АҞӘА, мшаԥымза 10 — Sputnik. 11-шықәса зхыҵуа Валериа Адлеиаԥҳа лзы рыбжьы рҭихьеит 45 000-ҩык рҟынӡа аинтернет ахархәаҩцәа. Уажәы лара онлаин-абжьыҭирала аҩбатәи аҭыԥ аанылкылоит. ТОП-3 ахь Валериа леиԥш инеиит Дариа Кабаненкои Владимир Климовскии. Лера лзы абжьыҭира ҟалоит Sputnik Аԥсны апортал аҟны, иара убасгьы асоциалтә ҳақәа рҟны. Абжьыҭира аихшьаалақәа рыла аԥыжәара зауз ироуеит алшара арадио Sputnik аҟны иқәгыларц.
Лера – амузыкатә конкурс "Ты супер!" аҟны Аԥсны ахьӡала дықәгылоит. Актәи атур аан иналыгӡаз Лара Фабиан лашәа "Адажио" (Adagio) ахәшьара ҳаракны иарҭеит ажиури реиԥш ахәаԥшцәеи азыӡырыҩцәеи. Лера аконкурс аҩбатәи аетап ахь днеиит.
НТВ апроект ҿыц "Ты суперзвезда!" аҭаацәа ирылхәдоу ахәыҷқәа рҽаарԥшраз алшара рнаҭоит. Иара иалахәуп ахәыҷқәа рыҩнқәа рҟны ирааӡо, ашкол-интернатқәа ирҭоу, ус аҭаацәарақәа рахь ааӡара ирго ахәыҷқәа. 7 шықәса инаркны 18 шықәса рҟынӡа зхыҵуа апрофессионалтә жиурии миллионҩыла ателехәаԥшцәеи рҿаԥхьа рҟазара аадырԥшуеит. Урҭ аус рыдырулоит иреиӷьу амузыкатә продиусерцәа, аҟазауаа. "Ты суперзвезда!" мҩаԥигоит ТЕФИ занашьоу Вадим Такменев. Аконкурс иалахәуп Аԥсны, Аахыҵ Уаԥстәыла, Урыстәыла, Азербаиџьан, Ермантәыла, Ҟазахсҭан, Кыргызсҭан, рҭтәыла, Беларуссиа, Молдова, Естониа рҟынтәи аҟыбаҩ ҷыда змоу аҿар.
Валериа Адлеиаԥҳа дызлахәу ашоу "Ты супер!" апроект аҩбатәи атур аефир ахь инагахоит асабша, мшаԥымза 15, асааҭ 20:00 рзы.
Аҩбатәи атур аԥҟарақәа еиҳа иуадаҩуп актәи атур аан аасҭа. Уажәы ҭыжьымҭа-цыԥхьаӡа ажиури иалырхуа аӡәаӡәа роуп. Абас ала афиналбжахь инеиуеит ԥшьҩык-ԥшьҩык аконкурсантцәа.
Ахәыҷқәа аконкурс ралахәра иадҳәалоу ахарџьқәа рыдагьы ателерадиоеилахәыра НТВ ахахьы иагеит иара аиҿкаарагьы. Ахәыҷқәа апрограммақәеи аҽазыҟаҵарақәеи раан рҭыхра адагьы еиҿкаауп ирацәаны еиуеиԥшым аныҟәарақәа, аиԥыларақәа. "Ты супер!" аларҵәоуп, аӡыргарагьы аҭоуп Урыстәыла Аҵареи аҭҵаарадырреи рминистрра иҟанаҵо адгыларала. Ахы инаркны ахәыҷқәа ирыцуп амедицинатә персонал, арҵаҩцәа, аԥсихологцәа. Апроект азы инарҭбаау аинформациа аиура алшоит НТВ асаит аҟны.
Sputnik (sputniknews.com) — жәларбжьаратәи аинформациатә маҵзуреи арадиои атәылақәа жәпакы рҟны амультимедиатәи аинформациатәи хабқәа амоуп. Sputnik ашҟа иаҵанакуеит асаитқәа, арадиодырраҭарақәа, амобилтә хархәагақәа, иара убас, асоциалтә каҭақәа рҟны адаҟьақәа. Анапаҵаҩцәа рзы Sputnik, англыз, араб, аиспан, акитаи бызшәақәа рыла иҭыҵуеит. Sputnik асаитқәа аԥхьаҩ идыргалоит: авидео, аинфографика, афоторепортаж, онлаин-ефирқәа, аинтернет-бжьыҭира. Аоперативтә жәабыжьқәа рыдагьы Sputnik иакьыԥхьуеит аналитикатә материалқәа, аексклиузив интервиуқәа.
Sputnik Аԥсны аусура хацнаркит 2014 шықәса ԥхынҷкәынмзазы. Амаҵзура активқәа ирыҵаркуеит аԥсышәалеи урысшәалеи имҩаԥысуа аинформациатә портал, арадио, амультимедиатә пресс-центр.
Sputnik Аԥсны ареспубликаҿтәи аинтернет АИХ-қәа рыбжьара аԥыжәара амоуп.


-
"Раҧхьатәи азеиҧш адемократиатә алхрақәа ихьҧшым Қырҭтәылам аҟны" – аизга аӡыргара12 , 2017
"Раҧхьатәи азеиҧш адемократиатә алхрақәа ихьҧшым Қырҭтәыла аҟны" – абас иахьӡын аизга аӡыргара Иване Џьавахишвили ихьыӡ зхәу аҳәынҭқарратә Қарҭтәи ауниверситет аҟны имҩаҧысыз. Аизга ихьҧшым Қырҭтәыла раҧхьатәи адемократиатә алхрақәа иазкуп, уи 1919 шықәса Қырҭтәыла азакуанҧҵаратә мчра алхрақәа ирызкны иҟоу адыррақәеи, адокументқәеи арбоуп.
Аӡыргара аҟны ааҧхьара змаз асасцәа рахь ажәала лхы лырхеит Ҭамар Жваниеи, Џьавахишвили ихьыӡ зхәу аҳәынҭқарратә Қарҭтәи ауниверситет апроректор Михаил Чхенкелии, алхратә аилазаара жәларбжьаратәи афонд апроект анапхгаҩы Жером Лероми. Аусмҩаҧгатә иалахәын астудентцәеи, алекторцәеи, аполитикатә апартиақәа рхаҭарнакцәеи, аҭыҧынтәи иҳәынҭқарратәым аиҿкаарақәеи, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәеи рхаҭарнакцәа, аҳәынҭқарратә маҵурақәа рхаҭарнакцәеи, амедиа ахаҭарнакцәеи.
"Ари ахадара змоу аизга иаанарҧшоит, адемократиатә акыр зҵазкуа, уаҟа 1919 шықәса алхрақәа анҧшылоит; Даараӡа атәыла рацәа ас еиҧш иҟоу ауникалра змоу адемократиатә алхрақәа арҭ ашықәсқәа рзы рҭоурых аазырҧшуа рымаӡам. Ари аизга иаҳнаҭоит алшара , ҳазхәыцырц, изакуытә ҿиаратәи аамҭаз изҭагылаз усҟан, ҳазхыцырц ҳшаанхаз Асовет еидгыла аамҭа аани, анаҩс иахьатәи апроцессқәа рыла шаҟа ахадара амоу уи аҭоурых, ҳара ишҳамоу еиҧш анаҩс аҧышәа игыло аҿар рыҭаразы, уи ала алхратәи апроцессқәа апопулиарризациа рзаҳуеит" – лҳәеит Ҭамар Жваниа ажурналистцәа данрацәажәоз.
Аизга Қырҭтәыла адемократиатә ареспублика шьақәзыргылаз аизара алхра иазкуп, уи 1919 шықәса жәабранмза 14 -16 имҩаҧсит. Акьыҧхьра аҟны иаарҧшуп амаҭәаху ишьақәыргылаз аизара ацентралтәи апарламенттә алхратә акомиссиа алахәылацәеи, акомиссиа аусура, алхрақәа ирылахәыз ахаҿқәа рзы, адокументқәеи, аилкаақәеи, ҷыдала алхратә ахеилакра амаҭәахәқәеи, алхрақәа рылҵшәа аазырҧшуа адокументқәа.
1919 шықәса алхрақәа ирылукаашаз ракун, ахаҭабзиарала - Қырҭтәыла алхратә азакуан абжьы ҭира азин рнаҭон 20 шықәса зхыҵхьаз атәылауаа, аҳәса - ахаҵа, амилаҭ еилых дамамкуа. Қырҭтәыла ихьҧшымз аизара ахь 5 ҩык аҳәса алхын, усҟантәи аамҭазы адунеи атәылақәа рыҟны аҳәса адепутатс ралхра акум, абжьы аҭира азин рымаӡамзт. Алшара рыҭан Қырҭтәыла инхоз амилаҭ маҷқәагьы. Алхрақәа рыҟны ирылахәын 15 ҩык ахаҿы.
"Ҳарҭ ҳалагит инҭкааны аҭҵаара амҩаҧгара, архивқәа, агазеҭқәа, иара убас иҟаз амаҭәахқәа рыҭҵаара, рҵабыргра ашьақәыргылара, нас ари акьиҧхьра аҟны иааҳарҧшит, иуҳәар ҟалоит аполитикатә ахаҿқәа зегьы ирызкыз адокументқәеи, амаҭәахәқәеи. Араҟа иаарҧшуп адырраҭара усҟантәи Алхратә Акомиссиа Хада иазку адыррақәа, алхра иалахәыз ахыҿқәа, алхрақәа рылҵшәа, алхрақәа шымҩаҧысуаз адырра. Зегьы ааидкыланы 80 инеиҳаны адокументқәа ҧшаауп. Зегьы реиҳаӡа акыр иаҧсоу, аинтирес змоу, уи арҭ алхрақәа адемократиара ауп, агендертәи аилкаареи, аиҟрареи уи акун адунеи аҟны зегьы ирҿагылоз ахҭыс"- иҳәеит аизга автор Иракли Аремаӡе.
Аизга Алхратәи Акомиссиа Хадеи, Иване Џьавахишвили ихьыӡ зхәу Қарҭтәи аҳәынҭқарратә ауниверситет аусацуралеи, Америкатә жәларбжьаратәи афонд ацхырааралеи икьыҧхьын.
-
Алхратәи Акомиссиа Хадеи арҵаратә ацентри 2016 шықәсатә аусқәа раҳасабрба ацәыргақәҵа4 , 2017
Алхратәи Акомиссиа Хада (иахьа) 2016 шықәсатә аусқәа раҳасабрба аанарҧшит. Аиҧылара аполитикатә апартиақәа рҟны, аҭыҧынтәи, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа аҳәынҭқарратә маҵурақәа амедиа ахаҭарнакцәа алахәын. Аиҧылара Алхратәи Акомиссиа Хада ахантәаҩы Ҭамар Жваниа иаалыртит. Уи ааҧхьара змаз асасцәа Алхратәи Акомиссиа Хада алхратә аилазаара аҿиареи ареформақәеи, арҵаратә ацентр ала 2016 шықәса инагӡаз аусқәа длырдырит.
Ҭамар Жваниа аиҧылара алахәылҩацәа идлырбит алхратә аусбарҭа аҿыц апроект – "Алхҩы ҳиацәажәоит". Апроект ианҵакны ацуҭатә алхратә акомиссиақәа рхаҭарнакцәа алхыҩцәа рыҟны> лабҿаба адырраҭаратә аиҧыларақәа мҩаҧыргоит уи хықәкыс иамоуп алхыҩцәа рдырра аҳракыра 2017 шықәса алхрықәа ирызкны> ацуҭатә алхратә акомиссиақәеи анхаҩцәеи рыбжьара аимадарақәа рырҕәҕәара, алхратә аусбарҭа амаҵура апопулиарреи адырра аҳракыреи.
"Ахадара амоуп 2016 шықәса алхратәи аусбарҭазы ақәҿиара змаз шықәсын избанзар ҳарҭ апарламенттә алхрақәа рыдагьы ҩба изаамҭамзи хҧа абжьаратәи алхрақәа мҩаҧаҳгеит. Уи адагьы даараӡа аус рацәа наҳагӡеит аамҭа иақәнаго атехнологиатә амаҵурақәеи аусурақәа рыдгалара алхыҩцәа рзыи уи изаҵәым алшарадырратә апроект ауп. Иҟоуп анагӡатәқәагьы урҭ ахадара рымоуп иара убас ахадара амоуп жәларбжьаратәи еиҧш аҭыҧынтәи анаҧшыҩцәа рыла иҟаҵаз адгаларақәеи аҳәамҭақәеи разҧхьагәаҭара. Ҳарҭ иазҧхьагәаҭаны иҳамоуп ақәыҕәҕәара ду азура амаҵуреи, аҵареи рзы" – илҳәит Алхратәи Акомиссиа Хада ахантәаҩы Ҭамар Жваниа.
-
Аусуратәи аиҧыларақәа аҭыҧхадатә алхратә акомиссиақәа рҟны27 , 2017
Алхратә Акомиссиа Хада аҭыҧхадатә акомиссиақәа рыҟны аусуратә аиҧыларақәа нанагӡоит. Гыртәыла, Ашәынтәыла, Аҷара, Гәриа, Имереҭи, Раҷа -Лечхәым аҭыҧхадатә алхратә акомиссиақәа рхантәаҩцәа рҟны анҭыҵратәи аиҧыларақәа хәыжәкыра 22-24 имҩаҧысуеит. Алхратә Акомиссиа Хада аиҳабцәа аиҧылара алахәылацәа аҿыц апроектқәа ирызкны ицәажәеит, урҭ алхыҩцәа адырра рыҭареи иалахәу аганқәа активрала аусеицуреи, алхыҩцәа ирыдыргало амаҵурақәеи, егьырҭ ахадара змоу азҵаарақәеи ракун.
Аусуратә аиҧыларақәа мҩаҧысхеит Қарҭ, Мцхеҭа - Мҭианеҭи, Кахеҭи, Шьида Қырҭли, Евемо Қарҭли, Самцхеҭ -Џьавахеҭи аҭыҧхада алхратә акомиссиақәа рҟны.
-
Алхратә аусбарҭақәа рхаҭарнакцәа абыжьбатәи ессышықәсатәи аиҧылара27 , 2017
Алхратә Акомиссиа Хада алхратәи аусбарҭақәа абыжьбатәи ессышықәсатәи аиҧылара иаҧшәыман.
Аиҧылара аҟны итема хадан "Аиновациатә амаҵуреи, аеффектра змоу алхратә апроцедурақәеи" ракун. Аконференциа аҟны еиуеиҧшым атәылақәа алхратәи аусбарҭақәа, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәеи, алхратә атехнологиқәа рахь ахырхарҭа змоу ахеилакрақәа рхаҭарнакцәа алахәын. Аусмҩаҧгатә Қырҭтәыла апарламент ахантәаҩы Иракли Кобалаӡеи, Алхратә Акомиссиа Хада ахантәаҩы Ҭамар Жваниеи, апарламенттә аҵара жәларбжьаратәи Алхратә Акомиссиа Хада (ICPS) анапхгаҩы Меҭ Гоқули, алхратә аилазаара жәларбжьаратәи афонд (IFES) апрограммақәа авицеҽахада Маикл Светлики алахәын.
Алхратә Акомиссиа Хада ахантәаҩы Ҭамар Жваниа аиҧылара алахәылацәа Қырҭтәыла алхратә аусбарҭа ала имҩаҧгаз аҿыцрақәа длырдырит, аиновациатә амаҵурақәа ирызкны адырра рылҭит, уи алхратә асбарҭа 2016 шықәсазы Қырҭтәыла апарламенттә алхрақәа раан алхыҩцәа ирыдыргалеит.
Ҩымш рыҩнуҵҟа еилдыргеит азҵаарақәа: атехнологиақәеи, алхрақәеи – аҧышәа бзиаӡа, аҧышәа, аиновациатә амаҵура, Европатә астандартқәа алхратә апроцесс аҟны, алхратә аусбарҭа аелектронтә аныҟәгара, убас егьырҭгьы.
Абыжьбатәи ессышықәсатәи аиҧылара Борџьом асасааирҭа "Қрау Плаза" аҟны жәабранмза 27 -28 рзы имҩаҧысит. Аусмҩаҧгатә 20 тәыла алхратәи аусбарҭақәеи, 11 жәларбжьаратәи аиҿкаарақәеи, Еиду Америкатә Аштатқәа ацҳаражәҳәаҩи, алхратә атехнологиақәа рахь ахырхара змоу ахеилакрақәа хҧа рыҟнытә 94 ҩык алахәын.
Алхратә Акомиссиа Хада жәларбжьаратәи аконференциа апарламенттә аҵара жәларбжьаратәи ацентр аҟны (ICPS), алхратәи аилазаара жәларбжьаратәи афонд (IFES) русеицурала еиҿыркааит.
Алхратәи аусбарҭақәа рхаҭарнакцәа реиҧылара ессышықәса имҩаҧысуеит: алхратә аусбарҭақәа рхаҭарнакцәа ахадара ду змоу атемақәа еилдыргоит, рхатәы ҧышәа еиҭнырҧсахлоит. Ашықәсқәа рыҩнуҵҟа еилдыргон ахадара змаз абас еиҧш иҟаз азҵаарақәа: аиҿагыларақәа реиқәыршәара алхратә апроцессқәа рҟны, аинтирес змоу аганқәа ралархәыра, аеффектра змоу акомуникациақәа, аинклузивтә алхрақәеи, алхрақәа рыгәрагара.
Аусмҩаҧгатә иалахәыз атәылақәа:
Албаниа, Авҕантәыла, Азарбаиџьан, Белорусиа, Белгиа, Индиа, Иорданиа, Латвиа, Литва, Меқсика, Молдова, Малдивтәи ареспублика, Пакистан, Румыниа, Қырҭтәыла, Алада Кореиа, Украина, Филипины, Казахтәыла, Кыргызтәыла.
Аусмҩаҧгатә иалахәыз жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа:
апарламенттә аҵара жәларбжьаратәи ацентр (ICPS), Европатә алхратә аусуҩцәа расациациа (ACEEEO), Европатә аилак (CoE), Венециатә акомиссиа , Делиан проект, (The Delian Project), алхратә аилазаара жәларбжьаратәи афонд (NDI), жәларбжьаратәи ареспубликатә аинститут (IRI), амилаҭтәҽадемократиатә аинститут (NDI), Нидерландиатә аинститут апартиарацәатә адемократиазы (NIMD), ЕАР адемократиатә аинститутқәеи, ауаҩы изин аофиси (OSCE/ODIHR), Еиду Америкатә Аштатқәа рыцҳыражәҳәаҩы Қырҭтәыла аҟны, Еиду Америкатә Аштатқәа аҿиаратә агентра (USAID).
Алхратә атехнологиа ахь ахырхара змоу аилакрақәа:
Emperor Technology, A.Daga Steel & Industrial Corporation, Copenhagen Election A/S.


Ашәарыцаратә бызшәа, абна бызшәа ҳәа изышьҭоу рхы ишадырхәоз атәы еилылкаауан Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа ашәарыцара иадҳәалоу аҵасқәа ҭызҵаауа Аполлон Шьынқәба иҿы.
Аԥсуаа рыбзазараҿы рхы иадырхәоз реиҳарак зегьы рнапала иҟарҵон, анапҟазацәа рацәаҩын, урҭ дреиуан ԥсабарала зҟаза дууз Кәыҷа Лакрба. Уи изкуп Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа иҟалҵаз анҵамҭа.
Амшаԥ ныҳәа аҵакы, аԥсуаа рытрадициақәа уи ишаныԥшуа дырзааҭгылоит аҵарауаҩ, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Арда Ашәба.
Тҟәарчал араион ахада Аида Чачхалиаԥҳа арадио Sputnik астудиаҿы еиҭалҳәеит ақалақь иахьатәи аԥсҭазаара атәы, атуризм аҿиаразы ашьаҭақәеи Аинвестициатә программала еиҭашьақәыргылоуи уҳәа ртәы.
Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа аԥсуа бызшәа дырҵаразы Аԥснынтәи ишьҭыз Аза Шамԥҳа дхынҳәит, лара дазааҭгылоит лусура алыҵшәақәа зеиԥшроу атәы.
Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи аҿы мшаԥымза 3 рзы имҩаԥысраны иҟоуп аиԥылара Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аан Каваказ ахьчаразы аидыслара 75-шықәса ахыҵра иазку, уи аиҿкаараҿы иарбоу аусмҩаԥгатәқәа ртәы арадио Sputnik астудиаҿы еиҭалҳәеит амузеи аиҳабы Мзиа Беиаԥҳа.
Аԥсуаа ҳҵасқәа, ҳқьабзқәа рышьаҭа ҵаулоуп. Урҭ зқьы шықәсала еиламгаӡакәа иааргон еиуеиԥшымыз аритуалқәа. Урҭ ируакуп адгьыли уи ақәаарыхреи ирызку, аӡыни ааԥыни анеилыҵуа иҟарҵо аныҳәара - Хәажәкыра. Абри аныҳәара амҩаԥгашьа ауп изызку Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа аетнолог Инга Шамԥҳа длыҿцәажәаны иҟалҵаз анҵамҭа.
Аԥсны атопонимика – аҳәынҭқарра иапаспортуп, 50 шықәса ҵит аԥсуа топонимика аиҭашьақәыргыларазы аполитикатә акциа анымҩаԥысыз амш аахижьтеи. Уи иалахәыз аҭоурыхҭҵааҩ Игор Марыхәба арадио Sputnik астудиаҿы еиҭеиҳәеит акциа аҭоурыхтә ҵакы.
Оқтаи Чкотуа раԥхьаӡа акәны Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа иааз ҳџьынџьуаа дреиоуоуп. Ҩажәа шықәса инареиҳаны иџьынџь дгьылаҿы дынхоит, аҭаацәара аԥиҵеит. Аԥсныҟа иаара шыҟалази, иара убас ашәҟәқәа реиҭагара дшалагази Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа илзеиҭеиҳәеит.
Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист, аурыс драматә театр актиор, арежиссиор Џьамбул Жорданиа арадио Sputnik аҟны дазааҭгылеит атеатр ахь дшымҩахыҵызи, иахьатәи атеатр ахәаԥшҩы дзеиԥшроуи ртәы.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы Владимир Анқәаб ихьӡ зху ауадаҿы иаҧҵоу алитературатә еилазаара "Ацәыкәбар" абзоурала иҭыҵуеит асахьаркыратә журнал "Аԥсынгьери". Ажурнал ашьақәгылашьа атәы дахцәажәеит аредакҭор Ахра Анқәаб.
Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҧсуаҭҵааратә институт адиректор Арда Ашәба арадио Sputnik аҟны дазааҭгылеит аинститут иамоуп апроблемақәеи, раԥхьаҟатәи рыгәҭакқәеи ртәы.
Аԥсуа жәлар рыхәмаррақәа рыҭҵаареи, дара рҭыхрақәеи ирызку апроект ахьынаӡанеихьоу, насгьы аусура иахьацҵахо ртәы Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥха илзеиҭеиҳәеит адырраҭара "Аспорт адунеи" амҩаԥгаҩ, ажурналист Адгәыр Гәынба.
Емма Гамсаниаԥҳа – ауаажәларра-политикатә усзуҩы, афилософиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент. 1995 шықәса инаркны аус луеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аполитологиеи асоциологиеи ркафедра еиҳабыс.
Аибашьра мраҭашаратәи ахырхарҭа Гәымысҭатәи афронтаҿы Ешыратәи аҩбатәи абаталион аиҳабы Леон иорден занашьоз Амиран Берзениа ԥсабарала деибашьҩын, аибашьцәа дрԥхьагылан. Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа иҟалҵаз анҵамҭаҿы ицеибашьуаз иҩызцәа ихцәажәоит.
Аԥсны Афырхаҵа Мушьни Хәарцкьиа ихьӡ иадхәалоуп раԥхьатәи афронт, раԥхьатәи ахрыӷәӷәарҭа, раԥхьатәи абаталионқәа реиҿкаара. Иара ԥсабарала деибашьҩы дуун. Аибашьра ианалагаз атактикеи астратегиеи еибашьра дук иаиааихьоу камандирк иеиԥш ахырхарҭа аиҭон. Абарҭқәа ртәы иалацәажәоит дздыруаз Sputnik аналитик Нонна Ҭхәаӡԥҳа.
Аԥсны Жәлар Рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аԥша" аорден актәи аҩаӡара занашьоу Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа 85 шықәса ихыҵит. Ари ахҭыс инадҳәаланы, ашәҟәыҩҩы ҳиҿцәажәеит.
Аус зуа анацәа рзы аԥаратә цхыраагӡақәа 2017 шықәса рашәарамза инаркны 50% ацлоит, иҳәеит арадио Sputnik Аԥсны аҟны асоциалтә ԥгаԥсеи аусура ахьчареи рфонд ахантәаҩы Амиран Какалиа.
Зураб Ачба ихьӡ зху аҵарадырратә центр аиҳабы, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аполитологиа акафедра адоцент Далила Ԥлиаԥҳа Sputnik арадио иалҭаз аинтервиу аҿы дазааҭгылеит Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа реиҿкаашьеи Апарламент аилазаара ҿыц аҟынтәи дзызԥшуи ртәы.
Жәытә-натә аахыс аԥсуаа ирымоу аныҳәарақәа рхыԥхьаӡара рацәоуп, урҭ зегьы рхатә ҵакқәа рымоуп, рхыҵхырҭақәагьы азқьышықәсақәа ирыларсуп. Аԥсуаа рныҳәарақәа рыуак иахьа уажәраанӡагьы еиқәханы иҟоу -жәабран ныҳәа шымҩаԥыргоз еилылкаауан Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа аетнолог Валери Бигәаа иҿы.


Жәабран 10 рзы ииубилеи мшы азгәеиҭоит ашәҟәыҩҩы, ажурналист, Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы Терент Ҷаниа. Иара иахьа ихыҵит 80 шықәса. Терент Ҷаниа иажәеинраалақәа ирылхуп ҳтәылаҿы бзиа еицырбахьо "Аԥсны азы ашәа", "Абираҟ", "Бара быда дыҟаӡам", "Ашықәс ҿыц аауеит" ухәа имаҷымкәан ашәақәа.
2016 шықәсазы асахьаҭыхыҩцәа рыбжьара иреиӷьу аусумҭа алкаахеит жәабран 9 рзы Асахьаҭыхыҩцәа Аҟәатәи рцәыргақәҵатә зал аҟны. Убраҟа арҿиаратә ҟазаратә еицлабраҿы аԥыжәара агеит асахьаҭыхыҩ, ажьи Ҭемыр Ӡиӡараиа иусумҭа.
Жәлар Реизара адепутатцәа русураз ирзарбаз хәышықәсатәи аҿҳәара хыркәшауа, иаԥырҵеит ҳмилаҭ реизырҳара нас рыҿиара иахәашаз "Азҳара" ҳәа хьӡыс изырҭаз ибиуџьеттәым афонд.
2015 шықәса, лаҵарамза 14 рзы Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба диижьҭеи 70 шықәса ҵуеит. Уи ииубилеи аламҭалаз атәылаҿы имҩаԥыргоит еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа, аҭҵаарадырратә конференциақәа, архивтә нҵамҭақәа дырбара.
Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба диит лаҵарамза 14, 1945 шықәсазы Алада Ешыра ақыҭан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аамҭазы Владислав Арӡынба Аԥсны арбџьарымчқәа хадара рзиуан. 1994, 1999 шықәсақәа рзы Владислав Арӡынба Аԥсны ахадас далхын.
Аԥсны аԥсылманцәа рзы аурычра мза Рамадан иалагоит рашәарамза 17 амра аҭашәамҭазы.
Аԥсны ашколқәа рҟны аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы иадҳәалоу аныҳәа мҩаԥысит.
55 нызқьҩык инареиҳаны Аԥсны атәылауаа 1941-1945 шықәсқәа рзы Аџьынџьтәылатә еибашьра ду афронтқәа рҟны еибашьуан, урҭ рахьынтә 17 нызқьҩык аҩныҟа изымхынҳәӡеит, 22-ҩык Аԥсны аҵеицәа Асовет Еидгыла Афырхаҵа ҳәа ахьӡ рыхҵан.
Аԥсны Аџьеи, асоциалтә хьчареи рминистр Сурен Керселиани, Урыстәыла аџьеи асоциалтә хьчареи рминистр Максим Топилини Аԥсны иқәынхо Урыстәыла атәылауаа тәанчахәыла реиқәыршәаразы аиқәшаҳаҭра рнапы аҵарҩит.
"Владислав Арӡынба: аҵарауаҩ, аполитик, ауаҩы" ҳәа хьӡыс иаманы Аԥсны раԥхьатәи ахада 70 шықәса ихыҵра иазку ахәылԥаз Москва имҩаԥган.
Аԥсныжәлар ауадаҩра иҭагылоу Донецки Лугански рыуаажәлар агуманитартә цхыраара рырҭоит.
1993 шықәса хәажәкыра 15 рзы аԥсуа еибашьцәа Гәымсҭа аӡиас ирны астратегиатә ҟазшьа змаз аҳаракырақәа ааныркылеит. Убри алагьы иалаган Аҟәа ахақәиҭтәразы аоперациа. Хәажәкыра 17-18 рзы ишьаарҵәыраз аидысларақәа рышьҭахь архәҭақәа ажәылара иахьалагаз аҭыԥқәа рахь игьежьит. Марттәи ажәылараан иҭахеит 222-ҩык аԥсуа еибашьцәа. Аҭоурых аҿы ари ажәылара лҵшәадоуп ҳәа ирыԥхьаӡоит, аха аибашьра иалахәыз аветеранцәа ргәаанагарала уи иабзоураны Аԥсны Аиааира агаратәы аҭагылазаашьа аԥҵахеит.
Украина иҟоу аҭагылазаашьазы Урыстәыла ахара адҵара лҵшәа шамам иҳәеит Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа Рминистр Сергеи Лавров
Григори Еныкь Жәлар Реизарахь акандидатс дҟаларазы аԥшьгаратә гәыԥ ҭаҩҩуп.
Урыстәылеи Америкеи рхадацәа еиԥылеит
Аԥсуа спортсменцәа Аԥсны абираҟ аҵаҟа иқәгыло иалагар ауеит
Жәар Реизара аиҳабы Валери Бганба аҩнуҵҟатәи аусқәа русуаҩцәа рымш рыдиныҳәалеит
Иахьа аҩнуҵҟатәи аусқәа рымш азгәарҭоит
Аԥсны Аҳәынҭқарразы ихадароу азҵаарақәа ируакуп аҳәаанырцә иҟоу ҳџьынџьуаа рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рырхынҳәра азҵаара. Ари ахырхарҭала аус зуа аилак ахантәаҩы Хьрыԥс Џьапуа диҿцәажәеит "Спутник Аԥсны" акорреспондент Анжелика Бениаԥҳа.
Аԥсны имҩаԥысит арратә-спорттә еицлабра
Аҟәа ақалақь Ахадара иаӡбеит аҵара аусбарҭа ахадара аԥсахра


АҞӘА, мшаԥымза 13 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны Апарламент афбатәи ааԥхьара аиҳабы Валери Кәарҷиа апресс-конференциа мҩаԥигеит аԥшьаша, мшаԥымза 13 рзы. Иара иҳәеит адгылара шеимҭо ауаажәлар рыхәҭак иҟарҵаз ажәадгала – адепутатцәа аԥыжәарақәа рхыхра.
"Сара исыздырам усеиԥш зырыӡбаз, аха ари популизмуп. Аԥыжәарақәа аԥсуаа иҳамхәыцӡеит. Адунеи зегьы аҟны иҟоуп. Адепутат ахьчара имазароуп, дымшәо дмырҳауа, ииҳәарц ииҭаху иҳәартә еиԥш аҭагылазаашьа имазароуп", — иҳәеит иара.
Атопонимика иазкыз азҵаара аҭак ҟаҵо Кәарҷиа иҳәеит, агеографиатә хьӡқәа аҭоурых иабаҟақәоуп ҳәа.
"Ахьӡқәа аинтерес ду зҵоу информациоуп. Ҩба-хԥа нызқь шықәса зхыҵуа атопоним аҟара ихьчатәуи. Аҳәынҭқаррақәа жәпак рҟны атопоним аҳәынҭқарратә хьчара амоуп", — иҳәеит иара.
Арсаул ахьӡ Приморское ала аԥсахра далацәажәо Кәарҷиа иазгәеиҭеит уи прицидентуп ҳәа.
Адепутат Баҭал Табаӷәуа иажәалагала – Апарламент аилатәарақәа ишиашоу ицо аефир ала дырбара – адепутатцәа ирыдыркылар хьаҳәа-ԥаҳәа аиуам ҳәа азиҳәеит.
Валери Кәарҷиа иара убасгьы дазааҭгылеит ҵыԥх Апарламент аҟны ирыдыркылаз аԥҳәыс лҽырбгара иатәу Азакәан.
"Сара уи ахаангьы саҿагылан. Имаҷым абри аҩыза азакәан аус ахьауа атәылақәа, аха аԥҳәыс лҭагылазаашьа ала ахшара иира ааха лнаҭозар, уи иазхәыцтәуп. Азакәан аус ауроуп, аха аԥсахрақәеи арҽеирақәеи аҭахуп", ҳәа ишьоит Кәарҷиа.
Валери Кәарҷиа Аԥсны Апарламент афбатәи ааԥхьара аиҳабыс далхуп 2017 шықәса мшаԥымза 12 рзы.


Қырҭтәылеи Аԥсни рыбжьара аибашьра алагара 20 шықәса аҵра
Иахьагьы иугәалашәоит ииасыз аамҭа, 20-тәи ашәышықәса ахҭысқәа, усҟантәи СССР аҵакырадгьыл аибашьрақәеи, аимакқәеи аиҿагыларақәеи ианрымҽхаркыз… А- 20-тәи ашәышықәсазы иналукааша хҭысуп Қырҭтәыла Аԥсны иаҿагылан шьакаҭәарала аибашьра. Қарҭтәи амчрақәа ахара зхароу Аԥсноуп ҳәа шьақәдырӷәӷәарц ирылшоз зегь ҟарҵон. Шеварднаӡе аханатәгьы Қырҭтәыла аҳәынҭқарратә ар Аԥсны изалалаз еиуеиԥшым аҿыӡгақәеи амзызқәеи азиԥшаауан, хәҭакахьала атәылахьчара аминистр Т. Китованигьы иҟалаз ихараитәырц даҿын. Аха, еиуеиԥшым ақырҭуа арра- политикатә усзуҩцәа ирҳәоит аибашьра алагара иара Шеварднаӡе ихаҭа иаԥшьгамҭа акәын ҳәа. Уи зырҵабыргуа акәны иҟоуп, аԥсуа политикцәеи аҭоурыхҩҩцәеи изныкымкәа изызхьаԥшхьоу, аинралцәа З. Мамулашвили, Г. Ломинаӡе уҳәа егьырҭгьы ргәалашәарақәа.
2006 шықәса рзы сара исаҳаит Қарҭ, тираж маҷла, «хатәҭыжьырҭала» уҳәар ауртә ишҭыжьыз ашәҟәы «Адесантник-акомиссар ианҵамҭақәа». Ашәҟәы авторс даман Шеварднаӡе изааигәаӡаз ауаа ирхыԥхьаӡалаз, 1992 шықәса ианар мза инаркны маи мзанӡа Қырҭтәыла атәылахьчара аминистрра аиҳабы, аинрал Леван Шарашениӡе. Абри аамҭазы иара изныкымкәа Аҟәаҟа дааны, Владислав Арӡынбеи иареи аиҿцәажәарақәа мҩаԥыргахьан. Л. Шарашениӡе дугәаларшәо иуҳәар алшоит хәы змам уаҩуп ҳәа, избанзар иара 1992 шықәсазтәи аибашьра зхароу ауаҩы хада иӡбахә иҳәоит, ари аибашьратә авантиураҟны зегь рҭыԥқәа рҟны иргылоит. Абар уи аибашьра алагамҭазтәи ахҭысқәа рзы ииҩуа:
«Е.А. Шеварднаӡе абарҭ аамҭақәа рзы знызаҵәыкгьы В. Г. Арӡынба диԥымлеит, егьи аиԥылара дшазыхиазгьы, Қарҭҟа анеира дшақәшаҳаҭызгьы. Сара изныкымкәа В. Арӡынба сиԥылахьан, убри аҟынтә сара ари ас шакәу шьақәсырӷәӷәоит, иара убасгьы усҟантәи аамҭазы аԥсуа напхгара Е. А. Шеварднаӡе Қырҭтәылаҟа ихынҳәра иадгылон, ргәыӷрақәакгьы идырҳәалон. Ишыҟазаалакгьы, Е. А. Шеварднаӡе ихаҭа Аԥсны анапхгара рыҿцәажәара хиртлар акәын, аха иара уи аус ирццакуамызт, аиԥыларақәагьы еиуеиԥшым аҭагылазаашьақәа ирыдиныҳәалон. 1992 шықәса маи- ииун мзақәа рзы сара В. Арӡынба ԥшьынтә сиԥылеит, убри азы хыхь исҳәаз зегьы еиҭашьақәсырӷәӷәоит. Ҳаиқәшәарақәа рышьҭахь сара инарҭбааны Е. Шеварднаӡе изеиҭасҳәон еибаҳҳәоз атәы, Арӡынба аиԥылара дшазыхиоу атәгьы абрахь иналаҵаны».
Иҟалап асеиԥш иҟаз аминистр-аҭынчреиҿкааҩ даҭахны дрымԥхьаӡазар, убри азы 1992 шықәса маи мзазы иара дыԥсахын акриминалтә авторитет Ҭенгиз Қиҭовани ила. Шеварднаӡе ихазы аԥсуа проблема мчрала аӡбра ахәҭаны ишиԥхьаӡаз умбарц залшом. Аха иара убри аамҭазы Москва ареакциа дацәшәон, избанзар СНГ алалара игәы иҭаӡамызт. Қырҭтәылаҟа дгьыжьырц азы Кремль аницхраауаз СНГ алалара акәын Шеварднаӡе идҵа хаданы идгалаз. Қырҭтәылатәи аҳәынҭхеилак анапхгаҩыс даныҟала, Е. Шеварднаӡе СНГ алалара азҵаара днахыкәша-аахыкәшо аргәагәара далагеит. Усҟантәи иара ихаҭыԥуаҩ Д. Иоселиани иеиҳабы СНГ аганахьала имыццакразы абас иҳәеит:
«Москва еимсар ҳара ҩ-ганктәи агәаҵәыхь ҳакуеит. Угәы иҭои?!». Шеварднаӡе ари аҭакс иҳәеит: «Аԥхьа Аԥсни ҳареи ҳаилгароуп». Аинтерес аҵоуп Л. Шарашениӡе Аԥсны ақәлараз имаз агәаанагара шышьақәирӷәӷәо ақырҭуа ҭоурыхҭҵааҩ З. Папасқьыригьы. СНГа ар Аԥсны ралагаларазы Е. Шеварднаӡе акритика изиуеит, «аҭагылазаашьа акыр еибархханы иҟан», «Қырҭтәыла анапхгара иахьынӡауала хашьклаԥшрала рхы мҩаԥыргар акәын» ҳәа иԥхьаӡоит. Абар уи ииҩуа:
«Ҳара ҳгәаанагарала аҳәынҭқарра ахада В. Арӡынба ҭелла иацәажәара мацара азимырхар акәын. Иара Аҟәа днеины, хаҭала В. Арӡынба диԥыланы, официалла Қырҭтәылатәи Ареспублика ар Аԥсны ралагалара дақәиршаҳаҭыр акәын. Рыцҳарас иҟалаз асеиԥш акгьы ҟаҵамызт, Е. Шеврднаӡе иполитикатә ԥыԥшылара иеижьеит, ҳәарада усҟантәи аамҭазы ари ашьаҿа изеихымгеит».
Аибашьратә ҭагылазаашьа ахәшьара хыркәша аиҭоит аинрал Л. Шарашениӡегьы: «Аԥсны ар алалеит авгус 14 рзы. Март 7 рзы Қырҭтәылаҟа ихынҳәыз аполитик, адипломат Е. Шеварднаӡе, арҭ ахәымз рыҩныҵҟала аибашьра аԥырҟәҟәаара изалмыршеит. Иазырхиамыз, иеиқәыршәамыз ақәгылара иара нас мап шацәикуазгьы ихацзыркыз ҳәарада Е. Шеварднаӡе иоуп».
Шеварднаӡе иавантиуратә усқәа зегьы егьырҭ, аинрал Л. Шарашениӡе даламлакәа зыӡбахә иҳәаз, еиҳа иҵаулаз апроцессқәа ирнырԥшран иҟан. 1992 шықәса рзы Қырҭтәылазы изҵаара хаданы иҟан СНГ алалара. Ари, иуҳәар ауазар, Е. Шеварднаӡе изы иреиҳау гәаҭаран. Иара, ҳәарада, ари апроблема сыӡбоит ҳәа Москва ираҳәаны, 1992 шықәса март 7 рзы Қарҭҟа дааит. Ари аԥыхьаҟагьы иҟан акрызҵазкуаз ахҭысқәа.
Ианвари феврали рзы Қырҭтәыла атәылахьчара аминистр Л. Шарашениӡе Москва ҩынтә Шеварднаӡе диԥылеит. Абри аамҭазы Урыстәылеи Қырҭтәылеи иара иакәын аԥыжәара иҭо, изықәкны ирымаз. Убас, 1992 шықәса февраль 14 рзы Минск имҩаԥысуан СНГ алахәыла ҳәынҭқаррақәеи атәылақәа реиҳабырақәеи рхадацәа аҩбатәи реиԥылараҟны ақырҭуа делегациа напхгара аиҭон Л. Шарашениӡе. Иара иқәгылара атекст ауха ҭелла Шеварднаӡе данизаԥхьа, дақәшаҳаҭхеит. «Ибзиоуп ҳәа ахиҳәааит, асаммит ашьҭахь Москва ҳаиқәшәарцгьы дсыҳәеит» - иҩуеит Л. Шарашениӡе. Минск ақалақь аҟны Л. Шарашениӡе х-минуҭктәи иқәгылараҟны иҳәеит: «Қырҭтәыла СНГ алалара азҵаара апарламент иаӡбоит.
Ишәасҳәарц сҭахуп Қырҭтәыла аҵакырадгьыл аҟны иҟоу ЗакВО ари ҳареи ҳаизыҟазаашьақәа реиҭашьақәыргылара ҳшаҿу. Урҭ астатус «аоккупациатәқәа» рхаҳхит. Ҳәарада ҳара Ари Амшынеиқәатә флоти ирыҵаркуа азҵаарақәа зегь рылацәажәара ахалархәра азин ҳаманы ҳаҟазароуп.
Аҳәара ҟаҳҵоит Қырҭтәыла анапхгарақәа ԥхьаҟагьы наԥшҩык иаҳасабала СНГ аилатәарақәа рахь иаашәыԥхьаларц».
Иазгәаҭатәуп, Қырҭтәыла анапхгаҩцәа СНГ наԥшыҩцәақәак рыҳасабала иалазроуп анырҳәоз, Қырҭтәыла ахаҭарнакцәа ирҭахны мамзаргьы ирҭахымкәа Урыстәыла анапхгара шыржьоз. Минскынтәи Л. Шарашениӡе даныхынҳәуаз Москва Е. Шеварднаӡе диԥылеит, СНГ асаммит аҟны иҟазгьы инарҭбааны изеиҭеиҳәеит. Иара убасҟан ауп ианазыԥхьагәарҭаз аҽа еиԥыларак, Е. Шеварднаӡе Қырҭтәылаҟа ихынҳәра азҵаара азыӡбахараны иахьыҟаз.
1992 шықәса февраль мзазы, асаммит анымҩаԥысуаз аамҭазы, Аҟәа иааит, изыхьчоз абронетехника рыцны, акапитан Г. Ҟарҟарашвили напхгара зиҭоз Қырҭтәыла амилаҭтә гвардиа аотриад. Аԥсны Иреиҳаӡоу Ахеилак еицҿакны (З. Гамсахәырдиа идгылоз ақырҭуа депутатцәагьы) ари аотриад ареспублика аҵакырадгьыл аанрыжьроуп ҳәа иқәгылеит. Милаҭрацәала еилаз Аԥсны ауааԥсыреи анапхгареи ргәыԥсахы еибазыркыз акәны иҟалеит Аҟәа, СССР еилабгаанӡа Маиак аҳаблаҟны иҟаз Урыстәыла ВДВ адесант-штурмтә баталион ақырҭуа гвардееццәа БМП-қәа ахьрырҭаз. Иахьа иеилкаауп ари зегьы СНГ Минсктәи асаммит шьаҭас иаманы ишымҩаԥысуаз, Урыстәыла анапхгарагьы Қырҭтәыла БМП-қәак аҭаны иаргәыбзыӷырц шагәҭакыз.
Февральтәи аиқәышаҳаҭрақәа инарықәыршәаны, март 2 рзы Москва имҩаԥысит аҵак ду зманы иҟаз Шеварднаӡе иԥыларақәа. Аилацәажәарақәа мҩаԥыргон Қырҭтәыла Аԥыза-министр Ҭ. Сигәуа иеиԥш СССР Адәныҟатәи аусқәа рминистр ԥхьатәа аҳәынҭқарра аиҳабык иаҳасабала Қырҭтәылаҟа ихынҳәра даарак згәы азымцоз, Қырҭтәыла Арратә хеилак алахәыла Ҭ. Қиҭовании атәылахьчара аминистр Л. Шарашениӡеи. Аха аҭагылазаашьа аҽаԥсахит Шеварднаӡеии Қиҭовании хә- сааҭктәи реиҿцәажәара ашьҭахь. Уи ашьҭахь, Урыстәылатәи Афедерациа атәылахьчара аминистр, СНГ атәылақәа Рырратә мчра анапхгаҩы хада Е. Шапошникови, США иҟаз Урыстәылатәи Афедерациа Ацҳаражәҳәаҩ В. Лукини алахәны ҩ-сааҭктәи аиҿцәажәара мҩаԥысуан. Еиҭа ҽа еиԥыларакгьы мҩаԥысит: Е. Шеварднаӡеи Урыстәыла Адәныҟатәи аԥшыхәра Амаҵзура анапхгаҩы Е. Примакови еиԥылеит. Арҭ ауаа зегьы Шеварднаӡе агәра диргеит Қырҭтәыла иаарласӡаны СНГ ишалало азы. СНГ алалара акәын Урыстәыла анапхгара Е. Шеварднаӡе зыҳәара хаданы идҟарҵалозгьы. 1992 шықәса март 2 рзы Москва имҩаԥысуаз арҭ аиҿцәажәарақәа рлахәыла, Қырҭтәыла атәылахьчара аминистр Л. Шарашениӡе ашьҭахьы игәы иаланы иазгәеиҭон: «Арҭ аиԥыларақәа аурыс-ақырҭуа еизыҟазаашьақәа рҟны акыр ԥсахра бзиақәа азыԥхьагәарҭон, аха аԥсҭазаараҟны ус изыҟамлеит.
Март 7 рзы Е. Шеварднаӡе Қарҭҟа дхынҳәит. Данаа инаркны иҳәамҭақәа рҟны инаҵшьны иазгәеиҭо далагеит Қырҭтәыла мраҭашәаратәи акурс амҩа ишықәло, СНГ ишаламло, адәныҟатәи аполитикаҟны стратегиатә партниорны США шаԥхьаӡо. Ицәгьаӡам аилкаара асеиԥш иҟаз аҳәамҭақәа Урыстәылеи егьырҭ СНГ атәыла- лахәылацәеи ишрыдыркылаз», - иажәа хиркәшоит Л. Шарашениӡе. 1992 шықәса март мза анҵәамҭазы, Кремль еиԥылеит Қырҭтәыла атәылахьчара аминистри Урыстәыла авице-президент А. Руцкои, нас – ВДВ акомандаҟаҵаҩ аинрал- полковник Е. Подколзини Л. Шарашениӡеии. Аха уаанӡа Қырҭтәыла арбџьартә мчқәа ацхыраара раҳҭоит ҳәа иҳәаз аус аанкылан. СНГ алалара азҵаара шаартыз иныжьын. Қырҭтәыла аҽазышәара ҟанаҵон абџьара аиурц, аха 1992 шықәса маи 15 азтәи Ташкенттәи аиқәышаҳаҭра инақәыршәаны арратә квота зауаны иԥхьаӡаз СНГ алахәылацәа рымацара ракәын. Абрии иара убас Аахыҵ Уаԥстәыла ицоз аибашьреи инарыдҳәаланы, қарҭаа рнапхгаҩцәа 220 танки, артеллеристтә системақәеи, аибашьыга самалиотқәеи аверталиотқәеи роура иақәгәыӷуа иҟамызт.
Дагомыстәи аиԥылареи, Аахыҵ Уаԥстәыла аибашьра аанкыларазы аӡбреи иара убасгьы 1992 шықәса ииун 24 рзтәи «Акоммиуникеии» рышьҭахь Ельцини Шеварднаӡеии еиқәышаҳаҭхеит ԥхьаҟтәи аусеицуразы. «Дагомыстәи аилаӡара» иалҵшәаны Урыстәылатәи Афедерациа анапхгара Ташкенттәи аиқәышаҳаҭра еилаганы, ҷыдала Қырҭтәыла иарҭеит атанкқәеи, асамалиотқәеи егьи абџьари. Арратә техникеи аџьаԥҳани рыҭара апроцесс хыркәшан 1992 шықәса август алагамҭазы. Шеварднаӡе еиҭахгьы Ельцин агәра ииргеит 2-3 мшы рыла Аԥсны «шьа-маҷла» апроблема ааӡбаны СНГ дшалало азы.
1992 шықәса сентиабр 25 рҟынӡа Ельцин Қырҭтәыла ахада дидгылон. Абри амш аҽны Е. Шеварднаӡе Ниу-Иорк, ООН ассамблеиа хадаҟны дықәгылеит Мраҭашәарахь ацхыраара даҳәо, иҟалаз зегьы Урыстәыла иахаратәны.
Ари ақәгылареи, аԥсуаа рцәа ԥҽны рыхцәажәареи ООН аилатәаратә зал аҟны итәаз аӡәырҩы ацәыԥхашьеит. Ельцин игәахы еибакны иазгәеиҭеит «Шеварднаӡе амчхара змоу ҳәынҭқаррак дапрезидентушәа игәы иабоит аха банантә республикак аҟарагьы импыҵакым» ҳәа.
Иара убри амш аҽны, сентиабр 25 рзы аоппозициаҟны иҟаз Урыстәылатәи Афедерациа Иреиҳаӡоу Ахеилак иаднакылеит Ақәҵара «Аԥсны имҩаԥысуа ахҭысқәа инарыдҳәаланы Нхыҵ Кавказ аҭагылазаашьазы». Уаҟа иаарласӡаны Аԥсны аҵакырадгьыл аҟынтәи ақырҭуа ар алганы азакәантә мчратә органқәа ырхынҳәтәуп ҳәа адҵа ықәыргылан.
Ниу-Иоркынтәи Шеварднаӡе Москваҟа дыԥрит, аха Ельцин ихьшәашәаны дидикылеит. Урыстәылатәи Афедерациа анапхгара еилыркааит қарҭаа рлидер СНГ алалара игәы ишҭамыз. Ари афактор иарҵабыргит, Б. Ельцини атәылахьчара аминистр П. Грачиови иднарбеит Шеварднаӡеии Қиҭовании Урыстәылатәи арратә цхыраара ахархәара мацара рыҽшазыршәо. Абас ала, 1992 шықәса сентиабр анҵәамҭа инаркны Урыстәылатәи аиҳабыра Қарҭ разыҟазаашьа аҽаԥсахит.
1992 шықәса октиабр мзазы, Гагра ақырҭуа ар аналырца ашьҭахь, Аԥснытәи амчрақәа рхылаԥшра иаҵадыркит Ԥсоу аӡиас ахықәалатәи Урыстәылеи Аԥсни рҳәаа. Абри аамҭазы аҭагылазаашьа шьаҭанкыла аҽаԥсахит. Қырҭтәыла аҳәынҭхеилак иаӡбеит «Аԥсны активла аибашьрахь аиасра». Абри инадҳәаланы, аибашьра ианалага ашьҭахь ҩымз ааҵуаны, октиабр 22 рзы аинрал Шарашаниӡе Шеварднаӡе изишьҭит аибашьра азҵааразы инарҭбаау анҵамҭа. Иара, Қырҭтәыла ахада игәы иҽаниҵеит иззымхәыцкәа, иааинырслан иӡбоу аусмҩаԥгатәқәа лҵшәас ироур алшо азы. Инарҵауланы ари анҵамҭа сазааҭгылом, ус иазгәасҭоит автор ииҳәо: «иахьатәи аамҭазы аҭагылазаашьа аӷа изы еиҳа ифеиданы иҟоуп», «иара иаԥиҵоит ақәыларатә гәыԥқәа». Шарашениӡе далацәажәоит Аҟәа амацәаз аҭакреи Очамчыра ақалақь ақәлареи алшар ҟалоит ҳәа. «Ақырҭуа ган амчрақәа иахьазы иеиҿкаам, иааинырсланы еибыҭоуп, иаку анапхгара рымам», - ҳәа азгәеиҭоит Л. Шарашениӡе. Иагьыҟаиҵоит ажәалагала: «Гәдоуҭатәии Тҟәарчалтәии ахырхарҭақәа рҟны иазыԥхьагәаҭоу ақәылара 2-3 мшы иаанкыланы Аҟәа ахьчара хра азузааит» ҳәа. Еиуеиԥшым алабжьарақәа рҟны иҟоуп аекологиатә хырхарҭа змоу, иџьоушьаша акгьы: « Қырҭтәылатәи атехникатә университети егьырҭ анаукатә центрқәа рҵарауааи алархәны ахырхарҭа зҭоу аԥжәарақәа ахрархәара азырхиатәуп, иахәҭаны ианыҟало аамҭазы аиҩхаақәа рҟны аԥжәарақәа мҩаԥгатәуп ашьхақәа рҟынтә аҳәынҵәаршьшьы дәықәлартә еиԥш». 1992 шықәса октиабр анҵәамҭазы ақырҭқәа хықәкны ирымаз масштаб – ҭбаалатәи ақәылара мап ацәыркит, аха ирыдгалаз аусмҩаԥгатәқәагьы ахархәара рыҭамызт, азгәеиҭоит Л. Шарашениӡе.
Ишдыру еиԥш, 1993 шықәса ииуль 27 рзы Шәача анапы аҵаҩын аибашьра аанкыларазы Аиқәшаҳаҭра. Шарашениӡе ари аиԥылара далахәын Қырҭтәыла атәылахьчара аминистрра абжьагаҩ хада иаҳасабала. «Шәазхьасырԥшырц сҭахуп, - иҩуеит иара, - Шеварднаӡе Аԥсны ацәыӡра аԥырҟәҟәааразы Урыстәылатәи ар рхархәара шизалмыршаз».
Иарбан хархәароу зыӡбахә имоу Л. Шарашениӡе? Аурыс ган Қарҭаа ирыдыргалазаап Аҟәа Урыстәылатәи аполкқәа ҩба рыргылареи, Шәачантәи Еидҵоу Ахылаԥшратә Комиссиа аштаб Аҟәаҟа аиагареи, БМП- қәа 30 зцу абатальон ақалақь алагалареи.
Аинрал игәаанагарала арҭ аусмҩаԥгатәқәа ирылдыршон Аҟәа аиқәырхара, аха ақырҭуа ган арҭ ажәалагалақәа мап рцәыркит. «Шеварднаӡе уи алимыршар акәын» - иҳәоит Л. Шарашениӡе.
Настәи гха дуны аинрал иԥхьаӡоит 1993 шықәса сентиабр мза аҩбатәи азыбжазтәи ахҭысқәа. Иара иажәақәа рыла иубоит Аԥсны аҟазаареи аҟамзаареи ахықә аҟны ишықәгылаз. Ҳашьҭахь ихҩам аилахәаахәҭра цон: Қырҭтәыла еиҭах иадыргалон, Аԥсназы - СНГ алалара.
Анцәа иџьшьаны аҳәынҭқарра дуқәа ауарҳалҵаҟатәи рыхәмаррақәа иззыԥшыз алҵшәақәа аарымгеит. Аобиективтә ҭагылазаашьақәа еиуеиԥшым асубиективт́ гәазыҳәарақәа иреиҳахеит. Шәара шәхала шәазхәыци ус акәымзар. Ишеибгоу иаазгоит урҭ ахҭысқәа лабҿаба ирылахәыз ауаҩ иажәақәа:
«Еиҭахгьы иара (Шеварднаӡе) игха дуны ихьыз, - иазгәеиҭоит Л. Шарашениӡе, - сентиабр 16 рзы сареи атәылахьчара аминистр Г. Ҟарҟарашвилии Москва, Урыстәыла атәылахьчара аминистр П. Грачиов иҟны ҳаҟан. Аиԥылара бзианы имҩаԥысит. Грачиов абџьари, атехникеи шәаҳҭоит, аԥсуа ган аибашьра ааннакыларц азы аҭагылазаашьақәа ҟаҳҵоит ҳәа иҳәеит. Ахәылбыҽха Ҟарҟарашвили Қарҭҟа дыԥрит, сара Москва саанхеит аинрал-полковник Галкини сареи Урыстәылатәи ар Қырҭтәыла рыстатус аԥҟара азҳархиарц азы. Абри аамҭазы сара Урыстәылатәи ар амадаразы атәылахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩыс сыҟан.
Сентиабр 17 рзы аԥсуа ган аинышәаразы Шәачатәи аиқәшаҳаҭра еилаганы, Очамчыратәи ахырхарҭаҟны аибашьра хацдыркит. Мышк ашьҭахь – Аҟәатәи ахырхарҭаҟынгьы, - иҩуеит Л. Шарашениӡе.
Е. Шеварднаӡе Москваҟа аҭел дысзасны дсыҳәеит П. Грачев дыԥшааны аԥсуа ган аанкыларазы аусмҩаԥгатәқәа идикыларц иасҳәарц. Абри амш азы Грачев агоспиталь дҭан, аха ауха аҵх акыр цахьаны Аоперативтә усбарҭа хада аиҳаби иареи Адлерҟа иԥрит. Сентиабр 18 рзы Е. Шеварднаӡеии, атәылахьчара аминистр Г. Ҟарҟарашвилии, ашәарҭадара аминистр И. Батиашвилии Грачеви еиԥылеит. Ари аиԥылараҟны Грачев Псковтәии Тулатәии Аҳауатә-десанттә дивизиақәа ҩба Қырҭтәыла ралагаларази нас урҭ руак Азербаиџьанҟа аиагарази (азербаиџьантәи аган уи иақәшаҳаҭын) ажәа рыдигалеит.
Аха ари ажәалагала Г. Ҟарҟарашвили мап ацәикит, ари Қырҭтәылазы оккупациоуп, ус иҟалар ԥхьатәара сцоит иҳәеит, Е. Шеварднаӡегьы уи ақәҿимҭӡеит. Иара убри алагьы Урыстәылатәи ар Қырҭтәыла алагалара мап ацәикит. П.С. Грачев Адлерынтәи даныхынҳә, аштаб хада аиҳабы М.П. Колесников ишиаҳауаз абри зегьы сзеиҭеиҳәеит ҳәа азгәеиҭоит Шарашениӡе. …Сара иаразнакы Шеварднаӡе сизасит, исарҳәаз иасҳәеит, аха иара исыдиҵеит, иазырхиоу, Аахыҵ Кавказ аҟны Урыстәылатәи ар рыстатус азы апроект сыманы, ԥшрада Аҟәаҟа сыԥрырц. Сентиабр 19 ауха, аамҭа акыр цахьаны, Аҟәа сааит. Ақалақь акалҭқәа рҟны аиҿахысрақәа цон. Иаку напхгараҭарак ыҟамызт…
Аҵх абжа инахысхьаны Е. Шеварднаӡе иҟны снеиит. Урыстәылатәи аган зқәышаҳаҭыз Аахыҵ Кавказ аҟны Урыстәылатәи ар рыстатус азы апроект исырбеит, сагьиҳәеит П. Грачев иажәалагала –адивизиақәа ҩба Қырҭтәыла алагалареи СНГ алалареи дрықәшаҳаҭхарц. Аҽа мшқәак ҳааԥшып, – иҳәеит Шеварднаӡе. Ииасит хымш, сентиабр 23 рзы Шеварднаӡе дақәшаҳаҭхеит Аԥсны адесант дивизиа алагалара, дагьсыҳәеит Грачев сизасны уи атәы иасҳәарц. СНГ алалара маҷк ҳааԥеиԥшып- иҳәеит еиҭахгьы Шеварднаӡе.
Аамҭа акыр инеихьан азы Грачев аҽимадара сзалмыршеит, сзацәажәаз аштаб аиҳабы М. Колесников данысзыӡырҩ ашьҭахь «аамҭа цеит, солдаҭ заҵәык иакәзаргьы иҭыԥ даҳзахыгом» иҳәеит. Сентиабр 21 рзы Аҩны шкәакәа аԥхьа ақәгыларақәа ирылагахьан, Ельцини Хасбулатови еиҿагылан… Абас ала Аԥсни зықьҩыла аԥсҭазаарақәеи ҳцәымӡырц азы аҽа шанскгьы ҳарӡит.
Сентиабр 24 рзы, урыстәылатәи адивизиақәа ҩба Қырҭтәыла ралагаларазы Шеварднаӡе дызқәышаҳаҭыз апроект сыманы Москваҟа сыԥрит. Иара убри аҽны сиԥылеит аштаб хада аиҳабы М. Колесников, Грачев ихьӡалагьы ашәҟәы исҭеит. Абри ашәҟәы аҟны, сентиабр 24 рзы, аинрал Л. Шарашениӡе Е. Шеварднаӡе инапынҵала Урыстәыла атәылахьчара аминистр диҳәон Қарҭаа уаанӡа мап зцәыркхьаз 1993 шықәса сентиабр 17 рызтәи аплан ахь ахынҳәреи иаарласӡаны «Аԥсны ашьакаҭәара аанкыларазы» анагӡара иалагарци. Аха аамҭа ииашаҵәҟьаны ицахьан.
Ус шакәызгьы, сентиабр 26 1993 шықәса рзы Е. Шеварднаӡе Б. Ельцини, В. Черномырдини П. Грачеви рахь ашәҟәы ишьҭуеит. Убри ашәҟәы аҟны раԥхьаӡа акәны Қырҭтәыла ахада СНГ алалара дақәшаҳаҭхоит. Аинтерес аҵоуп ари аҭоурыхтә шәҟәы Шеварднаӡе Аҟәа политикатә шасык иакәны даныҟаз иахьиҩыз. Иара ԥхыӡгьы ибар ихеиҵомызт ҭҟәак иеиԥш Урыстәыла анапхгара Қырҭтәыла зегь аиқәырхара акәым ихатә ԥсҭазаарагь еиқәдырхарц дрыҳәо аҭагылазаашьа иоуп ҳәа. «Аҟәа аҭагылазаашьа бааԥсӡа ҟалеит, ақалақь каҳарц егьагым. Амҩақәа рҟны напышьашәала аибашьра цоит, хара здым ауаа шәҩыла аҭахара иаҿуп – иҩуеит Е. Шеварднаӡе ақалақь ахақәиҭтәра мышк шагыз. – арыцҳара бааԥс ҟамларц азы мҩа заҵәык ауп иҟоу. Аццакра зегь аӡбоит. Уаҵәы ихьшәахоит, избанзар иахьа, абарҭ аминуҭқәа рзы атәыла аразҟы ӡбахоит.
Хыхь исҳәаз инамаданы, Борис Николаи-иԥа, сшәыҳәоит Қырҭтәыла еиқәшәырхарц. Адырра шәысҭоит, уажәазы уи аҵакы аманы иҟазар, Ихьыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реимабзиара алалара сшазыхиоу. Ҳара ҳақәшаҳаҭуп Шәачатәи аиԥылараҟны Грачев иҳадигалаз арратә хәҭақәа аимак азонахь ралагаларагьы. Сшәыҳәоит иаарласӡаны аӡбара шәыдышәкыларц. Ари сареи сыжәлари аҵыхәтәантәи ҳгәыӷроуп. Ҳаҭырлеи гәыӷрылеи Е. Шеварднаӡе». Аха ари аӷьаҵәыӷьаҵәра ҭак ҳәа акгьы амоуит. Ҳәарада еилкаауп, Қырҭтәыла аханатә, (1992 шықәсафевраль-март азы) СНГ иалалазҭгьы аибашьра алкаақәа аҽакала ишыҟалоз. Еиуеиԥшым апланқәеи аҭагылазаашьақәеи ирхьымԥшыкәа Аԥсны мчрала еиҟарамыз аиҿагылара иааиҩык акәны иалҵит. Аԥсуаа ржәылареи (1993ш. сентиабр 16-30) Москва апарламент аиеихсра ала ихыркәшахаз Урыстәылатәи акризиси (сентиабр 21- октиабр 4) еиқәшәеит. Абас ала Урыстәыла СНГа ахатәы проблемақәа азцәырҵит, Ельцин иакәзар ихаҭа амчра дазықәԥон, Аҟәа иҭахкааз Шеварднаӡе иаха имамызт.
Аԥсны данаҵаха, уаҳа ԥсыхәа имамкәа даныҟала, Шеварднаӡе Москваҟа дыԥрит. 1993 шықәса октиабр 8 азы Ельцин дырԥылеит Ермантәылеи Азербаиџьани Қырҭтәылеи рпрезидентцәа. Адырҩаҽны, октиабр 9 азы Қырҭтәыла Урыстәылатәи арратә базақәа рыҟазааразы (Пуҭгьы абрахь иналаҵаны) аурыс-қырҭуа еиқәшаҳаҭра анапы аҵаҩны Қырҭтәыла СНГ иалалеит. Урыстәылатәи ар хылаԥшра азыруа иалагеит Пуҭ-Самтредиа-Қарҭ аихамҩа. «Ианаамҭаз иҟаҳамҵаз ҟаҳҵеит зықьҩыла ауааи аҵакырадгьыл акзаареи анаҳцәыӡ ашьҭахь» - иҩуеит Л. Шарашениӡе. Абас ала Аԥсны ахьыԥшымра аиуит, Қырҭтәыла аамҭала Урыстәыла аныррахь ииасит.
Гханы иҟалоит СНГ аганахьала Е. Шеварднаӡе иаҿаршәны имапкра дахькылнагашаз изеилкаауамызт ҳәа аҳәара. Политикк иаҳасабала иара ашәарҭара ихы ҭаиргылон. Избан? Избанзар, Шеварднаӡе акырҵуан Москва ақәыршаҳаҭны иара Қырҭтәылаҟа ирхынҳәраз аӡбра здызкылахьаз США аиҳабыра дрыдҳәалеижьҭеи. Арҭ рҩызцәа амаӡақәа ртәы аинрал Л. Шарашениӡе иабеидыруаз. Убри инадҳәаланы имаҷҩны ирдыруа фактк иазхьаԥштәуп. 1992 шықәса февраль мзазы, Шарашениӡе Минск СНГ асаммит аҟны данықәгылаз Шеварднаӡе США дцеит. Абри ивизит аан аилак «Brock group Ltd» иареи Қырҭтәыла аекономикатә еиҭаҿиара астратегиатә концепциазы, Амшын Еиқәа аҟны анефҭ терминалқәа рҳа арҭбаареи, амшынтә баӷәазақәа Ԥоҭи Баҭыми реиҭарҿыцреи, Баҭымтәи аҳаиртә баӷәаза дунеижәларбжьаратәны аҟаҵареи реиԥш зҵазкуаз аԥкаанҵа рнапы аҵарҩит. Иазгәаҭатәуп: усҟантәи аамҭазы Шеварднаӡе иарбанызаалак документк, аиҳаракгьы – адунеижәларбжьаратә документ инапы аҵаиҩыртә Қырҭтәыла дахаданы дшыҟамыз, аха ари апроблема маӡала аӡбра аиоухьан. СССР аминистр ԥхьатәа Вашингтонтәи аполитика-дипломатиатә дгылара аиура илиршахьан. Абас ала Шеварднаӡе ҿыц иаартыз азербаиџьантәи анефҭҵхырҭақәа рыкәша-мыкәша ахәмаррақәа ихы рылаирхәит. Ари, 1994 шықәсазы иаартны официала зыӡбахә ҳәаз, Урыстәыла иахыкәшаны, Мраҭашәара астратегиатә планқәа: каспитәи анефҭресурсқәа рызнеира алзыршоз, ԥхьаҟатәи анефҭмҩангага Бақәа-Қарҭ-Џьеихан ашьҭаҵара иаԥхьанеиуаз усын.
Асеиԥш ԥхьаҟатәи ахықәк дуқәа: Урыстәылатәи апроект – Қырҭтәыла СНГ адҳәалара, иаҵанакуамызт, США аҳәынҭмаӡаныҟәгаҩ Џь. Беикер 90-тәи ашықәсқәа рылагамҭаз Америкатәи адәныҟатәи аполитикаҟны Урыстәыла аԥыжәара аман иҟоуп ҳәа шиҳәазгьы. Ельцин иусбарҭа, зны-зынла, апатриоттә мчқәа рныррала аԥандарақәа рулон, аиҳаракгьы ирзааигәаз агәылара тәылақәа рахь. Шеварднаӡе ари азыԥхьагәеимҭеит, США-и Мраҭашәара зегьи дрықәгәыӷцәеит, Урыстәылатәи афактор зынӡагьы аххәыцра игәы иҭаӡамызт. Ихымҩаԥгашьа Ельцини, арра маҵурауааи апарламенти ҳәарада иаргәамҵуан. Абарҭ ирылҵшәаны Қырҭтәыла аҵахеит, Шеварднаӡе ихамаԥагьарагьы ааха аиуит…
Демократиала иалхыз апрезидентцәа Ельчибеии Гамсахәырдиеи ирҿагылан Азербаиџьани Қырҭтәылеи имҩаԥысыз амчра ааҳәрақәа адунеижәларбжьаратә уаажәларра ирымбазшәа ҟарҵеит. Арҭ аарҳәрақәа, бельгиатәи аҭҵааҩцәа Ерик Римакли Оливие Пеии ргәаанагарала «аҳәынҭқарра дуқәа, аиҳарак Урыстәыла, азы иманшәалан».
Абри инадҳәалан агәаларшәара еинтересуп иахырҳәаз Апрезидент З. Гамсахәырдиа иажәақәа: «Иуҳәар ауеит Қырҭтәыла анапхгара рахҳәара Буш дақәшаҳаҭын, Беикер хаҭала далахәын ҳәа».
Абри аус аҟны аганахь иаанымхеит Урыстәылатәи анапхгарагьы, урҭ арра- техникатәи афинанстәи цхыраара ҟарҵон. Америкаа Шеварднаӡе ацхыраара ду риҭеит, зегь раԥхьа инаргыланы СССР аилаҳараҿы, Германиа аидҵараҿы, асовет ар ГДР ралгараҿы, абиоресурсқәеи аенергоныҟәгагақәеи рыла ибеиаз, 50кв.км инаӡоз Берингов имшынԥшаҳәа америкаа рыҭараҿы у.у.е. Убри азоуп мраҭашәаратәи атәылақәа рхадацәа Шеварднаӡе Қарҭҟа ихынҳәра изеигәырӷьоз, иагьзацхраауаз. Қырҭтәыла иаразнак адунеижәларбжьаратә ҭахкаара иалҵит, 30 инареиҳаны аҳәынҭқаррақәа ихьыԥшым тәыланы иазхарҵеит, США-еи Канадеи акредит дуқәа аҭара иақәшаҳаҭхеит. Уи инахырҳәҳәангьы Аахыҵ Уаԥстәыла ицоз аибашьра иазхьамԥшыкәа Қырҭтәыла 1992 шықәса март 24 рзы СБСЕ (уажәтәи ОБСЕ) иалалеит, ииуль 31 рзы, Аԥсны аибашьра алагара ҩымчыбжьа шагыз ООН иалахәылахеит. Арҭ аҿырԥштәқәа ишудырбо ала Мрагыларатәи атәыла нагақәа имҩаԥырго «ҩ-стандартк» рполитика араҟа иҿаҿаӡа иааԥшит.

Аԥсны иазкны
Аминистрра
Адәныҟатәи аполитика
Аконсултә дырраҭара
Аналитика
|Аиҳабыра Реилазаареи аусбарҭақәеи

Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иофициалтә саит
Жәлар Реизара – Аԥсны Аҳәынҭқарра Апарламент
Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра
Аԥсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә Банк
Аҿари аспорти русқәа рзы аҳәынҭқарратә еилакы
Акурорти атуризми рзы аҳәынҭқарратә еилакы
| Ацҳаражәҳәара

Урыстәыла иҟоу Аԥсны ацҳаражәҳәара
Венесуела иҟоу Аԥсны ацҳаражәҳәара
Аԥсны иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәара
| Ажәабжьтә ресурсқәа

AbkhazWorld
Аԥсуа ателерадиоеилахәыра
Агазеҭ "Республика Абхазия"
Аинформациатә Агентра "Аԥсныпресс"
Апортал "Республика Абхазия"

|АԥСНЫ АҲӘЫНҬҚАРРА АДӘНЫҞАТӘИ АУСКӘА РМИНИСТРРА||E-mail: email@example.com; Tel: +7 (840) 226-70-69; Adress:. Lakoba, 21|


АҞӘА, мшаԥымза 19 — Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Москватәи жәларбжьаратәи аҵарадырратә салон аҳәаақәа ирҭагӡаны, афорум аҟны ажәахә сыманы сықәгылан, иҳәеит Аҧсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какоба.
"Афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны имҩаԥысит Урыстәылатәи Афедерациа аҵареи аҭҵарадырреи рминистр Ольга Василевеи сареи ҳаиқәшәара. Ҳрылацәажәеит иахьа ҳара ҳҵаратә усҳәарҭа аҟны ҳусураҿы ицәырҵуа азҵаарақәа. Урыстәылатәи аминистр агәра ҳлыргеит акомплекстә план ала Аԥсны зышьақәыргылара иаҿу ԥшь-школки х-ҳәыҷбаҳчаки рхырқәшара азы илылшо зегьы шыҟалҵо", — ҳәа азгәеиҭеит аминистр.
Аминистрцәа реиқәшәарҟны иалацәажәеит Урыстәыла Аԥсны иазоуныжьуа аквотақәеи, адипломқәеи, аттестатқәеи Урыстәыла азхаҵареи.
"Ҳалацәажәеит мызқәак раԥхьа аминистрцәа реилызаараҟны ишьақәырӷәӷәаны Урыстәылаҟа иҳашьҭыз ауаҩы иҵара зыршаҳаҭуа, уи аттестатқәа роума, адипломқәа роума, Урыстәыла уи ҷыдала агәрадыргара, иахьа уи ауадаҩрақәа цәырнагоит. Уи аҟынтә ари апроект ишақәшаҳаҭхо агәра ҳлыргеит. Лажәақәа рыла, ари апроект изыхәҭаз аминистррақәа ирхысхьеит, шьҭа хара имгакәа ҳнапы аҵаҳаҩуеит ҳәа ҳалҳәеит. Аквотақәа рызҵаара ҳалацәажәо еибаҳҳәеит, дара рызнеишьа, аԥышәара анырҭиуа рдыррақәа аадырԥшрытә еиԥш аҭагылазаашьа шыҟало. Аԥсны азы иаҳҭаху азанааҭқәа ҳара аҳәара аныҟаҳҵо иаҳарбаларц, ларгьы илҳәеит сынтәа ҳара иаҳҭаху ала еиҳа ахылаԥшра аҭаны ишаарышьҭуа", ҳәа ациҵеит Адгәыр Какоба.
Москватәи жәларбжьаратәи аҵарадырратә салон мҩаԥысуан Москва мшаԥымза 14 рзы. Иалахәын Сириа, Пакестан, Турциа, уҳәа атәылақәа рхаҭарнакцәа рацәаҩны.


АҞӘА, мшаԥымза 21 — Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Аԥсныи Аахыҵ Уаԥстәылеи реизыҟазаашьақәа еиҳа-еиҳа иҿиоит, иҳәеит Аԥсны Аԥыза-министр Беслан Барцыц радио Sputnik Южная Осетия аинтервиу аҭо.
"Ҭоурых ҟазшьала ишьақәгылаз ҳажәларқәа реинырра ԥхьаҟагьы аҿиара аиуроуп. Аԥсныи Аахыҵ Уаԥстәылеи рнапхгарагьы ируалу — ажәларқәа рыҩба рҭахрақәа рынагӡароуп. Ҳажәларқәа ирҭаху аиҭанеиааиреи аизаагәареи роуп", — иҳәеит Барцыц.
Аԥыза-министр иажәақәа рыла Анатоли Бибилови иареи реиԥылараан Бибилов иазгәеиҭеит ԥхьаҟагьы Аԥсныи Аахыҵ Уаԥстәылеи реизыҟазаашьақәа реиӷьтәра ишилшо ала адгылара шеиҭо.
Аԥсны Аԥыза-министр Беслан Барцыц зхадараҟны дыҟоу Аԥснытәи аофициалтә делегациа аилазаара иалоуп: Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа, Аԥсны Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Дмитри Шамба.
Анатоли Бибилов иинаугурациа мҩаԥысуеит 2017 шықәса, мшаԥымза 21 рзы Цхинвалтәи астадион аҟны. Уаанӡа аинаугурациақәа мҩаԥыргон атәыла аиҳабыра реилатәарҭа Азал ду аҟны, мамзаргьы акиноконцерттә зал "Чермен" аҟны.
Аԥснытәи аделегациа адагьы ацеремониа рҽаладырхәраны иҟоуп Урыстәыла, Донецктәи жәлар рреспублика, Лугансктәи жәлар рреспублика, Приднестровие, Ашьха Ҟарабах рҟынтәи асасцәа.


Ҭырқәтәыла апарламент адепутат Енгин Ҭаскәач-иԥа (Папба) дазааҭгылеит иааираны иҟоу апарламенттә алхрақәеи, иҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь имоу агәыбылреи. Аиҿцәажәара мҩаԥылгеит Сырма Ашәԥҳа.
Ауаажәларратә еиҿкаара "Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" ахаҭарнакцәа усуратә визитла Ҭырқәтәыла иаҭааит.
Аԥсны аҿар ирабадырарц, Аиааира амш иадҳәалоу аныҳәақәа рхы рыладырхәырц азы Ҭырқәтәылантәи рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь иааит акәашаратә нсамбль "Аураашьа".
Астол гежь "Аԥсни адиаспореи реимадара аизырҳара" амҩаԥгара азкын раԥхьаӡа акәны Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа аԥсуа диаспора рхаҭарнакцәа раара.
Астол гежь "Аԥсни адиаспореи реимадара аизырҳара" амҩаԥгара азкын раԥхьаӡа акәны Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа аԥсуа диаспора рхаҭарнакцәа раара 40 шықәса ахыҵра.
Астол гежь аҟны иалацәажәоит Аԥсны инхо ауаажәлари адиаспореи реимадара арӷәӷәареи, ԥхьаҟатәи русеицуреи аҳәаақәҵара.
Ауаажәларратә еиҿкаара "Жәларбжьартәи афонд Аԥсны" аԥшьгарала, арҭ амшқәа рзы усуратә визитла Ҭырқәтәылатәи Ареспублика иатәу Аҩадатәи Кипр иҟоуп "Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" ахада Сенер Гогәуеи Аԥсны аҵареи, аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какобеи. Аиԥыларақәа дрылахәуп Ҭырқәтәыла иҟоу азинмчра нагӡа змоу Аԥсны Аҳәынҭқарра ахаҭарнак Инар Гыцба.
"Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" афинансқәа рхеилак аиҳабы, аекономист Беслан Кәыҵниа Аԥсны арепатриациа апроцесс шымҩаԥысуа азы игәаанагара иҳәеит.
Анхәа ақыҭа шьҭоуп Афон Ҿыц ақалақь азааигәара. Уа инхо аԥсуа ҭаацәарақәа рахьтә, иҟоуп ақалақьқәа рахь илбаақәаз. Аха урҭ идырӡӡом рабацәа ргәараҭа. Аԥсы ҭоуп ажәытәтәи рхәышҭаарақәа, иҩарышьҭуеит рылҩаҵә. Ирацәоуп улаԥш хызкуа аҭыԥ ԥшӡарақәа, урҭ ирызкыу ажәлар рҳәамҭақәа.
Уажәшьҭарнахыс Сҭампылтәи аԥсуа культуратә хеидкылақәа рфедерациа иалоу ахеидкылақәа рхыԥхьаӡара 14 рҟынӡа инаӡоит.
Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа изланхо атәым жәлар ирыламӡырц азы рҽазыршәоит рмилаҭтә культура аиқәырхара. Уи азы дара ахьынхо аҭыԥқәа рҿы еиҿкааны ирымоуп ахеидкылақәа, акультуратә дернеқьқәа ҳәа изышьҭоу. Ирҵоит рхатәы бызшәа, ркультура, аԥсуа қьабзқәа, имҩаԥыргоит аизарақәа, иазгәарҭоит Аԥсны аҭоурыхтә хҭысқәа. Ԥсыуа хәышҭаараны иахәаԥшуеит, еиднакылоит.
Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аҳәынҭқарратә еилакы аиҳабы Вадим Ҳаразиа Амассатә информациатә хархәагақәа ирзеиҭеиҳәеит аилак апроблемақәеи ԥхьаҟатәи аԥеиԥшқәеи ртәы.
Маи 28 рзы Бандырма ақалақь аҟны имҩаԥысит Атуризми акультуреи рзы 26-тәи жәларбжьаратәи афестиваль. Уи иалахәын Гагра, Гәдоуҭа, Гәылрыԥшь араионқәа рхадацәа, Аԥсны Жәлар Реизара адепутат Дмитри Гәынба. Афестиваль ахь ааԥхьара аман иара убас Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист Вианор Логәуа напхгаҩыс дызмоу акәашаратә ансамбль "Абжьыуаа".
Ҭырқәтәылаҟа Аԥснытәи аделегациа рцара ахықәкы ҳирдырит Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аилак афонд аиҳабы Џьон Смыр.
Еқрем Хышба дынхоит Ҭырқәтәыла, Калдахәара ақыҭан. Аԥсуара бзиа ибаны иныҟәазго, ицқьаӡаны аԥсшәа зҳәо, еснагь иҭоурыхтә ԥсадгьыл дазҿлымҳауп.
Лаҵара 21 – ахырҵәара иақәдыршәаз ҳауаажәлар ргәалашәара иамшны иԥхьаӡоуп. Ҭырқәтәыла Амшын Еиқәа иӡхыҵыз аԥсуаа аӡәырҩы рыԥсҭазаара иалҵит, иаанхазгьы анаҩстәи рлахьынҵеиқәаҵәа атәымџьара изқәынҵәаз аҭыԥқәа ирҿахәханы иаанхоит.
Арепатриациазы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Вадим Ҳаразиа напхгара ззиуа Аԥснытәи аделегациа Ҭырқәтәыла иаҭааны иҟоуп.
Ҭырқәтәыла еиҿкаау аԥсуаа ркультуратә хеидкылақәа рфедерациа аиҳабы Џьенгьиз Коч Ашәба Sputnik акорреспондент илыиҭаз аинтервиу аҟны далацәажәеит Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа диаспора рынхашьа-бзазашьа, гәҭакқәас, гәҭыхақәас ирымоу.
Аҳәаанырцә инхо аԥсуаа рахьтә иҟоуп абаҩхатәра злоу, зыхьӡ адунеи иахыҵәахьоу ҳашьцәа хьӡырҳәагақәа. Убарҭ дыруаӡәкуп Шьамтәыла инхо аскрипкарҳәаҩы, акомпозитор Абдул Агрба.
Ҳандан Папԥҳа шықәсык аԥхьа Ҭырқәтәылантәи лҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь дхынҳәит, уи лыԥшәмеи лареи Аԥсны рынхашьа-нҵышьа атәы Sputnik акорреспондент илзеиҭалҳәеит.


АҞӘА, мшаԥымза 20 — Sputnik, Владимир Бегунов. Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аҭоурых иазку аконкурс аҟны зҽалызкаауа ахәыҷқәа рҟынтәи Аԥсны еиҿыркаауеит апроект "Мшыбзиа, Урыстәыла" агәыԥ. Апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны еиуеиԥшым атәылақәа рҟынтәи ашколхәыҷқәа аҵара-дырратә ныҟәарақәа мҩаԥыргараны иҟоуп урыстәылатәи ақалақьқәа рышҟа.
Урҭ ирылахәхоит Аԥснытәи ашколхәыҷқәагьы. Урҭ нанҳәамзазы Казанҟа ицараны иҟоуп, ҳәа ҳзеиҭалҳәеит Аԥсны иҟоу аурыс культуратә Центр аиҳабы Наталиа Каиун.
"Атест аихшьаалақәеи, ажәеиҭаҳәа "Аибашьра салацәажәоит аӡбахә мацара шсаҳахьоугьы" аҟны ироуз ахәшьарақәеи ирымаданы еиҿаҳкаараны ҳаҟоуп еиӷьу рҟынтәи 18-ҩык злахәу агәыԥ", — лҳәеит Каиун.
Наталиа Каиун лажәақәа рыла, атест мҩаԥысраны иҟоуп Аҟәа "Москва аҩны" аҟни Гагра Ацентртә библиотека аҟни, асабша, мшаԥымза 22 рзы.
Апроект аԥаразоужьра мҩаԥнагоит Урыстәылатәи Афедерациа. Есышықәса иара аҳәаақәа ирҭагӡаны ашколхәыҷқәа урыстәылатәи ақалақьқәа ирҭаауеит. 2016 шықәса рзы Аԥснытәи ашколхәыҷқәа Санкт-Петербург иҟан.


АҞӘА, лаҵарамза 11 – Sputnik, Бадри Есиава. Аҟәа, лаҵарамза 11 рзы имҩаԥысит Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палатеи Ливантәи ачерқьесцәеи злахәыз апресс-конференциа. Апресс-конференциа хыркәшахеит аусеицураз Аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩрала. Аиқәышаҳаҭра рнапы аҵарҩит Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата аиҳабы Геннади Гагәылиеи Ливан иҟоу ачерқьесцәа Рассоциациа ахантәаҩы Сариа Абдельраззаки.
"Ҳара иаҳҭахуп Ливан ашәқәа рзааҳартыр Аԥсны аиҿкаарақәеи аусҳәарҭақәеи. Ҳнапы зҵааҩыз адокумент раԥхьатәи шьаҿоуп абри аус аҟны. Ԥхьаҟа уи иацҵахоит ҳәа агәра згоит", — иҳәеит Гагәылиа.
Ливантәи жәларбжьаратәи аменеџьмент ауниверситет адоктор, Ливан иҟоу ачерқьесцәа Рассоциациа ахантәаҩы Сариа Абдельраззак Аԥсны ирзыҟарҵаз адкылара даара агәахәара лнаҭеит. Лара иазгәалҭеит Аԥсны аасҭа иԥшӡоу атәыла уаанӡа ишылымбацыз.
"Сара еиуеиԥшым атәылақәа сырҭаахьеит, аха асеиԥш иҟоу асирра сымбацызт. Амиллионқәа зықәхарџьу Дубаигьы Аԥсны иснаҭаз анырра снамҭеит", — лҳәеит лара.
Ҩышықәса ирықәуп Абдельраззак Аԥсны ахаҭарнакра луеижьҭеи Ливан. Лара лажәақәа рыла иазыԥхьагәаҭоуп аконференциа ду аиҿкаара, уахь инаԥхьахоит аԥсуа делегациагьы.
Аус адулара иаҿуп абри атәылаҟны Аԥсны аофициалтә хаҭарнакра аартра азҵаара.
Ассоциациа уаанӡатәи ахантәаҩы Риад Абдельраззак, Сариа лаб, иазгәеиҭеит Аԥсныҟа лассы-лассы аара шигәҭаку, еиҳа еизааигәоу аизыҟазаашьақәа раԥҵаразы.
Ливан аԥсуаа нхома ҳәа апресс-конференциаҿы ирҭаз азҵаара аҭакс иҳәеит урҭ уа рацәак шыҟам.
Ассоциациа атуризм аҟәша аиҳабы Билал Мельхем иҳәеит, Аԥсныҟа аара адагьы араҟа аанхарагьы шигәаԥхо. Иара иазгәеиҭеит ареспублика атуризм аганахь ала алшара дуқәа шамоу, иара убри аан авизақәа рызҵаара аӡбра шаҭаху.
"Аԥсны атуризм аҿиара аиуроуп. Ари аусхк алагалақәа аҭатәуп", — лҳәоит Сариа Абдельраззак.
Аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра ашьҭахь асасцәа ирыҭан агәаларшәагатә ҳамҭақәа. Ливантәи аделегациа Геннади Гагәылиа ачерқьесцәа Рассоциациа аҳаҭыртә диплом ианаршьеит.


АҞӘА, мшаԥымза 19 – Sputnik. Аԥсны аофициалтә делегациа рхы аладырхәуеит Аахыҵ Уаԥстәылатәи Ареспублика Ахада Анатоли Бибилов иинаугурациа. Абри атәы Sputnik акорреспондент изаалыцҳаит Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аинформациеи аҳәынҭпротоколи Русбарҭа аиҳабы Ельза Ҷанԥҳа.
"Аԥсны Аԥыза-министр Беслан Барцыц зхадараҟны дыҟоу Аԥснытәи аофициалтә делегациа иахьа Цхинвалҟа амҩа иқәлоит. Аделегациа аилазаара иалоуп: Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа, Аԥсны Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Дмитри Шамба", — лҳәеит Ҷанԥҳа.
Анатоли Бибилов иинаугурациа мҩаԥысуеит 2017 шықәса, мшаԥымза 21 рзы Цхинвалтәи астадион аҟны. Уаанӡа аинаугурациақәа мҩаԥыргон атәыла аиҳабыра реилатәарҭа Азал ду аҟны, мамзаргьы акиноконцерттә зал "Чермен" аҟны.
Аԥснытәи аделегациа адагьы ацеремониа рҽаладырхәраны иҟоуп Урыстәыла, Донецктәи жәлар рреспублика, Лугансктәи жәлар рреспублика, Приднестровие, Ашьха Ҟарабах рҟынтәи асасцәа.


Sputnik, Амра Амҷԥҳа
- Ишԥаԥылоит иахьа Тҟәарчал 75-тәи аиубилеи?
— Тҟәарчал зықәра дуум қалақьуп, аха убри аамҭазы акырӡа аҭоурых змоу қалақьуп. Ақалақь-Фырхаҵа Тҟәарчал 75-тәи ааԥын иаԥылоит. Ауадаҩрақәа иҟоу еилкаауп, зегьы ирдыруа оуп. Иара аныҳәа ахаҭа шымҩаԥааго ҳалацәажәозар, иазгәасҭарц сҭахуп, 2017 шықәса ажьырныҳәамза инаркны ԥхынҷкәынынӡа Тҟәарчал имҩаԥаҳго аусмҩаԥгатәқәа зегьы иазаҳкуеит ақалақь аиубилеи. Аиҿкааратә комитет ақәҵара иаднакылаз ала мшаԥымза 9 рзы ақалақь анаԥҵаз амш аҽны, уи традициан иҟоуп, есымшагьы иазгәаҳҭоит ҭаацәашәала. Нанҳәа 27 рзы ашахтиор имш аҽны инарҭбааны иазгәаҭахоит аиубилеи. Уахь ааԥхьара раҳҭоит Тҟәарчал иалҵыз зегьы, ауаа нагақәа, асасцәа рацәаҩны иҟалоит. Еиҿаҳкаауеит еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа.
- Асовет аамҭазы Тҟәарчал аус зуаз аусбарҭақәа рацәан. Иахьа ишԥаҟоу Тҟәарчал аҭагылазаашьа?
— Тҟәарчал иахьатәи аҭагылазаашьа уахәаԥшуазар, аибашьра анеилгаз раԥхьатәи ашықәсқәа аҭагылазаашьа еиҳа еиӷьын уажәтәи аасҭа. Усҟан аус руан азауадқәа "Аргонавт", "Заря", аремонт-механикатә зауад ҳәа иҟаз. Ҭырқәтәылантәи иааз ҳџьынџьуаҩ Ҭаифун Арӡынба ибзоурала арацәа аҵхра иалаган, исгәалашәоит абиуџьет профицитны ианыҟазгьы. Иаангылеит арҭ азауадқәа. Ҵыԥх аихшьаалақәа иҟарҵаз удыргәырӷьартә иҟаӡам. 61% рҿынӡоуп иахьынӡанаҳагӡаз ҳбиуџьет. Уи зыхҟьаз арацәа ахә акаҳара, иара аинвестор арацәа аҵхра иаҿыз изыфеидамызт иганы аҭира. Ҳбиуџьеҭ арацәа ала акәын излашьақәгылаз абарҭ ашықәсқәа зегьы. Ҩаԥхьа арацәа аҵхра иалагап ҳәоуп, Донецкнтәи арацәа аҵхыҩцәа ҳҭаараны иҟоуп. Иааны ирбахьеит, апроект хиоуп, даргьы азыхиуоп арацәа аҩныҵҟала уаанӡа ишыҵырхуаз еиԥш убас аҵхра. Уажәраанӡа иҵызхуаз иаарту аҳасабала иҵырхуан.
- Шаҟаҩы ауаа нхода Тҟәарчал ақалақь уажәы? Шаҟаҩы нходаз аибашьра ҟалаанӡа?
— Аибашьра ҟалаанӡа 30 нызқь инареиҳаны инхон. Уажәы 5-нызқь ҩык роуп инхо. Аха иҭаҩу рацәоуп, егьырҭ ақалақьқәеи ақыҭақәеи рҿы инхо. Урҭ асабшеи амҽышалеи Тҟәарчалҟа инеиуеит ҳаҩныҟа ҳәа, убри азыҳәан тҟәарчалаа ирхыҳаԥхьаӡалоит.
- Иахьатәи Тҟәарчал аԥсҭазаара злеиҿкаауи, анаплакқәа аус руама?
— Анаплакқәа аус руеит, аргыларатә фирма аус ауеит. Аинвестициатә программа инақәыршәаны аргыларатә усқәа мҩаԥызго Тҟәарчалргылара ауп. Аусуҩцәа рыдыркылеит, русура бзианы ицоит. Азауад "Заря" аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа иҟоу зегьы ҭзыжьуа дара роуп. Урҭгьы аҳәынҭқарра акредит ҳасабала аԥара рырҭеит. Уаҟагьы аусқәа ицәгьамкәа ицоит. Иҟоуп имаҷу анаплакқәа. Аха хашәала дук аазго ҳәа сынтәатәи ала акагьы ыҟаӡам.
— Тҟәарчалтәи ашколқәа роушьҭымҭацәа еснагь ареспубликатә олимпиадақәа рҿы актәи аҭыԥ ааныркылон, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирҭалон Аԥсны анҭыҵгьы. Аиашазы Тҟәарчалтәи ашколқәа, аҵаҩцәа, арҵаҩцәа ҳархыҽхәартә ҳаҟоуп. Ҳаушьҭымҭацәа ахьҭало ихьӡырҳәаганы рыхьӡ ҳаҳауеит уи даара ҳаигәырӷьоит. Ишԥаҟоу акультуратә ԥсҭазаара, ишԥаҟоу аспорттә ԥсҭазаара?
— Акультуратә ԥсҭазаара ыҟоуп, ақалақь аҿы иҟоу ахаԥшьгаратә коллективқәа иахьынӡаҳалшо ҳрыцхраауеит. Инаҳаԥхьоит Тҟәарчалҟа ирлас-ырласны Аԥсны иҟоу аҟазаратә коллективқәа, ашәаҳәаҩцәа. Угәы ҿыӷьыртә иҟам. Атеатр аус ауеит. Ҳаспортсменцәа қәыԥшцәа зехьынџьара ҳбиуџьеҭ маҷуп егьиуп ҳәа ҳмахәаԥшӡакәа ахәыҷқәа рзы акагьы ҳаигӡаӡом. Иарбан еицлабразаалакгьы зехьынџьара иҳашьҭуеит, аԥхьахәқәагьы ааргоит, ҳдыргәырӷьоит.
- Даҽа хырхарҭагьы салацәажәар сҭахуп, атуризм аганахьала Тҟәарчал аперспектива ҳәа иамои?
— Тҟәарчал агеографиала ишыҟоу ала, х-хәҭакны ишаны аԥхьаҟа убас еиԥш избоит, ақалақь аҩадатәи ахәҭа ҳәа иахьашьҭоу культуратә центрны иҟазар сҭахуп. Аҟармара аганахь атуризм аизырҳара иара иатәуп зынӡа убраҟа иҟоу аԥсабара аҭагылазаашьа зегьы. Ҳара иҳамоу анаплакқәа ахԥатәи ахәҭа ааглыхра иазкны иҟазарц агәазыҳәара сымоуп. Дара-дара еиԥырхагамхо акы акәны сахәаԥшуеит. Атуризм аганахьалагьы аперспективақәа ыҟоуп. Анаплакы "Здоровье нации" ҳәа иҟоуп 2008 шықәсазы аренда ҳасабала иргеит арадонтә ӡы-хыҵхырҭақәа, асовет аамҭазы даара зыӡбахә наҩхьаз. Ҵыԥх иалагеит аиҭашьақәыргылара, уажә ааигәа аминистрцәа реилазаара ақәҵара азин рырҭеит анедрқәа рхархәаразы. Еиҭашьақәыргыланы иҟалар иаднаԥхьалап ауаа, уа зыԥсы зшьалоу, згәабзиара еихьызтәуа. Уигьы абиуџьет акы ахнаԥхьаӡалап ҳәа ҳгәыӷуеит. Тҟәарчал иаԥну ашьхақәа, аӡхыҽҽақәа абарҭқәа зегьы атуристцәа здызԥхьалаша аҭыԥқәа рацәоуп. Убри аганахьалагьы аинвесторцәа ҳрышьҭоуп.
- Тҟәарчал ақалақь аҿиараҿы, араион иадырҵаз ақыҭақәа цхыраагӡома шәа шәзы?
— Аиаша шәасҳәап, аибашьра ашьҭахь араион анеиҿыркаауаз 1994 шықәсазы Очамчыреи Гали араионқәа рҟынтә иадҵан ақыҭақәа 11. Усҟантәи аамҭазы ацхыраара арҭон Тҟәарчал. Иахьатәи ала дара ақыҭақәа рҭагылазаашьа цәгьаӡам, ани ҳҭахуп ари ҳҭахуп ҳәа ақыҭауаа ашә илагылаӡам, дара рхы иахәоит, рыдгьыл иқәаарыхуеит, рхы зланыҟәырго рымоуп. Аџьармыкьахь ак ҭиира иаарымгозар, ус ақалақь излахәо ҳәа акагьы ыҟам. Адгьыл азы ашәахтә иршәо абиуџьеҭ ханарҭәаауеит, 200-нызқь рҟынӡа артәоит шықәсык, ҳзырбеиоу ҳәа акагьы ыҟаӡам.
- Аинвестициатә программа ала шәусурақәа абанӡанажәгахьо?
— Аинвестициатә программа ала ҵыԥх иазгәаҭақәаз аусурақәа зегьы ахыркәшарахь инеиуеит уҳәаратәы иҟоуп. Акызаҵәык иаанхаз, аӡеихшарҭатә бассеин аҿы аусурақәа цоит, 70 процент рҟынӡа нарыгӡахьеит. Сгәы иаанагоит мызкы-ҩымз ирылагӡаны Тҟәарчал араион аӡы апроблема ӡбахоит ҳәа.
Аинвестициатә программа ала инагӡаз аусурақәа иреиуоуп амҩакәа рыҟаҵара, ақалақь аҩныҵҟа амҩақәа 4 рҿы акатран ақәырҭәара. Ихыркәшоуп Владислав Арӡынба ихьӡ зху апроспект аҿы аусурақәа.
Иԥсахын аӡымҩангагатә трубақәа, аколлекторқәа рыцқьан, 37 азеиԥштә ҩнқәа рыҵаҟақәа рыцқьан. Сынтәатәила иҵегьы ирацәаны аусурақәа азыԥхьагәаҭоуп. Аинвестициатә программала Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭа еиҭашьақәыргылахоит, 2018 ашықәс анҵәамҭазы ахархәарахы ирыҭахарц аҳақьымцәеи ауааԥсыреи. Иара убас Тҟәарчали Агәыбедиеи еимаздо амҩаду акапиталтә ремонт азыҟаҵара азгәаҭоуп.
Егьыс ареспубликатә биуџьеҭ ахарџьала Тҟәарчалтәи аџьармыкьа аиҭашьақәыргылара. Уажәы аусурақәа цоит ҵаҟа иҟоу аҳабла Чачхалиа ихьӡ зху амҩа аиҭашьақәыргылара. 2-тәи ахәыҷбаҳча 2013 шықәсазы аиҭашьақәыргылара нап аркын, еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны ихыркәшаӡамызт аусурақәа, уажәы иацҵахоит.
- Тҟәарчалтәи ахшараиурҭаҿы заҟа хәыҷқәа иихьада сынтәа?
— Ацифра иашан исзымҳәар ауеит, аха уажә ааигәа ҩыџьа аҭыԥҳацәа иит Аҟәарчаԥантәи аҭаацәара рҿы, иацы илырҩаауан Берзениаԥҳацәа.
- Тҟәарчалаа арадио Sputnik иазыӡырҩа ишәымоуп алшара ирыдышәныҳәаларц ақалақь аиубилеи.
— Иҭабуп Sputnik ааԥхьара ахьсышәҭаз, ақәҿиарақәа шәзеиӷьасшьоит. Тҟәарчалаа зегьы, сытҟәарчалтәуп ҳәа зхы зыԥхьаӡо ирыдысныҳәалоит ақалақь амш иира. Тҟәарчали тҟәарчалааи ироуааит аизҳазыӷьара.


АҞӘА, мшаԥымза 6 — Sputnik, Бадри Есиава. Аҟәа ақалақь Ахадареи ақалақьтә Еизареи раԥшьгарала ахәаша, мшаԥымза 7 рзы аҳҭнықалақь аҟны имҩаԥгахоит "асубботник". Дара аҳәара ҟарҵоит ақалақьуаа рынхарҭақәа, русурҭа ҭыԥқәа иахьрыҵаркуа арыцқьара мҩаԥыргарц.
"Ҳара ашколқәа, Иаарту Аҟәатәи аинститут, Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет адырра раҳҭеит. Ақалақьуаа ираҳҳәар ҳҭахуп ахатәы нхарҭа ҭыԥқәа иахьрыҵаркуа апроблемақәа рацәаны ишыҟоу. Ацқьара ҳара ҳхаҿы арԥшӡоит. Аҳәара аауеит аҳҭнықалақь арыцқьара аус аӡәгьы дацәхьамҵырц", — иҳәоит Багаҭелиа.
Иара иажәақәа рыла ахархәара аҭахоит атехника ҷыда.
"Ақалақь ахы-аҵыхәа зегьы аамҭаныкала ирыцқьатәуп. Дарбанызаалак икәша-мыкәша ирыцқьар, уаҳа акагьы аҭахӡам. Напеилаԥса ҟаҵатәуп", — иҳәоит иара.
Иара убасгьы иазԥхьагәаҭоуп мшаԥымза анҵәамҭазгьы инарҭбаау арыцқьаратә усурақәа рымҩаԥгара.


Ахәаша, мшаԥымза 14 рзы Аԥснытәи аԥшьаныҟәаҩцәа Аџьартә ныҟәара мҩаԥыргеит Претори инаркны Галгофанӡа.
Аԥснынтәи Анцәа дхазҵо ргәыԥ Амшаԥ аламҭалазы Иерусалим иаҭааны иҟоуп.
Апрель 14 ашәахтә усбарҭа амш азы, ашәахтәи аизгақәеи рмаҵзура рминистр Даур Кәырмазиеи уи ихаҭыԥуаҩ Александр Гәлиеи Sputnik Аԥсны арадио аинтервиу арҭеит.
Мшаԥымза 9 раахыс Удмуртиатәи Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата аделегациеи ажурналистцәеи Аԥсны иаҭааны иҟан.
Ахәыҷтәы вокалтә конкурс "Ты супер!" аҩбатәи атур амҩаԥысра иаҿуп. Ашоу алахәылацәа ашәа ҿыцқәа рҵоит. Аха аԥсҭазаара ԥсҭазаароуп. Апроект алахәылацәа асценатә ԥышәа адагьы аҩызцәа ҿыцқәа дырҳаит.
Аԥсны ашәахтәеизгара амаҵзурақәа рымшныҳәа аламҭалазы ҳкорреспондент диҿцәажәеит аиурист хаҿқәа ашәахтә рықәҵараз Аусбарҭа аинспектор хада, Леон иорден занашьоу Баҭал Логәуа.
Алхырҭатә ҭыԥ № 17 аҟны ахәаша, мшаԥымза 14, асааҭ 18:00 рзы ихыркәшахоит адепутатразы акандидатцәа ашәҟәы рҭагалара. Абри атәы ҳзаарыцҳаит Ацентртә алхратә комиссиаҟынтә.
Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара иаднакылеит Ақәҵара 2017 шықәса мшаԥымза инаркны абылтәы ахәԥса ареспублика аҩныҵҟа ишьҭыххарц.
Ақьырсиан аԥшьаҩыра шәҟәык Евангелие Иоан иҟынтә, Ҭырқәтәыла инхоз ҳџьынџьуаҩ, ҳҵарауаҩ ду Омар Беигәаа еиҭеигеит. Уи анапыла ҩыра иԥшааит Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Апсуа ҭҵааратә институт аиҳабы Арда Ашәба. Иара аҭыжьра иазырхиоуп. Уи аԥшаара шалыршахаз, насгьы уи иадҳәалоу аҭоурых дазааҭгылоит аҵарауаҩ.
Ралли азы Урыстәыла Ахраҿа мҩаԥысуеит есышықәса. 2012 шықәса рзы аспортхкқәа рзы Урыстәылазегьтәи ареестр иалагалоуп.


АҞӘА, мшаԥымза 21 – Sputnik, Роберт Џьопуа. Ахәыҷтәы естрада-музыкатә театр "Каданс" аконцерт Аҳәынҭқарратә филармониа асценаҟны имҩаԥысит аԥшьаша, мшаԥымза 20 рзы. Аколлектив асахьаркыратә напхгаҩы Алик Алавердиан ҳкорреспондент аинтервиу анииҭоз иазгәеиҭеит, ансамбль раԥхьаӡа акәны Аҳәынҭқарратә филармониаҟны ишықәгыло.
"Ҳансамбль асолотә концертқәа шымҩаԥнагахьогьы афилармониаҟны раԥхьаӡа акәны иқәгылоит. Акыр ҳагәқәа хыҭхыҭуеит, аха сгәы иаанагоит ишахәҭо ҳхы ааҳарԥшып ҳәа", — иҳәеит Алавердиан.
Иара иажәақәа рыла аконцерт арепертуар аколлектив алахәылацәа еиҿыркааит. Аԥсуа, аурыс, англыз бызшәақәа рыла инарыгӡараны иҟоуп рашәақәа.
"Каданс" анапхгаҩы Алик Алавердиан иазгәеиҭеит аконцерт аиҿкаара иацхрааит Ковач ихьӡ зху аҟазара ашкол №1 ҳәа.
"Каданс" еиҿкааужьҭеи хышықәса ҵуеит. Лаҵарамза 27 инаркны рашәарамза 17 рҟынӡа Артек имҩаԥысраны иҟоу жәларбжьаратәи афестиваль иалахәхоит.


АҞӘА, рашәарамза 9 — Sputnik, Амра Амҷԥҳа. ConIFA амаӡаныҟәгаҩ хада Саша Биркоф аҳәамҭа ҟаиҵеит даԥсыуаны ихы шибо ала. Абри атәы иара изеиҭеиҳәеит аинтервиу имызхуаз Sputnik Аԥсны арадио амҩаԥгаҩ Алхас Манаргьиа. Биркоф Аԥсны дыҟан ConIFA 2016 адунеитә чемпионат амҩаԥгараан.
"Аԥсны гәхьаазгоит. Исҭахуп ҩаԥхьа уахь схынҳәырц", — иҳәеит иара.
"Сара Аԥсны ачемпионат анымҩаԥысуаз иаразнакы иснырит ауаа рыԥхарра. Исҭахуп урҭ сцәаныррақәа ҩаԥхьа иснырырц", — иҳәеит иара.
ConIFA амаӡаныҟәгаҩ хада Саша Биркоф иазгәеиҭеит Аԥсны имҩаԥысыз ачемпионати уажә Аҩадатәи Кипр имҩаԥысуа ачемпионати шузеидымкыло. Аԥснытәи ачемпионат еиҳа аҭбаара, амҽхак шамаз. Ара ахҭысқәа рыӡбахә рҳәоит 35-ҩык ажурналистцәа ЕАШ, Британиа, Германиа, Франциа, Словакиа, Аԥсны, Аҩадатәи Кипр рҟынтәи.
Аԥсныи Паданиеи реиндаҭлара интернетла ауаа идырбахома ҳәа Биркоф ирҭаз азҵаара аҭак изыҟамҵеит, уи аиҿкааҩцәа роуп изыӡбо иҳәеит.
Иара убри амш аҽны иҟоуп аҽа хәмарракгьы – Аҩадатәи Кипри Секеитәи атәылаҿацәи ркомандақәа рыбжьара.
Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагеит рашәара 4 рзы, ихыркәшахоит рашәара 10 рзы финалтә хәмаррала. Аԥсны еизгоу акоманда аҵәҭаԥсарала агәыԥ "А" аҟны ихәмаруеит. Аԥснытәи акоманда ачемпионат аԥшәмацәа, Аҩадатәи Кипр ахәмарыҩцәа ирыцықәгылоит.
Абри агәыԥ ахь иақәшәеит Аахыҵ Уаԥстәылеи Карпаталиеи ркомандақәагьы. Атурнир иалахәуп аа-командак. Агәыԥ "В" ахь иаҵанакит: Паданиа, Секеитәи атәылаҿацә, Ницца, адгьылбжьахақәа Мен ркомандақәа. Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагеит рашәарамза 4 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 10 рзы финалтә хәмаррала.


АҞӘА, мшаԥымза 6 — Sputnik, Роберт Џьопуа. Аԥснынтәи анцәа дхазҵо аныҟәаҩцәа Иерусалимҟа амҩа иқәлоит Амшаԥ аламҭалазы амца ԥшьа аҟәырҷаха ааргаразы. Абри атәы ҳкорреспондент изеиҭеиҳәеит Аԥшьа Симон Кананити Аԥшьа Евстафи Аԥсилтәии рыхьӡ зху афонд ахантәаҩы Рауф Ҳаразиа.
"Ҵыԥх еиԥш сынтәагьы, Анцәа ду имчала Амца ԥшьа аҟәырҷаха Аԥсныҟа иаагараны ҳаҟоуп. Ҳара ҳарҭаараны ҳаҟоуп Иерусалим, Адгьыл ԥшьа руахәамақәа, Вифлием, Назарет, Палестина", ҳәа еиҭеиҳәоит Ҳаразиа.
Аԥсуа Иашахаҵаратә уахәама аиҳабы аиереи Виссарион аныҟәаҩцәа рымҩа иԥшьоит. Аб Виссарион ари аныҟәара Аԥсназы иныҳәа дууп ҳәа ишьоит.
Аԥааимбар Илиа иуахәама амҵаныҳәаҩ аиреи Далмаҭ (Гоԥиа) ҵыԥхгьы Аԥснытәи аныҟәаҩцәа хадара риҭон. Сынтәагьы иара иоуп урҭ ираԥхьагылоу. Аиереи Далмаҭ иҳәоит дарбанызаалак анцәа дхазҵо изы Иерусалим анеира насыԥуп ҳәа.
"Анцәа иҭаххарада акгьы ҟалашьа амаӡам. Ҵыԥх Иерусалим анеира ҳқәашьхеит. Сынтәагьы Анцәа даҳхылаԥшып уи аус ԥшьа аҟны. Анцәа дырхылаԥшааит ҳажәлар зегьы. Ҳажәеи ҳуси акызааит. Аилибакаара ҳауааит", — иҳәоит иара.
Иерусалим Амца ԥшьа агылараан иузцәырҵуа ацәаныррақәа жәала рҳәара уадаҩуп иҳәоит аиреи.
Рауф Ҳаразиа иажәақәа рыла аныҟәаҩцәа Иерусалим инеироуп мшаԥымза 7 ауха.
Амца ԥшьа анҩеилак ашьҭахь аныҟәаҩцәа Амшаԥ аламҭалазы Амца ԥшьа аҟәырҷаха рыманы Аԥсныҟа ихынҳәуеит.
Ҵыԥх еиԥш сынтәагьы Иерусалимҟа ацара еиҿнакааит Аԥшьа Симон Кананити Аԥшьа Евстафи Аԥсилтәии рыхьӡ зху афонд. Афинанстә цхыраара руеит Беслан Ешба, Иури Аланиа, Михаил Чалмаз, Аҟәа ақалақь Ахадара.


АҞӘА, рашәара 8 — Sputnik, Амра Амҷԥҳа. Хымштәи есҽынтәи ахәмаррақәа рышьҭахь акоманда рашәара 8 рыԥсшьарамшуп. Уи иалнаршоит ашьапылампыл асыҩцәа рымчқәа реиҭашьақәыргылара.
Абри атәы Sputnik арадио аусзуҩы Алхас Манаргьиа изеиҭеиҳәеит акоманда аҳақьым Игор Киселиов.
Аҳақьым иажәақәа рыла ашьапылампыл асыҩцәа рҭагылазаашьа бзиоуп.
"Даарак иааԥсаны иҟоуп ҳәа сызҳәом. Кипр ианнеи актәи амш аҽныҵәҟьа аҽазыҟаҵарахь инеир акәхеит. Аџьа рбоит, аха ҳаҷкәынцәа азыҟаҵара бзиа рымоуп", — иҳәоит Киселиов.
"Аиҳарак ираҳҭо авитаминқәа роуп. Иара убас схы иасырхәоит амануалтә терапиа. Ахәмаррақәа рышьҭахь зны-зынла уаха асааҭ акы-ҩбанӡа апроцедурақәа мҩаԥаагоит", — иҳәоит аҳақьым.
Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагеит рашәара 4 рзы, ихыркәшахоит рашәара 10 рзы финалтә хәмаррала. Аԥсны еизгоу акоманда аҵәҭаԥсарала агәыԥ "А" аҟны ихәмаруеит. Аԥснытәи акоманда ачемпионат аԥшәмацәа, Аҩадатәи Кипр ахәмарыҩцәа ирыцықәгылоит.
Абри агәыԥ ахь иақәшәеит Аахыҵ Уаԥстәылеи Карпаталиеи ркомандақәагьы. Атурнир иалахәуп аа-командак. Агәыԥ "В" ахь иаҵанакит: Паданиа, Секеитәи атәылаҿацә, Ницца, адгьылбжьахақәа Мен ркомандақәа. Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагеит рашәарамза 4 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 10 рзы финалтә хәмаррала.


АҞӘА, лаҵарамза 18 — Sputnik, Бадри Есиава. Аԥшьаша, лаҵарамза 18 рзы Шәача ақалақь аҟны Иаку Аинформациа-координациатә Центр аԥҵаразы Аԥсны Аҳәынҭқарреи Урыстәылатәи Афедерациеи рыбжьара Аиқәшаҳаҭра рнапы аҵарҩит Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр Аслан Кобахьиеи Урыстәылатәи Афедерациа Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Игорь Зубови. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра апресс-маҵзура.
Адырраҟны иарбоуп Ацентр, еиҿкаарыла имҩаԥырго ацәгьоурақәеи егьырҭ ацәгьоурақәеи раԥырҟәҟәааразы Аԥсны Аҳәынҭқарреи Урыстәылатәи Афедерациеи русурақәа акоординациа рзура иазырхоуп ҳәа.
"Ацентр аилазаареи аштаттә аки шьақәырӷәӷәахоит Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрраҿи Урыстәыла Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрраҿи аштаттә ак аҳәаақәа ирҭагӡаны. Ацентр аштат 20 ак артәоит", ҳәа аҳәоит апресс-маҵзура адырраҭараҿы.
Ацентр адиректори иара ихаҭыԥуаҩи хы-шықәса ҿҳәарас ирыҭаны Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистри Урыстәыла Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистри рыӡбрала рнапынҵақәа рынагӡара мҩаԥыргоит. Ацентр анапхгаҩцәа рҩыџьагьы аамҭак ала ҳәынҭқаррак иатәылауааны рыҟалара ауам, аротациа апринцип ала еиҭнырыԥсахлоит.
Ацентр имҩаԥнаго аусқәа рзырхоуп Аԥсны Аҳәынҭқарреи Урыстәылатәи Афедерациеи рзинхьчаратә органқәа рыбжьара аоперативтә информациа аимдара аиҿкаареи ихымԥадатәины иҟоу аоперативтәи акриминалисттәи ҭаҩрақәеи рымҩаԥгара.
2014 шықәса абҵарамзазы анапы зҵаҩыз Аԥсны Аҳәынҭқарреи Урыстәылатәи Афедерациеи рыбжьара аиҩызареи астратегиатә еилахәыреи рзы Аиқәшаҳаҭра иазыԥхьагәанаҭоит еиҿкаарыла имҩаԥысуа ацәгьоурақәеи егьырҭ ацәгьоура бааԥсқәеи раԥырҟәҟәааразы аҩныҵҟатәи аусқәа рорганқәа русура акоординациа азуразы Иаку акоординациатә Центр аԥҵара.


Sputnik, Амра Амҷԥҳа
- Уажәы Ҭырқәтәылаҟа шәцара здышәҳәалоу амҳаџьыраа ргәалашәара иазку аусмҩаԥгатәқәа роума?
— Ааи, Ҭырқәтәылаҟа ҳцара лаҵарамза 21 арыцхә иадҳәалоуп. Жәлар рпоет Рушьбеи Смыр иҭоурыхтә поема "Семра" иалхны иқәыргылаз Аԥсны ахәаԥшцәа ирбахьоу атеатралтә композициа адагьы иаҳгоит Самсон Ҷанба иҩымҭала аспектакль "Амҳаџьыр".
Самсон Ҷанба ихьӡ заху ҳара ҳаԥсуа драматә театр абри аҩымҭа абзоуралоуп. Ари раԥхьтәи ипрофессионалтәу пиесоуп аԥсуа драматург иҩихьоу.
Атеатр иаман аиубилеи, 80-шықәса анахыҵыз Алхас Шамба иӡбеит абри апиеса ықәиргыларц. Апиеса "Амҳаџьыр" анахьӡха изызкугьы еилкаауп, ҳашьцәа амҳаџьырра иагаз. Аҩымҭа иахьагьы иаҳәаша рацәоуп.
"Семра" акәзар уи ақәыргылара шыҟалаз абас ауп, ҩы-шықәса раԥхьа Рушьбеи Смыр 65-шықәса ихыҵра иадҳәаланы акультура аминистрра исыднагалеит иубилеитә хәылԥазы аиҿкаара. Апоет снаиԥхьан исеиҳәеит, мызкгьы ҵӡом, поемак салгеит, ҳәа.
Ҩы-шықәса раԥхьуоп ианиҩыз апоема "Семра", убри ашықәсангьы иқәҳаргылеит. Ашәҟәҭыжьрҭақәа рҿгьы ицәырымҵӡацызт, џьаргьы икьыԥхьӡамызт. Раԥхьатәи аԥхьаҩ дамаӡамызт, иаразнак даиуит раԥхьатәи ахәаԥшҩы. Нас ауп ашәҟәқәа аҭыҵра ианалага.
- Иабанӡаманшәалаз апоема атеатр аҿы ақәыргылара?
— Имариоу ицәгьоу ҳәа иҟаӡам, аҵакы анеилукаа, иуҭаху анудыруа, зегь мариахоит. Аха ицәгьоу аилкаара ауп. Сара "Семра" даара абызшәа сцәыцәгьан. Избанзар ари иҳараку поезиоуп. Саԥсшәагьы маҷк иӷарзар ҟалап, исзеилымкаауаз ажәақәагьы ыҟан. Ирацәоуп иалагалоу ажәытә хьыӡқәа, аҭыԥхьыӡқәа. Сара исыздырӡомызт. Сизцалон нас Рушьбеи абри иаҵанакуа сеилшәыркаа ҳәа. Иара ицхыраарала апоемагьы сгәаҵаҟынӡа инаӡо иҟалеит.
Апоема ақәыргылараҿы исыӡбеит, аӡәы даԥхьалароуп ҳәа. Аӡәы ибжьоуп иго асцена аҟынтә – артист Даур Арухаа иоуп иаԥхьо апоема. Сара сгәанала, зегь реиҳа ахәаԥшыҩгьы иазгәеиҭаз, лара "Семра" зыхьӡынҩылоу апоема аҭыԥҳа лхаҿсахьа аарԥшуп ибзианы, иналыгӡоит Хьыбла Мықәԥҳа.
- Апоема зызку маҷк иаҳгәалабыршәарц сҭахын, иқәӡааз аублаа жәлар рами?
— Апоема "Семраҿы" иаарԥшуп иалкаау аҭаацәарақәа рҭоурых, урҭ шықәыӡӡааз, ишықәҵыз, ишгәырҩоз, нас иаанхаз ирқәашьхаз. Абас хәба-фба ҭаацәара ааганы ажәлар зегьы рлахьынҵа аарԥшуп.
- Агха смыхьуазар 207 куплет инарзынаԥшуа рыла ишьақәгылоуп апоема?
— Ааи, ииашоуп. Аха ҳақәыргылара анаҩс Рушьбеи Смыр даҽа ҩ-куплетк ациҵеит аҿыц кьыԥхь аҿы. Сиужетк хәыҷык иԥсахит. Хымԥада, имԥсахыргьы ҟалон, аха иахьиԥсахыз иаҳагьы иарӷәӷәеит аҩымҭа. Акьыԥхь ахь ицәырҵыз, иҿыцу вариантуп.
- Лара Семра лхаҭа лыԥсы ҭоума, насгьы далахәызма акомпозициа анықәшәыргылоз?
— Семра дыҟоуп, даублаа дыԥҳауп. Лан д-Аҩӡԥҳауп. Дынхоит Анкара. Аҵара-дырра аминистрраҿы аус луеит. Илыхьӡуп Семра Апиш. Даҳзааит "Семра" апремиера аныҟаз, раԥхьаӡакәны убасҟан Аԥсныҟа дааит. Апоема аханы иануп изыхьӡынҩылаз изылзикыз. Лара дҭарџьманын аибашьра анеилга ашьҭахь Рушьбеи Смыр Ҭырқәтәыла даныҟаз. Азҵаарақәа рацәаны илҭон саублаа ҭыԥҳауп, убарҭ рыԥсҭазааразы иудыруеи ҳәа. Ҩажәа шықәса Рушьбеи игәы иҵхон урҭ реицәажәара, ҩы-шықәса раԥхьа ақьаад ахь ииаигаанӡа. Сара сзы, сацәшәом уи аҳәара, апоема "Семра" игениалтәу ҩымҭоуп.
- Излеилыскааз "Семра" ақәыргыламҭаҿы ирацәаны актиорцәа алахәӡам, ҩыџьа роуп Даур Арухааи Хьыбла Мықәԥҳаи?
— Мап, иалахәуп ҳаԥсуа драматә театр актиорцәа, етиудла инарыгӡоит. Ауаа анықәҵуа аума, ан ахәыҷы дызцәыԥсыз лоума убарҭ зегьы аарԥшуп етиудла. Акомпозициа иалахәуп 15-ҩык ауаа.
- Ақәыргыламҭа асценахь ацәыргыразы, заҟа аамҭа бадхалеи актиорцәа разыҟаҵара?
— Зегьы раасҭа аамҭа згаз аԥхьаҩ Даур Арухаа иазыҟаҵара ауп. Ашьыжь ҳалагон ахәылбыҽха ҳалгон. Џьара иҭацәу аамҭак ҳаур уахь ҳгьежьуан. Мызкы ҳҽазыҟаҳҵон иааидкыланы.
- Раԥхьаӡакәны Ҭырқәтәыла аублаа жәлар рҭоурых атәы зҳәо ақәыргыламҭа дшәырбоит. Ишәзыԥшуп имаҷымкәа ахәаԥшцәа амҳаџьыраа рхылҵшьҭра. Уахь шәцара шԥаҟалеи, дара роума ааԥхьара шәызҭаз, мамзаргьы шәара шәидеиа ала аку ишеиҿкаау?
— Аԥсны акультура аминистрра апроектоуп. Хымԥада, "Семра" ҳгәы иҭан Ҭырқәтәыла дырбара. Аха ари аҩыза аҭагылазаашьа аныҟала, лаҵарамза 21 рзы ишыжәдыруа, Ҭырқәтәыла иазгәарҭоит амҳаџьырцәа ргәалашәара амш. Ельвира Арсалиаԥха иҳадылгалеит, ҩ-спектакльк шәымоуп ари атема иазку, шәааи иаҳгап лҳәеит. Лаҵарамза 21 рзы Қьефқьен аҭыԥаҿ идҳарбоит атеатралтә композициа "Семреи", аспекталь "Амҳаџьыри".


АҞӘА, лаҵарамза 11 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥсны Жәлар Реизарахь алхырҭатә ҭыԥ № 17 аҟны иҟоу аиҭалхрақәа инарыдҳәаланы аҩныҵҟатә тәылауааҩшәҟәқәа рыҿҳәара иацҵоуп лаҵарамза 15 2017 шықәса рҟынӡа.
Абри азы ақәҵара рыдыркылеит Аԥсны Аминистрцәа реилазаараҟны ҳәа аанацҳауеит Аминистрцәа Реилазаара апресс-маҵзура.
"Аԥсны атәылауаа рзеиԥштәылауаҩратә шәҟәы аҿҳәара иацҵазааит лаҵарамза 15 2017 шықәса рҟынӡа, Аԥсны Жәлар реизарахь адепутатцәа ралхразы абжьыҭира арманшәаларазы", ҳәа арбоуп ақәҵараҟны.
Алхырҭатә ҭыԥ № 17 аҟны иқәгылоуп ҩыџьа акандидатцәа: Леонид Лакербаиеи Леонид Чамагәуеи.


МЫСРА, мшаԥымза 26 — Sputnik, Бадри Есиава. Пицунда-Мысратәи аҳәырԥсарраҟны закәандарыла аргыларақәа ахьымҩаԥысуа инамаданы, атәыла анапхгара аилацәажәара мҩаԥыргеит аҩаша, мшаԥымза 25 рзы. Аилацәажәара иалахәын: Аԥыза-министр Беслан Барцыц, Аԥыза-министр ихаҭыԥуаа Беслан Ешбеи Аслан Кобахьиеи, Апрокурор хада Зураб Ачба, адепутат Беслан Смыр, аекологиатә маҵзурақәа рхаҭарнакцәа, Гагреи Пицундеи рхадацәа.
Аӡбарҭа аӡбра иазымԥшкәа аусурақәа аанкыланы иргылоу ықәыргарц адҵа ҟаиҵеит Рауль Ҳаџьымба араионқәа рнапхаҩцәеи амчратә структурақәеи рахь ихы нарханы.
"Зегьы џьара-џьара акака жәыҩуан, ак ҟашәҵақәон, аха зегь башоуп. Зегьы ишәҭахуп иҟашәҵаша, ижәуша аҽаӡәы иҟаиҵар, аха дасу шәахьыҟоу аҭакԥхықәра шәыдзароуп. Шәҿаԥхьа иқәгылоу адҵақәа ирхадоуп закәандарыла имҩаԥгоу аргыларақәа зегьы аанкыланы, рықәгара", — иҳәеит атәыла Ахада.
Ҳаџьымба иазгәеиҭеит асеиԥш иҟоу аҿырԥшы аҳәырԥсарра анапхгара рҟынтәи ишгоу. Урҭ административтә корпус аҩбатәи аихагыла асасааирҭатә номерқәа алырхит.
"Иахьа избаз исеилнаркааит аԥҵара акәымкәа афара шыргәиҭоу", — иҳәеит аекологиеи аԥсабара ахьчареи рзы аҳәынҭеилакы ахантәаҩы Савели Ҷыҭанаа, иҳәеит иара иусбарҭа аобиектқәа рыргылара аиашареи аиашамреи
шыҭнаҵаахьоу, аха иара убри ада аҽак шырзыҟамҵо, рзинқәа шыркьаҿу. Атәыла анапхгара ралахәра ада аҳәынҭеилакы апроблема аҭыԥ ақәҵара алшом.
"Аҳәырԥсаррақәа иахьрыҵаркуа иҟало зегьы аҳәырԥсаррақәа рзы азакәан иахьчалароуп. Ҳара адырра анҳаулак аҭыԥ ахь ҳнеины иҟоу аабоит, аус аекологиатә прокуратурахь инаҳашьҭуеит. Иара убра иаанкылахоит ҳзинмчрақәа. Аиҳабыра ралахәра, атәыла Ахада иалахәра ада аус ҳзыӡбаӡом", — иҳәеит Ҷыҭанаа.
Аеколог иазгәеиҭеит аҳәырԥсарра иахьаҵанакуа хыбрак иадамзаргьы аргылара азин ҟалар адомино аеффект ҟалоит, аҳәырԥсаррагьы иамоу аҵакы ацәыӡуеит ҳәа.
Ҳаџьымба иҳәеит Пицунда иибаз агәра шинаргаз асеиԥш иҟоу аҭагылазаашьақәа ишакым, ишыҩбам.
Абнанхамҩаз аҳәынҭусбарҭа аиҳабы Анзор Ашәхәаҵаа иҳәеит асеиԥш иҟоу аргыларақәа уахынла шакәу ианымҩаԥырго. Аха уи атәыла Ахада дзақәшаҳаҭымхеит. Иара иҳәеит аҽнышьыбжьон илала ишибаз аусурақәа рымҩаԥысра.
"Аус ныҭкааны иҭышәҵаароуп. Жәамш рыҩныҵҟа аҭак сазыԥшуп", — иҳәеит атәыла Ахада.
Аилацәажәара иалахәын: Аԥыза-министр Беслан Барцыц, Аԥыза-министр ихаҭыԥуаа Беслан Ешбеи Аслан Кобахьиеи, Апрокурор хада Зураб Ачба, адепутат Беслан Смыр, аекологиатә маҵзурақәа рхаҭарнакцәа, Гагреи Пицундеи рхадацәа.
Аҳҭнықалақь аҟны апрофилактикатә усурақәа мҩаԥгахоит


Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагеит рашәарамза 4 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 10 рзы финалтә хәмаррала. Аԥсны еизгоу акоманда аҵәҭаԥсарала агәыԥ "А" аҟны ихәмаруеит. Аԥснытәи акоманда ачемпионат аԥшәмацәа, Аҩадатәи Кипр ахәмарцәа ирыцықәгылоит. Абри агәыԥ ахь иақәшәеит Аахыҵ Уаԥстәылеи Карпаталиеи ркомандақәагьы. Атурнир иалахәуп аа-командак. Агәыԥ "В" ахь иаҵанакит: Паданиа, Секеитәи атәылаҿацә, Ницца, адгьылбжьахақәа Мен ркомандақәа. Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагеит рашәарамза 4 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 10 рзы финалтә хәмаррала.
Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала Европа ачемпионат ахьымҩаԥысуаз Аҩадатәи Кипр иаҭааны ахәмаррақәа ирыхәаԥшыз арадио Sputnik Аԥсны амҩаԥгаҩ Алахс Манаргьиа аицлабрақәа изынрыжьыз агәалашәарақәа дрылацәажәеит.
Аа-командак злахәу ашьапылампыл азы ConIFA ачемпионат 2017 мҩаԥысуан Аҩадатәи Кипр, рашәара 4 - 11 рзы. Аԥснытәи еизгоу акоманда аԥшьбатәи аҭыԥ аннакылеит.
ConIFA аверсиала Европа ачемпионат анадыркуаз аҽны Аԥсны амилаҭтә команда азыҟаҵаҩ Беслан Аџьынџьал ажурналистцәа рызҵаарақәа рҭак ҟаиҵеит.
Sputnik акорреспондент Алхас Манаргьиа дазааҭгылоит паданиатәи акоманда рыхәмаршьа атәи, аԥснытәи акоманда уахатәи рыхәмарреи.
Европа ачемпионат ConIFA 2017 аҟны Аԥснытәи акоманда ықәгылоит рашәарамза 9 июрзы.
Аԥсныи Паданиеи еизгоу ршьапылампылтә командақәа еицыхәмаруеит афиналбжаҿы, ахәаша, рашәара 9 асааҭ 20:00 рзы.
Европа ачемпионат ConIFA 2017, рашәара 4 - 11 рзы Аҩадатәи Кипр имҩаԥысуа аҿы Аԥснытәи акоманда қәҿиарала иқәгылоит.
ConIFA Европатәи ачемпионат аҟны Аԥсны акоманда злахәу ахәмарра мҩаԥысраны иҟоуп рашәарамза 9 рзы.
Аԥснытәи акоманда ашьапылампыл азы Европа ачемпионат ConIFA 2017 аҟны Аҩадатәи Кипр акоманда иацыхәмаруан.
Аа-командак злахәу ашьапылампыл азы ачемпионат ConIFA 2017 мҩаԥысуеит Аҩадатәи Кипр, рашәарамза 4 - 11 рзы. Аԥснытәи акоманда актәи ахәмарра ахҳәаа аиҭеит Sputnik акорреспондент Алхас Манаргьиа.
Аԥсны еизгоу акоманда ашьапылампыл азы ConIFA 2017 Европа ачемпионат аҟны актәи ахәмарраан аиааира агеит 2:1 ҳәа.
Аа-командак злахәу ашьапылампыл азы ачемпионат ConIFA 2017 мҩаԥысуеит Аҩадатәи Кипр, рашәарамза 4 - 11 рзы.
ConIFA аверсиала ашьапылампыл азы ачемпионат аҟны еицыхәмаруа акомандақәа шьақәдыргылеит.
ConIFA аверсиала Европа ачемпионат мҩаԥысраны иҟоуп рашәарамза 4 - 11 рзы, Аҩадатәи Кипр.


Аԥсны Аҳәынҭқарраҿ "анхараз азин" аҳәаанырцәтәи атәылауааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи ишрыҭахо атәы аҳәоит Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра аофициалтә саит.
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба аԥшьаша, мшаԥымза 20 рзы имҩаԥигеит апресс-конференциа Урыстәыла адәныҟаполитикатә усбарҭа ахада Сергеи Лавров Аԥсны иаара алыҵшәақәа ирызкыз.
Аԥсны еиҿыркаауеит апроект "Мшыбзиа, Урыстәыла" агәыԥ. Апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны еиуеиԥшым атәылақәа рҟынтәи ашколхәыҷқәа аҵара-дырратә ныҟәарақәа мҩаԥыргараны иҟоуп урыстәылатәи ақалақьқәа рышҟа.
Ареспубликатә унитартә наплакы "Аԥсныеихамҩа" апассаџьыртә маҵзура аиҳабы Емир Агрба арадио Sputnik Аԥсны аинтервиу аҭо далацәажәеит аԥхынтәи аамҭазы аихамҩа аусура атәы.
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Кан Ҭаниа Sputnik иазеиҭеиҳәеит МГИМО аҭалараза ашколхәыҷқәа рҟынтәи арзаҳалқәа рыдкылара шцо атәы.
Аахыҵ Уаԥстәыла Ахада Анатоли Бибилов инапынҵақәа рынагӡара хациркуеит мшаԥымза 21 инаркны.
Аԥсны Аекономика аминистрра аекспорт адгылареи азыҳаҵҳаҵареи рзы апрограмма аус аднаулеит. Апрограмма азырхоуп аԥснытәи ааглыхыҩцәа рыдәныҟахәаахәҭратә усура аҭагылазаашьа армариаразы ҳәа арадио Sputnik Аԥсны аҟны еиҭеиҳәеит Аԥсны Аекономика аминистр ихаҭыԥуаҩ Баҭал Ҭарба.
Гәдоуҭа араион аҟны аҭыԥ змаз амҩатә машәыр амашьына аццакра иахҟьазар алшоит, ҳәа агәаанагара имоуп Аԥсны ААИ аиҳабы Наур Смыр.
Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҟны Урыстәыла иааннакыло апозициа атәы ҳзеиҭалҳәеит Sputnik Аԥсны аинтервиу аҭо Урыстәыла Адәныҟаполитикатә усбарҭа ахаҭарнак, аинформациеи акьыԥхьи Рдепартамент адиректор Мариа Захарова.
Инал-Иԥа имҩаҟны иҟалаз авариа иахҟьаны аԥшьашаҽны Аҟәа аӡы аанкылахоит.


Ахш иалху ашәаӡеи ашәхеи рыҟаҵашьа Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан инхо Нанули Кәыҵниа-Кәакәасқьыр лҿы еилылкаауан Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
"Акьыбачымазара заанаҵы азыԥхьагәаҭара амчыбжь" захьӡу акциа мҩаԥыргоит жәларбжьаратәи аҩаӡара змоу аҳақьымцәа. Акциа мҩаԥысуеит Аҟәа, мшаԥымза 18-21 рзы, Аԥсны Амилаҭтә кьыбачымазаратә центр аҟны (Аубыхқәа рымҩа №4).
Акультуратә баҟақәа ашәарҭара иҭагылоуп, абри атәы лҳәеит арадио Sputnik астудиаҟны Акультуреи аҭоурыхтә-культуратә ҭынха ахьчареи рминистр Ельвира Арсалиаԥҳа.
Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент афбатәи ааԥхьара аҩбатәи асессиа мҩаԥысит аҩаша, мшаԥымза 18 рзы.
Аинформациатә маҵзура, арадио Sputnik НТВ апроект ҿыц "Ты супер!" аҭаацәа ирылхәдоу ахәыҷқәа рҽаарԥшраз алшара рнаҭоит.
Сҭамԥыл ақалақь аҟны зықьҩыла ауаа ареферендум иаҿагылан амҩадуқәа рахь икылсит. Уаанӡа, 51% Ҭырқәтәыла атәылауаа апарламенттә напхгара ацынхәрас апрезиденттә напхгарахь аиасразы рыбжьы рҭиит ареферендум аҟны.
Аԥснытәи аԥшьаныҟәаҩцәа Иерусалим иҟан ҩымчыбжьа инареиҳаны. Аԥсныҟа рыхынҳәра аламҭалаз ҳкорреспондент Роберт Џьопуа дрыҿцәажәеит ҳаԥшьаныҟәаҩцәа.
Мшаԥымза 18 рзы Аҟәа имҩаԥысраны иҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Ацҳаражәҳәарҭа ахыбрақәа ркомплекс официалла аартра.


АҞӘА, мшаԥымза 4 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Гиви Агрба диижьҭеи 80-шықәса аҵра иазкны Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи аҟны еиҿкаан астол гьежь.
Астол гьежь аҟны иқәгылаз Аԥсны Ахада иабжьгаҩ Владимир Занҭариа иазгәеиҭеит, Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан аԥсуа ар ираԥхьагыланы аӷа иҿагылаз раԥхьатәиқәа дыруаӡәкуп ҳәа.
"Сгәы иаанагоит ахәшьара ду аҭатәуп ҳәа Гиви Агрба ААР асистемаҟны иусура, Аԥсны ашәарҭадаратә маҵзура асистемаҟны иусура. Гиви Агрба иоуп зых иақәиҭхаз Аҟәа раԥхьатәи акомендантс иҟаз", — иҳәеит иара.
Аԥсны Атәылахьчара аминистр Мираб Кьышьмариа еиҭеиҳәеит:
"Мрагыларатәи афронт аҟны изныкымкәа иҳаҳахьан Гиви Агрба ифырхаҵарақәа ртәы. Гивии сареи ҳаибадырит Маитәи аоперациаан. 2008 шықәса раан, иқәра акыр ишыҟазгьы асолдаҭцәа драԥхьагылан", ҳәа.
Гиви Агрба диит мшаԥымза 4 1937 шықәса рзы. Аибашьра раԥхьатәи амш инаркны иара Аҟәа ахьчара аиҿкаара хадара азиуан. Дрылахәын Шроматәи, Ииультәи, Сентиабртәи ажәыларақәа.
Гиви Агрба аибашьра ашьҭахь аҳҭнықалақь акомендантс дыҟан, дыҟан Атәылахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩыс, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрс, Ашәарҭадара амаҵзура ахантәаҩыс. Аԥсны Афырхаҵа Гиви Агрба ианашьан аорден "Ахьӡ-Аԥша" II аҩаӡара.
Гиви Агрба иԥсҭазаара далҵит нанҳәа 27 2014 шықәса рзы.


Фазиль Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр аҿы аԥшьаша, рашәарамза 15 рзы имҩаԥысит аспектакль "Примадонны" апремиера. Аспектакль ықәиргылеит арежиссиор Сергеи Ефремов.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә аҿартә театр ахәаԥшыҩцәа ирыднагалеит аспектакль ҿыц "Инаԥҳа Кьагәа".
Кәтолтәи ачаи фабрикаҿы ииасыз амчыбжь аҩныҵҟа аусуҩцәа шә-тоннак рҟынӡа ачибӷьы ҿырххьеит. Ачаиплантациақәа рҟны аусуҩцәа шьыжь шаанӡа инаркны иаахәлаанӡа аус руеит.
Sputnik Аԥсны иазнархиеит Аҟәатәи аџьармыкьа аҟынтәи афотоcахьақәа.
Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа занашьоу Ҟабарда-Балкариеи Адыга тәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аҧша" аорден актәи аҩаӡара акавалер, Аҧснытәи Аҭҵаарадырратә Академиа академик Баграт Уасил-иҧа Шьынқәба диижьҭеи 100-шықәса аҵра азгәарҭоит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа Аиааира амшныҳәа иазкны Аҟәа имҩаԥысит еиуеиԥшым ауснагӡатәқәа.
Ражьден Гәымба ихьӡ зху Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы Гагратәи ахәыҷтәы хареографиатә ансамбль "Афырҭын" 15-шықәса ахыҵра азгәарҭеит.
Ашәахьаҽны Кәтол имҩаԥысит аҽқәа реиндаҭларақәа. Иара иалахәын ақыҭақәа Тамшь, Џьгьарда уҳәа рҟынтәи аҽыбӷаҟазаҩцәа. Аԥыжәаратә фонд 150 000 мааҭ ыҟан. 1000 метра иҩуаз аҽшьацқьақәа рыбжьара актәии аҩбатәии аҭыԥқәа ааныркылеит Беслан Абхазаа иҽқәа. Беслан Абхазаа Кәтолтәи иҽыҭра иҭагылоуп 24 ҽы.
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны Аԥсуа радио 85-шықәса ахыҵразы еиҿнакааит арадио ахыҵхырҭаҿ игылази шықәсы рацәала амаҵ азызуази рфотосахьақәа еидызкыло афотолента.
Ахш иалху ашәаӡеи ашәхеи рыҟаҵашьа Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан инхо Нанули Кәҵниа-Кәакәасқьыр лҿы еилылкаауан Sputnik акорреспондент.
Аспектакль "Бернарда Альба лыҩны" (Федерико Гарсиа Лорка) апремиера мҩаԥысит Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҟны аҩаша, мшаԥымза 11 рзы.
Аԥсны Афырхаҵа, Аинрал-леитенант Гиви Агрба диит мшаԥымза 4 1937 шықәса рзы.
Аԥсуа милаҭтә хәмаррақәа: аҵәы аршәра, аҭыԥ аҟынтә ҵәҩанҵәы аԥара, ахаҳәырԥа уҳәа ашколхәыҷқәа XVI рспартакиада апрограмма иалагалан.
Аестрадатә шәа анагӡаҩцәа XVI рреспубликатә конкурс "Аҿар рыбжьы" мҩаԥысит Аҟәа. Аконкурс раԥхьатәи амш хыркәшахеит гала-концерт ала.
Еицырдыруа ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы, ареспублика абыргцәа Рхеилак ахантәаҩыс иҟаз Константин Озган иԥсҭазаара далҵит 77 шықәса дшырҭагылаз хәажәкыра 22 аҽны 2016 шықәсазы, акраамҭа ихьуаз ичымазара иахҟьаны.Константин Озган Екатерина Бебиаԥҳа лгәалашәараҿы дшынхаз атәы шәахәаԥшыр ҟалоит абра
XIX-тәи ашәышықәса инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа, апоетцәа, аҵарауаа аднаԥхьалон. Sputnik ишәыднагалоит Аԥсны аҭыԥ ссирқәа рҭаара.
Фазиль Искандер иҩымҭа "Ажьақәеи арқьымаҭқәеи" иалху аспектакль апремиера мҩаԥысит хәажәкырамза 9 рзы аԥсуа драматә театр асценаҟны. Абри аповест иалхны аспектакль Софа Агәмааԥҳа шықәсқәак раԥхьагьы иқәлыргылахьан.
Ражьден Гәымба ихьӡ зху Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит ахареографиатә ансамбль "Гагрыԥшь" аконцерт. Аконцерт мҩаԥган апроект "Агәалашәара амҩақәа" аҳәаақәа ирҭагӡаны.
Ашәҟәыҩҩы, апоет, СССР-и Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациеи алахәыла, "Ахьӡ-аԥша" аорден аҩбатәи аҩаӡара занашьоу Мушьни Миқаиа жәабран 22 аҽны иихыҵит 85 шықәса.
РУСДРАМ аҟны имҩаԥысыз аконцерт "Ашәа еицаҳҳәап" азкын еицырдыруа агәыԥ "Аԥсны 67" 50-шықәса ахыҵра.


Аԥсуа милаҭтә театр аира арҵаҩ ду Платон Семион-иԥа Шьаҟрыл ихьӡ иадҳәалоуп. Уи ажьырныҳәамза 1918 шықәсазы Очамчыра ақалақь аҟны иқәиргылеит иара ииҩыз х-актк змаз апиеса «Алашьцараҟнытә алашарахь».Иаҳхысыз ашәышықәса 20-тәи ашықәсқәа рзы анаплакҩы беиа Алоизи иеиҿикааит атеатр «Алоизи», 1921 ш. аҳәынҭқарра иаҭан «Актәи аҳәынҭқарратә театр» ҳәа ахьӡҵаны.Иҿыцу асоциалисттә идеиақәа апропаганда азура хықәкыс иҟаҵаны иеиҿкаан аҵара бзиа змаз аԥсуа интеллигенциа ирхаҭарнакыз Д. И. Гәлиа напхгара ззиуаз иеиҭаҵуа аԥсуа театр. 1928 шықәса ԥхынгәымзазы Аҟәа ақ. аҟны имҩаԥысит аԥсуа театр аартра. Атруппа шьақәгылан 20 - ҩык рыла.
Аҳәынҭқарратә аурыс драма атеатр
1981 шықәсаы Аҟәа иаԥҵан Аҳәынҭқарратә ахәаԥшҩы қәыԥш изы аурыс театр. 1990 шықәсазы уи еиҭакын Аԥсны Аҳәынҭқарратә аурыс драма атеатр ҳәа. Атеатр аколлектив аԥхьатәи ажәашықәса асахьаркыратә напхгара арҭон М. Мархолиа, Г. Николаев, Д. Кәартаа, А. Ақаҩба. 1995 шықәса инаркны атеатр асахьаркыратә напхгара азылуеит – Н. Балаева.
Аҧснытәи аҳәынҭқарратә аҿартә театр
Иаҧҵоуп Аԥсны Аҳәынҭқарра Аминистрцәа реилазаара Ақәҵара «Аҧсны Аҳәынҭқарра Акультура аминистрра аҳәынҭқарратә усбарҭазы «Аҧснытәи аҳәынҭқарратә аҿартә театр» 2014 шықәса нанҳәамза 20 аҟнытә № 69 ала.
Аҳәынҭқарратә ахәыҷтәы акәашаратә ансамбль «Абаза»
1993 шықәсатәи ақырҭуа-аҧсуа еибашьраан зынхарҭа ҭыҧқәа ааныжны ицаз ахҵәацәа Пицунда апансионат аҟны инхон. Адуцәа рлахьынҵа рыцеиҩыршон аамҭала зхәыҷра гәырҕьахә зцәыӡны иҟаз, аибашьра ашәаӡыӡара иҭанаргылаз ахәыҷқәагьы. Ахәыҷқәа ашәареи рыкәша-мыкәша иҟаз аҭагылазаашьа хьанҭеи иацәызыхьчоз, ирхазыршҭуаз акәны иҟалеит убасҟан иаҧҵаз акәашаразы агәыҧ хәыҷы. Абас аибашьра ашықәсқәа раан иит ансамбль «Абаза».
А. Чачба ихьӡ зху Аҟәатәи асахьаҭыхратә ҵараиурҭа
Ганрацәалатәи аҵараиура аҵакы ду аҭаны, аҭауад, раҧхьатәи аҧсуа профессионалтә сахьаҭыхҩы А. Чачба-Шервашиӡе 1918 ш. Аҟәа ақ. аҟны иааиртит асахьаҭыхратә школ, ара уи асахьаҭыхра амаҭәар дырҵарагьы далагоит. Асахьаҭыхратә школ ыҟан 1921 шықәсанӡа иара Аҧсны дыҟанаҵ. 1934 ш. Аҟәа ақ. асахьаҭыхратә школ аҩынтәраан иеиҭаартын. Уи аҧҵара аҧшьигеит Аҧсны Жәлар ркомисаариат ахантәаҩы Н. Лакоба, аидеиа аҧсҭазаара иаларҵәан Петербург асахьаҭыхра акадамеиа апрофессор Иу. Сегальи асахьаҭыхҩы Л. Невскии.
1975 ш. Пицундатәи аныхабаа азал аҟны ишьақәыргылан ГАР афирма «А. Шуке» афирмаҟны иҟаҵаз аорҕан, раҧхьатәи анагӡаҩцәаны иҟан Леипцигтәи аконсерваториа апрофессор Х. Кестнер, ац. Томас ихьӡ зху Леипцигтәи аныхабаа аорҕанарҳәаҩы В. Шетелих. 1976 ш. инаркны есқьынагьтәи орҕанарҳәаҩны дыҟоуп И. Бах ихьӡ зху Леипцигтәи аконкурс адипломант Гарри Кониаев. 80-тәи ашықәсқәа рзы урҭ инарываргыланы иқәгылоит аорҕанарҳәаҩцәа Н. Седуни Л. Галустиани. 1977 ш. аныхабааҟны есышықәса имҩаҧысуеит аорҕантә музыка цәыббразтәи афестивальқәа.
Р. Џь. Гәымба ихьӡ зху Аҧснытәи Аҳәынҭқарратә филармониа
Аҧснытәи Аҳәынҭқарратә филармониа Аҧсны акультура ижәытәӡоу аусбарҭақәа ируакуп. Иҳаҩсыз ашәышықәса 40-тәи ашықәсқәа рзы иаҧҵаз афилармониа заҧҵамҭақәеи зҟазареи рыҟны иреиҕьу жәлар рытрадициақәа зныҧшыз арҿиаратә коллективқәа, акомпозиторцәа, ашәаҳәаҩцәа русура ахьымҩаҧысуаз центрк иаҩызан. Аҧснытәи афилармониа ақалақь агәҭаны иҟоуп, уи иара аҭыҧ пшӡарақәа иреиуоуп, иеицырдыруа аҧсуа композитор Р. Гәымба ихьӡ ахуп.
И. Кортуа ихьӡ зху Жәлар рырҿиара ареспубликатә центр
XX ашә. ҩынҩажәатәи ашықәсқәа рзы аҧсуа фольклор аиқәырхареи апропаганда азуреи хықәкыс иҟаҵаны иаҧҵан жәлар рырҿиара ацентр. 1954 ш. инаркны 1970 шш. Жәлар рырҿиара аҩны напхгара аиҭон иналукааша акультура аусзуҩы И. Е. Кортуа. Уи инапхгарала иеизган ишәҟәқәа «Аҧсуа жәлар рашәақәеи рҳәамҭақәеи», «Аҧсуа шәақәеи амузыкатә инструментқәеи», «Акыршықәса зхыҵуа Аҧсны иқәынхо ауаа», «Аҧсуа шәақәа ашколхәыҷқәа рзы» уҳәа уб егь. шьаҭас ироуз афольклортә материал ду.
Аҧснытәи аҳәынҭқарратә музеи
XIX ашә.60 ашықәсқәа рылагамҭазы Аҧсны аҭоурыхи аҧсабареи рыбзиабаҩцәа аҧшьгара ҟарҵеит Аҟәа ақ. аҟны амузеи аартразы. Иеиҿкаан акультура-ҭоурыхтә ҵакы змаз аматериал аизгара. 1877-1878 шш. аурыс-аҭырқәа еибашьра алагамҭазы иеизгаз анумизматикатә, аетнографиатә, археологиатә експонатқәеи Аҧсны аҭоурых иазкыз аматериалқәеи Аҧсны иалганы иган, урҭ ашьҭахь хнырҳәышьа рымамкәа иӡит. 1915 ш. иаҧҵахоит «Аҧсабареи уи аҭҵаареи абзиабаҩцәеи Аҟәатәи аокруг ауааҧсыреи Руаажәларра».
Дмитри Гәлиа иҧсҭазаара – аҧсуа жәлар рыҧсҭазаареи еидҳәалоуп. Уи дани инаркны аҵыхәтәантәи амшқәа рҟынӡа иҧсадгьыл алахьынҵа ацеиҩишон. 1974 ш. цәыббра 22 рзы Дырмит Иосиф-иҧа Гәлиа 100 шықәса ихыҵра иадҳәалаз аиубилеитә ныҳәа амшқәа рзы иаартын Алитература-мемориалтә музеи акыр шықәса иҭаацәеи иареи ахьынхоз, аус ахьиуаз (1912 ш.инаркны 1960 шш. рҟынӡа).
Учреждения 1 - 10 of 14
First | Prev. | 1 2 | Next | Last


АҞӘА, мшаԥымза 12 – Sputnik, Анжелика Бениаԥҳа. Москва инхо аԥсуа ҿар мшаԥымза 20 рзы имҩаԥыргоит аинтеллектуалтә хәмарра "Иарбан? Иаба? Ианба?" ааԥынтәи аиԥылара. Абри атәы аалыцҳаит МАД ахаҭарнак Инна Барчан. Аинтеллектуалтә хәмарразы аинтерес змоу азҵаарақәа жәпакы азырхиоуп лҳәоит Инна Барчан.
"Азҵаарақәа мариаӡам. Реиҳарак Аԥсны аҭоурых, аетнографиа, акультура, ақьабзқәа ирызкуп. Уи ҳара ҳзы ԥҟаррак еиԥшны ишьақәгылоуп", — лҳәоит Барчан.
Актәии аҩбатәии ахәмаррақәа ирылахәын 10 командак. Макьаназы урҭ Москватәи адиаспора алахәылацәа рыла ишьақәгылоу командақәоуп, аха Барчан лажәақәа рыла уажәазы дара ирыгәҭакуп ахәмарра агеографиа арҭбаара.
"Ахәмарра аидеиа цәырҵит ҵыԥх. Ҳара ахәмаррақәа ҩба мҩаԥаагахьеит. Иҳагәҭакуп адиаспора рыҩныҵҟа амацара акәымкәа егьырҭ адиаспорақәагьы ралархәра", — лҳәеит лара.
Адиаспора ахаҭарнак лажәақәа рыла аԥхьахә, адизаинер Аида Гыцԥҳа илнапкымҭоу аты амацара акәым, аԥхьахә ҟазшьа рымоуп аконцертқәеи аспектакльқәеи рҭаара алзыршо асертификатқәагьы.
Инна Барчан иара убасгьы иазгәалҭеит, аиҿкааҩцәа ахәмарра Аԥсуа телехәаԥшрала дырбара шрыгәҭаку.
Ахәмарра рхы аладырхәыр рылшоит ахәаԥшцәагьы. Аинформациатә маҵзура, арадио Sputnik Аԥсны иаднакылоит авидео-зҵаарақәа. Урҭ аашәышьҭыр алшоит firstname.lastname@example.org ахь.


АҞӘА, мшаԥымза 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Ахаша, мшаԥымза 5 рзы Ауаажәларратә палатаҟны имҩаԥысит аилатәара 2017 шықәсазтәи акурорттә сезон аҽазыҟаҵара иазкны. Аилатәара рҽаладырхәит Аҟәа Ахадара, Акурортқәеи атуризми рминистрра, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра, Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата, Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра рхаҭарнакцәа.
Аҟәа ақалақь Ахадараҟны иаԥҵоуп аштаб, ақалақь ацқьареи аиҿкаареи хылаԥшра рызҭо, иҳәеит Аҟәа Ахада ихаҭыԥуаҩ Леон Кәарҷиа.
"Иазыԥхьагәаҭоуп иара убасгьы ақалақь абаҳчақәа, аԥсшьарҭа ҭыԥқәа рҭыԥ рықәҵара, реиҿкаара", — иҳәеит иара.
Кәарҷиа иара убасгьы иазгәеиҭеит амҩақәа асоура ашьҭахь акыр ишыԥхасҭахаз. Урҭ аремонт рзуразы ақалақь абиуџьет аҟынтәи аԥарақәа шырзоужьу.
Ира иажәақәа рыла уажәы аусурақәа цоит Арӡынба имҩаҟны. Иазыԥхьагәаҭоуп Џьонуа имҩеи Агәмаа имҩеи аремонт рзура. Ақалақь алашаркра акәзар ауадаҩрақәа амоуп, аха акурорттә сезон иахьыгӡахоит аплофонқәа рыԥсахра. Уи адагьы иаахәоуп 120 рҟынӡа агәамсам еизакырҭа аконтеинерқәа. Ақалақь ӡыла аиқәыршәара дазааҭгыло Кәарҷиа иҳәеит аӡымҩангагатә система акапиталтә ремонт шаҭаху.


АҞӘА, рашәарамза 9 — Sputnik, Владимир Бегунов. Аԥсны иааныркылаз Ҭаџьықьисҭан атәылауаа хәҩыуаак урыстәылатәи аган иарҭеит ашьаусҭҵаарақәа рымҩаԥгаразы. Урҭ Урыстәылеи егьырҭ аҳәынҭқаррақәа жәпаки рҟны ззин ыҟам атеррористтә еиҿкаара ИГИЛ иалахәуп ҳәа агәҩара ыҟоуп.
Дара аанкылан аԥшьаша, рашәарамза 8 рзы, атерроризм иаҿагыло ауснагӡатәқәа рымҩаԥгараан. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура апресс-маҵзура.
ИГИЛ – атеррористтә еиҿкаара. Иаԥҵоуп 2006 шықәса рзы. Ԥхынҷкәын 29 2014 шықәса рзы Урыстәыла Иреиҳаӡоу аусӡбарҭа атәыла аҵакыраҿ аиҿкаара аусуреи аҟазаареи азин рымам ҳәа шьақәнарӷәӷәеит.


Ашоу "Ты супер" аҿы Аԥсны ахьӡала иқәгыло Валериа Адлеиԥҳа лзы ҩажәи жәохә нызқьҩык рыбжьы рҭихьеит.
Аҵарашықәс ахыркәшараз мызқәак роуп иаанхаз, ашықәсан аҵаратә процесс шышьақәгылази, арҭ амшқәа рзы излагаз ареспубликатә олимпиада амҩаԥысшьеи ртәы дазааҭгылоит аҵара аминистр Адгәыр Какоба.
Аконкурс "Ты супер!" актәи атур хыркәшахеит. Ахәыҷқәа аҩбатәи атур рҽазыҟаҵара иаҿуп.
2017 шықәса рзы 75 шықәса ҵуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа реиҳа ишьаарҵәыроу адаҟьақәа – Кавказ азы аибашьра иалагеижьҭеит.
Абызшәаҭҵааҩы, аԥсуа бызшәа аспециалист, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аректорс иҟаз Заур Ҳақы-иԥа Аҩӡба мшаԥымза 3 аҽны иԥсы ҭазҭгьы ихыҵуан 80 шықәса.
Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Рита Ҭраԥшьԥҳа лышшыԥхьыӡ иахәаԥшыз, лара лусураҿы деиҭашьақәыргылатәуп ҳәа аӡбеит.
ConIFA аверсиала ашьапылампыл азы ачемпионат аҟны еицыхәмаруа акомандақәа шьақәдыргылеит.
Еицырдыруаз апоет, апрозаик, арежиссиор, апублицист, актиор Евгени Евтушенко иԥсҭазаара далҵит.
Хьыбла Гьерзмааԥҳа аопера "Анна Болейн" далахәны "Ла Скала" дықәгылан ҳәа адырра ҟанаҵоит ашәаҳәаҩ лофициалтә саит. Аспектакльқәа мҩаԥысраны иҟоуп мшаԥымза 4, 11, 14 рзы.
Ацентртә алхратә комиссиа Жәлар Реизарахь инанашьҭит аҩбатәи атур аҟны иалырхыз адепутатцәа рсиа.


АҞӘА, рашәарамза 14 — Sputnik, Амра Амҷԥҳа. Ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистрра аофициалтә саит аҟны ауал зқәу рыхьӡқәа цәыргахоит, ҳәа Sputnik акорреспондент илзеиҭеиҳәеит аминистрра аинспектор Георги Габуниа.
"Ҳара ицәыраагаша аинформациа ҳамоуп. Дарбанызаалак аинтернет ахархәаҩ илшоит асаит аҟны ауалшәаҩ изку аинформациа аиура. Ауаҩы ихьӡ-ижәла анаурбалак ицәырҵуеит иара изы адыррақәа", — иҳәеит иара.
Георги Габуниа иажәақәа рыла араҟа дызлацәажәо аиурист хаҿқәеи ахатә хаҿқәеи роуп.
"Дарбанызаалак атәылауаҩ дуалшәаҩуп. Аулафахәы зауа иулафахәы аҟынтәи иқәныркылоит еиуеиԥшым ашәахтәқәа. Аха асаит ианыԥшуа урҭ ракәым. Урҭ рганахь ала аҭакԥхықәра зқәу дара аулафахәы рызҭо аусбарҭақәа ма аиҿкаарақәа роуп", — иҳәеит иара.
Асаит аҟны иубарҭоуп араионтә инспекторцәа рҭыӡҭыԥқәа. Иара убасгьы иазырхиоуп лассы-лассы ирҭиуа азҵаарақәа рзы аҟәша.
Аминистрра аусзуҩ иҳәеит ауаа еиуеиԥшым азакәанқәа, аԥҟарақәа ишразҵаауа. Аминистрра асаит аҿы иҟоуп аидҳәалара хьарԥш аформагьы.
Атәылауаа ирҭиуа азҵаарақәа рҭакқәа ишалшо ала иҭырҭәааны рҭак рырҭоит мышқәак рыла. Асаит аус адулара мҩаԥысуан 2017 шықәса хәажәкырамза аахыс.
Иара "Аҳәынҭқарратә бызшәазы" азакәан инақәыршәаны ҩ-бызшәак, аԥсшәеи аурысшәеи рыла еиҿкаауп.


АҞӘА, мшаԥымза 6 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Жәларбжьаратәи аспорт амш аҽны Аԥсны абаҩырҵәыреи аспорти рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Баграт Хәытаба ареспубликаҿ аспорт аҿиара атәы даҳзалацәажәеит. Иара иажәақәа рыла аилак аҟны иазырхиоуп ареспублика ақыҭақәа рҟны абаҩырҵәыреи аспорти рыҿиара иазырхоу апрограмма.
"Абиԥарақәа ргәабзиара", ҳәа хьӡыс измоу апрограмма 10-мш рыҩныҵҟа ихацыркхоит. Апрограмма ибзиоуп ҳәа ахырҳәааит атәыла Ахадеи Аԥыза-министри", — иҳәеит иара.
Апрограмма инақәыршәаны Аԥсны ашколқәа спорттә инвентарла еиқәыршәахоит.
"Аԥсны иҟоуп 116 школ. Урҭ зегьы инвентарла еиқәыршәахоит ашықәс нҵәаанӡа. Абри аус аҟны иҳацхраауеит Аԥсны Аҵареи аҭҵаарадырреи рминистрра", — иҳәеит Хәытаба.
Апрограмма аԥара азоунажьуеит Абаҩырҵәыреи аспорти рзы аҳәынҭқарратә еилакы.
Адунеи зегьы аҟны аспорт аҭагылазаашьа далацәажәо Хәытаба иҳәеит, иахьатәи аамҭазы аспорти аполитикеи шеидырҳәало.
"Қырҭтәыла иҟанаҵо аҽазышәарақәа ирхырҟьаны аԥсуа спортсменцәа изныкымкәа рымҩақәа адыркхьеит. Иара убри аан ООН адунеи зегьы аҟны аҭынчреи аспорт аҿиареи рзы иқәгылоит. Аспорт амацара адагьы ахәыҷқәагьы аполитика иалархалоит. Ҳәарада, аспорт шыспорту иаанхар зегьы рзы еиӷьхон, иаргьы аҿиара еиҳа иӷьацон", — иҳәеит Хәытаба.
Ареспубликаҿ аспорт аҭагылазаашьа далацәажәо Хәытаба иҳәеит аҵыхәтәантәи ашықәс азы аспорт еиҳа-еиҳа аҿиара аиуа ишалагаз.
Хаҭала дазааҭгылеит Аԥснытәи акоманда атәыла абираҟ иаҵагыланы карате кекусинкаи азы Азиа иаарту Ачемпионат актәи атурнир аҟны иқәгылараны ишыҟоу.
"Атурнир аатраны иҟоуп мшаԥымза 21 рзы, Ҟазахсҭан. Акоманда аилазаара шьақәыргылоуп", — иҳәеит иара, иагьазгәеиҭеит Қырҭтәыла акыр ҽышәарақәа шымҩаԥнагаз абри ачемпионат аҟны Аԥсны абираҟ иаҵагыланы акоманда ықәыдмыргыларц.
"Ҟазахсҭан иҟоу Қырҭтәыла аконсулра даара аҽышәарақәа мҩаԥнагеит абри аганахь ала, аха адкылара мҩаԥызгоз аган уи аҭакс иаҳәеит, ақырҭуа ган иҟанаҵо адҵа иарбанызаалак зинҵаҵӷәы шамам", – иҳәеит Хәытаба. Атурнир иалахәхоит 15-16 шықәса зхыҵуа аҿар. Иара убасгьы Ҟазахсҭан иалацәажәараны иҟоуп 2018 шықәса рзы карате кекусинкаи азы Азиа иаарту аҩбатәи ачемпионат Аԥсны амҩаԥгара азҵаара.
Нанҳәа 23 2013 шықәса рзы ООН Ассамблеиа Хада ишьақәнаргылеит мшаԥымза 6 Жәларбжьаратәи аспорт амш (International Day of Sport for Development and Peace) ҳәа.


АҞӘА, лаҵарамза 11 — Sputnik, Амра Амҷԥҳа. Фаренгеит ҳәа хьӡыс измоу Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба иԥа иҽы аҽырыҩраҟны аԥхьахә агеит, ҳәа ааицҳаит Аԥсны аҽыспорт Афедерациа аиҳабы Аслан Камлиа.
Иара иажәақәа рыла Фаренгеит реиҳа иуадаҩыз аиндаҭлара иалахәын.
"Аиндаҭлара иалаахәын 12 ҽы. Атәыла Ахада иԥа иҽы раԥхьатәиқәа иреиуаны инеиит. Черқьесскҟа инаԥхьан Аԥснытәи аҽааӡааҩцәа. Ҳара уахь иаагеит аҽ-шьацқьақәа хԥа", — иҳәеит Камлиа.
Афедерациа аиҳабы иажәақәа рыла уаанӡа Краснодар, Ростов, Пиатигорск имҩаԥысуаз аиндаҭлрақәа аԥснытәи акомандаазы ақәҿиарақәа рыцын.
"Краснодартәи аипподром аҟны имҩаԥысуаз аиндаҭлаара иалахәын: Доцент (аҽыҩҷкәын Анзор Саманба, аҽы аԥшәма Гурам Арӡынба) 3-тәи аҭыԥ ааннакылеит, Паджеро (аҽыҩҷкәын Алексеи Голик, аҽы аԥшәма Анрик Лакоиа) иара убас З-тәи аҭыԥ ааннакылеит", — иҳәеит Камлиа.
Ростов имҩаԥысуаз аиндаҭларақәа ирылахәын аҽқәа ҩба: Норд-Мун (аҽыҩҷкәын Андреи Иурасов, аҽы аԥшәма Ахра Ашәба) актәи аҭыԥ ааннакылеит, Фаст-керл (аҽыҩҷкәын Андреи Иурасов, аҽы аԥшәма Ахра Ашәба) ахԥатәи аҭыԥ ааннакылеит.
Пятигорск лаҵарамза 8 рзы имҩаԥысуаз аиндаҭлаарақәа ирылахәын Беслан Абхазаа иҽқәа ҩба: акы ахԥатәи аҭыԥ ааннакылеит, егьи – аԥшьбатәи.