шықәса раахыс урҭ мҩаԥымсыцызт.
Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭан аԥжәара ҟалеит хәажәкыра 25 асааҭ 7:00-8:00 рзы. Иҟалаз аԥжәара иахҟьаны ахаҵа бырг дҭахеит ҳәа Sputnik акорреспондент иалҳәеит ақыҭа Ӷәада ахада Циала Ашәԥҳа.
"Аԥҳә лбааигон. Амина акәу, аграната акәу ак иҵаԥжәеит. Уи атәы АҶА аусзуҩцәа еиҳа ирдыруеит. Иара д-Џьопуоуп. Ҷлоуи Ӷәадеи ақыҭақәа рҳәааҿы дынхон. 80 шықәса ихыҵуан",- лҳәоит лара.
Макьаназы Ҷлоу ақыҭа ауаҩԥсы Андреи Џьопуа иҩны ааигәара иусқәа данырҿыз иҵаԥжәаз артҟәацга зеиԥшхку шьақәыргылам. Абри аганахь ала аусҭҵаара цоит.
Хәажәкыра 23 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Анзор Ҭарба ишьра иалахәуп ҳәа иршьоз Аԥсны ААР аусзуҩцәа Бадри Џьыкырба, Аслан Ҷедиа, Адгәыр Аутлев, Витали Кулов рганахьала ариашаратә зыӡба иаднакылаз Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭа Ахашшааратә коллегиа аилатәара иаԥнахит, аус Апрокурор хада иахь иархынҳәит аиҭаҭҵааразы.
Аԥсны ААР аусзуҩцәа аҩнытә рбаандаҩра иаҵаркуп лаҵара 23 рҟынӡа.
1969 шықәса рзы ииз Анзор Ҭарба, Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра амаҵзуратә уадаҿы 2019 шықәса ԥхынгәы 11 рзы иԥсҭазаара далҵит.
2020 шықәса абҵара 10 рзы аӡбаҩ Инар Кәарҷиа иӡбарала Аԥсны ААР ашьаусԥшаара Аусбарҭа уаанӡатәи аиҳабы Бадри Џьыкырбеи иара ихаҭыԥуаҩ Аслан Ҷедиеи, аусбарҭа аусзуҩцәа Адгәыр Аутлеви, Витали Кулови Анзор Ҭарба иԥсразы хара рыдым ҳәа иԥхьаӡан, урҭ ацәгьоура ишалаҟьышьу азы ҵаҵӷәыркырак ыҟам ҳәа ахьазырыԥхьаӡаз азы.
Абҵара 13 рзы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Ҭарба иԥсра аус азы гәҩарас иҟаз ауаа ахара рыдым ҳәа ианариаша ашьҭахь ақәҵара аднакылеит ззинмчқәа ишахәҭаз иназмыгӡаз Апрокуратура хада аусзуҩцәа рымшала акрызҵазкуаз амаҭәартә ршаҳаҭгақәа ырӡын ҳәа.
Аԥсны Апрокуратура хада Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахыбраҿы иаанкыланы иҟаз Анзор Ҭарба иԥсра аус аганахьала иаднакылаз аӡбамҭа закәаным иагьҵаҵӷәыдоуп ҳәа иаԥхьаӡеит, Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ашьаусқәа рзы Ахашшааратә коллегиахь иашшит.
АҞӘА, мшаԥы 23- Sputnik. Аԥсны сынтәа Урыстәылантәи атуристцәа хыԥхьаӡара рацәала ирзыԥшуп. Уи инадҳәаланы иагәҭакым ареспублика алалара аԥҟаррақәа рыԥсахра ма рыруадаҩра ҳәа иҳәеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ТАСС аинтервиу аҭо.
"Иҟоуп ҵыхтәи ашықәс азы аус зуаз аԥҟаррақәа. Урҭ рыԥсахра ма реиҭакра ҳгәы иҭам. Уажәы урыстәылатәи амчрақәа ирыдыркыло аӡбрақәагьы аҵакы рыманы иҟоуп. Исҳәар сылшоит ҳара иахьынӡалшо илоиалу республикоуп ҳәа".
Бжьаниа иазгәеиҭеит Аԥсны сынтәа Урыстәылантәи атуристцәа хыԥхьаӡара рацәала ирзыԥшуп, "аҭагылазаашьа ҵыԥх аасҭагьы акыр еиӷьхоит, атуристцәа рганахьала ҷыдала" ҳәа. Иара иажәақәа рыла, атуристтә сезон ҽалкаарыла рҽазыҟарҵоит азинхьчаратә усбарҭақәа иманшәалоу аҭагылазаашьақәа раԥҵаразы. Аԥсны ААР аҿаԥхьа иқәыргылахо аусдҵақәа хылаԥшра рнаҭалоит атәыла анапхгара.
Аԥсны иахьазы пандемиа иахҟьаны иалагалаз аԥкрақәа излалшо ала ирԥсыҽны аус руеит.
"Аӡәгьы игәы иҭам аҭагылазаашьа ихы иархәаны апроблемақәа раԥҵара", - ҳәа иҳәеит Бжьаниа.
Уи адагьы ахада ишиҳәо ала атуристцәа здызкыло аусбарҭақәа азыхиоуп ичмазаҩу аӡәы дҟаларгьы ахҟьаԥҟьақәа рырмариара.
"Апроблема аҵакы зегьы ирдыруеит. Аамҭақәак раԥхьа ари апроблема рымбоушәа ҟарҵозар, уажәы иҟоу зегьы еилыркаауеит. Иуҳәар алшоит апроблема аганахьала аиммунитет ҳаухьеит ҳәа, аԥсихологиатә проблемагьы абрахь иаҵанакуеит", - ҳәа иҳәеит Бжьаниа.
Аслан Бжьаниеи Владимир Путини реиԥылараан иалацәажәан Ԥсоу аӡиас алатәи аҳәынҭқарратә ҳәаа аушьҭырҭатә лшара. Аушьҭырҭатә ҭыԥ ааигәа ишыргылазгьы иара ауааи атранспорти роушьҭразы ауадаҩрақәа азцәырҵуеит. Бжьаниа иазгәеиҭеит ари апроблема аӡбаразгьы аилибакаара шыҟоу аха аамҭа шаҭаху.
"Урыстәылатәи аган ари апроблема аӡбара агәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Аушьҭырҭатә ҭыԥ ргылан 2012 шықәсазы, Аолимпиада аламҭалаз", - ҳәа иҳәеит иара.
"Зегь раасҭа ипроблеманы иҟоу аԥаразоужьроуп. Сгәы иаанагоит ари апроект зеиԥшрахаша еилкаахоит 2022 шықәса анҵәамҭанӡа. 2024 шықәсанӡа ари аҭыԥ аҿы иҿыцу аҭагылазаашьа ҟалар ауп. Ари имариам проектуп, аԥара маҷымкәа изҭаху. Унадыххыланы иҟауҵо акакәым", - ҳәа иҳәеит ахада.
2020 шықәсазы атуристтә сезон хымз ихьшәаны иалагеит, нанҳәа 1 азы. Жьҭаарамза анҵәамҭанӡа Аԥсны иаҭааит 600 нызқьҩык. Аԥсны атуристтә сезон лаҵара-жьҭаара амзақәа ирыбжьаркуеит.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.
"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.
Лан лзы акәзар, абас лҳәон:
"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.
Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.
Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.
Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:
"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.
Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.
"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.
Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Малиа Сариа Лакоба лзы: леиԥш аҭоурых аҿы дыҟам