Иахьа ақалақьтә "ҭауадцәа" џьоукы-џьоукы урзыӡырҩыр ақыҭа ҿар "ацивилизациа" ахаан изахьымӡаратәы иагхахьазаап. Уи азмырхакәа рыбӷақәа ԥҵәартә аҟынӡа иҵыргазаап ақыҭаус ацәаашьарагьы. Ақыҭа школқәа ирҭо аҵаҩцәа ракәзар "ахәышҭаара бызшәа" амацара рҽалагӡаны ганрацәалатәи аҵарааӡара иалхәыдазаап. Ажәакала, уахьгьы иҟамкәа арахьгьы иҟамкәа иабжьахазаап.
Убри аҟароуп ақыҭатә бжьаратә школ иалганы иреиҳау аҵараиурҭа изымҭалаз аушьҭымҭацәагьы ирлахьынҵоу. Урҭ аамҭа кьаҿк иалагӡаны, қәҿиара дула рсоциалтә ҩаӡара нкаԥоит ажәлар рҟны "агьалдызцәа" захьӡу аилазаарахь. Аԥеиԥш лашазы ирыдырҳәалоз агәыӷрақәагьы аԥслымӡ илашәаз цәыкәбарны илабжьахәашоит уи аминуҭазы.
Ақыҭа ҿар рлахьынҵазы ари аҩыза аилкаасахьанҵа аҵабырг иахьынӡазааигәоу еилкаахарц ихымԥадатәиуп актәи ахаҿала уи азхьаԥшра. Бла иабо хы иаԥсоуп рымҳәои. Ҳарзааҭгылап ақыҭараҿы ииз, уа изызҳауа абиԥара қәыԥш рыԥсҭазаашьа аганқәа. Еилаҳкаарцгьы ҳҽазаҳшәап харантәи ацҳара иазҟазоу, ақалақь аҟны итәаны аԥсуа қыҭақәа реиқәырхара иазықәԥо "апатриотцәа" ахьынӡаиашоу.
"Аҳәынҵәа ршьышьуа сабанӡатәазаауеи" - адогмак аҳасабала абарҭ ажәақәа роуп иуаҳауа ақыҭа иалҵны ицо аҿар рҟынтәи.
Сгәанала ақыҭа аҵакы аилкаара маҷк аҽеиҭанакит ҳара ҳаамҭазы. Аԥсҭазаараҿы ухы акы алухыр уҭахызар, агәаҩа уҭыҵны узцозаргьы уцала ҳәа ҳанаҳәоит ҳаҩныҵаҟантәи иааҩуа абжьы, ақыҭаҟны ииз, иааӡаз џьоукы-џьоукы. Ари ааԥхьара аҿаԥхьа аџьынџь агәыбылраҵәҟьа мчыдазаап. Уи дырҵабыргуеит аԥсуа қыҭақәа рҟны еиҳа-еиҳа зхыԥхьаӡара иацло ақьаԥҭақәа.
Жәпаҩылатәи "ашьапҽаргара" иамоуп акымкәа-ҩбамкәа амзызқәа, аха зегь раасҭа ихадоу ҽыҵгоуп ақалақьахь "амҳаџьырра" зхы ақәзыршәаз ауаа рзы ақыҭаҟны аусурҭа ҭыԥқәа рыҟамзаара.
Аиашазы, ҳара ҳҭагылазаашьаҟны ас зҳәо ираҭаукышагьы ыҟамзар ҟалап. Ауаҩы цәаҩала убас деиҿартәоуп, иара еиҳа иахьизеиӷьхаша, еиҳа иԥсы ахьеивигаша аҭыԥ ауп дзышьҭало. Иааҟәымҵӡакәа адгьыл ацрыхара зылшо маҷхеит иахьатәи "ацивилизациатә аамҭазы". Ма бзабаак ауаҩы иԥылозар акы иамусуп. "Хандеи-хандеи: ԥыла ыҟам" ҳәа ақыҭауаа рхаҭа рыԥсҭазаашьа иахлафаауеит.
Ақыҭа ԥсҭазаара иара усгьы аҽыҩ цыркьеиԥш ишьацәхнысло иахьнеиуаз даҽа "ҳамҭа" ҟаимаҭкгьы азыԥшызаарын: цас иауазшәа имыждараха иаацәырҵит амармалташьтә пты. Аамҭа убас иаҟазшьоуп, уажәы-уажәы ицәырнагоит алахьынҵаӡбара зхахьы изгаша афырхацәа. Аха аамҭа апты акандидатура аҿырԥштәала икылнакааит ҳәа ҳҳәар иагьҵасым. Уи ҳәарада "ифырхаҵоуп", аха ақыҭауаа рзы акәым – зҭоурыхтә џьынџь згәы азыбылуа, гәыкала аиқәырхарагьы иазгәышьуа "амҳаџьырцәа" рзы.
"Ачаала" иаҿашәеит ақыҭанхамҩа зегьы, аха ҷыдала хьаа ӷәӷәаны ақыҭауаа ирнырит ашықәси-ашықәси рыбжьара ԥсеивгагак ирзаҩызаз араса аиаӡаара.
Ииашоуп, қыҭақәак рҟны ажь, ашәыр, ауҭраҭых уҳәа, абизнес аҳасабала наплакқәак ыҟақәоуп. Аха аӷьыраџьара анхаҩцәа рхатәы аарыхра зегьы аӡы иаӡәӡәазшәа хык иқәҵамкәа иаанхоит. Телехәаԥшрала лассы-лассы иҳаҳалоит ақыҭақәа рахь араса шьапқәа рыхәышәтәраз " абри аҟара" машьына, "абри аҟара" усуҩцәа нацҵаны ишьҭын ҳәа. Ирышьҭыз иахьырышьҭыз сара исыздыруам, аха сқыҭаҿы аӡә дааны акы ихәышәтәит ҳәа лымҳаҭасныгьы исмаҳацт.
Ииашоуп, апты аԥыхразы акгьы ҟамҵакәа ҳҿи-ҳнапи еиқәыԥсаӡангьы ҳтәаӡам. Иҟоуп убри аиԥш маҭәарк - ауаатәыҩса ргәы иаҭахымгьы дзырҟаҵо, аҭахызар аҵлагьы ихазгало. Уи аҟәрышь ауп. Иҳәазаны инеиуаз апты иаӷрагыланы ашьра иацәаашьоз ауаа, аҟәрышь азы кьылала рыкра ҳалагеит. Ҳара ҳхатә ԥсабара, ҳара ҳхатә қыҭанхамҩа аиқәырхаразы ҳара-ҳара ҳаибаахәеит… Ахьанҭаразы ақьырмыт ԥҽыхақәа аҵаҵаны зхатә ҳәынҭқарра афҩыгара аазырхәоз ауаа ракәзар, ҷыдала ҳнапқәа рзеинаҳҟьар ҳахәҭоуп. Аха ари, сгәанала, иџьашьатәӡам. Илауҵаз ауп иааурыхуа ҳамҳәалои. Ҳаицҿакны "афҩыгара" ауп алаҵара ҳазҿу, нас иааҳрыхраны ҳаҟааз?
Шықәсқәак ҵуан схәыҷрашықәсқәа ахьымҩасыз аӡиас аҟәара ахи-аҵыхәеи еимысымдеижьҭеи. Даҽа ԥыҭрак ҵызҭгьы исыбаргәыз... Иарбан гәамсам хку уа исԥыхьамшәаз, аихаҷамаҷа инаркны ақьаадлых аҟынӡа. Адунеитә еилазаара ҳаԥсабара ҳшалахәмаруа дырбазар, иҟалап аԥсабара ашьцәа ҳәа ашьауӷа ҳақәырҵар. Даргьы хазынақәак ахьракәым аҟнытә, аԥсуаа ҳажәа ишалоу еиԥш "иҳаицәоу данаҳхычча – аԥсра аиҭаԥсра" ами иаанаго .
Зыԥсҭазаара зегьы заԥхьа ишьҭоу ақәыԥш ари аҩыза анышәара, шамахамзар иҭаххаӡом. Аха иҿара ҳасабс иганы ахәшьара аҟаҵарахь даниаслак, иара еиликаауеит аҭагылазаашьа арҽеираҿы дшымчыдоу. Убри аҟнытә анышәара иақәшаҳаҭым изынхо акызаҵәык ауп – ашьапҽаргара. Арыцҳаразы абас иҟоуп аҭагылазаашьа.
Лара санлыхьӡаз аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан лҭеиҭԥш, аха "леиԥш зеиԥшыз дыҟамызт, убас сахьала дчаԥан" рҳәон аҽарҳаиԥш ақыҭа агәы далсны данныҟәоз лыԥшӡара збахьаз зегьы. Сара сашьҭан абас ззырҳәоз лыԥшӡара агәаҭара, аха Лахьыцәгьа ҳәа ззырҳәо иалагахьаз аԥшӡара ацәаара лнубааларатәы дыҟамызт. Мыцхәы дҭынчын, хрыжь-хрыжь дцәажәон, шамахагьы ауаа рахь дцәырҵуамызт, ҭеиҭԥшлагьы деҩцамызшәа дыҟан.
Аԥшӡара иамазкуаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара аӷьырак зыхшыҩ аҭыԥ иҭҟьаз ахьырхәышәтәуаз ахәышәтәырҭаҿы илхылгон. Лахьыцәгьа "дырҩегьых деиҭашәан дыргеит" ҳәа аарылаҩҩуан ааигәа-сигәа инхоз ауаа, нас ԥыҭрак ашьҭахь "дааргеит аҩныҟа" рҳәон.
Зыԥшӡара иақәӡыз ԥҳәызбахеит Лахьыцәгьа, даҽакала иаҳҳәозар, зыԥшӡара ззымыхьчаз лакәхеит. Дыҵәрышкәаӡа, дшеишеиуа данааҩагыла, ԥсабарала Анцәа илиҭаз аԥшӡареи, иара убас лыкәашареи лышәаҳәареи уҳәа рыла, зегьы деицгәарҭеит. Ашьҭазааҩцәа рацәаҩны изауз аҭыԥҳа ԥшӡа аҽацә лас еиԥш дҽырба-ҽырбо аԥсҭазаара данын, лаԥхьаҟа аразҟыцәгьара шылзыԥшыз лзымдыруа.
Ҽнак зны, даҽа қыҭак аҟынтәи лабраа рахь ауаҩы дааит, абригь-абригь иԥа рыӡӷаб дшигәаԥхо, лнапы дшаҳәо реиҳәаразы. Иаргьы анцәахша диеиԥшын рҳәеит ҭеиҭԥшла, аха лабраа ирымаз ауаҩ нагара арԥыс иҭаацәа рҿы еиҳа ихьысҳазаарын, убри аҟынтә, ахамаԥагьара иарҵысуаз амакратә ажәақәа рыцҳаит арахьынтә "иара дара дышрықәнагам" азы.
Ус еиԥш ажәа лнызҵоз рацәаҩын, аха лара ашеишеи илнаало адунеи данымызшәа, дшаԥшаԥуа лыԥшӡара лхамаԥагьара еиҳагьы иарӷәӷәо, зылаԥш лхьысуаз зегь ыршанхо адунеи данын. Ани ажәа лнызҵаз Анцәахшагьы изынарыцҳаз ажәақәа гәаӷны игәы иҭан рҳәеит.
Аамҭа цон, ари ашеишеи аҳҭнықалақь ашҟа иаауаз амҩаду ахь ирлас-ырлас дцәырҵлон. Усҟан уажәеиԥш амашьынақәа рацәамызт, убри аҟынтә, ашеишеи иманшәаланы Аҟәаҟа даазгашаз дазыԥшуан амҩеихда зегь ырлашо. Ажәа лнызҵаз, мап зцәылкыз Анцәахша амашьына имазаарын, убри аҟынтә ибзиабареи игәаӷи еилаӡҩаны лымариа аниоуа ҳәа ари амҩеихада деиҩаӡон рҳәеит...
Сара санылхааныз лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан, аха лҭоурых сгәы ҭнашьаауан, аиашазы, дагьрыцҳасшьон. Адәахьы шамаха уаҩы дибомызт аҟынтә, ҿыҵгак ҟаҵаны рыҩны снеирц сыӡбеит ҽнак зны. Дара рганахь инхоз сыуацәа рҟынтә сшаауаз, рашҭа саназааигәаха, сныҟәашәа иаагсырхеит, аха схала уахь амҩахыҵра сзыгәаӷьуамызт. Санынаԥш, дгәасҭеит лара аԥсҭазаара иардагәаз леиԥш гагаҵас ашҭа дахьықәгылаз. Санылба, лхала ҿылҭит "арахь бааи" ҳәа. Сгәы неиҭаԥеит, хықәкыс исымаз уахь анеира шакәызгьы. Схәыҷымзи, сшәон, избанзар зыхшыҩ аҭыԥ иқәҟьаз рхәышәтәырҭа уажәы-уажә иҭалоз лакәын лара. Сшәон, аха Лахьыцәгьа лылаԥш аҭаԥшрагьы сҭахын, исҭахын зыԥшӡара ззымыхьчаз аԥҳәызба иааигәаны лбара.
Лани лареи ракәын аҩны иҟаз. Рҩыџьагьы мыцхәы ицәажәомызт. Ахаамыхаақәа ирымаз сыдыргалеит, аҩны ҳшыҟоу-ҳшанугьы иазҵаауан.
Сара Лахьыцәгьа сылҿаԥшуан, аха дызқәыӡыз лыԥшӡара ацәаарагьы збомызт. Изакәызеи, мшәан, "леиԥш зеиԥшу дыҟамызт" ҳәа ззырҳәо абас ллакҭа ҭааны, аӡәгьы дузилымкаауа дзыҟоузеи ҳәа схәыцуан. Усҟан иабаздыруаз аԥшӡара ахьчара шыуадаҩыз, аразҟыдара улакҭа ҭыгга уҟанаҵар шалшоз, уҭеиҭԥш шеиҭанакуаз…
Лара дшашаӡа ақыҭеи аҳҭнықалақьи еимаздоз амҩаду ахь данцәырҵуаз, илеиҩаӡоз амашьынарныҟәцаҩ игәҭакы наигӡахьазаарын...
Ҽнак зны иаарылаҩҩит, зыԥшӡара адунеи ианымӡалоз аҭыԥҳа, аҭаацәара ҳәа дымцаӡакәа лыбаҩ лтәымкәа дшыҟаз шааԥшыз. Зхамаԥагьара адунеи ианымӡалоз лабраа акыр еиҵанарӷәӷәеит рҳәеит ари ажәабжь бӷаԥҵәага. Еиҳарак ирызхымгоз "уара ҳара уҳаҭәам" ҳәа ажәа ззырыцҳахьаз рыԥҳа лымгәарҭа иҭаз дахьиабыз акәын. Усҟан, уажәеиԥш, аԥҳәыс илгәыдҵаны дыршьуамызт, ахацәа ааилатәан, ирыӡбеит, рыхьымӡӷ ахыхра аҳаҭыразы, "дигарц, мамзар ахызаҵә ихы ишҭашәо" изырыцҳарц. Ус иагьыҟарҵеит. Дыргеит Лахьыцәгьа зҭацара еилаҳауаз, аха ас ианыҟала еиҵанарӷәӷәаз абхәараа.
Аӡәгьы издыруамызт, лара амчымхара дақәшәоу, мамзаргьы илаҭәалымшьоз арԥыс маҷ-маҷ инапаҿы дааигоу, аха иҟалаз ҟалеит, Лахьыцәгьа хаҵа дцеит ахьӡыртәит. Илыхьыз лԥагьара аарԥсасиин, Лахьыцәгьа ҭацара уа дахьнанагаз лҽамариашашәа дыҟан. Лыхшараиура аамҭа анааи, аҳәса еизаны, ишаԥыз еиԥш, ацхыраара лырҭарц илыдтәалан. Лыхшараиура мариамызт, акыр дгәаҟит рҳәеит. Ашамҭазшәа асаби икьаасбжьы геит, ахаҵарԥыс диит.
Ахшараиура иаркараз Лахьыцәгьа, лыԥсы анлоу, дылҭаҳәахаа ацәа дынҭанагалеит... Шьыбжьагәазы данааԥш, лысаби длымбеит. Дҩагылан ауадақәа еимдо лҿанаалха, анхәа аҿаалырхеит "аринахыс ибыхшо ҳара даҳтәхоит, ари адәныҟантәи иаабгаз ааӡара ҳәа дызҭахыз драҳҭеит" ҳәа. Лахьыцәгьа дарҭаслымит иларҳәаз ажәабжь ҿаасҭа. Ахьымӡхыхразы ахшара ицәыӡра ачҳара згәы иҭамыз злалакәыз ала, уаҳа ажәак мҳәаӡакәа, иаанлыжьит рҳәеит лабхәараа рашҭа.
Лхәыҷ иаб иҟаиҵо изымдыруа дгыланы дахәаԥшуан зыԥшӡара инапаҿы иааигаз ашеишеи лхы лыкәажьны инхара шаанлыжьуаз. Уи аҩнаҭаҿы анхәа илҳәоз акәын иалнадоз, иара Анцәахша дымчыдан.
Лыҩныҟа дгьежьит зыԥшӡара ззымыхьчаз, зыхшара длыҵԥааны дызцәыргаз аԥҳәыс қәыԥш. Лгәыԥҳәыхш лгәыдымӡало лаб иҩны дааҩнахеит азныказы. Ашьҭахь, лыхшара иааӡаразы илыцгылаз агәыԥҳәыхш иҿаҳәаны иааныркылеит рҳәеит.
Лшьара данықәла ашьҭахь, Лахьыцәгьа лысаби иԥшаара лҽазылкит, аха хра злаз акгьы лзеилымкааит уи аамҭазы. Лабхәараагьы акырынтә ауаа лнырҵеит рҳәеит аҩныҟа дгьежьырц, аха заҳаҭыр ларҟәыз аԥҳәыс ԥшӡа уи аҩыза агәаӷьра лхы илзаҭәамшьеит. Убри нахыс, ачымазара дыхҭанакуа далагеит Лахьыцәгьа, убри нахыс еиҳарак лымҩа ахәышәтәырҭахь ихан зыхшара дзыцәдырӡыз аԥҳәыс қәыԥш. Лахьыцәгьа рҳәон уи лразҟы ианалацәажәоз.
Акыр шықәса рышьҭахь зегь акоуп иан диԥшааит ихбыџхахьаз лԥа. Лара лҽахьылхәышәтәуаз азааигәара инхоз џьоукы драаӡозаарын. Зны-зынла амҩаду ианыршәланы ақыҭа далсны иан разҟыцәгьа дибаразы даауан иара, нас деиҭацон, згәыбылра идыз, сан, саб ҳәа иишьоз дзааӡаз рахь. Ирҳәоит иара данцалакгьы, Лахьыцәгьа лчымазара еиҳагьы аҽарӷәӷәон ҳәа.
Аҭыԥҳа аҵәца дадыркылоит ҳҳәамҭақәа рҿы. Апоет Рауль Лашәриа "Аҵх ҵәца" захьӡу иажәеинраалаҿы иҩуеит:
"Ирҳәалоит: аӡӷаби аҵәцеи,
Иҟоуп избогьы еиԥшны.
Зыбла ҭылашоу аҵх ҵәца
Иагәылсуеит аӡиас ццакны…"
Аҵәца знык иԥҽыр иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы ԥыххааса ицар ашьақәыргылара ауам, убри ауп ари зырҳәогьы.
Лахьыцәгьа лдунеи лыԥсахит аибашьра ашьҭахь. Лҭоубыҭ аҿы иқәгылан, лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаанӡа иҭыхыз афотоқәа. Урҭ сылаԥш анрықәшәа, еилыскааит уи лыԥшӡара аӡбахә абырсҟак изалацәажәоз. Аиашазы, апортрет аҟынтә исыхәаԥшуан зеиҿартәышьа уаршанхоз аԥҳәызба қәыԥш лхаҿсахьа, сара издыруаз лҭеиҭԥш иузадкыломызт, хәыки шьхаки рыбжьан. Ахьышәҭҳәа иааснырит сара сзышьҭаз уи лыԥшӡара амаӡа. Ииашаҵәҟьан, уи аҩыза аԥшӡара ахьчарагьы уадаҩзар акәхарын сгәахәуан зоуреи зыҭбареи, зхаҿы аформақәеи иреиӷьу асахьаҭыхыҩцәа рзы амодельра азызушаз Лахьыцәгьа данқәыԥшызтәи лсахьа сахьахәаԥшуаз…
Избан изысыҩуеи Лахьыцәгьа илызку аҭоурых? Акы, сара еснагь саргәамҵуан зыԥшӡара аилкаара сашьҭаз аԥҳәыс лахьыцәгьа лҭоурых. Залымдараны сахәаԥшуан уи илхылгаз ахьаа. Иҩбахаз, иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы ас азалымдара иақәшәо, разҟыла еиқәымшәо иргәыдҵаны ианыршьуа сақәшаҳаҭым. Аԥҳәыс лаҳаҭыр ахьчара зуалу ахацәа роуп, уи лыԥшӡара акьысра згәаӷьыз ахаҵагьы аҭак аҟаҵара иара иуалуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Аԥшӡара аразҟыдара анацу рацәоуп. Аԥшӡара ахьчара аҭахуп. Хымԥада, лара аԥҳәызбагьы абри дазхәыцлароуп еснагь, "Аӡӷаби аҵәцеи" рымҳәои…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
АҞӘА, рашәара 6 - Sputnik. Акоронавирустә инфекциа даҽа курсантк ицәа иалоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп, иара Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь днагахоит, абри атәы аанацҳауеит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы Аԥсны аоперативтә штаб.
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла "Аиҭар" аҟнытә иоушьҭын зкарантинтә аамҭа нҵәаз акурсантцәа: ААР аганахьала ҩыџьа, жәаҩык АҶА акурсантцәа.
Зынӡа апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьхьеит 36-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә 27-ҩык ргәы бзиахахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Раԥхьаӡа акәны Аԥсны акоронавирус мшаԥымзазы ирыхьит Гагра атәылауаа хҩык, лаҵарамзазы Урыстәылантәи ихынҳәыз аԥсуа курсантцәеи иара убас Москвантәии Шәачантәии ихынҳәыз ҳтәылауааки ирыдбалан COVID-19.
Даҽа быжьҩык акоронавирус рыдбалан рашәара 3 рзы.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, лаҵара 2 – Sputnik. Ашкол амцаҽацәыхьчаратә дырраҟаҵага амамызт, иара убасгьы амцаҽацәыхьчаратә хьшьтәы ахьшьымызт ҳәа иҳәоит Аҟәа ақалақьи Аҟәа араиони рҟны амцарцәаҩцәа-аиқәырхаҩцәа ргәыԥ аиҳабы Ҭимур Кәыҵниа.
"Ҳара изныкымкәа агәҽанҵара ҟаҳҵахьан арҭ аусқәа нагӡатәуп ҳәа, аха исзымдыруа амзызқәа ирыхҟьаны ҽырҵысы ҟаҵамызт. Ԥшьымзҟа раԥхьа апрокуратура аусзуҩцәеи ҳареи абри ашкол агәаҭара иахҳажьуан", - ҳәа иҳәоит Кәыҵниа.
Ҭимур Кәыҵниа иажәақәа рыла дара агәаҭарақәа рышьҭахь иахәҭоу атәы шәҟәыла ишьақәдыргылоит, уи анагӡара хымԥадазароуп.
Ашкол аҿы амцакра ҟалеит ҳәа адырра ҟаҵан АҶА аҷаԥшьаратә хәҭахьы ашьыжь, асааҭ 6:40 рзы.
"Амцарцәара иалахәын 130-ҩык амцарцәаҩцәеи 14 машьынеи. Иара убасгьы ацхырааразы иаашьҭын урыстәылатәи аҳәаахьчаҩцәа. Очамчыра араион аҟынтәи амашьынақәа хԥа, Гәылрыԥшь араион аҟынтәи машьынак, Гәдоуҭа араион аҟынтәи машьынак амцарцәара иалахәын", - ҳәа радио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны АҶА аминистр ихаҭыԥуаҩ Саҭбеи Гындиа.
Асааҭ 9:30 рзы амца ырцәан. Уа уажәы акомиссиа аус руеит, амцакра амзыз ашьақәыргыларазы, иҳәеит аминистр ихаҭыԥуаҩ.
Аҟәатәи ашкол №2 ахыбра ргылан 1870 шықәса рзы. Аԥхьанатә аҳәса рпрогимназиа ҳәа акәын ишыҟаз, хылаԥшра алҭон аҳкәажәԥҳәыс Мариа Федор-иԥҳа.
1904 шықәса рзы аҩбатәи аихагыла хагалан. 1909 шықәса рзы аа-класски иҟаз агимназиа ҳәа ахьӡырҵеит, аимператор Александр III иԥҳа, аҳкәажәҭыԥҳа Ксениа Александр-иԥҳа хылаԥшра азылуан.
ХХ ашәышықәса 20-тәи ашықәсқәа рзы Аҟәатәи аҩбатәи абжьаратә школ ҳәа еиҭаркит.
1942 шықәса рзы Александр Сергеи-иԥа Пушкин ихьӡ зху аурыс школ ахьыӡҵахеит. Асовет аамҭақәа раан ашкол азеиԥшҵаратә усҳәарҭаны иҟалеит.
1992-1993 шықәсқәа рызтәи аԥсуа-ақырҭуа еибашьраан ахыбра блит.
2008 шықәса рзы ашкол № 2 Урыстәылатәи Афедерациа афинанстә цхыраарала еиҭашьақәыргылан.
АҞӘА, рашәара 2 – Sputnik. 2020 шықәса ажьырныҳәамза инаркны лаҵарамзанӡа еизгоу аҳазатә шәарақәа 94% инагӡоуп ҳәа азаарыцҳаит Sputnik Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы аҟынтәи.
"Апандемиа инадҳәаланы аԥкырақәа шалагалазгьы 2020 шықәса ажьырныҳәамза инаркны лаҵарамзанӡа еизго аҳазатә шәарақәа 94% инагӡоуп. Азеиԥш шәарақәа 687 миллион мааҭ ҟалеит" ҳәа азгәарҭеит аусбарҭаҿы.
Ажьырныҳәа-лаҵара рзтәи аҳазалхратә шәарақәа 2019 шықәсазтәи арбагақәа иреиҳауп 85 миллион рыла рҳәеит аилак аҿы.
Лаҵара 12 рзы афинансқәа рминистрреи ашәахтәеизгареи аҳазалхратәи усбарҭақәеи русеицурала лаҵара раԥхьатәи жәамш рзы иалыршахеит 80 миллион мааҭ абиуџьет ахь инеиртә аҟаҵара иҳәеит Владимир Делба аԥыза-министр имҩаԥигаз аилацәажәараан.
Делба иажәақәа рыла, арҭ аԥарақәа иалдыршоит аҭыԥантәи абиуџьетқәа цхыраагӡак аҳасабала абиуџьет усхк аусзуҩцәа руалафахәы аларшәарц рыҭара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 1 - Sputnik. 50-ҩык инареиҳаны ауааԥсыра гәаҭан акоронавирус рымоу ирымаму ҳәа иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рзы, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Рашәара 1 азтәи аҭагылазаашьа абас иҟоуп: иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рзы игәаҭан 56-ҩык ранализқәа, урҭ зегьы ршьа акоронавирус шаламыз шьақәыргылан", - ҳәа аанацҳауеит адырраҭара.
Иахьатәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоуп 3-ҩык апациентцәа, урҭ зегьы ирзышьақәыргылаз акоронавирустә инфекциаҟынтәи ирхәышәтәуеит.
Акоронавирус азы апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа 28-ҩык ари аҿкы чымазара рыхьхьеит. Урҭ рахьтә 23-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik. Урыстәыла ахада Владимир Путин аусԥҟа инапы аҵаиҩит Урыстәыла Аконституциа ариашарақәа рзы абжьыҭара ҟалоит ԥхынгәы 1 азы ҳәа. Аусԥҟа атекст кьыԥхьуп Кремль асаит аҿы.
"2020 шықәса ԥхынгәы 1 Аконституциа аԥсахрақәа ралагаларазы абжьыҭира иамшны ишьақәгылазааит", - ҳәа аҳәоит адокумент аҿы.
Аусԥҟаҿ иарбоуп абжьыҭараан ишазхьаԥштәу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа, ауааԥсыра рсанитар-епидемиологиатә хьчара.
Ԥхынгәы 1 Урыстәыла иԥсшьарамшхоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 4 — Sputnik. Израильтәи авиациа палестинатәи аракетчикцәа рышьақәгылақәа ахьгылоу асектор Газа иақәкны аҳауатә жәылара мҩаԥыргеит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
"Израильтәи аруаа иазгәарҭеит асектор Газа аҟынтәи 90 рҟынӡа ракета раашьҭра, ПРО асистема "Железный купол" акәзар, урҭ жәаба рҟынӡа ааннакылеит", - ҳәа арбоуп адырраҭараҿы.
Израиль аладатәи акалҭ аиланхарҭақәа Шаар ха-Негеве, Сдот Негеве, Хоф-Ашкелон, Сдерот рҟны аҭынч уааԥсыра палестинатәи анклав аҟынтәи ишрылахысуа дзырдыруа агәҽанҵага сиренақәа аус руит.
Лаҵара 2 рзы израильтәи аруаа иазгәарҭеит асектор Газа аҟынтәи аракетақәеи аминақәеи шаарышьҭуаз, уи аҭакс даргьы аҳауатә жәылара мҩаԥыргеит.
АҞӘА, лаҵара 29 - Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҿы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ҭышәынтәалан иахьыҟами акарантин иахҟьани "Князь Владимир" аныҟәарақәа ирнахоуп ԥхынгәымза аҽеиҩшамҭахь ҳәа аанацҳауеит аилахәыра "Черноморские круизы" асаит.
Иаԥыху ареисқәа рахь абилеҭ аазхәаз атуристцәа ирыдгалоуп рныҟәара арыцхә 2021 шықәса рахь анаскьагара. Убри аан иаанхоит уажәтәи ахәԥсақәа.
Аилахәыра "Черноморские круизы" асаит аҟны иарбоуп аиҭакрақәа рымҩаԥгашьа.
Раԥхьаӡа акәны сынтәа "Князь Владимир" анавигациа иалагеит хәажәкыра 1 азы. Ари анавигациа аамҭала уаанӡатәиқәа раасҭа иаузар акәын. Абарҭ аамҭақәа ирылагӡаны 35 реис мҩаԥгахараны иҟан.
Аӷба сынтәа амаршрут Шәача – Новороссииск – Иалта - Севастополь – Шәача иацларан иҟан Аԥснгьы. Алаинер "Князь Владимир" Аҟәатәи абаӷәаза лаҵарамза 3 рзы иҭаларан иҟан.
Аныҟәара иалагар, аӷба зҭало Аҟәа раԥхьатәи баӷәазахоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, лаҵара 29 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иаарԥшын 8 572 коронавирустә хҭыс ҿыц 84 регион рыҟны ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Иаарԥшыз апациентцәа рахьтә 39,4% ачымазара шрылоу рызгәамҭакәа имҩасуеит.
Уахыки-ҽнаки рыла акоронавирус змаз 1232-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 8 264-ҩык. Апандемиа ааҟалеижьҭеи Урыстәыла иахьаҵанакуа 4 374-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара ҭышәынтәалеит 159 257-ҩык.
Москва уахыки-ҽнаки рыла иаарԥшуп 2 332 хҭыс ҿыц. 80% рҟынӡа коронавирус змоу рықәра 65 шықәса еиҵоуп.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 28-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә жәохәҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, лаҵара 30 - Sputnik. Аԥсны азакәанԥҵара анагӡашьа ахылаԥшразы аусбарҭа аиҳабыс дарҭеит Алексеи Аҩардан ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада асаит.
Абри азы аусдҵа инапы аҵаиҩит Апрокурор хада Адгәыр Агрба лаҵара 28 рзы.
Алексеи Аҩардан диит жьҭаара 29, 1977 шықәса рзы Аҟәа. Ашколи аинститути дрылгеит Макеевка, Украина.
Апрокуратура аусбарҭақәа рҟны аус иуеит 2001 шықәса раахыс. Аԥхьа аусҭҵаара еиҳабыс, нас – аҵак ҷыдатә усҭҵааҩыс.
2007 шықәса рзы Аԥсны Арратә прокурор ицхырааҩ хадас дҟаҵан, 2019 шықәса рзы – арратә прокурор ихаҭыԥуаҩыс.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Апрокуратура хада ауал зқәу рсиа акьыԥхьит


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Гагра араион ахақәиҭтәра ашьҭахь, ишьақәгылеит аԥсуа ар, иаԥҵахеит абаталионқәа. Ҳаибашьцәа раԥхьатәи Аиааира амчи агәыӷреи рнаҭеит аҟнытә, ԥхьаҟатәи ажәыларахь ирыхо иалагеит.
Аҭоурыхтә шәҟәқәа рҿы изларбоу ала, 1992 шықәсазы, абҵара 2 ауха ҳаибашьцәа Гәымсҭа аӡиас ирны Қырҭҭәыла аҳәынҭсовет архәҭақәа ирыжәлеит. Ахалшени (иахьатәи ақыҭа Аԥра) аӷа ихырӷәӷәарҭақәа ԥыххааны, адырҩаҽны Шрома аҭарцәра нап адаркуеит. Аха, рыцҳарас иҟалаз, аӷацәеи дареи рымчқәа еиҟарамызт. Жәаҩыла аԥсуа еибашьцәа рхы зқәырҵаз ақыҭа аанрыжьыр акәхеит. Анаҩс акомандаҟаҵаҩцәа ишәа-иза наҟ-наҟтәи аоперациа аҽазыҟаҵара иалагеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан, Мраҭашәаратәи афронт ацәаҳәаҿы, аинрал Сергеи Дбар инапынҵала аԥсуа еибашьцәа рхыхьчаратә хырӷәӷәарҭақәа рышьақәыргылара далагеит амашьынамҩақәеи ацҳақәеи рыргалаҩ, Бзыԥҭатәи аргыларатә механизациатә колонна №20 аиҳабы Рудольф Алшәындба.
"Аус ахьызуаз техника ҷыдала ҳаиқәшәан аҟнытә, Славик Хагәышьи, Виктор (Ԥаҟьа) Канџьариеи, Џьамбул Хышбеи, даҽа гәыԥҩыки, рыхьӡ сгәалашәом, саҭамыз, сареи амашьына дуқәа рыла Ԥсахара ақыҭан аихабетонтә аалыҵқәа рыла ахырӷәӷәарҭақәа, аҿҳәара рацәа змаз ахыхьчара-хысратә, амҿнышәаԥшьтә, аихабетонтә ҭыԥқәа ҳаргыло ҳалагеит. Иара убраҟагьы раԥхьатәи ахәра соуит. Уи ашьҭахьгьы изныкымкәа ҳазқәтәаз амашьына дуқәа иреихсхьан", - игәалашәоит аибашьҩы.
Ахырӷәӷәарҭақәа рыргылара анаҩс Рудольф Алшәындба напынҵас иман Ԥсахара ақыҭан агаз зҭаз амкьаҭқәа (ацистерна - аред.) руак ԥжәаны, ақырҭцәа ашәара рызцәыргара.
Гагратәи ажәыларатә операциа ашьҭахь, арра бригада аиҳабы Гена Ҷанба, Рудольф Алшәындба командаҟаҵаҩс дызмаз, Заур Аҩӡбеи Славик Ҭарбеи зхылԥшуаз асапиортә-хырӷәӷәарҭатә баталион Аҟәа ахырхарҭахь иааиԥхьоит.
"Ҳҿаԥхьа дҵас иқәгылан Анхәа ақыҭантәи аиҩхаала Шубараҟа амҩа алхра. Аӡынра иазааигәахон аҟнытә, ашьхаҭыԥқәа рҿы асы шьҭалахьан. Абульдозер ала амҩахәасҭақәа ырҭбааны, ирыцқьаны амашьынақәа бжьысратәы иҟаҳҵон. Убрантәи Лиосик Цыгәба икоманда иманы Ахалшени далалараны дыҟан, аӷацәа ргәыԥ ԥырххарц азы", - еиҭеиҳәоит аибашьра аветеран.
Лиосик Цыгәба Ахалшени данҭала, Рудольф Алшәындба иҩызцәа Лиова Аҩардани, Рудик Сыҷынааи, Лиониа Леибеи, Роман Анқәаби, Беслан Канџьариеи, Даур Инаԥҳаи, Дикран Мелитониани, Аик Аивазиани, Вилик Бениеи (иҵегь ыҟан, аха рыхьӡқәа игәалашәом - аред.) иареи ахырӷәӷәарҭақәа рыргылара иалагеит. Адгьыл ҭыжааны мҿыла ишьҭырхуан, аҩада иҳаракымкәа, аганқәа анышә адыҳәҳәало, ааигәара арҭҟәацга ԥжәаргьы, уи аҟара ааха амаиуртә еиԥш. Арҭ аобиектқәа аибашьцәа хыҵакырҭаси, ахәцәа раԥхьатәи амедицинатә цхыраара ахьрырҭашеи ирзынархан.
Рудольф Алшәындба игәыԥ адотқәеи, адзотқәеи, аблиндажқәеи дыргылон, амҩақәа амашьына рнысыртә еиԥш идырҭбаауан Шубара, Ахалшени, Шрома, Каман, "Дачи" ҳәа изышьҭаз аҭыԥ аҿы, убас Ҳабҩықә. Ахыхьчагатә ргыларақәа ақырҭцәа аӡәи-аӡәи зеицымхыраартә аԥынгыла рзыҟарҵон, ҳаибашьцәа ракәзар, амҩа рнаҭон, ԥсеиқәырхагас ирыман.
"Абарҭ ахырӷәӷәарҭатә обиектқәа анҳаргылоз аӷацәа ҳабжьы дҳарҳар ҟаломызт. Иахьынӡаҳалшоз маӡала ҳус ҳаҿын. Ақыҭақәа еимадан азы, џьарак ишьақәыргыланы узцаӡомызт, аргылара амҽхак ырҭбаатәын. Иӡбахә сымҳәарц залшом Колиа Аиба, убас Чита Аиба, ихьӡ хаҭа сгәалашәом. Абульдозер дшақәтәаз Колиа арҭҟәацга иҵаԥжәоит, аха иԥсы еиқәхоит. Шрома аргыларақәа анымҩаԥаагоз, уа иарбан хыԥҽыху иаламҳаз. Атанк ала, абзарбзан ала, агранатаршәгала, ажәакала аӷа имаз абџьар зегьы уахь ирхан. Абарҭ ахысрақәа убриаҟара ҳрышьцалеит, уажәшьҭа аамҭагьы здыруан еиҳа интенсивла ианцоз, убас маҷк акәзаргьы ианеиқәтәоз", - еиҭеиҳәоит аибашьҩы-аргылаҩ.
Рудольф Алшәындба иазгәеиҭеит Шрома аԥсуаа рнапахьы иааргар, уантәи аҳҭнықалақь алалара шыманшәалахоз. Убри азоуп ақырҭцәа рымчқәа зегьы абри аҭыԥ ишазыркыз. Ақыҭаҿы адгьыл еилырхын, еибгаз нышә ҽыҭк убомызт.
Шрома ақыҭан аԥсуа ар дацәыӡуеит Гена Ҷанба, анаҩс инапынҵақәа наигӡо далагоит Гарри Саманба, аштаб аиҳабыс дыҟан Александр Кьетиа. Аӷацәа аҿагылара рырҭон Адик Цәышбеи, Џьумка Чрыгбеи, Нугзар Долбаиеи зхагылаз уҳәа абаталионқәа жәпакы. Аԥсҭбара рацәа шыҟазгьы, ҳаибашьцәа Шрома рнапаҿы иркын Аҟәатәи ажәылара ҟалаанӡа.
"Шрома ахқәа шаҳхысуаз хәба-фба блиндаж ҟаҳҵеит. Саша Рафеков аекскаватор дақәтәан, дымшәакәа аҳаҭгәынқәа рааигәара ахырӷәӷәарҭақәа рышьақәыргылараҿы аџьабаа ду ибеит. Шрома аекскаватор ала дшааиуаз, арҭҟәацга дахаԥжәеит Лиова Ҭраԥшь. Исгәалашәоит атрофеитә автомат аниԥшаа, шаҟа деигәырӷьоз. Ихы изамырхәакәа ҳҩыза даҳцәыӡит", - иажәабжь иациҵоит аибашьра аветеран.
Сергеи Дбари Султан Сосналиеви рыдҵала, арҭҟәацгақәа рхы иархәаны амҩа ырҭбааны, Ҳабҩықә аибашьыгатә техника хьанҭа халартә еиԥш иҟаҵатәын. Уаҟа итәаз "Баграмиан" ихьӡ зхыз аерман баталион азы. Аҳаракырантәи Цугуровка зымҽхакыз ақырҭуа ир ԥҽтәын уантәи.
Нанҳәа 14, аибашьра алагеижьҭеи шықәсык анҵы аҽны, Рудольф Алшәындба игәыԥ 520-тәи аҳаракырахь амҩа ҟаҵара хдыркәшоны еиԥш, ашарԥазы ацаҟьа дахьҳәазаны данлыбаауаз, ишьапы ахаҳәқәа ианрыбжьашәа, аӷацәа иҵарҵахьаз арҭҟәацга дахаԥжәеит. Убрааҵәҟьа иарма шьапы ишьамхаҟынӡа ицәыӡуеит, егьи аҿы - ишьацәкьарақәа.
Ахәра ӷәӷәа зауз, абульдозер ала, шықәсык аҩнуҵҟа инапхгарала иҟаҵаз амҩақәа рыла зны Каман аблиндаж аҿы днаганы раԥхьатәи ацхыраара ирҭеит, устәи машьынала "Дачи" дыргеит.
"Вертолиотла зырратә уалԥшьақәа нагӡауа арҭ аҭыԥқәа ирхаԥыруаз Нодар Гьерзмаа, рациала адырра аниоу "Дачи" аҿы Рудольф Алшәындба дыхәны дышьҭоуп ҳәа, диманы Гәдоуҭатәи агоспиталь ахь дцоит.
"Ашьаанкылага ала сшьапқәа ҿаҳәан, аха зегь акоуп сшьабон. Убасҟан Нодар авертолиот имыртәазҭгьы, сыԥсы еиқәымхаргьы ҟаларын", - иҳәоит иара.
Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы Рудольф Алшәындба ихжәаз ишьапы хырҵәоит, егьи еиқәхарц азы Санкт-Петербургҟа дыргоит. Шықәсыки бжаки аибашьҩы аинвалидттә колиаска дынтәалан, апротез ишьапы ашьцылаанӡа.
1994 шықәсазы, Рудольф Алшәындба командаҟаҵара зиҭоз ахԥатәи асапиортә-ахырӷәӷәарҭатә баталион иаанарԥшыз ҵҩа змам аџьабаазы, атехника ҷыдеи, абџьари неибеиԥшны импыҵакны, аӷацәа аҿагылара ахьриҭоз азы, Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада, аԥсуа ар ркомандаҟаҵаҩ Владислав Арӡынба инапы зҵеиҩыз Аусԥҟа инақәыршәаны, Аԥсны Афырхаҵа ҳәа ахьӡ ҳаракы ихҵан.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа атәыла анаплакыҩцәеи амчратә усбарҭақәа рхаҭарнакцәеи рԥылараан адырра ҟаиҵеит Аԥсны ауаа мҵазырсуаз ацәгьоуцәа шасыс иргаз роужьразы иааидкыланы миллиард мааҭ инареиҳаны ишазыҳәоз, абри атәы аанацҳауеит ахада ипресс-маҵзура.
Аиԥылараан Бжьаниа иҳәеит ауаажәлари аҳәынҭқарреи ацәгьоурақәа рацәыхьчаразы уаанӡа иаҳамбацыз ашьаҿақәа рынагӡаразы аамҭа шааиз.
"Ацәгьоурақәа уаҩы ишимбац ирызҳаит, ари апроблема аӡбаразы ҳамчқәа зегь еидаҳҵароуп. Абри аус аҟны даара ҳшәықәгәыӷуеит", - иҳәеит Аслан Бжьаниа, анаплакыҩцәа рахь ихы нарханы.
Убри аан ахада иазгәеиҭеит атәыла аиҳабыра ибзианы ишеилнакаауа абизнес ала мацара апроблемақәа зегьы рыӡбара шалымшо.
Бжьаниа иҳәеит зегьы раԥхьа игылоу азакәанқәа рықәныҟәареи ауааԥсыра ршәарҭадара алыршареи шракәу.
"Аҳәынҭқарра, раԥхьаӡа иргыланы, уи азин ауп", - иҳәеит ахада.
Атәыла ахада дырзааҭгылеит абизнесгьы злахәхар алшо игәҭакқәак ҳәа аанацҳауеит апресс-маҵзура.
Бжьаниа иара убасгьы ауааԥсыра рымҵарсрақәа рзы иҟоу астатистика азеиԥш хыԥхьаӡарақәа ааигеит.
"Ҷыдала иаагозар, азинхьчаратә усбарҭақәа иҟарҵаз аинформациала, имҵадырсыз Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылауаа 53-ҩык роушьҭразы ацәгьоуцәа ззыҳәаз аԥара иартәоит миллиард мааҭк инацны, урҭ рахьтә иршәаз 200 миллион мааҭ инареиҳауп", - ҳәа иарбоу ахада исаит аҟны иӡыргоу адырраҭараҟны.
Атәыла ахада иара убасгьы анаплакыҩцәа ҭабуп ҳәа реиҳәеит апандемиа аамҭазы Аԥсны атәылауаа ирзыҟарҵаз ацхырааразы.
"Ҳара зегьы ҳзы, ҷыдала сара схаҭа сызгьы, даара игәышьҭыхгахеит шәара шәаӡәыкны ҳзеиԥш проблема шәахьахаҵгылаз. Акоронавирус азҵаара даара иуадаҩуп, хымԥада, уи ахҟьаԥҟьақәа анырра бааԥс ҟарымҵар алшом. Аха, Анцәа имч ала, ҳара ари аҭагылазаашьа алҵшьа ҳақәшәоит", - иҳәеит Бжьаниа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Очамчыра араион Маркәыла ақыҭан 2013 шықәсазы иԥшаан антикатә аамҭа иаҵанакуа, абжьарашәышықәсагьы здызкыло ижәытәӡатәиу анхарҭа. Адырҩашықәса инаркны Урыстәылеи Аԥсныи рархеологцәа ари аҭыԥ аҭҵаара рнапы алакуп. Аҭҵаарақәа шхацыркыз ҳзеиҭаҳәо, ижәытәӡатәиу Маркәылатәи анхарҭаҿы иԥшааз аҭоурыхтә баҟақәа ҳлырбеит Урыстәыла аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа (РАН) Археологиа аинститут аклассикатә археологиа аҟәша аиҳабы, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Галина Требелева.
Ажәытә нхарҭа Маркәыла ақыҭан инхо Џьумбер Апакиа иҩны ашьҭахьҟа иԥшаан. Иара ахьықәгылоу адгьыл ҟәаԥаҿаԥароуп, раԥхьаӡа уахьхалоҵәҟьа иҟоуп ахыхьчаразы иргылаз аҭӡы. Археологцәа уи анырба, акәша-мыкәша адгьыл аҭҵаара рҽазыркын, ирыԥшааит ауахәама ацәынхақәа. Уи инацәыхарамкәа иара убас ирбеит даҽа ргыламҭакгьы.
Маркәылатәи анхарҭаҿы иҟоу "Алаҳаш абаа" захьӡу ахырӷәӷәарҭа аҭоурыхҭҵааҩцәа уажәаԥхьагьы аӡбахә рдыруан аҵарауаа Воронови Ҭраԥшьи ранҵамҭақәа рыла. Аха дара ари абаа 19-тәи ашәышықәса иаҵанакуеит ҳәа акәын ишадырбоз. Иара убас ари абаа ибзианы иахьеиқәхаз азгьы ихьшәоу аамҭа иаҵанакуеит ҳәа агәаанагара цәырнагон. Аха Галина Требелева лажәақәа рыла, 2018 шықәса раахыс имҩаԥырго аҭҵааратә усурақәа ирыбзоураны еилкаахеит "Алаҳаш абаа" зегьы ианреиҵаха 15-тәи ашәышықәса ишаҵанакуа. Иҵегьы ахыҵуазар ҟалоит ҳәа азгәалҭеит аҭоурыхҭҵааҩ. Ари аҩыза арыцхә ашьақәыргыларазы археологцәа абааҿы иҟаз амцакра иацәынхаз ашьҭамҭақәагьы кыр ирыцхрааит.
"Алаҳаш абаа" Аԥсны иԥшаау егьырҭ ахырӷәӷәарҭақәа рҟны шамахамзар иуԥымло адәахьтәи архиашьа амоуп. Ҷыдарас аҭоурыхҭҵааҩцәа иалыркаауеит абаа адәахьала иамоу, антикатә аамҭа иаҵанакуа акәакьҭатә ҭаԥҟарсҭақәа. Иҟоу агәаанагарала, иара ахыхьчаразы акәын изыргылаз аҟнытә, аҩныҵҟа иԥшааз артефактқәа рхыԥхьаӡара рацәаӡам. Иаҳҳәап анышә зхылахьаз абаа адашьмаҿы иԥшаан ахәышҭаара ҭыԥ, аӡымаҭәақәа ҩба, иара убас аурымқәа раамҭа иаҵанакуа асаркьа ҵаӷа.
Галина Требелева иазгәалҭеит зинда анхарҭаҿы аԥшаарақәа мҩаԥызго ацәгьоуцәа археологцәа рыҭҵаарақәа кыр ишырԥырхагахаз. Дара хәы змаӡам аԥшаамҭақәа ахьырӡо адагьы, адгьыл еиқәҵарақәа еиларгоит. Џьумбер Апакиа ибзоурала урҭ ирымхыз аԥшаамҭақәа иреиуоуп ҵабалтәи аҳәа, акәакьҭатә ҵәымӷқәа уҳәа. Иара убас иԥшаан амаҟа арххагақәагьы. Галина лажәақәа рыла, арххага аиха иалхын аҟнытә еиҳа ихьшәоу аамҭа иаҵанакуеит, еиҳа ижәытәу аамҭа иаҵанакуа аџьаз ауп излыху. Аԥшаамҭақәа ажьакца рхылахьеит, иԥыҽҽуп, аха аус рыдуларазы иаарласны Урыстәылаҟа ареставраторцәа ирзышьҭхоит. Требелева иара убас иҳаиллыркааит аԥшаамҭақәа зеибгам. Лара лажәақәа рыла, ажәытәан ауаа аныржуаз амаҭәарқәа ԥыҽҽны иахьрыцҭарҵоз ауп уи змааноу.
Иара убас Маркәылатәи анхарҭа аҭҵаараан археологцәа ирыԥшааит аԥшьаҭыԥ ацәынхақәа. Дара уи ақәра ҳара ҳера V-VI ашәышықәсақәа еиҵам ҳәа ирыԥхьаӡоит. Археологцәа ргәаанагарала аԥшьаҭыԥ аус ауан XIV-XV ашәышықәсақәа рҟынӡа.
Анхарҭаҿи аԥшьаҭыԥ аҟни адагьы, археологцәа анаара зегьы шҭырҵаауаз, абырзентә аамҭа иаҵанакуаз акерамика еиқәаҵәа рымԥыхьашәеит. Ҳара ҳера ҟалаанӡа II-IV ашәышықәсақәа ирыҵанакуа ари аԥшаамҭа аҩыза Маркәылатәи анхарҭаҿы археологцәа ирымбаӡацызт. Иара убас Мықә аӡиас азааигәарахьшәа адәҳәыԥш аҟны ирыԥшааз аԥхәыс лыжырҭа ҳара ҳера III-IV ашәышықәсақәа ирыҵанакуеит. Даҽа ргыламҭак аарԥшразы археологцәа аусура иаҿуп. Иахьазы хы-ҭӡык аарԥшра рылшахьеит, аԥшьбатәи аҭӡгьы лассы адәахьы ирызцәыргап ҳәа агәыӷра рымоуп.
Галина Требелева иҳаиллыркааит Маркәылатәи анхарҭа аурымқәа рхаан ауп изҵазкуа ҳәа зырыԥхьаӡо. Лара лажәақәа рыла, антикатә аамҭазы ауааԥсыра амшын аҿықә иахысны ицаӡомызт, мшынла еиҭанеиааиуан. Абырзенцәеи аурымцәеи ракәзар, арахь иаауан ахәаахәҭразы, аха инхаӡомызт. Абри ала, 20 километра амшын иацәыхараны анхара зылшоз аҭыԥантәи ауааԥсыра ракәын.
Урыстәылатәи археологцәа Маркәылатәи анхарҭаҿы аус рыциуеит аԥсуа археолог Зураб Хонӡиа. Иара 2014 шықәса раахыс ари аҭыԥ аҟны имҩаԥысуа археологиатә ҭҵаарақәа есышықәса иҽрылаирхәуеит.
"Ҳара имҩаԥаҳго аԥшааратә усуракәа рыдагьы, урҭ рылҵшәақәа рыла иҳаҩуеит аҭҵаарадырратә статиақәа. Урҭ аҩымҭақәа Аԥсны аҩныҵҟа адагьы, анҭыҵтәи аҭҵаарадырратә еилазаарақәа ирыдгалахоит. Анҵара, ҳәарада, ихымԥадатәиуп, избан акәзар ҳара ҳашьҭахь аҭҵааратә ус иацызҵо ауаа изхыԥшылаша аматериал анроулакь, русура кыр иарманшәалоит", - иазгәеиҭеит Хонӡиа.
Маркәылатәи анхарҭа аурыс археологцәеи аԥсуа археологцәеи еицҭырҵаауеит 2014 шықәса раахыс. Урҭ сынтәатәи русура хыркәшахоит нанҳәа 20 рзы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Аԥсны Аҩныҵҟатәи Аусқәа Рминистрра аусзуҩцәа раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иҩны иақәкны ахысраан иалахәыз рыԥшаара иашьҭоуп ҳәа аанацҳауеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
Аусҭҵаара адыррақәа рыла, лаҵара 29 асааҭ 20:00 рзы Алада Ешыра Папба имҩахь иааит идырым ахаҿқәа ргәыԥ. Урҭ руаӡәк раԥхьатәи ахада иҩны иақәкны ахысра далагеит.
Уаанӡа, Аԥсны ААР аминистр Дмитри Дбар аҳәамҭа ҟаиҵахьан раԥхьатәи ахада иҩны деихсит ҳәа агәҩара ззыҟоу дшаанкылоу азы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Аԥсны асоциал-економикатә ҿиаразы аинвестициатә программа 2020 шықәсазы еиҵахаӡом ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Апарламент адепутатцәа данырԥылоз.
"Аҵыхәтәантәи мызки бжаки рыҩныҵҟа сара ҩынтә Москваҟа сцеит. Актәи аныҟәара аԥыза-министри сареи еицымҩаԥаагеит, аҩбатәи аныҟәара иалахәын афинансқәеи аекономикеи рминистрцәа. Урыстәылатәи агани ҳареи ҳаилацәажәеит аинвестпрограмма ахышәа-ҵышәа ишагымхо азы. Уи анаҩсгьы зыргылара хыркәшам аобиектқәагьы рыргылара ари ашықәс ахь ииаганы ихыркәшахоит. Ԥарала ари 400 миллион мааҭ артәоит", - иҳәеит Бжьаниа.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы Аԥсны зныкгьы инхарҭәааны Аинвестициатә программа шазынамыгӡаз. Уажәы уи анализ азыҟаҳҵоит иҳәеит иара. Иҟалоит сынтәагьы аобиективтә мзызқәа ирхырҟьаны иалмыршахар. Бжьаниа игәаанагарала, амзызқәа иреиуоуп апроектқәа рысмета ииашоу аекспертиза азура ахьыҟам. Уи Урыстәылоуп иахьыҟарҵо, аамҭеи аԥареи рацәаны иаҭахуп.
Абри инадҳәаланы Урыстәыла ахадара ақәшаҳаҭхеит аекспертиза атехникатә план ала иуадаҩу аобиектқәа мацара рзыҟаҵара.
2021 шықәса рынахыс абри аҩыза аусура Аԥсны имҩаԥгахалоит.
Бжьаниа иҳәеит ареспублика 2020 шықәсазтәи аобиектқәа реиқәыԥхьаӡа рашәара 30 рҟынӡа иазнархиар шакәу.
"Ҳара иҟаҳҵарц иаҳҭаху ҳәаны уи азы аԥара заҟа ҳҭаххо шьақәҳаргылароуп. Агха ҟалар ҳара ҳрепутациоуп аԥырхага зауа. Аекономикеи афинансқәеи рминистррақәа абри аус рнапы алакуп уажәазы. Сгәыӷуеит еилагара дук ҟаларым ҳәа", - иҳәеит ахада.
Урыстәыла Аԥсны ацхраара еиҵанамтәит, уи акәым Аинвестпрограммала иаарышьҭуа ацхыраара ацҵара азҵаара алацәажәарагьы ҟалоит ҳәа иҳәеит Бжьаниа. Асеиԥш азыҟазаашьа аҭакгьы иашаны иаҭахуп ҳәа ишьоит иара.
Бжьаниа иара убасгьы далацәажәеит Ԥсоу иаԥну аҳәаа аркра азҵаара. Акоронавирус иахҟьаз аԥкрақәа ареспублика ауааԥсыра ирнырит, аиҳаракгьы аҳәаанырцә ахәышәтәра зҭаху ауаа.
Аслан Бжьаниа иажәақәа рыла, иара Урыстәыла аԥыза-министр Михаил Мишустин ихьӡала аҳәаратә шәҟәы азирхиеит арҭ рҩызцәа атәылауаа ԥынгылада урыстәылатәи ахәышәтәырҭақәа рҿы ацхыраара роуларц.
Бжьаниа амчыбжь анҵәамҭаз Мишустин аҭел дизасраны дыҟоуп азҵаара аӡбшьазы.
Ахада иҳәеит Москваҟа Аиааира 75-шықәса ахыҵра амшныҳәа азгәаҭарахь дышнаԥхьоу. Убасҟантәи аныҟәарақәа рҳәаа иҭагӡаны ишышьақәыргылахо Аинвестициатә программа иадҳәалоу азҵаарақәа зегьы рыӡбра.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Анардадаҩцәа еиҵадырхеит: Камантәи амҩа ҩымз рыла иалгараны иҟоуп
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иаарԥшын 8 863 коронавирустә хҭыс ҿыц 84 регион рыҟны ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Иаарԥшыз апациентцәа рахьтә 41,9% ачымазара шрылоу рызгәамҭакәа имҩасуан.
Уахыки-ҽнаки рыла акоронавирус змаз 182-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 11 108-ҩык. Апандемиа ааҟалеижьҭеи Урыстәыла иахьаҵанакуа 5 037-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара ҭышәынтәалеит 186 985-ҩык.
Москва уахыки-ҽнаки рыла иаарԥшуп 2 286 хҭыс ҿыц. Акоронавирус змоу реиҳараҩык рықәра 45 шықәса еиҵоуп. Москва иахьаҵанакуа зынӡа 185 374-ҩык акоронавирус рымоуп.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 28-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 26-ҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Cусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Аҳауатә ҭагылазаашьеи аԥсабара абеиареи ирыбзоураны Аԥсынтәыла ашьхақәеи, аԥсҭақәеи, абнарақәеи рҿы еиуеиԥшым ашәарахқәа еснагь ирацәан. Адгьылқәаарыхреи арахәааӡареи ауаа мҽхакыла рнапы аларкаанӡа, ауаа хныҟәгагас ирымаз ашәарыцара акәын. Ашәарыцара иазҟазаз ауаҩы иуаажәлар рҿы лымкаала ҳаҭыр иқәын.
Аԥсуа мифологиаҿы абнеи, абна илоу ашәарахи, ашәарыцареи дрынцәахәуп Ажәеиԥшьаа. "Ажәеиԥшьаа дҭаацәароуп, иԥҳәыс дыҟоуп, иԥшӡоу иблахкыгоу хҩык аԥҳацәагьы имоуп, аԥагьы димоуп. Хыԥхьаӡара рацәала ирахә зыхьчо ахьшьцәа имоуп. Иҭаацәагьы, иаргьы, ихьшьцәагьы ашәарах ржьала ианагь ичоит. Акәац ржәуеит, ирӡуеит, ирфоит, нас урҭ рыбаҩқәа рцәақәа ирҭаԥсаны ҟамчыла ианрыслак, рыԥсы ҭалоит", – азгәаиҭоит аетнограф Чурсин Г. Ф. Ажәеиԥшь ашәарах дырхылаԥшхәуп, иара иимфаз, иуимҭаз уреихсны иузшьуам. Убри азоуп аԥсуаа "Ажәеиԥшьаа иуфахьо, иугахьо ҳаҭ!" ҳәа зырҳәо.
Аҵарауаҩ Шь. Д. Инал – иԥа ишәҟәы "Абхазы" аҟны ашәарыцара аамҭақәа хԥа аликаауеит: аԥхынтәи (абџьар ахархәарала ашьха иҟоу ашәарах реишәарыцара), ҭагалан – аӡынтәи (ашәарыцаҩцәа ргәыԥ ашьацҳәақәеи, абџьари, ала шәарыцақәа рылеи ианышәарыцо), иара убас абназара (охота в лесу). Инал-иԥа излаиҩуа ала, ажәытәан ашәарыцаҩ ашәарыцара ҳәа иҿаныҩеихоз иҭаацәара иалахәыз рҟәых (дара иртәыз акы) рымихуан, нас урҭ иахьырымбаша ҭыԥк аҿы ибылуан, уи былуанаҵы "Саныҟам сҭаацәара аҩнуҵҟа еимакык ма гәынхарак ҟалар, уи сахьцо исԥырхагамхааит!" ҳәа дматанеины имҩа дықәлон. Ашәарыцаҩ шәарыцара дахьцаз, дышцаз рҳәомызт. Акыраамҭа даанхеит ҳәагьы иахашшаауамызт.
"Аԥсны ашәарыцара еиҳа иаамҭоуп ҳәа иԥхьаӡоуп ҽаҩраҭагаланшьҭахь, ажь анҿырхлак. Уи ашықәс ҿыц ианазааигәахо ауп. Шәарыцара ианцо аламҭалаз гәыԥҩык ашәарыцаҩцәа ахә еилаԥсаны аџьма шьтәа, ма ауаса шьтәа рыхәҳауан, уи ршьуан Ажәеиԥшьаа рыхьӡала абнараҿы ҭыԥ цқьак алԥшааны убра иныҳәаны убасоуп ашәарыцара ишцоз", – иҩуан аҵарауаҩ Ажәанба.
Ашәарыцара иазҟазоу ашәарыцаҩцәа нагақәа ирымоуп изықәныҟәо рхатә ԥҟаррақәа:
• Ашәарыцаҩцәа ирызхаша, знык ирзышьҭыхша аиҳа ршьыр ауам.
• Зцәа зтәымкәа иҟоу, ма аԥацәа зҵоу ашәарах ршьыр ауам.
• Зыԥшшәахәы шкәакәоу ашәарах ушьыр ауам, избанзар, урҭ Ажәеиԥшьаа ирахә зыхьчо ахьшьцәа роуп ҳәа ирыԥхьаӡоит.
Хыхь ишаҳҳәаз еиԥш, ашәарыцаҩцәа шәарыцара ҳәа ашьха ианцо ыҟоуп. Ашьха ашәарыцара ахатәы хымҩаԥгашьа амоуп:
• Ашьхараҿы уааҟәымҵӡакәа аҟәҟәаҳәа ухыслар ауам, узеишәарыцо цқьа уазкылԥшны иақәуршәароуп.
• Убжьы рдуны, ҿҭыӡәӡәала ацәажәара, аимак-аиҿак ашьха бзиа иабом, иаҵасым.
• Убжьы ҭыган уҵәыуар, ма алаӷырӡ кауҭәар ауам.
• Ашьха мыцхә уцәа хутыр, ма уцәа хтны аӡы уҭалар ҟалом.
Аԥсуа шәарыцара ицо ашәарыцаҩ диԥылар "Зыԥсра аахьоу узыԥшуп!" – иҳәоит. Ашәарыцаҩ ҭакс: "Еицаҳзыԥшуп!" – иҳәоит.
Ашәарыцаҩ дшәарыцаны аԥсаатә, ма ашәарах шьны ианааиго дуԥылар "Удырҩатә еиӷьхааит!" – рҳәоит. Ашәарыцаҩ ҭакс иҳәоит: "Бзиа убеит!", ма "Еиӷьу ала ҳдырчааит".
Иазгәаҭатәуп, Кавказ иқәынхо ҳашьцәа адыгақәа рҟынгьы абнеи ашәарыцареи рынцәахәы дшыҟоу, уи Мезиҭх ихьӡуп. Иара шәарыцацәа маншәалахаразы имҵаныҳәон, иара абынҳәа дақәтәоуп ҳәа агәаанагара рыман.
Ауаԥсаа рҟны акәзар, ашәарахи ашәарыцареи анцәахәы Афсаҭ (Афсати) ихьӡуп. Ауаԥсаа рмифологиаҿы Афсаҭ дбыргуп, ашьха акәцә дықәтәоуп ижакьа шкәакәа асаара ишьҭасуа. Уаантә ҭынч ашәарах дырхылаԥшуеит, азин уимҭакәангьы ашәарах узшьӡом.
Лара санлыхьӡаз аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан лҭеиҭԥш, аха "леиԥш зеиԥшыз дыҟамызт, убас сахьала дчаԥан" рҳәон аҽарҳаиԥш ақыҭа агәы далсны данныҟәоз лыԥшӡара збахьаз зегьы. Сара сашьҭан абас ззырҳәоз лыԥшӡара агәаҭара, аха Лахьыцәгьа ҳәа ззырҳәо иалагахьаз аԥшӡара ацәаара лнубааларатәы дыҟамызт. Мыцхәы дҭынчын, хрыжь-хрыжь дцәажәон, шамахагьы ауаа рахь дцәырҵуамызт, ҭеиҭԥшлагьы деҩцамызшәа дыҟан.
Аԥшӡара иамазкуаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара аӷьырак зыхшыҩ аҭыԥ иҭҟьаз ахьырхәышәтәуаз ахәышәтәырҭаҿы илхылгон. Лахьыцәгьа "дырҩегьых деиҭашәан дыргеит" ҳәа аарылаҩҩуан ааигәа-сигәа инхоз ауаа, нас ԥыҭрак ашьҭахь "дааргеит аҩныҟа" рҳәон.
Зыԥшӡара иақәӡыз ԥҳәызбахеит Лахьыцәгьа, даҽакала иаҳҳәозар, зыԥшӡара ззымыхьчаз лакәхеит. Дыҵәрышкәаӡа, дшеишеиуа данааҩагыла, ԥсабарала Анцәа илиҭаз аԥшӡареи, иара убас лыкәашареи лышәаҳәареи уҳәа рыла, зегьы деицгәарҭеит. Ашьҭазааҩцәа рацәаҩны изауз аҭыԥҳа ԥшӡа аҽацә лас еиԥш дҽырба-ҽырбо аԥсҭазаара данын, лаԥхьаҟа аразҟыцәгьара шылзыԥшыз лзымдыруа.
Ҽнак зны, даҽа қыҭак аҟынтәи лабраа рахь ауаҩы дааит, абригь-абригь иԥа рыӡӷаб дшигәаԥхо, лнапы дшаҳәо реиҳәаразы. Иаргьы анцәахша диеиԥшын рҳәеит ҭеиҭԥшла, аха лабраа ирымаз ауаҩ нагара арԥыс иҭаацәа рҿы еиҳа ихьысҳазаарын, убри аҟынтә, ахамаԥагьара иарҵысуаз амакратә ажәақәа рыцҳаит арахьынтә "иара дара дышрықәнагам" азы.
Ус еиԥш ажәа лнызҵоз рацәаҩын, аха лара ашеишеи илнаало адунеи данымызшәа, дшаԥшаԥуа лыԥшӡара лхамаԥагьара еиҳагьы иарӷәӷәо, зылаԥш лхьысуаз зегь ыршанхо адунеи данын. Ани ажәа лнызҵаз Анцәахшагьы изынарыцҳаз ажәақәа гәаӷны игәы иҭан рҳәеит.
Аамҭа цон, ари ашеишеи аҳҭнықалақь ашҟа иаауаз амҩаду ахь ирлас-ырлас дцәырҵлон. Усҟан уажәеиԥш амашьынақәа рацәамызт, убри аҟынтә, ашеишеи иманшәаланы Аҟәаҟа даазгашаз дазыԥшуан амҩеихда зегь ырлашо. Ажәа лнызҵаз, мап зцәылкыз Анцәахша амашьына имазаарын, убри аҟынтә ибзиабареи игәаӷи еилаӡҩаны лымариа аниоуа ҳәа ари амҩеихада деиҩаӡон рҳәеит...
Сара санылхааныз лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан, аха лҭоурых сгәы ҭнашьаауан, аиашазы, дагьрыцҳасшьон. Адәахьы шамаха уаҩы дибомызт аҟынтә, ҿыҵгак ҟаҵаны рыҩны снеирц сыӡбеит ҽнак зны. Дара рганахь инхоз сыуацәа рҟынтә сшаауаз, рашҭа саназааигәаха, сныҟәашәа иаагсырхеит, аха схала уахь амҩахыҵра сзыгәаӷьуамызт. Санынаԥш, дгәасҭеит лара аԥсҭазаара иардагәаз леиԥш гагаҵас ашҭа дахьықәгылаз. Санылба, лхала ҿылҭит "арахь бааи" ҳәа. Сгәы неиҭаԥеит, хықәкыс исымаз уахь анеира шакәызгьы. Схәыҷымзи, сшәон, избанзар зыхшыҩ аҭыԥ иқәҟьаз рхәышәтәырҭа уажәы-уажә иҭалоз лакәын лара. Сшәон, аха Лахьыцәгьа лылаԥш аҭаԥшрагьы сҭахын, исҭахын зыԥшӡара ззымыхьчаз аԥҳәызба иааигәаны лбара.
Лани лареи ракәын аҩны иҟаз. Рҩыџьагьы мыцхәы ицәажәомызт. Ахаамыхаақәа ирымаз сыдыргалеит, аҩны ҳшыҟоу-ҳшанугьы иазҵаауан.
Сара Лахьыцәгьа сылҿаԥшуан, аха дызқәыӡыз лыԥшӡара ацәаарагьы збомызт. Изакәызеи, мшәан, "леиԥш зеиԥшу дыҟамызт" ҳәа ззырҳәо абас ллакҭа ҭааны, аӡәгьы дузилымкаауа дзыҟоузеи ҳәа схәыцуан. Усҟан иабаздыруаз аԥшӡара ахьчара шыуадаҩыз, аразҟыдара улакҭа ҭыгга уҟанаҵар шалшоз, уҭеиҭԥш шеиҭанакуаз…
Лара дшашаӡа ақыҭеи аҳҭнықалақьи еимаздоз амҩаду ахь данцәырҵуаз, илеиҩаӡоз амашьынарныҟәцаҩ игәҭакы наигӡахьазаарын...
Ҽнак зны иаарылаҩҩит, зыԥшӡара адунеи ианымӡалоз аҭыԥҳа, аҭаацәара ҳәа дымцаӡакәа лыбаҩ лтәымкәа дшыҟаз шааԥшыз. Зхамаԥагьара адунеи ианымӡалоз лабраа акыр еиҵанарӷәӷәеит рҳәеит ари ажәабжь бӷаԥҵәага. Еиҳарак ирызхымгоз "уара ҳара уҳаҭәам" ҳәа ажәа ззырыцҳахьаз рыԥҳа лымгәарҭа иҭаз дахьиабыз акәын. Усҟан, уажәеиԥш, аԥҳәыс илгәыдҵаны дыршьуамызт, ахацәа ааилатәан, ирыӡбеит, рыхьымӡӷ ахыхра аҳаҭыразы, "дигарц, мамзар ахызаҵә ихы ишҭашәо" изырыцҳарц. Ус иагьыҟарҵеит. Дыргеит Лахьыцәгьа зҭацара еилаҳауаз, аха ас ианыҟала еиҵанарӷәӷәаз абхәараа.
Аӡәгьы издыруамызт, лара амчымхара дақәшәоу, мамзаргьы илаҭәалымшьоз арԥыс маҷ-маҷ инапаҿы дааигоу, аха иҟалаз ҟалеит, Лахьыцәгьа хаҵа дцеит ахьӡыртәит. Илыхьыз лԥагьара аарԥсасиин, Лахьыцәгьа ҭацара уа дахьнанагаз лҽамариашашәа дыҟан. Лыхшараиура аамҭа анааи, аҳәса еизаны, ишаԥыз еиԥш, ацхыраара лырҭарц илыдтәалан. Лыхшараиура мариамызт, акыр дгәаҟит рҳәеит. Ашамҭазшәа асаби икьаасбжьы геит, ахаҵарԥыс диит.
Ахшараиура иаркараз Лахьыцәгьа, лыԥсы анлоу, дылҭаҳәахаа ацәа дынҭанагалеит... Шьыбжьагәазы данааԥш, лысаби длымбеит. Дҩагылан ауадақәа еимдо лҿанаалха, анхәа аҿаалырхеит "аринахыс ибыхшо ҳара даҳтәхоит, ари адәныҟантәи иаабгаз ааӡара ҳәа дызҭахыз драҳҭеит" ҳәа. Лахьыцәгьа дарҭаслымит иларҳәаз ажәабжь ҿаасҭа. Ахьымӡхыхразы ахшара ицәыӡра ачҳара згәы иҭамыз злалакәыз ала, уаҳа ажәак мҳәаӡакәа, иаанлыжьит рҳәеит лабхәараа рашҭа.
Лхәыҷ иаб иҟаиҵо изымдыруа дгыланы дахәаԥшуан зыԥшӡара инапаҿы иааигаз ашеишеи лхы лыкәажьны инхара шаанлыжьуаз. Уи аҩнаҭаҿы анхәа илҳәоз акәын иалнадоз, иара Анцәахша дымчыдан.
Лыҩныҟа дгьежьит зыԥшӡара ззымыхьчаз, зыхшара длыҵԥааны дызцәыргаз аԥҳәыс қәыԥш. Лгәыԥҳәыхш лгәыдымӡало лаб иҩны дааҩнахеит азныказы. Ашьҭахь, лыхшара иааӡаразы илыцгылаз агәыԥҳәыхш иҿаҳәаны иааныркылеит рҳәеит.
Лшьара данықәла ашьҭахь, Лахьыцәгьа лысаби иԥшаара лҽазылкит, аха хра злаз акгьы лзеилымкааит уи аамҭазы. Лабхәараагьы акырынтә ауаа лнырҵеит рҳәеит аҩныҟа дгьежьырц, аха заҳаҭыр ларҟәыз аԥҳәыс ԥшӡа уи аҩыза агәаӷьра лхы илзаҭәамшьеит. Убри нахыс, ачымазара дыхҭанакуа далагеит Лахьыцәгьа, убри нахыс еиҳарак лымҩа ахәышәтәырҭахь ихан зыхшара дзыцәдырӡыз аԥҳәыс қәыԥш. Лахьыцәгьа рҳәон уи лразҟы ианалацәажәоз.
Акыр шықәса рышьҭахь зегь акоуп иан диԥшааит ихбыџхахьаз лԥа. Лара лҽахьылхәышәтәуаз азааигәара инхоз џьоукы драаӡозаарын. Зны-зынла амҩаду ианыршәланы ақыҭа далсны иан разҟыцәгьа дибаразы даауан иара, нас деиҭацон, згәыбылра идыз, сан, саб ҳәа иишьоз дзааӡаз рахь. Ирҳәоит иара данцалакгьы, Лахьыцәгьа лчымазара еиҳагьы аҽарӷәӷәон ҳәа.
Аҭыԥҳа аҵәца дадыркылоит ҳҳәамҭақәа рҿы. Апоет Рауль Лашәриа "Аҵх ҵәца" захьӡу иажәеинраалаҿы иҩуеит:
"Ирҳәалоит: аӡӷаби аҵәцеи,
Иҟоуп избогьы еиԥшны.
Зыбла ҭылашоу аҵх ҵәца
Иагәылсуеит аӡиас ццакны…"
Аҵәца знык иԥҽыр иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы ԥыххааса ицар ашьақәыргылара ауам, убри ауп ари зырҳәогьы.
Лахьыцәгьа лдунеи лыԥсахит аибашьра ашьҭахь. Лҭоубыҭ аҿы иқәгылан, лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаанӡа иҭыхыз афотоқәа. Урҭ сылаԥш анрықәшәа, еилыскааит уи лыԥшӡара аӡбахә абырсҟак изалацәажәоз. Аиашазы, апортрет аҟынтә исыхәаԥшуан зеиҿартәышьа уаршанхоз аԥҳәызба қәыԥш лхаҿсахьа, сара издыруаз лҭеиҭԥш иузадкыломызт, хәыки шьхаки рыбжьан. Ахьышәҭҳәа иааснырит сара сзышьҭаз уи лыԥшӡара амаӡа. Ииашаҵәҟьан, уи аҩыза аԥшӡара ахьчарагьы уадаҩзар акәхарын сгәахәуан зоуреи зыҭбареи, зхаҿы аформақәеи иреиӷьу асахьаҭыхыҩцәа рзы амодельра азызушаз Лахьыцәгьа данқәыԥшызтәи лсахьа сахьахәаԥшуаз…
Избан изысыҩуеи Лахьыцәгьа илызку аҭоурых? Акы, сара еснагь саргәамҵуан зыԥшӡара аилкаара сашьҭаз аԥҳәыс лахьыцәгьа лҭоурых. Залымдараны сахәаԥшуан уи илхылгаз ахьаа. Иҩбахаз, иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы ас азалымдара иақәшәо, разҟыла еиқәымшәо иргәыдҵаны ианыршьуа сақәшаҳаҭым. Аԥҳәыс лаҳаҭыр ахьчара зуалу ахацәа роуп, уи лыԥшӡара акьысра згәаӷьыз ахаҵагьы аҭак аҟаҵара иара иуалуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Аԥшӡара аразҟыдара анацу рацәоуп. Аԥшӡара ахьчара аҭахуп. Хымԥада, лара аԥҳәызбагьы абри дазхәыцлароуп еснагь, "Аӡӷаби аҵәцеи" рымҳәои…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
АҞӘА, рашәара 6 - Sputnik. Акоронавирустә инфекциа даҽа курсантк ицәа иалоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп, иара Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь днагахоит, абри атәы аанацҳауеит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы Аԥсны аоперативтә штаб.
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла "Аиҭар" аҟнытә иоушьҭын зкарантинтә аамҭа нҵәаз акурсантцәа: ААР аганахьала ҩыџьа, жәаҩык АҶА акурсантцәа.
Зынӡа апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьхьеит 36-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә 27-ҩык ргәы бзиахахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Раԥхьаӡа акәны Аԥсны акоронавирус мшаԥымзазы ирыхьит Гагра атәылауаа хҩык, лаҵарамзазы Урыстәылантәи ихынҳәыз аԥсуа курсантцәеи иара убас Москвантәии Шәачантәии ихынҳәыз ҳтәылауааки ирыдбалан COVID-19.
Даҽа быжьҩык акоронавирус рыдбалан рашәара 3 рзы.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аполитика инадҳәаланы агәыргьын чымазара Аԥсны иалагьежьуеижьҭеи маҷ ҵуама. Ажәлар рӷьырак иамырхуа иарҭо, нас иқәыргаша рызҵаатәқәа даара ишьҭыхны ирыман.
Абар ҵыԥх уажәааны инаркны ицон агәыргьын агара иазкыз аполитикатә еиндаҭлара. Ҳазҭалаз ашықәс ҿыц анаҩсҵәҟьа, аҽарӷәӷәеит Аԥсны ахада иҭыԥ аанкылара азҵаатәы. Ицон акандидатцәеи алхыҩцәеи реиԥыларақәа, ус ишыҟаз, алхрақәа рымш ацәаара ҳнахьыԥшуаны, ицәырҵит агәыргьынҿкы (коронавирус) ззырҳәо асакьаҳәымҭа. Ари амедицинатә термин иаразнак иазысхәыцт аԥсыуала ахьӡ-агәыргьынҿкы, ма агәыргьынчмазара. Уи ианаало ҳара иҳамазар изаҳамҳәарызеи сгәахәит. Алхрақәа рымш аҵыхәтәантәи амшқәа аиԥыларақәа рыҽдырӷәӷәеит, адәахьы агәыргьын вирусгьы аҽарӷәӷәон. Иҟан асоциалтә ҳакәа рҿы "ауаа реизгара шәаҟәыҵ, ари шәарҭоуп" ҳәа зҳәозгьы. Ирҳәон аха изаҳауадаз? Хәажәкырамза 20, 21 рзы еиҳагы рыҽдырӷәӷәеит анапениҟьабжьқәа зцыз аиԥыларақәа. Уи аамҭазы урҭ аиԥыларақәа уамак ирыӡбуаз акгьы ыҟамзаргьы, иалырхыз ахадеи реиҳа иқәыԥшыз уи иоппоненти рыдгылаҩцәа ирԥылон инеиужьны. Хәажәкыра 22 рзы иаанкылеит аполитикатә хырхарҭа змаз гәыргьынчмазара ацәқәырԥа. Адырҩаҽныҵәҟьа, акандидатцәа рыдгылаҩцәа иааргәалашәеит, авирус алеишәа шыцәгьоу, адырҩаҽныҵәҟьа аҳәара иалагеит "аиҳабыра ачымазара ҿкы Аԥсны иаламларц џьара акы шәхәыц" ҳәа. Абас аҟама аҿеиԥш ҳнаҳәааҳәуеит ианаҳҭаху.
Ауаа аҩны шәтәаз, аҿкы игәароу шәарҭоуп ҳәа аиҳабыра аҳәамҭақәа аныҟарҵа, аҩны саатәеит. Аџьармыкьа адыркаанӡа сыԥшәма фатәқәак ааихәеит. Асабрадақәа срышьҭалан амодақәа рыҩны сцан, аха ҩба рыда смоуит, амала иара уӡәӡәар ҟалоит рҳәеит, нас иуанҭаны еиҭашьҭухуеит.
Аҩны атәара даара изцәыуадаҩу среиуам, убри азы макьана ашәара ду зцу апаника ҳәа изышьҭоу сызцәырымҵыц. Абжьааԥны есыҽны аусура ицоз аԥҳәыс, сыҩнусқәа нап рыласкит, абжьааԥны сызхьымӡоз анагӡара салагеит, сыҩны ацәа ахысхит, аамҭа сгарц азы, абжьаԥны сыла иамбоз абызкаҭаҳақәагьы срылагьежьуа аҩны сааҩналеит. Ус акәзаргьы, зынӡа аус суӡом сызҳәом, ишыжәбо Спутник Аԥсны ашҟа сколонкақәа насышьҭуеит, уимоу исҵеит сыбжьы анҵаны арадио аредакторцәа рзышьҭышьа. Ажәакала, акарантин макьаназы даара исыхәаны сыҟоуп, нас сгәы ақәԥымҵәар. Сыуацәеи сареи ҭелла ҳаимадоуп. Аҩны атәара аԥшьыргеижьҭеи исзааихьеит саҳәшьаԥеи саҳәшьаԥҳаи, рҩыџьагьы сҟәыди сбысҭеи гәхьааргоит. Иара убас, аҵх иҽалакны, исабрада иҿарзза иааилышәшәоны сыҩны дааит аполитик-поет Дырмыт Агабалиа ихаа-мыхаақәа иманы. Уаҳа уаҩ мааицт. Сгәыла есышьыжь акаҳуа сыцызжәуазгьы лыҩны лҽыҩналкит, асоф аҟынтә ааиқәҿаҳҭлоит ауп.
Аџьармыкьа адыркит, афатәқәа ахьырҭиуа инарҷыданы егьырҭ адәқьанқәагьы аус руам. Акарантин карантинуп, аха ауаҩы акрыфара мап изацәкуам, убри аҟынтә, ҳсабрадақәа наҳҿаршәны адәқьанқәа ҳарҭаалоит. Избазеи уаҟа? Иара аџьармыкьа адыркаанӡагьы, ачымазара ҿкы аҽанарӷәӷәа афатәқәа иара убас, егьырҭ ауаҩы ихы иаирхәо зегьы рыхә шьҭыцит. Аҳәынҭқарра ахылаԥшрашәа иаҿуп, аха мчыдоуп. Аҳәынҭқарра иатәу дәқьан ыҟаӡам, убри аҟынтә, иҟалаз арыцҳара зхы иархәаны збизнес зырҿиогьы ыҟоуп, аҳаза алхра акарантин аамҭазы ишаанкылоугьы.
Афатәқәа рыхә абас еиԥшшәа иҟоуп хаҭалатәи сазгәаҭақәа рыла: акартош акьыла уаанӡа 27 мааҭ иаԥсазтгьы уажәы 50 рҟынӡа ахә халеит; аҷых (морковь) акәзар – 27 рҟынтә 45 рахь ицеит, аҭубарқәа 300 иаԥсаз 330 рҟынӡа. Афатә аахәара еиҳарак иныҟәо сыԥшәма излеиҳәаз ала, ача ада зегь рыхә иацлеит. Сааигәа иҟоу адәқьан иҵагылоу: "Ахыҿашыга, асапын уҳәа исзааргоз зегь рыхә акыр ишьҭырхын, исыдсымкылаӡеит, наҟ исыргьежьит ауаа ирзаахәаӡом азы" лҳәеит. Ииашаҵәҟьаны, уажәы ауаа зда ԥсыхәа амам афатә ауп еиҳарак ирго, егьырҭ зегьы ишәаны-изаны иргоит, аекономиа арежим иҭатәеит.
Санқәыԥшыз аиҳа амаҭәа-ҩыҭәа раахәара хҭаскит саазқәылаз. Уажәы аҩны сахьтәоу сгәы еиҟәыҷҷоит, ааԥынтәи сгардероб ус иаанхарцу? Сынтәа заа иаасхәаз акәофҭақәа, аимаақәа, аҵкқәа сшәымҵақәа асезон царцу? Абри сгәы ԥнажәагәышьоит аиашазы, аха даҽа ганкахьала, макьана иаазымхәац рзы ари економиа дуӡӡоуп, акрантин макьана шаҟа ицо ҳаздырӡом, ҳаӡын маҭәақәа макьана рыҵәахра аҭахымхаргьы ауеит. Уажәы ари аҿкы игәароу азы аспециалистцәа рацәаҩхеит, уаанӡа аполитика иалацәажәоз, уажәы ивирусологцәахеит. Урҭ рҽеиҩыршеит, џьоукы агәыргьынҿкы ашоура азыхгом, аԥхын ааир иԥсуеит рҳәоит, даҽа џьоукы – ари ҩышықәса, хышықәса ицар ауеит ҳәа шьақәдырӷәоӷәоит. Иҟалаша аӡәгьы издыруам, убри аҟынтә, аӡнытәи сымаҭәақәа макьана исҵәахуам, авирус ахабар бжьаӡаанӡа.
Аҩнусқәеи аколонкақәа рыҩреи рымацара сара исыхәозма, аамҭа рацәа шсымаз гәасымҭеи. Стәан схәыцит, ихәарҭоу уск салагап ҳәа. Авирусҭҵаара сызлазҟазам ала, исыӡбеит аԥсуа литература аӡыргара иазку апроект сыкҿыҩра аҟынтәи иаасыртырц.
Уажәтәи аинтерент еимадара иалымшара иҟоузеи, схәыҟаҵарҭа аҟынтәи, есыҽна асааҭ 12 шыҟоу феисбуктәи сдаҟьаҿы сцәырҵуеит аԥсуа поезиа алыԥшаахқәас исыԥхьаӡо сыманы. Аиашазы санналагоз ахәаԥшыҩцәа соуп ҳәа уамакгьы сгәыӷуамызт, аха сгәы сажьеит. Сыпроект хшыҩзышьҭра арҭоит аҭыԥантәиқәа реиԥш Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспорагьы. Азыӡырҩцәа авидео аҵаҟа ианырҵоит иарбан ҩымҭақәоу ираҳарц ирҭаху. Ари хәарҭарас иалоу – аҩны аԥсуа шәҟәқәа змам, ма аԥхьара зцәыуадаҩу, азыӡырҩра еиҳа бзиа збо рзы иманшәалоуп. Ихәарҭоуп сара сзгьы. Акыр еилсыргеит сбиблиотека, сышәҟәқәа срылаланы иалсыԥшаауеит иреиӷьу ацәаҳәақәа. Ҿырҳәалатәи аԥхьарақәа санҿаз бзиа избон, аха сзанааҭ анысыԥсах, ажурналистрахь саниас саҟәыҵыр акәхеит. Абар уажәы акарантин аамҭаха, агәыргьынчмазара иабзоураны, атеатртә институт аҿы исоуз аԥышәа ахьхәарҭахаз. Акарантин ҟалеижьҭеи ицәырҵит аҩнынтәи арҿиара знапы алазкыз ауаа. Даара агәахәара снаҭеит апоет Алхас Чхамалиа афильмқәа акарантин лексика нарыҵаны дақәцәажәаны иҳадигало дахьалагаз, иара убас иара агәыргьын чмазара иазку ажәеинраалақәа цәырҵит ҳшазыԥшӡамыз. Араҟа апоет қәыԥш Аинар Ҷыҭанаа баша ацәаҳәеиқәыршәа акәымкәа, афилософиа наҵаҵаны ажәенираала ҳадигалеит идаҟьаҿы:
Ҳаибабоит макьана уарла-шәарла,
Ҳбахҭа ҩны гәарԥамк наҿаҵаны.
Ишәарҭоуп Асабрадауаа ргәыԥжәара,
Урзааигәахар ҩ-метрак еиҵаны.
Ари даҵахозма, аполитикауаҩ, апоет Дырмит Агабалиа, иахьа ашьыжь Феисбуктәи идаҟьаҿы иаацәырҵит:
Ачымазара леишәацәгьа шәхы ацәыԥхьашәкуеит,
Сараӡәк схы ԥхьаскуеит шәара шәҟынтә…
Иара абжьааԥынгьы бзиа избомызт аԥсхәрақәеи, абзарақәеи. Даара дсызгәакьамзар уи ацәаҳәа сҽаҭаны сыҟамызт, аха зегь акоуп сныҟәалон. Ари акарантин иҟалаз ауаа рацәа реизара иаҟәнахуа иалагеит. Ус акәзаргьы, раԥхьатәи амшқәа рзы ачарақәа зуаз ыҟан, аԥсхәрақәагьы убас. Ԥсхәык сарҳәеит уажә ааигәа. Хымԥада исцарҭан, аха илаҿасыршәын мап скит, аҿыҵга сыман усгьы. Ҵыԥх уи иаҳзааигәаз аԥҳәыс бырг лдунеи лыԥсахит рыцҳа, нас амшҩынеижәа неиҵыхны иҟарҵеит лҭаацәа. Усҟан сцеит, нас ашықәс цәымза аҩнаҭа иатәу рхала ишьҭырхыргьы амуеи, иара акарантин ыҟамзаргьы. Абри аҿкы бааԥс адунеи иалагьежьуа, издыруада аԥсуаа ҳхы аҭыԥаҿ иаанагар? Амыцхә еиҵаҳхуа ҳалагеит ҳацәгьеи ҳабзиеи. Ҳара зны-зынла ибеиаӡоу аҳәынҭқарраҿ ҳанхошәа ҳхы мҩаԥаҳгоит, аха уажәы урҭ зегь акарантин аҭра иҭанацалеит, ианынҵәалакь еиҭа иҭымҵыр…
Иахьа Феисбук анаасырт исанаҳәеит, Спутник Аԥсны аредактор Дмитри Нездоровин иирамш азгәеиҭоит ҳәа. Уажәы адныҳәаларақәа рыҟаҵара мариоуп, аинтернет иҭоу сахьак нықәыргыланы иазурхоит, аха сара еиҳа исзымариаз адныҳәаларатә текст ҟасҵеит ԥсышәала.
"Шьыжьыбзиа, акыраамҭа исымбац аредактор. Уиирамш агәыргьынчымазара асакьаҳәымҭа иақәшәагәышьеит, умшәан ҽаанынӡа еилгап, угәы рӷәӷәа аинаугурациа зоураны иҟоугьы дыҟоуп. Иузынасҭиуеит адныҳәалара, акарантин нҵәар атема шьахәқәа цәырҵуеит. Сажәымҭаҽха еилыскааз убри ауп – уредактор уара уаҵкыс данҟәышу насыҧуп, уредактор ихьанҭоу атемақәа рзы мап ануцәимкуа – зынӡа ассир. Ҳаибабоит иаарласны Дмитри Владимир-иҧа".
Иара аҭак сиҭеит ижәар кны аԥсуа текст дшадтәалоу азы. Уигьы ус хәарҭами карантин аамҭаха…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзуара, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Иҳауз алаҵа Аԥсны арахә ирымоу ҩ-чымазарак иртәуп. Аҳәынҭқарратә программала ари ахәшә ааҳхәаӡом, иааҳхәо иаҳа злеишәа цәгьоу ачымазарақәа рзоуп аҟнытә, иара апрограмма иаҵанакуамызт. Акрааҵуеит аҳәара ҟаҳҵоижьҭеи Аԥсны аус зуа Еиду амилаҭқәа рхаҭарнакра иҟанаҵо ацхыраарала ари авакцина ҳзааргарц. Даара аџьабаа адбаланы иҳарҭеит ахәшә, ақырҭцәа иаармышьҭырц иалагеит. 15 нызқь доза ҳзааргеит, урҭ рахьынтә аа-нызқь инареиҳаны ишаны ираҳҭахьеит ҳара ҳҳақьымцәа. Авакцина иагхан иахьааз аҟнытә усҟак ахархәара аиуӡом, избанзар зырахә ашьхахь иказцахьоу анхацәа ыҟоуп, ашоура ӷәӷәа аан агәыргьы рылауҵар ҟалаӡом", - ҳәа еиҭеиҳәеит Џьапуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа занашьоу Аԥсны Жәлар рпоет, Ҟабарда-Балкариеи Адыгатәылеи Жәлар рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аԥша" аорден I аҩаӡара акавалер Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба диижьҭеи 103 шықәса аҵра аҽны иԥсҭазаара аимгеимцарақәак шәгәалашәыршәарц ишәыдаагалоит.
Маи 9 рзы Асовет Еидгыла иалаз аҳәынҭқаррақәа зегьы иазгәарҭеит Аиааира Ду 75 шықәса ахыҵра. Абаҟақәа рымҵан ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
Мшаԥы 23 рзы Аԥсны ахадас иалху Аслан Бжьаниа иҭоубашьҭаҵара мҩаԥысит Аԥсны ахада Иусбарҭа аконференц-зал аҿы.
Иԥшьоу Анцәа иан Лажәабжь бзиа иазку Аҟәатәи акафедралтә уахәамаҟны Мшаԥныҳәазтәи анцәамаҵзура мҩаԥысит мшаԥымза 18-19 реихаламҭазы.
Хәажәкыра 28 инаркны мшаԥымза 20 рҟынӡа Аԥсны иалагалоуп аҭагылазаашьа ҷыда. Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа аркуп атәым милаҭқәа рзеиԥш, атәылауаҩра змам ахаҿқәа рзгьы.
Аԥсны хәажәкыра 28 инаркны аҭагылазаашьа ҷыда алагалоуп. Атәыла изҭалом аҳәаанырцә тәылауааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи.
Аԥсны акоронавирус аҽацәыхьчареи аламырҵәареи хықәкыс иҟаҵаны аԥкрақәа аларгалеит. Хәажәкыра 28 инаркны атәыла аҩнуҵҟа аҭагылазаашьа ҷыда алагалоуп.
Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхрақәа мҩаԥысит амҽыша, хәажәкыра 22 рзы алхырҭатә ҭыԥқәа 152 рҿы. Москвеи Черқьесски иаартын алхырҭатә ҭыԥқәа акака. Ахадарахьы иқәгылан акандидатцәа хҩык.
Ажара – Аԥсны еиҳа инахараны ишьҭоу қыҭоуп. Уи Кәыдрытәи аҩхаахь иаҵанакуеит, Аҟәантәи уаанӡа 84 километра бжьоуп.
Гал араион иаҵанакуа Гагьида ақыҭа игылоуп шәышықәса инареиҳаны изхыҵуа ашкол.
Ажьырныҳәа азгәарҭоит иара ахьӡ зыхҵоу амза 13 ауха, уи аҧсуаа итрадициатәу ретникатә религиа иаҵанакуа аныҳәа хадақәа ируакуп.
Зықьҩык инарзынаԥшуа аоппозициаа рхаҭарнакцәа атәыла ахада Иусбарҭа аҿаԥхьа еизеит, ахыбра аҩналара рҽазыршәеит. Урҭ рыхәҭак ахыбра ашә ԥҽны иҩналеит.
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны аусура иалагеит ԥхынҷкәын 8, 2014 шықәса рзы. Хәышықәса рыҩнуҵҟа апортали арадиои Sputnik ареспубликатә хҭысқәа реиԥш, аҳәаанырцәтәи ажәабжьқәагьы еиҭанаҳәоит.
В Москве на Красной площади торжественно открылся ГУМ-каток. В праздничном представлении приняли участие олимпийские чемпионки Татьяна Навка и Алина Загитова и двукратный победитель чемпионата четырёх континентов в танцах на льду Пётр Чернышев.
Аԥсны жьҭаарамзазы, амза ахьӡ ишаҳәо еиԥш, ажьҭаара иаԥскымҭоуп. Жәытә-натә аахыс аԥсуаа ажь аҵла, еиҳарак ал, иқәҵаны ирааӡон. Уи ажь агьама иаҳагьы иархаауеит ҳәа ирыԥхьаӡон.
Октиабр 28 рзы, ашәахьаҽны Џьырхәа ақыҭа Габниаа ажәлантә рныҳәара мҩаԥыргеит. Уи амҩаԥгашьеи Габниаа рныҳәара аҭоурыхи дазааҭгылоит аныҳәара зҽалазырхәыз Нарҭыдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуа.
Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанԥҵара инақәыршәаны атәыла ахада Рауль Ҳаџьымба изинмчра хацыркхеит Аԥсны Апарламент адепутатцәеи Аконституциатә ӡбарҭа аӡбаҩцәеи алархәны иҭоубашьҭаҵара анымҩаԥига ашьҭахь.
Аботаникатә баҳча даара акыр зхыҵуа Аԥснытәи анаукатә усбарҭоуп. Аҟәа ақалақь агәадура – Аботаникатә баҳча иаҭаауеит хыԥхьаӡара рацәала асасцәа.
Заанаҵтәи адыррақәа рыла, асааҭ 20:00 рызтәи аамҭала рыбжьы арҭеит 56% алхыҩцәа. Зынӡа рыбжьы арҭахьан 61 нызқьи 20-ҩык алхыҩцәа. Алхыҩцәа рсиақәа рҿы иануп 125 нызқьи 875-ҩык алхыҩцәа.
Аԥснытәи аӡхыҽҽақәа рҭаара хымԥадатәиуп ҳтәылаҟны зыԥсы зшьо рзы.


АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Амаҵзура Bloomberg адыррала, Deutsche Bank 20 тонна Венесуела иатәу ахьы архынҳәра мап ацәнакит 2016 шықәса рзы иаиуз акредит ахьазымшәаз азы. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Амаҵзура ишаҳәо ала, Deutsche Bank аума Венесуела Абанк хада апресс-маҵзуроума, аҭагылазаашьа ахҳәаа арҭом.
Амаҵзура адыррақәа рыла, 2016 шықәса рзы Венесуела 20 тонна ахьы ахәдықәҵарала абанк аҟынтәи 750 миллион доллар акредит агеит. Акредит аҿҳәара 2021 шықәса рзы иаркхар акәын, аха уаанӡатәи афинанстә еиқәшаҳаҭрақәа ахьазынамыгӡаз иахырҟьаны, абанк уи аусура аҿҳәара заанаҵы ианнакылеит.
Венесуела аекономикатә кризис аҭыԥ амоижьҭеи акрааҵуеит. Уи анырра арҭоит аекономикатәи афинанстәи санкциақәа.
2019-2020 шықәсқәа рзы 10 миллион процент аинфлиациа ҟалоит ҳәа азыԥхьагәаҭара ыҟоуп.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи рҳаиртә еимадара хацдыркырц азы еилацәажәеит, аха макьаназы арыцхә еилкаам ҳәа аанацҳауеит РИА Новости, Ҭырқәтәыла атранспорт аминистрраҟынтә ахыҵхырҭа шьаҭас иганы.
"Иахьа ҳминистр аҳәамҭа ҟаиҵеит атәылақәа рыҩба рҳауатә ҵакыра аартра ишақәшаҳаҭхаз, аха макьаназы арыцхә шьақәыргылам, аимадара анхацыркхогьы еилкаам", - ҳәа иҳәеит амаҵзура иацәажәоз ахаҿы.
Урыстәыла акоронавирустә пандемиа инадҳәаланы хәажәкыра 27 раахыс аҳауатә еимадара ԥнакит. Ззин ыҟаз аидаратә, аԥошьҭатә, асанитартә, агуманитартә реисқәа ракәын, иара убасгьы аиҳабыра рзин ҷыдала иалшон атехникатә маҵзуразы, иҭацәу аҳаирпланқәа рырԥырреи атранзит реисқәа рымҩаԥгареи рзы.
Урыстәыла ԥхынгәы 15 инаркны иаԥыхуп ихымԥадатәиу ҩымчыбжьатәи акарантин атәылахь иалало рзы.
Уаанӡа Роспотребнадзор ажәалагала ҟанаҵахьан аҳаиртә еимадара шьақәыргылазарц: Германиа, Италиа, Великобританиа, Польша, Даниа, Финлиандиа, Венгриа, Нидерланды, Норвегиа, Китаи, ШриЛанка, Вьетнам, Монголиа рахь.
Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ Татиана Голикова аҳәамҭа ҟалҵеит аҳаиртә еимадара ахацыркразы аҭагылазаашьа иахәаԥштәуп, 100000-ҩык ауааԥсыра рыбжьара 40 вирус хҭыс еиҳамкәа аҭыԥ амазароуп ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 422 -ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 85 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 26,6% аклиникатә ҟазшьақәа рныԥшуамызт.
Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 156-ҩык, ргәы бзиахеит 10 424-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы COVID-19 иахҟьаны 11 770 ԥсыҭбара азгәаҭоуп, 523 249-ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Иахьазы Аԥсны акоронавирустә инфекциа змоу ҳәа уаҩ дыҟам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа илрыҩааит COVID-19 аҟынтә зҽызхәышәтәыз аҩыџьа


АҞӘА, ԥхынгәы 4 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ԥхынгәы 4 рзы ашәҟәы иҭарҩит Аԥсны ахадарахьы акандидатс иахьатәи атәыла ахада Рауль Ҳаџьымба иқәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥ, абри атәы аарыцҳауеит Алхратә комиссиа хадаҟынтә.
Рашәара 26 рзы ашәҟәы иҭагалан Алмас Џьапуа икандидатура ықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥи Леонид Ӡаԥшьба икандидатура ықәзыргыло аполитикатә партиа "Акзаареи".
Рашәара 27 рзы ашәҟәы иҭагалан Асҭамыр Какалиа икандидатура ықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥ, рашәара 28 рзы - Асҭамыр Ҭарбеи Асҭамыр Оҭырбеи ркандидатурақәа ықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥқәа.
Ԥхынгәы 1 азы ашәҟәы иҭагалан аполитикатә партиа "Иаку Аԥсны", ԥхынгәы 2 рзы – аполитикатә партиа "Амцахара".
Ԥхынгәы 3 рзы Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭанаҩит Аԥсны ахадарахьы Олег Аршбеи Шамиль Аӡынбеи ркандидатурақәа ықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥқәа ҩба.
Аԥшьгаратә гәыԥқәа еизыргароуп 2 нызқь иреиҵамкәа, аха 2,5 иреиҳамкәа ркандидат иқәыргылара ишидгыло азы ауаа рнапынҵамҭақәа. Аполитикатә партиақәа ракәзар, урҭ ркандидатцәа рықәыргыларазы иҷыдоу аизарақәа мҩаԥыргароуп.
Ашәҟәқәа АКХ ианаднакыла ашьҭахь, жәамш урҭ ҭнаҵаауеит. Акандидатцәа рҭаҩра ԥхынгәы 25 иахымгакәа имҩаԥгатәуп.
Атәыла ахадарахьы акандидатцәа ықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥқәа рҭаҩразы иаҭахуп 10-ҩык ауаа, урҭ зегьы дара рхаҭара шьақәзыргыло адокументқәа ааргароуп. АКХ урҭ ирынаҭоит ахадарахьы акандидат иҭаҩразы иаҭаху адокументқәа рсиа.
Аԥсны ахада иалхрақәа мҩаԥысраны иҟоуп нанҳәа 25, 2019 шықәса рзы. Ахада далырхуеит ҿҳәарас ҳәа хәышықәса иҭаны. Убри аан инеиԥынкыланы ҩынтә иеиҳаны иалхра ҟалом. Аамҭакала далырхуеит акандидат зыӡбахә иҳәо ахада ихаҭыԥуаҩ. Азакәан инақәыршәаны агитациатә аамҭа ҳәа иԥхьаӡоуп акандидат данҭарыҩ инаркны абжьыҭара амш аҟынӡа (абжьыҭара амш аҿны агитациа аҟаҵара ҟалом - аред.). Ареспублика иахьаҵанакуа алхрақәа рымш аҽны аус рулоит 152 алхырҭатә ҭыԥ.
Аԥсны ахадас дҟалар илшоит Аԥсны атәылауаҩ, милаҭла иаԥсыуоу, аҳәынҭқарратә бызшәа цқьаны издыруа, 35 шықәса иреиҵам, аха 65 шықәса иреиҳам, алхратә зин змоу, аҵыхәтәантәи ахәышықәса иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥсны инхо.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 11 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. 22 шықәса зхыҵуа аԥсуа боксиор Баҭал Чежьиа дықәгылараны дыҟоуп Абокс азы адунеизегьтәи аиҿкаара (WBO) аверсиала аҿар рыбжьара иреиӷьу ҳәа ахьӡ азы. Иара абри аиндаҭлара дшазыхиоу атәы еиҭеиҳәеит.
Абокс азы адунеизегьтәи аиҿкаара (WBO) аверсиала аҿар рыбжьара иреиӷьу ҳәа ахьӡ азы аиндаҭлара мҩаԥысраны иҟоуп Санкт-Петербург. Баҭал Ҷежьиа диндаҭлоит Украина абоксиор Џьамал Усманов. Усманов апрофессионалтә ринг аҿы хәынтә дықәгылахьеит, хәынтәгьы аиааирақәа игахьеит.
Аԥсуа боксиор 76 кьыла рҟынӡа зкапануаз рыбжьара дықәгылараны дшыҟазгьы, Усманов абжьаратә капан азы ақәгылара мап ахьацәикыз азы 79 кьыла иҟоу ркатегориахь диасуеит.
Ҷежьиа уаанӡагьы абжьарахьанҭатә категориала дықәгылахьан, убри азы уи проблемахаӡом.
"Нанҳәамза аахыс аҽазыҟаҵарақәа сырҿуп. Аиндаҭлара цәыббрамза ма жьҭаарамза имҩаԥысуеит ҳәа ҳаԥшын, аха еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны абҵарамзахь ииаргеит. Аҽазыҟаҵарақәа бзианы имҩасуеит. Сара ақәгылара сазыхиоуп", - ҳәа иҳәоит иара.
Баҭал дзындаҭло дбоксиор бзиоуп ҳәа ихиҳәаауеит.
"Иара ихатә стиль имоуп. Ус шакәугьы, уззымиааиша акгьы ыҟам. Сгәыӷуеит зегьы маншәаланы имҩаԥысып ҳәа", - иҳәоит аԥсуа спортсмен.
Иара убасгьы иҳәеит Игор Адлеиба иқәгылара дшахәаԥшуаз, ииааирагьы идиныҳәалоит.
Жәларбжьаратәи абокс азы ашоу "Короли Нокаутов" мҩаԥысраны иҟоуп аотель AZIMUT аҿы. Зынӡа имҩаԥгахоит 11 қәгылара. Ателеканал "Матч! Боец" аҿы асааҭ 19:00 рзы ишиашоу ицо аефир мҩаԥгахоит.
22 шықәса зхыҵуа Баҭал Ҷежьиа иахьазы адунеитә реитинг аҿы 154-тәи апозициаҿ дыҟоуп, Урыстәыла – икапантә категориала аабатәи аҭыԥ аҿы дгылоуп.
Усманов 20 шықәса ихыҵуеит, адунеитә реитинг аҿы 190-тәи апозициаҿ дыҟоуп, Украина – ахәбатәи аҭыԥ ааникылоит.
Баҭал Ҷежьиа – ажурнал "Про Бокс" аверсиала ИАРи Аславиан тәылақәеи дырчемпионуп, 2017 шықәса рзы Анапа имҩаԥысуаз ашоу "Гладиаторы ринга" аҟны даиааит, Ростов-на-Дону ақалақь аҿы апрофессионалтә бокс ахәылԥаз далахәын, Москва иқәгылараан акамерун Даниел Нигата дииааиуеит.
2018 шықәса рзы Москва имҩаԥысуаз ахәылԥаз аҿы Танзаниатәи аспортсмен Мада Линуса Мауго диндаҭлеит, аиааирагьы игеит.
Баҭал Ҷежьиа жә-қәгыларак мҩаԥигахьеит. Иқәгыларақәа зегьы рҟны аиааира игеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>