Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа, Sputnik
Хҩык аӡӷабцәа: Наала, Николь, Сандра еиҩызцәоижьҭеи акрааҵуеит – дара зынӡа ишеиԥшымгьы. Аашықәса зхыҵуа Наала лышықәс иааҭәоумшьартә дҟәыӷоуп. Актәи акласс аҿы аҵара лҵоит, лан, Лаура Кәарҷиаԥҳа ишылҳәо ала аурокқәа рыҟаҵара бзиа илбоит.
"Зегь раасҭа бзиа избо математикоуп", - лҳәоит Наала.
Наала лҩызцәа хәыҷқәа реиԥш амультфильмқәа дрызгагам. Аамҭа анлымоу лан длыцхраауеит лашьа Алан иааӡараҿы. Лара лашьа даара бзиа дылбоит. Ирмаӡаны иҳалҳәеит аиаҳәшьа хәыҷы даараӡа дшылзыԥшу.
"Аиаҳәшьа дсоур Влада лыхьӡысҵоит", – лҳәоит Наала.
Николь лҩызцәа рыгәҭа зегь раасҭа дцых-цыхуп, даԥхьагылаҩуп.
"Ашәаҳәара бзиа избоит!" – лҳәоит лара.
Николь Хачатуриан аԥшьбатәи акласс аҿы дтәоуп. Даара бзиа ибаны аԥсшәа лҵоит. Зегь раасҭа ашәаҳәара аурокқәа роуп дыззыԥшу. Лара илҭахуп дшәаҳәаҩхарц. Ателехәаԥшрала ицо амузыкатә программақәа "X-фактор" "Голос.Дети" зныкгьы ибжьалмыжьыцт.
""X-фактор" салахәхар сҭахуп. Уи салахәханы аԥсуашәа "Уараида" бҳәар сыбзыгәдулон ҳәа салҳәоит сан", ҳәа лҳәоит лара.
Никольи Сандреи ԥшьышықәса ҵуеит партак еицахатәоижьҭеи.
"Аԥхьа дсыцәшәон, дсацәажәомызт. Нас ҳаиҩызцәа бзиаӡахеит", - лҳәоит Николь.
Сандра лан лажәаәқа рыла аӡӷаб сааҭла амультфильмқәа дрыхәаԥшлар лылшоит, агәра лгоит мышкызны алаԥшхырԥагатә лаба соуеит ҳәа. Арҭ аҭыԥҳацәа реиҩызара адагьы иҟоуп еидызҳәало аҽакгьы. Уи рчымазароуп. Сандра, Наала, Николь ДЦП ҳәа изышьҭоу ачымазара рыциит. Рхала анеиҭаҵ-ааиҭаҵра рылшом.
2017 шықәса рзы Ереван аоперациеи ареабилитациеи ирхысит. Аха ргәамбзиара аиааиразы шықәсык ахь изныкымкәа апрограмма ҷыдала аортапед аус рыдиулалароуп.
Еревантәи Ареспубликатә реабилитациатә центр атерапист Армине Чопуриан рыҩны дааны Бобат иметод ала аус рыдылулоит.
"Никольи сареи аԥхьатәи ҳаиқәшәараан лшьапжьышәқәа даара еибарххан, атәараҵәҟьа лылшомызт. Хәышықәса ҵуеит аус еидааулоижьҭеи. Аиӷьхара лыдызбалоит, аха шықәсык ахь ҩынтә-хынтә аус лыдулалатәуп", - лҳәоит лара.
Наалагьы лҭагылазаашьа акыр еиӷьхахьеит – уажә уи лшьапы дықәгылоит, раԥхьатәи ашьаҿақәагьы еихылгоит. Сандра лакәзаргьы аныҟәара лҽазлырхиоит.
Ахәышәтәра курск - 210 000 мааҭ иаԥсоуп. Аӡӷабцәа рҭаацәа уи аҵагылара рцәыцәгьоуп. Убри азы афонд "Ашана" Наала, Сандра, Николь рзы аԥареизгара хацнаркит.
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Адунеи аҿы иҟоу амилаҭқәа зегьы ирымоуп дара рхатәы хныҟәгашьа, рхатәы кҿаҩра. Убас, аԥсуаа хыԥхьаӡарала егьырҭ ажәларқәа раасҭа ҳмаҷзаргь, ҳакҿаҩра беиоуп чысла. Зегь раԥхьа иргыланы аԥсуа кҿаҩра, аԥсуа ԥсҭазаара ухаҿы иузаамгар ҟалап аԥсуа чысқәа раҳ – абысҭа ада. Аха аџьықәреи Аԥсны ахы аҵыхәа иалаҵәаанӡа акыр шәышықәсақәа раԥхьа ахархәара ҭбаа рыман аши ахәыӡи.
Ахәыӡ, урысшәала "чумиза", арыцқәа ссаны ихҩежьаа-кәымпылӡа иҟан. Уи аӡы аҵаҭәаны ԥыҭк ианужәлак, ақашь иаҩызахон, убри ақашь "абысҭа" ҳәа иашьҭан. Анаҩс, уи ажәа аҵакы аҽеиҭанакын аџьықәреи иалырхуаз ачыс абысҭа ҳәа ахьӡырҵеит.
Ашы, ма даҽакала ашырӡ, аџьықәреи аҟара иҳаракхомызт. Амахәқәа асаара ишьҭасуан. Ашырӡ ухы иаурхәарц азы иургәӡар акәын. Уи аус рнапы алакын аҳәса, избанзар урҭ акҿаҩра, аҩн ус иадҳәалан. Аха усҟан уажә еиԥш аӡлагарақәа абаҟахыз? Убри аҟнытә ашы аргәӡаразы ахархәара ҭбаа аманы иҟан зыгәҭа ҭагәаҩаз ахаҳә ҟьаҟьа. Уи ахаҳә иахьӡын "алаҳәара".
Аҵарауаҩ Шьалуа Иналиԥа ишәҟәы "Абхазы" аҟны абас иҩуеит: "Аԥсуаа рҟны иаадрыхуаз арыц дыргәӡарц, афатә алырхырц азыҳәан рхы иадырхәон метрак аҟара аҳаракыра злаз ахаҳә "алаҳәара". Иара иамаз аҭагәаҩара ашы, ма ахәыӡ ҭаԥсаны хаҳәла иаасуа ирҟәаҟәон, ма, даҽакала иуҳәозар, ирлаҳәон. Ирлаҳәаз ашы ашыла ҳәа азырҳәон. Ашы аҟнытә оуп ишышьақәгылаз ажәа "ашыла" ".
Аши ахәыӡи рыргәӡараҿы ахаҳә адагьы ахархәара аман акалакәыт. Акалакәыт амҿы иалхны иҟарҵон, ахы кәымпылны, амаа аҭаны. Амаа кны акәымпылрала алаҳәара иҭаԥсаз аши ахәыӡи уанрыслак, игәӡахон, анаҩс ирлаҳәаз ахәыӡ аӡы аҵаҭәан, ибзианы еиларшны, ашы ала ианҭархәалак, ҭаацәарак ргәы зырҭәыша абысҭа алҵуан.
Аԥсуаа рҟны аши ахәыӡи ахархәара ӷәӷәа шрымазгьы, иахьатәи ҳаамҭазы урҭ ирыдҳәалоу адыррақәа маҷӡоуп. Избан акәзар, азеижәтәи ашәышықәса алагамҭаз аԥсуаа аџьықәреи ажәла ркит. Уи Аԥсны адгьыл чашәрақәа ирнаалеит, ишнеи–шнеиуаз аши ахәыӡи рҭыԥ аџьықәреи иааннакылт, аџьықәреи иалҵыз ачысгьы абысҭа ҳәа ахьӡхалеит.
Аши ахәыӡи реиԥш иҟаз арыц хкқәа Аԥсны рыҟазаара шьақәдырӷәӷәоит археологиатә ԥшаарақәа. Убас, хыхь зыӡбахә ҳҳәаз Иналиԥа ишәҟәаҿы иаирбоит Анаҟәаԥиатәи абаа азааигәара 1958 шықәсазы ишыԥшааз абжьаратәи ашәышықәса иаҵанакуа алаҳәара. Аҵарауаҩ ишазгәаиҭаз ала, алаҳәара ахьгылаз акәша-мыкәша ауаа рацәаҩны инхон. Лаҳәарак цуҭак ирызхон.
Аамҭа рацәаны ишымҩасхьоугьы алаҳәарақәа уԥылоит иахьагьы. Убас, иҳаҩсыз аамҭақәа ирхаану, афотосахьаҿ иаабо аши ахәыӡи зларлаҳәоз ахаҳә шьҭоуп Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа Урҭа аҳаблан.
Аџьықәреи алагара атәы ҳҳәозар, уигьы акыр аҽыԥсахрақәа анырит. Раԥхьа ицәырҵит алаҳәара зыԥсахыз алу. Алаҳәареи алуи рыхьӡқәа маҷӡак аиԥшра шрымоугьы, арҭ аҩажәак еихылҿиааит ҳәа аҳәара гәаӷьыуацәоуп. Ус еиԥш иҟоу азҵаара макьана аԥсыуа ҵарауаҩык иқәиргыло смаҳац.
Абас, алаҳәара зыԥсахыз ҭаацәарацыԥхьаӡа ирызхаша ашыла зларлагоз акәны иҟалеит анапыла алу. Уи аџьықәреи ҭаԥсаны идыргьежьуан. Алу зыргьежьуаз аҳәса ахьракәыз аҟнытә ахацәа рыҳәса рыхьӡ шьо, хәмаршақә "сылагаҩ" (моя мукомолка) ҳәа рарҳәо иалагеит.
Анаҩс ицәырҵит аӡы ӡлагарақәа, уи ахьӡ ишаҳәо еиԥш, аӡы иҭагылан, аӡы иамаз амч алуқәа дырҵәыиуан. Алуқәа аџьықәреи рлагон, анаҩс ироуан ашыла.
Иҳаҩсыз аамҭақәа ирҿырԥшны иаҳҳәозар, иахьазы атехника акырӡа ԥхьаҟа ицахьеит. Афымцалашара ацәырҵра инамаданы иӡбахеит афымца ӡлагарақәа, уи акырӡа иармариеит аџьықәреи злагарц зҭаху рыԥсҭазаара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Есма Ҭодуа, Sputnik
Аханатә ажәытәӡатәи аԥсуаа рабџьарқәа иреиуан иҵарыз анҵәамҭа змаз алаба. Ашьҭахь, аиха анцәырҵ инаркны аихатә ҵаргәа аҭаны аҟаҵара иалагеит – алабашьа ҳәа ззаҳҳәо.
Алабашьа ашьха ихалоз хархәагас ирыман, уи ашәарыцацәеи ахьчацәеи рыԥсҭазаара иузаҟәымҭхоз мҩанызан. Ашьха ианаҿысуаз ицхыраагӡан иахьрымаз адагьы абџьарсгьы рхы иадырхәон. Уи инаҷыдангьы, алабашьа ахаҿы ашәақь нықәҵаны ахысразы рхы иадырхәон, ҵаргәас ирыман. Ҳәамҭак ишаҳәо ала, ашьха абнаршәырақәа рҿы иҟьалаз илабашьа иаԥхьа инарсны даназҵаа имҩа абаирхара ҳәа, илабашьа абна дызлалҵыша аганахь инкашәеит, убри алагьы абна дылнагеит.
Алабашьа абыргцәа, ахатәрақәа ҳәа ззырҳәо, зажәа ԥхылнадо ратрибут хадақәа иреиуоуп. Еиуеиԥшым аусқәа реилыргараан, аӡбарақәа раан, аизарақәа рҿы илабашьа адгьыл иныҵарсны иаарылагылаз зегьы ҿымҭкәа изыӡырҩуан иажәа далгаанӡа. Ари аганахьала акыр иҟазшьарбагоуп Миха Лакрба иновеллақәа руак: аизараҿы аҭаҳмада илабашьа нарсны ацәажәараз дахьыҩагылаз, илабашьа аҵарыра иган аҿы игылаз арԥыск ишьапы иалалазаап, аха "ҟыт" имыргакәа иажәа далгаанӡа дагьымҵысит, ишьапы ашьа алыжж ацара ишаҿызгьы.
Аԥсуаа ирҳәоит алабашьа "абызшәа" амоуп ҳәа. Уи знапы иаку ишыҵаирсуа, иахьынаирҳәуа-иахьааирҳәуа ала иара аԥшәма иҟазшьеи игәҭаки аанарԥшуеит. Ииашахәҵәаӡа адгьыл иҵарсны иргылоу алабашьа асемантикатә ҵакыла адунеи аиҿкаара алагамҭа аанарԥшуеит. Ҩ-жәлантәык реинраалараан аиҳабы илабашьа ажәада ицәажәон: иаҳҳәап, уи ашьшьыҳәа, дмыццакыкәа адгьыл иныҵаирсзар, "аццакра аҭахӡам, иазхәыцтәуп" ҳәа ҵакыс иаман. Ус акәымкәа, алабашьа аҵарыра, инарнааны аганахь ирхазар, "ари хыда цәажәароуп шәызҿу, баша сшәырааԥсоит" ҳәа аҳәон. Иара убас алабашьа ахаҿы имашьхәылҵ нықәҵаны днагылар, иҵаргәаны иҟаиҵар – аригьы "аамҭа агара шәаҿуп, аус ырццактәуп шьҭа" ҳәа игәы иҭаз ааирԥшуан, убри алагьы аицәажәара иалахәыз дырныӡбон, рус ацашьа шигәамԥхоз ааирԥшуан. Алабашьа аҿы адәылҵырҭа аганахь ахы ирхар, "ҳус ҟаҵоуп, шьҭа ҳдәықәышәҵа" ҳәа аҳәон алабашьа абызшәа.
Ҳаамҭазгьы имаҷым алабашьа ныҟәызго, забацәа ирҭынханы измоу, аха иахьа уи иаҳа аԥсуа еибыҭашьа иацу аелементқәа ируакуп, рԥшӡагас иҟоуп, иара аҵакы ацәымӡыцкәа, зегьы еилыркаауа ишыҟоугьы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Игәашәҭахьазар, аԥсуаа ҳажәаҳәаҿы инарҭбаан ахархәара раҳҭоит ажәеицааирақәа "уи зегь шьцылароуп", "узышьцылаз узаҟәыҵуам", иара убас иахәҭоу аҭагылазаашьаҿы ахархәара азыруеит ажәаԥҟақәа "Ашьцылара бааԥс идыршо ашаха иаҩызоуп, есымша иацлоит", "Ашьцыларақәа раԥхьа иласуп, ианулаҽ – ихьанҭахоит".
Аиашаз, ауадаҩрақәа зцу ауаҩытәыҩса иԥсҭазаараҿы изцәырҵырц алшоит ԥыла-ԥгала имоуа дымҩахызҟьарц зылшо ашьцыларақәа, аграқәа.
Грак, шьцыларак зыцрамсыц ауаҩы иԥшаара уадаҩуп, аха зегь реиҳа ихадароу аԥырхага узҭо ашьцылара шҵоурам дырны аҿагылароуп.
Наџьнатә аахыс аԥсҭазаара иацыз шьцылара бааԥсқәоуп уҳәар алшоит: инамыцхәу арыжәтә, аашьара, аҭаҭын ахара, акаҷбеира уҳәа.
Зыхьӡ ҳҳәаз ашьцыларақәа рықәыӡбара, рҵәылхра зныԥшуа аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа уԥымлар залшомызт. Ԥҳьаҟа урҭ ҳрызхьаԥшып.
Аашьара зегь реиҳа ижәытәу шьцылара бааԥсуп. Аашьароуп егьырҭ иацааиуа ашьцыларақәагьы зырҿио. Аашьаҩ дахьугалакгьы, аус ихы злахигаша дашьҭоуп, иара изы зны мышныҳәоуп, зны мышӷьарсуп. Арахь аҽхәарагьы илоуп, цқьа изыҟамҵо, иҟаимҵарц ииҭаху акы иахароушәа уирбоит, даҽазных даҽа ҿыҵгак иԥшаауеит. Аашьара иазку ажәаԥҟақәас иалукаарц алшоит: "Аашьаҩ иныҳәақәа рацәоуп", "Аашьареи ахәышҭаареи еишьцәоуп", "Аашьаҩ иҿырҳасрала дудыруеит", "Аашьаҩ ақалмышь аниба - дадтәалт, ачашә аниба - дадиалт", "Аашьаҩ нхан дымҵызар иҭахуп, крыфан – ддаузар", "Аашьаҩ иҿаҵа зегьы иреиҳауп".
Иҟоуп аԥсуа жәлар рҳәамҭа цҳафырк ари ашьцылара бааԥс ҟалашьас иаиуз ҳзеиҭазҳәо. Ҳазааҭгылап уи:
Иҟан хҩык аишьцәа. Даара иаашьон, иахьтәоугьы изгыломызт. Иагьарааны иубаргьы аҳа ашьапы иҵаианы ицәан.
Ус ишыҟаз, ҽнак зны руаӡәк дахьышьҭаз ииулак илақәа аахитын аҳа дҩаҵаԥшит:
– Шьири, цәгьала иҳа бзиазаап! – иҳәеит.
– Шьири, иааганы иҳамандаз! – иҳәеит аҩбатәи.
– Ҳаи, аҳәара злашәылшозеи! – иҳәахт ахԥатәи.
Ус ишааиуаз, аашьара икны иагоз аишьцәа рыҩны амца акит. Ҩыџьа уа илалаблы ицеит. Аӡәы даанхеит. Убри ихылҵыз роуп иахьатәи аашьацәа зегьы рҳәоит.
Ажь ааӡареи аҩыҟаҵареи аԥсуа иԥсҭазаара иахәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Уимоу, ачеиџьыка иузаҟәыҭхом арыжәтә. Аныҳәарақәа, ачара, аԥсра-абзара ухаҿы иузаагом зегьы ирыцку арыжәтә ада.
Аԥсуаа ҳкультуратә ҭынха иагәылҷчаауа Нарҭаа ирызку аепос уаназхьаԥшуа, аҳәамҭақәа рҟнытә еилыхха иубоит Нарҭаа даара аӡахәа иахӡыӡаауа ишырааӡоз, рбаҳча шырацәаз, аҩгьы меигӡарахда ишҭарҭәоз. Нарҭаа рахьтә аҩыҟаҵара дазҟазан Нарҭ Хнышь. Ҩымаҭәас Нарҭаа иныҟәыргоз ҳаԥшьан. Нарҭаа рҳаԥшьақәа рацәан, аҩгьы рҭабзиахон. Урҭ аҳаԥшьақәа ирыман рхатәы хьыӡқәа: Ҩаӡамакьаҭ, Аҩаӡакьаҭ, Агӡакьаҭ, Хьамхәа уҳәа убас егьырҭгьы. Арҭ аҳаԥшьақәа зегьы иреиҳан Ҩаӡамакьаҭ. Иара Нарҭаа рӡаагага ԥҳалқәа фышә акуан. Ҩаӡамакьаҭ инахагыланы иқәыз ииҳәаз наигӡар акәын.
Аха ишааиуаз акәымкәа, аишьцәа утәы-стәы нарыбжьалан, аҳаԥшьа рзеимакырахеит. Аимак-аиҿак згәы кыднахыз Нарҭ Сасрыҟәа "ҳаимак зхароу уара уоуп, уҟамзар, еимактәы ҳауамызт" иҳәан, Ҩаӡамакьаҭ анышә иҩыҵхны ианиршә, ашьхақәа ирхыууаан Аԥсны агәаны икаҳаит. Ҩаӡамакьат ахьынкаҳаз иԥыххаа ицеит. Аҳаԥшьа агәаӷьқәа ҭан. Аҳаԥшьа анԥҽы, ажьгәаӷьқәа бӷьыжәаан, Аԥсны иахьабалак иқәԥсеит. Агәаӷьқәа ахькаԥсаз аӡахәа рхылҵт. Урҭ ирҿалаз ажь Нарҭ рыжь ҳәа иашьҭалт, аха нас, Нарҭаа репос аҿы ишаҳәо ала, уи ажәла ыӡт, ианыӡааит.
Аԥсуа изы аҩы ус баша ақьафҟаҵара иатәымызт, уи, жәаҳәарада, иҷыдоу культуран. Аԥсуаа реилкаараҿы "арыжәтә ужәыроуп, иара уамжәроуп". Арыжәтә мыцхәы зҽадызцалоз ауаҩы еснагь пату иқәмызт. Арыжәтә аҟазшьа аазырԥшуа ажәаԥҟақәоуп: "Арыжәтә ахьыҩналаз амаӡа дәылҵуеит", "Арыжәтә гра хтыгоуп", "Арыжәтә амаӡа азыҵәахуам", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз иажәа нҵәара ақәым", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз ибз мыцхәы аҳәоит", "Арыжәтә ркәашагоуп, амцхә – блаҟьагоуп".
Ауаҩы илоу аҟазшьақәа зегьы реиҳа иҿаасҭоуп акаҷбеира. Акаҷбеира зцәа иалалаз, кажьшьа имаӡам – шьцылара бааԥсык иаҩызоуп. "Акаҷбеи агәыр ахьалеиҵо аиха алихуеит", "Акаҷбеи игәыла ичарагь дахыбаауеит", "Акаҷбеи ухы аҟара урбаны, ула аҟара уиҭоит", "Акаҷбеира ауаҩы иԥсы арцәгьоит" - акаҷбеи адунеи зегьы иара ихифауашәа, дзырҭәыша шыҟамло ауп иҳарҳәогьы арҭ ажәаԥҟақәа.
Акаҷбеира иахҟьаз ахҭыс аанарԥшуеит Очамчыра араион, Гәыԥ ақыҭан, Аџьамҽыӷра аҳаблан иҟоу аӡиа Папанҵҟәыр иахҳәаау алегенда. Папанҵҟәыр ҳәа изышьҭоу аӡиа ахьыҟоу ажәытәан нхарҭа ҭыԥны иҟан. Уа амал рацәаны измаз апап ԥсыцәгьак иҭаацәеи иареи нхон.
Ҽнак амхырашәаразы ауааҳә иун, ицхыраацәа рацәаҩны еизигеит. Ашьыбжьон акрырҿаҵара аамҭа анааи, аҳәа ырҟааны ала рзишьит.
Ауааҳәцәа апап имаҳәгьы дрылазаарын (вариантқәак рҟны иуԥылоит иԥҳа бзиа илбоз, мамзаргьы дҳәаны дзызтәаз арԥыс дрылан ҳәа). Шьыбжьон аишәа инадтәаланы акрыфара рнапы надыркуан еиԥш, апап иӡӷаб ачамгәыр ианҵаны ашәаҳәара далагеит "аҳәа ырҟааны, ала зшьыз" ҳәа. Ари змааназ еилызкааз амаҳәи ауааҳәцәеи аишәа иахыҵны идәықәлеит. Ауааҳәцәа ашҭагь инҭыҵит, адгьыл ааимыҩрын, апап инхарҭа, иҩны, иашҭа-игәара зегьы ҩҭабга ицеит.
Апап иԥҳа лхаҵа дишьҭалан, дыҩны ддәықәлазаап сихьӡоит ҳәа, данихьӡа аамҭазы лхаҵеи лареи рыбжьара адгьыл еиҩԥан, ларгьы дагеит, иара дынхеит. Аха иҟоуп амаҳә иԥҳәысгьы далигеит ҳәа ҳазҳәо алегенда авариантқәа.
Абас акаҷбеира иахҟьаны апап дшынҭаацәаныз, инхарҭагьы иаргьы нҭабга ицеит.
Арҭ аҳәамҭақәа шаҳаҭра руеит ауаҩытәыҩса адунеи дықәнаҵы цәаҩас илоу ашьцылара бааԥсқәа иԥсҭазаара ԥырхага арҭар шрылшо, урҭ аҽрыдцалара мап шацәктәу, риааира шаҭаху.
"Ҿыц иргылоу Гагратәи актәи ашкол ҳаҭаан игәаҳҭеит, уи ашәқәа раартразы иагу ыҟоуп, аха ари аамҭа иалагӡаны аусқәа хыркәшахоит. Иара убас иаҭаан ахәыҷбаҳча, иара акапиталтә ремонт азун, аха ашҭаҿы иагу ыҟоуп, уи анагӡаразы адгылара шауа атәы ҳәан. Иааиуа амчыбжь азы ахәыҷқәа рыдкылара ҳалагоит, иахьа уажәраанӡа араион аҿы ахәыҷбаҳчақәа еиуеиԥышм амзызқәа ирхырҟьаны аус руӡом. Арыцхә 20 рзы ахәыҷбаҳчақәа раартразы аҭагылазаашьа ҳауп ҳәа ҳгәыӷуеит. Хшыҩзышьҭра ааҭан иаԥсыуам ашколқәа рҿы аԥсуа бызшәа дырҵаразы аметодика", - ҳәа еиҭалҳәеит Ажьиԥҳа.
Гагра араион аҵара аҟәша аиҳабы еиҭалҳәеит араион аҿы зҭагылазаашьа уадаҩу ашколқәагьы шыҟоу.
"Урҭ руак - Цандрыԥшьтәи аҩбатәи абжьаратә школ ауп, уаҟа 350 инареиҳаны аҵаҩцәа аҵара рҵоит. Аӡымҩангагақәа зынӡагьы инагаӡам, уажәы аҿкы аан ишьақәыргылоу аԥҟарақәа рықәныҟәара даара иуадаҩуп, араион ахадара ҳақәдыргәыӷит ари азҵаара аӡбара адгылара шаиуа ҳәа. Ашкол аартразы иахьӡом, аха мызкы-ҩымз иалагӡаны аусурақәа нагӡахап ҳәа агәыӷра ҳамоуп. Иара убас аҭагылазаашьа уадаҩуп Пицундатәи аурыс школ аҿы, уаҟа аҵара рҵоит 400-ҩык, ашкол ҩ-сменак рыла аус ауан. Аҿкы аҽацәахьчаразы аԥҟарақәа инарықәыршәаны ҩ-сменак зынӡа иаҟәыхтәуп, ари азҵаарагьы ӡбашьак аиуп ҳәа ҳгәы иаанагоит", - ҳәа еиҭалҳәеит Ажьиԥҳа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 12 - Sputnik. Кавказтәи аҳәырԥсарра аусзуҩ еиҳабы Евгени Грабенко РИА Новости иазеиҭеиҳәеит Ашәҟәы ҟаԥшь ианыз кавказтәи ашыц аиҭашьақәыргыларазы 300 шықәса иреиҵамкәа иаҭахуп ҳәа.
Колхидатәи ашыц ықәӡаауа иалагеит амцаԥшьхәаҷа иахҟьаны. Ахәаҷа Шәачаҟа иааган Италиантәи 2012 шықәса рзы аиҭаҳатәқәа ирылакны.
"Ашыц акраамҭа аҽышьақәнаргылоит. Ашыцҵлақәа рхатәы микроклимат аԥырҵахьан. Уажәы дара рыҟамзаара иахҟьаны аҽаԥсахит аекосистемагьы. Ашыц шықәсык аҩнуҵҟа миллиметрақәак роуп иахьазҳауа. Аиҭашьақәыргылара 300-600 шықәса иадхалар алшоит", - иҳәеит Грабенко.
Амцаԥшьхәаҷа цәырҵаанӡа гектарк аҿы 4-4,5 нызқь ашыц иазҳауан. Акызаҵәык - ашыцраҿ аҿа ахы цәырнаго иалагеит, уи агәыӷра ҳнаҭоит", - иҳәеит аҵарауаҩ.
"Аҿа аира иунарбоит адгьыл аҿы арыц шмыӡыз. Уажәы иубар алшоит 5,7 - 20 сантиметра иҟоу ашыц ҵиаа", - азгәеиҭеит Грабенко.
Уи адагьы аҵарауаа рҽазыршәоит ашыц атеплицақәа рҿы реиҵааӡара. Аха макьаназ ирзалмыршеит урҭ жәпаны, аамҭак ала иҿио рыҟаҵара. Абнатә ԥсабара Адунеизегьтәи афонд (WWF) адгыларала Урыстәыла аусура иалагеит ашыцаарыхра апроект.
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


АҞӘА, хәажәкыра 10 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Ашәахьа, хәажәкыра 9 рзы Кәыдрытәи аҩхааҿы амҩеи атоннель ахаҭеи рҭагылазаашьа агәаҭаразы Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа ари аҭыԥ ахь днеит. Абри ашьҭахь Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба иахь аҳәара ҳашьҭырц ҳгәы иҭоуп атоннель аркызарц ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит аминистр Лев Кәыҵниа.
Аԥсны ақалақьқәеи араионқәеи Кәыдрытәи аҩхааи еимаздо атоннель ргылан 1964 шықәсазы. Хышықәса ҵуеит уи аҭӡы еиҟәшьшьеижьҭеи. Уажәы, хәажәкыра 6 рзы ахәҭак еилаҳаит.
Ашәахьа, хәажәкыра 9 рзы Кәыдрытәи аҩхааҿы амҩеи атоннель ахаҭеи рҭагылазаашьа агәаҭаразы Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа ари аҭыԥ ахь днеит.
"Атоннель ахәҭак ахәаша ауха ибгахьан. Ари аҭыԥ аԥхьанатә уавсыртә иҟан, аха атоннель иҵегьы абгара иацнаҵеит. Кәыдрытәи аҩхааи уа иҟоу ақыҭақәеи рахь анеира залыршахом, даҽа мҩак злаҟам ала. Ус шакәугьы, Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба иахь аҳәара ҳашьҭырц ҳгәы иҭоуп атоннель аркызарц", - ҳәа азгәеиҭеит аминистр.
Аԥсны ақалақьқәеи араионқәеи Кәыдрытәи аҩхааи еимаздо атоннель ргылан 1964 шықәсазы. Хышықәса ҵуеит уи аҭӡы еиҟәшьшьеижьҭеи, уижьҭеи уи аҭагылазаашьа шәарҭан.
Атоннель бгар алшоит ҳәа ашәарҭара цәырҵит иара убасҟан, аха ари азҵаара аӡбара иагьаламгацызт. Усҟангьы аспециалистцәа атоннель арктәуп ҳәа рҳәахьан, аха ари амҩа ада даҽа мҩак злаҟамыз ала, уи аркра залмыршахеит.
Ааԥхьара зырҭаз уралтәи аспециалистцәа аекспертиза аныҟарҵа ашьҭахь, иазгәарҭеит атоннель акапиталтә ремонт аҟаҵаразы амҩанысра зынӡа иаанкылатәхар шакәхо, иагьақәхарџьтәхоит 240 миллион мааҭ.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа анаадырт ашьҭахь, COVID-19 ҳәа изышьҭоу ачымазара акыр аҽарӷәӷәеит. Раԥхьатәи аамҭазы, агәашәқәа анаркыз аӡәы-ҩыџьа ракәызҭгьы изыднагалоз, уажәы "агәыргьынчмазара аҽацәыхьчаразы" аштаб ишаанацҳауа ала, иахьазы иаарԥшуп 572-ҩык рҟынӡа аҿкы зыдбалоу. Иацы изхьыз 15-ҩык ыҟоуп. Зынӡа рдунеи рыԥсахит агәыргьынчмазара иахҟьаны фҩык. Абас есыҽны иацлоит, аха ҳара ҳзышьцылоу ҵоура злам ҳацәгьеи ҳабзиеи рныҟәгашьа ацәхьаҵра ҳҭахым.
Аоперативтә штаб алахәыла, аҳақьым, Жәлар реизара адепутат Алхас Аџьынџьал иинтервиуқәа руак аҿы иҳәеит: "Изыхьуа ирыхьны, иҳалсында ҳҳәозшәа, акгьы ԥаҳкыр ҳҭахым", - ҳәа. Схатәы лкаақәа ртәы сҳәозар, имаҷҩым, ари ачымазара агәра зымго. Доус иҩны иҩналаанӡа ус акәхап. Еиҳаракгьы, ақыҭақәа рҿы уи аӡбахә раҳар рҭахым, рыцәгьа, рыбзиа анкьа ишыҟарҵоз еиԥш инеиҵыхны имҩаԥыргоит.
Аԥсрақәеи аԥсхәрақәеи ртәы ҳҳәозар, акарантин аамҭазгьы иааныркыломызт, ачарақәа шымҩаԥырымгозгьы. Ауаҩага ихьымӡӷ дууп рымҳәои, зны-зынла алшара змамгьы акыр инеиҵыхны имҩаԥыргоит аԥсыжрақәа. Атрадициақәа ртәы ҳҳәозар, аиныхра, аԥсхәра иахьа ишымҩаԥыргоз иҟарҵомызт. Ҳазҭагылоу аамҭазы, аԥсхәреи ачара чыси Европатәи амарҭхәқәа рыстандарт аҿы ихаргалахьеит. Аиныхрақәа рҿы, еиҳаракгьы ақыҭақәа рҿы избахьеит арыжәтә џьбара рҽадцаланы, ршьапы изықәымгыло алыԥсаа дзауз рашҭа ишҭыҵуа.
Абри зегь ҳара иҳацәтәымны иҳаланагалаз традициахеит, аанкыларагьы закәантә мчык адымгалакәа иузмырҽеиуа иҟалеит. Акомплекс рымҳәои? Ани иҟаиҵеит, сара сеицәоума ҳәа инароуны ачыс еиҵыхны еиҿыркаауеит, иара абыржәы ачымазара ҿкы ҿианы ишыҟоугьы. Ари ԥызымкуа еиҳаракгьы аԥсуаа роуп, атәым милаҭқәа, ихырҵәагоу, аекономика азы ишәарҭоу акәамаҵамқәа иаармаҷны имҩаԥыргоит.
Ажәытәан аԥсы дахьыкҿаз акрыфара ҟарҵомызт, аџьабацәа рзы агәылара аишәа дырхион, аха нас иҿыцу, уаҩ имыхәо атрадициақәа цәырыргеит. Иахьа алыԥсаа дзауз, иԥсы дижру, аиныхра еиҿикаару изымдыруа, аџьабара аҭыԥан аџьармыкьа далаланы афатә дашьҭалароуп. Иҟаимҵар ихьымӡӷуп ҳәа иԥхьаӡоит. Здунеи зыԥсахыз ихабар хьаас измамыз аҭахцәагьы, знык дзыԥсыр иаацәырҵуеит, абжьгарақәа науҭо. Схаҭа сыҩнаҭаҿы сақәшәахьеит, иҟаҵатәу, иутәу азы адҵақәа ҟазҵо ауацәа узырҿамгыло ианцәырҵуа.
Иахьа ачымазара аҿиараҿы, ауаа рацәа реизара аанкылазароуп ҳәа ауаажәларра аиҳабыра рахь ашәҟәқәа анырыҩуа аамҭазы, ари апроблема акашәа имбакәа, инеиҵыху ачарақәа руеит, аиныхрагьы, аԥсхәрагьы аанкылашьа амам. Апандемиа шанс бзиан акомплекс зцу атрадициақәа раанкыларазы, аха даара аҳәахьа змаҳауа милаҭшәа ҳааҟалеит. Сгәанала, абраҟа амчра аҽарӷәӷәароуп, ақыҭақәеи араионқәеи рнапхгаҩцәа рҿаԥхьа иқәгылазароуп абарҭ азҵаатәқәа рыӡбара. Зегьы еицҿакны, акарантин аамҭазы мацара акәымкәа, нас азынгьы ԥҟарақәак рзыԥшаатәуп ҳацәгьеи ҳабзиеи.
Сара счара иалахәын 30-ҩык, уахь иалан сыԥшәмеи сареи ҳауацәа гәакьацәеи ҳҩызцәеи. 1994 шықәсазы аибашьра ашьҭахь азыҳәан зеиӷьыҟамыз чаран. Убри азыҳәан акымзарак ҳмыхьит, ачара зышәымуазеи зҳәоз ыҟазаргьы, уаҳа даҽак аԥшьҳамгеит.
Иахьа агәра зымго шыҟоугьы, ачымазара ҳалагьежьра иаҿуп, уи аҽамырҭбаарц, иалагалатәуп аԥкрақәа, мамзар, иара усгьы здемографиа хьысҳау амилаҭ акыр ҳаӷахоит. Ашәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа иажәабжь ҟаимаҭ "Ашәаџьҳәаҩ" аҿы ҳаԥхьоит:
- Аԥсыжра анбыкәу?
- Ахәаша, уаҵәашьҭахь…
- Ахәаша, уаҩ данырымжӡо?
Ауаҩы данилакгьы ауазар, данужлакгьы ауазар акәхап. Аԥсуаа акыр иаҳцәыуадаҩуп ианаамҭоу ауаҩы анышә иамадара. Еиҳаракгьы абжьыуаа рҿы ари амҽхак аркьаҿра амуит. Абыржәгьы, хәымш, фымш аԥсы дыкҿаҵаны ианидтәалоу ҳԥылоит. Ҵакыс иамоузеи уи? Амшшьара рымоуп ҳҳәаргьы, уигьы ԥҟарак амами.
Сҭынхак идунеи аниԥсах, иԥсыжра рымшшьара иақәшәеит. Ажәытә традициақәа инарықәыршәаны, амҽыша иԥсыжырҭаҿы баҳаҿык ахыргеит, нас даныржуаз ашәахьаҽны анышә ԥырҟеит.
Бзыԥаа рҿы ианаамҭоу дыржуеит иԥсыз, акызаҵәык, аиныхра, зехьынџьареиԥш, аӡыржәтә хаақәа, аплов, аҳалуа, ашә уҳәа зегь адыргалоит, урҭ ачгьахьачыс ахь ус шрымамгьы.
Ҳара ҳҭагылоуп ауаҩытәыҩса игәабзиара ашәарҭара ианҭагылоу аамҭа, ус анакәха, ҳазхәыцроуп урҭ ҳкомплексқәа нкажьны, ацәгьеи абзиеи аармаҷны, иахмырҟьакәа рымҩаԥгара, уааԥсырала ҳӷархарц ҳҭахымзар. Даара аидеологиа ӷәӷәа аҭахуп, аха абыргцәа ринститутгьы уи аганахь акымзарак ҟанаҵом ҳҳәар ҳалшоит.
Аҩбатәи Аԥсны ахада Сергеи Багаԥшь ихаан абри аус абыргцәа рхеилак анапы ианырҵеит, аамҭаказ џьара акы алҵрашәа иҟан, аха анарха амоуит. Ус акәзаргьы, иахьа иҟоуп қыҭақәак, ацәгьеи абзиеи рҿы аԥҟарақәа шьақәзыргылаз. Џьырхәа ақыҭаҿы ачгьахьа чыс ада аиныхра акгьы адугалар ҟалом. Издыруаз исарҳәахьеит, "аԥсра алаҽырбара" цәгьа изымбоз реиныхра ихыркны иҟарҵарц ргәы ианҭарк, агәылацәа амаҵ аура мап шацәыркыз. Ас зыҟалаз, ақыҭа аиҳабацәа бзиақәа азынханы иахьыҟоу акәзаргьы ауеит.
Абар иааҩит цәыббрамза 9 рзы "Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭаз 78 шықәса зхыҵуаз абырг иԥсҭазаара далҵит" ҳәа. Абарҭқәа агәаҽанызаара ҳарымҭозар, ҳгәабзиареи ҳкомплексқәеи еиҭныԥсахло ҳашнеиуа, алыԥсаа рацәа ҳаур алшоит. Усҟан ихьшәахоит…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Цәыбра 27 рзы Аԥсны аҳҭнықалақь анҭадырцәы нахыс, Аиааира ацәаара ҳнахьыԥшит. Даҽа хымш рнаҩс, цәыббра 30 рзы ҳбираҟ Егры ахықәан Аԥсни Қырҭтәылеи рҳәаа иахадыргылеит ҳаибашьцәа. Аԥсыҭбарақәа шырацәазгьы, зегь акоуп иҟан ҵҩа змамыз агәырӷьара.
Ииашоуп, аиааира ахыԥша инаваргыланны атрофеигара захьӡыз ҳабла иаахгылт. Исаҳаҳьан аха, ари шымҩаԥысуаз сыла иамбацызт. Уи апроцесс акыраамҭа имҩаԥысуан. Атрофеи анынҵәа, асовет аамҭазы иргылаз аҳәынҭкарратә хыбрақәа "сара истәуп" рыхҵара, жәабала ауадақәа раанкылара уҳәа, аибашьра ашьҭахь иҵоурамыз ацәырҵрақәа рацәан, уимоу урҭ еимакны ҳаамҭазгьы ауаҩшьра аныҟало убап.
Аӡыдара, алашара аҟамзаара, уҳәа ажәлар аџьахаџьафа аамҭа иҭагылан аибашьра ашьҭахь, нас аблокадагьы аарзацлеит. Абас шакәызгьы, аибашьра ашьҭахьтәи агәыӷрақәа рацәан, иахьа ҳаиӷьымхар уаҵәы ҳәа ихәыцуан. Ииуан ахәыҷқәа, аҭаацәара иалалон арԥарцәеи аҭыԥҳацәеи, избанзар иҟан гәыӷрак аԥсҭазаара арҿиаразы.
Абар уажәшьҭа 27-тәи Аиааира амш ҳаԥылоит, аха иахьеиԥшгьы сгәы алаҟамкәа сгәалашәом. Жәлар Реизара адепутатцәа азаҭҭаразы ирыдыркылаз ақәҵара агәызианра иасимволуп ахьӡзаргьы, аибашьра аветрен "иҟаиҵазаалакгьы" уи даҵанкуа иахьыҟалаз сшьара саақәнарҟьеит. Изҳәада аветеран иџьбароу ацәгьоурақәа дрылахәзароуп ҳәа? Аветеран дҿырԥшыгазар акәымзи, ҳарҭ ҳхәыцрақәа ааҳәит акәымзар. Аиааира азықәԥара символуп, уи азы аибашьцәа рхы ақәырҵоит, ауаҩы иԥсҭазаара аҿахҵәара трагедиазаргьы, аԥсадгьыл азы аҭахара иԥшьоу усны иԥхьаӡоуп.
Аиааиреи ахақәиҭреи ашәақәа рзызкхьоу апоетцәа маҷҩым, аха иахьатәи амш азы сазааҭгылоит зегь ирылыҳәҳәо ҳәа исыԥхьаӡо жәеинраалак. Аибшьра аамҭазы хабарда ибжьаӡыз апоет Таиф Аџьба ипоезиаҿы усҟакгьы ирацәам аибашьра атема, ҳанхәыҷыз ашәаны иаҳҳәон "Ҳар рзы ашәа":
Ирзыскуеит са сашәа
Ҳаԥсадгьыл зыхьчо –
Ҳаруаа – аиааирахьтә
Аиааирахь ҳазго.
Усҟан ҳара ари ашәа ззаҳҳәоз Асовет ар ракәын, еиҳаракгьы Аџьынџьтәылатә аибашьра ду аҿы Аиааира амшныҳәа маи 9 аназгәарҭоз ашколтә хор инанагӡон. Ари ашәа иахьа ибжьаханы иҟоуп, шамаха инарыгӡогьы сгәалашәом. Ажәеирнаала кьыԥхьын 1979 шықәсазы аизга "Амҩа иқәу" аҿы.
Аибашьра анеилга уаанӡа ирымбацыз ҿыцбарах ибаны ицәырыргеит "Ихнымҳәыз аибашьҩы ибжьы" захьӡу апоет иажәеинраала.
Хьӡи-ԥшеи сҭахымызт
Изгарц еибашьрала –
Аибашьра – нибахра
Иалоузеи хьӡыс!
Ахьӡ-аԥша соур
Сҭахын даҽакала –
Аха, снамгылар ҟамлеит еибашьҩыс …
Абас далагоит апоет ихнымҳәыз аибашьҩы имонолог. Ари ажәеинраала ҩын аҭынч ԥсҭазаараҿы, апоет-лирик дазхәыцуазма иҟалашаз, аибашьра ашьҭахь аидеиақәа рыҽшырыԥсахуаз идыруазма? Изиҩзеи, иара "сшәыҳәоит, акымзарак шәмырӡын ишәысҭаз, убри сара сзыҳәан иреиӷьу баҟоуп" ҳәа? Ҳара ҳаибашьра иазку ажәеинраалақәа маҷым, аха аҭынч ԥсҭазаараҿы иаԥҵаз апоет Таиф Аџьба ирҿиаз, афилософиатә хәыцрақәа рыла еибыҭоуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Араҟа иҟаӡам, баша апатриотизм арцыхцыхразы иҳәоу ажәа еизадақәа. "Ихнымҳәыз аибашьҩы ибжьы" раԥхьаӡа ианылеит 1984 шықәсазы иҭыҵыз аизга "Уахынлатәи ашәҭ". Аибашьра дазхәыцуазма усҟан апоет, мамзаргьы аҭоурых иахыԥхьаӡалахахьаз егьырҭ аибашьрақәа дыргәылаԥшны аибашьҩы ихәыцрақәа ҳаҵеиҳәоу? Аҳәара уадаҩуп. Ари ажәеинраала усҟан ианҭыҵыз сшаԥхьахьазгьы, зегь акоуп, иахьеиԥш иҵарны исыдыскыломызт.
Исылшеит иҳажәлаз
Аӷа цәгьа инкылара,
Саҵамхт исуалыз –
Ахаҵа иуахҭа.
Дыԥхасҵеит уи
Уаҳа игәахымлартә ақәылара,
Аҵыхәтәан
Сызгашазгьы сықәшәеит схаҭа…
Сгәанала, арҭ ацәаҳәақәа иҭахоз зегь зызхәыцуаз акәын. Усҟан акыр иҵарын аԥсадгьыл абзиабара. Абар, 27 шықәса рнаҩсан, ҳаззеибашьуаз ааҳхашҭызшәа, уаанӡа иҟаҳҵахьаз азымхошәа, Жәлар Реизара ирахәым рықәҵара гәыбжьыхганы иааҳзыҟалеит. Ҳаԥсҭазаара еиӷьызтәуа азакәанқәа аԥырҵоит ҳәа ҳабжьы заҳҭо адепутатцәа "ауаа аҵеиџь иҭажьны рыԥсҭазаара иалызхуа" ирықәу ашықәс абжа рхырхуеит иветеранцәоуп ҳәа.
Сара сызҿу уаанӡа депутатс иҟаз, абизнес знапы алакыз Урыстәыла атәылауаҩ Сергеи Клемантович иҩыза ԥҳәызбеи иареи рҭарха еиҿызкааз ҳәа иԥхьаӡоу Нодик Кәыҵниа иус ауп. Абри мацарагьы азхоит, аиааира амш азы "ҳамҭас" иҳадыргалаз азаҭ аԥсҭазаара угәы ахнаршәартә еиԥш аҟаҵаразы. Аамҭа-аамҭала аинвестпрограммазы аԥара аҳәара ҳахьцо Урыстәыла анапхгара зыршнахаша аус. Ауаа аҵеиџь иҭажьны рышьра, даара игәаӷьыуацәаз ацәгьоурақәа ирхыԥҳьаӡалоуп, насгьы уи Жәлар Реизара адепутат даналаҟьашьу. Абар амнистиа уаанӡатәи адепутат инаҭоит алшара, иқәу 16 шықәса рҟынтәи ааба нахыхны, ихиго аркьаҿра. Инхаз ԥшьы-шықәса џьара акы азихәыцышт.
Аиуристцәа ражәақәа рыла, ирацәоуп сынтәатәи амнистиа зхы иақәиҭнатәуа ацәгьоуцәа: арҳәцәа, ауаа рӷьычра иалахәыз уҳәа, деибашьуан, ма Кәыдры аҭарцәра далахәын ҳәа асправка знапы иаку абахҭа аҟынтә иоужьхоит, иара убас, аусҭҵааҩцәа рнапы злаку ашьауӷатә усқәагьы аанкылахоит аветеранцәа ирыдҳәалазар. Иазхәыцуада, ацәгьуоцәа рхарала иҭахазаи, ааха заузи ргәакьацәа рлахьынҵа. Ирхәыцуазеишь урҭ? Ашьоура рҽазыршәома? Дара рыбжьара аветеранцәа рҭаацәа ыҟамкәа иҟоума? Абарҭ азҵаарақәа зегь сгәы бжьырхуеит "ҳаззеибашьи" аасгәахәуа.
Иалшон ҽакала
Сынхар хьыӡла-ԥшала,
Аха, шәара шәҭынчраз –
Сынхоит еибашьҩыс –
абас ихыркәшоуп апоет Аџьба аибашьҩы изикыз ажәеинраала. Ари иҭахоз зегь рхәыцрақәа ракәын.
Ҳара ҳакәзар, ҳҭынчраз иҭахаз ридеиақәа рыцәхьаҵра амҩа ҳанушәа снарбоит ҳаԥсҭазаараҿ имҩаԥысуа саԥшны сцәажәозар. Абас иҟоуп Аиааира амш 27 шықәса ахыҵра ашҭа ҳанылагылоу аамҭазы.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Уаанӡа аибашьра ҟалаанӡеи иахьатәи аамҭеи шаҳҳәоз, уажәы Ковид-19 цәырҵаанӡа иҟаз-ианыз ҳәа ацәажәара ҳалагеит. Ҳгәаҳҽанӡамкәа ҳаԥсҭазаара иалалаз агәыргьынчмазара шьаҭанкыла ҳсоциалтә-культуратә ԥсҭазаара ахаҿра аԥсахуама уҳәо аҟынӡа инеит. Аԥсуаа ҳацәгьеи ҳабзиеи иааннакыло аҭыԥ акыр иӷәӷәоуп, ианахҳарҟьо шырацәоугьы. Аҵыхәтәантәи аамҭазы ачымазара ҿкы аҽарӷәӷәеит, аԥсыҭбарақәагьы ҟалеит.
Иахьатәи аамҭазы иҳалаҳәоуп дырҩагьых акарантинтә ԥҟарақәа рыхәҭак шыргьежьу. Жьҭаара 5 инаркны, ауаа рацәа злахәу ачарақәа, аиныхрақәа, аԥсхәрақәа уҳәа рыркьаҿреи уимоу раанкылареи азгәаҭоуп. Ковид-19 цәырҵаанӡа аԥсуаа ҳчараушьа саназхәыцуа, абас акы шаҳԥеиԥшыз ҩашьомызт сгәахәуеит. Иубаратәы иҟан ахарџь рацәа зыхҭынҵаз аҵаул чарақәа аԥшьганы ишҳамаз.
Аиашазы, урҭ ачарақәа ауаажәлар рматериалтә ган иазышьҭымхуа иҟан. Иҟасҵаз аҭҵаарақәа рыла, ачара аураҿы ахарџь зго еиҳаракгьы, аҭаца лҭыԥ архиара, амузыкатцәа рааԥхьара, аҭаца лыҵкы, насгьы уи дахьыкҿадыргыло иахҭнырҵоз зекономика хьысҳау атәылазы акыр иџьашьахәуп. Избан изыруаз ачара дуқәа? Избанзар, ачара хәыҷы аҿы хыхь еиқәсыԥхьаӡаз ирыхҭнуҵо мацара азыхҩа-иазхымҩа ахаршә инарго. Ачара афеида амазарц, мамзаргьы ауал рықәымшәарц азы, инеиҵыхны иҟарҵоит, ауаа рацәа неир инанагогьы еиҳахоит азыҳәан. Ҳара ҳчарақәа урыхәаԥшыр, иҭышәынтәалоу Европатәи аҳәынҭқаррақәа рҿы рхы иақәнадмырго аныхтә наҳхуеит, нас аԥсшәа заҳҳәо зегь инараҳәаны уалда ҳаилгарц азы. Уажә аабыкьа издыруаз хаҵак ааԥхьаратә билеҭ изааит. Даԥхьеит, деиҭаԥхьеит, аха ачара иазҳәаз азусҭцәаз изеилымкааит. Абри зегь иаанарԥшуеит, ҳарҭ ҳхыза заҟароу ҳзымдыркәа ҳшьапы шеиҵаҳхуа. Ауаа рацәа адгаланы, ачара ду уны, ахаршә иаарго ҳақәгәыӷны аплан шьҭаҳхуеит.
Ачымазара анцәырҵ, акарантин џьбара анҳалаҳәаз иаанкылан ачарақәа, зматериалтә бзазара хьысҳаз ауаагьы, "оф, гәышьа" рҳәеит. Иаҳбо ҳалагеит, аҭаца даазго иаармаҷны, ҭаацәашәала ачара маҷқәа руа ишалагаз. Ачымазара шыҟоугьы, аԥсҭазаара аангылом, арԥарцәа аҭаацәара иалалароуп, аҭыԥҳацәагьы рразҟы рбароуп, убри аҟынтә, аҵаул чарақәа ракәымкәа, ахашәала ҳазымхәыцкәа, илахҿыхны, агьама аҭаны, амала ирмаҷны амҩа азылаҳхыр аринахысгьы ҳарманшәалоит.
Иахьа уажәраанӡа, агәыргьынчмазра агәра зымгоз рацәаҩызаргьы, аԥсыҭбрақәа ҟало ианалага, насгьы, ачымазцәа рхыԥхьаӡара ианацла, амилаҭтә традициақәагьы аҽыԥсахрақәа шроуз убо иҟалеит.
Аабыкьа акыр исзааигәаз сгәакьацәа рашҭаҿы аԥсра ҟалеит. Абжьааԥны еиԥш акәымкәа, аԥсы анышә дамардеит адырҩаҽны, уаанӡа акәзар, ԥшьымш, хәымш иргон, насгьы аԥсы дыкҿанаҵы акрыфара аԥшьыргон. Абри зегьы аԥшәма изы имариам усуп аматериалтә ган ала ҳазнеиуазар. Аԥсыжраҽны аҵәуарахь инеизгьы игәыцхәцәази ааигәа инхо агәылацәеи ракәын. Раԥхьаӡа акәны, ачымазара ҿиеижьҭеи игәасҭеит, асабрадақәеи, анапҭарԥақәеи ныҟәызгоз шырацәаҩыз, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟан анхаҩцәагьы.
Ажәакала, асабраданыҟәгара ҳаԥсыжраҿы уаҩы иџьеимшьо иааҟалеит. Абарҭқәа рыдагьы, иааигәаны аидгылара мап ацәыркуа иашалагаз убон. Аидышшыларагьы анкьеиԥш акәымкәа, ҳәсагьы хацәагьы рхы аарҵысны инеивысуан. Аԥсы данырж ашьҭахь, ахҭәаларахь ицазгьы рацәаҩым, ауаа рӷьырак рмашьынақәа инарықәтәаны ирласны ицеит.
Ишахәҭаз еиԥш, аԥсы дызҵәыуарҭаз роуп сҳәар ауеит аҽны уа избоз. Абарҭқәа зегьы иаадырԥшуеит, Ковид-19 иаԥсахыр шалшо ҳкультураҿы имыцхәны иаланагалаз ахырҟьарақәа. Акырынтә иазгәаҳҭахьеит, ишакәым аԥара шнаҳхуа, ҳацәгьеи ҳабзиеи аҳаҭыраз, убри аан, иаҳцәыуадаҩуп ауаҩы абжьааԥны уадаҩрак, ма ачымазара анимоу ацхыраара иҭара, мамзрагьы "ушԥаҟоу" ҳәа анкьеиԥш аҩныҟа изенира.
Иахьа иҳалалаз ачымазара алеишәа цәгьоуп, ауаа рацәа реизара бзиа иабом, убри аҟынтә, ҳҽаҳаршьцылар бзиан, амаҷ ҳаҽҭагӡаны, ацәгьеи абзиеи ишақәнаго амҩаԥгара. Иаҳҭахы, иаҳҭахым ачымазара ҿкы иаԥсахит ҳабзазашьа, уаанӡа аԥсуа хацәа ианеибабоз аҵәахҳәа игәыдеибакылозҭгьы, уажәы уигьы иаҟәыҵуа иалагеит. Абригьы ҳара иҳацәтәымыз традициан. Ауа, иуа, кьантыжә маҟа ҳәа, зынӡа иаҳгәакьамыз рыцәгьеи рыбзиеи ҳҽалаҳажьуазҭгьы, ачымазара аныҿиа уигьы ҳармаҷит, иахьа аԥсрахьы ҩынтә акәым, знык анеира згәаӷьуа рацәаҩым.
Абарҭқәа зхысҳәаауа, издыруада абри иҳалагьежьуа ачымазара ҳхы ҳнардырырц аҭахызар? Машәыршәа акыр ҟалома аԥсҭазаараҿы? Иҳамаз атрадициа бзиақәа нкажьны, иҳацәтәымыз шьҭԥаа иҳаманы ҳдәықәлеит. Ковид-19 убарҭ зегь рыҭра иҭанацалар алшоит, аҽырцәгьаны излаҳалагьежьуа ала.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
АҞӘА, цәыббра 30 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны иҟоу аерманцәа руаԥшь Ашьха Ҟарабах афинанстә цхыраара арҭоит ҳәа Sputnik акорреспондент илеиҳәеит ауаԥшь анапхгаҩы Галуст Трапизониан.
Иара иажәақәа рыла, Аԥсны имҩаԥысраны иҟоуп ареспублика араионқәа руаԥшьқәа рхаҭарнакцәа реиқәшәара.
"Арцах (Ашьха-Ҟарабахтәи Ареспублика - аред.) хатәгәаԥхарала аибашьцәа рҭахны иҟаӡам, дара еизхоит. Аматериалтә цхыраара, ҳәарада, ирҭахуп. Ҳашьцәа аматериалтә цхыраара рыҭара ҳара зегьы иаҳуалԥшьоу акоуп", - иҳәеит иара.
Ашьха Ҟарабах еиҭахгьы бџьаршьҭыхрала еиҿагылеит ииасыз амчыбжь азы. Бақәеи Еревани дара-дара ахара рыдибаҵоит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит Ермантәыла. Бақәа акәзар, амобилизациа ахәҭакахьала ирылаҳәоуп, акоменданттә сааҭ аус ауеит.
Аганқәа рыҩбагьы рдыррақәа рыла, аԥсыҭбарақәа ыҟоуп аруаа рганахь аиԥш аҭынчуааԥсыра рганахь алагьы, аха макьаназы заҟаҩ ыҟаҵәҟьоу шьақәыргылам. Ермантәылеи Азербаиџьани дасу ринформациақәа хаз-хазуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 13 - Sputnik. Акоронавирус зцәа иалоу Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа апациентцәа руаӡәыки ачымазара здырбалаз аԥсшьаҩи рыхәышәтәразы Шәачаҟа иргеит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аштаб аҟны ишазгәарҭаз ала, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа апациент Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 46-ҩык ауааԥсыра, адиагноз COVID-19 изықәыргылоуп аӡәы. Ари апациент иаха Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы дышьҭаҵан ачымазара аҟазшьақәа идбалан аҟынтә, авирус ицәа ишалоу шьақәырӷәӷәахеит иахьа алаборатортә анализ ала ", - ҳәа азгәарҭеит аштаб аҟны.
Иахьазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 32-ҩык апациентцәа. Рыҩнаҟа илрыҩааит быжьҩык.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 156-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 58-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Апресс-конференциа иалахәуп:
Амассатә-информациатә хархәагақәа рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоит апресс–конференциахь (аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16, абизнес-центр "Гәдоу Плаза", 5-тәи аихагыла).
Аккредитациа ҟалоит абри аҭел ала: +7(940) 926 00 00
Азыҳәа анашьҭразы аелектронтә ҭыӡҭыԥ: email@example.com
Иара убасгьы шәара ишәылшоит апресс-конференциа алахәылацәа зинтерес шәымоу азҵаарақәа рышәҭарц Sputnik Аԥсны асоциалтә ҳа Facebook аҿтәи адаҟьаҿы мамзаргьы аелектронтә ԥошьҭахь инашьҭны: firstname.lastname@example.org
"Иахьазы аԥсшьарҭатә комплекс аҿы рыԥсы ршьоит 1800-ҩык. Ҵыԥх уажәааны 1200 ракәын иҟаз. Уи зыбзоурахазгьы ҳәа ҳгәы иззаанаго Гьаргь Блаб ихьӡ зху абокс азы Пицунда имҩаԥысуа атурнир ауп. Амшқәагьы аԥсшьараамҭазы ибзиоуп, уи алагала ыҟоуп. Уажәазы азыҳәарақәа маҷуп иҟарҵо еиҭа аԥсшьаразы, аха амз аҵыхәанӡа аус аауп ҳәа ҳгәыӷуеит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Гәынба.
Аԥсшьарҭатә комплекс аҿы иҟоу ауадаҩрақoа ртәы далацәажәо, Гәынба иҳәеит.
"Аӡыканал ацхыраара аҭахуп, уи аҳабла зегьы ӡыла еиқәнаршәоит иара аԥсшьарҭатә комплекс адагьы, иара анаплакы абаланс аҿы иқәгылоуп, иҟаҵатәу рацәоуп. Аӡыцрыҵқәа ракәзар, ақәра рымоуп, есԥхынра амчра ӷәӷәа роуеит, усҟан ана-ара иацәцо иалагоит. Уи аҭыԥ аԥшаара усҟак имариам, иҳақәҿиеит иара атәы здыруа Алексеи Кьетиа дахьҳамоу. Иара акыр шықәса аус иуеит, аԥсшьарҭатә комплекс аҿы аӡыцрыҵқәа шьышьықәгылоу атәы идыруеит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Гәынба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ақыҭанхамҩа аминистрра агрономиа аҟәша аиҳабы Едуард Барганџьиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит сынтәа аҳәынҭқарраҟны шаҟа араса аҽаҩра иазыԥшу, ахаҭабзиара зеиԥшроу атәы.
Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 82-ҩык Аԥсны ауааԥсыра.
Бзыԥтәи алхырҭатә ҭыԥ хада №10 аҿы Апарламент ахь аиҭалхрақәа имҩаԥгахоит цәыббра 13 рзы.
Аԥсны ақыҭанхамҩа институт иатәу аԥышәаратә нхамҩа "Ҳара ҳбаҳча" аиҳабы Џьота Аиба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит сынтәа ашәырҵлақәа рҽаҩра зеиԥшроу, насгьы иарбан шәыру еиҳарак аԥсуаа азҿлымҳара зырҭо.
Аԥсны аҵакыраҿы атәанчахәқәеи асоциалтә шәарақәеи зауа 32 754-ҩык урыстәылатәи атәанчаҩцәа нхоит.
Уахынлатәии ҽынлатәии ахысрамҩаԥгара иалахәын 500-ҩык аруааи 100 инеиҳаны арратә техникеи.
Алаҵа аклиникатә ԥышәара мҩаԥнагеит Гамалеи ихьӡ зху аепидемиологиеи амикробиологиеи рыҭҵааратә Центр Сеченов ихьӡ зху ауниверситет аҿы рашәара 18 рзы.
Аԥсны иахьатәи аамҭазы иааизакны коронавирус рыманы ишьоуп 114-ҩык. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахахьеит, хҩык ԥсит.
Агуманитартә коридор аартуп нанҳәа 5-9 асааҭ 9:00 - 19:00 рзы аамҭала Қырҭтәыла иҟаз Аԥсны атәылауаа хынҳәырц азы.
Аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩ Валери Ҳагба иира мшы азы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны иҳәеит 80 шықәса ихыҵра дшазыҟоу, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан хьыӡшьарақәас имаз, иара убасгьы дазааҭгылеит аԥсуа қыҭа иахьатәи абзазшьа атәы.
Аԥсуа-аурыс ҳәаа аартын асабша, нанҳәа 1 азы. Уи ахысразы аԥкрақәа алагалан ԥшьымз раԥхьа, акоронавирустә ҿкы алаҵәоит ҳәа ашәарҭара ахьыҟаз аҟынтә.
Жәларбжьаратәи афестиваль "Пицундатәи ауарӷан ахәылԥазқәа" 1977-1992 шықәсқәа раан Пицунда есышықәса имҩаԥысуаз ауарӷан музыка Жәларбжьаратәи ахәылԥазқәа ирышьҭрақәлаҩын.
Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра Аекономикатә шәарҭадареи акоррупциа аҿагылареи русбарҭа аусзуҩцәа Аҟәа ақалақь аҿы иҟоу аргыларатә компаниа "Каскад-М" иатәу ашьҭаҵарҭа аҵакыраҿы ишьҭаз 2 миллионки 637 нызқьи 430 патрон рымырхит.
Заанаҵтәи аҿаҵара атуроператорцәа ишырҳәо ала Аԥсны иахьазы ахархәара иазыхиоуп 100 - 150 обиект.
Аклуб "Аспорт Аԥсны" ахаҭарнак Асҭамыр Мамед-оглы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы иҳәеит аспортсменцәа рыбжьара есышықәсатәи аицлабра "Swim Sukhum" азҿлымҳара бзиа шамоу атәы.
Иахьазы Аԥсны коронавирус змоу рзеиԥш хыԥхьаӡара 114-ҩык ыҟоуп. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ацәыргақәҵа "Аҟәа – есымша иуцу аныҳәа" акуратор Ельвира Арсалиаԥҳа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы мызкы аус зуаз ацәыргақәҵа аихшьаалақәа ҟалҵеит.
Роскачество Урыстәыла ирҭиуа аҩы аџьармыкь ҭнаҵааит. Уи инақәыршәаны иалкаан урыстәылаа еиҳа бзиа ибаны иалырхуа аҩқәа.
Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 95-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп хәҩык.
Ԥхынгәы 3 рзы, Аҟәа ақалақь амш аҽны иаартын ацәыргақәҵа "Аҟәа – есымша иуцу аныҳәа" шьақәгылоуп ХХ-тәи ашәышықәсеи ҳаамҭазтәи аԥсуа сахьаҭыхыҩцәа Аҟәа иазку рҭыхымҭақәа 40 рыла. Ацәыргақәҵа аусура хнаркәшеит нанҳәа 6 рзы.


Иахьатәи аԥсуа ҳәынҭқарраҿы ахатәы бызшәа азҵаатәы зегь реиҳа иҵарны иқәгылоу акәны иҟоуп, аекономика инаваргыланы. Иҳамоуп азакәан, аха иамам нагӡашьа.
Аҵарашықәс алагамҭазы Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистр Инал Габлиа ԥсышәала иҭижьит адҵа №157 "Милаҭла иаԥсуаау ахәыҷқәа иаԥсуам ашколқәа рахь радкылара аанкылазааит 2020 шықәса нанҳәамза 20 инаркны" ҳәа. Ари акыр иарцәажәеит асоциалтә ҳақәа ирҭаауа ҳмилаҭ ахаҭарнакцәа, еиҳаракгьы "амцаԥшь ықәлеит" феисбуктәи ацәаҳәаҿы. "Ари дискриминациоуп, Аконституциа иаҿагылоит, аҭаацәа азин рымоуп иахьырҭаху рыхшара ашкол иҭарҵарц" ҳәа, урысшәала аҩышьа здыруа зегь еихеит, иара убас иҟоуп уи иадгылазгьы, аха урҭ еснагь еиԥш рхыԥхьаӡара еиҵоуп.
Аиашазы, ҳара аҵарадырразы азакәан злаҳамам ала, аминистр идҵа азакәан ианаалом, дыццакцәазаргьы ҟалоит. "Аԥсуаа шәхәыҷқәа аԥсуа школ ахь ижәга" ҳәа акырынтә аинтеллигенциа рхаҭарнакцәа аҳәамҭақәа ҟарҵалон, аха зегь акоуп, ари азы иофициалтәу адҵа ҟамлацызт, азакәан иахьашьашәалам азы. Хара аԥшра аҭахымхеит, адырҩаҽны Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб урысшәала иҭижьыз иқәҵарала, аҵареи абызшәатә политикеи рзы аминистр Габлиа идҵа "Ҳтәылауаа рконституциатә зинқәа ирҿагылоит" ҳәа азгәаҭаны иааникылеит. Ахыи ахәамци анеидҳәалам абас ауп ишыҟало. Ас еиԥш игәаӷьыуацәоу азҵаатәқәа рҿы, аиҳабыра рҿы еицахәаԥшны, азиндырҩцәа адгаланы заа ирыхәшьадыр акәын.
Азакәан аилагара атәы ҳҳәозар, иахьатәи уаанӡатәи апрезидентцәа "Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан" 2-тәи ахәҭаҷ еилаганы аҳәынҭқарратә бызшәа ззымдыруа ауаа министрцәас иҟарҵон, иҟарҵоит иахьагьы, аха ари азы аӡәгьы гәынамӡара ааирԥшуамызт, амала аминистр иҟаиҵаз адҵа рыҭра иҭнарҟьеит ҳбызшәа шыӡуа зымбо зегьы. Аминистр идҵа азакәан иақәшәом, аха иара абри ала иааԥшит ҳара ҳҵарадырратә система абҩарақәа.
Иахьа ҳтәылаҿы иҟоу ашколқәа зегь рҿы аԥсшәа ишахысуагьы, зегь акоуп, еиҳаракгьы ақалақьқәа рҿы ашкол иалго ахәыҷқәа рахьтә аԥсуа бызшәа ишахәҭоу зхы иазырхәарц зылшо маҷҩуп, еиҳаракгьы аурыс школқәа ирылго. Ақыҭақәа ракәзар, ақалақь аганахь ицо аемиграциатә процессқәа ирыхҟьаны, ашколқәа ирҭо аҵаҩцәа рхыԥхьаӡара иагхоит, аус ахьауагьы аҵаҩцәа рхыԥхьаӡара маҷҩуп, амаҭәарқәа зегь хаҭәааны ирзаԥхьаша арҵаҩцәа ахьыҟамгьы ыҟоуп. Ақыҭаҿы ахныҟәгара злауадаҩхаз ала, анхаҩцәа рыхшара аусура ҳәа ақалақьқәа рахь ииасит, убри алагьы абызшәатә культурагьы ԥсыҽхо иалагеит. Знык ақалақьтә каҭран зшьапы нанзыргылаз аԥсуаа, аҷҷаҳәа урысшәала рыхшара ирацәажәо амҩадуқәа ирнылоит. Ақыҭа школқәа рҿы арҵаҩцәа разымхара апроблема зыҟоу, аҿар уахь ицом, избанзар арҵаҩы ирҳауа ала ухы узныҟәгом.
Ажәакала, аекономикеи аҵарадырреи рышьхәа еивҵоуп. Ақыҭаҿы анхаҩы иаагарҭа ыҟамакәа, абиԥарақәа ақалақь рҽарҭоит, уи иҵнашәаауеит ҳара ҳбызшәа. Уажәы ҳазҭагылоу апандемиа аамҭазы, арҵаратә процесс аиҿкаара еиҳагьы иуадаҩхеит, абжьгарақәа злаҟоу ала, класск аҿы 25-ҩык иреиҳаны итәамзароуп, насгьы, аламбаратә (дистанционное) ҳәа изышьҭоу асистемагьы аус арутәхар ауеит. Имариамыз аамҭазы, аҭагылазаашьа ҭымҵаакәа хыхь ҳазлацәажәоз идҵа ҟаиҵазар ҟалап аминистр Габлиа, аха митәы ианиаз митәы ҟаиҵеит рымҳәеи? Сара иџьасшьо, ари азҵаара зҽахызшьаауа аԥсуаа ахьракәу ауп. Ииҳәазеи аминистр? Аԥсуаа ҳбызшәа ыӡуеит, шәыхшара аԥсуа школқәа ирышәҭ ҳәа акәӡами?
Иазгәаҭатәуп, ахәбатәи акласс инаркны аԥсуа школқәа рҿы аԥсуа бызшәеи алитературеи рыда зегь урысшәала ишахысуа. Абарҭқәа ҳрыԥшны, иахьатәи аԥсуа школқәа рҿы абызшәа ашьҭкааразы аҭагылазаашьа хьысҳауп ҳҳәар ауеит. Абас акәзаргьы, зыхшара ақалақьтә школқәа ирҭаз ан лаҳасабала, исҳәарц сылшоит, зегь акоуп аԥсуа школ аҵаҩы еиҳа инаҭоит абызшәа аганахь, избанзар, амаҭәар адагьы, акласснҭыҵтә еиԥыларақәа, ахәылԥазқәа уҳәа ԥсышәала имҩаԥыргоит, ашкол аҿы ԥсышәала ицәажәо арҵаҩцәа рхыԥхьаӡара еиҳауп. Аԥсуа ҳәынҭқарра амаа зку абызшәа апроблема ишазыҟоу ҳазааҭгылозар, аибашьра ааилгазар, Аԥсны аҭоурых амацара акәзаргьы, ашколхәыҷқәа ԥсышәала иахысуа аҟаҵара рылымшеит. Уи аамҭазы малла ибеиахаз ачынуаа маҷҩым, ихадоу акәымкәа, амалрҳара милаҭтә идеианы ишьҭаҳхит азы. Ақалақьтә аԥсуа школқәа рҿы, аҭагылазаашьа хыхь ишысҳәаз еиԥш иуадаҩзаргьы, зегь акоуп, аԥсуа хәыҷы ихдырра аршәразы еиҳа ихәарҭоуп иаԥсуам ашкол данҭоу аасҭа.
Аибашьра анеилга ашьҭахь, иахьа сахьынхо азааигәараҵәҟьа иҟан аурыс школ, амҩа ааихысҵәар схәыҷқәа ашкол ахь иназгон, аха сыхгьы иҭамшәеит ус аныҟәара. Сааигәа инхоз даҽа ԥсыуа ԥҳәыск "ус бымун" ҳәа шласхәоз, ҩыџьа лыхшара аурыс школ иалҭеит. Ҳхәыҷқәа андуха, са стәқәа аԥсшәа шырзынхаз, лара лтәқәа рбызшәа шырҿабаз ангәалҭа "сыбшьырауааз ус аныҟасҵоз" ҳәа даасыдгылт. Аконституциа азин лнамҭози, иахьылҭахыз илышьҭит лыхшара, аха ирыгхеит зегь реиҳа ихадоу рхатәы бызшәа. Абри аҩыза аҿырԥштәқәа рацәоуп. Аҟәатәи 2-тәи аурыс школ ахь, иаԥсыуаам рыхшара аҭыԥ рымҭо, аԥсуаа рхәыҷқәа уахь инаргоит, шамаха рбызшәагьы ыӡуеит. Абарҭқәа дрызхәыцны акәхап аминистр адҵа зыҟаиҵаз, аха дазхәыцыр акәын, азакәантә шьаҭа иахьазы ишамамыз, насгьы уи ишаҿагылоз зхатәы бызшәа шыӡуа ззеилымкаауа аԥсуаа.
Уаанӡатәи арбагақәа рыла Аԥсны иҟоуп 159 школ, иаԥсыуоу ашколқәа 60, аурыс - 47, аерман - 26, аурыс-аԥсуа ахьелагӡоу - 15. 2019 шықәсазы ҳашколқәа рҿы аҵара рҵон 27 нызқьҩык инареиҳаны аҵаҩцәа, урҭ рахьтә апсуаа 54%, аурысқәа 8 ,5 % аерманцәа 17% ақырҭқәа(агырқәа) 16 %. Арҵара апроцесс мҩаԥысуеит аԥсуа, аурыс, аерман бызшәақәа рыла.
Ари иаҳнарбоит аԥсуа ҵара асистема егьырҭ амилаҭқәа рдискриминациа ишаҿым.
Сеиҭазыхынҳәуеит, ииҳәазеи аминистр? Шәыхшара аԥсуа школқәа ирҭашәҵ иҳәеит, ус иҳәеит, избанзар ԥшь-нызқьи хәышәҩык рҟынӡа аԥсуаа рыхшара аурыс школқәа ирҭоуп Ҿырԥштәыс иаагозар, Аҟәатәи араион аҿы аԥсуа секторқәа русура аанкылоуп, уа инхо аԥсуаа рыхшара ақалақь ахь иааганы ашколқәа иахьырҭарҵо азы. "Ҳаи, ус иахәҭами, ҳбызшәа ыӡуеит, шәааи зегьы абас ҳныҟәап, абри азы адҵа аҟаҵарагьы аҭахым" аҭыԥан аԥсуаа "адискриминациа" атема цәырыргеит ари адҵа анцәырҵ. Издискриманциоуи, аԥсуаа аԥсуа школқәа рахь инагатәуп ҳәа аҳәамҭа ауаҩы иҟаиҵозар. Ахдырра ыҟазҭгьы, аԥсуаа рыхшара аԥсуа школқәа рахь акәын иахьнаргоз.
Ишәгәаласыршәоит ҳ-Конституциа ишану "́Аԥсны ахадас дҟалар шалшо милаҭла иаԥсыуоу" мацара. Ари анышьақәдырӷәӷәоз Апарламент аҿы иаҿагылозгьы ҟалеит ООН аконвенциақәа ирықәшәом ҳәа. Митәы ианиаз митәы ҟаимҵеи! Ус ҟаҳамҵар, еибашьрала иааҳгаз ҳхақәитра аҵакы ацәыӡыр алшон.
Иҟам даҽа ҳәынҭқаррак аԥсуаа амчра ахьрымоу, ҳаԥсадгьыл аҿы ҳаԥшәыманы ҳҟаларц азоуп, Аԥсны иаԥсыуоу ида аӡәгьы дахагылар зыҟамло, насгьы Аконституциа уи ахәҭаҷ ԥсахра аиур шыҟамлогьы Апарламент аҿы изышьақәдырӷәӷәаз. Зыгра зӡаз иан дагеит шырҳәо еиԥш, иҭышәынтәалоу аҭагылазаашьаҿы, аиҳабырагьы аиҵбырагьы ҳҵара асистема иагу аахтны ирҳәароуп. Иахьа Аԥсны иҟоуп аԥсуа, аурыс, аерман школқәа. Ҳтәылаҿы инхоит иара убас, абырзенцәа, агырқәа, ақырҭқәа ухәа амилаҭ рацәа.
Сазҵаарц сҭахуп, урҭ зегь рзы ашколқәа хнартыроума аԥсуа ҳәынҭқарра? Урыстәыла, ма Ҭырқәтәыла амилаҭрацәа еиланхоит, аха милаҭцыԥхьаӡа рзы ашколқәа хдыртыма?
Ҳазлацәажәо аҭыӡшәа анцәырҵ, иқәгылеит азҵаатәы ҳтәылаҿы амилаҭтә хырхарҭа змоу акәымкәаны, иҳәынҭқарратәу, аԥсшәа зехьынџьара ишахәҭоу ирҵо иҟаларатәы ашколкәа еиҿкаазарц. Иҟалап, аидеиа иашазар? Хра злоу асистема азыԥшааны, насгьы аҳәынҭқарратә бызшәа ашьаҭа арӷәӷәашьа иазхәыцроуп иахьатәи аҵара асистема амаҵ азызуа. Аԥсны аиҳабыра ракәзар, азакәан ишану еиԥш, аофициалтә еиқәшәарақәа, ҩыралатәи аимадара, аизарақәа уҳәа ԥсышәала имҩаԥырымго иалагар, иахьатәи ҳбызшәатә позициаҿы ҳаанхоит...
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
27 шықәса раҧхьа ҳаззыҧшымыз арыцҳара ҳаниеит аҧсуа жәлар: иҧшьоу ҳаҧсадгьыл бџьаршьҭыхла иақәлеит ҳҭоурых адунеи ианызхырц зҭахыз аӷацәа. Урҭ рышьҭа иахьа уажәраанӡа ихьааны, илаӷырӡышны ҳҭоурыхтә даҟьақәа ирнылеит. Уи имӷьаӡо хәроуп, имбаӡо лаӷырӡуп.
"Аӡәы сибандаз, сиаҳандаз ҳәа акәӡамызт абџьар зыскыз", - ҳәа ҳаиҿцәажәара хациркуеит Агәымшәаразы амедал занашьоу аибашьҩы Гәымба Руфбеи.
Гәымба Руфбеи Ражден-иҧа диит Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭан. Аибашьра актәи амшқәа инадыркны, егьырҭ иҩызцәа аибашьцәа реиҧш, аҵыхәтәанынӡа деибашьуан, аҧсреи абзареи дрыбжьагылан. Руфбеи аибашьра алацәажәара бзиа ибаӡом, ихазы акы аиҭаҳәара иҭахӡам, ихы ӡыригом. Аха усгьы гәалашәарақәак ҳзеиҭеиҳәеит.
"Аибашьра ианалагаз амш аҽны аҩны сыҟан, ҭынч ақыҭанхамҩатә усқәа сырҿын. Ус быжьқәак слымҳа иааҭасит, ицо-иаауа амашьынақәа рыбжьы цәгьахеит. Ахацәа зегьы ҳҽеидаҳкылеит иҟалаз арыцҳара атәы анеилаҳкаа. Абџьар ҳәа акгьы ҳамамызт, иҟаҳҵахуаз, иҳаулак ҳҽеиқәыршәаны ҳдәықәлеит. Абџьар змамыз Афон ҳааныркылеит. Сышьҭахьҟа иаанхеит сан, саб, сыҧшәма ҧҳәыс асаби дыкны. Сашьа еиҵыбгьы дгылт еибашьра, аха еиҳабык иаҳасабала иабжьызгеит, зеиҧш ҟамло егьыҟам, аҩны даанхарц. Ҭаацәарак рхала рааныжьра ҟаломызт, уимоу, аҩны иҳаман ахҵәацәа, урҭгьы хьчалатәын, ирхылаҧштәын," - ҳәа игәалаиршәоит Руфбеи.
Ҳәарада, аӡәгьы издыруамызт раҧхьаҟа изыниараны иҟаз. Еибашьуан уахи-ҽни, ирацәан ацәыӡқәа, рҩызцәа рываршьаауан. Уи еиҳау арыцҳара арбан, аха еснагь иаарҧшлатәын агәымшәара, агәкажьра зынӡа иҟаломызт.
Гагра аныргоз, Руфбеи дызлаз абаталион резерв ҳасабла уахь идәықәырҵеит. Гагра анҭадырцәы аӷацәа ирцәыргаз атехника рыманы ииасит Ешыраҟа. Еиҳабыс дрыман Гыцба Лаврент. Анаҩс иҵегь иӷәӷәаз аибашьыгатә техника "агаубицақәа" зыхьӡыз рзааргеит. Уи ала ахысшьа рыздыруамызт. Ҩымш-хымш рыла уи атәы рҵеит. Аӡәы имацара имч ақәхартә иҟамызт азы, ҩыџьа-ҩыџьала абри абџьар хкқәа ирыддыргылеит. Сангәылиа Асҭамыри Руфбеи еицын. Имҩаҧысуаз ажәыларақәа зегьы ирылахәын.
"Усҟан Кәтышьха ҳәа иахьашьҭоу аҭыҧ аҟны ҳаҟан. Сара агаубица аҟны абџьар еиҳабыс сыҟан. Асҭамыр зынӡа дқәыҧшын, 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Аха ифырхаҵареи игәымшәареи еснагь иџьасшьон, ахаан шәарак инубааломызт, игәы ӷәӷәан. Ҳабџьар ахьгылаз аӷацәа ирызгәамҭартә еиҧш ҳахылаҧшуан. Лассы-лассы рҭыҧқәа ҧсахны иҳаргылон. Аҭабиақәа ҳжыр акәын, уи даара ицәгьан, махәҿа мацарала ҳашәара иаҳжит. Ешыра аҭабиақәа анаҳажуаз ауха ақәа ӷәӷәаны иауит, аҳәынҵәа ҳалагыланы ҳаибашьуан. Аха уҧсадгьыл алахьынҵа унапы ианану иҟоумҵара иҟоузеи?", - ҳәа игәалаиршәоит Руфбеи.
Ешыра ишыҟаз ауп аибашьҩы қәыҧш Сангәылиа Асҭамыр дышҭахаз. Уи хьаа дуны, ахаан ихамышҭуа, Руфбеи игәалашәараҟны иаанхеит.
"Асҭамыр рыцҳа дҭахеит Шроматәи ажәылараан. Уи дызлеиҵбыз ала, еиҳа иахьшәарҭаз сара сцалон, аха уеизгьы, даангыломызт. Данҭахоз ауха аиҿахысрақәа рацәахеит, меихсыӷьрада ана-ара иҧжәон арҭҟәацгақәа. Ихы аагәеиҭарц иабжьызгеит, аха улахьынҵа узацәымцозаап. Ахы ихабжа амнахит. Иуаӷоу уи аҩыза дақәшәааит. Иҧсаҭа бзиахааит афырхаҵа," - ҳәа даақәыҧсычҳауеит Руфбеи.
Гәалашәарак иузҭагӡом аибашьҩы дызлагылаз, иибаз-иаҳаз зегьы аиҭаҳәара залшом. Аибашьра еибашьроуп, ацәыӡқәа аҧсыҭбарақәа ублала ианубо, ухдыррагьы аҽеиҭанакуазар акәхап. Аха урҭ арыцҳарақәа зегьы уҽруҭар, аиааира узымгеит ауп. Агәкаҳара – аҩбатәи уаӷоуп.
Маҷк иадымхаргьы аибашьра атмосфера рҽалырхуан Руфбеи дызлаз абаталион. Ишәаҳәон, икәашон, алаф еибырҳәон, ахәра змаз ахәрашәа изырҳәон, уи игәы арӷәӷәон, дахәышәтәуан. Руфбеи ирцәажәара цәгьоуп, ихы ӡыригом. Иҩызцәа рҟынтәи иҳаҳахьеит иара иҳаимҳәацыз хҭыск.
Кьалашәыр ақырҭуа бџьарҵәахырҭа иеихстәын, иагьақәшәеит, иҧыххааса иқәҵан. Уи афырхаҵаразы ианашьоуп Агәымшәаразы амедал. Ари ахҭыс анцәырызга, еиҭеиҳәар акәхеит.
"Ахысразы адҵа ҟаиҵеит Аслан Кәабахьиа. Даара исшәеит, иззеит. Гаубицала ахысра мариам, уанхыс – иақәшәароуп. Анцәа имчала иақәшәеит. Уи абжьы иахьа уажәраанӡагьы слымҳа иҭаҩуеит. Ҳаздгылаз абџьар абжьы улымҳа ҵнахуан, ухшыҩи угәи арҵысуан, убри аҟара абжьы бааҧсын, ачҳара уадаҩын, удагәахар алшон", - иҳәоит аибашьҩы.
Абџьар анага-аагара цәгьан, амашьына иацраҳәаны акәын ишеиҭаргоз. Аха амашьына аҟамзаара еиҵанархон.
"Ажәылара ҟалацыҧхьаӡа ҳабџьар ҳаманы ҳнаскьар акәын. Ҽнак адҵа ҟарҵеит Гал араион Сванетиа ахаларазы. Убраҟа даара ишәарҭан, аӷа дахьцәыҵатәаз уздыруамызт, иахьабалак хаҳәран. Аха Анцәа ҳихьчеит, ҧсҭбара ҳамамкәа ҳлыбааит", - ҳәа игәалашәоит аветеран.
Абас ирацәоуп аибашьҩы игәалашәарақәа. Урҭ реиҭаҳәара мариам, ргәаларшәара хьаауп. Урҭ зегьы рылацәажәара уахьӡом, иагьзалшом.
Афырхацәа рыбзоурала иааигәахеит Аиааира амш - рыбла ҭраа, ргәы хыҭ-хыҭуа зегь ззыҧшыз аамҭа. Уи амш иацын агәырӷьареи агәырҩеи, аӷа наӡаӡа дықәцан ҳаҧсадгьыл.
Аиааира амш Руфбеи даҧылеит Гал. Уи еиҳаз гәырӷьара ыҟазма зегь рзы! Аха араҟа, ахацәа зегь рзеиҧш, инымҵәаӡеит Гәымба Руфбеи изы аибашьра. Уи ашьҭахьгьы резервист ҳасабла, Аҧсны ахы-аҵыхәа ампыҵахалаҩцәа рықәцаразы арыцқьарақәа зегьы дрылахәын.
Цәыбра 27 рзы Аԥсны аҳҭнықалақь анҭадырцәы нахыс, Аиааира ацәаара ҳнахьыԥшит. Даҽа хымш рнаҩс, цәыббра 30 рзы ҳбираҟ Егры ахықәан Аԥсни Қырҭтәылеи рҳәаа иахадыргылеит ҳаибашьцәа. Аԥсыҭбарақәа шырацәазгьы, зегь акоуп иҟан ҵҩа змамыз агәырӷьара.
Ииашоуп, аиааира ахыԥша инаваргыланны атрофеигара захьӡыз ҳабла иаахгылт. Исаҳаҳьан аха, ари шымҩаԥысуаз сыла иамбацызт. Уи апроцесс акыраамҭа имҩаԥысуан. Атрофеи анынҵәа, асовет аамҭазы иргылаз аҳәынҭкарратә хыбрақәа "сара истәуп" рыхҵара, жәабала ауадақәа раанкылара уҳәа, аибашьра ашьҭахь иҵоурамыз ацәырҵрақәа рацәан, уимоу урҭ еимакны ҳаамҭазгьы ауаҩшьра аныҟало убап.
Аӡыдара, алашара аҟамзаара, уҳәа ажәлар аџьахаџьафа аамҭа иҭагылан аибашьра ашьҭахь, нас аблокадагьы аарзацлеит. Абас шакәызгьы, аибашьра ашьҭахьтәи агәыӷрақәа рацәан, иахьа ҳаиӷьымхар уаҵәы ҳәа ихәыцуан. Ииуан ахәыҷқәа, аҭаацәара иалалон арԥарцәеи аҭыԥҳацәеи, избанзар иҟан гәыӷрак аԥсҭазаара арҿиаразы.
Абар уажәшьҭа 27-тәи Аиааира амш ҳаԥылоит, аха иахьеиԥшгьы сгәы алаҟамкәа сгәалашәом. Жәлар Реизара адепутатцәа азаҭҭаразы ирыдыркылаз ақәҵара агәызианра иасимволуп ахьӡзаргьы, аибашьра аветрен "иҟаиҵазаалакгьы" уи даҵанкуа иахьыҟалаз сшьара саақәнарҟьеит. Изҳәада аветеран иџьбароу ацәгьоурақәа дрылахәзароуп ҳәа? Аветеран дҿырԥшыгазар акәымзи, ҳарҭ ҳхәыцрақәа ааҳәит акәымзар. Аиааира азықәԥара символуп, уи азы аибашьцәа рхы ақәырҵоит, ауаҩы иԥсҭазаара аҿахҵәара трагедиазаргьы, аԥсадгьыл азы аҭахара иԥшьоу усны иԥхьаӡоуп.
Аиааиреи ахақәиҭреи ашәақәа рзызкхьоу апоетцәа маҷҩым, аха иахьатәи амш азы сазааҭгылоит зегь ирылыҳәҳәо ҳәа исыԥхьаӡо жәеинраалак. Аибшьра аамҭазы хабарда ибжьаӡыз апоет Таиф Аџьба ипоезиаҿы усҟакгьы ирацәам аибашьра атема, ҳанхәыҷыз ашәаны иаҳҳәон "Ҳар рзы ашәа":
Ирзыскуеит са сашәа
Ҳаԥсадгьыл зыхьчо –
Ҳаруаа – аиааирахьтә
Аиааирахь ҳазго.
Усҟан ҳара ари ашәа ззаҳҳәоз Асовет ар ракәын, еиҳаракгьы Аџьынџьтәылатә аибашьра ду аҿы Аиааира амшныҳәа маи 9 аназгәарҭоз ашколтә хор инанагӡон. Ари ашәа иахьа ибжьаханы иҟоуп, шамаха инарыгӡогьы сгәалашәом. Ажәеирнаала кьыԥхьын 1979 шықәсазы аизга "Амҩа иқәу" аҿы.
Аибашьра анеилга уаанӡа ирымбацыз ҿыцбарах ибаны ицәырыргеит "Ихнымҳәыз аибашьҩы ибжьы" захьӡу апоет иажәеинраала.
Хьӡи-ԥшеи сҭахымызт
Изгарц еибашьрала –
Аибашьра – нибахра
Иалоузеи хьӡыс!
Ахьӡ-аԥша соур
Сҭахын даҽакала –
Аха, снамгылар ҟамлеит еибашьҩыс …
Абас далагоит апоет ихнымҳәыз аибашьҩы имонолог. Ари ажәеинраала ҩын аҭынч ԥсҭазаараҿы, апоет-лирик дазхәыцуазма иҟалашаз, аибашьра ашьҭахь аидеиақәа рыҽшырыԥсахуаз идыруазма? Изиҩзеи, иара "сшәыҳәоит, акымзарак шәмырӡын ишәысҭаз, убри сара сзыҳәан иреиӷьу баҟоуп" ҳәа? Ҳара ҳаибашьра иазку ажәеинраалақәа маҷым, аха аҭынч ԥсҭазаараҿы иаԥҵаз апоет Таиф Аџьба ирҿиаз, афилософиатә хәыцрақәа рыла еибыҭоуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Араҟа иҟаӡам, баша апатриотизм арцыхцыхразы иҳәоу ажәа еизадақәа. "Ихнымҳәыз аибашьҩы ибжьы" раԥхьаӡа ианылеит 1984 шықәсазы иҭыҵыз аизга "Уахынлатәи ашәҭ". Аибашьра дазхәыцуазма усҟан апоет, мамзаргьы аҭоурых иахыԥхьаӡалахахьаз егьырҭ аибашьрақәа дыргәылаԥшны аибашьҩы ихәыцрақәа ҳаҵеиҳәоу? Аҳәара уадаҩуп. Ари ажәеинраала усҟан ианҭыҵыз сшаԥхьахьазгьы, зегь акоуп, иахьеиԥш иҵарны исыдыскыломызт.
Исылшеит иҳажәлаз
Аӷа цәгьа инкылара,
Саҵамхт исуалыз –
Ахаҵа иуахҭа.
Дыԥхасҵеит уи
Уаҳа игәахымлартә ақәылара,
Аҵыхәтәан
Сызгашазгьы сықәшәеит схаҭа…
Сгәанала, арҭ ацәаҳәақәа иҭахоз зегь зызхәыцуаз акәын. Усҟан акыр иҵарын аԥсадгьыл абзиабара. Абар, 27 шықәса рнаҩсан, ҳаззеибашьуаз ааҳхашҭызшәа, уаанӡа иҟаҳҵахьаз азымхошәа, Жәлар Реизара ирахәым рықәҵара гәыбжьыхганы иааҳзыҟалеит. Ҳаԥсҭазаара еиӷьызтәуа азакәанқәа аԥырҵоит ҳәа ҳабжьы заҳҭо адепутатцәа "ауаа аҵеиџь иҭажьны рыԥсҭазаара иалызхуа" ирықәу ашықәс абжа рхырхуеит иветеранцәоуп ҳәа.
Сара сызҿу уаанӡа депутатс иҟаз, абизнес знапы алакыз Урыстәыла атәылауаҩ Сергеи Клемантович иҩыза ԥҳәызбеи иареи рҭарха еиҿызкааз ҳәа иԥхьаӡоу Нодик Кәыҵниа иус ауп. Абри мацарагьы азхоит, аиааира амш азы "ҳамҭас" иҳадыргалаз азаҭ аԥсҭазаара угәы ахнаршәартә еиԥш аҟаҵаразы. Аамҭа-аамҭала аинвестпрограммазы аԥара аҳәара ҳахьцо Урыстәыла анапхгара зыршнахаша аус. Ауаа аҵеиџь иҭажьны рышьра, даара игәаӷьыуацәаз ацәгьоурақәа ирхыԥҳьаӡалоуп, насгьы уи Жәлар Реизара адепутат даналаҟьашьу. Абар амнистиа уаанӡатәи адепутат инаҭоит алшара, иқәу 16 шықәса рҟынтәи ааба нахыхны, ихиго аркьаҿра. Инхаз ԥшьы-шықәса џьара акы азихәыцышт.
Аиуристцәа ражәақәа рыла, ирацәоуп сынтәатәи амнистиа зхы иақәиҭнатәуа ацәгьоуцәа: арҳәцәа, ауаа рӷьычра иалахәыз уҳәа, деибашьуан, ма Кәыдры аҭарцәра далахәын ҳәа асправка знапы иаку абахҭа аҟынтә иоужьхоит, иара убас, аусҭҵааҩцәа рнапы злаку ашьауӷатә усқәагьы аанкылахоит аветеранцәа ирыдҳәалазар. Иазхәыцуада, ацәгьуоцәа рхарала иҭахазаи, ааха заузи ргәакьацәа рлахьынҵа. Ирхәыцуазеишь урҭ? Ашьоура рҽазыршәома? Дара рыбжьара аветеранцәа рҭаацәа ыҟамкәа иҟоума? Абарҭ азҵаарақәа зегь сгәы бжьырхуеит "ҳаззеибашьи" аасгәахәуа.
Иалшон ҽакала
Сынхар хьыӡла-ԥшала,
Аха, шәара шәҭынчраз –
Сынхоит еибашьҩыс –
абас ихыркәшоуп апоет Аџьба аибашьҩы изикыз ажәеинраала. Ари иҭахоз зегь рхәыцрақәа ракәын.
Ҳара ҳакәзар, ҳҭынчраз иҭахаз ридеиақәа рыцәхьаҵра амҩа ҳанушәа снарбоит ҳаԥсҭазаараҿ имҩаԥысуа саԥшны сцәажәозар. Абас иҟоуп Аиааира амш 27 шықәса ахыҵра ашҭа ҳанылагылоу аамҭазы.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
1993 шықәса, цәыббра 30 рзы ихыркәшахеит Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра. Аԥсуа еибашьцәа ҳбираҟ шьҭырхит Егры аӡиас ала ицо Аԥсны аҳәааҿы.
Сынтәа акоронавирус апандемиа иахҟьаны Аиааира амш иазкыз аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа акыр иркьаҿын.
Традициала, 1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраҿы Аиааира Амш азы Аҟәа, Ахьӡ-аԥша апарк аҿы ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит, ацеремониа иалахәын Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа, Атәыла аиҳабыра, аветеранцәа, хатәгәаԥхарала еибашьуаз.
Иара убас имҩаԥган Аԥсны Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымшныҳәа иазку акциа "Афырхацәа рымҩала". Акциа ҩымш имҩаԥысуан, цәыббра 29 рзы Аҟәа Ахақәиҭра ашҭаҿ иалагеит, цәыббра 30 рзы Егры инаӡеит.
Аныҳәа хыркәшан Амҳаџьыраа рыԥшаҳәаҿы аԥсуа естрада ашәаҳәаҩцәеи арҿиаратә коллективқәеи рконцерт ала.
Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахаз афырхацәа ргәаладыршәарц Ахьӡ-аԥша абаҳчахь иааит аибашьра аветеранцәа, ауаажәларратә усзуҩцәа, еиуеиԥшым аусбарҭақәа русзуҩцәа, Аҟәа ауааԥсыра. Ацеремониа иалахәын Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа, Апарламент ахантәаҩы Валери Кәарҷиа, Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианин, аминистррақәеи аҳәынҭқарратә еилакқәеи рнапхгаҩцәа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иуаажәлар Аиааиреи ахьыԥшымреи рымш рыдиныҳәалеит.
Аахыҵ Уаԥстәылеи, Xечентәылеи, Ҟабарда-Баокариеи, Адыгатәылеи, Урыстәыла егьырҭ арегионқәеи уҳәа рҟынтә 1992 шықәсазы хатәгәаԥхарала Аԥсны ахьчаразы игылаз аибашьцәа ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
Сынтәа акоронавирус апандемиа иахҟьаны Аиааира амш иазкыз аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа акыр иркьаҿзаргьы ақалақь аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара рыман аҿар.
Аҟәа, Амҳаџьырцәа рыԥшаҳәаҿы имҩаԥган арҿиаратә коллективқәеи аестрада шәаҳәаҩцәеи злахәыз аныҳәатә концерт.
Аконцерт аҟны инарыгӡон аибашьра иалиааз ашәақәа.
Ахәыҷтәы ансамбль акәашацәа аҳәынҭқарра абираҟ кны икәашон.
Аныҳәа иалахәын Атәыла ахада Аслан Бжьаниа, Аҟәа ақалақь ахада Беслан Ешба, Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ, ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа.
Аԥсуа жәлар рҭоурых аҿы 1993 шықәса, цәыббра 30 – реиҳа ихадараӡоу арыцхәқәа иреиуоуп.


Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб адырра ҟанаҵеит, Аҧсны COVID-19 ахҭыс ҿыцқәа фба шьақәыргылоуп ҳәа.
Нанҳәа 7 азтәи аоперативтә дыррақәа рыла, Аԥсны иахьаҵанакуа даҽа фҩык ауаа COVID-19 рыдбалоуп. Абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ишаанацҳауа ала, аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла ачымазара амазааразы игәарҭеит 82-ҩык ауаа, урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп фҩык ауааԥсыра.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа. Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 120-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсуа-аурыс ҳәынҭқарратә ҳәаа аартын нанҳәа 1 инаркны. Раԥхьатәи ԥшьымш рыла аҳәаа иахысны Урыстәылантә Аԥсныҟа иҭалаз рхыԥхьаӡара 100 нызқьҩык рҟынӡа инаӡоит.


Гәдоуҭа араион ахада ихаҭыԥуаҩ Ҭемыр Возба арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭеиҳәеит араион ақыҭақәа ӡыла реиқәыршәара азҵаара иахьазы иахьынӡанагоу атәы.
Шәачатәи аҳазалхыҩцәа 34 шықәса зхыҵуаз Аԥсны атәылауаҩ икабриолет аҿы ирбеит закәаншьаҭада имҩанигоз аҭаҭын аалыҵ.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа 466-ҩык ишрылоу аадырԥшхьеит. Урҭ рахьтә 154-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи аекспедициа 1941-1945 шықәсқәа рызтәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны Аиааира 75 шықәса ахыҵра иазкуп.
Аҭыԥантәи адепутатцәа рнапынҵақәа закәанла лшарас ирнаҭо, урҭ аԥсҭазаараҟны ахархәара ахьынӡарымоу атәы арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит азиндырҩы Гиви Габниа.
Ахысрақәа рымҩаԥгараан ахархәара рыман БТР-82АМ, анапылатә гранатаршәгақәа РПГ-7, апулемиотқәа"Печенег", автоматқәа АК-74М.
Аахыҵ Уаԥстәыла, иҭакыз Инал Џьабиев иԥсра ашьҭахь амитингқәа рымҩаԥгара иалагеит. Рмаҵзурақәа ирымхуп Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр, Апрокурор хада, атәыла аиҳабыра ԥхьатәара ицеит.
Ашәарыцара, аԥсыӡкра пату ззақәу Омар Ҵәыӡба арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит сынтәа ачашәара зеиԥшроу.
Сынтәа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ахь инашьҭын 668 рзаҳал. Урҭ реиҳараҩык ԥышәарада ирыдыркылеит акоронавирустә ҭагылазаашьа инадҳәаланы.
Урыстәылатәи аспелеолог, акоманда "Перово-Спелео" алахәыла Павел Демидов нанҳәа 23 рзы Арбаика ашьха иамоу аҳаԥқәа руак аҟны дҭахеит.


Алитератураҭҵааҩ, акритик, апедагогикатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Руслан Қапба ихыҵит 85 шықәса. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, аԥсуа литература акафедра аиҳабы Диана Џьынџьалԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит акафедра абчараҳқәа дреиуоуп ҳәа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 674-ҩык акоронавирус шрылоу шьақәдыргылахьеит. Урҭ рахьтә 186-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, 6-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аинформациа еимадаразы Гал араион ахада иабжьгаҩ Ерик Миқаа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит галтәи ателехәаԥшраҿы ихацыркхо апроект ҿыцқәа ртәы.
Жәабран 15, 2021 шықәса инаркны ЕгрыГЕС аркхоит адеривациатә тоннель аиҭашьақәыргыларазы.
COVID- 19 шлыдырбалази, гәдоуҭатәи агоспиталь ахь лгара заҭыххази, насгьы аханатә ачымазара агәра шылымгози ртәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит уаанӡа Тҟәарчал араион ахадас иҟаз Аида Чачхалиаԥҳа.
Аслан Бжьаниа уажәтәи Москва иҟазаара ԥшьынтәтәуп Аԥсны ахадас дҟалазар аахыс.
Аԥсны аҭоурыхтә хҭысқәа ирыгәҭылакыз, аԥсуа милаҭ-хақәиҭратә қәԥараан иҟаз аҭагылазаашьақәеи 1989 шықәсазы амлашьразы аполитикатә акциа иалахәыз, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран Витали Кациа ифырхаҵареи дырзааҭгылоит иҩыза Аслан Ҷанба.
"Асахьаҭыхҩы. Аамҭа. Агәалашәара" захьӡу Аиааира амшқәа ирызку ацәыргакәҵа аатуеит цәыббра 22 рзы Аҟәатәи ацәыргақәҵатә зал хадаҿы. Уи ацәыргақәҵатә зал аиҳабы Ельвира Арсалиаԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит иӡыргахо аусумҭақәа ртәы.
Sputnik еиднакылеит цәыббра 14-20 рзы имҩаԥысраны иҟоу, еиҳа аинтерес зҵоу аспорттә хҭысқәа реидкыла.
Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент ахь Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада №10 аҟны аиҭалхрақәа мҩаԥысуан амҽыша, цәыббра 13 рзы.


Аԥсуаа зқьышықәсала еихаҳауа иааҳго ҳкультура ажәлар рыԥсҭазаара зегьы ҳәаақәнаҵоит, еиднакылоит, изнысыз амҩа доуҳатә шьаҭас иамоуп. Ҳара ҳкультура даҽа жәларык ҳрылазмырҩашьо аҿыгҳарақәа рыла еиларсуп, иахәҭакуп Кавказтәи акультура. Ҳкультура ажәлар рышьҭа еиқәырханы ашьҭахь иааиуа абиԥара рызнагароуп ихадароу ҳәа.
Цира Габниаԥҳа излазгәалҭаз ала, ажәлар знысуа аҭоурыхтә етапқәа рҿы џьара инымхаӡакәаны ианрылшо етапк аҿы иҟоу абиԥара ҳаԥсҭазаара ҳәаақәызҵо ианрылшалакгьи убри еиқәырханы, иацҵаны, иазырҳаны дара ирышьҭанеиуа абиԥара усҟан уи еиҳа-еиҳа еизҳауеит. Убри ауп акультура абиԥарақәа рышҟа ииасуа. Аха абиԥарақәа ирылымшар усҟан иара амилаҭ, акультура ҳамоуп ҳәа ажәларгьы ирызҳәаӡом, ацәыӡ дуӡӡагьы ҟалоит.
"Ҳара иҳамоуп ҳжәытә доуҳатә культура дуӡӡа даҽа культурақәак аныԥшуазаргьы, иара адунеитә культура хазырҭәаауа амазарақәа ируаку. Ҳазнысыз амҩаҿы ҳкультура анырра азҭоз маҷӡамызт, аха аԥсуаа урҭқәа зегьы ырсаны, иреиӷьу алхны ҳкультура иахарҳауан еснагь ижәытәӡатәиу ашьаҭақәа змоу аԥсуа культура иаҵаҵәахуп хәы змаӡам адоуҳатә беиара.
Иароуп ҳара иахьа уажәраанӡа ҳаиқәырханы ҳаазгогьы. Изларылшозеи уи еихазҳауаз абиԥарақәа иара аиқәырхара? Аиқәырхара рылзыршаз ҳкультура шьаҭас иамоу акосмогониатә ҟазшьа ауп. Ажәлар идырҿиаз зегьы иацын Анцәа илаԥши ихылаԥшреи ҳәа ирыԥхьаӡон дара", — лҳәеит Габниаԥҳа.
Аԥсуа ҭҵааратә институт афольклор аҟәша еиҳабы лажәақәа рыла, аԥсуаа ҳдоуҳатә культураҿы, иара акультураҿы уашәшәыррақәа ҳныԥшуазаргьы, макьана ҳҿы зыӷәӷәоу убри ауп, акультура абантәаауеи, иарбан хыҵхырҭақәоу иамоу анаҳҳәо иаразнак ҳхаҿы иааиуеит амифологиа, адинхаҵара, ҳхаҿы иааиуеит аҟазара ахкқәа зегьы урҭ рыда иара акультуру ахаҭа зыҟалаӡом. Абарҭ зыӡбахә ҳҳәо абаҟақәа зегьы ҳара ҿыӷәӷәала ҳцәажәо ҳҟанаҵеит.
Кавказ зегьы, иара Аԥсынтәыла ирацәаны акультурақәа ахьеилысуа аҭыԥ аҿы иҟоуп. Араҟа амрагыларатәи акультуреи аҭыԥантәи акультуреи аилысра роуан, иара амраҭашәаратәи акультура ақьырсиан культура ыҟан, амсылман культура ыҟан. Абарҭқәа зегьы анырра ду шыҟарҵазгьы, абри аҭыԥан ииыз иҿиаз акультура аԥыжәара агон ианакәзаалак. Избанзар уи дара еиҳа агәра ргон.
"Аԥсуаа рыԥсҭазаара еиӷьызтәуаз, дара доуҳала изырбеиоз ирзыманшәалоз акәын. Хымԥада, уи иаанагаӡом зынӡа анырра ҟарҵомызт ҳәа, ҿырԥштәыс иаагозар Византиатәи акультура ара анырра ӷәӷәа ҟанаҵеит. Еиҳарак аматериалтә культураҿы.
Аматериалтә культуреи адоуҳатә культуреи дара еиларсуп, аха ара Византиаа анаа, идыргыло иалагоит аԥшьаҭыԥқәа, еиуеиԥшым абаҟақәа. Аԥсуаа убарҭ рыԥшьаҭыԥқәа андыргылоз аԥсуа ҟазацәагьы рываргыланы идыргылон", — лҳәеит Габниаԥҳа.
Аха аԥсуаа рдунеихәаԥшышьаҿы, рыԥсҭазаараҿы уи икультуратә баҟангьы иҟан, аха зегьы акоуп дара рыԥшьаҭыԥқәа рдоуҳа хыҵхырҭақәа еиҳа рҽырзааигәатәны аиқәырхара рылшеит, егьигьы инавагыла-аавагыланы авсшьа иақәшәаны дара ртәы аҭыжъара еснагь иадыргон. Избан убас аԥыжәара загоз, иаҳҳәап, избанзар заҟа аҭыԥантәи ӷәӷәо аҟара аилаӡҩара, ауашәыррақәа рацәаны аҭара мариахаӡом.
Избан аԥсуаа ирылзыршеи дара рдоуҳатә культура аԥыжәара аго аҟаҵара ҳәа азҵаара шьҭырхуазар. Зегьы раԥхьа игылоу — аԥсуаа рдоуҳатә баҟақәа рҿы еснагь ахыҵхырҭа акосмологиатә ҟазшьа амоуп. Жытә-натә аахысгьы дара рыԥсҭазаара, рдоуҳатә культура аҿиараҿы еснагь ихьаԥшуан Анцәа ишҟа. Дара рыԥсҭазаара зегьы жәиантәи иааиз, Анцәа иҟынтә иааиз акәны иахәаԥшуан, ҿырԥшыгас иаагозар Аԥсадгьыл. Аԥсуаа рыԥсадгьыл аиурагьы акосмологиатә ҟазшьа амоуп, ҳәа азгәалҭеит Габниаԥҳа.
"Уи анцәа ииҭеит абра унха, уқәӷьаца ҳәа. Аха уи инадкылангьы асасдкыларагьы акосмологиатә ҟазшьа амоуп. Избан акәзар аԥсуаа ирҳәоит асас Анцәа иоуп дысзаазышьҭыз, уи быжьнасыԥк имоуп – фба сара исзынижьуеит, акоуп иара ииго ҳәа. Иара асас иааирагьы хыхьнтәи, жәҩанынтәи иҳамҭаны иҟоу адоуҳатә шьаҭа аманы дахәаԥшуеит. Ажәлар рдоуҳатә культура зегьы еидызкыло, иԥшьоу акакәны иршьо Аԥсуара.
Аԥсуарагьы Анцәа ииҭаз, иара изишаз, даԥсуаны дҟазҵаз Анцәа иакәны дахәаԥшуеит аԥсуа. Анцәа изааишьҭыз аԥсуара иаҳәо аканонқәа реилагарагьы ҟалаӡом ҳәа. Уи дара рыԥсҭазаара ҳәаақәнаҵон, аха иагьацәшәон, иагьацәыԥхашьон, избанзар иԥшьан Анцәа иҟынтәи иааиз оуп ҳәа ирыԥхьаӡон", — лҳәеит Цира Габниаԥҳа.
Избан акәзар уа иҟоу аԥсуаа ирыԥхьаӡоит зегь раасҭа Анцәа игәаԥхо ауаҩра ауп ҳәа. Аԥсуара зегьы еидызкыло гәыԥ хаданы иҟоу ауҩра. Егьа мал ыҟазаргьы ауаҩра еиҳау амал ыҟаӡам ҳәа иԥхьаӡон азын аԥсуаа рҿы ианакәзаалакгьы акгьы ахырҟаӡомызт. Абарҭқәа рыҩныҵҟа иҟоуп ҳәа сгәы иаанагоит аидиологиа, аха ари аидиологиа зехьынџьара доуҳала еиҿартәу, хыҵхырҭасгьы измоу культура дууп ҳәа азаҳҳәар ҳалшоит. Избанзар адоуҳауп уа зехьынџьара иҟоу, ҳә азгәалҭеит Аԥсуа ҭҵааратә институт афольклор аҟәша еиҳабы.
Аԥсуа жәлар рдоуҳатә культура абеиара иамоу еиднакылоит ҳдоуҳатә кодекс ду "Аԥсуара". Иара шәҟәыла иҩны ишьҭыхым, аха уаҟа ирацәоуп аԥсуаа зықәныҟәоз аԥҟарақәа, иныҟәыргоз ақьабзқәа, аҵасқәа. Есымшагьы иубон уи иамоу абеиара ахьынӡаҳараку. Аԥсҭазаараҿы рхы иадырхәон.
"Ҳара ҳаԥсуара акультураҿы иҟоуп ҳхеиқәырхаратә мҩақәа зегьы. Уи ҿыц иашьҭаланы аԥҵара аҭахӡам. Урҭ иргәылаланы, ирылаԥшааны, аԥсҭазаараҿы ирымаз ахархәареи, уи иацыз алеишәа ӷәӷәеи рызҳаргьежьыр ҳшәарҭара азҵаара ӡбахоит, ҳҳәынҭқаррагьы ашьаҭа ӷәӷәа азышьҭаҳҵоит", — лҳәеит Габниаԥҳа.
Кодекс ҳасабла ишьақәыргылан ирымаз, аԥсуаа рдоуҳатә беиара иабзоураны дара ирыман иааџьоушьаратә иҵаулаз, иаамысҭашәаз, аристократтә ҟазшьа змаз ахымҩаԥгашьа. Уи ахы акуан ауаҩраҿы. Аԥсуа ауаҩы дазусҭазаалакь иара иаҵкьыс дҳараикуамызт, иаҵкьыс дагьылаирҟәуамызт, диаҟаран диргылон.
Иара ихаҭагьы аӡәы диеӷьны, ма диеицәаны ихы дахәаԥшуамызт – ауаа зегьы драҟаран ихы ибон. Абарҭқәа зегьы злоу аԥсуа культура, ҳдоуҳатә культура ҳагәылаԥшыр ҳазхьаԥшыр ҳзыцәшәо акгьы ҳзынхаӡом, иҳалшоит ҳҳәынҭқарра аргылареи, ԥхьаҟа арҿиареи!
Уаанӡа аибашьра ҟалаанӡеи иахьатәи аамҭеи шаҳҳәоз, уажәы Ковид-19 цәырҵаанӡа иҟаз-ианыз ҳәа ацәажәара ҳалагеит. Ҳгәаҳҽанӡамкәа ҳаԥсҭазаара иалалаз агәыргьынчмазара шьаҭанкыла ҳсоциалтә-культуратә ԥсҭазаара ахаҿра аԥсахуама уҳәо аҟынӡа инеит. Аԥсуаа ҳацәгьеи ҳабзиеи иааннакыло аҭыԥ акыр иӷәӷәоуп, ианахҳарҟьо шырацәоугьы. Аҵыхәтәантәи аамҭазы ачымазара ҿкы аҽарӷәӷәеит, аԥсыҭбарақәагьы ҟалеит.
Иахьатәи аамҭазы иҳалаҳәоуп дырҩагьых акарантинтә ԥҟарақәа рыхәҭак шыргьежьу. Жьҭаара 5 инаркны, ауаа рацәа злахәу ачарақәа, аиныхрақәа, аԥсхәрақәа уҳәа рыркьаҿреи уимоу раанкылареи азгәаҭоуп. Ковид-19 цәырҵаанӡа аԥсуаа ҳчараушьа саназхәыцуа, абас акы шаҳԥеиԥшыз ҩашьомызт сгәахәуеит. Иубаратәы иҟан ахарџь рацәа зыхҭынҵаз аҵаул чарақәа аԥшьганы ишҳамаз.
Аиашазы, урҭ ачарақәа ауаажәлар рматериалтә ган иазышьҭымхуа иҟан. Иҟасҵаз аҭҵаарақәа рыла, ачара аураҿы ахарџь зго еиҳаракгьы, аҭаца лҭыԥ архиара, амузыкатцәа рааԥхьара, аҭаца лыҵкы, насгьы уи дахьыкҿадыргыло иахҭнырҵоз зекономика хьысҳау атәылазы акыр иџьашьахәуп. Избан изыруаз ачара дуқәа? Избанзар, ачара хәыҷы аҿы хыхь еиқәсыԥхьаӡаз ирыхҭнуҵо мацара азыхҩа-иазхымҩа ахаршә инарго. Ачара афеида амазарц, мамзаргьы ауал рықәымшәарц азы, инеиҵыхны иҟарҵоит, ауаа рацәа неир инанагогьы еиҳахоит азыҳәан. Ҳара ҳчарақәа урыхәаԥшыр, иҭышәынтәалоу Европатәи аҳәынҭқаррақәа рҿы рхы иақәнадмырго аныхтә наҳхуеит, нас аԥсшәа заҳҳәо зегь инараҳәаны уалда ҳаилгарц азы. Уажә аабыкьа издыруаз хаҵак ааԥхьаратә билеҭ изааит. Даԥхьеит, деиҭаԥхьеит, аха ачара иазҳәаз азусҭцәаз изеилымкааит. Абри зегь иаанарԥшуеит, ҳарҭ ҳхыза заҟароу ҳзымдыркәа ҳшьапы шеиҵаҳхуа. Ауаа рацәа адгаланы, ачара ду уны, ахаршә иаарго ҳақәгәыӷны аплан шьҭаҳхуеит.
Ачымазара анцәырҵ, акарантин џьбара анҳалаҳәаз иаанкылан ачарақәа, зматериалтә бзазара хьысҳаз ауаагьы, "оф, гәышьа" рҳәеит. Иаҳбо ҳалагеит, аҭаца даазго иаармаҷны, ҭаацәашәала ачара маҷқәа руа ишалагаз. Ачымазара шыҟоугьы, аԥсҭазаара аангылом, арԥарцәа аҭаацәара иалалароуп, аҭыԥҳацәагьы рразҟы рбароуп, убри аҟынтә, аҵаул чарақәа ракәымкәа, ахашәала ҳазымхәыцкәа, илахҿыхны, агьама аҭаны, амала ирмаҷны амҩа азылаҳхыр аринахысгьы ҳарманшәалоит.
Иахьа уажәраанӡа, агәыргьынчмазра агәра зымгоз рацәаҩызаргьы, аԥсыҭбрақәа ҟало ианалага, насгьы, ачымазцәа рхыԥхьаӡара ианацла, амилаҭтә традициақәагьы аҽыԥсахрақәа шроуз убо иҟалеит.
Аабыкьа акыр исзааигәаз сгәакьацәа рашҭаҿы аԥсра ҟалеит. Абжьааԥны еиԥш акәымкәа, аԥсы анышә дамардеит адырҩаҽны, уаанӡа акәзар, ԥшьымш, хәымш иргон, насгьы аԥсы дыкҿанаҵы акрыфара аԥшьыргон. Абри зегьы аԥшәма изы имариам усуп аматериалтә ган ала ҳазнеиуазар. Аԥсыжраҽны аҵәуарахь инеизгьы игәыцхәцәази ааигәа инхо агәылацәеи ракәын. Раԥхьаӡа акәны, ачымазара ҿиеижьҭеи игәасҭеит, асабрадақәеи, анапҭарԥақәеи ныҟәызгоз шырацәаҩыз, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟан анхаҩцәагьы.
Ажәакала, асабраданыҟәгара ҳаԥсыжраҿы уаҩы иџьеимшьо иааҟалеит. Абарҭқәа рыдагьы, иааигәаны аидгылара мап ацәыркуа иашалагаз убон. Аидышшыларагьы анкьеиԥш акәымкәа, ҳәсагьы хацәагьы рхы аарҵысны инеивысуан. Аԥсы данырж ашьҭахь, ахҭәаларахь ицазгьы рацәаҩым, ауаа рӷьырак рмашьынақәа инарықәтәаны ирласны ицеит.
Ишахәҭаз еиԥш, аԥсы дызҵәыуарҭаз роуп сҳәар ауеит аҽны уа избоз. Абарҭқәа зегьы иаадырԥшуеит, Ковид-19 иаԥсахыр шалшо ҳкультураҿы имыцхәны иаланагалаз ахырҟьарақәа. Акырынтә иазгәаҳҭахьеит, ишакәым аԥара шнаҳхуа, ҳацәгьеи ҳабзиеи аҳаҭыраз, убри аан, иаҳцәыуадаҩуп ауаҩы абжьааԥны уадаҩрак, ма ачымазара анимоу ацхыраара иҭара, мамзрагьы "ушԥаҟоу" ҳәа анкьеиԥш аҩныҟа изенира.
Иахьа иҳалалаз ачымазара алеишәа цәгьоуп, ауаа рацәа реизара бзиа иабом, убри аҟынтә, ҳҽаҳаршьцылар бзиан, амаҷ ҳаҽҭагӡаны, ацәгьеи абзиеи ишақәнаго амҩаԥгара. Иаҳҭахы, иаҳҭахым ачымазара ҿкы иаԥсахит ҳабзазашьа, уаанӡа аԥсуа хацәа ианеибабоз аҵәахҳәа игәыдеибакылозҭгьы, уажәы уигьы иаҟәыҵуа иалагеит. Абригьы ҳара иҳацәтәымыз традициан. Ауа, иуа, кьантыжә маҟа ҳәа, зынӡа иаҳгәакьамыз рыцәгьеи рыбзиеи ҳҽалаҳажьуазҭгьы, ачымазара аныҿиа уигьы ҳармаҷит, иахьа аԥсрахьы ҩынтә акәым, знык анеира згәаӷьуа рацәаҩым.
Абарҭқәа зхысҳәаауа, издыруада абри иҳалагьежьуа ачымазара ҳхы ҳнардырырц аҭахызар? Машәыршәа акыр ҟалома аԥсҭазаараҿы? Иҳамаз атрадициа бзиақәа нкажьны, иҳацәтәымыз шьҭԥаа иҳаманы ҳдәықәлеит. Ковид-19 убарҭ зегь рыҭра иҭанацалар алшоит, аҽырцәгьаны излаҳалагьежьуа ала.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
"Аԥшӡа" - ари ахьыӡ ҷыда ауп акәымзар, ихьӡ хаҭа аӡәгьы иҳәомызт, уи аҟазшьарбада ари аҷкәын иоура, иҭбаара, ибла иаҵәа, иччаԥшь ихнаххьаз рхаҿы дырзаагомызт азы.
"Аԥшӡа" ажәеизатәи акласс аҿы дтәан, Асовет Еидгыла аррахь иаанаԥхьараны иҟаз арԥарцәа дрыцны амедицинатә гәаҭарақәа данырхысуаз. Убасҟан аҳақьым иабжьеигеит аурологиа аганахьала ихы гәеиҭарц, аха иԥхашьаз, 18 шықәса ирықәыз аҷкәын иҭаацәа рҿы иӡеит ари апроблема атәы.
"Аԥшӡа" Украина арра анихигоз ӡынрак азы ӷәӷәала дычмазаҩхеит. Ишоура акраамҭа имтәо ианалага, арратә ҳақьымцәа агәаҭарақәа жәпакы дырхыжьны, ипроблема аҽшарцәгьаз, наҟ-наҟ ахшара дшимоуа атәы рҳәеит. Хымԥада, ақәыԥшра иҭагылаз арԥыс, арҭ ажәақәа ирыҵаз аразҟыдара ихахьы иаразнак иааимгеит. Аамҭа анца ауп данрызхәыц.
"Аԥшӡа" аишьцәа дреиҵбан азы, аб игәараҭа иазынхоз иара иакәын. Хәҩык ахшара рахьтә иара ида аҭаацәарақәа аԥырҵахьан. "Уқәра цоит, уԥшӡарагьы наӡаӡа иаанхаӡом, аԥҳәыс даага", - ҳәа аӡәаӡәала дыхҭаркуа иалагеит рашьа 35 шықәса рҟынӡа даннеи.
"Бареи сареи ҳаибагар ҟалаӡом, аха бзиа бсамхабеит, ишԥаҟасҵари?" - ҳәа лаиҳәалон "Аԥшӡа" иаҳәшьа ланхәыԥҳа, дара рахь аангылара данцалоз. Аҿар рымаӡақәа анрыҵырх, ирылабжьеит "ари маҳагьароуп" ҳәа раҳәауа. Уи аахыс 20 шықәса ҵит, анхәыԥҳа хаҵа дцеит, ҩыџьа аԥҳацәа лоуит, аха лыԥшәма инапы шьҭихуан азы лычҳара анхыжжыла, лҭаацәагьы "ҳаԥҳа даҳшьума" рҳәан ддәылганы аҩныҟа дааргеит.
"Аԥшӡа" лара лахь хымԥада уажәшьҭа акагьы дақәгәыӷуамызт, аха даҽаӡәгьы длыхәаԥшӡомызт аиҳарак ипроблема иахырҟьаны.
Ныҳәак аҽны, "Аԥшӡа" иаҳәшьаԥа дицны днанагеит ихәыҷреи, иқәыԥшреи ахьихыигоз агәараҭахь.
Аишәа рхианы, "иуҭахыу акыр ыҟоума" ҳәа ивагьежьуаз "анкьатәи ибзиабара" зегь акоуп игәаӷьны ила дҭаԥшуамызт, иаргьы ихы ларҟәны, акәын аҭак шлиҭоз, аха убасҟан илашәыз иоуп изымбаз рҩыџьагьы рцәаныррақәа шҿыхаз.
Аҿыҵгақәа ҟаҵо, зны имашьына акы агушәа, ҽазны акы ихашҭызшәа иблахкыга дибарц азы "Аԥшӡа" лассы-лассы амҩа дықәлон уахь.
Шықәсыбжак ааҵуаны, ацәаныррақәа ирзымиааиз "Аԥшӡеи" анхәыԥҳаи маӡала еиқәшәо иалагеит. "Аԥҳәыс дааугар, агәра усыргоит ҳаизыҟазаашьақәа рҵыхәа шыԥҵәо" ҳәа иалҳәалон лара, иахькылнаго еилылкаауан азы. Арҭ ажәақәа "Аԥшӡа" рҭак ҟаиҵомызт, игәалаҟазаара бжьырхуан ауп…
Ҽнак "Аԥшӡа" ибзиабаҩ рымаӡаҭыԥ ахь дымнеиӡеит. Уи акырӡа игәнигеит, машәырк лыхьзар ҳәа дшәан, еиҭа ҿыҵгак ԥшааны дрызцеит. Асас абжьааԥнеиԥш аишәа издырхиеит, аха "иуҭаху акыр ыҟоума" ҳәа уажәтәила ивагьежьуаз иаҳәшьаԥҳа ҳәыҷы лакәын. Аӡәгьы ианимаҳауаз "баҳәшьаду дабаҟоу" ҳәа данлазҵаа, "лгәы бзиам, диоуп" ҳәа иаҭалкит. Арҭ ажәақәа ишоура харгалеит, игәы идырхьит, аха дахьышьҭаз ауадахь дызлаҩналози…
Анхәыԥҳа ақалақьтә џьармыкьа аԥхьа лыԥсы лылшәшәаны данкаҳа, дызбаз ауаа атакси ала ахәшәтәырҭахь дрышьҭит. "Ишакәым бкыдҟьеит, сыӡӷаб, ахәыҷы деиқәымхеит" ҳәа аҳәса рҳақьым зыԥсы ааиз лахь лҿанаалха, анхәыԥҳа еиҭа ахчы лхы нылаҳаит. Ахәылбыҽхан, аԥҳәыс лхьаақәа анеиқәтәа аҩныҟа дааит.
"Сара аҭаацәара сзаламлоз ахшара дсоуӡом, џьоукы рыӡӷаб лыгәнаҳа сықәсымҵап ҳәа акәын, бызлацәажәо схаҿы исзаагом, иҵабыргыцәҟьоума?" - ҳәа ибзиабаҩ лахь изҵаарақәа ҵыхәаԥҵәара рмоуит ианеибаба. Иажәақәа идыргәааз аԥҳәыс, ихаимҵозар дзызҵаашаз аҳақьым дазусҭоу аалырԥшит.
"Нан, угәынамӡара еилыскаауеит, аха аԥҳәыс ус анлыхьуа ыҟоуп, амала алаҳәара сахьымӡеит лцәа ҩыџьа асабицәа шалаз, дыццакцәаны дцеит", - ҳәа ахаҵа ихы иаднамкылоз ажәақәа иалҳәеит.
Хара имгакәа, "Аԥшӡа" иқәыԥшраан изықәгылаз адиагноз аҭҵаара далагеит. Москваҟа дахьцаз: "Ауаҩы ахьҭа илаланы даныҟоу егьа проблема изцәырҵуеит, аха уи иаанагаӡом ачымазарақәа зегьы хәышәтәышьа рымам ҳәа. Уара угәы бзиоуп", - ҳәа иарҳәеит уаатәи аҳақьымцәа.
Ибзиабаҩ лҿаԥхьа ишьамхы арсны аҭамзаара шьҭеиҵеит "Аԥшӡа", аҳақьымцәа ирҭахьаз ақьаадқәагьы лнапы инаиркит. Аха изхәарҭоузеи…
"Аԥшӡа" ибзиабаҩ машәырла лыԥсҭазаара ҿахҵәеит. Иара иахьагьы иԥсы ҭоуп, лара дшиџьабоз уаҳа аҭаацәара даламлеит. Ишьапы дахьынӡананагоз аҿыҵгақәа ԥшааны иаҳәшьаԥацәа рахь дцалон, абаҳча дҭысуашәа ҟаҵаны раҳәшьаду лҳаҭгәын аԥхьа днатәалон…
Илашәыз иакәын урҭ ацәаныррақәа зымбоз…
АҞӘА, цәыббра 26 - Sputnik. Ԥшьынҩажәи жәаба шықәса зхыҵуаз, акоронавирус ззышьақәыргылаз Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа апациент лыԥсҭазаара далҵит цәыббра 25 рзы ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы оперативтә штаб.
Аԥҳәыс бырг Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь дааргеит цәыббра20 рзы, аԥсыԥлагаҩагара лцәыуадаҩны, ҩ-ганкахьалатәи агәаҵәкра лыманы.
"Атерапиа шылзыҟарҵозгьы лҭагылазаашьа еиҳа-еиҳа еицәахон, арыԥҳа-аҳауаҭарсгатә аппаратгьы даҿаркит, аха уигьы лмыхәеит, ахәашаҽны лыԥсҭазаара далҵит. Апациентка агәачымазарақәа лыман, иара убас ашьақәыӷәӷәара ҳараки атеросклерози", - аҳәоит аоперштаб аацҳамҭа.
Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла игәаҭаз 216-ҩык ауаа рахьтә акоронавирус рыдбалан 41-ҩык.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаы ишьҭоуп 118-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 114-ҩык адиагноз COVID-19 рзышьақәыргылоуп. 14-ҩык апациентцәа рҭагылазаашьа хьанҭоуп, 25-ҩык – бжьаратәуп. Хҩык згәы бзиахаз ылҩаауп.
Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, Нхыҵ-Кавказынтəи ҳаиашьаратə жəларқəа ашьха каҵəарақəа ирхысны, шьапыла мацара ахымшҭыхə рыхганы бџьаршьҭыхла ҳаԥсадгьыл ҳацрыхьчон. Урҭ рахьтə иҟоуп аибашьра амца шыра еибганы изалымҵқəаз, хабарда ибжьаӡқəаз, ахəрақəа зауқəаз, зыҩныҟа изыхнымҳəқəаз.
Убарҭ дыруаӡəкуп зыӡбахə ҳамоу аибашьҩы гəымшəа, афырхаҵа Заур Пежев. Заур Пежев дҭахоит 1992 шықəса абҵарамзазы, Шроматəи ажəылараан, ҳаӷацəа аԥсышьацəгьа изааргеит. Заур иҭаацəа рыҷкəын иԥсы зыхҭниҵаз Аԥсны инхоит жəашықəса раахыс, ҳацəгьа-ҳабзиа иаӡəыкны иалагылоуп.
Заур иан Лера Шереужева-Пежева слацəажəарц сҭаххеит лыҷкəын изкны, аха лара Аԥсны дсықəымшəеит, Нальчик дыҟан, лыԥшəма игəамбзиара иахҟьаны ахəышəтəырҭа иҭан. Аҭел сылзасит, схы лабасырдырит, анаҩс иласҳəеит ҳаицəажəарц шысҭахыз лыҷкəын игəалашəара аҳаҭыразы, сажəа ҩбалымтəит, ҳаиҿцəажəарагьы абас еиԥш ихацлыркит.
"Сара Аԥсны сыԥсы аҿҳəароуп, ииашаны ишəасҳəоит абри. Сара сԥа Аԥсны аибашьра иалагеит ҳəа аниаҳа, ахəылбыҽха аҩныҟа дааит, ус саиҳəеит: "Сан, сара уаҵəыҵəҟьа Аԥсныҟа сцароуп, уаҟа аԥсуаа рнырҵəара иаҿуп, аангылашьа сымаӡам. Аԥсуаа ҳара ҳашьцəа рами, ҳҭынхацəа рами, дара милаҭ маҷуп, ҳрыцхраароуп, ҳгəы рҭынчны, ара ҳнапқəа еиқәыԥсаны ҳазтəаӡом", - иҳəеит", - абас лԥа еибашьра дшааз атəы ҳзеиҭалҳəон афырԥҳəыс, аибашьҩы гəымшəа иан.
Заур Пежев иҩызцəеи иареи рҽеидкыланы Аԥсныҟа амҩа ианықəлоз, издыруадаз еицыз агəыԥ алахəцəа рахьтə злахьынҵа кьаҿхоз дшыҟаз. Аԥсадгьыл ахьчаҩцəа, афырхацəа рыгəаӷьра, рхымҩаԥгара ес-иуа ирыцилап, еизҳауа абиԥара ҿа дара рҿырԥшы ала ирааӡалап.
"Заур ишьапқəа аӡаӷьақəа рыҵалеит шьапыла дахьныҟəоз. Гагранӡа инаӡеит, ус еиԥш иҟалеит, иара уа даангылеит, иеибашьратə мҩагьы убрантəи иалагеит. Шроматəи ажəыларахь ицоз аҟабарда ҷкəынцəа иаргьы дрылан. Аӡиас ирсит иҭаланы мацара, ахьҭа ыҟан, ахгара уадаҩын. Ишьапы иеихсны ирхəит ақырҭқəа, анаҩс иҳəынҷаны иргеит", - лылаӷырӡқəа илыдмырҳəо дҳацəажəон Заур Пежев иан.
Заур Пежев ицыргаз иҩызцəа рахьтə руаӡəк доурышьҭит, аӷа инапаҵаҟа егьырҭ ирԥеиԥшыз аџьамыӷəа цəгьан. Лыҷкəын иоуз аԥсышьацəгьа шлызхымгогьы, Лера Пежева лгəы лырӷəӷəарц лҽазылшəоит. Избанзар, лара лԥа иԥсҭазаара зыхҭниҵаз Аԥсынра аиааира агеит, ишьақəгылеит аҭынчра.
"Сыҷкəын хəҭа-хəҭала деиҿырхит, инапы амамызт, ишьапы амамызт, илымҳа, иԥынҵа уҳəа зегьы ҿыхын. Ах, ишԥасцəыуадаҩу урҭкəа рҳəара, сгəы мыжда иачҳауазеи?.. Александр Золотинска-иԥа Анқəаб, ахԥатəи сыҷкəын иакəны дсыԥхьаӡоит, даара адгылара сиҭеит. Сыҷкəын Заур иара иоуп Нальчикҟа дсоуртə иҟазҵаз. Ҩыџьа аԥацəа сыман, рҩыџьагьы рыԥсҭазаара иалҵхьеит, Анқəаб сыҷкəын гəакьа иеиԥш дсыԥхьаӡоит", - дҳацəажəон Лера Шереужева-Пежева.
Аибашьра аветеран, Аԥсны Афырхаҵа Заур Пежев Аԥсныҟа данаауаз ихыҵуан 22 шықəса. Аҭаацəаараҿы иара дреиҳабын, диман аиашьа еиҵбы. Ааигəа ихьыз ачымазара иахҟьаны уигьы иԥсҭазаара далҵит.
"Заур аррамаҵзура данахыс ашьҭахь, аҵара дҭан. Аха, аибашьра ҟалеит ҳəа аниаҳа, зегь кажьны Аԥсныҟа дааит. Иҭабуп ҳəа расҳəоит зегьы, еснагь сааигəа игылаз, Анацəа рхеидкыла, Константин Озган, хаҭала Екатерина Бебиаԥҳа изныкымкəа адырраҭарақəа сыҷкəын изызкхьоу, Лиалиа Чамагәуаԥҳа, Лили Ҳагԥҳа, ҩнаҭацыҧхьаӡа даҳҭааны, ҳаҷкəынцəа рҭахара лхатə хьааиҧш издызкылаз, ашəҟəқəа зҩыз, ҳацəгьеи-ҳабзиеи иалагылоу, зегьы даараӡа иҭабуп", - дҳацəажəон Лера.
"Заур абҵарамза 3 рзы дҭахеит, иԥсыбаҩ сзааргеит абҵарамза 10 рзы. Ихьанҭоуп ахьаа ахгара, аха, иаҳаурызеи, шаҟаҩы анацəа ус игəжəажəо инхазеи. Анцəа сиҳəоит, анык убри аҩыза агəырҩа цəгьа ҳазшаз илзааимгааит. Ԥшьҩык ахшара зыцəҭахаз Ҭамара Езыгəбаиаԥҳа, срыцҳашьаны ус салҳəеит ҽнак: "Быҷкəын еибашьра дызлаабышьҭызеи, излабгəаӷьызеи, брыцҳаҳшьоит", - ҳəа. Сара сыԥсадгьыл акəны исыԥхьаӡоит Аԥсны, мамзар нхара ҳəа саангыломызт", - ҳəа азгəалҭеит афырԥҳəыс.
Ацəгьара ахы ҟəыннашьом ҳəа, Лера Пежева илызхымгашаз ҩаԥхьа ахьаа днаҵалеит, илзынхаз лԥеиҵбы ачымазара иахҟьаны иԥсҭазаара далҵит.
"Убасҟангьы Александр Анқəаб Аԥснынтəи ауаа сзааишьҭит - зԥацəа ҩыџьа аибашьраҿы иҭахаз Аза Агəмааԥҳа, Лиалиа Чамагəуаԥҳа, иҟан ирыцқəаз аҳəса. Лера агəаҟра дақəшəеит, лааигəа шəыҟазароуп, лгəырҩа лыцеиҩышəшароуп ҳəа иԥхьаӡаны ахаҵгылара сзыҟаиҵеит", - дҳацəажəон ҩыџьа аԥацəа ран.
Лера Шереужева-Пежева агəабзиареи агəамчи лзеиӷьаҳшьоит. Илааӡаз лԥа, Аԥсны Афырхаҵа Заур Пежев, наунагӡа Аԥсны аҭоурых хьтəы нбанла дазынхоит.
Апресс-конференциа иалахәуп:
Амассатә-информациатә хархәагақәа рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоит апресс–конференциахь (аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16, абизнес-центр "Гәдоу Плаза", 5-тәи аихагыла).
Аккредитациа ҟалоит абри аҭел ала: +7(940) 926 00 00
Азыҳәа анашьҭразы аелектронтә ҭыӡҭыԥ: email@example.com
Иара убасгьы шәара ишәылшоит апресс-конференциа алахәылацәа зинтерес шәымоу азҵаарақәа рышәҭарц Sputnik Аԥсны асоциалтә ҳа Facebook аҿтәи адаҟьаҿы мамзаргьы аелектронтә ԥошьҭахь инашьҭны: firstname.lastname@example.org
"Иахьазы аԥсшьарҭатә комплекс аҿы рыԥсы ршьоит 1800-ҩык. Ҵыԥх уажәааны 1200 ракәын иҟаз. Уи зыбзоурахазгьы ҳәа ҳгәы иззаанаго Гьаргь Блаб ихьӡ зху абокс азы Пицунда имҩаԥысуа атурнир ауп. Амшқәагьы аԥсшьараамҭазы ибзиоуп, уи алагала ыҟоуп. Уажәазы азыҳәарақәа маҷуп иҟарҵо еиҭа аԥсшьаразы, аха амз аҵыхәанӡа аус аауп ҳәа ҳгәыӷуеит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Гәынба.
Аԥсшьарҭатә комплекс аҿы иҟоу ауадаҩрақoа ртәы далацәажәо, Гәынба иҳәеит.
"Аӡыканал ацхыраара аҭахуп, уи аҳабла зегьы ӡыла еиқәнаршәоит иара аԥсшьарҭатә комплекс адагьы, иара анаплакы абаланс аҿы иқәгылоуп, иҟаҵатәу рацәоуп. Аӡыцрыҵқәа ракәзар, ақәра рымоуп, есԥхынра амчра ӷәӷәа роуеит, усҟан ана-ара иацәцо иалагоит. Уи аҭыԥ аԥшаара усҟак имариам, иҳақәҿиеит иара атәы здыруа Алексеи Кьетиа дахьҳамоу. Иара акыр шықәса аус иуеит, аԥсшьарҭатә комплекс аҿы аӡыцрыҵқәа шьышьықәгылоу атәы идыруеит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Гәынба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Афатәаалыҵи, анефҭыҵхратә ааглыхреи, аԥстәқәеи рзы рхы иадырхәо акультура гуар, Аԥсны ԥышәарак аҳасабла аарыхра иалагеит. Аҵиаа аҷыдарақәеи, араҟа ироуз алҵшәақәеи ртәы арадио Sputnik аефир аҟны далацәажәеит Ақыҭанхамҩатә институт аиҳабы Лиосик Аиба.
Цәыббра 15 азтәи адыррақәа рыла Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿ аус руеит 125-ҩык аҳақьымцәа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 726-ҩык акоронавирус шрылоу шьақәдыргылахьеит. Урҭ рахьтә 192-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, 7-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи аԥыза-министр Александр Анқәаби алахәны имҩаԥысит аоперштаб аилатәара цәыббра 15 рзы.
Атурнир аҳәаақәа ирҭагӡаны ф-қәгыларак мҩаԥгахоит. Ақәгыларақәа ирылахәхоит ахацәа реиԥш аҳәсагьы.
Гәылрыԥшь араион ахада ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Џьопуа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит ақыҭанхамҩа аԥхасҭа азҭо ахәаҷақәа рҟынтәи ахәшәтәрақәа шымҩаԥысуа араион аҟны.
Ацәыргақәҵа рызкуп 1992-1993 шықәсқәа раантәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Аиааира Амши 1941-1945 шықәсқәа раантәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Аиааира Амши.
Аҵарауаҩ-абиолог, абнааӡаҩ, апрофессор, абиологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа ахада ихаҭыԥуаҩ Сергеи Бебиа иахьа 80 шықәса ихыҵит. Аҵарауаҩ арадио Sputnik Аԥсны дсасны даҭан.
Аԥсны Аминистрцәа реилазаараҿы имҩаԥысит Аслан Бжьаниеи Александр Анқәаби алархәны акоординациатә штаб аилатәара.
Иаанкылоу амилициауаа 12 шықәса рҟынӡа ҭакрыла ирықәырҵар алшоит Аԥсны АЗ инақәыршәаны.


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеи аҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Коӷониаԥҳа лымҩаду
Атәылауаҩи аиҳабыреи
Ҳазлацәажәаша ҳамоуп
Хра злоу ахҭысқәа
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Агәаанагара
Атуризм
азы
аминистрраҿы
еиҭарҳәеит
аинтернет-мцҳәаҩцәа
рҽырцәыхьчара
шалшо
14:31 14.08.2020
Аԥсны аԥсшьараз аинформациа аиашара ахьынӡаҟоу урыстәылатәи атуристцәа еилыркаар алшоит Аԥсны атуризм аминистрра аҭел ҷыда аномер 8 800 505 42 40 ахь иасыр.
Асы
"аныхәшәхаз":
Тҟәарчал
аӡынтәи
атуризм
азы
гәаанагарақәак
Ҟәардәк
аӡәы
иҵхны
даҽаӡәы
иҵаргылара,
мамзаргьы
20-тәи
ахәҭаҷи
аиҭалхрақәеи
18:33 22.06.2020
8
Америкаа Урыстәыла Аҩбатәи адунеизегьтә еибашьраан Америка иаҿагылан ҳәа ирыԥхьаӡоит
Азҵаараҭҵаара мҩаԥган ЕАА Sputnik News азы. Имҩаԥнагеит асоциологиатә еилахәыра IFop, 2020 шықәса, лаҵара 22 - 25 рзы. Иара иалахәын 1004-ҩык ареспондентцәа, 18 шықәса еиҳаны изхыҵуаз.
15:19 05.04.2020
224
"Арадио ала ирҳәаз бдыруоу?": аҩны изымтәо иҿыҵгақәа
Аҿкы чымазара COVID-19 алармырҵәаразы Аԥсны иалагалоу аԥҟарақәа аиҳабацәа рабиԥара ишрыдыркыло дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Саида Жьиԥҳа.
Ачымазара ҿкы – акоронавирус Аԥсни адунеи аҿи: иалкаау
20:20 01.04.2020
193
Алаф ахи ахәшәи ираҩсуеит
Мшаԥы акы - аччара амш аҽны ажурналист Саида Жьиԥҳа дазааҭгылоит арҭ амшқәа рзы еиҳарак излацәажәо атема акоронавирус иахылҿиаауа алаф.
15:21 21.03.2020
267
Аполитикатә бенефис, мамзаргьы анапеинҟьабжьқәа атрышә ахь ииасыр шалшо
Аԥсны ахада иеиҭалхрақәа рыламҭалазы Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дазааҭгылоит имҩаԥысыз ари алхратә кампаниа ҷыдарақәас иамаз.
Аԥсны ахада иалхрақәа -2020
18:59 13.01.2020
361
Амчра агара мариоуп, аха аныҟәгара цәгьоуп: аибарххарақәа рзы агәаанагара
Аҵыхәтәантәи амшқәа рзы ҳтәылаҟны имҩаԥысуан имариамыз аполитикатә хҭысқәа, урҭ рзы лгәаанагара ҳамалдоит Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
17:29 10.11.2019
235
Ҳаи, рацәа аҽада дақәтәеит: ахьымӡӷ згаз ауаҩы ишизныҟәоз уаанӡеи иахьеи
Ауаҩы ихьӡи ихьымӡӷи аԥсыуала ишааирԥшуеи аԥсуареи азакәани реиҿыбаареи, мамзаргьы "ԥсыуала" зус зыӡбо ауаажәлар рыҩнуҵҟа "азакәан ара иаҭыԥума, аԥсуара азакәантә мчы аҭатәызар" ҳәа азҵаара ықәлыргылоит Sputnik аколумнист Есма Ҭодуа.
17:17 30.10.2019
140
Ахаҵамԥҳәысреи ашьоуреи: антикатәи адрамеи иахьатәи ҳаԥсҭазаареи "Електра" аҿы
Sputnik Аԥсны аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа РУСДРАМ иқәнаргылаз аспектакль "Електра" дшыхнахыз, уи ахәаԥшра зегьы израбжьылго атәы шәаԥхьа иазлырхиаз анҵамҭаҿы.
11:39 27.10.2019
2613
Скәашом ҳәа ҭоуба шышьҭасҵаз: иахьатәи ҳчарақәа рҟны акәашаратә етикет иазкны
Ачарақәа раамҭа ашыкьымҭа ҳҭагылоуп. Ари агәырӷьаратә хҭыс ҿыц еиднагалаз ирыцеиҩыршоит, ргәакьацәа рнаҩсгьы, рҩызцәа, рықәлацәа. Аӡәгьы изы имаӡаӡам ҳчарақәа аԥсуа цәа рцәыӡуа ишалагаз. Саида Жьиԥҳа иахьа дазааҭгылоит аҿар рхымҩаԥгашьа, аиҳарак акәашарақәа рынагӡараҿы.
19:34 24.10.2019
637
Аԥсуа мораль акаҳара, мамзаргьы ҳхыхьчара акультура аҽшаԥсахыз
Иҳаҩсыз аԥсшьарамшқәа рзы Кәтолтәи ачара еиуеиԥшым ацәажәарақәа ахылҵит. Ишәыдаагалоит ҳколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа ари аҭагылазаашьазы илымоу агәаанагара.
11:54 09.10.2019
174
Ихнымҳәыз апоет: Таиф Аџьба игәаларшәаразы
27 шықәса ҵуеит апоет Таиф Аџьба хабарда дыбжьаӡны дыҟоижьҭеи. Уи азы лыгәҭахәыцрақәа ҳацеиҩылшоит аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
15:39 10.08.2019
81
Аԥсуааи асоциалтә ҳақәеи, мамзар ҳхы ҳазхәыцыр еиӷьу
Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы ҳаԥсҭазаара иалаҵәаз асоциалтә ҳақәа аԥсуаа рыбжьара иаанныркыло аҭыԥ азы лгәаанагара лҳәоит Sputnik аколумнист Светлана Ладариаԥҳа.
17:56 31.07.2019
258
Еицәоу умбакәа, еиӷьу уздыруам
Аҵыхәтәантәи аамҭазы Аԥсны ахи-аҵыхәеи имҩаԥысуеит ҳҳәынҭқарра ҵызшәаауа, ашәарҭадара ԥырхага азҭо ацәгьоура бааԥсқәа. Урҭ реиҳарак знапы алаҟьашьу аԥсуаа рыҷкәынцәа роуп. Избан аԥсуа ихьӡи ихьымӡӷи аԥхьа аргылара дзаҟәыҵыз, уимоу иуацәеи иҭынхацәеи убри аан адгылара ирҭо ишԥаҟалеи, ҳдунеихәаԥшра алаҟәра иабанӡаҿызаауеи? Абарҭ азҵаарақәа рзы лгәаанагарақәа лҳәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
17:01 30.06.2019
161
Аныхеи агәҭыхеи анушьҭоу, мамзаргьы ҳҳәынҭқарратә политиказы зҵаарақәак
Қырҭтәылеи ҳареи иҳабжьаҳамҵацт аҭынчратә еиқәшаҳаҭра. Урҭ иахьа уажәраанӡагьы Аԥсны архынҳәразы ирымоу агәҭакы анагӡаразы рхы иадырхәо аметодқәеи аԥсуаа ҳҳәынҭқарратә политика ԥсыҽрақәас иаанарԥшуеи ртәы шәаԥхьа Елеонора Коӷониаԥҳа лматериал аҿы.
18:39 02.06.2019
50
Ашәахьанӡа ҳазнаӡанда, мамзаргьы ахәышәтәырҭаҿы аԥсшьарамшқәа рзы зҵаарақәак
Sputnik аколумнист Есма Ҭодуаԥҳа дазааҭгылоит аԥсшьарамшқәа рзы ахәышәтәырҭақәа рыҟны иуҭаху аҳақьым иԥшаара иацу ауадаҩрақәа.
16:51 19.05.2019
130
Атеатри ахымҩаԥгашьеи
Иарбан тенденциоу иахьатәи аԥсуа театртә ҟазара зну, насгьы уи иаҭаауа ахәаԥшцәа рхымҩаԥгашьа грақәас иамоу, урҭ раԥыхразы иаҭаху уҳәа ртәы дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
19:12 12.05.2019
132
Алхратә скептицизм: иззыԥшуи иахьатәи алхыҩцәа
Ԥхынгәы 21, 2019 шықәсазы Аԥсны имҩаԥысраны иҟоуп Ахада иалхрақәа. Ишԥазыҟоу уи ҳтәылауаа, гәыӷрақәас мамзаргьы гәрамгарас ари ахҭыс иадырҳәалои? Абарҭқәа уҳәа рзы лгәаанагара ҳамалдоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
18:39 15.04.2019
513
Ашәаџьҳәареи адышшылареи
Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дырзааҭгылоит аԥсуаа рҿы ашәаџьҳәара аҭоурыхи иахьатәи аамҭазы ашәаџьҳәарақәеи адышшыларақәеи ишьҭырхыз аформеи.
12:23 14.02.2019
312
Хорааԥҳа: абзиабара ачҳара ду ацзароуп
Аҭаацәараҟны аҳәоуеиқәшәара аизыҟазаашьа бзиақәа рыҿиара маӡас иаҵоу атәы арадио Sputnik аҟны далацәажәеит ан, анду Кама Хорааԥҳа.
18:45 15.12.2018
157
Ердынџь Аҭеиба: сабдуцәа иртәышьҭраны исоуз ажәытәтәи амаҭәахәқәа срыхӡыӡаауеит
Аԥсуара иазҿлымҳау, ажәытә ҭоурых амырӡра иашьҭоу Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаҩ Ердынџь Аҭеиба, иабдуцәа Аԥснынтә инаргаз рҟәых еиқәырханы имоуп.
12:52 25.11.2018
100
Ашәарыцаҩ ила дақәгәыӷуеит: хҭыск аҭоурых азы
Ашәарыцаҩ изы ашәақь инаваргыланы, хадара зуа акакәны иҟоуп ала. Уи аницу еиҳа ихы дақәгәыӷуеит, ашәарахи, аԥсаатәи шиԥыхьашәо идыруеит. Дара ирыбжьоуп рхатәы, иҷыдоу аилыибакаара. Ус шакәу агәра ҳдыргоит еиуеиԥшым ахҭысқәа.
Иҵегь аҭагалара
14:17 22.09.2020
1342
Инаԥшьба: анхаҩы ицитрустә аалыҵ аҳәаа иахигарц азы ашәҟәқәа зегьы реизгара илшаӡом
Аԥсны аҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Гәырам Инаԥшьба арадио Sputnik аефир аҿы атәыла ахада ацитрустә аалыҵқәа рзы инапынҵа ахҳәаа азыҟаиҵеит.
14:24 21.09.2020
56
Хагәышь ауниверситет аҟны аҵаратә процесс алагашьазы: ус еиԥш ада ԥсыхәа ыҟаӡам
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет адекан Баҭал Хагәышь арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит иреиҳаӡоу аҵараиурҭаҟны иахьазы аҵаратә процесс аиҿкаашьа атәы.
22:58 20.09.2020
44
Аҟәатәи ашкол адыркит акоронавирус злаз арҵаҩы лыԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь
Апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иалоу 939-ҩык аарԥшын. Цәыббра 20 рызтәи аоперштаб адыррақәа рыла, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп 97-ҩык апациентцәа.
10:30 22.09.2020
37
Гәынба жәлар рарҳәагақәа роркестр аконцерт азы: уажәтәи ақәгылара алукаартә иҟалоит
Оҭар Хәынҵариа ихьӡ зху жәлар рарҳәагақәа рҳәынҭқарратә оркестр аконцерт мҩаԥысраны иҟоуп цәыббрамза 23 рзы Аҳәынҭқарратә филармониаҿы. Уи иалахәхо асасцәа ртәы арадиоефир аҿы еиҭеиҳәеит акультура аминистрра аконцертқәеи агастрольқәеи рыҟәша аиҳабы Адамыр Гәынба.
18:40 22.09.2020
27
Акоронавирустә хҭыс ҿыцқәа даҽа 59 азгәаҭоуп Аԥсны
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 1054-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 311-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, быжьҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Иҵегь аҭагалара
Sputnik алаҳәара
Sputnik алаҳәара анапаҵаҩра шәылшоит
Анапаҵаҩра
Мап акра