Саид Барганџьиа, Sputnik Асахьаҭыхҩы Руслан Габлиа иҭыхымҭақәа 60 ирныԥшуеит Аԥсны ахьчаҩцәа рҟазшьа, рыҩныҵҟатә ҭагылазаашьа. Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны апроект ҿыц "Иҭыхым аибашьцәа" аҳәаақәа ирҭагӡаны апортал аресурсқәа рҟны ицәыргоуп асахьаҭыхҩы аибашьраантәи иҭыхымҭақәеи уи ифырхацәа ирызку аочеркқәеи.
Сара Аԥсны бзиа ишызбаз
Хатәгәаԥхарала Аԥсны иааны еибашьуаз Асланбек Мирзоев даныстудентыз иҩызцәа дрыцны лассы-лассы ашьхақәа рахь ныҟәара дцалон. Ашьхахыҵырҭақәа ҭырҵаауан. Аԥсныҟа дара аанагеит баграт Шьынқәба ишәҟәы "Ацынҵәарах".
"Ҳара иҳаҳахьан Баграт Шьынқәба ишәҟәы шҭыҵыз. Сҩызцәеи сареи ашьхахыҵырҭа ҳхысны Аԥсныҟа ҳҩеиит Баграт иԥыларазы. Усҟан Аҟәа аԥсуаа маҷӡаны иаҳԥылеит. Баграт Шьынқәба ибара ҳзалмыршеит, аха амузеи ахь ҳахьнеиз Руслан Гәажәбеи ҳареи ҳаибадырит. 1988 шықәса рзы акәын".
Иара убасҟан ауп Асланбек Мирзоев данрабадырыз Гәырам Гәынбеи Геннади Аламиеи.
Абарҭ аамҭақәа инадыркны Аԥсны иҷыдаз аҭыԥ ааннакыло иалагеит Асланбек игәаҵаҿы.
"Иҟалалон сҩызцәеи сареи ҩынтә-хынтә шықәсык ахь ала Аԥсныҟа ҳанаалоз".
1989 шықәса ԥхынгәымзазы, аԥсуааи ақырҭқәеи реиҿагылараан, Асланбек Мирзоев шьхала Аԥсныҟа дхыҵны дааит.
"1989 шықәсазы, Аҟәа аиҿагыларақәа аныҟала, ҳмилаҭтә уаажәларратә еиҿкаарақәа рнапынҵала сҩызцәа хҩык сыцны Аԥсныҟа ҳааит. Владислав Арӡынбеи ҳареи ҳаиԥылеит, ҳаицәажәеит. Аҿари ҳареи ҳаинырит, ҳаиҩызцәахеит".
Агәы абжьала
Аибашьра ишалагаҵәҟьаз, Нхыҵ Кавказынтәи, хатәгәаԥхарала Аԥсныҟа иааит ҳашьцәа. ашьхақәа ирхыҵны иҳавагыларц иаауан иаӡәымкәа-иҩыџьамкәа. Урҭ дрылан 24 шықәса зхыҵуаз Асланбек Мирзоевгьы.
"Аҟабарда жәлар Рконгресс аҟынтәи сҩызцәеи сареи Нальчикнтәи автобусқәа рыла Грозныҟа ҳцеит. Уаҟа бџьарла шәеиқәҳаршәоит, Аԥсныҟа ацараҿгьы ҳшәыцхраауеит рҳәеит. Нанҳәа 18 рзы ауп Грозныҟа ҳаннеиз, уаҟа мышқәак ҳаҟан. Иҳарҳәаз ишаҳҭахыз еиԥш иҟамлеит. 150-200-ҩык ҳҟынтәи абџьар зауз жәаҩык иреиҳамхеит. Аха уи аҩыза анасыԥ зауз ҳаргьы ҳрылахәхеит".
Еицыз Аԥсныҟа рхы дырхеит.
"Амашьына дуқәа "Урал" захьӡыз ҳрықәтәаны, Ҟабарда-Балкариеи Ҟарачы-Черқьесиеи ҳрылсны, Аԥсныҟа ҳазгоз ашьхахыҵырҭақәа рҟынӡа ҳнеиит. Амашьынақәа уа иааныжьны шьапыла нанҳәамза 21 рзы Аԥсны ҳаҟан.
Аибашьра ианалагоз Асланбек арахь амҩақәа бзианы иҵахьан. Асланбек ицны арахь иааит Ибрагим Науржанов, Альберт Замуков, Заурбек Кожев.
"Ҳара Аԥсны ҳанааи, аԥхьа Гәдоуҭа ҳнеиит. Асанатори "Черноморец" аҟны ҳанхон. Усҟантәи аамҭазы аштаб Сулҭан Сосналиев напхгара аиҭо далагахьан. Аԥхьатәи амшқәа рзы иара инапаҵаҟа ҳаҟан. Анапынҵа ҷыдақәа ҳаман, ибзиа-ицәгьа бџьарла ҳаибыҭан".
Асланбек иҩызцәеи иареи Аԥсныҟа иааит нанҳәамза 21 рзы. Нанҳәамза 25 рзы Мамзышьхаз ажәылара далахәын.
"Ашьха ахы иақәиҭтәуп ҳәа адҵа ҟаҵан. Абри аидыслара ашьҭахь жәаҩык ҳҟынтәи зых иахәоз ҳәа иаанхаз хҩык роуп – Ибрагим Иаганов, Асланбек Битоков, сара. Ҩыџьа ршьит, егьырҭ ахәрақәа роуит. Ҳабжаҩык аҩныҟа ихынҳәит, ҳара ҳахҩык Пицундаҟа ҳаиаргеит".
Убри нахыс Асланбек Пицунда дыҟан. Игәалаиршәоит маҷ-маҷ Ҟабардантәи аҷкәынцәа аауа ишалагаз, агәыԥ аҽшарҭбаауаз.
"Ҳгәыԥ бригадахеит. Аофициалтә шәҟәқәа рыла "Аҩбатәи Пицундатәи абаталион" ҳәа хьӡны иҳаман, аха абаталион аҟынӡа хыԥхьаӡарала иаҳзынагӡомызт. Шәҩык ҳаҟан – аҟабардатә взводқәа хԥеи пицундатәи аҷкәынцәа рыла ишьақәгылаз аԥсуа взводки".
Аԥхьатәи аамҭақәа рзы ажәлар рҟны рбригада Ибрагим Иаганов ибригада ҳәа иашьҭан.
Асланбек дрылахәын ажәыларақәа хәба.
"Раԥхьатәи аоперациа Мамзышьхаз ажәылара акәын, нас салахәын Гагра ахақәиҭтәра. Убарҭ рышьҭахь иҳақәымҿиаз Очамчыратәи адесант салахәын. Абаржақәа рыла ҳнеиит, аха аӡхыҵра ҳзалмыршеит. Иара убасгьы салахәын 1992 шықәса абҵарамзазтәи Шроматәи аоперациа. Уигьы иҳақәымҿиақәаз иреиуахеит".
Асланбек Мирзоев 1992 шықәса ԥхынҷкәынмзазы арахьынтәи дцар акәхеит.
"Сара Нальчик сыҟан. Уаҟагьы ҳхатәы милаҭтә проблемақәа ыҟан. Урҭ зегьы срылахәын. Аибашьра еилгеит, аԥсуаа аиааира ргеит ҳәа анҳаҳәа, ҳгәырӷьара ҳәаак амамызт. Аԥсны ашҭаҟны ҳаизаны Аԥснынтәи ихынҳәыз ҳаҷкәынцәа ҳарԥылон. Нас, есышықәса, цәыббра 30 рзы Нальчик ҳаԥылон Аиааира Амш".
Асланбек Мирзоев ауниверситет далгеит, дҭоурыхдырҩуп. Аамҭақәак рзы аус иуан амилаҭтә музеи аҟны, нас дҭалоит Миклухо Маклаи ихьӡ зху аетнологиеи антропологиеи Москватәи ринститут аспирантура.
Аспирантураҟны иҵара анхиркәша ашьҭахь Асланбек аусура далагеит Агуманитартә ҭҵаарақәа ринститут аҟны. Иахьа уажәраанӡагьы уаҟа аус иуеит.
Аибашьра ашьҭахь Асланбек аҭаацәара аԥиҵеит. Ҩыџьа аԥацәеи аԥҳаи имоуп. Ааигәа дабдухеит.
Аамҭа агәалашәарагьы иаиааины ахҭысқәа ашьаҽуеит. Ахәрақәа арӷьоит. Аха иааннажьуеит ахаҿсахьақәа. убас, аибашьҩы, Аԥсны Афырхаҵа Асланбек Мирзоев ихаҿсахьа аҭоурых иазаанижьит асахьаҭыхыҩ Руслан Габлиа.
Аамҭа иаиааиз асахьа
"Абриаҟара шықәса ҵхьеит. Уи ахҭыс схашҭхьан. Шәара исгәалашәыршәеит. Схаҿы ишаанхаз ала Руслан Габлиеи сареи Гәдоуҭа ҳаиқәшәеит. Аибашьра иашыкьымҭан. Рацәак ибзианы исгәалашәом ҳаиқәшәара аҭагылазаашьа, ҳҩызак иҟны сасра ҳаҟан ҳәа сыҟоуп. Иара даасыдгылан дсазҵааит ссахьа ҭихыр сақәшаҳаҭу сақәшаҳаҭму ҳәа. сара иагьсыздырамызт спатреҭ еиқәхеит ҳәа. шәара исашәҳәеит", — абас игәалаиршәоит Асланбек Руслани иареи реиԥылара.
Арҭ аҩ-хацәак уаҳа рымҩақәа еихымсит, аха игәаларшәаганы иаанхеит 25 шықәса ирҭагылаз Асланбек Мирзоев исахьанҵа.


АҞӘА, рашәара 9 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рашәара 8-9 рзы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб:
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 202-ы атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 46-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 28-ҩык, урҭ рахьтә 27-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп быжьҩык, ибжьаратәуп - 21-ы.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 34-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә ааҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 11-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 17-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - быжьҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, лаҵара 25 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иаарԥшын 8946 коронавирус хҭыс ҿыц 83 регион рыҟны.
Иаарԥшыз апациентцәа рахьтә 43,7% ачымазара шрылоу рызгәамҭакәа имҩасуеит.
Уахыки-ҽнаки рыла 92-ҩык акоронавирус змаз рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 5499-ҩык. Апандемиа ааҟалеижьҭеи Урыстәыла иахьаҵанакуа 3633-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара ҭышәынтәалеит 118 798-ҩык.
Москва 2560 коронавирус хҭыс ҿыц шьақәыргылоуп, аҳҭнықалақь аҟны зынӡа 166 473-ҩык акоронавирус рыхьны иҟоуп. Убри аан урҭ рыбжаҩык 45 шықәса иреиҵбуп.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 28-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә жәиԥшьҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ажьырныҳәа 20 - Sputnik, Бадри Есиава. Ҩыџьа ауааԥсыра ҭахеит Гәдоуҭа араион, Приморское ақыҭан иҟалаз авариа иахҟьаны ҳәа шьақәдырӷәӷәеит Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра апресс-маҵзураҿы.
Амҩатә машәыр ҟалеит ажьырныҳәа 19, 18:30 сааҭ рзы.
Заанаҵтәи адыррақәа рыла, Гәдоуҭантә Аҟәаҟа амҩа иқәыз автомашьына Nissan Patrol арныҟәцаҩ имашьына аанкылара илымшакәа адәқьан аҭӡы даахеит.
"Амҩатә машәыр иахҟьаны ҩыџьа апассаџьырцәа - 1994 шықәсазы ииз - иара уа рыԥсҭазаара иалҵит. Аԥсҟы зкыз ааха ӷәӷәа имоуит, имҩаԥыргаз агәаҭарақәа рылҵшәақәа ишырҳәо ала, ижәны дыҟамызт", - рҳәеит апресс-маҵзураҿы.
Амҩатә машәыр шыҟалаз аҭҵаарақәа ирҿуп Гәдоуҭа араион аҩныҵҟатә усқәа рыҟәша.


АҞӘА, рашәарамза 1 – Sputnik, Роберт Џьопуа. Иван Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотека официалла иаадыртит рашәарамза 1 аҽны. Абиблиотека адиректор Борис Ҷолариа абри амш аныҳәамш ҳәа азиҳәеит, иазгәеиҭеит Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь ишеиҭашьақәыргылоу ареспубликаҿы абиблиотекатә усхк.
"Ҳара иахьа иҳамоуп ҳаамҭа иақәшәоны еиқәыршәоу ахыбра ҿыц. Уи иалнаршоит иҟоу аиқәырхареи иҿыцу аколлекциақәа раԥҵареи", — иҳәеит Ҷолариа.
Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба иҳәеит Аԥсны Амилаҭтә библиотека аҭоурых ду змоу культуратә хәышҭаараны ишыҟоу, ажәлар рдоуҳатә культураҿ аҭыԥ ду шааннакыло.
"Жәашықәсала абиблиотекатә фондқәа рҟны аус руан ҳҵарауаа, ҳашәҟәыҩҩцәа, ҳжурналистцәа, ҳастудентцәа. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан абиблиотека ааха ӷәӷәа аҭан. Аибашьра ашьҭахь шықәсыки бжаки ҵуаны иаартын аԥхьарҭатә зал. Уи зылзыршаз абиблиотека аколлектив роуп. Иахьазы ауадаҩрақәа шьҭахьҟа иныжьуп. Иахьазы Амилаҭтә библиотека еиқәыршәоуп реиҳа иҿыцу атехнологиақәа рыла", — иҳәеит Ҳаџьымба.
Абиблиотека аартра аколлектив ирыдиныҳәалеит Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа Ацҳаражәҳәаҩ Семион Григориев. Иара иажәақәа рыла иарбанызаалак атәылаҟны абиблиотека акультуратә ԥсҭазаара иацентрны иҟоуп.
"Убри инақәыршәаны ауп Аԥсни Урыстәылеи рнапхгарақәа азхьаԥшра ду зарҭаз абиблиотека аиҭашьақәыргылара. Иахьа иара ҳаамҭа иақәшәо иҟоуп. Ҳәарада абиблиотека аиҭашьақәыргылара аамҭа рацәаны иагеит, аха иахьа уи зегьы ҳахысит. Ашәҟәы ауаҩы изы еснагь ахә ҳаракны ишьоуп", — иҳәеит Григориев.
Адипломат иазгәеиҭеит Аԥсны абиблиотека адунеи абиблиотекақәа зегьы ирыдҳәалахар шалшоа ҳаамҭазтәи атехнологиақәа инарықәыршәаны.
"Ари ныҳәа дууп аԥхьаҩцәа рзы адагьы ҳажәларқәа реизыҟазаашьақәа ҿиалар зҭаху рзгьы", — иҳәеит иара.
Аԥсны Амилаҭтә библиотека аремонт хацыркын 2012 шықәса рзы, ихыркәшан 2015 шықәса рзы. Уи ашьҭахь абиблиотека афонд аиҭашьақәыргылара иаҿын.


АҞӘА, рашәарамза 20 – Sputnik, Роберт Џьапуа. Аԥсны гостроль ҳасабла иааны иҟоу Ҟарачы-Черқьессктәи артистцәа аԥсуа сценахь ицәырыргеит Иулиа Тупикина лпиеса иалху аспектакль "Приезжала бабка в город". Иара ихнаркәшеит агострольтә қәгыларақәа.
Атеатр адиректор, асахьаркыратә напхгаҩы Хасан Биджиев иажәақәа рыла уаанӡа уахьырзымдыруаз асценаҟны ақәгылара еснагь ацәанырра ҷыдақәа аҵоуп.
"Раԥхьаӡа акәны џьара ақәгылара еснагь угәы архыҭ-хыҭуеит. Сгәы иаанагоит ахәаԥшцәа ҳаргәаԥхеит ҳәа!", — иҳәеит Биджиев.
Ахәаԥшцәа ракәзар ргәаанагарақәа ҳацеиҩыршеит гәаԥхарала:
"Арежиссиор ицәыригаз апроблема атәы схаҭа ибзианы издыруеит. Ақыҭақәа рҟынтәи ақалақьқәа рахь иаауа ирцәыӡуа рацәоуп. Иаҳҳәап: атрадициақәа, аҭаацәара, аигәылара, агәаартра уҳәа ирацәаны ашьҭахьтәи аплан ахь ирцәиасуеит", — лҳәеит Москвантәи иааны иҟоу ахәаԥшыҩ, Марина.
Абиԥарақәа реимак, еиҳарак иахьатәи аамҭазы иҵарны иқәгылоуп ҳәа иԥхьаӡоит арежиссиор Хасан Биджиев.
Ахәаша, рашәарамза 17 рзы аԥсуа хәаԥшҩы ахә ишьон аспектакль "Боинг-Боинг".


Аҟәатәи ахәшәтәырҭаҿы акоронавирус злаз ҩыџьа аҳәса рыԥсҭазаара иалҵит
© Sputnik / Антон ВергунОперация по лечению аритмии с использованием метода криоаблации
© Sputnik / Антон Вергун/
Аепидемиа ҵысижьҭеи Аԥсны аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 52 894- ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 48 009-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 668-ҩык.
АҞӘА, хәажәкыра 14 - Sputnik. Хәажәкыра 12 азы Аԥсны ауааԥсыра COVID -19 азы атестқәа арҭеит 250-ҩык, урҭ рахьтә 83-ҩык аҿкчымазара шрымаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы акоронавирус зыхьуаз 65, 74 шықәса зхыҵуаз ҩыџьа аҳәса рыԥсҭазаара иалҵит.
Ари аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 16-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 6-ҩык, ибжьаратәуп 10-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 25-ҩык, урҭ рахьтә 12-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит ааҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - жәҩык, урҭ рахьтә аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы хҩык ачымазцәа шьҭоуп.


Аԥсны иаарԥшуп акоронавирустә хҭыс ҿыцқәа 131
23:26 28.09.2021 (ирҿыцуп: 17:14 18.11.2021)
© Sputnik / Илья ПиталевФедеральный клинический центр высоких медицинских технологий ФМБА в Химках
© Sputnik / Илья Питалев/
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 27610-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 22590-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 416-ҩык.
АҞӘА, цәыббра 28 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 478-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 131-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-ы, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 27-ҩык, урҭ рахьтә жәаҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит жәаҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хәҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 74-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аҵыхәтәантәи ҩымчыбжьа рыла акоронавирус рыдырбалеит 163-ҩык Аԥсны атәылауаа
© Sputnik / Илья ПиталевСотрудник Диагностического центра лабораторных исследований Депздрава Москвы проводит пцр-исследование
© Sputnik / Илья Питалев
Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус злоу быжьҩык ачымазцәа.
АҞӘА, жьҭаара 10 – Sputnik. Цәыббра 27 инаркны жьҭаара 10 рҟынӡа Аԥсны 163-ҩык акоронавирус рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит Агәабзиарахьчара аминистрра.
Аусбарҭаҿы иазгәарҭеит акоронавирус злаз 83 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыс Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы лыԥсҭазаара дшалҵыз.
Апандемиа ҵысыижьҭеи Аԥсны акоронавирус рыдырбалеит 57977-ҩык, 695-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.


АҞӘА, хәажәкыра 21 - Sputnik. Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба 61 шықәса ихыҵра идырныҳәалеит иколлегацәа.
Урыстәыла ахада Владимир Путин Рауль Ҳаџьымба изеиӷьеишьеит агәабзиара, анасыԥ, аманшәалара.
"Агәра згоит ԥхьаҟатәи ҳусеицуреи ҳаинырреи ишрыцҵахо, Аԥсныи Урыстәылеи рыбжьара астратегиатә партниорра аҿиара шаиуа", - ҳәа аҳәоит Владимир Путин иааишьҭыз адныҳәаларатә шәҟәаҿы.
Аԥсуа ҳәынҭқарра ашьақәыргылараҿы Рауль Ҳаџьымба илагала атәы азгәеиҭеит Ареспублика Арцах ахада Бако Саакиан.
"Акраамҭа аҳәынҭқарраҿы аҭакзыԥхықәу анапынҵақәа нагӡо, шәара шәхы-шәыԥсы азышәкит Аԥсны Аҳәынҭқарра амаҵ азура. Шәара шәнапхгарала Аԥсны ажәлар рыбзазара аиӷьтәра амҩа иануп", - ҳәа азгәеиҭоит Арцах ахада.
Аҟәеи Цхинвали реизыҟазаашьа аӷәӷәара дазааҭгылеит Аахыҵ Уаԥстәыла ахада Анатоли Бибилов.
"Ааҧсарадеи хықәкылеи Шәара имҩаҧыжәго аусура иабзоураны Аҧсны аҳәынҭқарратә ргылареи асоциалтә-економикатә усхки рыҟны аихьӡара ҿыцқәа аиуит. Аҕәҕәахара, аҭбаахара иаҿуп жәларбжьаратәи аимадарақәа, еиуеиҧшым апроектқәа рыла аусура мҩаҧысуеит, ирыдкылоуп акрызҵазкуа аполитикатә ӡбамҭақәа. Сара агәра згоит, наҟ-ааҟ ҳамчқәа реибыҭара иабзоураны традициала ишьақәгылаз ҳаиҩызаратә еизыҟазаашьақәа аҧхьаҟагьы аҿиара бзиа шроуа аиашьара зыбжьоу ҳажәларқәа реизҳазыҕьара ахьӡала", - ҳәа дазааҭгыланы иазгәеиҭоит Бибилов.
Аԥсны ахада дидныҳәалеит Урыстәыла аиҳабыра рхада Дмитри Медведев.
Рауль Ҳаџьымба диит 1958 шықәсазы хәажәкырамза 21, Аҧснытәи АССР Тҟәарачал ақалақь аҿы. Далгеит Тҟәарчалтәи абжьаратәи ашкол №5. 1979 шықәсазы Аҧснытәи аҳәынҭқарратә университет (ААУ) аҭоурых-зиндырратә факультет аҟны аҵара иҵон. 1985–1986 шықәсқәа рзы СССР Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә еилакы (Минск) аҧышәаиуразы Иреиҳаӡоу ашкол далгеит. 1992 шықәса нанҳәамза инаркны 1993 шықәса жьҭаарамзанӡа Аҧсны Жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан Мрагыларатәи афронт аҧшыхәра маҵзура напхгара аиҭон. Аибашьраҿы илшамҭақәа рзы Аҧсны Ахада В. Арӡынба 1995 шықәса рашәарамза 30 рзы иҭыҵыз иусҧҟала Леон иорден ианашьан.
2014 шықәса цәыббрамза 25 рзы официалла Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада имаҵура ааникылеит.


АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, рашәарамза 29 — Sputnik, Бадраҟ Аҩыӡба. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны иреиӷьыз аушьҭымҭацәа ирызкыз ахәылԥаз мҩаԥысит, рашәарамза 29 рзы.
Аушьҭымҭацәа ашкол ралгара рыдиныҳәаларц азы ахәылԥаз даҭааит атәыла ахада Рауль Ҳаџьымба, Аминистрцәа Реилазаара алахәылацәа, Апарламент адепутатцәа, атәыла ахадара.
"Иахьатәи амш шәара шәзы иаҵанакуа даара ирацәоуп. Шәызнысыз амҩа уадаҩын, аха аинтереси агәырӷьареи ацын. Иахьатәи аушьҭымҭацәа рхы ззыркша ахырхарҭақәа рацәоуп анаука, аспорт, акультура, аҳәынҭқарра ацхраара. Аманшәалара еснагь ишшәыцзаауа агәра гыны сыҟоуп", — иҳәеит атәыла ахада.
Ахәылԥаз цонаҵы ахәаԥшцәа идырбан афотосахьақәа ашколқәеи аҵара аминистрреи 2015-2016 шықәсқәа рзы русура атәы.
"Аҵыхәтәантәи аԥышәарақәа шәашьҭахь инхеит, уажәы шәара иалшәхроуп шәгәы ззыҳәо аӡанааҭқәа. Ҳҳәынҭқарра иаҭахыуп шәара шәдаррақәа. Ишәзеиӷьасшьоит аманшәалара, шәыгәҭакқәа зегьы нагӡахааит", иҳәеит Аҵареи анаукеи рминистр Адгәыр Какоба.
38-ҩык аушьҭымҭацәа ибзиаӡаны рҵара хдыркәшеит, урҭ иранашьан аҳаҭыртә шәҟәқәа.
"Иҭабуп ҳәа расҳәар сҭахуп жәеиза шықәса аҵара ҳзырҵоз ҳарҵаҩцәа, ари амш ҳара ҳзы агәырӷьара ацуп, иҳалшо зегьы ҟаҳҵоит ҳтәыла ԥхьаҟа иаҳгарц азы", — лҳәеит аушьҭымҭацәа рыуаӡәы.
Адгәыр Какоба иара убас аҳаҭыртә шәҟәқәа риҭеит ахьтәи араӡни медалқәа зауз.
Ахәылԥаз аҿы актәи акласс азыркыз ахәыҷқәа ажәеинраалақәа ирыԥхьеит, аушьҭымҭацәа ирыдырныҳәалеит ашкол иахьалгаз, аманшәаларақәа рзеиӷьаршьеит.
Ахәылԥаз хыркәшахеит аныҳәатә концерт ала.


АҞӘА, рашәарамза 10 — Sputnik, Анжелика Бениаԥҳа. Апроект "Два взгляда, две страны" аҟны Аԥсны цәыргоуп израильтәи афотоҭыхыҩ Лиа Гельдман лырҿиамҭақәа рыла, Израиль акәзар аԥснытәи афотоҭыхыҩ Константин Грецов иаҳирбоит. Ацәыргақәҵа мҩаԥысуеит Тель-Авив, рашәарамза 9 рзы ҳәа ҳзаалыцҳаит ацәыргақәҵа аиҿкааҩцәа ируаӡәку Лаура Тарнааԥҳа.
Тарнааԥҳа лажәақәа рыла арт-проект "Два взгляда. Две страны" – Аԥсни Израильи рыбжьара акультуратә еимдароуп, ҩыџьа афотоҭыхыҩцәа русеицуроуп.
"Афотоҭыхыҩцәа зынӡаск еиԥшым. Асахьақәа анеилаҳхуаз оумашәа иаабон абриаҟара еиԥшымыз ауаа ак шеицырбоз", — лҳәеит Тарнааԥҳа.
Ицәыргақәҵахоит Лиа Гельдман лусумҭақәа 25, Константин Грецов иусумҭақәа 20.
Константин Грецов иҳәеит Тель-Авив ицәыргақәҵахо иусумҭақәа аҵанакуеит уажә аус здиуло асериа "Меланхолиа". Иара иажәақәа рыла урҭ рыхәҭак Аҟәеи Базели иқәдыргылахьеит.
Аиҿкааҩцәа ражәақәа рыла ацәыргақәҵа мҩаԥысуеит мышкы. Иара ахыб аҟноуп иахьықәыргылахо.
"Иформалым аҭагылазаашьа, аҩнхыб, аицәажәарақәа, ахәылԥшәаԥшь аԥылара алашарбага уахьыԥшуа… алашарбага апроект иасимволны иҟоуп. Иара ауаа еиднакылоит гәыӷрак аҳасабала. Иара убасоуп аҟазареи аԥшӡареигьы ауаа шеидыркыло. Алашарбага Аҟәагьы игылоуп, Израильгьы иҟоуп", — лҳәеит аиҿкааҩ.
Апроект актәи аетап, Израильтәи афотоҭыхыҩ Аԥсны лыҟазаара, апроект аӡыргара мҩаԥысит 2015 шықәса, цәыббрамзазы.


АҞӘА, ԥхынгәы 8 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 562-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 700 792-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 472 511-ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 667-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 173-ҩык, ргәы бзиахеит 8 631-ҩык.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥымза 3 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Раԥхьатәи анемец солдаҭ аԥсуа дгьыл ишьапы ықәиргылеит 1942 шықәса нанҳәа 14 рзы. Иара абри амш аҽны, 50 шықәса ааҵуаны иалагеит Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра, иҳәеит Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи адиректор лхаҭыԥуаҩ, аҭоурыхдырыҩ Николаи Медвенски ашколхәыҷқәа данырԥылоз.
"Клыхәратәи ашьхахыҵырҭа аҟынтәи анемеццәа х-хырхарҭак рыла Амшын еиқәа аԥшаҳәахьы ицәырҵны Аҟәа, Гагра, Гәдоуҭа ақалақьқәа аанкыланы Қырҭтәылаҟа ицәырҵны ҭырқәтәылатәи агәыԥқәа рыҽрымадара рхықәкын", — иҳәеит иара.
Иара иажәақәа рыла анемец рыр ирхықәкы хаданы иҟаз Бақәеи Грозныи ақалақьқәа рҟны анефҭхыҵхырҭақәа ракәын.
Николаи Медвенски ашколхәыҷқәа дыдирдырит Нина Малышева. Лара уаанӡа аҭоурых-патриоттә кружок "Красные следопыты" напхгара алҭон. Лара лнапхгарала аԥшааратә отриад ихацнаркит Кавказ азы аибашьра алахәылацәа рыԥшаара 1985 шықәса рзы.
"Аиааира 40 шықәса ахыҵра аламҭалазы иҟаҳҵари ҳәа ҳхәыцуан. Акыр ҳанхәыц ашьҭахь иҳаӡбеит Кавказтәи ашьхақәа рҟны аибашьра иалахәыз ҳаԥшаарц — еиҭалҳәеит Малышева.– Ҳара зегьы зыԥсы ҭаны инхаз аибашьцәа рыԥшаара ҳаҿын. Иахьатәи аамҭазы зегь мариоуп, аха усҟан асовет ԥошьҭа мацара акәын аус зуаз. Шәкыла асаламшәҟәқәа ааҩит". Ирыԥшааит 70-ҩык. Аиԥыларахь аара рылшеит 40-ҩык.
Нина Малышева лажәақәа рыла аҿар ирдыруазароуп Санчаратәи акаҵәараҟны гәышԥыла аӷа иҿагылаз ауаа рыхьӡқәа. Ашколхәыҷқәа идырбан Аԥсны ашьхақәа рҟны имҩаԥысуаз аибашьра акадырқәа, ирзеиҭаҳәан еиуеиԥшым аҭоурыхқәа.
"Шәара шәабдуцәа Аџьынџьтәылатә еибашьра дуӡӡа иалахәын. Асовет ар интернационал арын. Аԥсуаагьы аибашьра афронтқәа зегьы ирылахәын", иҳәоит Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи адиректор лхаҭыԥуаҩ, аҭоурыхдырыҩ Николаи Медвенски.
Иара иазгәеиҭеит аԥсуаа фырхаҵарыла рхы шымҩаԥыргоз.
Иара ишиҳәаз ала Қарҭтәи арра-шьаҟатә ҵараиурҭа акурсантцәа 2500-ҩык рҟынтәи Санчаратәи аиҿагыларақәа рышьҭахь шәҩы-заҵәык роуп зыԥсы ҭаны ихынҳәыз.
2017 шықәса рзы 75 шықәса ҵуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа реиҳа ишьаарҵәыроу адаҟьақәа – Кавказ азы аибашьра иалагеижьҭеит.
1942 шықәса нанҳәамза инаркны 1943 шықәса ажьырныҳәамзанӡа Санчара, Марыхә, Клыхәра акаҵәарақәа рҟны ицон аибашьра ӷәӷәаӡа.
Анемеццәа х-хырхарҭак рыла Амшын еиқәа аԥшаҳәахьы ицәырҵны Аҟәа, Гагра, Гәдоуҭа ақалақьқәа аанкыланы Қырҭтәылаҟа ицәырҵны ҭырқәтәылатәи агәыԥқәа рыҽрымадара рхықәкын.


Азинмчра змоу Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә ӡбарҭа дадҵаалеит «Агәабзиарахьчара иазку» Азакәан ахәҭ. 5 ахәҭаҷ 40 Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа иаҿагыло акәны иазханаҵарц
21.07.2021
Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу Асида Шьаҟрыл Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә ӡбарҭа ашҟа «Агәабзиарахьчара иазку» Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәан ахәҭ. 5 ахәҭаҷ 40 аҭагылазаашьа аконституциара гәанаҭарц Азыҳәа налышьҭит. Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә ӡбарҭа адҵаалара шьаҭас иазышьҭахеит «Агәабзиарахьчара иазку» Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәан ахәҭ. 5 ахәҭаҷ 40 аҟны иарбоу ахшыҩзцара жәабран 8, 2016 шықәсазы №4031-с-v Аԥсны Аконституциа иахьынӡақәшәо инагӡаны аилымкаара.
Ажьырныҳәамза 29, 2016 шықәсазы Аԥсны Аҳәынҭқарра Жәлар Реизара – Апарламент Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәан ахәҭ. 5 ахәҭаҷ 40 аҟны иарбоу имииц ахәыҷы иԥсҭазааразы азин инаҭоит, иԥсы анҭала инаркны иԥсҭазаара аҟәыхрагьы мап ацәнакуеит. Ахәҭа 6 иара убри ахәҭаҷ аҟны изларбоу ала ахәыҷы диаанӡа ишьразы ашьауӷатә ус хацдыркуеит, ахәыҷы иан лымгәарҭаҿы даныԥсуа аҭагылазаашьақәа аламҵакәа (п. 1).
Азинмчра змоу иҟалҵаз Азыҳәаҟны Аԥсны Аҳәынҭқарра «Агәабзиарахьчара иазку» Азакәани Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа анормақәеи иакымкәа реиқәымшәарақәа азгәалҭеит, урҭ рахьтә: Аԥсны Аҳәынҭқарра «Агәабзиарахьчара иазку» Азакәан аҭагылазаашьақәа иртәу ахәҭ. 5 ахәҭаҷ 40 уажәы излаҩу ала ирҿагылоит Аконституциа ахәҭаҷқәа 1, 11, 12, 13, 13.1, 19, 34, 35 насгьы ауаҩы ԥсҭазаарала иқәнаго изинқәа ирҿагылоит – раԥхьаӡа иргылангьы имоу аԥсҭазааразы азин (Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа ахәҭаҷ. 13). Азакәанԥҵаҩ аԥҳәыс лцәа лтәымкәа даныҟоу лыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылозар, лгәабзиареи лыԥсҭазаареи хьчатәызар ари аҭагылазаашьа алиршоит;
Аԥсны Аҳәынҭқарра «Агәабзиарахьчара иазку» Азакәан ахәҭ. 5 ахәҭаҷ 40 насгьы Аконституциаҟны иазгәаҭоу ахәҭаҷқәа рҟны иҟоу аиҿагыларақәа акорреспондентра зуа акәны иазхаҵазарц ҟалом ахәҭ. 2 ахәҭаҷ 13.1, избан акәзар аҵыхәтәан иарбоу шьақәыргылазар ауп системала аилыргара азурала, аԥсҭазааразы ахәдықәҵара азгәаҭарала (Аконституциа ахәҭаҷ 13) насгьы хазхаҭалатәи аԥсҭазаара амҩаԥгаразы азин адгаларала (Аконституциа ахәҭаҷ 14). Иарбоу системалатәи аконституциатә еилыркаара аҳәса имиц ахәыҷы иқәгараҿы рзин шьаҭара змам аԥкразы азин рнаҭом;
«Агәабзиарахьчара иазку» Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәан ахәҭ. 5 ахәҭаҷ 40 аҟны иарбоу аԥкра, азинеиҟараратә принцип иашьашәалаӡом, иазбан акәзар, адемографиатә ҭагылазаашьа аиӷьтәра, ари аус аҿиара шьаҭас иазыҟалаз, имиц ахәыҷы иқәгараҿы азин аԥкразы ҵаҵӷәык аҳасаб ала изыҟалаӡом (хазхаҭалатәи аԥсҭазааразы азин аҳәаақәа ирҭагӡаны хазы игоу зинмчраны иҟоу) избан акәзар уи иаҿагылоит Аконституциа ахәҭ. 2 ахәҭаҷ 35, ауаҩи атәылауаҩи рзинқәеи рхақәиҭреи рыԥкраҿы шьаҭас иазыҟало еилызкаауа.
Иарбоу «Агәабзиарахьчара иазку» Азакәан аҳәса ргәабзиаразы рзин еиланагоит (ауаҩы изинқәа рзы Азеиԥш декларациа ахәҭ. 1 ахәҭаҷ 25 ахәҭ. Аекономикатәи, асоциалтәи, акультуратәи зинқәа рзы Жәларбжьаратәи апакт 1 ахәҭаҷ 12), ҷыдала, ахшараиуразы агәабзиара. Имиц ахәыҷы иқәгараҿы азин насгьы уи акриминалтә ҟазшьа аҭара аҳәса рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭанаргылоит урҭ ахәыҷы иқәымгара рыԥсҭазаара иаԥырхагахараны иҟазар.
Шьаҟрыл иаҵшьны иазгәалҭеит имиц ахәыҷы иқәгаразы азин жәларбжьаратәи апрактикаҿы ауаҩы ихадароу изинқәак раҳасаб ала ишыҟоу, иаԥхьаҟатәи иԥсҭазаареи игәабзиареи рганахь ала зхы иақәиҭуи хазхаҭалатәи аӡбамҭа адкылараҿы ахәдықәҵара изҭо. «Хазхаҭалатәи аԥсҭазааразы азин», имиц ауаҩы иқәгаразы (аборт) ахьазгәаҭоу, ауаҩы иԥсҭазааразы азин хадаратәла излеибарку акуп. Аҳәса ахәыҷы ииреи ма имиц ахәыҷы иқәгареи рызҵаара алхраҿы асоциалтәи амедицинатәи рбагақәа аныҟоу азин аҟамзаара аҳәса раганахь ала адискриминациа аформақәа зегьы раԥыхра акәны иҟоуп Аконвенциа ахәҭаҷ 1 инақәыршәаны (иадкылоуп Ассамблеиа Хада резолиуциала 34/180 ԥхынҷкәынмза 18, 1979 шықәсазы).
Азинтә ԥкрақәа егьырҭ аҭагәҭасрақәа рнаҩсгьы аҳәса хаҭала рхәыҷы дықәыргартә аҭагылазаашьа иҭанаргылоит мамзаргьы аквалификациа змам ауаа ирыдҵаалартә иқәнархоит.
Азинмчра змоу лгәаанагарала, имиц ахәыҷы иқәгаразы азин аԥкра ҳаамҭазы изеиԥшроу ҳахәаԥшуазар дидскриминациатәуп (Аконституциа ахәҭаҷ 12 аҟны иазгәаҭоу азинеиҟара апринцип еилазго), избан акәзар иша́́ҭаху еиԥш еиқәыршәоуп насгьы хазы игоу аҳәса ирзынархоуп.
Азыҳәа аҳәаақәа ирҭагӡаны, Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә ӡбарҭа Аԥсны Аҳәынҭқарра «Агәабзиарахьчара иазку» Азакәан № 4031-с-v аҭагылазаашьақәа иртәу ахәҭ. 5 ахәҭаҷ 40 иагәылоу Аконституциа ахәҭаҷқәа 1, 11, 12, 13, 13.1, 19, 34, 35 ирықәымшәо ракәны азхаҵарахьы иаалыԥхьоит. Иара убас азакәантә аиасра алыршаразы аҳәамҭа аҟаҵара имиц ахәыҷы иқәгаразы азин аҟамзаара аҟнытә имиц ахәыҷы иқәгаразы азин аҭара амедицинатәи асоциалтәи рбгарақәа рыла.


Наӡаӡа ҳәа рарҳәеит: 2022 шықәсазы Аԥсны иацәыӡыз
19:41 10.01.2023 (ирҿыцуп: 12:34 11.01.2023)
2022 шықәса аҩнуҵаҟа Аԥсны иацәыӡит еицырдыруаз аӡәырҩуаа - урҭ рыбжьара аҵарауаа, ауаажәларратәи аполитикатәи аусуҩцәа, аспортсменцәа.
Иҳаҩсыз ашықәс азы Аԥсны иацәыӡыз ауаа - Sputnik аматериал аҟны.
Шьазина Агрԥҳа
2022 шықәса ажьырныҳәамзазы 64 шықәса дшырҭагылаз лыԥсҭазаара далҵит Фазиль Искандер ихьӡ зху Жәларбжьаратәи афонд адиректор Шьазина Агрԥҳа. Абри атәы анырҵеит Москватәи аԥсуа диаспора рхатәы саит аҟны.
"Иаамсҭашәаз, иаартыз, даара иҟәыӷаз, зус ҭакԥхықәрала бзиа ибаны иазнеиуаз уаҩын. Шьазина аӡәы диеиԥшымкәа лыхшыҩҵакқәеи лаԥшьгамҭақәеи урыдылхалон. Бзиа илбон Аԥсны, уи алахьынҵа лхьаан, дпатриотын, акультура аус азылуан", - ҳәа аҳәон адиаспора адырраҭараҿы.
Шьазина Агрԥҳа Фазиль Искандер ифонди ҳаамҭазтәи аҟазара агалереиа "Шьазинеи" напхгара рылҭон. Агалереиаҿы иӡырылгон Варвара Бубнова, Владимир Андреенков, Шавкат Абудсаламов, Рустам Хамдамов.
Агрԥҳа Фазиль Искандер ихьӡ зху Жәларбжьаратәи акультура афестиваль "Ауаҩы игыларҭа" аиҿкааҩцәа дыруаӡәкын.
Виктор Санеев
Аԥсны ииз иааӡаз, СССР еизгоу акоманда иаланы аурыла хынтәтәи аԥаразы хынтәтәи аолимпиатә чемпион Виктор Санеев идунеи иԥсахит 76 шықәса дшырҭагылаз 2022 шықәса ажьырныҳәамзазы.
Виктор Санеев – аспорт аҭоурых аҿы иараӡәк иоуп урыла хынтәтәи аԥаразы хынтәтәи олимпиатә чемпионы иҟалахьоу. Иара иреиӷьу ҳәа далкаан 1968, 1972, 1976 шықәсқәа рызтәи Аолимпиадақәа раан, 1980 шықәса рзы Москва Виктор Санеев араӡны медал даԥсахеит.
20 Ԥхынгәы 2020, 19:21
Цира Габниаԥҳа
Аҵарауаҩ, афольклорҭҵааҩ, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аԥсуа фольклор ажанр маҷқәа ирызку раԥхьаӡатәи амонографиатә ҭҵаамҭеи раԥхьаӡатәи аԥсуа мифқәеи алегендақәеи реизгеи равтор Цира Габниаԥҳа 62 шықәса дшырҭагылаз лыԥсҭазаара далҵит жәабран 2, 2021 шықәсазы.
Цира Габниаԥҳа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет алитература акафедра ддоцентын, Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт афольклор аҟәша деиҳабын.
Цира Габниаԥҳа диит 1960 шықәса нанҳәамза 8 рзы Џьырхәа ақыҭан. Қәҿиарала далгеит Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи апедагогикатә институт. 1983 шықәсазы дҭалоит аспирантура СССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәыз Адунеитә литература Аинститут аҟны "СССР ажәларқәа рфольклор" азанааҭ ала.
Цира Габниаԥҳа дравторуп аԥсуа фольклор ажанр маҷқәа ирызку раԥхьаӡатәи амонографиатә ҭҵаамҭа, иара убас аԥсуа мифқәеи алегендақәеи реизга.
Валентин Барцыц
2022 шықәса жәабранмзазы 88-шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит Аԥсны зҽаԥсазтәыз азыҟаҵаҩ, Аԥснытәи АССР абаҩырҵәыреи аспорти зҽаԥсазтәыз русзуҩ, Аԥсны аспорт азҟаза, "Ахьӡ-Аԥша" аорден III аҩаӡара занашьаз Валентин Барцыц.
Валентин Барцыц 1956 шықәса раахыс Аҟәатәи ахәыҷы-қәыԥштә школ аҿы аклассикатә қәԥаразы зыҟаҵаҩыс дыҟан, еиҵаиааӡеит Аԥснытәи АССРи Қырҭтәылатәи ССРи рчемпионцәа. 1973 шықәсазы Барцыц абокси, ақәԥареи, атлетика хьанҭеи рзы Аҟәатәи ахәыҷы-қәыԥштә школ директорс дҟаҵан. Еидикылеит ириеӷьӡаз азыҟаҵаҩцәа, аспорт аҿиараз аҭагылазаашьа бзаиқәа аԥиҵеит, Аԥсны егьырҭ араионқәа рҿы ашкол афилиалқәа раартра дацхрааит, ашколгьы ақалақьтә аҟынтә ареспубликатә ҟазшьа аиура алиршеит.
Валентин Барцыц изныкымкәа Аԥсни Қырҭтәылеи дырчемпионхахьан.
Рубен Керопиан
Гәдоуҭа араион инхоз Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҵыхәтәантәи аветеран Рубен Керопиан иԥсҭазаара далҵит 2022 шықәсазы.
Лаҵара 9 2022 шықәсазы Аиааира Ду иазкыз аныҳәаҟны Рубен Керопиан Гәдоуҭа иҿымцәаауа амца аиркит.
Рубен Керопиан диит жәабран 23 1925 шықәсазы Аԥснытәи АССР, Гәдоуҭа араион Приморск ақыҭан.
1944 шықәсазы Керопиан еибашьра дцоит, Асовет ар дрылан машьынарныҟәцаҩыс дыҟан. Актәи Белоруссиатәи афронт даланы Польшанӡа днаӡеит. Дхәын. Анаҩс аҩныҟа доурышьҭит.
Рубен Керопиан ианашьоуп Аџьынџьтәылатә еибашьра аорден II аҩаӡареи "Германиа аиааирази" амедали.
Иакуб Лакоба
Ԥхынгәымза 2022 шықәсазы идунеи иԥсахит иналукааша ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩ, Аԥсны Жәлар рпартиа ахантәаҩы Иакуб Лакоба.
Иакуб Лакоба диит 1949 шықәса рзы Афон ҿыц. Иара далгеит Москватәи аҳәынҭқарратә университет азиндырратә факультет, иара Аԥсны азиндырратә ҵара ашьаҭа зҳаз дреиуоуп: 1979 шықәса инаркны 1999 шықәсанӡа ААУ азиндырратә факультет аҳәынҭқарратәи административтәи зин атеориеи аҭоурыхи ркафедра арҵаҩыс дыҟан.
1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан иара Аԥсны Аџьар Ҟаԥшь Аилак Аилазаара Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан, атәылахь абџьари ахәшәқәеи раагара аус инапы алакын.
1996 - 1999 шықәсқәа раан иара редактор хадас даман апартиатә газеҭ "Кьараз", Аԥсны Жәлар рпартиа Аҟәатәи аиҿкаара дахагылан. 1999 шықәса инаркны Лакоба Аԥсны Жәлар рпартиа Аполитхеилак ахантәаҩыс дҟалеит.
2004 шықәса рзы Иакуб Лакоба Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада имаҵурахьы кандидатс дықәгылан.
Виктор Маланӡиа
2022 шықәса жьҭаарамзазы иԥсҭазаара далҵит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет актәи апроректор, абиологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Виктор Маланӡиа.
21 Жьҭаара 2022, 11:00
Виктор Илиа-иԥа Маланӡиа - Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет актәи апроректор, абиологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, ауаҩи аԥстәқәеи рекологиатә шәарҭадараз Жәларбжьаратәи аҭҵаарадырратә Академиа алахәыла-корреспондент, Циолковски ихьӡ зху Урыстәылатәи акосмонатика Академиа лахәыла-корреспондент, Урыстәыла аҭҵаарадырратә академиа аҟны иаԥҵоу аԥсаатәҭҵааҩцәа рхеилак алахәыла, Урыстәыла аԥсаатәқәа рыхьчаразы Ахеилак алахәыла.
1991 шықәсазы абиологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат ҳәа ахьӡ азы "Орнитофауна Абхазии и ее охрана" атемала адиссертациа ихьчеит.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аус иуан 1989 шықәса раахыс.
Ҭамара Коӷониа
1972-1992 шықәсқәа рзы Аԥсны аҵара министрс иҟаз Ҭамара Коӷониа лыԥсҭазаара далҵит абҵарамза 2022 шықәсазы.
Аԥсны Амилаҭтә библиотека аиҳабы Борис Ҷолариа иажәақәа рыла, Ҭамара Коӷониа есымша Аԥсны аинтересқәа рыхьчара дазықәԥон.
"Лара 20 шықәса инеиҳаны 1972-1992 шықәсқәа рзы аҵара министрс дыҟан. Лнапхгарала ҳтәылаҟны иргылан 150 школ. Еиуеиԥшым аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҟны лажәа ӷәӷәан. Ҭамара Иван-иԥҳа ҳаҭыр ду лықәырҵон, лажәа иазыӡырҩуан. Лара аҵара система аҿыцрақәа алагалара дацәшәомызт", - иҳәеит иара.
Амилаҭтә библиотека аиҳабы иазгәеиҭеит, Ҭамара Коӷониа лыӡбахә Аԥсны анҭыҵгьы ишырдыруаз, лара илызкны изныкымкәан аҳәаанырцәтәи ажурналқәа астатиақәа шанырҵахьаз, урҭ рхыԥхьаӡараҿ ажурнал "Soviet woman".
Олег Шьедров
Иаҳхысыз ашықәс цәыббра анҵәамҭазы иԥсҭазаара далҵит Амедиагәыԥ "Россия сегодня" аҵаратә программақәа рнапхгаҩы, Аԥсны аибашьра атәы еиҭазҳәоз ажурналист Олег Шьедров.
"Нанҳәа 25 рҟынӡа Аԥсны сыҟан. Исгәалашәоит ижәылоз рымч, "Мхедриони" абригадақәа. Акызаҵәык дара шәарыцара ицозшәа акәын еиҿкаарак рымамкәа ишаауаз", - ҳәа иҳәеит ажурналист арадио Sputnik Аԥсны аинтервиу аҭо.
28 Цәыббра 2022, 11:00
Олег Шьедров аус иуан СССР Аҳәынҭтелерадио, Интерфакс, ИТАР-ТАСС, Реитер рҿы. РИА Новости аҿы иара еиҿикааит Акорпоративтә ҵаратә центр. Аҵыхәтәантәи имш аҟынӡагьы уа аус иуан аҿар еиҵааӡо.


Сангәлиа 2022 ашықәс ирҿиаразы: ирацәаны ашәақәа иит
Артист, акомпозитор Омар Сангәлиа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит 2022 ашықәс изеиԥшраз иара изы, иарбан хҭыс хадоу дыззыԥшу иааиуа ашықәс азы, насгьы, ашәақәа рҿы иааирԥшуа атемақәа ахьынтәиааиго.
Арҿиара аус аҿы ашықәс шцо убаӡом, иара амшгьы, азгәеиҭеит Сангәлиа аиҿцәажәара хацыркуа. Ауаҩы иоуп зегьы знапы иану, уи иԥсҭазаара шеиҿикааз еиԥш аамҭагьы мҩасуеит, иҳәеит иара.
"Ицәгьамкәа ицеит ашықәс. Ирацәаны ашәақәа иит, еиҭа аус зыдулатәу ыҟоуп. Ҳаԥсабара убас иҟоуп, ак умҩыр ҟалаӡом", - азгәеиҭеит арҿиаҩы.
Омар Сангәлиа ԥхьаҟатәи ипланқәа ртәы далацәажәо иҳәеит, ажьырныҳәамзазы иашәақәа еидызкыло альбом ҿыц ҭыҵран ишыҟоу. Иара убасгьы иара еиҭеиҳәеит ашәақәа шаԥиҵо, атемақәа ахьынтәиааиго, насгьы избан ашәақәак ауаа ирылаҵәаны изаанхо, егьырҭ усҟак азҽлымҳара зрымам.
Аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.


Аԥсны COVID здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 40 нызқь еиҳахеит, даҽа ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит
© Sputnik / Антон ВергунОперация по лечению аритмии с использованием метода криоаблации
© Sputnik / Антон Вергун/
Аԥсны аепидемиа ҵысижьҭеи аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 40398-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 35202-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 587-ҩык.
АҞӘА, ажьырныҳәа 21- Sputnik. Иҳаҩсыз ҩаха-ҩымш рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 1036-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 538-ҩык аҿкчымазара шрымаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭаҿы лыԥсҭазаара далҵит 80 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыс, Аҟәатәи араионтә хәшәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 65 шықәса зхыҵуаз ахаҵа.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 80-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 30-ҩык, ибжьаратәуп - 50-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 39-ҩык, урҭ рахьтә 18-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 12-ҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 22-а, урҭ рахьтә аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы жәҩык ачымазцәа шьҭоуп.
Аоперативтә штаб адыррақәа рҿы иазгәаҭоуп апандемиа ҵысижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара ишацырҵаз аҩынтә раан изыхьыз 113-ҩык. Урҭ ҳазҭоу ашықәс азы ирыдырбалеит.


АҞӘА, рашәара 10 - Sputnik. Адиагноз акоронавирус змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит шәачатәи ахәышәтщырҭаҿы. Ари COVID-19 иахҟьаз ахԥатәи ԥсыҭбароуп ақалақь аҿы ҳәа аанацҳауеит атәылаҿацә аоперативтә штаб.
Иара 67 шықәса ихыҵуан, дыԥсит аҿкы чымазарақәа рхәышәтәырҭа №2 аҟны. Ачымазаҩ ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра иман.
Иара уаанӡа агәыхь имуан. Ақалақь аҿы ари ахԥатәи ԥсыҭбароуп. Зынӡа Ҟәбан иахьаҵанакуа рыԥсҭазаара иалҵит 47-ҩык акоронавирус змаз.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ԥандариа иҳәеит аныҳәамшқәа рзы Афон аҳаԥы аус шауаз, гәҭакыс ирымоу сынтәа
Аԥсшьаҩцәа иалырхуа аҭыԥ хадақәа иреиуоу Афонҿыцтәи аҳаԥы ажьырныҳәамза жәамш рыҩнуҵҟа шаҟаҩы аднакылаз атуристцәа, гәҭакыс ирымоу атәы еиҭеиҳәеит аҳаԥы аиҳабы актәи ихаҭыԥуаҩ Беслан Ԥандариа.
Шьҭа хәба-фба шықәса раахыс ажьырныҳәамза аныҳәамшқәа рзы аҳаԥы есҽны иаартуп аҭааҩцәа рзы иҳәеит Ԥандариа.
"Сынтәа аҳаԥы иаҭааз ртәы уҳәозар, ҵыԥх аасҭа еиҵоуп 6 нызқьи хышәҩык инарыцны аԥсшьаҩцәа. Уи хәыҷи дуи еизакны. Ԥарала иугозар, 4 миллионки 496 нызқь мааҭ артәеит амза 1 инаркны 11-нӡа. Ҵыԥх 9 нызқьи хәышәҩык рҟынӡа ҳзааит. Усҟан уи ԥарала иартәеит 7 миллионки 421 нызқь мааҭ", - иҳәеит Ԥандариа.
Иара убасгьы еиҭеиҳәеит сынтәа Афонҿыцтәи аҳаԥы аҟны усурақәас имҩаԥыргарц ргәы иҭоу атәы.
Аицәажәара иаҳа инеиҵыхны ишәаҳар шәылшоит аудиофаил аҟны хыхь.


АҞӘА, хәажәкыра 3 – Sputnik. Ҳазҭоу ашықәс жәабранмзазы Аԥсны ирыдыркылаз азакәан "Ани имиц ахәыҷи рыхьчаразы" азырхоуп ареспублика адемографиатә проблема аӡбра. Жәабран мзазы аԥҳәыс лҽырбгара Агәабзиарахьчара аминистрраҟны иҭаҩым ҳәа адырра ҟанаҵеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
Азакәан амчра аиуит 2016 шықәса жәабранмза 9 инаркны. Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла ареспубликаҟны инхоит 250 000-ҩык ауааԥсыра. 1994 шықәса раахыс Аԥсны иит 47 177-ҩык ахәыҷқәа, имҩаԥган 11 903 операциа аԥҳәыс лҽырбгара аганахьала.
Агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маҵзураҟны адырра шыҟарҵаз ала аҳәса рҽырбгаразы аҳақьымцәа ишрыдҵаалогьы ахәышәтәырҭақәа рҟны уи аҩыза адҵааларазы астатистика мҩаԥыргом.
2015 шықәса рзы атәылаҟны иҭаҩын 835 операциа, урҭ рҟынтәи 17 – амедицинатә рбагақәа ирхьырԥшын.


Аҟәа. Хәажәкырамза 16, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аслан Бжьаниа аҽыԥхьакрахь диасырц иӡбеит аҩаша, хәажәкырамза 14 рзы, игәамбзиара иахҟьаны. COVID-19 антиген азы Аҳәынҭқарра Ахада имҩаԥигаз експресс-тест иҵоуроу алҵшәа аанарԥшит.
Иара убас аҿкы аҟазаара ашьақәырӷәӷәаразы имҩаԥган акороновирустә ҿкы чымазара аҟазааразы алабораториатә ПЦР-тест. Ҳазҭагылоу аамҭазы алҵшәақәа рааира иазыԥшуп.
ВИАЧЕСЛАВ ЧЫРКБА: «АҲӘЫНҬҚАРРА АДЕМОГРАФИАТӘ ПРОБЛЕМА АӠБАРА ИАҴОУ АҴАКЫ АХАДАРА ЕИЛНАКААУАЗАРОУП».
Аҟәа. Хәажәкырамза 15, 2023 шықәса. Аԥсныпресс /Алеқсеи Шамба/. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҟны иҟоу астратегиатә ҭҵаарақәа Рцентр ахаша, хәажәкырмза 15 рзы И. Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотека аҿы, ареспублика аҿы ишьақәгылаз адемографиатә ҭагылазаашьа иазкны астол гьежь мҩаԥнагеит.
Астратегиатә ҭҵаарақәа Рцентр адиректор, афилологиатә наукақәа рдоктор Виачеслав Чыркба инапхгара имҩаԥысуаз аилацәажәара иалахәын атәыла агәабзиарахьчара аминистр ахаҭарнак Беслан Кациа, Ареспубликатә хәышәтәырҭа ахшараиуратә ҟәша аиҳабы Белла Ԥлиа, арепатриациа азы аҳәынҭқарратә Еилакы ахантәаҩы Вадим Ҳаразиа, Аҳәынҭқарратә миграциатә Маҵзура анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ заместитель Едуард Гамсаниа, ААУ абиологиа-географиатә факультет адекан ихаҭыԥуаҩ, агеогрфиатә наукақәа ркандидат Нури Багаԥшь, аполитолог Наҭелла Акаба, астратегиатә ҭҵаарақәа Рцентр абызшәатә политика аҟәша аусзуҩ Асҭанда Ҳашба.
Алагалатә ажәахә аҟаҵо Виачеслав Чыркба, Қырҭтәыла аганахьала потенциалла арратә шәарҭара ашьҭахь зегьы иреиҳау проблеманы иҟоуп ҳәа иуҳәаратәы иҟоуп адемографиатә проблема ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит.
«Аибашьра ахҟьаԥҟьақәа инарымаданы ишьақәгылаз хра злам атенденциақәеи, иара убас акоронавирустә ҿкы чымазара апандемиаеи ирыхҟьаны, ҳтәыла аҿы акыр иуадаҩу адемографиатә период шьақәгылеит. Зыԥсҭазаара иалҵыз ауааԥсыра рхыԥхьаӡара ииаз рхыԥхьаӡара аасҭа акыр аиҳахара иадҳәалахаз аҭагылазаашьа арҽеира азы ихымԥадатәиуп аира азҳареи аҳәаанырцә иҟоу ҳџьынџьуаа рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рырхынҳәреи алыршара. Уи ишиашоу иадҳәалоуп аԥсуа милаҭтә етноси иааизакны иара аҳәынҭқарреи реиқәырхара», - ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит иара.
Аҟәа. Хәажәкырамза 6, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны атуризм Аминистрра аҿы «Атуризм азы» азакәан апроект ҿыц аус адулара иадҳәалоу азҵаарақәа ирылацәажәеит. Аилатәара рхы аладырхәит ахылаԥшырҭа аусзуҩцәеи ааԥхьара зауз азиндырыҩцәеи.
Атуризм аминистр Ҭеимураз Хишба, атәыла аҿы ҳаамҭазтәи ареалиақәа зныԥшуа азакәан ҿыц адкылара аҭахны иҟоуижьҭеи акрааҵуеит ҳәа иазгәеиҭеит.
АЦӘЫРГАҚӘҴАТӘ ЗАЛ ХАДА АҞНЫ ИААТУЕИТ АЦӘЫРГАҚӘҴА "АԤҲӘЫСИ АҞАЗАРЕИ. АҬОУРЫХИ ИАХЬАТӘИ ААМҬЕИ».
Аҟәа. Хәажәкырамза 6, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Хәажәкырамза 7, асааҭ 17:00 рзы ацәыргақәҵатә зал Хада аҟны иаатуеит Аԥсны аҳәса-асахьаҭыхыҩцәа русумҭақәа рцәыргақәҵа «Аԥҳәыси аҟазареи. Аҭоурыхи иахьатәи аамҭеи». Ацәыргақәҵа Жәларбжьаратәи аҳәса рымш-Хәажәкыра 8 иазхоит.
Ацәыргақәҵа аҿы ицәыргақәҵахоит еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы иаԥҵаз аҿыханҵақәа, аграфика, адекоратив-напкымҭатә ҟазара, уҳәа аекспозициақәа маҷымкәа.
Ацәыргақәҵаҿы аҭааҩцәа ахәаԥшразы ирыдгалахоит Марина Ешба, Варвара Бубнова, Ольга Брендель, Валентина Хәырхәмал, Зоиа Аџьынџьал, Венера Гагәылиа, Лиудмила Будиак, Мактина Ҵәыџьба, Диана Хьынҭәба, Аԥшьи Ҳагба, Асҭанда Адлеиба, Мариа Ԥлиа, уҳәа убас егьырҭгьы русумҭақәа.
Аҟәа. Жәабранмза 23, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент Аиҳабы Лаша Ашәба Станислав Лакоба ииубилеи идиныҳәалеит.
Адныҳәаларатә шәҟы аҟны, ахәҭакахьала иазгәаҭоуп:
Ҳаҭыр зқәу Станислав Зосим-иԥа!
Аԥсны Жәлар Реизара- Апарламент ахьӡала, хаҭала сара сыхьӡала ишәыдысныҳәалоит Шәира амш, акрызҵазкуа 70 шықәса шәхыҵра арыцхә!
Шәара – атәылауаҩратә позициа змоу, апатриот иаша, зус ламысла иазыҟоу, аҳәынҭқарра аинтересқәа рыхьчара зылшо ауаҩы, ҳтәылаҟны ҳаҭыр змоу аполитикцәа шәыруаӡәкуп, иналукааша ауаажәларратә, аполитикатә усзуҩык иаҳасабала зегьы шәырдыруеит.
Шәара ишәҟазшьоу ахара ахәыцра, апрофессионализм, ауаажәларратәи аполитикатәи усураҟны ахаангьы ахықәкынагӡара иашьҭоу аӡә иаҳасабала аҳаҭыр шәаԥсаны шәҟалеит Аԥснеиԥш, уи анҭыҵгьы.
АҴАРА АМИНИСТРРЕИ АХӘЫҶЫ ИЗИНҚӘА РЫХЬЧАРАЗЫ АЗИНМЧЫ ЗМОУИ АКЛАССТӘ СААҬҚӘА "АШӘАРҬАРА ЗҴОУ АХӘМАРРАҚӘА" РЫПРОГРАММА АӠЫРГАРА МҨАԤЫРГЕИТ.
Аҟәа. Жәабранмза 22, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аҵара аминистр ихаҭаԥуаҩ Ада Кәарҷелиеи ахәыҷы изинқәа рыхьчара азы азинмчы змоу Мактина Џьынџьали аҟәатәи абжьаратәи ашкол №1 аҿы арҵаҩратә еилазаареи аҭаацәатә комитетқәеи рзы 5-11-тәи аклассқәа ирызкны акласстә сааҭқәа «Ашәарҭара зҵоу ахәмаррақәа», иара убас арҵаҩцәеи ахәыҷқәа рҭаацәеи рзы «Ахәыҷқәа ишәарҭоу аонлаин-ахәмаррақәа рацәыхьчаразы иҟаҵатәузеи» ҳәа атема ала агәаларшәагақәа рӡыргара мҩаԥыргеит. Абри азы адырра ҟаҵоуп Аԥсны аҵара Аминистрра Феисбук аҟны иҟоу адаҟьа аҿы.
«Ҳаамҭазтәи аинформациатә технологиақәа ауаажәларра рзы хәарҭара аланы иҟалеит. Аха иара убри аамҭазы уи иаҵаҵәахуп иаизакны ауаажәларра рзы, ахәҭакахьала ахәыҷқәа рзы ашәарҭара ду зцу адеструктивтә цәырҵрақәа маҷымкәа. Ҳара ҳхәыҷқәа рзы аинтернет-ҵакыра иацу ашәарҭарақәа зегьы ртәы ҳдыруазар ахәҭоуп, хымԥада. Аҵара Аминистрреи ахәыҷы изинқәа рыхьчара азы азинмчы змоу Аусбарҭа Аппарати рымчи рыхшыҩи еилаҵаны ахәыҷқәа ашәарҭара зҵоу онлаин-хәмаррақәа ралагалара аԥхьырҟәҟәаареи агәҽанызаареи иазырхоу акласстә сааҭқәа рыпрограмма еиқәдыршәеит», – ҳәа илҳәеит Ада Кәарҷелиа.
Ахәыҷы изинқәа рыхьчаразы азинмчы змоу Мактина Џьынџьал лажәақәа рыла, акласстә сааҭқәа «Ашәарҭара зҵоу ахәмаррақәа» рыпрограммеи, иара убас «Ахәыҷқәа ишәарҭоу онлаин–хәмаррақәа рацәыхьчаразы иҟаҵатәузеи» ҳәа атема ала агәаларшәагақәеи раԥҵара Аԥсны аҵыхәтәантәи аамҭазы аҭыԥ зауз ахәыҷқәа рҭахара зыхҟьаз, урҭ аҽашьраҟынӡа рнагара ауп ҳәа иҟоу агәҩара ақәҿыҭра аҳасабала иҟалеит.
247,2 МЛН. МААҬ РҞЫНӠА ИНАӠО АШӘАХТӘ ШӘАТӘҚӘА 2023 ШЫҚӘСА АЖЬЫРНЫҲӘАМЗА АЗЫ АРЕСПУБЛИКА АБИУЏЬЕҬ ИАЛАГАЛАХЕИТ.
Аҟәа. Жәабранмза 3, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. 2023 шықәса, ажьырныҳәамза азы ареспубликатә биуџьеҭ иалагалахаз ашәахтә шәатәқәа реицҵалыҵ 247,2 млн. мааҭ рҟынӡа инаӡеит. Убри аан аплан ала ишьақәырӷәӷәаӷәан 185,8 млн. мааҭ., - ҳәа адырра ҟанаҵоит ашәахтәқәеи аизгақәеи рзы Аминистрра аофициалтә саит. Азԥхьагәаҭатә рбагақәа рынагӡара 133% рҟынӡа инаӡеит. Фактла иалагалахаз ашәатәқәеи планла иазԥхьагәаҭаз ашәатәқәеи реицҵалыҵтә еиԥшымзаара – 61,4 млн. мааҭ рҟынӡа инаӡоит. 2022 шықәсазы аиԥш зеиԥшу аамҭахәҭа иаҿырԥшны уахәаԥшуазар, алагалара адинамика 135% рҟынӡа инаӡеит, уи аицҵалыҵ ааизакны – 63,8 млн. мааҭ рҟынӡа инаӡоит.
2023 шықәса ажьырныҳәамза иалагӡаны ашәахтә шәатәқәа ралагалара араионқәа рыла абас иҟоуп:
Аҟәа ақалақь ала – 102,3 млн. мааҭ рыла ишьақәыргылоу аплан ала иалагалахеит 128,3 млн. мааҭ, мамзаргьы даҽакала иуҳәозар –125% рҟынӡа инаӡоит.
АҲАЗЫЛХЫҨЦӘА АҚЫҬА ХЬАЦҲА ИҞОУ АХАТӘЫ ҨНЫ АҞНЫ ИԤШААНЫ ИРЫМЫРХИТ АКЦИЗТӘ ДЫРГАҚӘА ЗМАМЫЗ АҬАҬЫН ААЛЫҴ.
Аҟәа. Жәабранмза 3, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Ироуз аоперативтә информациа ала Аҳәынҭқарратә ҳазылхратә Еилакы аконтрбати аҳазылхратә цәгьоурақәеи рыԥхьырҟәҟәаара азы аҟәша аусзуҩцәеи аҳазылхратә усбарҭа «Гал» аконтрбати аҳазылхратә цәгьоурақәеи рыԥхьырҟәҟәаара азы аҟәша аусзуҩцәеи, ажьырныҳәамза 31, 2023 шықәсазы Гал араион Хьацҳа ақыҭан уаҩ дызхым аҩны аҿы агәаҭара анымҩаԥыргоз ирыԥшааит 36900 цыра рҟынӡа инаӡоз акцизтә дыргақәа змамыз аҭаҭын аалыҵ.
РОМАН ЗИНГИШВИЛИ АРЕСПУБЛИКАТӘ УНИТАРТӘ НАПЛАКЫ «АМШЫНЕИҚӘАФЫМЦАМЧ» АДИРЕКТОР ХАДА ИНАПЫНҴАҚӘА РЫНАГӠАҨЫС ДҞАҴОУП.
Аҟәа. Жәабранмза 2, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Ареспубликатә Унитартә Наплакы «Амшынеиқәафымцамч» адиректор хада инапынҵақәа рынагӡаҩыс дҟаҵоуп аихшаратә каҭақәа рзы адиректор хада ихаҭыԥуаҩ Рамин Зингишвили.
Зураб Багаԥшь Ареспубликатә Унитартә Наплакы «Амшынеиқәафымцамч» адиректор хада инапыҵақәа рынагӡаҩ имаҵураҭыԥ аҟынтәи ихы дақәиҭтәуп хатәгәаԥхарала иалеиҵаз арзаҳал ала.
АПАРЛАМЕНТ АҞНЫ АҲӘЫНҬҚАРРА-ЗИНТӘ ПОЛИТИКА АЗЫ АИЛАК ИНАРҬБААУ АИЛАТӘАРА АҾЫ АШЬАУС АХАЦЫРКРА АШЬҬАХЬ ЕИҬА АЕКСПЕРТИЗА АМҨАԤГАРА АЛЫРШАРА ИАЛАЦӘАЖӘЕИТ.
Аҟәа. Жәабранмза 1, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Апарламент аҟны имҩаԥысит аҳәынҭқарра-зинтә политика иазку Аԥсны жәлар Реизара – Апарламент Аилак инарҭбаау аилатәара. Уи мҩаԥигеит Аилак ахантәаҩы Дауҭ Хәытаба.
Аилак иацнаҵеит 2022 шықәса ԥхынгәымза 27 рзы актәи аԥхьараан ирыдыркылаз «Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанԥҵаратә актқәак аԥсахрақәа ралагаларазы» Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәан апроект аус адулара.
Аилак аилатәара иалахәын Апарламент Аиҳабы Лаша Ашәба, адепутатцәа, Апарламент аҟны Аԥсны Ахада ихаҭарнак, аиустициа аминистр Анри Барцыц, Аԥсны Аҳәынҭқарра Апрокурор хада актәи ихаҭыԥуаҩ Дамир Кәыҵниа, аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Беслан Ҷкадуа, адукатцәа р-Палата ахантәаҩы Котико Чагәаа, егьырҭ адукаттә уаажәларра ахаҭарнакцәа.
«Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанԥҵаратә актқәак аԥсахрақәа ралагаларазы» Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәан апроект азырхиоуп Аԥсны Аҳәынҭқарра ашьаустә закәанԥҵара анормақәа реиӷьтәреи лыҵшәа рыманы Аԥсны Аҳәынҭқарра ашьаус-процессуалтә нормақәа рхархәареи хықәкыс иҟаҵаны.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ашьаустә Закәанеидкыла ахәҭаҷқәа рахь ирыдгалаз аԥсахрақәа рыдҳәалоуп ауаа рылахәаахәҭра; аинформациа-телекоммуникациатә каҭақәа рхархәарала, Аинтернет» акаҭагьы уахь иналаҵаны, иаартны ацәахыхра; амаҵурауаа ҳәа иазхаҵоу ахаҿқәа реиқәыԥхьаӡа арҭбаара.
Аҟәа. Жәабранмза 1, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Баграт Шьынқәба ихьӡ зху аԥсуа бызшәа аҿиаразы агәыҳалалратә Фонд аҳасабырбатә пресс-конференциа мҩаԥнагеит. Араҟа Афонд анапхгаҩи уи аусзуҩцәеи инагӡаз апроектқәеи иахьа Афонд аҿы аус здыруло апроектқәеи, иара убас ааигәа иазԥхьагәаҭоу ауснагӡатәқәеи ртәы инарҭбааны иалацәажәеит.
Апресс-конференциа аартуа, Баграт Шьынқәба ихьӡ зху агәыҳалалратә фонд адиректор Леуан Миқаа афонд ахықәкы хада – аԥсуа бызшәа аҿиара ауп ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит.
«Ҳара ҳфонд атәыла аҿы амилаҭтә бызшәа аҿиара азы еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла шықәсык акәым аус ауеижьҭеи. Ари зегьы иаҳзеиԥшу проблемоуп, уи аӡбараҿы хымԥада адгылареи ацхыраареи ҳҭахуп», - ҳәа иҳәеит Леуан Миқаа.
Афонд аусзуҩ Леуан Лагәлаа Афонд аҿы аус здыруало апроектқәа инарҭбаны дрылацәажәеит.
Актәи апрект – ари «Аԥсшәа бзиа избоит сара» ҳәа хыс измоу ашколнӡатәи ақәра иаҵанакуа ахәыҷқәа рзы аԥсуа бызшәа аҵара аметодика ауп. Леуан Лагәлаа иажәақәа рыла, иарбоу аметодика Аԥсны иахьаҵанакуа аус зуа хазхаҭалатәи ахәыҷтәы ҵараиурҭақәа рҿы аԥышәатә гәаҭара иахысит. Иазгәаҭатәуп, уи хра злоу алҵшәақәагьы шаанарԥшыз.
«Аметодика Аԥсны аҵара Аминистрреи Аҟәа ақалақь аҵара аҟәшеи рҿы ақәыршаҳаҭра аиуит. Уажәы уи атәыла ашколнӡатәи аҵараиурҭақәа рҿы аларҵәара ауп иаанханы иҟоу. Ҳара хәыда-ԥсада аҵараиурҭақәа зегьы аметодика рызнаҳгеит», - ҳәа иҳәеит иара.
Аҩбатәи апроект – ари афильмқәа аԥсышәала рдублиаж аҟаҵара ауп. Афонди Аинтернет-проваидер «Системеи» аиқәшаҳаҭра рыбжьоуп. Уи аҳәаақәа ирҭагӡаны мызкы иалагӡаны аԥышәатә режим ала афильмқәа аԥсуа бызшәала абжьы рхаҵара мҩаԥгахоит.
Аҟәа. Жәабранмза 1, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Жәабранмза 1 азы Аԥсны Жәлар рартист, Д.Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа алауреат, «Ахьӡ-Аԥша» аорден II аҩаӡара занашьоу, акомпозитор, аетнограф, Аԥсны зҽаԥсазтәыз жәлар рашәаҳәареи рыкәашареи рзы Аҳәынҭқарратә ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Уасил Михаил-иԥа Царгәыш (01.02. 1938 - 28.01.2021) иԥсы ҭазҭгьы ихыҵуан 85 шықәса.
«Уасил Михаил-иԥа Царгәыш ахортәи акамер-вокалтә рҿиамҭақәеи акинофильмқәеи атеатралтә қәыргыларақәеи рзы амузыкеи дравторуп. Ирҿиамҭақәа рҿы иара илиршеит ҳажәлар рҭоурых – уи аҷыдаҟазшьа, амч, аидеиақәа, ахәыцрақәа зеиӷьаҟам ала раарԥшра. Уасил Михаил-иԥа аконтатақәа «Х-ҩык афырхацәа рзы» «Иҭахаз ргәалашәара азы», «Аԥсны Ан» рзы ианашьан Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа алауреат ҳәа аҳаҭыртә хьӡы.
50 шықәса инареиҳаны Уасил Михаил-иԥа аԥсуа ҟазара аӡыргара иазкыз Аԥсны зҽаԥсазтәыз жәлар рашәаҳәареи рыкәашареи рзы Аҳәынҭқарратә ансамбль напхгара аиҭон. Уасил Михаил-иԥа инапхгара ашықәсқәа ирылагӡаны ансамбль жәларбжьаратәи ахьӡ-аԥша арҳаит, Аԥсны еиԥш уи анҭыҵгьы еицырдыруа иҟалеит, аконцертқәа рыла иаҭааит аҳәаанырцәтәи атәылақәа жәпакы: Европа атәылақәа, Африка, Аладатәи Америка, уҳәа убас ирацәаны., агастрольқәа рыла изныкымкәа Ҭырқәтәыла иаҭаахьан.
Уасил Царгәыш иналукааша абаҩхатәреи азанааҭдырреи злаз уаҩын. Уи зеиӷьаҟам ала илиршон Аԥсны амузыкатә ҭынхеи иреиӷьу акәашаратә традициақәеи рпапулиаризациа. Иусура ҭакԥхықәрала азнеишьа иабзоураны апрофессионалтә ҩаӡара аҿы ашәаҳәаҩцәеи акәашаҩцәеи рабиԥарақәа реиҵааӡара илиршеит», – ҳәа иазгәаҭоуп Аԥсны акультура Аминистрра апресс-маҵзура аацҳамҭа аҿы.


Аусԥҟа
Абжьаратә, абжьаратә профессионалтә, иреиҳаӡоу аҳәынҭқарратә ҵараиурҭақәа рыҟны
короновирустә ҿкы чымазара Covid-19 алаҵәара иахҟьаны аҵара ахыркәшара аҿҳәара аиагара инадҳәаланы,
2014ш. лаҵарамза 6 аҟнытә "Арратә ҧхықәреи арратә маҵзуреи рзы" 2006ш. ажьырныҳәамза 4 аҟнытә , "Атәылахьчаразы"
Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәанқәа шьаҭас иҟаҵаны: «2022ш. мшаҧымза-рашәармза рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра атәылауаа
аррамаҵзурахь рааҧхьаразы, ааҧхьарала аррамаҵзура иахысуаз арратә маҵзураҟынтә рхы рақәиҭтәразы»
2022ш. лаҵарамза 18 аҟн. Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусҧҟала ишьақәыргылоу аҿҳәара
2022 ш. ҧхынгәымза 15-нӡа иацҵазааит абжьаратә, абжьаратә профессионалтә,
иреиҳаӡоу аҳәынҭқарратә ҵараиурҭақәа раушьҭымҭацәа рзы арратә
маҵзурахьы рааҧхьара».


14.03.2023
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа афымцаеимдаразы звольтҳараку ацәаҳәа «Аҽгәара» аҟны аусурақәа ахьымҩаԥысуа аҭыԥ даҭааит. Ашәахьаҽны, хәажәкырамза 13 рзы имҩаԥысыз аинспекциатә ныҟәараан аҳәынҭқарра Ахада дицын Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган.
Очамчыра араион Ачгуара ақыҭаҟны Ахада звольтҳараку афымцаеимдара ацәаҳәақәа рҵаргәа ҿыцқәа реибыҭара аҭыԥ даҭааит. Иаку арегионтә наплакы «Амшынеиқәафымцамч» анџьныр хада ин. назыгӡо Руслан Кәарҷиа аҳәынҭқарра Ахада адырра ииҭеит имҩаԥгоу аусурақәа рылҵшәақәа рзы. 2023 шықәса ажьырныҳәамза 23 рзы иҟоу аҭагылазаашьала афымцеимдара ацәаҳәа ҿыцқәа реибыҭаразы аусурақәа хыркәшоуп.
Звольтҳараку ацәаҳәа «Аҽгәара» аҟны имҩаԥгоу арҿыцратә усурақәа рышьҭахь 5 сааҭк рзы иреиҵаӡоу амчхареидара аҭаны агәаҭаратә аужьра мҩаԥган. Урыстәылатәи Афедерациаҟнытә афымцамч аагара анхыркәшахалак анаҩс изықәнагоу амчхареидара аҭаны аужьра ҟалоит, уи ашьҭахь ахархәарахьгьы иаужьны.
Ҳазҭагылоу аамҭазы имҩаԥысуеит адыд еихашаха ҿыц аибыҭара, убри аан аибыҭаразы аусура иадхалоит 30 мшы (амш аныбзиоу). Иаҭаху аматериал зегьы еиқәыршәаны иҟоуп. Адыд еихашаха ҿыц аибыҭара мҩаԥысуеит ажәытәтәи адыдцәыхьчага аҭыԥқәа рыԥсахрала, ари адыдцәыхьчага система зегьы аибыҭара хыркәшахаанӡа афымцаеимдара ацәаҳәа ахархәара алнаршоит.


Ҩажәижәаҩык ҭахеит Махачкала абылтәыҭаҭәарҭаҿы иҟалаз аԥжәара иахҟьаны
11:11 15.08.2023 (ирҿыцуп: 11:47 15.08.2023)
© Sputnik / Пресс-служба МЧС РФПоследствия взрыва в здании автосервиса в Махачкале
© Sputnik / Пресс-служба МЧС РФ/
Иҟалаз зыхҟьаз амзызқәа ҭырҵаауеит, нанҳәа 15 ареспубликаҿ алахьеиқәра иамшны ирылаҳәоуп.
АҞӘА, нанҳәа 15 - Sputnik. Ҩажәижәаҩык ҭахеит Даӷьсҭан аҳҭнықалақь Махачкала абылтәыҭаҭәарҭаҿы иҟалаз аԥжәара иахҟьаны ҳәа аанацҳауеит РИА Новости, АҶА апресс-маҵзура адыррақәа шьаҭас иҟаҵаны.
Амцакра ҟалеит нанҳәа 14 ауха. Аҭыԥ аҿы аус руан аиқәырхаҩцәеи амцарцәаҩцәеи.
"Авариа-еиқәырхаратә усурақәа рымҩаԥгара иалҵшәаны даҽа хҩык иҭахаз рыԥсыбаҩқәа рыԥшааит. Иааидкыланы ааха роуит 105-ҩык, урҭ рҟынтәи 30-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
Амца ахы акит абылтәы зҭаз ацистернаҿынтә, анаҩс абылтәыҭаҭәарҭахь ииасит. Ацистернақәа ааба рҟынтәи ҩба ԥжәеит.
Иҭахази ааха заузи рыбжьара иҟоуп ахәыҷқәагьы. Амцарцәаҩцәа амца арцәара рылшеит иара амҽхак 600 метр ԥшьыркца ианынаӡоз. Ашьаус хацыркуп.


Аԥсны Асанепидеммаҵзура: амшынӡы аҿы абактериақәеи авирусқәеи алаӡам
15:50 16.06.2023 (ирҿыцуп: 15:54 16.06.2023)
© Sputnik / Томас Тхайцук Сухумская бухта
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аԥсны Асанитартә епдемиологиатә маҵзура амшынӡы есымчыбжьа игәанаҭоит лаҵарамза азбжа инаркны жьҭаарамза азбжанӡа.
АҞӘА, рашәара 16 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Амшынӡы арбагақәа зегьы ишақәнагоу иҟоуп, абактериақәеи авирусқәеи алаӡам лҳәеит Sputnik аинтрвиу азҭаз Аԥсны асанитартә ҳақьым хада Алла Белиаева.
"Амшынӡы агәаҭара еиԥмырҟьаӡакәа имҩаԥаагоит лаҵара 15 инаркны жьҭаара 15 рҟынӡа. Сынтәа ԥсахрас иҟоу акоуп - уажәшьҭа абактериақәа рыдагьы, авирусқәа рзы аӡы гәаҳҭо ҳалагеит", - лҳәеит лара.
Аӡы мчыбжьык иалагӡаны аӡы еизыргоит, амала ақәа амуазароуп, амшын мцәқәырԥозароуп. Еизыргаз аӡы алабораториахь инаргоит.
"Иахьатәи ала аӡы арбагақәа бзиоуп. Уаанӡеиԥш уажәгьы Басла ӡиас амшын иахьалало амшын уҭалар ҟалом, ара аӡы цқьам", - ҳәа азгәалҭеит ҳакьым.
10 Рашәара, 16:05
Зегь реиҳа аӡы цқьоуп абжьааԥнеиԥш Алашарбага аҳаблаҿы. Ара реиҳа ианшоуроугьы абактериақәа ыҟаӡам, избанзар амшын аартуп лҳәеит Белиаева.
"Аӡы еикәшо иахьҭоу аҟәатәи ашыцәаҿы нанҳәа-цәыббрамзазы аӡы аҭагылазаашьа еиҳа еицәахоит. Аха, ус ишыҟоугьы, ачымазарақәа зхылҿиаауа абактериақәа ҳбаӡом. Ус еиԥш иҟоу микробк ҳбазҭгьы ҳәара аҭахума уажәшьҭа ирылаҳҳәахьазаарын. Усҟан еицәахоит асанитар-рбагатә флора, ачымазарарҿиаратә акәымкәа, уи иаанаго аӡы ҟьашьуп ҳәоуп. Аха адизентериа, асальмонелла ма иҭаҳҵаар ҳалшо даҽа бактериақәак ҳәа акгьы ҳамбеит", - асанитартә ҳақьым хада.
Аԥсны асанитартә ҳақьым хада иара убас адырра ҟалҵеит атәыла егьырҭ ахәҭақәа рҟны игәарҭаз амшынӡы аҿгьы абактериақәеи авирусқәеи алам ҳәа.


Нанҳәамза 14 рзы Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Аиҳабы Ашәба Лаша Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалагаз аахыс 31 шықәса аҵра инамаданы Аԥсны жәлар рахь ааԥхьара ҟаиҵеит.
Ааԥхьара атекст аҟны иҳәоуп:
:
«Акыр иаԥсоу 1992–1993 шш. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа!
Ҳаҭыр зқәу ҳауаажәлар!
1992 шықәса нанҳәамза 14 рзы Аԥсны жәлар ҳтәыла ижьышо иақәлаз агрессор иҿагылеит, ибзиангьы ирдыруан хьаҵра шыҟамлоз, ҳ-Аԥсадгьыл Аԥсны алахьынҵа рнапы ишаныз.
Аибашьра иаанагаз агәырҩа, ахьаа еиҳагьы еиднакылеит милаҭрацәала еилоу ҳреспублика ауааԥсыра зегьы, ари аидгыларала иагьалыршахеит ихьыԥшым рҳәынҭқарраҟны анхара-анҵыразы ирымаз азин ахьчара.
Ҳаԥсадгьыл ахьчаҩцәа рыԥсы аҵкыс рыԥсадгьыл еиӷьашьаны, ирымаз зегь реиҳа хәы змаз – рыԥсҭазаара Рыԥсадгьыл ахақәиҭра иақәырҵеит. Аԥсны жәлар рхақәиҭратә қәԥараҟны иргаз Аиааира иахҭынҵоу рацәоуп.
Хашҭра рықәӡам ҳ-Аԥсадгьыл Аԥсны зхы ақәызҵаз зегьы!
Иахьа ҳара зегьы урҭ ргәалашәара аҿаԥхьа ихадароу уснагӡатәны иаҳзықәгылоуп Аԥсуа ҳәынҭқарра аргылареи, арӷәӷәареи.».
2023 ш. нанҳәамза 14
Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент
Аиҳабы Ашәба Л.
ПОПУЛЯРНОЕ
- АҦСНЫ ЖӘЛАР РЕИЗАРА АҚӘҴАРА
- Имҩаҧысит Абиуџьет, акредиттә еиҿкаарқәа, ашәахтәқәеи афинансқәеи рзы аилак аилатәара
- Иазԥхьагәаҭаз Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент асессиа аилатәара мҩаԥымсӡеит
- Валери Кәарҷиа Екатерина Бебиа Лымшира лыдиныҳәалеит
- Аграртә политикеи, аҧсабаратә лшарақәеи, аекологиеи рзы аилак инарҭбаау аилатәара
НОВОСТИ
14.08.2023
Поделиться в соцсетях:


29.09.2023
Аԥсны Ахада Аслан Бжьаниа Атәылахьчара аминистрраҟны имҩаԥысуаз Аиааира амш иазкыз аныҳәатә еизара далахәын.
Аусмҩаԥгатә мҩаԥысуан Аҟәа, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны.
Аҳәынҭқарра Ахада арратә усбарҭа аусзуҩцәа иааиуа Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш рыдиныҳәалеит.
"Ҳаҭыр зқәу аҩызцәа!
Гәык-ԥсык ала ишәыдысныҳәалоит иааиуа Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш ныҳәа!
Аԥсны жәлар 30 шықәса раԥхьа имҩаԥысуаз ашьаарҵәыратә еибашьраҟны аиааира агеит иреиӷьыз арԥарцәеи аҭыԥҳацәеи рыԥсҭазаара ахҭынҵаны.
Аӷа абџьарла деиқәных Аԥсны даналала, уи иҿагылара зылшоны иҟаз архәҭаны иҟаз Хазы игоу аҩныҵҟатәи архәҭақәа рполк акәын.
Аха аибашьра ахьанҭара аиҳарак ажәҩа иқәлеит усҟан ашьақәгылара иалагаз жәлартә ардыԥхьала. Ашәарыцага шәақьқәеи иажәхьаз абџьари рыла ажәлар ақәылаҩ иԥылеит Аԥсны мрагылареи мраҭашәареи рганахь ала, атәылахьчаратә ҳәаа шьақәдыргылеит Гәмысҭа аӡиас аԥшаҳәаҟны.
Нанҳәамза 18 рзы иаԥҵан Аладислав Арӡынба дызхагылаз Атәылахьчаразы Аҳәынҭқарратә Комитет. Абас ихацыркхеит атәылахьчара аиҿкааразы иҟаз алшарақәа зегьы.
1992 шықәса жьҭаарамза 2 рзы ҳархәҭақәеи хатәгәаԥхаралатәи аотриадқәеи еидгыланы Гагра аҭарцәра рылшеит.
Усҟан еилкаан Аԥсны Аҳәынҭқарра ахыхьчара зылшоз Ар аиҿкаара шалшаз. 1992 шықәса жьҭаарамза 11 рзы иаҵаҩын Атәылахьчара аминистрреи Аштаб хадеи раԥҵаразы Аусԥҟа. Ари арыцхә официалл Аԥсны Аҳәынҭқарра Арбџьар Мчқәа раԥҵара Амш ҳәа иԥхьаӡоуп.
Анаҩстәи ахҭысқәа иаадырԥшит Аԥсны Аҳәынҭқарра Арбџьар Мчқәа лыҵшәа бзиала аибашьра шрылшоз ҩ-фронтк рыҟны, апозициатә еибашьреи апартизантәи адесанттә операциақәеи, иара убас ақалақь аҩныҵҟеи ашьхарақәеи рыҟны аибашьра еицымҩаԥго.
Иаԥҵан арратә ԥшыхәра, арра-мшынтә флот, артиллериатә мчқәа, авиациа, Аҳауаҟны атәылахьчара.
Аибашьраҟны аиааира агарала Аԥсны Аҳәынҭқарра Арбџьар мчқәа рыҿиара ауасхыр азышьҭаҵан.
Имҩаԥган акадртә цхыраара аԥҵаразы аусура. 1995 шықәса инаркны аус ауеит Аҟәатәи иреиҳаӡоу азеиԥшарратә дҵаҟаҵаратә ҵараиурҭа, ашьҭахь иаԥҵан АА Атәылахьчара аминистрра Азеиԥшархәҭатә академиа ААУ аҟны.
Убри аангьы, абжьаҟазаратә мчқәа шгылазгьы, ақырҭуа ган изныкымкәа аиҭақәылара рҽазыршәахьан. 1998 шықәса лаҵарамзазы имҩаԥысуаз фымштәи аибашьреи 2001 шықәсазы Кәыдрытәи аҩхааҟны ацәгьоуцәа рреиди хыркәшан аӷа дԥыхха дықәҵаны.
2008 шықәсазы Кәыдрытәи аҩхаа аҭарцәразы арратә операциа хыркәшан. Абри инаркны Аԥсны Аҳәынҭқарра адгьылҵакыра зегьы хылапшра анаҭоит. УА аганахьала АА Аҳьыԥшымра азхаҵара, аҩ-тәылак рыбжьара астратегиатә, аидгыларатә еизыҟазаашьақәа рышьақәыргыларала ҳарра-политикатә ҭагылазаашьа акырӡа еиӷьхеит
Атәылахьчара аминистрра хаҭәаауа иалагеит акадрқәа рыла, ҳадгылаҩцәеи ҳареи ахырхарҭақәа жәпакы рыла аусеицуразы алшара ҟалеит, еиӷьхеит аррамаҵзурауаа рыф-рыԥхьа.
Аҵыхәтәантәи ахҭысқәа иаадырԥшит аҳәынҭқарраҿы мчы змоу арбџьар мчқәа рымазаара иамоу аҵакы.
Ҳара иҳалшо ҟаҳҵоит ҳарбџьар мчқәа абџьарла реиқәыршәара, атехника арҿыцреи аҭыжьреи рзы, ахара ихысуа абџьаргьы налаҵаны. Ҳар иахьатәи аамҭа инақәыршәаны абџьарла еибаҳҭароуп.
Аибашьраҟны иӡрыжәыз аҵасқәа реиҷаҳарала, аибашьратә ҟазара есааира иазырҳауа, Ҳар иахьа аҳәынҭқарра аинтересқәа ахьчоит ҳтәылауаа ршәарҭадареи рҭынчреи еиқәырханы. Убас иҟазароуп аԥхьаҟагьы. Сара агәра згоит шәара иреиӷьқәоу шәшыруаӡәку, Арбчьар мчқәа рыҟны аррамаҵзура ахысра дасу ишәзанааҭ мацараны ишыҟам, ари шәыԥсҭазаара ҵакыс ишамоу. Ишәыдысныҳәалоит аррамаҵзурауаа аветеранцәа зегьы рныҳәа! Ишәзеиӷьасшьоит анасыԥ, аҭынчра, ахирра хаҭа-хаҭала, ҭаацәаныла!»
Атәылахьчара аминистр Владимир Ануа «Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҟны Аиааира 30 шықәса ахыҵра» амедаль ранеишьеит Атәылахьчара аминистр ихаҭыԥуаа Беслан Ҵәыџьбеи Лизберт Ԥоцхор-огли.
Аиубилеитә медаль иара убас ианашьоуп Аслан Бжьаниа, Александр Анқәаб, Рауль Ҳаџьымба, Мираб Кьишьмариа, Владимир Какалиа, Сергеи Шамба.
Рыԥсҭазаара ианалҵ ашьҭахь «Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҟны Аиааира 30 шықәса ахыҵра» амедаль ранашьоуп Владислав Арӡынба, Сергеи Багаԥшь, Владимир Аршба, Сулҭан Сосналиев, Сергеи Дбар, Гиви Агрба, Владимир Мқанба, Виачеслав Ешба.


"Амшынеиқәафымцамч" ԥхынҷкәынмзазы ихнаркәшоит афымцамч ахархәаҩцәа рышәҟәҭагалара
09:00 12.10.2023 (ирҿыцуп: 09:58 12.10.2023)
Александр Анқәаб Кристина Озгани Владимир Делбеи алархәны далацәажәеит "Амшынеиқәафымцамч" Аԥсны абанкқәа рҿаԥхьа иамоу акредиттә уалԥшьақәа, фымцамчла аиқәыршәара амҩатә хсаалага, афымцамчхархәара аԥара ахшәаара аҩаӡара ашьҭыхра рызҵаарақәа.
АҞӘА, жьҭаара 12 - Sputnik. "Амшынеиқәафымцамч" ԥхынҷкәынмза 15 азынӡа ихнаркәшоит афымцамч ахархәаҩцәа рышәҟәҭагалара, урҭ рхыԥхьаӡара ашьақәыргыларази руалқәа ргәаҭарази лҳәеит аилацәажәара иалахәыз аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган.
Лара лажәақәа рыла, аминистрра ареспубликатә наплакқәеи аминистррақәа русзуҩцәеи афымцамч аԥара еиӷьны ахә ахыршәааларц азы аусурақәа мҩаԥыргоит.
Александр Анқәаб Озгани Делбеи анапынҵа риҭеит иаздырхиарц ауал ашәареи зых иархәоу афымцамч ахә ашәареи алзыршаша ауснагӡатәқәа ркомплекс.
Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, афинансқәа рминистр Владимир Делба еиҭеиҳәеит ҩынтә ашәахтәқәҵара алмыршареи ахашәалақәа ршәахтә ахацәхьакра аԥырҟәҟәаареи рзы аԥсны-урыстәылатә еиҳабырабжьаратә еиқәшаҳаҭра азырхиара ишаҿу. Иара иҳәеит амилаҭтә шәахтә система ааидкыланы аиӷьтәразы аусурақәа шцо.


Аҟәа ахәҭак ӡыда иаанхоит аҩаша жьҭаарамза 31 рзы
© Sputnik / Томас Тхайцук Отключения воды
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аӡы аанкылахоит Аиааира апроспект аҿы аремонттә усурақәа ахьымҩаԥысуа иахҟьаны.
АҞӘА, жьҭаара 30 – Sputnik. Аҟәа ахәҭак ӡыда иаанхоит аҩаша жьҭаарамза 31 рзы ҳәа аанацҳауеит аҳҭнықалақь "Аӡыршьҭра".
Аӡы ҟалом асааҭ 01:00 инаркны 17:00 рҟынӡа.
Ӡрыжәтәда иаанхоит Алашарбага араиони Аиааира апроспект ахәҭаки. Аӡы аанкылахоит аремонттә усурақәа ахьымҩаԥысуа иахҟьаны.


Items filtered by date: Ашәахьа, 29 Лаҵара 2023
Аҟәа. Лаҵарамза 29, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Лаҵарамза 29 рзы Аԥсны Аҩбатәи Ахада Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь иԥсҭазаара далҵиижьҭеи 12 шықәса ҵит. (хәажәкырамза 4, 1949ш. – лаҵарамза 29, 2011ш.).
Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь диит хәажәкырамза 4, 1949 шықәсазы Аҟәа ақалақь аҿы. 10 тәи Ашьхарыуаа рышкол даналга ашьҭахь дҭалоит Қарҭтәи ақыҭанхаҩтә асубтропикатә институт аограном изанааҭ ала. Уи аҵара бзианы иҵон, убри инамаданы аусгьы иуан, аԥхьа аус иуан аҩыҟаҵарҭатә завод аҿы. Нас аус иуан аҳәынҭқарратә банкаҿ инкосатырс. Истудентә ԥсҭазаараҿ бзиа ибон аспорт, дыҟан капитанс Аԥсны еидкылаз амҵәышәмпыл асраҿы.
В 1972 шықәсазы Москватәи ақыҭанхамҩатә аҟәша аефирхәшат совынхара еиҳабыс. 1973-1974 шш. рзы дахысит аррамаҵура. Уи далган данаа ашьҭахь дҟаҵан Аԥснытәи абком акомҿар рымҩақәҵаҩ еиҳабыс.
1978 ш. Сергеи Багаԥшь дҟаҵан еиҳабыс Қырҭтәылатәи аинформациатә сектор аҿы, иара убас уи инадҳәалан дҟаҵан аҿар рқыҭанхамҩатә усуҩ еиҳабыс.
1980 ш. дыҟан Қырҭтәыла ВЛКС Аԥснытәи аобком маӡаныҟәгаҩс.
1982 ш. Сергеи Багаԥшь дахаргылан Очамчыратәи РК Қырҭтәыла КП актәи амаӡаныҟәгаҩыс.
1989 ш. далахәын Аԥсны имҩаԥысуаз аилыхара. Уи аилыхараҿ иоуит ахәара. Уи аилыхара дахьылахәыз азы имхын ипартиатә маҵура.
1989-1991 шш. дыҟан Аԥсны Аҳәынҭқарратә АССР агроаалыхратә аилак аиҳабы ихаҭыԥуаҩс.
1992 ш. С. Багаԥшь дҟаҵан Совмин 1 тәи ихаҭыԥуаҩ ихантәаҩыс. 1992-1993 шш. ақырҭуа-аԥсуа реидыслараҿ актәи амшаз Аҟәа иалахаз аԥсуа ҭаацәара рхәҷқәеи дареи ралгара дацхрааит. Уи имҩаԥигон аиҿцәажәара ақырҭуеи-аԥсуеи реидыслараҿ. Иара убас уи аиҿцәажәарақәа мҩаԥысуан Аҟәеи Қарҭи ақалақьқәа рҿы. Раԥхьатәи аидысларақәа рҿы С. Багаԥшь ихы зызкыз ижәлар ишахәҭаз џьаԥҳанылеи, амедикамент маҭәахәқәеи, абылтәи рыла реиқәыршәара акәын. Уи имҩаԥигон аиҿкааратә усқәа мраҭашәаратәи Урыстәылеи Нхыҵ-Кавкази хатәгәаԥхарала иааз рыбжьара. Изныкымкәа далахәын ақырҭуеи-аԥсуеи реидыслара аиныршәараҿ.
Аҟәа. Лаҵарамза 29, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Шьамтәыла иҟоу Аԥсны аусқәа рзы аамҭалатәи агәрага, Шьамтәыла иҟоу Аԥсны Ацҳаражәҳәарҭа абжьгаҩ-цҳаражәҳәаҩ Муҳаммад Али лаҵарамза 28 рзы Шьамтәыла иҟоу Алада Африкатәи Ареспублика ацҳаражәҳәаҩ Барри Филлип Гилдер диԥылеит, ҳәа адырра ҟанаҵоит Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрра Амедиацентр.
Аиԥылара аҿы аганқәа Ацҳаражәҳәарҭақәа русеицура алшарақәа, иара убас аҩҳәынҭқаррак рыжәларқәа рыбжьара аимабзиаратә еизыҟазаашьақәа рыбжьаҵара ирыдҳәалоу азҵаарақәа ирылацәажәеит.


|Гьаргь Алықьса Ӡиӡариа

|Аполитикатә партиа
|Алахәылара
|Асовет Еидгыла акоммунисттә партиа

|Аира

6иул. / лаҵарамза 19, 1914 ш.грег.
Лыхны
|Аԥсра

лаҵарамза 1, 1988 ш.
Аҟәа
|Атәылауаҩра

Урыстәылатәи аимпериа,
Асовет Еидгыла
|Абызшәақәа

Аԥсуа бызшәа,
Аурыс бызшәа
|Аусура

аполитик,
государственный деятель,
аҭоурыхдырҩы,
педагог
|Анашьамҭақәа

орден Трудового Красного Знамени
орден «Знак Почёта»
орден Дружбы народов
Гьаргь Алықьса Ӡиӡариа (аур. Георгий Алексеевич Дзидзария, ақырҭ. გიორგი ძიძარია ; (лаҵарамза 6), 1914 ш., Лыхны ақыҭан — лаҵарамза 1, 1988 ш., Аҟәа) — Асовет Еидгыла аҳәынҭқарратәи аполитикатәи усзуҩы, еицырдыруа кавказҭҵааҩы, Аԥсны аҵарауаҩ ду, «Ахҩык рысалам шәҟәы» автор. Гьаргь Ӡиӡариа аԥсуа ҭҵаарадырраҿы еиԥш асовет ҭоурыхдырраҿгьы ихьӡ-иԥша ыҟан.[1]
Гь. Ӡиӡариа инысмҩа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Гьаргь Ӡиӡариа диит 1914 шықәса лаҵарамза 6 рзы, Лыхны ақыҭан. Гьаргь иаб – анхаҩы Алықьса Ӡиӡариа, Нестор Лакоба еиҿикааз анхацәа ргәыԥ «Кьараз» далан. Иан – Елизавета Давид-иԥҳа Аҩардан, Зиза ҳәа зарҳәоз– «Кьараз» иалахәыз, еицырдыруа ареволиуционер Игнати Аҩардан иаҳәшьа лакәын. Гьаргь ԥшьышықәса шихыҵуаз иаб диԥхоит, иан лымацара длааӡон. Жәашықәса анихыҵ инаркны Гь. Ӡиӡариа аҵара иҵон Гәдоуҭатәи ахәыҷқәа рыҩны-аинтернат аҟны. Анаҩс, 1929 шықәсазы дҭалоит Нестор Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратә Ашьхарыуаа рышкол. Уаҟа аҵара иҵонаҵы, азҿлымҳара ӷәӷәа ааирԥшуан аҭоурых амаҭәар ахь, еиҳаракгьы уи ибзоуран ирҵаҩы Алықьса Всеволод-иԥа Фадеев, иара иоуп аҷкәын қәыԥш иеилзыркааз аҭҵаара аус аҟны зегь реиҳа афактқәа шхадароу, убри азы адокументқәеи аршаҳаҭгақәеи реидкылара аҭҵаара аус аҟны зды ԥсыхәа ыҟам шракәу иазҳәаз.
Ашкол даналга ашьҭахь, 1934 шықәсазы, Гьаргь Алықьса-иԥа дҭалоит Москватәи аҭоурыхи, афилософиеи, алитературеи ринститут.
«Араҟа сара рҵаҩцәас исыман иналукааша аурыс ҭоурыхҭҵааҩцәа – Иури Владимир-иԥа Готие, Евгени Алықьса-иԥа Космински, Михаил Николаи-иԥа Тихомиров, Сергеи Владимир-иԥа Бахрушин, Исаак Израиль-иԥа Минц уҳәа реиԥш иҟаз. Ҳәарада, урҭ анырра ду сырҭеит ҭоурыхҭҵааҩык иаҳасабала сышьақәгылараҿы» – ҳәа иҩуан Гьаргь Ӡиӡариа Москватәи аҭоурыхи, афилософиеи, алитературеи ринститут аҟны аҵара аниҵозтәи ашықәсқәа игәаларшәо.
Абарҭ астуденттә шықәсқәа инадыркны ауп, Гьаргь Ӡиӡариа лымкаала Аԥсны XIX ашәышықәсазтәи аҭоурых даназҿлымҳахаз, урҭ ашықәсқәа рзы иҟаз апроблемақәа даныргәылархалаз.
Иреиҳау аҵараиурҭа даналга ашьҭахь, 1939 шықәсазы иара Аԥсныҟа дхынҳәуеит, аусурагьы далагоит академик Марр ихьӡ зху Аԥснытәи аҭоурыхи, алитературеи, абызшәеи ринститут аҟны, раԥхьа – аҭҵаарадырратә усзуҩ еиҵбыс, анаҩс – еиҳабыс. 1953 шықәсазы дҟалоит аҭҵаарадырра аҟәша аганахь ала аинститут адиректор ихаҭыԥуаҩс, 1966 шықәса инаркны иԥсҭазаара далҵаанӡа – аинститут адиректорс дыҟан.[2]
Гь. Ӡиӡариа иҭҵааратәи, ирҵаҩратәи, иҳәынҭқарратәи усура[аредакциазура | акод аредакциазура]
Гьаргь Ӡиӡариа аҭҵаарадырратә усуреи арҵаҩратә усуреи еилеигӡон. 1957 шықәса инаркны 1966 шықәсанӡа А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи апедагогикатә институт еиҳабыс даман, 1939 шықәса инаркны иара убра рҵаҩыс аус иуан. Иара иаԥшьгаралоуп аҭоурыхтә факультет аҟны ишалагалахаз амаҭәар ҿыц – Аԥсны аҭоурых. 1979 шықәсазы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет анаԥырҵа, Гьаргь Ӡиӡариа напхгара аиҭоит ауниверситет аҟны Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедра, аԥхьарагьы далагоит XIX ашәышықәса алагамҭеи XX ашәышықәсеи раантәи Аԥсны аҭоурых иазку алекциақәа ркурс. Аҭоурыхҭҵааҩы Арвелод Кәыпраа иажәақәа рыла, Гьаргь Ӡиӡариа аԥсуа ҭоурыхҭҵаара ахыҵхырҭаҿы игылаз дыруаӡәкын. Ари аҭҵаарадырратә хырхараҭа имариамыз аҭагылазаашьақәа раан ашьақәгылара мҩаԥысуан, усҟантәи аамҭазы иҟамызт амилаҭтә ҵарауаа, аҭоурыхҭҵааҩцәа. Убарҭ дыруаӡәкхеит Гьаргь Ӡиӡариа.
Гьаргь Ӡиӡариа Қырҭтәылатәи ССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа алахәыла-корреспондентс дыҟан, Қырҭтәылатәи ССР-и Аԥснытәи АССР-и Рҳәынҭқарратә премиақәа дрыԥсахахьан. 1939 шықәса инаркны ауаажәларратәи аполитикатәи усқәа инапы рылакын.
Гьаргь Алықьса-иԥа А.М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи апедагогикатә институт аректорс дыҟан (1957–1966). 1966–1988 шықәсқәа рзы Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут еиҳабыс даман. Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Ахеилак ахантәаҩыс (1975–1988), СССР Иреиҳаӡоу Асовет 6-тәи, 7-тәи, 8-тәи ааԥхьарақәа рдепутатс дыҟан. Инапы иҵыҵхьеит ԥшьышә инареиҳаны аҭҵаарадырратә усумҭақәа.
Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Аслан Аҩӡба, аҵарауаҩ ду ҳҭоурых аҿы иааникыло аҭыԥ дазааҭгыло, абас еиԥш азгәеиҭеит: «Гьаргь Алықьса-иԥа Ӡиӡариа аԥсуа ҭҵаарадырра ҵәатәы шьаҟас иаҵагылаз дыруаӡәкын, иахьауажәраанӡагьы ус даанхоит. Аԥсуа ҭоурых 19-тәи ашәышықәсеи 20-тәи ашәышықәса актәи азбжеи уанырзыхынҳәуа, иара иӡбахә мҳәакәа узалацәажәаӡом. Иусумҭақәа даара ирацәаӡоуп, еиҳарак убри аамҭазы амҳаџьырра иазкны ииҩқәаз роуп, ҩынтәынгьы иҭыҵит. Раԥхьа 1975 шықәсазы иҭыҵит, нас 1982 шықәсазы еиҭаҭрыжьит».[3]
Асовет аамҭазы ацензура ыҟан. Иҟан узлацәажәар ҟамлоз атемақәа. Убарҭ ируакын амҳаџьырра атемагьы. Аԥсуаа рыԥсадгьыл ааныжьны иахьыхҵәаз уамак иалацәажәаӡомызт усҟантәи аамҭазы. Раԥхьаӡа уи аӡбахә цәырызгазгьы Гьаргь Ӡиӡариа иоуп.
Аҭҵаарадырра аус ҳазааҭгылозар, 19-тәи ашәышықәса иара иҟынӡа уарла-шәарла акәын ишыҭҵааз, иааидкыланы ҩымҭа дук ыҟамызт. Гьаргь Алықьса-иԥа афундаменталтә ҟазшьа змоу аҩымҭақәа акымкәа-ҩбамкәа иаԥиҵахьеит. Асоциалтә еизыҟазаашьақәеи, ақыҭанхамҩеи, Аԥсны аҭагылазаашьеи ирызкуп анаҩстәи иусумҭа ду. Уи идоктортә диссертациа ауп, ашәҟәы дууп. Аԥсны иҟаз анхаҩы, ҭауади-аамсҭеи, ахәуҩы ҳәа иахьа иззаҳҳәо, асоциалтә еиҟарамрақәа иара иоуп раԥхьа инарҭбааны иҭызҵааз. Иара убас, аӡбахә ҳәатәуп урысшәала "Формирование дореволюционной абхазской интеллигенции" захьӡу амонографиа ду. Иааидкыланы, 1917 шықәсанӡа аԥсуа интеллигенциа реиҵагылара, аҵара змаз ауаа рнысмҩақәа, русумҭақәа рыԥшаараҿы раԥхьаӡа еидкыланы иалагаз иара иоуп, илагала даара идууп ари аус аҿы.
«Ахҩык рысалам шәҟәы»[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аԥсуаа еснагь ртәыла аҩныҵҟатәи амчқәа еизганы, рҽазыршәон ахеиқәырхара. Ажәлар рыԥсадгьыл аҿы реиқәырхара хықәкыс ишьҭыхны, убри аамҭазы хаҭала рхы ашәарҭара иҭаргыло, аԥсуа интеллигенциа изныкымкәаны Асовет Еидгыла аиҳабырра рышҟа ааԥхьарақәа ҟарҵон, ашәҟәқәа рыҩуан. Урҭ ааԥхьаратә шәҟәқәа иреиуоуп жәабранмза 1947 шықәсазы Константин Семион-иԥа Шьаҟрыли, Баграт Уасил-иԥа Шьынқәбеи, иареи ЦК ВКП(б) ахь ирҩыз ашәҟәы. Усҟан Сталин ихаан акәын, игәаӷьыуацәан даара, ақырҭқәа убасҟан имҩаԥыргоз аполитика, аԥсуа школқәа шаркыз, аԥсуа бызшәа уҳәар шыҟамлоз, аԥсуа кадрқәа аусура шрымамыз атәы фактла ишьақәырӷәӷәаны, аҿырԥштәқәа ааганы, ирҩыз ашәҟәоуп иахьа еицырдыруа.
Уи иаҳәон аԥсуа жәлар рзинқәа реилагара, 1937 шықәса раахыс аԥсуа интеллигенциа зҭадыргылаз арепрессиақәа, аԥсуа милаҭ аҟазаареи аҟамзаареи ишрыбжьадыргылаз атәы. Ма иақырҭцәахароуп, ма ихҵәароуп ҳәа аԥсуаа рхатәыбызшәа анрымырхуаз, рыжәлақәа анырыԥсахуаз, рмилаҭра анырхырхуаз, аҭыԥхьыӡқәа анеицаркуаз аамҭа аанарԥшуан.
Шьаҿа-шьаҿала акыршықәса аус зуаз ашовинисттә программа зхәыцыз рзыҳәан "лҵшәа бзиала" аус ауит, – зықьҩыла аԥсуаа иахьа уажәраанӡа изеиуоу рзымдыруа рыхдырра еилархәеит. Уажәшьҭа урҭ аԥсуаа рыхдырра иаша ашьақәыргыларазы еиҭа убасҟак аамҭа аҭаххоит, еиҳангьы алшарақәа аҭаххоит… Амала, аӷа ихы иаирхәоз аметодқәа рыла акәымкәа, азхьарԥшрала, азырхәыцрала, аилыркаарала. Раԥхьаӡа иргыланы, аԥсуа зеиԥш уаажәларреи мырзаҟанааи рыбжьара аимадарақәа бжьаҵатәуп.
Мырзаҟанаа рыҩныҵҟа иҟоуп зхы здыруа – изхылҵыз, измилаҭу, изықәшәаз аҭоурыхтә мыҟәмабара иазҿлымҳау. Иҟоуп иззымдыруагьы. Аҵыхәтәантәиқәа рзыҳәа еиҳараӡакгьы аус ауроуп аԥсуа телехәаԥшра, арадио, агазеҭ, ажурнал. Аҭоурыхтә фактқәеи аргументқәеи шьаҭас измоу ҳҵарауаа рыҭҵаамҭақәеи, ҳашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәеи мырзаҟанаа рыхдырра арҽеиразы аус руртә азнеишьа аформақәа рзыԥшаатәуп. Иахьазы зхатәы бызшәа аҵара агәаҳәара змоу уи аҩыза алшара рыҭатәуп, агәаҳәара змамгьы иазҿлымҳахартә аҭагылазаашьа рзаԥҵатәуп ашколқәа рҿеиԥш, абызшәа арҵаратә центрқәа рҿгьы ҳәа.
Ашәҟәы аԥсуаа рҭоурых аҟны аиҭакра дуқәа ҟазҵаз акакәны иҟоуп. 1950-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭаз Москвантәи Аԥсныҟа иааит акомиссиа ҷыда, амилаҭтә политика аилагарақәа ҭызҵаауаз. Ақырҭцәа рцензура шыҟазгьы, 1992 шықәсанӡа аԥсуа культура аизҳара аманы иҟан.
Ашәҟәы анырҩы ашьҭахь даара аџьамыӷәацәгьа иҭадыргылеит. Баграт Шьынқәбеи Гьаргь Ӡиӡариеи рҭагылазаашьа уадаҩын акыраамҭа. Шьаҟрыл Аԥсны далҵны дымцар ада ԥсыхәа имоуа убри аҩыза аҭагылазаашьа дҭадыргылеит.
Гь. Ӡиӡариа иусумҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Гьаргь Ӡиӡариа 400 инареиҳаны аусумҭақәа дравторуп, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп 150 ҭҵаарадырратә усумҭа, 50 монографиа.
Гьаргь Ӡиӡариа XIX ашәышықәса анҵәамҭеи XX ашәышықәса актәи аԥшьбараки раантәи Аԥсны аҭоурых азы ихатәроу занааҭдырҩын. Иара иҭҵарадырратә усумҭақәа ахрестоматиатә ҵакы рымоуп, аҵарауаа рыбжьара азхаҵара роухьан. Гьаргь Алықьса-иԥа Ӡиӡариа – XIX ашәышықәсазы иҟаз Аԥсны ауаажәларра рсоциалтә еилазаашьа шьақәзыргылаз, иҭызҵааз раԥхьатәи ҵарауаҩын. Аҵарауаҩ иусумҭа «Аԥсны 1866 шықәсатәи ақәгылара» ҭыжьын 1955 шықәсазы. Уи ашәҟәы – Гь. Ӡиӡариа раԥхьатәи иҭҵаарадырратә монографиан, аҭҵаарадырратә дунеи аҟны ахьӡ-аԥша изҭаз. «Амҳаџьырреи Аԥсны XIX ашәышықәсазтәи аҭоурых апроблемақәеи» ҳәа хьӡыс измаз Гьаргь Алықьса-иԥа имонографиа иналукааша усумҭоуп, аспециалистцәа ишазгәарҭо ала, «XIX ашәышықәсазы Аԥсны иахнагаз арыцҳара ду, Кавказтәи аибашьраҿы иҭахаз зегьы рзы баҟаҵас иҟоу ашықәснҵоуп». Аусумҭа шьаҭас иамоуп хыԥхьаӡара рацәала адокументқәеи, амемуарқәеи, еиуеиԥшым ақалақьқәа (Аҟәа, Москва, Ленинград, Қарҭ, Краснодар) рархивқәа рҟны автор аус здиулаз.
Аԥсны аҭоурых аҭҵаараҿы даҽа лагала дуны иҟоуп Гьаргь Ӡиӡариа ифундаменталтәу имонографиа «Ареволиуциа ҟалаанӡатәи аԥсуа интеллигенциа ашьақәгылара» ҳәа хьӡыс измаз. Ари аусумҭа азы 1980 шықәсазы Гьаргь Ӡиӡариа ианашьан Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа.
Аҭаацәаратә ԥсҭазаара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Гьаргь Ӡиӡариа, хыхь ишаҳҳәаз еиԥш, иԥсҭазаара зегьы аҭҵаарадырреи ауаажәларратә усуреи ирыдҳәалан. Ҳәарада, ари ихатәы ԥсҭазаара ианыԥшуан, иҭаацәара акыр ирныруан, урҭ рзы аамҭа аԥшаара уадаҩын. Гьаргь Алықьса-иԥа Ӡиӡариеи иԥшәмаԥхәыс Ольга Александр-иԥҳа Гьериеи ирыман ԥшьҩык ахшара: рыԥҳа Аннетеи, хҩык рԥацәа – Асҭамыри, Гәдисеи, Адгәыри. Аҭаацәараҿы Гьаргь Алықьса-иԥа инапы злакыз аҭҵаарадырратә, ауаажәларратә усура ихадоу акы акәны ирыԥхьаӡон.
Аҵарауаҩ иҷкәын – асахьаҭыхҩы Адгәыр Ӡиӡариа иаб дигәаларшәо абас иҩуеит: «Саб ашьыжь аусурахь дандәықәлоз, сан агәашә аҟынӡа днаскьалгон, имаҭәа даҽазныкгьы амаҭәарыцқьагала днахыс-аахысуан. Убасҟан иара санихәаԥшуаз ацәанырра соуан, аӷба асқьала ныжьны, амшын инхылозшәа. Сара сакәзар, инакәызаалак ибзианы еилыскаауан, саб акыр зҵазкуа аус дшаҿу, уи аус зегь амҽхакны ишыҟоугьы. Ҳара – иҭаацәа гәакьагьы – уи ҳзацлабуамызт».
Аҩнытәи, абзазаратәи усқәа рзы аҵарауаҩ аамҭа, шамахамзар, имаӡамызт, амала урҭ иҽырзикуазаргьы, ихы аԥсы аиршьарц азакәын. Иҭаацәара рзы аамҭа рацәа шимамызгьы, Гьаргь Ӡиӡариа ибзиаӡаны еиликаауан ихәыҷқәа аҵара бзиа рыҭара ихадоу акы акәны ишыҟаз. Ӡиӡариа иҭаацәара ду џьара ԥсшьара ацаразы алшара рымамызт, еиҳараӡак ԥсшьара ҳәа Лыхныҟа ицон.
Иԥсҭазаара иалҵреи игәаларшәареи[аредакциазура | акод аредакциазура]
Ҳаамҭазы Гьаргь Алықьса-иԥа Ӡиӡариа иусумҭақәа быжь-томкны аҭыжьра азԥхьагәаҭаны ирымоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аҿы, ԥшьба ҭыҵхьеит, даҽа хԥа ҭыҵраны иҟоуп. Урҭ ирнылараны иҟоуп иналукааша аҵарауаҩ иусумҭа дуқәа.
Гьаргь Алықьса-иԥа Ӡиӡариа, аҳәынҭқарратәи аполитикатәи усзуҩ, аҭоурыхдырҩ, арҵаҩы ихьӡ инарҭбааны алаҵәара амоуп. Иара дрыҵанакуан асовет аамҭақәа рзы еиҵагылаз аԥсуа интеллигенциа. Ҿыц ииз аԥсуа республикаҿы аҿиара амҩа рзаатит акультура, аҭҵаарадырра. Ажәлар аҵараиура ргәы аҳәон, ирҭахын аамҭа иақәшәо еиԥш рыԥсадгьыл амаҵ азура рылшо иҟаларц.
2004 шықәсазы иаԥҵан Гь. А. Ӡиӡариа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа, уи аҭҵаарадырра аҟны аихьӡара дуқәа змоу иранашьахоит. Иара ихьӡ рыхҵоуп Аԥсны ақалақьқәа рҟны амҩадуқәа, лассы-лассы еиҿкаахоит ихьӡ зху аҭҵаарадырра-практикатә конференциақәа. 1995 шықәсазы аҳәынҭеилакы «Аԥснеимадара» иҭнажьуеит аҵарауаҩ исахьа зну иҷыдоу апошьҭатә марка.
Алитература[аредакциазура | акод аредакциазура]
- Г. А. Дзидзария. «Формирование дореволюционной абхазской интеллигенции»
- Г. А. Дзидзария. Махаджирство и проблемы истории Абхазии XIX столетия. Алашара, Сух., 1975, 526 с.
- Г. А. Дзидзария. Очерки истории Абхазии. 1910-1921. Тбилиси, 1963.
- Г. А. Дзидзария. Присоединение Абхазии к России и его историческое значение. Сух., 1960.
- Г. А. Дзидзария. История Абхазии. Учебное пособие. – Алашара, Сух., 1986, 264 с
Азгәаҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
- "Г. А. Дзидзария". Аԥсуа интернет-библотека. Ириашоу 2024-02-20 шықәсазы.
- ПАЧУЛИЯ, Леила (2019-05-16). "ВЕРШИНА: Памяти ученого Георгия Дзидзария. 105 лет" (аурыс бызшәала). No. 48. Газета Республика Абхазия.
- Капба, Арифа (2019-05-06). "Наука и политика в жизни Георгия Дзидзария". abaza.org. Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс.
- "Каталог "Памятные монеты Абхазии"". Аԥсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк. Ириашоу 2024-02-20 шықәсазы.


|Миха Алықьсандр-иԥа Лакрба
|Михайл Александрович (Ахматович) Лакрба
|Ахатәы хьӡы
|Михаил Ахматович Лакрба
|Аира

6иул. / ажьырныҳәамза 19, 1901 ш.грег.
Мерхеул
|Аԥсра

жьҭаарамза 15, 1965 ш.
Москва
|Аусура

ашәҟәыҩҩы,
юрист,
драматург
|Абызшәақәа
|Аурыс бызшәа
|Атәылауаҩра

Урыстәылатәи аимпериа,
Грузинская Демократическая Республика,
Асовет Еидгыла
|Алма-матер
|Грузинский технический университет
Миха Алықьсандр-иԥа Лакрба ма Миха Аҳмаҭ-иԥа Лакрба (аур. Михайл Александрович (Ахматович) Лакрба (Лакербай); ажьырныҳәамза 19, 1901 ш., Мархьаул ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — жьҭаарамза 15, 1965 ш., Москва) — Аԥсуеи асоветтәи шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы, ажурналист, арратә корреспондент. Аԥснытәи АССР аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы (1961). Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду далахәын.
Абиографиа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Миха Лакрба ихәыҷреи иқәыԥшреи ашықәсқәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Миха Аҳмаҭ-иԥа Лакрба диит Мархьаул ақыҭан, 1921 шықәса ажьырныҳәамза 19 аҽны. Миха иабацәа аамсҭцәан. Иангьы Мархьаултәын, Мина лыхьӡын, Белал Ешба иԥҳа лакәын. Аҳмаҭи Минеи фҩык ахшара рыман – хҩык аԥҳацәеи хҩык аԥацәеи.
Миха Лакрба еицырдыруа шәҟәыҩҩны дшьақәгылартә, ашәҟәҩыра амҩа дықәлартә дҟазҵаз, иԥсҭазаара убри ахырхарҭа аиуртә иҳәаақәызҵаз аҭагылазаашьақәа иоуит даныхәыҷыз инаркны. Зегь реиҳа иара ԥсабарала илаз ибаҩхатәра арҿыхара иацхрааит дахьиз аҩнаҭаҿы иоуз ааӡара зҩыда. Дахьиз, дахьааӡаз аҭаацәараҿы аҵара ду змаз ҳәа аӡәгьы дыҟамызт, аха иаби иани аҵара зыԥсаз еилыркаауан. Аҩнаҭаҿы аԥсуа традициатә ҵасқәа аҳра руан. Анеи- ааи дрыгмызт, лассы-лассы асасцәа дахьқәа рҭаауан. Ахәыҷқәа акыр ргәы ҭыганы ирааӡон.
Миха иаб Аҳмаҭ иҩнаҭаҿы Аԥсны еицырдыруа иҟаз ажәабжьҳәацәа аӡәырҩы неирҭа-ааирҭас ирыман. Миха данхәыҷыз инаркны абра иаҳауан аԥсуаа рҭоурых аҟынтә илахьеиқәҵагаз ахҭысқәа, афырхаҵаратә жәабжь ссирқәа, алакәқәа, алафқәа, ахьӡыртәрақәа, еиуеиԥшым ажәабжьқәа. Иан Минагьы ачамгәыррҳәара дазҟазан. Миха иаб иҩнаҭаҿы днанагахьан Аҷандара ақыҭантәи абаҩхатәра ду злаз аԥхьарцарҳәаҩы Жана Ачба. Миха Лакрба даныхәыҷыз инаркны абзиа дазҿлымҳан, аҵара ихшыҩ азцон, илеишәа бзиан. Ԥсабарала алахҿыхра згымыз, агәынкылара бзиа злаз даныхәыҷыз инаркны аиҳабацәа ирҳәоз ажәабжьқәа ихшыҩ рзышьҭны дырзыӡырҩуан, игәникылон.
Усҟантәи аамҭазы аҵара, ашәҟәыԥхьара, ашәҟәҩыра рыӡбахә аԥсуа жәлар иаарылаҩхьан. Қыҭақәак рҿгьы ашколқәа аадыртхьан. Аха аҵара зхәыҷқәа адзыԥхьалоз маҷҩын. Миха иани иаби, Минеи Аҳмаҭи, ракәзар, хьаҳәаԥаҳәада аҵарахьы амҩа алхра зыԥсаз еилкааны ирыман. Ҷыдалагьы заанаҵы игәарҭеит Миха агәырҵҟәыл бзиа шимаз. Убри аҟнытә иашьеиҳаб Ваниагьы иаргьы Мархьаултәи ауахәаматә школ иҭарҵеит. Аишьцәа аҩыџьагьы абра аҵара рҵон ԥшьышықәса. Аброуп Михагьы ашәҟәыԥхьара агьама ахьикызгьы. Аха рыцҳарас иҟалаз, усҟан аԥсышәала аҵара ддырҵомызт, аурысшәала мацара акәын, ақырҭшәагьы иахысуан. Михеи Ваниеи ари ашкол ишҭаз раб дыԥсуеит. Уинахыс ран Мина лоуп ахәыҷқәа зааӡоз. Миха Лакрба ибиографцәа изларыҩуа ала, Мина даара акрызлаз, адырра змаз, еиҿкааз ԥҳәысын, аԥсуа бызшәа анаҩсгьы х-бызшәак – аурысшәа, ақырҭшәа, агыршәа – лдыруан. Миха иаб иԥсра акыр ишырныԥшызгьы, ран аҷкәынцәа рҩыџьагьы Аҟәа иааганы Ашьхарыуаа рышкол иҭалҵеит.
Аҵарадырра аиура ашықәсқәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Миха Лакрба Ашьхарыуаа рышкол дҭалеит 1913 шықәсазы. Уи даналга ашьҭахь Аҟәатәи ареалтә училишье далгеит, ақәҿиара бзиақәа иманы 1918 шықәса рзы. Ашьхарыуаа рышколи Аҟәатәи ареалтә училишьеи усҟантәи аамҭазы Аԥсны иҟаз аҵараиурҭақәа иреиӷьын. Насгьы аҩыџьарагьы аурысшәа инаваргыланы аԥсуа бызшәагьы ддырҵон. Абарҭ аҵараиурҭақәа рыҟны Миха Лакрба арҵаҩцәа бзиақәа иман, аҩызцәа бзиақәагьы ирҳаит. Абра аҵара аниҵоз ауп Миха Лакрба асахьаркыратә литература агьамагьы аникыз. Дырзааигәахеит Дырмит Гәлиеи Самсон Ҷанбеи, даргьы дгәарҭеит. Насгьы иара ииааиԥмырҟьаӡакәан аурыси адунеитәи литературақәа рклассикцәа дуқәа рҩымҭақәа дрыԥхьон. Аҵараиурҭақәа рҟны иоуз аршаҳаҭгақәа шаҳаҭра руеит ибзиаӡаны аҵара шиҵоз. Миха Лакрба Аҟәа аҵара аниҵоз ауп аԥсуа литература аниз. 1912 шықәсазы Қарҭ иҭыҵит Гәлиа раԥхьатәи ипоезиатә ҩымҭақәа реизга «Ажәеинраалақәеи ахьӡыртәрақәеи», 1919 шықәсазы аҭыҵра иалагеит Дырмит Гәлиа еиҿикааз аԥхьаӡатәи аԥсуа газеҭ «Аԥсны».
Аԥсны Асовет мчра анышьақәгыла инақәырццакны аҭыҵра иалагеит агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь». Ари агазеҭ аԥхьатәи редакторс иарҭазгьы ҩажәа шықәса зхыҵуаз Миха Лакрба иакәын. Агазеҭ ахьыӡгьы иара иеиҭеит. 1925 шықәсанӡа редакторсгьы даман.
1925 шықәсазы Миха Лакрба иҵара иациҵарц Қарҭ дцан, уа аполитехникатә институт аиурист-економисттә факультет дҭалеит. Ари аинститут данҭаз аҵара бзиаӡаны иҵон, насгьы напхгара аиҭон Қарҭ аҵара зҵоз аԥсуа студентцәа рхеидкыла. Уа аҵара даналга ашьҭахь Аҟәа даан, аамҭаказы адукатцәа рколлегиа аҟны аус иуан, аха имаз алитературатә гәаҳәара ҭаха инаҭомызт. 1930 шықәсазы иара Москваҟа дцеит. Уа акино-драматургцәа ахьазыҟарҵоз Иреиҳаӡоу акурсқәа рҿы аҵара дҭалеит. Урҭ акурсқәа рҿы шықәсык инеиҳаны аҵара иҵон. Уи даналга ашьҭахь, аурыс шәҟәыҩҩы ду Михаил Шолохов ицхыраара ала аусра далагеит «Восток- кино» ҳәа изышьҭаз акинофабрикаҿы. Уа иара ауаа дуқәа драбадырт, аҩызцәа ирҳаит. «Восток-кино» аҟны иҩит акиносценариқәа: «Амра ашәҭ», «Тҟәарчал», «Ҩ-цаԥхак», «Аиаҵәара иалоу аԥҳәыс». Усҟантәи аамҭазы ас еиԥш акиносценариқәа раԥҵара акыр аҵанакуан, еихьӡара дуун. Акиноҟазара аҿиара ианаҿыз, аԥсуа шәҟәыҩҩгьы алагала иҟаиҵаз ауаа ирбарҭахеит. Миха Лакрба СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгылахь аԥхьа ирыдыркылаз ашәҟәыҩҩцәа дреиуан. Уа дрыдыркылеит 1938 шықәса рзы.
Миха Лакрбеи 1941–1945 шш. аибашьра Дуи[аредакциазура | акод аредакциазура]
1941 шықәса рашәарамза 22 аҽны афашисттә Германиа еибашьрыла Асовет Еидгыла иақәлеит. Миха Лакрба дырҿиаҩын, ихы ныԥхьеикыргьы ҟалон, аха иара ус ҟазҵоз дреиуамызт. Аибашьра ианналагаҵәҟьа, хатәгәаԥхарала арзаҳал ҩны афронт ахь дцеит. Далахәын 1941–1942 ашықәсқәа рзы Севастополь ахьчаразы ицоз аибашьра ӷәӷәа. Убра дшеибашьуаз, Севастополь аӷацәа рнапаҿы ианаарга, иара дытҟәаны Днепропетровсктәи алагер ахь дыргеит. Уа дычмазаҩхеит, атиф ихьит. Маҷк данеиӷьха, иҩызцәа хҩык ицны дыбналт. Акыр мза абна дылан, аҵыхәтәан Ар Ҟаԥшь ротриад ахь аиасра рылдыршеит иҩызцәагьы иаргьы. Уи ашьҭахьгьы дрылахәын аиааиразы ицоз акыр ажәыларақәа, Каменка инаркны Тирасполь аҟынӡа. Аамҭала зынгьы афронт аҿы иҭрыжьуаз агазеҭ «За победу» редакторс даман, даҽазныхгьы аибашьратә трибунал аҿы аус иуан, зныхгьы адивизиатә газеҭ «На штурм врага» аредакциаҿы дыҟан.
Аибашьра ашьҭахьтәи ашықәсқәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аибашьраҿы ауадаҩра дуқәа ихганы, игәабзиарагьы акыр иуашәшәыраны иԥсадгьыл ахь дгьежьуеит. Ара иара тәамҩахә ҟамҵакәа алитература иҽаҭаны, арҿиара далагеит. Даҽа маҵурак усгьы дашьҭамызт. Апиесақәа рыҩра даҿын, Аԥсны ладеи ҩадеи ақыҭақәа дрыланы, абыргцәа дрыҿцәажәаны, ажәлар рҿаԥыцтә ԥҵамҭақәа аниҵон. Ииҩуаз, ихигахьаз, аԥсҭазааратә ԥышәагьы инаҭон. Аха, абри аамҭазы иара игәҭакқәа хзырбгалаз азалымдара ду дақәшәоит. 1947 шықәса ԥхынгәымза 5 рзы, харада ахара идҵаны, дыкны дҭаркит, Варкутаҟа дахганы дыргеит. Ари Бериа иҩызцәеи иареи еиҵарҟәаҟәаз ус ҟьашьын. Ԥшьышықәса инареиҳаны иԥсадгьыл хьчо аибашьра мцабыз дахьалагылаз азмырхакәан, гәрамгас дыԥхьаӡаны. Афронт аҟны еиԥш алагер аҟынгьы акырынтә аԥсра абла дҭаԥшхьан. Аха зиашара агәра наӡаны изгоз ус иҽеиҭомызт. 1955 шықәса жәабранмза 5 аҽны Миха Лакрба иоуит акгьы шихарамыз, иԥсадгьыл ахь аара азин шиоуз атәы зҳәо ашәҟәы. Усҟан иара 55 шықәса дырҭагылан. Иара иқәра акыр ишмаҷмызгьы, аамҭагьы акыр шиццәахьазгьы, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟала акыр дзыргәырӷьашаз ахҭысқәа ҟалеит. Иара еиҳараӡак Москва дынхон, уа аус иуан, ирҿиаратә усқәагьы рӷьырак ари ақалақь иадҳәалан. Миха Лакрба иԥсҭазаара далҵит 1965 шықәса жьҭаарамза 15 аҽны, Москва. Уи Аԥсны жәлар зегьы даара ргәы далсит. Иԥсыбаҩ ааганы Аҟәатәи ашьхаҿы ҳаҭырқәҵара дула иналукаауа ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы анышә дамардеит.
Миха Лакрба аԥсуа литературеи адраматургиеи рыҟны илагала[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аҵыхәтәантәи жәашықәса азоуп Миха Лакрба иҩымҭақәа инарҭбааны, Аԥсны анҭыҵгьы, егьырҭ акыр тәылақәа рҿгьы ирдырыртә ианыҟалаз. Иара аҳаҭырқәҵара ду дшаԥсахаз, ажәлар рыбзиабара шиоузгьы агәра узырго акакәны иҟалеит 1961 шықәсазы, диижьҭеи 60 шықәса аҵра иазкны аиубилеи инарҭбааны иахьазгәарҭаз. Урҭ ашықәсқәа рзы идраматә ҩымҭа лыԥшаахқәа аԥсуа театр асценаҿы иқәдыргылеит, иҭыҵит аԥсышәалеи, урысшәалеи, егьырҭ акыр бызшәақәеи рыла иновеллақәа.
Иҩымҭа лыԥшаахқәа знылаз аԥхьаӡатәи аизга «Апиесақәеи аскетчқәеи» ҳәа хьӡыс иаманы иҭыҵит 1956 шықәсазы, Аҟәа.
Миха Лакрба алитературатә жанрқәа акыр рҿы иҽԥишәеит. Иара аԥхьа дпоет лирикны дцәырҵит, нас апублицистикатә статиақәа иҩуан, еиҳараӡакгьы апиесақәа, акинофильмқәа рзы асценариақәеи, аоперақәа рзы алибреттоқәеи, ановеллақәеи иҽрыдцаланы иҩуан.
Аха апоезиагьы зынӡа даҟәыҵны дыҟамызт. Иԥсҭазаара еиуеиԥшым аетапқәа рҿы, иналаршә-ҩаларшәны акәзаргьы, ажәеинраалақәа аԥиҵеит. Убас, ажәлар рҳәамҭа асиужет шьаҭас иамоуп иара иҩымҭа «Риҵа», аинтерес рыгым иахьагьы «Сара сашьа», «Зҽызмырҭынчқәо шәахь», «Ашәа Аҟәазы», «Ӡызлан» уҳәа убас егьырҭгьы. Иалукаартә иҟоуп Миха Лакрба Сибраҟа дахганы даныҟаз ииҩыз ажәеинраала «Ажәҵыс».
Миха Лакрба акыр аус иухьан аԥсуа драматургиа арҿиаразы. Иҩымҭақәа шәҟәны иҭыҵаанӡа, аспектакльқәа рылхын, ҿырԥштәыс иаагозар, 1938–1940 шықәсқәа рзы аԥсуа театр асценаҿы ицон Миха Лакрба иҩымҭа апиеса ала иқәыргылаз аспектакль «Гьечаа рҵыхәтәа». Аҭоурых - револиуциатә темп ала иҩуп ҩ-қәгылараки быжь-сахьаки змоу идрама «Ҩынҩажәа шьаҿа». Миха Лакрба ирҿиамҭақәа иаарылукаартә иҟоуп ԥшь-қәгылараки жә - сахьаки змоу аҭоурыхтә драма «Аиларҭәа ссир». Уи азкуп 1859–1862 шықәсқәа рзы Аԥсны имҩаԥысыз, лымкаалагьы Далааи Ҵабалааи ирхыргаз ахҭысқәа.
Миха Лакрба ибаҩхатәра даҽа ганкгьы хымԥада аӡбахә ҳәатәуп. Иара атеатр бзиа ибон, дадҳәалан аҟынтә, аԥхьаӡакәны 1957 шықәса рзы, Аҟәа, урысшәала иҩны иҭижьит ашәҟәы «Аԥсуа театртә ҟазара аҭоурых ахьтә аочеркқәа» ҳәа хыс иаманы. Абасала, Миха Лакрба апоезиаҿгьы апублицистикаҿгьы акыр аус иуит. Аха, Аԥсны анҭыҵ, акыр харагьы абаҩхатәра ду змоу шәҟәыҩҩык иаҳасаб ала деицырдыруа дҟазҵаз, Москва, 1957 шықәсазы иҩымҭақәа реизга «Аԥсуа новеллақәа» урысшәала ианҭыҵ ашьҭахь ауп. «Аламыс» ҳәа зеиԥш хьӡыс иаманы Миха Лакрба иновеллақәа реизга аԥсышәала аԥхьаӡа ианҭыҵызгьы 1959 шықәсазоуп. Арҭ ановеллақәа аԥхьаҩцәа ирласны ирылаҵәеит, бзиа ирбеит. Урҭ раӷьырак акыр абызшәақәа рахь еиҭаганы агазеҭқәеи ажурналқәеи рҿы иркьыԥхьит. Миха Лакрба абарҭ иҩымҭақәа ирыбзоураны аԥсуа жәлар рыхьӡ - рыԥша акыр ахара инаҩит, иззымдыруаз идирдырит. Ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара далҵаанӡа ановелла ажанр аҿы аус шиуц иуан. Урҭ рхыԥхьаӡара шәи жәаба иреиҳауп. Миха Лакрба иновеллақәа ауаҩы еилыхха инарбоит аԥсуаа аӡәи-аӡәи реизыҟазаашьақәа зеиԥшроу, рҭаацәаратә еизыҟазаашьақәа шеиҿкаау, ахьӡи ахьмыӡӷи, аламыси аламысдареи ишырзыҟоу, аԥсадгьыл абзиабара рылаҽны иахьынӡаҟоу, афырхаҵареи ашәыргәындареи, ауаҩытәыҩса ицқьара, иажәеи иуси реимадара.
Миха Лакрба иновеллақәа еиҳараӡак изызку аԥсуа жәлар рҟазшьа бзиақәа рӡыргареи рзышәаҳәареи ауп. Дара зегьы ҟазара ҳаракыла иҩуп, еиуеиԥшым аԥсҭазааратә зҵаарақәа шьҭырхуеит, аамҭа цацыԥхьаӡа урҭ рыхә еиҳа - еиҳа ишьҭыҵуеит. Аинтерс ду амоуп урҭ злаҩу абызшәа, реиҿкаашьа, рстиль. Ановелла ажанр ишаҟазшьоу еиԥш, акык-ҩбак ахҭысқәа, аепизодқәа рыла ауп ишышьақәгылоу. Еиҳараӡак дара ажәлар рыбзазаратә лакәқәа ирзааигәоуп сиужет еилазаашьалагьы, бызшәалагьы, композициалагьы, стильлагьы.
Афильмқәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Миха Лакрба иновеллақәа ирылхны 2019 шықәсазы иҭыхын икьаҿу афильмқәа быжьба. Уи азы афинанстә цхыраара ҟанаҵеит амобилтә еимадара «Амобаил». Аҭыхрақәа мҩаԥысуан Аԥсны араионқәа зегьы рҿы. «Аб», «Ианаамҭамыз», «Абабыц», «Аешьцәа», «Асас», «Аиҩызцәа», «Арупап» – арҭ абыжь-новеллак рҭыхра иалахәын аԥсуа театр актриорцәа реиԥш, иаабац ауаагьы. Аԥсуа режиссиорцәа ҿарацәа рҽеизганы рҽазыршәеит доусы икьаҿу фильмк Миха Лакрба иновеллақәа рыла аҭыхра. Иҳәатәуп иҭырхыз быжь-фильмк аԥсышәала ишцәажәо.
Алитература[аредакциазура | акод аредакциазура]
- Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 902-903
- ИНАЛ-ИԤА, Ш. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961 ш.
- АНҚӘАБ, В. П. Аԥсуа новеллақәа. Аҟәа, «Алашара», 1968 ш.
- АНШБА, А., ДАРСАЛИА, В. Миха Лакрба. Арҿиаратә портрет. Аҟәа, «Алашара», 1978ш.
- ҚАПБА, Руслан. Миха Лакрба (Иԥсҭазаареи ирҿиамҭеи). Аҟәа, «Алашара», 1980ш.


Фазиль Искандер ихьӡ зху ахԥатәи жәларбжьаратәи афестиваль "Ауаҩы игыларҭа" мҩаԥысраны иҟоуп рашәара 20-22 рзы, Аҟәа. Афестиваль аркра амш аҽны, рашәара 22 аҽны имҩаԥысраны иҟоуп алитературатә екскурсиа "Республика справедливости по тропам Чика".
Иҷыдоу иҿыцу апроект "Иҟаҵоуп Аԥсны" аҿы аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны ишәзеиҭанаҳәалоит ҳреспубликаҿы аус зуа аилакқәа ртәы, уа аус зуа ауаа ртәы, қәҿиарақәаси проблемақәаси ирымоу ртәы, иҿыцу атехнологиақәа рхархәарақәа ртәы.
Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагеит рашәарамза 4 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 10 рзы финалтә хәмаррала. Аԥсны еизгоу акоманда аҵәҭаԥсарала агәыԥ "А" аҟны ихәмаруеит. Аԥснытәи акоманда ачемпионат аԥшәмацәа, Аҩадатәи Кипр ахәмарцәа ирыцықәгылоит. Абри агәыԥ ахь иақәшәеит Аахыҵ Уаԥстәылеи Карпаталиеи ркомандақәагьы. Атурнир иалахәуп аа-командак. Агәыԥ "В" ахь иаҵанакит: Паданиа, Секеитәи атәылаҿацә, Ницца, адгьылбжьахақәа Мен ркомандақәа. Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагеит рашәарамза 4 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 10 рзы финалтә хәмаррала.
Аԥснытәи аԥсшьарҭа ҭыԥқәа ртәи, акурортә сезон аҿазыҟаҵарақәеи, атуризм аганахь ала иҟаҵоуи иҟаҵатәуи ртәи, аӡынтәи атуризм аҿиара бзиа шаиуа ҳазаатгылоит
Апроект "Ты супер!" мҩаԥысуеит Урыстәыла Аҵареи аҵарадырреи рминистрра адгыларала. Апроект амҩаԥгаҩыс дҟалоит Вадим Такмениов. Ахәыҷтәы вокалтә еиндаҭлара "Ты супер!" мҩаԥысуеит ателеканал НТВ аҟны жәабран 11 инаркны. Апроект азы инарҭбаау аинформациа аиура алшоит НТВ асаит аҟны. Ашоу иазку ажәабжьқәа рдырра шәылшоит Sputnik Аԥсны аресурсқәа рҟны. Аинформациатә маҵзуреи арадио Sputnik хылаԥшра арҭоит аиндаҭлара амҩаԥысшьа.
Аԥсуара иҭамбаӡо ӡыхьуп, аԥсуара иагьакуп иагьыҩбоуп, аԥсуа иламыс быжь-гәыжьк ирзышьҭхуам... Абас шаҟа ҳәамҭа аԥырҵазеи ҳажәлар аԥсуаа иреиҳаӡоу ҳдоуҳатә хыҵхырҭа, ҳмилаҭтә дин иазкны. Ииашаҵәҟьаны, зегьы зыцку, зегь ззырхоу иароуп. Зегь злалагогьы иаралоуп.
Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа занашьоу Ҟабарда-Балкариеи Адыга тәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аҧша" аорден актәи аҩаӡара акавалер, Аҧснытәи Аҭҵаарадырратә Академиа академик Баграт Уасил-иҧа Шьынқәба диижьҭеи 100 шықәса аҵра инамаданы Sputnik Аԥсны иазнархиеит апроект ҷыда апоетцәеи аҵарауааи Баграт Шьынқәба ирҿиара аҵакы иахьазааҭгыло.
Аԥсны иахьаҵанакуа ашыц аиқәырхаразы иаԥҵоуп акомиссиа ҷыда. Аусурақәа актәи ретап хыркәшоуп: иреликттәу ари аҵлажәла рыхәшәтәит "Димилин" ала. Ашыц ықәызхуа амцаԥшьхәаҷа Аԥсны иқәнагалеит 2012 шықәсазы Шәачатәи аолимпиада азыҟаҵараан. Усҟан Урыстәыла Италиа иаанахәеит апаркқәа рыриаҵәаразы Китаитәи ашыц шьаҭақәа, урҭ ирылан ари аҟанҷгьы.
Абжьыҭирақәа реихшьаалала Аԥсны ҩажәи ҩба алхратә округ аҟны абжьыҭирақәа аҩбатәи ртур мҩаԥысыр акәхеит, Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ жәибжь аҟны аиҭалхра мҩаԥгахоит лаҵарамзазы.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит хәажәкыра 12 рзы 35 алхратә ҭыԥқәа рҿы. Аԥсны имҩаԥысуа апарламенттә лхрақәа ирылахәуп 137-ҩык акандидатцәа. Урҭ рҟынтәи 25-ҩык аполитикатә партиақәа рҟынтәи иқәгылоуп.
2016 шықәса Аԥсны изеиԥшраз, акультуратә-аполитикатә усмҩаԥгатәқәас иҟаз, 2017 шықәса гәҭыхақәас иацу атәы шәаԥхьар шәылшоит Sputnik Аԥсны акорреспондентәа ранҵамҭақәа рҿы.
Аҟәа, Адраматә театр аҿаԥхьа, ԥхынҷкәын 15 асааҭ ҩба рзы имҩаԥысит аоппозициа реизара. Уаҟа дҵаны иқәыргылан атәыла Ахада Рауль Ҳаџьымба инапынҵақәа шьҭеиҵарц.
VII Аусутә форум "Астратегиаҟынтәи ақәҿиарахь" мҩаԥысуеит Аҟәа абҵара 15-16 рзы.
Аԥсны - ижәытәӡатәиу аҭоурых иаларсу, ибеиаӡоу акультура змоу тәылоуп. Аепоха дуқәа зегьы араҟа рнырра ҟарҵеит. Аԥсны рышьҭамҭа аанрыжьит абырзенцәа, аурымцәа, аџьамцәа, арабцәа уҳәа ажәытә цивилизациақәа. Ишәыдаагало аҭоурыхтә очеркқәеи урҭ ирываҟәыло архивтә фотосахьақәеи Аԥсны аамҭақәа реикәшара иаламӡыкәа иахьанӡа еиқәхаз аџьашьахәқәа шәзаанартуеит.
Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыра аҵакырадгьыл иахьаҵанакуа жьҭаара 17, ашьыжь асааҭ быжьба рзы аԥжәара ҟалеит.
Фазиль Искандер - адунеи ахьынӡанаӡааӡо еицырдыруа шәҟәыҩҩуп, поетуп, хәыцҩуп, Аԥсны ахьӡ зегьы идирҳаит. Фазиль Искандер ианашьан аорденқәа "За заслуги перед Отечеством" III (1999), II (2004), IV (2009) аҩаӡарақәа, "Ахьӡ-аԥша" аорден I аҩаӡара, Аԥсны (2002).
XV аиубилеитә фестиваль "Хьыбла Гьерзмааԥҳа шәаалыԥхьоит…" сынтәа ииубилеитәуп, иҷыдоуп. Имҩаԥысуеит нанҳәа 3-4 рзы. Иара аконцерттә программақәа ҩба рыла ишьақәгылоуп. Имҩаԥгахоит Диоскураа рыԥшаҳәаҟны аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра "Аҟәа абааҟны".
Аҩашаҽны, ԥхынгәы хәба рзы Аҟәа ақалақь аҟны аоппозициа аганахьала еизаз дҵаны иқәдыргылон Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр Леонид Ӡаԥшьба имаҵура дамхзарци зыҿҳәара иахыԥахьоу апаспортқәа рыла абжьыҭира азин ҟарҵарци
Аԥсуа бызшәа - Аԥсны иаҳәынҭқарратә бызшәоуп, уи арбоуп Аԥсны Аконституциа 6-тәи ахәҭаҷ аҟны, иара убас 2007 шықәсазы Аԥсны Жәлар Реизара иаднакылаз Абызшәазы азакәан аҟны. Аха иахьатәи аԥсуа бызшәа аҿиара иаԥырхагоу апроблемақәа ыҟоуп, урҭ ирхадароугьы иара ахархәара ахьмаҷхаз ауп.