АҞӘА, нанҳәа 25 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥсны иҟоу алхырҭатә ҭыԥкәа рҟны амҽыша, нанҳәа 25 асааҭ 14:00 рызтәи аинформациала азинеиҿкааратә еилагарақәа ҭаҩым, иҳәеит Аԥсны ААР аиҳабы Гарри Аршба, Аԥсны АКХ Жәларбжьаратәи апресс-центр аҟны.
"Нанҳәа 24 раахижьҭеи Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ирӷәӷәоу аусушьахь ииагоуп. Аԥсны ахада иалхрақәа рымҩаԥгараан ААР ахатә еилазаара азинеиҿкаареи ауааԥсыра ршәарҭадареи ирхылаԥшуеит 37 алхратә ҭыԥ хадақәа рҟны иҟоу алхырҭатә ҭыԥқәа 152 рҟны. Алхырҭатә ҭыԥкәа ирзааигәоу араионқәа рҟны агәыԥқәа рхыԥхьаӡара иацҵоуп",- иҳәеит Аршба.
Иара иажәақәа рыла, Аҩнуҵҟатәи аусқәа русбарҭақәа уахи-ҽни алхырҭатә ҭыԥқәа зегьы ирхылаԥшуеит.
Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхрақәа рҟны абжьыҭаразы алхырҭатә ҭыԥқәа аартын аҭыԥантәи аамҭа асааҭ 8:00 рзы атәыла араионқәа зегьы рҟны. Алхырҭатә ҭыԥқәа аартызаауеит асааҭ 20:00 рҟынӡа. Алхырҭатә ҭыԥқәа 152 аартын Аԥсны иахьаҵанакуа, алхырҭатә ҭыԥқәа ҩба аартын Москвеи Черкесски. Сҭампыл алхырҭатә ҭыԥ аадмыртӡеит.
Аԥсны ахадас дҟалар илшоит милаҭла иаԥсыуоу, аҳәынҭқарратә бызшәа цқьаны издыруа, 35 шықәса иреиҵам, аха 65 шықәса иреиҳам, алхратә зин змоу, аҵыхәтәантәи хәышықәса иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥсны инхо Аԥсны атәылауаҩ. Аамҭакала далырхуеит акандидат зыӡбахә иҳәо ахада ихаҭыԥуаҩ.
Абжьыҭаразы азин рымоуп зықәра наӡахьоу, аҩнуҵҟатәи атәылауаҩшәҟәы жәытәқәа зыԥсаххьоу Аԥсны атәылауаа зегьы. Иҟоу адыррақәа рыла, алхыҩцәа рхыԥхьаӡара 118 нызқь иреиҳауп.
2019 шықәса мшаԥы 4 рзы Апарламент аилатәараҟны адепутатцәа алхрақәа раан абжьыҭара апроцедурахь аԥсахрақәа аларгалеит. Апарламент асессиа аҩбатәи аҵыхәтәантәи аԥхьараҟны ирыдыркылаз азакәан апроект инақәыршәаны, анацәа адырганҵареи абиуллетенқәа рҟны акандидатцәа рыхьӡқәа рҵәаӷәара аметоди аԥыхын, уажәшьҭа рыбжьы зырҭар ирҭаху акандидат ихьӡ авараҟны адырга ықәдыргылароуп. Абиуллетенқәа рҟны иарбоуп акандидатцәа жәҩык рыжәлақәа, иара убасгьы иарбоуп аграфа "зегьы сырҿагылоуп".
Аиааира игеит ҳәа дрыԥхьаӡоит абжьқәа рзеиԥш хыԥхьаӡараҟынтәи 50 проценти даҽа бжьыки зауз акандидат.
Абиуллетен ҩыџьа инареиҳаны акандидатцәа алагалазар, аха урҭ рахьтә аӡәгьы далрымхыр, АКХ ишьақәнарӷәӷәоит зегь реиҳа абжьқәа зауз ҩыџьа акандидатцәа злахәу аҩынтә раан алхрақәа. Аҩбатәи атур мҩаԥыргоит актәи атур ашьҭахь ҩымчыбжьа ирхымгакәа.
Аҳәынҭқарра ахадас далхуп ҳәа дыԥхьаӡоуп аҩбатәи атур аан абжьқәа реиҳарак - алхыҩцәа рсиа иану рхыԥхьаӡара зегь аҟынтәи 25% иреиҵамкәа - зауз акандидат. Аҩбатәи атур аан кандидаткгьы далрымхзар, АКХ ҩаԥхьа алхрақәа рымҩаԥгаразы аӡбамҭа аднакылоит.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ажьырныҳәа 23 — Sputnik. Каракас имҩаԥысуаз аҿагыларатә акциаҿ аруааи амитинг алахәылацәеи еиҿанагалеит. Иҭахаз рыӡбахә алагьы аинформациа цәырҵит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости, апортал Nacional адыррақәа ҵаҵӷәыс иганы.
Венесуела аоппозициатә парламент адепутат Хосе Оливарес аҳәамҭа ҟаиҵеит Катиа араион аҿы имҩаԥысуаз амитингқәа раан аӡәы дҭахеит ҳәа. Амассатә-информациатә хархәагақәа рҿы ирҳәоит ҩыџьа шьуп, ҩыџьа хәуп ҳәа.
Каракас амҩадуқәа рҿы абаррикадақәа рыргылара иаҿуп Николас Мадуро иҿагылақәоу.
Ақалақь Сан-Феликс (аштат Боливар) аҟны амитинг алахәылацәа Венесуела уаанӡатәи ахада Уго Чавес ибаҟа рыблит.
Венесуела аоппозициатә парламент ахада Хуан Гуаидо ажәлар рахь ааԥхьара ҟаиҵеит ажьырныҳәа 23 рзы амитингқәа рахь ицәырҵырц.
Уаанӡа, Венесуелатәи аполициауаа Венесуела аҳҭнықалақь Каракас ақалақь араионқәа руак, Лос-Меседорес аҿы аҿагыларатә акциа иалахәыз ирылахысуан ҳәа адыррақәа ыҟан. Уи аԥхьа адемонстрантцәа раанкыларазы аполициаа рхы иадырхәеит алаӷырӡаагага газ.
Каракас ақалақь Котис араион аҿы аруаа ргәыԥк атәыла амчрақәа ирҿагыланы иқәгылеит. Дара ааныркылеит. Абри ашьҭахь Каракас араионқәа ҩба – Лос-Меседореси Пуерта-Каракаси Котис имҩаԥысуаз аҿагыларатә акциа рҽаладырхәит.
Венесуелатәи аоппозициа адгылара аиҭеит ЕАШ ахада ихаҭыԥуаҩ Маик Пенс.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 22 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны ахада иалхрақәа раан абжьыҭаразы аҳәаанырцә иҟоу алхырҭатә ҭыԥқәа рахь ирышьҭуеит 4500 биуллетен, абри атәы лҳәеит Ацентртә алхратә комиссиа апресс-маӡаныҟәгаҩ Елена Лабахәуаԥҳа, Sputnik аинтервиу аналҭоз.
"Черкесскҟеи Мокваҟеи иҳашьҭуеит ҩба-ҩба нызқь биуллетен, Сҭамбылҟа - 500 биуллетен", - лҳәеит Лабахәуаԥҳа.
Лара лажәақәа рыла, алхратә биуллетенқәа аҳәаанырцә иҟоу алхырҭатә ҭыԥқәа рахь инарышьҭуеит алхрақәа мышкы шрыгу.
Абиуллетенқәа рҭыжьра апроцесс макьана ихыркәшаӡам, раԥхьа иркьыԥхьуеит аҳәаанырцәҟа иршьҭраны иҟоу абиуллетенқәа, лҳәеит Лабахәуаԥҳа.
АКХ апресс-маӡаныҟәгаҩ иазгәалҭеит абиуллетенқәа ахьчаратә ҩаӡара ҳаракы шрымоу, урҭ ирхыԥшыланы иԥаршеиу рыҟаҵара алшаӡом.
"Абиуллетен ашьҭахьтәи аган ианырҵоит уи ахьчара алзыршо иҷыдоу асахьа. Урҭ уаанӡатәи ахада иалхрақәа раан иҟаз шәагаала иреиԥшӡам. Акандидатцәа жәҩык ахьыҟоу инамаданы А3 аформат змоу ақьаад ахархәара аҭоуп", - азгәалҭеит лара.
Ахада иалхрақәа ҟалоит нанҳәа 25, 2019 шықәса рзы. Ахада далырхуеит хәышықәса аҿҳәара иҭаны. Хаҿык ҩ-ҿҳәарак иеиҳаны хадас аус иур ҟалаӡом. Ахада даналырхуа ахада ихаҭыԥуаҩгьы дицалырхуеит.
2019 шықәса мшаԥы 4 рзы Апарламент аилатәараҟны адепутатцәа алхрақәа раан абжьыҭара апроцедурахь аԥсахрақәа аларгалеит. Апарламент асессиа аҩбатәи аҵыхәтәантәи аԥхьараҟны ирыдыркылаз азакәан апроект инақәыршәаны, анацәа адырганҵареи абиуллетенқәа рҟны акандидатцәа рыхьқәа рҵәаӷәара аметоди аԥыхын, уажәшьҭа рыбжьы зырҭар ирҭаху акандидат ихьӡ авараҟны адырга ықәдыргылароуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, рашәарамза 10 — Sputnik, Саида Жьиԥҳа. Пицунда ақалақь ахадареи Санкт-Петербургтәи аветеранцәеи, аинвалидцәеи, атәанчаҩцәеи жәларбжьаратәи Рхеилаки ирыбжьаз аамҭалатәи аиқәшаҳаҭра инақәыршәаны, Пицундаҟа ԥсшьара иааган амацәаз иҭакыз Ленинград аветеранцәа гәыԥҩык.
"Ҳара ҳзы игәахәара дууп, шәара ҳақалақь аҟны шәыԥсшьарамшқәа ахьышәхыжәго. Санкт-Петербургтәи аветеранцәеи аинвалидцәеи атәанчаҩцәеи жәларбжьаратәи Рхеилак аҭакԥхықәра ду ахахьы иагоит. Иара иалнаршоит, зықәра неихьоу ауааԥсыра ирықәнагоу ахылаԥшра арыҭара, рыԥсҭазаара аиӷьтәра. Агәра згоит иҳабжьоу аамҭалатәи аиқәшаҳаҭра ашьаҭа шаркхо, ҳақалақь ахь шәаара иабзоураны", — ҳәа азгәеиҭеит Пицунда ақалақь ахадара аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Алиас Аиба.
Асасцәа ргәыԥ аиҳабыс даман, Санкт-Петербургтәи аветеранцәеи аинвалидцәеи атәанчаҩцәеи жәларбжьаратәи Рхеилак ахаҭарнак Елена Полианскаиа. Лара лажәақәа рыла, аветеранцәа араҟа ирхыргеит ргәы иҭымҵуа аԥсшьарамшқәа.
"Пицундаҟа автеранцәа раагара ҳалшеит Санкт-Петербург аиҳабыреи атуризм аҿиара Ахеилаки рыбзоурала. Ҳтәанчаҩцәа рыԥсы ршьеит, ргәабзиара шьақәдыргылеит. Аҩ-ганк иҳабжьалаз аимадара ҳмырӡроуп. Уажәшьҭа шәара шәветеранцәа ааҳаԥхьоит ҳара ҳахь", — лҳәеит Полианскаиа.
Амацәаз иҭакыз Ленинград аветеранцәа рыԥсшьарамшқәа ирылагӡаны, Пицунда ақалақь ахадара ирзеиҿыркааит еиуеиԥшым акультуратә усмҩаԥгатәқәа.
"Пицунда ақалақь ахадареи Пицундатәи еиду акурорттә еилазаара анапхгареи иҭабуп ҳәа раҳҳәоит ҳганахь иаадырԥшыз агәцаракразы", — рҳәеит асасцәа.
Санкт-Петербургтәи атәанчаҩцәа Пицунда иҟанаҵаз аимадара бзиа рыбжьалеит аҭыԥантәи анацәа Рхеилак ахаҭарнакцәеи дареи.
"Излаҳалшоз ала ҳасасцәа пату рықәаҳҵеит. Ишыжәдыруа еиԥш абырг игәы аҟаҵара мариоуп. Амшын ҭалара анаҩс ирзеиҿкаан Афон ҿыци Аӡиа Риҵеи рахь аныҟәарақәа. Ари раԥхьатәи шьаҿоуп ҳаиҭанаиааираҿы", — лҳәеит Пицунда ақалақь анацәа Рхеилак ахантәаҩы Зинаида Папцаа.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҿы: Кындыӷтәи, Гәдоуҭатәи, Бзыԥтәи, Оҭҳаратәи.
Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала – Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци.
Алхратә комиссиа хада имҩаԥнагаз аҵәҭаԥсарала адепутатрахь акандидатцәа Аԥсуа телехәаԥшраҟны аефиртә аамҭа рызшоуп. Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада №10 ала адепутатрахь акандидатцәа Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи аефир аҟны иҟалоит уаха, ԥхынгәы 6 рзы.
"Ауаҩы уала-ҭахыла, мамзаргьы аиҳабыра идгылоума, ицхраауама, ҳара даҳтәума, егьырҭ дыртәума ҳәа ихәыцны далзхуа изы егьа теледебат ҟауҵаргьы, иара изы зегь дара роуп. Уи ателехәаԥшраҟны иибо спектакльк еиԥш дазыӡырҩуеит, аха игәы иҭеикыз, изиҭараны дыҟоу ибжьы ииҭоит. Ибжьы зиҭо ззымдыруа аӡәыр дыҟазар, Апарламент ахь днеир абри ихаҿсахьа зеиԥшрахои ҳәа ихәыцуа ауаҩы изы ибзиоуп, ихадоуп телехәаԥшрала иибо, аха иҟоуп ауаҩы иаразнакгьы иеилкаара анымариам. Убри аганахьала сгәаанагарала Алхратә комиссиа хада ахымҩаԥгашьа хәыҷык ихьысҳауп ҳәа ажәлар разыҟаҵаразы. Дара ирҳәароуп алхрақәа шус хадоу, абжьыҭара уала-ҭахыла акәымкәа ишазнеитәу ауаа азыҟаҵалатәуп есымша. Ауаа иахьа хәыҷык иҟьалашәа иҟоуп, рыбжьы зырҭара дрыздыруам, џьоукы-џьоук хьаасгьы ирымам, "иаҳнаҭеи Апарламент" зҳәогьы ыҟоуп. Абжьыҭарахь имнеиз ауаа рхыԥхьаӡара анырацәахалак, уи иаанагоит урҭ разыҟаҵара зыхәҭаз ауаа ажәлар рҟынӡа ишахәҭаз ирызнамгаӡеит ҳәа", - азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь ԥхынгәы 12 рзы алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны АКХ аҿы адепутатрахь акандидатцәа рефиртә аамҭа шьақәдыргылеит
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Ҩыџьа ауаа амҩатә машәыр иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
"1991 шықәса рзы ииз Агәмаа Ремиз зыԥсҟы икыз амҩа атранспорттә хархәага Toyota Сrown имч ақәымхакәа, амҩа даныҵны аҵла даахеит. Агәмаа Ремизи ипассаџььыр Агрба Алхаси аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
Ахҭыс инамаданы аусҭҵаара мҩаԥысуеит.
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6611-ҩык COVID-19 рыдбалан, 135-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 3579-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит апортал стопкоронавирус.рф.
Аиҳарак ачымазара змоу рацәоуп Москва (685), Подмосковье (292), Ханти Манцызтә Автономтә Округ (289), 280 – Санкт-Петербург, 270 — Свердловск, 239 — Иркутсктәи аобласт.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 687 862-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 454 329-ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 296-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра коронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала ареспубликаҿ 38 чымазара-хҭыс ыҟан, хҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 34-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы – лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Рашәара 5 асааҭ 13:00 рзы имҩаԥгахоит авебинар абри атемала: "Практика инфопродюсирования: поиск героев, внедрение на закрытую территорию и другие секреты профессии".
Асиужет азы атема шԥалхтәу? Ажурналисттә материал афырхаҵа иҽааиртырц азы иҟаҵатәузеи? Аҭыхраз азин абагатәу, мап ркызар иҟаҵатәузеи? Абарҭ ириеԥшу азҵаарақәа рҭак ҟалҵоит Афедералтә канал апродиусер Елена Воронцова.
Елена Воронцова еиуеиԥшым апроектқәа рҟны лусутә ԥышәа 15 шықәса инеиуеит. Лара дрылахәын еиуеиԥшым адырраҭарақәа: 1 аканал аҿы - "Пусть говорят", аканал НТВ аҿы (адырраҭара "Главный герой", адокументалтә фильм Виктор Черномырдин изкны "Степаныч", Жәларбжьаартәи ахәыҷтәы вокалтә конкурс "Ты супер!"), Аканал Россия 1 аҟны - адырраҭара "Вести".
Онлаин-сессиахь ааԥхьара рымоуп афотоҭыхыҩцәа, абильдредакторцәа, ажурналистцәа, аблогерцәа, АИХқәа рхадацәеи апресс-маҵзурақәа русзуҩцәеи. Ахалархәра зҭаху ашәҟәы нарышьҭыр ҟалоит рхалархәышьа арбаны. Аинформациа цҵа: +7 940 9977022.
SputnikPro — ааигәатәи аҳәаанырцә ажурналистцәа рзы имҩаԥырго рккаратә проект ҷыдоуп.
Апроект SputnikPro урыстәылатәии аҳәаанырцәтәии иреиӷьу амедиаменеџьерцәа, ажурналистцәа, апресс-маӡаныҟәгаҩцәа, аблогерцәа, аиҳабыратә курсқәа рыстудентцәа уҳәа имҩаԥырго асеминарқәеи, амастер-классқәеи, алекциақәеи ирсистемоуп. Адунеи атәылақәа 22 рҟны: Ермантәыла инаркны Индианӡа, Бырзентәыла инаркны Китаинӡа имҩаԥыргахьеит. 2018 шықәса раахыс апроект рхы аладырхәхьеит 80 тәыла рҟынтәи 3000-ҩык алахәылацәа. Иҿыцу ажәабжьқәа Facebook аҟны шәрызҿлымҳаз.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, абҵара 18 – Sputnik. Великобританиа Апарламент ашәарҭадареи аԥшыхәреи реилак (ISC) аҟны агәаанагара рымоуп RT-и Sputnik-и асоциалтә ҳақәа рхархәаҩцәа анырра рырҭоит Британиа Евроеидгыла алҵраз ареферендум аламҭалаз ҳәа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости агазеҭ The Times адыррақәа ҵаҵӷәыс иганы.
"260 рҟынӡа статиа RT-и Sputnik-и рҟны ареферендум аламҭалаз Twitter аҿы ианылеит. Дара рыԥхьартә алшара роуит 134 миллион-ҩык", - аҳәоит адырраҭараҿы.
Убри аан ISC иамаӡам адырра "Урыстәыла ахалагалара" абжьыҭира алҵшәақәа анырра рнаҭо ирнамҭо азы.
"Ҳмаҵзура ҷыдақәа Урыстәыла анырра ахьынӡаҟоу азы алкаақәа рзыҟамҵазар, аҭак хымԥада изҭахны иҟоу азҵаара цәырнагоит", - лҳәоит Алеиборист партиа алахәыла Емили Торнберри.
Жьҭаарамзазы ISC Британиа аԥыза-министр Борис Џьонсон 50-бӷьыц иҟоу адырранҵа изынанашьҭит 2016 шықәсазтәи Brexit 2017 шықәсазтәи алхрақәеи рҟны Урыстәыла "анырразы". Уаанӡатәи апрокурор хада Доминик Грив иажәақәа рыла Џьонсон адокумент акьыԥхьра аҿарԥақәа аҭаны иалимыршеит.
АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Сҭампыл игылоу Аԥшьа Софиа луахәама астатус еиҭаркит, уажәшьҭарнахыс иџьаамахоит ҳәа аанацҳауеит амаҵзура Anadolu.
"Ҭырқәтәыла Аҳәынҭхеилак ишьақәнарӷәӷәеит Аиа-Софиа Асулҭан Мехмет Хан ихьӡ зху Афонд абаланс аҿы иҟоуп, убри инадҳәаланы џьаамак аҳасаб ала ахархәара ҟалоит", - ҳәа ирыдыркылаз аӡбамҭа ахҳәаа ааргоит.
Аҳәынҭқарратә реестр аҿы Аиа-Софиа аџьаама ҳәа ианҵахоит, ари афакт аиҭакрагьы ҟалом", - ҳәа аҳәоит Аҳәынҭхеилак аӡбамҭа.
Уаанӡатәи адыррақәа рыла, Ҭырқәтәыла аҳәынҭхеилак иаԥнахит 1934 шықәса рзы ауахәама музеизааит ҳәа иҟаҵаз аусӡбара. Ҭырқәтәыла ААР ахада Мевлиут Чавушоӷлу аҳәамҭа ҟаиҵахьан атәылаҿ ауахәама астатус аԥсахразы азин шыҟоу, егьырҭ атәылақәа ргәаанагара иазхьамԥшыкәа.
Аԥшьа Софиа луахәама Константинополь османаа ианрымпыҵархала, Византиатәи аимпериа анеилаҳа ашьҭахь, 1453 шықәса рзы иџьаамоуп ҳәа азҳәан. Аха 1934 шықәса рзы Кемаль Ататиурк иусдҵала амузеи ҳәа астатус аҭаны ИуНЕСКО Адунеизегьтәи аҭынха асиа иаҵаркын.
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Асааҭ 18:00 рызтәи Аԥсны АКХ адыррақәа рыла, Апарламент ахь алхрақәа ахьымҩаԥысуаз алхратә ҭыԥ хадақәа рыԥшьбагьы рҟны ауаа рааишьа иаҿырԥшны ишьақәгылеит ҳәа иԥхьаӡатәуп.
Абжьыҭара хыркәшахоит асааҭ 20:00 рзы. Раԥхьатәи алҵшәақәа еилкаахоит алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа Алхратә комиссиа хадахьы аԥкаанҵақәа аннаргалак ашьҭахь.
Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.
Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.


АҞӘА, ԥхынгәы 13 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Аԥсуа ҿартә театр аҽазнархиоит аспектакль "Амра аҭашәамҭаз" аԥхьарбара. Абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит атеатр адиректор Аслан Енықь.
Аспектакль ықәлыргылоит Аԥсуа ҳәынҭқарратә филармониа асахьаркыратә напхгаҩы Есма Џьениаԥҳа.
"Есма раԥхьаӡа акәны аспектакль ықәлыргылеит. Уаанӡа лара ацхыраара ҟалҵон амизансценақәа, ахореографиақәа рықәыргылараан. Лара ибзианы ҳактиорцәа лдыруеит, илдыруеит рылшарақәа. Лара лхаҭа атеатртә ҭаацәара дрыллиааит. Лан –Софа Агәмааԥҳа деицырдыруеит", - иҳәеит Енықь.
Есма иқәлыргылоит Артур Лоурентс ипиеса "Вестсайдская история" амотивқәа ирылху аспектакль. Енықь ишиҳәо ала, апиеса ахьӡ рыԥсахит.
"Арежиссер азин имоуп ахьӡ аԥсахразы. Ҳара иҳаӡбеит "Амра аҭашәамҭаз" ҳәа ахьӡаҳҵарц. Аспектакль аҿы ахҭысқәа амра анҭашәо имҩаԥысуеит", - иҳәеит атеатр адиректор.
Аспектакль иалахәхоит Аԥсны ААУ актиортә ҟазара аҟәша аушьҭымҭацәа. Урҭ ароль хадақәа ранашьоуп.
Аспектакль аус адулара ахыркәшарахь инеиуеит. Амизансценақәа хиоуп, ихиоуп адекорациақәа, ацәамаҭәа. Акызаҵәык, асцена ду аҿы арепетициа мҩаԥгам.
"Ишыжәдыруа еиԥш ҳақәыргыламҭақәа мҩаԥысуеит Аԥсуа драматә театр аҿы. Аха уа ааигәа аԥхьарбара мҩаԥысуан азы арепетициа ҳзымҩаԥгомызт. Ԥхынгәы 17 рзы иҳагәҭакуп адекорациақәа ааганы аспектакль уа арепептициа хада мҩаԥаагарц. Сгәы иаанагоит проблемак ҟаларым ҳәа. Аспектакль аиҳарак аҿар ирзааигәоуп. Сгәы иаанагоит иргәаԥхап ҳәа, ҳахәаԥшцәа рзы ныҳәак еиԥшхап ҳәа", - азгәеиҭеит Аслан Енықь.
Артур Лоурентс ипиеса "Вестсайдская история" амотивқәа ирылху аспектакль "Амра аҭашәамҭаз" арбара азыԥхьагәаҭан лаҵарамзазы. Аха авирус иахҟьаны иҟаз аԥкырақәа рымшала иахыган.
Аспектакль дырбахоит Аԥсуа драматә театр асценаҿы ԥхынгәы 28 -29 рзы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Шәазыӡырҩла арубрика "Жәлар рдоуҳа" арадио Sputnik аефир аҟны.
Абри анҵамҭа атексттә версиа шәаԥхьар ҟалоит абра:
Беирут абаӷәазаҿы иҟалеит аԥжәара ӷәӷәа. Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла шәҩык инареиҳаны ауааԥсыра рыԥсҭазаара иалҵит, ԥшь-нызықьҩык рҟныӡа ааха роуит. Ирацәаҩуп хабарда ибжьаӡаз ҳәа иԥхьаӡоугьы.
Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аԥсны аҳәынҭқаратә еилакы ахантәаҩи Ливан иҟоу ачерқьесцәа рхеилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩи рҽеимырдеит Ливан иҟалаз аԥжәара иахҟьаны. Реиҿцәажәараан иҳәан ааха зауз рахьынтә макьана аԥсуа-дыга диаспора ахаҭарнакцәа шалкаам.
"Уа иҟоу аԥсуа-дыга хеилаки ҳареи аимадара ҳабжьоуп, уи еснагьгьы иҟан. Аха макьаназы еилкааны иҟам Ливан арыцҳара иақәшәаз рхыԥхьаӡараҵәҟьагьы, убри аҟнытә аҳәара уадаҩуп урҭ ирылоу ирыламу ҳдиаспора ахаҭарнакцәа. Ливан инхоит 100 нызықьҩык инареиҳаны ачерқьесцәа рхаҭарнакцәа. Уаатәи ахеилак ахаҭарнаки аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩи реимадараан Вадим Ҳаразиа иҳәеит ҳдиаспора ахаҭарнакцәа рахьынтә ааха зауз ҟалар, еиҳарак ахәыҷқәа урҭ ргәабзиара аиҭашьақәыргылара ҳшазыхиоу. Макьана дара рхаҭа ирыздырӡом иарбан цхыраароу иаҭаххо, убысҟак уа аҭагылазаашьа уадаҩуп", - ҳәа азгәеиҭеит Хәытаба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Россотрудничество алаҳәара ҟанаҵеит аҿаҳәага материалқәеи зыда ԥсыхәа ыҟам ахәшәқәеи еизгазарц Беирут арыцҳара иақәшәаз рзы ҳәа аанацҳауеит Ливантәи ареспубликаҿ иҟоу Россотрудничество ахаҭарнакра.
Ахәшәқәа рнагара ҟалоит Беирут иҟоу Урыстәылатәи акультуратә центр ахь.
"Еизгахо ахәшәқәа зегьы Ливантәи ареспублика Агәабзиарахьчара аминистррахь инашьҭхоит", - ҳәа ҳәоуп адырраҭараҿы.
Уи адагьы изҭаху зегьы ирымоуп алшара ааха зауз рзы ашьа арҭарц.
Уаанӡа, Ливантәи ареспублика Агәабзиарахьчара аминистр Хамад Хасан аҳәамҭа ҟаиҵахьан аԥжәараан ахәышәтәырҭақәа ԥшьба шьаҭанкыла ишырхәашоу азы. Уа ишьҭаз ачымазцәа егьырҭ ахәышәтәырҭақәа рахь ииагахеит. Уи еиҳагьы иаруадаҩит аҭагылазаашьа ҳәа иҳәеит иара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Шәазыӡырҩла арубрика "Аҭоурых иагәылаҵәаху" арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы есмҽыша.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аргәын Аԥсны аҳра амузеи азы: аҭыԥантәи ауааԥсыреи ҳтәыла асасцәеи азҿлымҳазар ҳҭахуп
Шәазыӡырҩла арубрика "Жәлар рдоуҳа" арадио Sputnik аефир аҟны.
Абри анҵамҭа атексттә версиа шәаԥхьар ҟалоит абра:
Беирут абаӷәазаҿы иҟалеит аԥжәара ӷәӷәа. Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла шәҩык инареиҳаны ауааԥсыра рыԥсҭазаара иалҵит, ԥшь-нызықьҩык рҟныӡа ааха роуит. Ирацәаҩуп хабарда ибжьаӡаз ҳәа иԥхьаӡоугьы.
Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аԥсны аҳәынҭқаратә еилакы ахантәаҩи Ливан иҟоу ачерқьесцәа рхеилак ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩи рҽеимырдеит Ливан иҟалаз аԥжәара иахҟьаны. Реиҿцәажәараан иҳәан ааха зауз рахьынтә макьана аԥсуа-дыга диаспора ахаҭарнакцәа шалкаам.
"Уа иҟоу аԥсуа-дыга хеилаки ҳареи аимадара ҳабжьоуп, уи еснагьгьы иҟан. Аха макьаназы еилкааны иҟам Ливан арыцҳара иақәшәаз рхыԥхьаӡараҵәҟьагьы, убри аҟнытә аҳәара уадаҩуп урҭ ирылоу ирыламу ҳдиаспора ахаҭарнакцәа. Ливан инхоит 100 нызықьҩык инареиҳаны ачерқьесцәа рхаҭарнакцәа. Уаатәи ахеилак ахаҭарнаки аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩи реимадараан Вадим Ҳаразиа иҳәеит ҳдиаспора ахаҭарнакцәа рахьынтә ааха зауз ҟалар, еиҳарак ахәыҷқәа урҭ ргәабзиара аиҭашьақәыргылара ҳшазыхиоу. Макьана дара рхаҭа ирыздырӡом иарбан цхыраароу иаҭаххо, убысҟак уа аҭагылазаашьа уадаҩуп", - ҳәа азгәеиҭеит Хәытаба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Адунеи аҟны раԥхьаӡа акәны арадио цәырҵижьҭеи 125 шықәса ҵуеит. Аха иҟоуп акрызҵазкуа даҽа рыцхәкгьы, 95 шықәса раԥхьа, мшаԥымза 18 рзы иаԥҵан Адунеизегьтәи арадиобзиабаҩцәа рымшгьы. Ари арыцхә инамаданы арадио ауаҩы иԥсҭазаараҿы ҭыԥс ианнакыло ҳзеиҭалҳәеит 32 шықәса арадиодырраҭара "Ицәажәоит Гагра" аҟны дикторси, корреспондентси аус зуаз апоетесса Белла Барцыцԥҳа.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Гагра араион аҟны 1936 шықәсазы ақырҭцәа аус адыруит рхатәы бызшәала ицәажәоз, рполитика ӡырызгоз арадио. Уи ашьҭахь абиԥарак ианрызҳа ауп, аԥсышәала ажәабжьқәа ҭыҵуа ианалага.
"Ицәажәоит Гагра" ҳәа лыбжьы хааӡа, аԥсышәала ҳауаажәлар ҿамҩак аҳауа цқьа ирзаҩызаз ажәабжьқәа рылалҳәо далагеит адиктор-акорреспондент Белла Барцыцԥҳа.
Хымԥада Аԥснытәи ажәабжьқәа Гаграа ираҳауан аԥсуа радио ала. Аха араион иадҳәалаз қырҭшәала мацара акәын.
"Гагра араион, иара Аԥсны ахи-аҵыхәеи рыӡбахә змаҳахьадаз Борис Кьахьыр-иԥа, Ҳараз Чамагәуа уҳәа реиԥш иҟаз, зыԥсадгьыли, зыжәлари, зхатәы бызшәеи згәы азыбылуаз ахацәа. Убарҭи дара рҩызцәеи ирыбзоурахеит 1967 шықәсазы ақырҭуа радиодырраҭараҿы аԥсышәала ажәабжьқәа рцәырҵра", - ҳәа илгәалалыршәоит "Ицәажәоит Гагра" раԥхьатәи адиктор Белла Барцыцԥҳа.
Мчыла, қәԥарала мацара мчыбжьык хынтә, жәохә минуҭ ирылагӡаны гаграа ироуит алшара аԥсышәала аколнхара аԥсҭазаареи, аҵарадырреи, аспорти ирызкыз ажәабжьқәеи, Белла Барцыцԥҳа еиҿылкааз алитературатә дырраҭареи рзыӡырҩра.
"Сара аԥсуа школ аҿгьы аус зуан. Уаҟа сҵаҩцәа ажәеинраалақәа дырҵаны, арадиодырраҭарахь ааԥхьара рысҭон. Убас азыӡырҩцәа ирыдызгалон саныхәыҷызнатә еидыскылоз асаӡ ҿаԥыцтә ҳәамҭақәа. Аефир ахь исышьҭуан жәлар рашәақәа. Ажәакала, шьаҿа-шьаҿа ақырҭцәа ихәаҽны ирымаз ҳхатәы бызшәеи ҳкультуреи аԥсы еивнаго иалагеит", - лажәа иацылҵоит лара.
Анаҩс, қырҭшәала иҭыҵуа иалагаз агазеҭ "Авангард" ианыз ажәабжьқәа, Белла Барцыцԥҳа аурыс бызшәахьы еиҭаганы илырҭон, лара аԥсшәахь ииаганы ажәлар ирыдылгаларц. Аха урҭ ирныԥшуаз ақырҭуа бзазара акәын аҟнытә, изныкымкәа аиҳабыра рабжьгарақәа мап рцәылкхьан, уи азы гәыбӷангьы лырҭахьан.
"Ҳара ҳаззықәԥоз ҳажәлар ринтересқәа ракәын, дара еиҭа иҳамаз жәохә минуҭ рҽаԥыршьуеит ҳәа иаҿын. Аха Борис Кьахьыр-иԥеи, Ҳараз Чамагәуеи ахьыҟаз узыцәшәози, иаразнак ирыхәҭаз ажәақәа раҳәашьа иақәшәон", - ҳәа азгәалҭоит арадио амҩаԥгаҩ.
Белла Барцыцԥҳа акомпартиаҿы алозунгқәеи, ааԥхьарақәеи дрыԥхьалон, убас апарадқәа раан ацәаҳәа иқәсуаз дрыхцәажәон. Шықәсык зны, Аиааира Ду амш аҽны, Идырым асолдаҭ ибаҟа амҵан, ашәҭ шьҭаҵарахь Ганҭиадтәи ашкол-интернат анааиуаз, аҳабла аҭоурыхтә аԥсуа хьӡы Цандрыԥшь лҳәеит. Усҟан аусура ламхра азҵаарагьы шьҭырхит, аха аԥсуа активистцәа ҩаԥхьа аҿагылара рырҭеит.
Гагра араион аҟны аҭыԥантәи арадио аусура ианалага ажәлар ирызхаҵомызт. Аԥсуаа рхатәы бызшәала, насгьы зыӡбахә бзианы ирдыруаз апоетесса қәыԥш Белла Барцыцԥҳа лҟынтә ажәабжьқәа раҳауа ианалага ргәы шьҭыҵит, иит агәыӷра наҟ-наҟ аԥсуа школи, агазеҭи, ателехәаԥшреи цәырҵып ҳәа.
"Усҟан, Гагра аҩнеихагылақәа рҿы арадиофикациа наган. Уаҭахцыԥхьаӡа арадиодкылақәа (приемник) кыдан. Арадиодырраҭараҟны аԥсышәала ажәабжьқәа аефир ахь иҭыҵуа ианалага аамҭа ҳԥхьаӡон инымҵәандаз ҳәа. Аха иара жәохә минуҭ ракәын иазыԥҵәаз. Ҳаԥсыԥ еивымгакәа ахы инаркны аҵыхәанӡа ҳазыӡырҩуан. Ҳажәлар аколнхараҿы, абзазараҿы, рнапы злаку аусқәа рҟны иаадырԥшуаз аихьӡарақәа ҳхатәы иааирақәа реиԥш иҳадаҳкылон", - игәалашәоит арадиобзиабаҩ, акыр шықәса ажурналистике, аҵарадырреи ирзааԥсахьоу Валери Орчыҟәба.
Иахьатәи ҳаамҭазгьы арадио иазыӡырҩуа рацәаҩӡоуп. Ҳауаажәлар, аиҳарак аиҳабыратә абиԥара ираҩрыжьӡом аԥсуа радиои, арадио "Спутник Аԥсни".
"Аԥсуа радио аҟны Сырма Ашәԥҳа редакторс дызмоу адырраҭара "Аԥсадгьыл абжьы" даара сгәы азыбылуеит. Зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь ихынҳәыз, мамзаргьы раԥхьаӡа акәны забдуцәа рыдгьыл ахь зшьаҿа еихызгаз ҳауаажәлар данрыҿцәажәо, урҭ рыгәҭахәыцрақәа лаӷырӡыда адкылара уадаҩуп. Акырӡа сазҿлымҳауп арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы ажурналист Елеонора Коӷониаԥҳа лассы-лассы дызԥхьо ллафтә колонкақәа", - иажәа иациҵоит Валери Орчыҟәба.
Белла Барцыцԥҳа "Ицәажәоит Гагра" амаҵ азылуит 1998 шықәсанӡа, анаҩс дикторс аус луит ажурналист Лиудмила Сергьегьиаԥҳа.
Аҵыхәтәантәи ҩажәа шықәса, еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны арадиодырраҭара "Ицәажәоит Гагра" аусура аанкыоуп, аха ажурналистцәа рабиԥара еиҳабы агәыӷра рымоуп аԥсуа патриотцәа нагацәа рџьабаа зду, насгьы ҳмилаҭтә культура абеиареи, ҳхатәы бызшәа аҿиареи рҿы ицхыраагӡоу арадио гаграа ҩаԥхьа абжьы раҳап ҳәа.
Адунеизегьтәи арадиобзиабаҩцәа рымш шьақәгылеит мшаԥымза 18, 1925 шықәсазы Париж, Жәларбжьаратәи арадиобзиабаҩцәа Реидгыла аԥшьгарала. Арадио ахаҭа цәырҵит 1895 шықәсазы, аурыс физик Александр Попов ибзоурала.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 20- Sputnik. Ԥхынгәы 20 рзы Шәача иахьаҵанакуа ашоура ӷәӷәа ҟалараны иҟоуп, аҳауа ҭыԥқәак рҿы 37 градус рҟынӡа ихалоит ҳәа аанацҳауеит ақалақь ахадара асаит.
Краснодартәи атәылаҿацә АҶА иазԥхьагәанаҭоит аҭагылазаашьа ҷыдақәа: аиланхарҭақәа, аекономикатә обиектқәа, абнарақәа рҟны амцакра ҟалар алшоит ҳәа.
АҶА иазгәанаҭоит амцакра ашәарҭадара аԥҟарақәа ирықәныҟәалазарц.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Иааиуа ахәышықәса рзы аҳауа аҽаԥсахыр шалшо иалацәажәеит аспециалистцәа
АҞӘА, ԥхынгәы 11 – Sputnik. Аԥсны ауааԥсыра рзеиԥш хыԥхьаӡара 2020 шықәса ажьырныҳәа 1 инақәыршәаны иартәоит 245 424-ҩык ауааԥсыра, уи 0,9% рыла еиҳауп 2015 шықәсазтәи адыррақәа раасҭа, 12,8% рыла - 2003 шықәсазтәи адыррақәа раасҭа, абарҭ рҩызцәа адыррақәа цәыргоуп Аҳәынҭқарратә статистика асаит аҟны.
Атәылауаа рыбжеиҳарак 2019 шықәсазы инхон ақалақьқәа рҿы, Аҟәа инхо рхыԥхьаӡара акәзар, уи ауааԥсыра рзеиԥш хыԥхьаӡараҟынтәи 27% артәеит. Ҵыԥх Аԥсны инхон ҳәа азгәаҭоуп 115 139-ҩык ахацәеи 130 285-ҩык аҳәсеи.
Араионқәа зегь рахьтә Гагра араион реиҳа зқәынхо ауп, уа 2020 шықәса алагамҭазы ишынхо азгәаҭоуп 39 нызқьҩык инареиҳаны. Аҩбатәи аҭыԥ аҟны игылоуп Гәдоуҭа араион, уа инхоит 38 нызқьи бжаки инархыҳәҳәо, ахԥатәи аҭыԥ аҿы - Гал араион, зыӡбахә ҳәоу аамҭазы уа инхон 30 268-ҩык ауааԥсыра. Зегь реиҳа имаҷны иахьынхо ҳәа иазгәаҭоуп Аҟәа араион - 11 нызқьи бжаки рҟынӡа ауааԥсыра.
Ажьырныҳәа 1, 2020 шықәсазтәи аҭагылазаашьала атәыла ауааԥсыра рахьтә 51% маҷк инацны иаԥсыуаауп, 17,7% - ақырҭцәа, 17,06% - аерманцәа. Аԥшьбатәи аҭыԥ аҿы игылоуп аурысцәа, урҭ 9,15% ыҟоуп, ахәбатәи аҭыԥ аҿы агырцәа - 1,33 %. Аԥсны инхо амилаҭқәа рахьтә хыԥхьаӡарала зегь реиҳа имаҷуп абелорусцәа - 269-ҩык, иара убас ацыганцәа – 290-ҩык.
2014 - 2019 шықәсқәа рзы Аԥсны иит 10 нызқьи 114-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 8 нызқьи 370-ҩык. Аҵыхәтәантәи хәышықәса рыҩнуҵҟа ауааԥсыра реизҳара иартәеит 1 744-ҩык ауаа. Аизҳара реиҳа ианацыз 2014 шықәса рзоуп, усҟан аиреи аԥсреи рырбагақәа ирыбжьаз 537-ҩык ыҟан, реиҳа ианмаҷыз - 2019 шықәсазы. Усҟан Аԥсны иит 34-ҩык рыла еиҳаны иԥсыз раасҭа.
Аофициалтә дыррақәа рыла, 2019 шықәсазы аус зуа ауааԥсыра рхыԥхьаӡара иартәеит 42 нызқьи 188-ҩык, уи 89-ҩык рыла еиҵоуп 2015 шықәсазы иҟаз аасҭа, 639-ҩык рыла 2018 шықәсазы аасҭа. Аус зуа реиҳараҩык - 18 нызқьҩык инарзынаԥшуа - "анапхгараҭара" аусхк рнапы алакуп, аҩбатәи аҭыԥ аҟны "ауаа рымаҵ аура иадҳәалоу аусхк гылоуп, уа аус руеит 9 нызқьи бжаки инарзынаԥшуа ауааԥсыра, ахԥатәи аҭыԥ ааннакылоит "акурорти атуризми" русхк – х-нызқьҩык раҟара уи рнапы алакуп.
2019 шықәсазы ахәаахәҭра рнапы алакын 2 нызқьи 301, ааглыхра аусхк аҟны аус руан 2 нызқьи 41.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


АҞӘА, мшаԥы 9 - Sputnik. Афон ҿыцтәи аҳаԥы аркра аусзуҩцәа аулафахәы рыҭареи ашәахтәқәа ршәареи рзы иҵоурам анырра ҟанаҵоит ҳәа Sputnik иазеиҭалҳәеит аобиект аҳасабеилыргаҩ хада Аида Маршьанԥҳа.
Маршьанԥҳа лажәақәа рыла, уаанӡеиԥш жәабрани хәажәкыреи амзақәа рызгьы атуристцәа рацәамызт, аха аҳаԥы мчыбжьык ахь ԥшьымш аус ауан, усурҭа ҭыԥла еиқәыршәан 140-ҩык ауааԥсыра.
Лара илҳәеит хәажәкырамзазы аусзуҩцәа зегьы рулафахәы шрыҭаз.
"Мшаԥымзазы ишыҟалаша ҳаздырам. Аҭагылазаашьа уадаҩхоит лаҵарамзанӡа акарантин ҟалар. Абри аамҭазоуп еиҳарак атуристцәа ҳҭаауа ианалаго. Аулафахәы аума, ашәахтәқәа роума, акгьы ҳзымшәар ҟалоит", - ҳәа лҳәоит лара.
Аԥхаррақәа шааҟалалак атуристцәа рхыԥхьаӡара иазҳауан Риҵатәи амилаҭтә парк аҿгьы ҳәа лҳәеит апарк адиректор лхаҭыԥуаҩ Инга Ҭаниаԥҳа.
Аобиект аштат аҿы иҟоуп 120-ҩык аусзуҩцәа. Урҭ реиҳараҩык уажәы русура мҩаԥыргоит аҩнынтәи.
Ҭаниаԥҳа лажәақәа рыла, абиуџьет ахьеиҵахаз инадҳәаланы ааԥынтәи архиаратә усурақәа, амҩахәҭақәа акаҭран рықәҵара, уҳәа егьырҭ аусурақәа аанкылоуп.
"Ҳәарада, акарантин абиуџьет анырра бааԥсны ианаҭоит. Есыҽны аекскурсиатә гәыԥқәа ҳҭаауан. Аҭагылазаашьа шыуадаҩугьы аулафахәы ҳшәеит. Иҳамоуп алшара ԥхьаҟагьы аулафахәы ашәаразы", - ҳәа лҳәеит Ҭаниаԥҳа.
Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба идҵала акоронавирус COVID-19 аҽацәыхьчаразы Акоординациатә штаб аԥҵоуп. Адҵа инақәыршәаны, аҵаратә усҳәарҭақәа, аспорттәии акәашаратәии секциақәа, Аҳәынҭқарратә университет, Аҟәатәи иаарту аинститут, абжьара-профессионал ҵаратә усҳәарҭақәа рҟны аԥсшьарамшқәа 2020 шықәса мшаԥы 20 рҟынӡа инахоуп.
Иара убасгьы аԥкырақәа ирыҵаркуеит: 2020 шықәса хәажәкыра 20 инаркны мшаԥы 20 рҟынӡа Риҵатәи амилаҭтә парк, Афон ҿыцтәи аҳаԥы, Аботаникатә баҳча рахь атуристцәеи аԥсшьаҩцәеи рнеира.
Атуризм аусхк аҟынтәи Аԥсны абиуџьет иаланагалоит 400 миллион мааҭ. Акурортқәеи атуризми рзы аҳәынҭқарратә еилакы адыррақәа рыла, ари аусхк рнапы алакуп 20 000-ҩык рҟынӡа атәыла ауааԥсыра.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Акоронавирус иазку аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны зыԥсы зшьар зҭаху атуристцәа амцҳәаҩцәа ирҿамшәарц азы ргәы рҽанызароуп, абри атәы иҳәеит арадио Sputnik аҿы аминистр ихаҭыԥуаҩ Асҭамур Барцыц.
"Агәҽанызаара шәоуроуп- мызкы ма инацны хәыԥса маҷла аԥсшьара шәанадрыԥхьало", - иҳәеит иара.
Барцыц иҳәеит шықәсқәак раԥхьа Аԥсныҟа апутиовка ԥаршеиқәа рыҭира амассатә ҟазшьа шамаз.
"Усҟан аминистрра абри аганахь ала аусура ду мҩаԥнагеит. Аԥсшьаҩцәа здызкыло зегь рахь ҳнеины рсаитқәа, рҭелқәа, релектронтә ԥошьҭа рымхны еидаҳкылеит", - иҳәеит иара.
Аминистр ихаҭыԥуаҩ иажәақәа рыла, иахьа аминистрра асаит аҟны иҟоуп инарҭбаау аинформациа.
"Иара убасгьы ҳара иаԥаҳҵеит аҭелцәаҳәа ҷыда. Ари аҭел ахь дасыр ҟалоит дарбанызаалак Урыстәыла атәылауаҩ. Аҭел аинтернет ала аус ауеит. Аминистрра аинформациатә ҟәша аусзуҩцәа зегьы рҭелқәа рҿы апрограмма рзықәгылоуп аинырразы", - иҳәеит Барцыц.
Аԥсны аԥсшьараз аинформациа аиашара ахьынӡаҟоу урыстәылатәи атуристцәа еилыркаар алшоит Аԥсны атуризм аминистрра аҭел ҷыдахь иасны, избанзар амцҳәаҩцәа асаитқәа реиԥш зеиԥшу аԥаршеи-саитқәа цәырыргар ауеит, иҳәеит аминистр ихаҭыԥуаҩ.
Аминистрра аусуҩцәа аинтернет-ресурсқәа хылаԥшра рырҭоит. Сынтәа, жәабранмзазы хә-саитк аарԥшын. Урҭ рзы адыррақәа Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистррахь инашьҭын.
Урыстәыла атуроператорцәа рассоциациа агәҽанҵара ҟанаҵахьеит 2020 шықәса рзы асаит-ԥаршеиқәа рацәаны ишцәырҵыз.
АҞӘА, нанҳәа 12 - Sputnik. Аԥсны аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра еиҳа ахылаԥшра анаҭалоит аекскурсантцәа мҩанызго атранспорттә хархәагақәа рҭагылазаашьеи апассаџьырцәа ршәарҭадара аиҿкаашьеи ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ААР апресс-маҵзура.
Мышқәак рыҩныҵҟала ареспубликаҿ аҭыԥ рыман амҩатә ԥҟаррақәа реилагареи апассаџьырцәа рымҩангара аԥҟаррақәа реилагареи.
Иаарԥшын атуристтә маршрут аҿы арыжәтә ыжәны амашьына аԥсҟы кны атуристцәа мҩанызгоз ахаҿқәа ҳәа азгәарҭеит Аԥсны аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрраҿ.
"Амҩатә ԥҟаррақәа реилагара иахҟьо амҩатә машәырқәа рацәоуп. Нанҳәа 10 рзы Афон ҿыц автомашьына УАЗ аԥсҟы зкыз импыҵҟьаны амашьына ицәааҳәит. Атранспорт хархәага амца акит. Амашьынаҿ апассаџьырцәа ыҟамызт, аха аԥсҟы зкыз ижәны дыҟан", - ҳәа аҳәоит апресс-маҵзура адырраҭара.
Аминистрра апресс-маҵзураҿы иазгәарҭеит ахылаԥшратә уснагӡатәқәа здызымкылогьы ҟалоит, аха убри аан аекстремалтә ныҟәара ашәарҭадара аӡәгьы аҵагылара иҭахӡам ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Sputnik, Сырма Ашәԥҳа
Ашәарыцацәа рдырҩатә еиӷьхарц азы ирыҳәалароуп Ажәеиԥшьаа, Аимасаба, Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа. Шәарыцара уаныҟоу ухы пату ақәуҵароуп, ҳаҭыр ақәуҵароуп, уҿы-унапы ӡәӡәаны, шәарыцара уанцо Ажәеиԥшьаа урыҳәаны, рыхьӡала ашәа ҳәаны, амҩа уқәлароуп, усҟан ауп ашәарах ануԥыло.
Ашәарыцаҩ ахра дықәланы дышнеиуаз, аҳәыш аҟны данынаԥш ибеит ашәарах, абӷаџьма аԥеи иареи. Уажәы ибазма ахысра, икылкаан деихсит. Абӷаџьма абӷа еҩҵәа иҭеиҵеит. Аӡыс ҵәаа-ҵәаауа, инықәԥала-аақәԥало, иқәгьежьуа инхеит. Деихсит деиҭеихсит, аха ахы иаҿашәом, иҵәаауеит, нырцә-аарцә иқәԥалоит.
Деиҭеихсырц иԥсуа шәақь еиҵаҵаны инапы анеиҵихуаз аамҭазы, Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа лыбжьы иаҳаит. "Уаҟәыҵ, излеиҵурԥхьо аҵә иахыҵуа еиҳа ухымҵааит", ҳәа лыбжьы иаҳаит. Убри аамҭазы, дазеиҵамхакәа деихсит, ахы ӷәӷәа ақәшәан ан ахьцаз инҭеиҵеит. Ари илҳәаз иаҳаит. Иақәикит иԥиҟарц идыррала лара лышәиԥхьыӡ.
Нарых аҳаԥы аҵаҟа инеигеит, рцәақәа рхихит, еиҿеирыԥхьеит, далаган ааҵә ԥиҟеит, ацәа ахырҵәрааны ирыцқьаны, ааҵә иахаҵаны, ари аӡыс дызқәыршәиааз агәаҵәа ҽҳәеиҵан еиҿеирыԥхьит, ифеит. Иҵәы днаханы, ақәеи аси ахьаԥырхагамыз, иахьақәымҵаауаз ахаҳә бжьара аҳаԥаҟны ицәыҵаҵаны иҵәахит.
Ишәарах ржьы шьҭыхны иманы иҭыԥахь дцеит, ифеит, ижәит. Дыҟоуп ари, дшәарыцоит, ашәарах ишьуеит, илшонаҵы ахра дықәуп, дажәит, акры ихыҵит, дзымныҟәо дҟалеит, иҩны дадхалт. Шықәсы шәкы ихыҵит, дынҭысит шәкы, дыԥсуам. Еиҳа-еиҳа дкәкәихеит, аиарҭа дыларшәуп, ииҳәо-ииуа изымдыруа аҟны днеит. "Абриаҟара иԥсы зықәхазеи?", ҳәа иҭынхацәа аԥшцәеи аҟәыдырԥацәеи иразҵаауа иалагеит.
Уи аамҭазы еилызкаауаз аӡәы, мыцхәы дыԥшҩуп ҳәа згәы иззаанагоз иҟны иахьнеиз, ари ара иқәшәииз ихы иархәаны иахьа уажәраанӡа дааиуеит, убри аҭыԥ иқәымлакәаны дыԥсӡом ҳәа рарҳәеит. Уи закузеи? Шәарыцара дахьыҟаз Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа диқәшәиит, дызлаиқәшәииз ԥхасҭамхартә аҵәы ҵәахны имоуп, абри бааны уаҩы имыхәо ианыҟалалак аамҭазоуп иԥсы анихыҵуа ҳәа адырра роуит. Идтәалт иара, ԥыҭк зхыҵуаз, ицныҟәалоз ашьхақәа рҿы, уара шәарыцара уанцаз атәқәа ҳзеиҭаҳә ҳәа иазҵаауан.
Аха, игәалашәом иара, дахьыҟоу издырӡом, дажәӡеит. Зегь дара роуп, аҵыхәтәаны зны, хәыҷык игәалашәан жәабжьны ицәыригеит. Абас, ахра аҟны исаҳахьаз, аҵәы шысҵәахыз еиԥш аҳаԥаҟны убра иҟазар ҟалап ҳәа убри аҵәы, убас иҿыцшәеит. Убри аамҭазы, ари ицныҟәалоз издыруаз рыла, еивас ахра икыдеибаҵа ицеит, еимдеит ирыԥшааит аҵәы. Инахаахеит иҩны-игәара, аԥсы даныԥслак ишьҭахь, инхаз амырԥхашьандаз ҳәа рҵәы амца инақәҵаны ирыблит. Мшаҽны ишцәыҵеиҵаз иҟаз аҵәы былны иааихылгеит, иаргьы иԥсы ааихыҵит.
Ашәарыцаҩ арҩаш ахықә дықәланы дышнеиуаз аамҭазы ԥҳәыск лыҳәҳәабжьык иаҳаит. Иҟалаз збоит ҳәа арҩаш дынхықәгылт днаскьаны. Даныԥшы ибеит ԥҳәыск дҵәаауа дшаауаз. Лаԥхьа ақәыџьма цоит асаби ԥшқа даҿакны. Ари аниба ашәарыцаҩ ҟәыш еиликааит аӡы иҭаз Ӡызлан ҳәа изышьҭаз лхәыҷы ақәыџьма дшылцәагаз. Ақәыџьма деихсит иааигәа ианааи.
Ахәыҷы даҿҟьан аӡы далашәеит. Уи аамҭазы ларгьы дыԥан ахаҳә даақәыххит лхәыҷ иахь. Лыбжьы лыргоит "Ухымца камшәааит ашәарыцаҩ, сахьеиқәурхаз, схәыҷы дахьысзынужьыз азы", ҳәа, нас аӡыжь лыҽналалыжьын лхәыҷы длыманы дцеит. Ари иааџьеишьеит, илҳәазгьы ихы иадикылт. Дықәло днеиуа акыр днаскьахьан еиԥш, ахра аҟны ибеит ашәарах ӷра.
Даара иџьеишьеит иибаз, изакәу еилыскаап иҳәан дагьеихсит. Ҳәарас иаҭахузеи, диқәныҳәахьан арахь ухы камшәааит ҳәа. Ахы ӷәӷәа ақәшәеит, ихәны идәықәлеит, дашьҭалт. Даман ишнеиуаз, ахра дук инадгылеит. Ахра ианадгыла, ахра агәашә дук ҿазшәа иаатит. Ашәарах ихәны иҟазгьы уахь иҭалеит, иаргьы дашьҭаланы дынҭалт. Данынҭала, ишьҭахьҟа абахә ашә ааиҿаҳан иакит. Дәыԥшӡа хәыҷык шәҭы мацараха, икакаҷха шҭакы дынҭалт. Данынаԥш ҩны гьежь хәыҷык гылоуп, алҩаҵә ҩеиуеит. Ӡӷабк дҳәыҵәы-ҳәыҵәуа ашә даалаххит. "Баба, баба", лыбжьы лыргеит. "Иҟалазеи?", иҳәан иӡӷаб лахь днаԥшит аб. "Ҳахәԥҳа хәны иаауеит, ашәарыцаҩгьы дашьҭоуп", лҳәеит. "Дааиааит", иҳәеит. "Ҳахәԥҳа кны иааг", иҳәан, дындәылҵит. Икны иаалгеит арахь. Ахәда хырҵәеит, акәац нҭаҵаны иржәит.
Ацәа заҵәык нышьҭаҵаны, егьи зегьы ақәаб инҭаҵаны иржәит. Амҿтәы еишәа инықәҵаны, раԥхьа инаргыланы инадтәалт. Акәац шаҟа рзыфашаз ифан ианалга, ахьтәы саан ахарҵәы анҵаны, ахьтәы мҳаҵә нахҵаны иааганы раԥхьа инықәлыргылеит. Ашәарыцаҩгьы гаӡак иакәмызт, иҟақәаз данрыхәаԥш, ахарҵәы имҵалыргылазгьы иаҵанакуаз еиликааит.
Ашәхымс дықәгыланы илыԥхьаӡоит, мҳаҵәк анихцыԥхьаӡа аҟара анылоит, 99 мҳаҵә анифа, ашәктәи ахь инапы анироуаз, "иузхоуп уажәшьҭа", лҳәеит Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа. Исаан ианызгьы аанҵәеит, иаргьы асаан нықәиргылеит. Ацәа аалган, лаб иааимҵалкит. Аишәа ахы аалаирхан, ахәхәаҳәа абаҩ зегьы нҭаиԥсеит, ахы ааикәаирҵәиин, иҟамчы аакнихын – "ашәарыцаҩ ихәхааит" ҳәа ианиҟьа, инаҵҟьан индәылԥан абна инылахәаша ицеит. "Саргьы уажәшьҭа сцоит", иҳәеит ашәарыцаҩ. Доужь иҳәеит, ларгьы днеин агәашә аалыртын, дныҭлыжьит.
Дышнеиуаз такәы днаскьахьан еиԥш, данынаԥш ибеит ашәарах шкыдыз. Деихсын, икәалаауа иаԥхьаҟа инеины икаҳаит. Иаҳәызба аҭра кны данааха, иаҳәызба аҭра мацара ыҟоуп ахаҭа ыҟамызт. Саҳәызба абацеишь ҳәа даауазырит. "Ҟоҳ, акрахьысфаз аишәаҟны инымхеи" ҳәа иааигәалашәеит.
Ишәақь иаҿаз ашьанҵа ааҿихын, иааиҿасырԥхьап ҳәа амаха аҟны икны даннаха, акы хәхәаӡа, икәымпылӡа иаван. Ианааирҟьа иаҳәызба ахәы аакылыҳәҳәеит. Ажәеиԥшьаа ирымфаз ашәарах ашәарыцаҩ имоуазаарын, ишәақь ааиҿаирԥхьан иманы аҭыԥ ахь дгьежьит.
Иҭыԥ аҟны дааит, иҟалақәаз имҳәаӡеит, лассы-лассы шәарыцара дцон, жәаба иҭахызаргьы ишьуан. Аха, ари иифаз имҳаҵәқәа иԥхьаӡон, шаҟа ишьуаз, шаҟа нихуаз. 99 рҟны даннеи ашәарыцара даҟәыҵит. Ирҳәон аҭыԥ уаа "шәарыцара ҳга, шәарахк ажьы ҳҿаҵа, ҳцеит, ҳааит, аха иҳауам", ҳәа. Мамоу, уажәшьҭа исылшом иҳәон.
Аха, аҭыԥ ирымҭеит. Идыруан, ашәктәи анишь иԥсҭазаара уаҳа ишыҟамлоз. Ддыргәаҟит, аха иаргьы иуамызт. Аҵыхәтәаны даныхҭаркӡа, "исыхьлакгьы сыхьааит, сыԥсуазар акәхап, аха хьӡыла сыԥсааит, шәаала", иҳәан, дыззымцоз рамҳәакәа раԥхьа днагылан ишнеиуаз, ашәарах ахькыдыз инарылаҳаит. "Шәааскьа арахь" иҳәан, ишәақь нықәиҵеит.
Мамоу, уара умхыскәа ҳхысуам, рҳәеит. Сыхҭыс абри ауп иҳәан, иҟалаз-ианылахьаз зегьы рзеиҭеиҳәеит. Хышәкы иоурц азы данхысуаз аамҭазы ашәарах кәалаауа инҭеиҵеит, иаргьы иԥсы неихыҵит. Ашәарахгьы хазы ишьҭырхит, иаргьы хазы даашьҭырхын иҭыԥ аҟны дааргеит.
Абри еиԥш ала, ажәытә ашәарыцара ҳаҭыреиқәҵарақәа аман, уажәы ҳаҷкәынцәа урҭқәа анагрыжьуа ыҟоуп. Рдырҩатә еиӷьхарц азы ирыҳәалароуп Ажәеиԥшьаа, Аимасаба, Ажәеиԥшьаа рҭыԥҳа.
Шәарыцара уаныҟоу ухы пату ақәуҵароуп, ҳаҭыр ақәуҵароуп, уҿы-унапы ӡәӡәаны, шәарыцара уанцо Ажәеиԥшьаа урыҳәаны, рыхьӡала ашәа ҳәаны, амҩа уқәлароуп ашәарах ануԥыло. Абарҭқәа ҳаҭыр рықәышәҵала, ҳаҷкәынцәа-ашәарыцацәа!
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Есма Ҭодуа, Sputnik
Аханатә ажәытәӡатәи аԥсуаа рабџьарқәа иреиуан иҵарыз анҵәамҭа змаз алаба. Ашьҭахь, аиха анцәырҵ инаркны аихатә ҵаргәа аҭаны аҟаҵара иалагеит – алабашьа ҳәа ззаҳҳәо.
Алабашьа ашьха ихалоз хархәагас ирыман, уи ашәарыцацәеи ахьчацәеи рыԥсҭазаара иузаҟәымҭхоз мҩанызан. Ашьха ианаҿысуаз ицхыраагӡан иахьрымаз адагьы абџьарсгьы рхы иадырхәон. Уи инаҷыдангьы, алабашьа ахаҿы ашәақь нықәҵаны ахысразы рхы иадырхәон, ҵаргәас ирыман. Ҳәамҭак ишаҳәо ала, ашьха абнаршәырақәа рҿы иҟьалаз илабашьа иаԥхьа инарсны даназҵаа имҩа абаирхара ҳәа, илабашьа абна дызлалҵыша аганахь инкашәеит, убри алагьы абна дылнагеит.
Алабашьа абыргцәа, ахатәрақәа ҳәа ззырҳәо, зажәа ԥхылнадо ратрибут хадақәа иреиуоуп. Еиуеиԥшым аусқәа реилыргараан, аӡбарақәа раан, аизарақәа рҿы илабашьа адгьыл иныҵарсны иаарылагылаз зегьы ҿымҭкәа изыӡырҩуан иажәа далгаанӡа. Ари аганахьала акыр иҟазшьарбагоуп Миха Лакрба иновеллақәа руак: аизараҿы аҭаҳмада илабашьа нарсны ацәажәараз дахьыҩагылаз, илабашьа аҵарыра иган аҿы игылаз арԥыск ишьапы иалалазаап, аха "ҟыт" имыргакәа иажәа далгаанӡа дагьымҵысит, ишьапы ашьа алыжж ацара ишаҿызгьы.
Аԥсуаа ирҳәоит алабашьа "абызшәа" амоуп ҳәа. Уи знапы иаку ишыҵаирсуа, иахьынаирҳәуа-иахьааирҳәуа ала иара аԥшәма иҟазшьеи игәҭаки аанарԥшуеит. Ииашахәҵәаӡа адгьыл иҵарсны иргылоу алабашьа асемантикатә ҵакыла адунеи аиҿкаара алагамҭа аанарԥшуеит. Ҩ-жәлантәык реинраалараан аиҳабы илабашьа ажәада ицәажәон: иаҳҳәап, уи ашьшьыҳәа, дмыццакыкәа адгьыл иныҵаирсзар, "аццакра аҭахӡам, иазхәыцтәуп" ҳәа ҵакыс иаман. Ус акәымкәа, алабашьа аҵарыра, инарнааны аганахь ирхазар, "ари хыда цәажәароуп шәызҿу, баша сшәырааԥсоит" ҳәа аҳәон. Иара убас алабашьа ахаҿы имашьхәылҵ нықәҵаны днагылар, иҵаргәаны иҟаиҵар – аригьы "аамҭа агара шәаҿуп, аус ырццактәуп шьҭа" ҳәа игәы иҭаз ааирԥшуан, убри алагьы аицәажәара иалахәыз дырныӡбон, рус ацашьа шигәамԥхоз ааирԥшуан. Алабашьа аҿы адәылҵырҭа аганахь ахы ирхар, "ҳус ҟаҵоуп, шьҭа ҳдәықәышәҵа" ҳәа аҳәон алабашьа абызшәа.
Ҳаамҭазгьы имаҷым алабашьа ныҟәызго, забацәа ирҭынханы измоу, аха иахьа уи иаҳа аԥсуа еибыҭашьа иацу аелементқәа ируакуп, рԥшӡагас иҟоуп, иара аҵакы ацәымӡыцкәа, зегьы еилыркаауа ишыҟоугьы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Игәашәҭахьазар, аԥсуаа ҳажәаҳәаҿы инарҭбаан ахархәара раҳҭоит ажәеицааирақәа "уи зегь шьцылароуп", "узышьцылаз узаҟәыҵуам", иара убас иахәҭоу аҭагылазаашьаҿы ахархәара азыруеит ажәаԥҟақәа "Ашьцылара бааԥс идыршо ашаха иаҩызоуп, есымша иацлоит", "Ашьцыларақәа раԥхьа иласуп, ианулаҽ – ихьанҭахоит".
Аиашаз, ауадаҩрақәа зцу ауаҩытәыҩса иԥсҭазаараҿы изцәырҵырц алшоит ԥыла-ԥгала имоуа дымҩахызҟьарц зылшо ашьцыларақәа, аграқәа.
Грак, шьцыларак зыцрамсыц ауаҩы иԥшаара уадаҩуп, аха зегь реиҳа ихадароу аԥырхага узҭо ашьцылара шҵоурам дырны аҿагылароуп.
Наџьнатә аахыс аԥсҭазаара иацыз шьцылара бааԥсқәоуп уҳәар алшоит: инамыцхәу арыжәтә, аашьара, аҭаҭын ахара, акаҷбеира уҳәа.
Зыхьӡ ҳҳәаз ашьцыларақәа рықәыӡбара, рҵәылхра зныԥшуа аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа уԥымлар залшомызт. Ԥҳьаҟа урҭ ҳрызхьаԥшып.
Аашьара зегь реиҳа ижәытәу шьцылара бааԥсуп. Аашьароуп егьырҭ иацааиуа ашьцыларақәагьы зырҿио. Аашьаҩ дахьугалакгьы, аус ихы злахигаша дашьҭоуп, иара изы зны мышныҳәоуп, зны мышӷьарсуп. Арахь аҽхәарагьы илоуп, цқьа изыҟамҵо, иҟаимҵарц ииҭаху акы иахароушәа уирбоит, даҽазных даҽа ҿыҵгак иԥшаауеит. Аашьара иазку ажәаԥҟақәас иалукаарц алшоит: "Аашьаҩ иныҳәақәа рацәоуп", "Аашьареи ахәышҭаареи еишьцәоуп", "Аашьаҩ иҿырҳасрала дудыруеит", "Аашьаҩ ақалмышь аниба - дадтәалт, ачашә аниба - дадиалт", "Аашьаҩ нхан дымҵызар иҭахуп, крыфан – ддаузар", "Аашьаҩ иҿаҵа зегьы иреиҳауп".
Иҟоуп аԥсуа жәлар рҳәамҭа цҳафырк ари ашьцылара бааԥс ҟалашьас иаиуз ҳзеиҭазҳәо. Ҳазааҭгылап уи:
Иҟан хҩык аишьцәа. Даара иаашьон, иахьтәоугьы изгыломызт. Иагьарааны иубаргьы аҳа ашьапы иҵаианы ицәан.
Ус ишыҟаз, ҽнак зны руаӡәк дахьышьҭаз ииулак илақәа аахитын аҳа дҩаҵаԥшит:
– Шьири, цәгьала иҳа бзиазаап! – иҳәеит.
– Шьири, иааганы иҳамандаз! – иҳәеит аҩбатәи.
– Ҳаи, аҳәара злашәылшозеи! – иҳәахт ахԥатәи.
Ус ишааиуаз, аашьара икны иагоз аишьцәа рыҩны амца акит. Ҩыџьа уа илалаблы ицеит. Аӡәы даанхеит. Убри ихылҵыз роуп иахьатәи аашьацәа зегьы рҳәоит.
Ажь ааӡареи аҩыҟаҵареи аԥсуа иԥсҭазаара иахәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Уимоу, ачеиџьыка иузаҟәыҭхом арыжәтә. Аныҳәарақәа, ачара, аԥсра-абзара ухаҿы иузаагом зегьы ирыцку арыжәтә ада.
Аԥсуаа ҳкультуратә ҭынха иагәылҷчаауа Нарҭаа ирызку аепос уаназхьаԥшуа, аҳәамҭақәа рҟнытә еилыхха иубоит Нарҭаа даара аӡахәа иахӡыӡаауа ишырааӡоз, рбаҳча шырацәаз, аҩгьы меигӡарахда ишҭарҭәоз. Нарҭаа рахьтә аҩыҟаҵара дазҟазан Нарҭ Хнышь. Ҩымаҭәас Нарҭаа иныҟәыргоз ҳаԥшьан. Нарҭаа рҳаԥшьақәа рацәан, аҩгьы рҭабзиахон. Урҭ аҳаԥшьақәа ирыман рхатәы хьыӡқәа: Ҩаӡамакьаҭ, Аҩаӡакьаҭ, Агӡакьаҭ, Хьамхәа уҳәа убас егьырҭгьы. Арҭ аҳаԥшьақәа зегьы иреиҳан Ҩаӡамакьаҭ. Иара Нарҭаа рӡаагага ԥҳалқәа фышә акуан. Ҩаӡамакьаҭ инахагыланы иқәыз ииҳәаз наигӡар акәын.
Аха ишааиуаз акәымкәа, аишьцәа утәы-стәы нарыбжьалан, аҳаԥшьа рзеимакырахеит. Аимак-аиҿак згәы кыднахыз Нарҭ Сасрыҟәа "ҳаимак зхароу уара уоуп, уҟамзар, еимактәы ҳауамызт" иҳәан, Ҩаӡамакьаҭ анышә иҩыҵхны ианиршә, ашьхақәа ирхыууаан Аԥсны агәаны икаҳаит. Ҩаӡамакьат ахьынкаҳаз иԥыххаа ицеит. Аҳаԥшьа агәаӷьқәа ҭан. Аҳаԥшьа анԥҽы, ажьгәаӷьқәа бӷьыжәаан, Аԥсны иахьабалак иқәԥсеит. Агәаӷьқәа ахькаԥсаз аӡахәа рхылҵт. Урҭ ирҿалаз ажь Нарҭ рыжь ҳәа иашьҭалт, аха нас, Нарҭаа репос аҿы ишаҳәо ала, уи ажәла ыӡт, ианыӡааит.
Аԥсуа изы аҩы ус баша ақьафҟаҵара иатәымызт, уи, жәаҳәарада, иҷыдоу культуран. Аԥсуаа реилкаараҿы "арыжәтә ужәыроуп, иара уамжәроуп". Арыжәтә мыцхәы зҽадызцалоз ауаҩы еснагь пату иқәмызт. Арыжәтә аҟазшьа аазырԥшуа ажәаԥҟақәоуп: "Арыжәтә ахьыҩналаз амаӡа дәылҵуеит", "Арыжәтә гра хтыгоуп", "Арыжәтә амаӡа азыҵәахуам", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз иажәа нҵәара ақәым", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз ибз мыцхәы аҳәоит", "Арыжәтә ркәашагоуп, амцхә – блаҟьагоуп".
Ауаҩы илоу аҟазшьақәа зегьы реиҳа иҿаасҭоуп акаҷбеира. Акаҷбеира зцәа иалалаз, кажьшьа имаӡам – шьцылара бааԥсык иаҩызоуп. "Акаҷбеи агәыр ахьалеиҵо аиха алихуеит", "Акаҷбеи игәыла ичарагь дахыбаауеит", "Акаҷбеи ухы аҟара урбаны, ула аҟара уиҭоит", "Акаҷбеира ауаҩы иԥсы арцәгьоит" - акаҷбеи адунеи зегьы иара ихифауашәа, дзырҭәыша шыҟамло ауп иҳарҳәогьы арҭ ажәаԥҟақәа.
Акаҷбеира иахҟьаз ахҭыс аанарԥшуеит Очамчыра араион, Гәыԥ ақыҭан, Аџьамҽыӷра аҳаблан иҟоу аӡиа Папанҵҟәыр иахҳәаау алегенда. Папанҵҟәыр ҳәа изышьҭоу аӡиа ахьыҟоу ажәытәан нхарҭа ҭыԥны иҟан. Уа амал рацәаны измаз апап ԥсыцәгьак иҭаацәеи иареи нхон.
Ҽнак амхырашәаразы ауааҳә иун, ицхыраацәа рацәаҩны еизигеит. Ашьыбжьон акрырҿаҵара аамҭа анааи, аҳәа ырҟааны ала рзишьит.
Ауааҳәцәа апап имаҳәгьы дрылазаарын (вариантқәак рҟны иуԥылоит иԥҳа бзиа илбоз, мамзаргьы дҳәаны дзызтәаз арԥыс дрылан ҳәа). Шьыбжьон аишәа инадтәаланы акрыфара рнапы надыркуан еиԥш, апап иӡӷаб ачамгәыр ианҵаны ашәаҳәара далагеит "аҳәа ырҟааны, ала зшьыз" ҳәа. Ари змааназ еилызкааз амаҳәи ауааҳәцәеи аишәа иахыҵны идәықәлеит. Ауааҳәцәа ашҭагь инҭыҵит, адгьыл ааимыҩрын, апап инхарҭа, иҩны, иашҭа-игәара зегьы ҩҭабга ицеит.
Апап иԥҳа лхаҵа дишьҭалан, дыҩны ддәықәлазаап сихьӡоит ҳәа, данихьӡа аамҭазы лхаҵеи лареи рыбжьара адгьыл еиҩԥан, ларгьы дагеит, иара дынхеит. Аха иҟоуп амаҳә иԥҳәысгьы далигеит ҳәа ҳазҳәо алегенда авариантқәа.
Абас акаҷбеира иахҟьаны апап дшынҭаацәаныз, инхарҭагьы иаргьы нҭабга ицеит.
Арҭ аҳәамҭақәа шаҳаҭра руеит ауаҩытәыҩса адунеи дықәнаҵы цәаҩас илоу ашьцылара бааԥсқәа иԥсҭазаара ԥырхага арҭар шрылшо, урҭ аҽрыдцалара мап шацәктәу, риааира шаҭаху.
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны Алхратә комиссиа Хада заанаҵтәи аихшьаалақәа ҟанаҵеит амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы имҩаԥысызз алхрақәа рзы.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла:
Аиҭалхрақәа азгәаҭоуп Бзыԥтәи алхырҭатә округ №10 аҿы, Ҭемыр Беиеи Ҭамаз Леибеи кандидатс иахьықәгылаз. Рҩыџьагьы иазхоз абжьы рмоуит.
Аԥсны АКХ ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа иажәақәа рыла, Бзыԥтәи аокруг аҿы 77 биуллитен ԥхасҭан. Амчыбжь аҩныҵҟа АКХ аилатәара мҩаԥысуеит, аиҭалхрақәа ррыцхә шьақәырӷәӷәахоит.
АКХ адыррақәа рыла, Гәдоуҭатәи аокруг аҿы ауаа рнеира 54,41% инаӡеит, Оҭҳаратәи аокруг аҟны - 41,70%, Кындыӷтәи аокруг аҟны - 60,48%, Бзыбтәи аокруг аҟны – 44,40%.
"Иарбанызаалак шшыбӷьыцк ыҟам, гәынхарак ыҟам. Абжьыҭараз инеиз рхыԥхьаӡара иааџьоушьартә иҳаракын", - иҳәеит Гогьиа.
Абжьыҭара алҵшәақәа еилкаахеит акомиссиақәа АКХ ахь аԥкаанҵақәа анынарышьҭ ашьҭахь. АКХ адыррақәа рыла, ԥхынгәы 12 асааҭ 18:00 рзы алхрақәа мҩаԥысит ҳәа ишьан.
Аԥсны ААР аусзуҩцәа ауаажәларратә еиҿкаара иахылаԥшуан. Аусбарҭа апресс-маҵзура адыррақәа рыла, џьаргьы еилахәарак аҭыԥ амамызт. Шәҩык рҟынӡа амилициа аусзуҩцәа алхырҭатә округқәа ручасткақәа 20 рҟны руалԥшьа нарыгӡон.
Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи-аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


АҞӘА, рашә 9 — Sputnik, Сырма Ашәԥҳа. Иарбан ԥсыуа ҭаацәароу, зыкҿаҩра аџьыка ҟаԥшь агны иҟалахьоу? Ицаҳәцаҳәуа, афҩы лаҳалаҳауа, изыуҭалак афатә агьама анамҭар залшом. Избан аԥсуаа, аџьыка абриаҟара пату ақәны изырыԥхьаӡо? Ҳазааҭгылап маҷк аҭоурых.
Акыр шықәса уажәаԥхьа, ааԥынра аамҭазы, ахьшьцәа арахә рыманы ашьха ианкыдлоз, аԥшәмацәа арахә зтәыз, аџьыкхыш рыҭаны ирышьҭуан. Избанзар, аџьыкхыш арахә ирфар, аӡы рацәаны иднаржәуеит, ибзианы иарҳәуеит, иагьрыцнаҵоит ҳәа иԥхьаӡан. Усҟантәи аамҭазы, аџьыкхыш аиура цәгьан, зегьы ирзаахәомызт. Убри аҟынтә, зырахә ашьха иказцоз ауаа, рыхьшьцәа ирцәырымӷьычырц азы, ирырҭоз аџьыкхыш апырпыл ҟаԥшь алаҵаны иҟарҵон. Ишырҳәо ала, убрантәоуп иахьаауа аԥсуаа, афатә ҟаҵаразы рхы иадырхәо апырпыл џьыка ҟаԥшьы ахьӡ. Ус ишнеинеиуаз, апырпыл цьыка ҟаԥшьы ауҭраҭыхжәлақәа аларҵо иалагеит.
"Сара 89 шықәса схыҵуеит. Сшыхәыҷз Отаԥ снанагеит. Уброуп аџьыкахышьа ахьызбаз. Санхәа ислырҵеит. Аҳаҟьа ашьапы аҵаҵаны иргыланы илыман, аԥхныгагьы ацын. Аҳаҟьа инықәылҵон апырпыл, араҳана, аџыш, ахәысхәа уҳәа ауҭраҭыхжәлақәа. Иҳамаз ахкқәа зегьы алаҵаны, аџьыка ҳархаауан. Асақә еиԥш иаҳхуан. Ақәҵа нықәҵаны снапала арашых ылысхуан. Ачаԥа ҟаҳҵозаргьы, хәылума, капустома аҳаҟьаҿы ихны иаақәаҳхуан. Уажәы афатә хкқәа рацәоуп. Аха, ажәытә даҽа гьама хаак рыман. Иаҭахыз амарҭхәқәа адгаланы, ахәысхәа џьыкагь ҳхуан. 1956 шықәсазы, аџьыка злархуа амаҭәахә ҿыц соуит. Сгәырӷьеит, снапқәа рыԥсы ршьеит ҳәа. Аха санхәа дазыразымхеит: мап, нан, сара уи ала аџьыка хны исфаӡом, лҳәеит. Саргьы лҳәатәы сахымԥеит", — ҳәа ҳзеиҭалҳәеит иахьа уажәраанӡа аҳаҟьаҿы аџьыка зхуа Наҭела Адлеиԥҳа.
"Ажәытә аҳаҟьаҿы иаҳхуаз аџьыкеи, уажәтәи ргьама узеидкылома, нан?! Сара исымоу аҳаҟьа шәышықәса иреиҳауп. Пату ақәаҳҵоит ижәытә џьынцьуп ҳәа. Лассы-лассы акәымзаргьы, зны-зынла ҳхы иаҳархәоит. Ҳнапы иҵҳамхуаз иарбан? Аџьабаа ҳбон. Аҭаҭын ааҳрыхуан, ачаи ҿаҳхуан, аҟанҷ ҳааӡон… Уажәы ишәыбаргыузеи, нан. Аԥсынҵры Анцәа ишәиҭааит! Ажәытәра пату ақәышәҵала. Аԥсуа чеиџьыка аҳаҭыр ҳаракыуп", — дҳацәажәон Хәап ақыҭа инхо, Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран Шамониа Капԥҳа.
"Сара сгәаанагарала, ҳандуцәа аҳаҟьаҿы ирхуаз аџьыка агьамагьы ахаҭабзиарагьы еиҳа еиӷьын. Иахьа алшара ахьҳамам иахҟьаны, аҧҳәыс леилахара азгәаҭаны, аџьыкахыга амыругақәа рахь ҳмиасыр амуа иҟалеит. Уажәы иаҳхуа аџьыка, агьама ҳашьцылеит, ибзиоушәа ҳбоит, аха ахаҭабзиара еицәоуп. Аҳаҟьаҿы иухуа аџьыка, хымҧада агәабзиаразы хәарҭара алоуп", — ҳәа азгәалҭоит иахьатәи аџьыкахыга зхы иазырхәо Ҭамила Арышҧҳа.
Дарбану Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааны, аџьыка агьама мбакәа, иаамхәакәа, аҩныҟа ихынҳәхьоу? Ииашаҵәҟьаны, аԥсуа пырпыл џьыка ҟаԥшьы ҳмилаҭтә чыс хадақәа ируакны иԥхьаӡоуп.
Есма Ҭодуа, Sputnik
Аханатә ажәытәӡатәи аԥсуаа рабџьарқәа иреиуан иҵарыз анҵәамҭа змаз алаба. Ашьҭахь, аиха анцәырҵ инаркны аихатә ҵаргәа аҭаны аҟаҵара иалагеит – алабашьа ҳәа ззаҳҳәо.
Алабашьа ашьха ихалоз хархәагас ирыман, уи ашәарыцацәеи ахьчацәеи рыԥсҭазаара иузаҟәымҭхоз мҩанызан. Ашьха ианаҿысуаз ицхыраагӡан иахьрымаз адагьы абџьарсгьы рхы иадырхәон. Уи инаҷыдангьы, алабашьа ахаҿы ашәақь нықәҵаны ахысразы рхы иадырхәон, ҵаргәас ирыман. Ҳәамҭак ишаҳәо ала, ашьха абнаршәырақәа рҿы иҟьалаз илабашьа иаԥхьа инарсны даназҵаа имҩа абаирхара ҳәа, илабашьа абна дызлалҵыша аганахь инкашәеит, убри алагьы абна дылнагеит.
Алабашьа абыргцәа, ахатәрақәа ҳәа ззырҳәо, зажәа ԥхылнадо ратрибут хадақәа иреиуоуп. Еиуеиԥшым аусқәа реилыргараан, аӡбарақәа раан, аизарақәа рҿы илабашьа адгьыл иныҵарсны иаарылагылаз зегьы ҿымҭкәа изыӡырҩуан иажәа далгаанӡа. Ари аганахьала акыр иҟазшьарбагоуп Миха Лакрба иновеллақәа руак: аизараҿы аҭаҳмада илабашьа нарсны ацәажәараз дахьыҩагылаз, илабашьа аҵарыра иган аҿы игылаз арԥыск ишьапы иалалазаап, аха "ҟыт" имыргакәа иажәа далгаанӡа дагьымҵысит, ишьапы ашьа алыжж ацара ишаҿызгьы.
Аԥсуаа ирҳәоит алабашьа "абызшәа" амоуп ҳәа. Уи знапы иаку ишыҵаирсуа, иахьынаирҳәуа-иахьааирҳәуа ала иара аԥшәма иҟазшьеи игәҭаки аанарԥшуеит. Ииашахәҵәаӡа адгьыл иҵарсны иргылоу алабашьа асемантикатә ҵакыла адунеи аиҿкаара алагамҭа аанарԥшуеит. Ҩ-жәлантәык реинраалараан аиҳабы илабашьа ажәада ицәажәон: иаҳҳәап, уи ашьшьыҳәа, дмыццакыкәа адгьыл иныҵаирсзар, "аццакра аҭахӡам, иазхәыцтәуп" ҳәа ҵакыс иаман. Ус акәымкәа, алабашьа аҵарыра, инарнааны аганахь ирхазар, "ари хыда цәажәароуп шәызҿу, баша сшәырааԥсоит" ҳәа аҳәон. Иара убас алабашьа ахаҿы имашьхәылҵ нықәҵаны днагылар, иҵаргәаны иҟаиҵар – аригьы "аамҭа агара шәаҿуп, аус ырццактәуп шьҭа" ҳәа игәы иҭаз ааирԥшуан, убри алагьы аицәажәара иалахәыз дырныӡбон, рус ацашьа шигәамԥхоз ааирԥшуан. Алабашьа аҿы адәылҵырҭа аганахь ахы ирхар, "ҳус ҟаҵоуп, шьҭа ҳдәықәышәҵа" ҳәа аҳәон алабашьа абызшәа.
Ҳаамҭазгьы имаҷым алабашьа ныҟәызго, забацәа ирҭынханы измоу, аха иахьа уи иаҳа аԥсуа еибыҭашьа иацу аелементқәа ируакуп, рԥшӡагас иҟоуп, иара аҵакы ацәымӡыцкәа, зегьы еилыркаауа ишыҟоугьы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Игәашәҭахьазар, аԥсуаа ҳажәаҳәаҿы инарҭбаан ахархәара раҳҭоит ажәеицааирақәа "уи зегь шьцылароуп", "узышьцылаз узаҟәыҵуам", иара убас иахәҭоу аҭагылазаашьаҿы ахархәара азыруеит ажәаԥҟақәа "Ашьцылара бааԥс идыршо ашаха иаҩызоуп, есымша иацлоит", "Ашьцыларақәа раԥхьа иласуп, ианулаҽ – ихьанҭахоит".
Аиашаз, ауадаҩрақәа зцу ауаҩытәыҩса иԥсҭазаараҿы изцәырҵырц алшоит ԥыла-ԥгала имоуа дымҩахызҟьарц зылшо ашьцыларақәа, аграқәа.
Грак, шьцыларак зыцрамсыц ауаҩы иԥшаара уадаҩуп, аха зегь реиҳа ихадароу аԥырхага узҭо ашьцылара шҵоурам дырны аҿагылароуп.
Наџьнатә аахыс аԥсҭазаара иацыз шьцылара бааԥсқәоуп уҳәар алшоит: инамыцхәу арыжәтә, аашьара, аҭаҭын ахара, акаҷбеира уҳәа.
Зыхьӡ ҳҳәаз ашьцыларақәа рықәыӡбара, рҵәылхра зныԥшуа аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа уԥымлар залшомызт. Ԥҳьаҟа урҭ ҳрызхьаԥшып.
Аашьара зегь реиҳа ижәытәу шьцылара бааԥсуп. Аашьароуп егьырҭ иацааиуа ашьцыларақәагьы зырҿио. Аашьаҩ дахьугалакгьы, аус ихы злахигаша дашьҭоуп, иара изы зны мышныҳәоуп, зны мышӷьарсуп. Арахь аҽхәарагьы илоуп, цқьа изыҟамҵо, иҟаимҵарц ииҭаху акы иахароушәа уирбоит, даҽазных даҽа ҿыҵгак иԥшаауеит. Аашьара иазку ажәаԥҟақәас иалукаарц алшоит: "Аашьаҩ иныҳәақәа рацәоуп", "Аашьареи ахәышҭаареи еишьцәоуп", "Аашьаҩ иҿырҳасрала дудыруеит", "Аашьаҩ ақалмышь аниба - дадтәалт, ачашә аниба - дадиалт", "Аашьаҩ нхан дымҵызар иҭахуп, крыфан – ддаузар", "Аашьаҩ иҿаҵа зегьы иреиҳауп".
Иҟоуп аԥсуа жәлар рҳәамҭа цҳафырк ари ашьцылара бааԥс ҟалашьас иаиуз ҳзеиҭазҳәо. Ҳазааҭгылап уи:
Иҟан хҩык аишьцәа. Даара иаашьон, иахьтәоугьы изгыломызт. Иагьарааны иубаргьы аҳа ашьапы иҵаианы ицәан.
Ус ишыҟаз, ҽнак зны руаӡәк дахьышьҭаз ииулак илақәа аахитын аҳа дҩаҵаԥшит:
– Шьири, цәгьала иҳа бзиазаап! – иҳәеит.
– Шьири, иааганы иҳамандаз! – иҳәеит аҩбатәи.
– Ҳаи, аҳәара злашәылшозеи! – иҳәахт ахԥатәи.
Ус ишааиуаз, аашьара икны иагоз аишьцәа рыҩны амца акит. Ҩыџьа уа илалаблы ицеит. Аӡәы даанхеит. Убри ихылҵыз роуп иахьатәи аашьацәа зегьы рҳәоит.
Ажь ааӡареи аҩыҟаҵареи аԥсуа иԥсҭазаара иахәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Уимоу, ачеиџьыка иузаҟәыҭхом арыжәтә. Аныҳәарақәа, ачара, аԥсра-абзара ухаҿы иузаагом зегьы ирыцку арыжәтә ада.
Аԥсуаа ҳкультуратә ҭынха иагәылҷчаауа Нарҭаа ирызку аепос уаназхьаԥшуа, аҳәамҭақәа рҟнытә еилыхха иубоит Нарҭаа даара аӡахәа иахӡыӡаауа ишырааӡоз, рбаҳча шырацәаз, аҩгьы меигӡарахда ишҭарҭәоз. Нарҭаа рахьтә аҩыҟаҵара дазҟазан Нарҭ Хнышь. Ҩымаҭәас Нарҭаа иныҟәыргоз ҳаԥшьан. Нарҭаа рҳаԥшьақәа рацәан, аҩгьы рҭабзиахон. Урҭ аҳаԥшьақәа ирыман рхатәы хьыӡқәа: Ҩаӡамакьаҭ, Аҩаӡакьаҭ, Агӡакьаҭ, Хьамхәа уҳәа убас егьырҭгьы. Арҭ аҳаԥшьақәа зегьы иреиҳан Ҩаӡамакьаҭ. Иара Нарҭаа рӡаагага ԥҳалқәа фышә акуан. Ҩаӡамакьаҭ инахагыланы иқәыз ииҳәаз наигӡар акәын.
Аха ишааиуаз акәымкәа, аишьцәа утәы-стәы нарыбжьалан, аҳаԥшьа рзеимакырахеит. Аимак-аиҿак згәы кыднахыз Нарҭ Сасрыҟәа "ҳаимак зхароу уара уоуп, уҟамзар, еимактәы ҳауамызт" иҳәан, Ҩаӡамакьаҭ анышә иҩыҵхны ианиршә, ашьхақәа ирхыууаан Аԥсны агәаны икаҳаит. Ҩаӡамакьат ахьынкаҳаз иԥыххаа ицеит. Аҳаԥшьа агәаӷьқәа ҭан. Аҳаԥшьа анԥҽы, ажьгәаӷьқәа бӷьыжәаан, Аԥсны иахьабалак иқәԥсеит. Агәаӷьқәа ахькаԥсаз аӡахәа рхылҵт. Урҭ ирҿалаз ажь Нарҭ рыжь ҳәа иашьҭалт, аха нас, Нарҭаа репос аҿы ишаҳәо ала, уи ажәла ыӡт, ианыӡааит.
Аԥсуа изы аҩы ус баша ақьафҟаҵара иатәымызт, уи, жәаҳәарада, иҷыдоу культуран. Аԥсуаа реилкаараҿы "арыжәтә ужәыроуп, иара уамжәроуп". Арыжәтә мыцхәы зҽадызцалоз ауаҩы еснагь пату иқәмызт. Арыжәтә аҟазшьа аазырԥшуа ажәаԥҟақәоуп: "Арыжәтә ахьыҩналаз амаӡа дәылҵуеит", "Арыжәтә гра хтыгоуп", "Арыжәтә амаӡа азыҵәахуам", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз иажәа нҵәара ақәым", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз ибз мыцхәы аҳәоит", "Арыжәтә ркәашагоуп, амцхә – блаҟьагоуп".
Ауаҩы илоу аҟазшьақәа зегьы реиҳа иҿаасҭоуп акаҷбеира. Акаҷбеира зцәа иалалаз, кажьшьа имаӡам – шьцылара бааԥсык иаҩызоуп. "Акаҷбеи агәыр ахьалеиҵо аиха алихуеит", "Акаҷбеи игәыла ичарагь дахыбаауеит", "Акаҷбеи ухы аҟара урбаны, ула аҟара уиҭоит", "Акаҷбеира ауаҩы иԥсы арцәгьоит" - акаҷбеи адунеи зегьы иара ихифауашәа, дзырҭәыша шыҟамло ауп иҳарҳәогьы арҭ ажәаԥҟақәа.
Акаҷбеира иахҟьаз ахҭыс аанарԥшуеит Очамчыра араион, Гәыԥ ақыҭан, Аџьамҽыӷра аҳаблан иҟоу аӡиа Папанҵҟәыр иахҳәаау алегенда. Папанҵҟәыр ҳәа изышьҭоу аӡиа ахьыҟоу ажәытәан нхарҭа ҭыԥны иҟан. Уа амал рацәаны измаз апап ԥсыцәгьак иҭаацәеи иареи нхон.
Ҽнак амхырашәаразы ауааҳә иун, ицхыраацәа рацәаҩны еизигеит. Ашьыбжьон акрырҿаҵара аамҭа анааи, аҳәа ырҟааны ала рзишьит.
Ауааҳәцәа апап имаҳәгьы дрылазаарын (вариантқәак рҟны иуԥылоит иԥҳа бзиа илбоз, мамзаргьы дҳәаны дзызтәаз арԥыс дрылан ҳәа). Шьыбжьон аишәа инадтәаланы акрыфара рнапы надыркуан еиԥш, апап иӡӷаб ачамгәыр ианҵаны ашәаҳәара далагеит "аҳәа ырҟааны, ала зшьыз" ҳәа. Ари змааназ еилызкааз амаҳәи ауааҳәцәеи аишәа иахыҵны идәықәлеит. Ауааҳәцәа ашҭагь инҭыҵит, адгьыл ааимыҩрын, апап инхарҭа, иҩны, иашҭа-игәара зегьы ҩҭабга ицеит.
Апап иԥҳа лхаҵа дишьҭалан, дыҩны ддәықәлазаап сихьӡоит ҳәа, данихьӡа аамҭазы лхаҵеи лареи рыбжьара адгьыл еиҩԥан, ларгьы дагеит, иара дынхеит. Аха иҟоуп амаҳә иԥҳәысгьы далигеит ҳәа ҳазҳәо алегенда авариантқәа.
Абас акаҷбеира иахҟьаны апап дшынҭаацәаныз, инхарҭагьы иаргьы нҭабга ицеит.
Арҭ аҳәамҭақәа шаҳаҭра руеит ауаҩытәыҩса адунеи дықәнаҵы цәаҩас илоу ашьцылара бааԥсқәа иԥсҭазаара ԥырхага арҭар шрылшо, урҭ аҽрыдцалара мап шацәктәу, риааира шаҭаху.
Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Ҭагалантәи амш ԥхақәа руак азы ҩыџьа апоетцәа – Дырмит Габалиеи Абзагә Аҟалӷьбеи, аҽнышьыбжьон, амшын аԥшаҳәаҿы каҳуажәра ишаҿыз снарыхҭыгәлеит.
Мышқәак рышьҭахь ажурналист Девид Гобечиа дҳацны, мрагыларахь ҳхы рханы амҩа ҳанылахьан. Ҳарҭ ҳахҩык иҳацын "ҳҵәаӷәамҭақәа", Девид – "ифото-видео-блаҭыхга".
Крааҵуан жәеинраалақәак ҳармыԥхьеижьҭеи – абас иҟан ҳныҟәара аҿыҵга. Зегь раԥхьа уи ахшыҩзцара ихаҿы иааит Дырмит, иара убасҟан, аԥшаҳәаҿы акаҳуа анаҳжәуаз аамҭазы.
Аҽны ҳаҭааит Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ашкол-интернат. Уи аамҭазы "коронавирус" ҳцәагьы ҳацәагьы макьана иаламшәацызт аҟнытә ҳрыдыркылеит ҳаргәыдыҳәҳәаланы. Имаацызт адистанциа-мистанциақәа "рмодагьы".
Апоетцәа рҭеиҭыԥш ашколхәыҷқәа рхаҿы ишааиуа ҳашьашәалон ҳәа сгәы иаанагом, аха а-Пушкинхареи а-Шьынқәбахареи аҽны ҳаргьы хықәкыс иҳамаӡамызт. Сааҭк аҟара иргәарԥханы иӡырҩуан аҵаҩцәагьы. Рнапеинҟьабжь еиҳа-еиҳа иӷәӷәахо ианалага – иазҳархеит. Избанзар зны-зынла уи агәыԥҵәарагьы иадыргоуп.
Ԥыҭк ҳагәқәа (анаҩс ҳлымҳақәагьы) анҳарда, аԥшәмацәа адиреқтор иуадаҟны пату ҳақәырҵар рҭаххеит. Ашкол уанҭо ари ауадахь анагарақәа бзиарак иазҳәам, џьаракы аҩнагалара-аҩныгараҿы уаныцхырааҩу алаҳамҵозар. Аха уажәазы сасра ҳуеит, ҳзыцәшәо егьыҟам.
Дук мырҵыкәа ашкол анапхгареи арҵаҩцәеи иҭабуп ҳәа нараҳәаны, аԥсуа шәақәа ҳәо, мамзаргьы ирӷызуа, ҳазлааз ала ашьшьыҳәа ҳанҿынаҳхеит. Ҳаԥхьаҟа Аҟәанӡа ишьҭоу амҩа хароуп, арҿиара мҩа акәзар – нҵәара ақәӡам.
– Ҳзусҭцәоу жәдыруама? – ҳәа ҿааиҭит Дырмит, Очамчыра ҳаналсуаз аамҭазы.
– Ыы? – ҳҳәеит ҳаргьы, иҵаашьа џьашьаны.
– "Ашацкыра апоетцәа" ҳауп.
Ари машәыршақә иҳәаз ажәақәамызт, анаҩстәи ҳныҟәарахьгьы "Ашацкыра апоетцәа" раҳасабала амҩа ҳақәлеит. Жьҭаарамза 24 рзы ҳара ҳаҭааит Ҷыҷыкәа Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратә школ.
Аԥсуаа рҳәашьа, сара истәуп ҳәа акәым изысҳәо, аха ари ашкол аҵас бзиақәеи аҳаҭыри змоу ҵараиурҭоуп. Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи ирызку, ашкол ашҭа ҭбааҭыцә ҭзырҭәаауа абаҳча мацара абанӡанеиуеи. Дара рнапала еиҭарҳаз аҵлақәа еиламҩашьарц азы досу анҩыларақәа рымоуп. Аԥсуара иазку ауадаҿы еизгоуп ибеиаӡоу аҭоурыхтә материал.
Акыр жәашықәса раԥхьа ари ашкол аҟны ашәҟәыҩҩцәеи ашколхәыҷқәеи рыбжьара асалам шәыҟәқәа реимдара хацыркын. Уи аҵас бзиа еиқәырханы иаагоуп иахьанӡагьы, асалам шәҟәқәа зегьы еиҷаҳарыла иҵәахуп хыхь зызбахә ҳәаз ауадаҿы.
Ашацкыра апоетцәагьы ари абаҳча ссир аҟны ҳахьӡ зҳәо ҵлак ыҟазарц ҳҭаххан, аҳаҵла ааганы еиҭаҳҳаит. Хәыҷык-хәыҷык баҳала аус анаҳуы, ҳаиасит ажәеинраалақәа рыԥхьарахьгьы.
Анаҩстәи ахҭысқәа еиҭаҳәаратә формала иаасырԥшуеит, аԥхьаҩ ажәа дасмыршьразы.
Иҭәы-иԥха имҩаҧысыз ари аиԥылара ашьҭахь ашацкыраа анаҩстәи ҳаиқәшәара шықәсыбжак еиҳаны иахырԥатәхеит. Уи зыхҟьаз аҭагылазаашьақәа рацәоуп.
Инҵәеит 2019-тәи ашықәс. 2020-тәи алагамҭа акәзар аибабарақәеи аиқәшәарақәеи рзин ааҳамнахын, "zoom" ала авидео еимадара мацара ҳҽалаҳагӡар акәхеит. Ари аамҭа иалагӡаны ҳаилазаара иацлеит: Алмас Шьалашьаа, Шьазина Бганԥҳа, Ҳаџьараҭ Џьыкьырба, Адгәыр Амԥар.
Ачымазара иадҳәалаз агәыҭҟьарақәа маҷк ианеихсыӷь, ԥхынгәымза 23 аҽны, Дырмит Гәлиа илитературатә-мемориалтә музеи аҟны ицәыргахеит алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа". Уи алахәылацәа досу ҳҩымҭақәа акы-ҩба ҳрыԥхьеит, иара убас инеимда-ааимдо ҳаԥхьеит "Ашацкыра апоетцәа Рҭоуба".
Аҭӡаҿы икыдын асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа ҳаилазаара иазирхиаз адыргаҷагьы.
Апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа, аилазаара ҿыц иазкны игәаанагара ҳәо, иазгәеиҭеит:
"Аамҭа аҿахәы шаҟа иҳазҳәо, шаҟа аҵакы ҳзеилкаауа – уброуп ҳпоезиагьы аԥсы ахьҭало. Иагьа ирԥшӡаны иуҩыргьы, агәы аҵамзар, агәаӷь амамзар, аԥсуара ыҟамзар – уи алҩа иаҩызоуп. Избанзар, иахьа узыԥхьо алитература убри аҟара ирацәоуп, уи иалкааны ахатә бжьы ацәыргара мариаӡам. Аха абаҩхатәра змоу уи амаҵ иуроуп. Даара узызхьаауа, угәы иаҭаху зегьы аанужьыр ауп, иулоу наугӡарц азы, имца хааны уаблырц азы. Изгәаԥхо ҟалоит, изгәамԥхогьы ҟалоит, аха сара исҭахыз сҳәеит, са сыдагьы аӡәгьы изҳәомызт ҳәа агәаанагара ануоулак – убасҟан ауп ажәеинраала аныуҩыз".
Адгәыр Амԥар аҭоубаҭара адырхаҽны ҳаилазаара даналҵ, Гәлиа иҩны-амузеи аҟны Даур Наҷҟьебиа иҳаиҳәаз ажәақәа атыхҳәа иааҳгәалашәеит. Ашәҟәыҩҩы ҳгәыԥ алахәылацәа зегьы шнымхо, мышкы зны аӡәы ишынижьуа ҳгәы ҳҽаниҵахьан, аха уи амш ас лассы иаауеит ҳәа ҳгәы иаанагомызт.
Ааигәазы акы-ҩба усмҩаԥгатә азԥхьагәаҭаны иҳамоуп. Аԥсуа политикцәа ражәақәа рыла иуҳәозар "иҟаҵатәу рацәоуп", аха урҭ зегьы раԥхьа игылоуп арҿиара.
Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" адаҟьақәа феисбуки инстаграми рҟны иаԥҵоуп. Уаҟа агәыԥ алахәылацәа рырҿиамҭа ҿыцқәеи аилазаара аԥсҭазаашьа атәы зҳәо ажәабжьқәеи лассы-лассы ишәыдаагалалоит.


Марина Барцыцԥҳа, Sputnik
Ахаҵеи аԥҳәыси ажәытәын хаз-хазы хныҟәгашьа рымамызт, иахьа аурбанизациа иабзоураны, уи аҩыза алшара рнаҭазаргьы аамҭа. Аҭыԥҳа ма лашьцәа рҿы, ма дахьныҟәнаго аҩнра дыҟазар акәын. Убасҵәҟа. Иаҳҳәап, ахәыҷкәа змаз ахаҵеибагьы иан иаҳәшьцәа ицхраартә иҟамзар иаарласны ԥҳәыс дааигар акәын. Ахныҟәгаразы, ақыҭаԥсҭазаараҿы аҩнуси адахьтәии реилагӡара акырӡа ицәгьан.
Абас, аԥсуаа итрадициатәу ркультураҿы, аԥҳәысмусхә/ахаҵамусхә еилыхын, ихазын. Ахаҵамусхә ҳәа иԥхьаӡан: аҩныргылара, адәахьтәи аусқәа - арахәааӡара, адгьыл ақәаарыхра, абаҳча ааӡара, ажь-ашәыр аҭаара, амҿы-амца, иара убасгьы ашәарыцара, абназара уб.иҵегьы. Иаадкыланы, ахаҵа иуалын аҭаацәа рыԥсҭазаара аиҿкаара, рныҟәгара, иҭаацәеи ижәлари рыԥсҭазаареи рыхьыӡ-рыхьымӡӷи ахьчара.
Аԥҳәысмусхә: аҩнусқәа, ахәыҟаҵара, аилыргара, агәар-ашҭа ацқьара, арышҳара-аӡәӡәара; акәты ааӡара, уҭра хәыҷык аҟаҵара, ацәамаҭәа аиқәыршәара (аарыхра, асра, аӡахра, ахахара, аԥара), ахшаара рааӡара, аҭаацәа, аиҳабацәа, асасцәа рбара. Дыԥҳәысеибазар, иахьынӡауаз илывагылан илыцхраауан изылшоз, ауа-аҭахы, агәыла-азла ихьанҭаз ахаҵаус дадыргаломызт –ацәаӷәара, амхҭагалара, амҽы-амца усгьы дара ирусын.
Ишыҟазаалакгьы, аԥҳәыс илусны, ихьанҭақәаз иреиуан ҳәа иаҳԥхьаӡар алшоит: напыла алу аҿы ашыла алагара, убасгьы аӡаагара, уи иахылаԥшуаз анцәахәқәагьы ҳәсоуп (Саунау, Аӡы аҳкәажә).
Аԥсуаа рҵас-рқьабз, рныҳәарақәа рҿы, еилагылан ианныҳәоз шмаҷымзгьы, лымкаала аԥҳәыс имҩаԥылгоз аныҳәарақәа рыдҳәалан: адгьыл, аӡы, ахәышҭаара, ахшараиурa убас ирацәаны.
Ажәакала, аҭаацәараҿ адәахьтәи аусқәа, ажәлар рҿы аусқәа ахаҵа идзар, аҩнытәи аусқәа, аҩнуҵҟатәи аполитика(ус уҳәар ҟалозар) аԥҳәыс лнапы ианын. Аиҳабацәа ҳаҭырла рбара, асасдкылара; ахшаара аҵас-ақьабз рдыруа, традициала рааӡара; аҭаацәа рҳәоуеиқәшәара, аимак аиҿак маҷны, ачҳара аарԥшны, аби ахшаареи дрыбжьагыланы, уи иаҳаҭыр ахәыҷқәа рҿаԥхьа шьҭыхны изкыз, ус изааӡо ран лакәын.
Иҟоуп, атәымуаа, аныҟәацәа, дара ртәала, наԥшыхахә ирбоз аԥсуа ԥхәыс дзиндоушәа, лҭагылазаашьа хьанҭаны иҟоушәа ианлыхцәажәо. Уи зны-зынла аамҭагьы, аекономикатә ҭагылазаашьагьы ианадҳәалоу ыҟоуп. Иаҳҳәап 19-тәи ашәышықәсазы -аибашьра, аблокада, нас мчыла ахырҵәара – рыдгьыли рыҩнқәеи ирхцаны ианкарцоз, ашьҭахь азиндатә колониатә ҭагылазаашьа анрымаз, агәаҟра ианҭагылаз. Мамзаргьы аколлективизациа аамҭа, уи ашьҭахьтәи аибашьрақәа (1941-45,1992-93 шықәсқәа) рымшала ихьанҭахоз аекономикатә ҭагылазаашьеи, уи амшалагьы илаҟуаз (икаҳауаз) акультура ирыдҳәалоуп.
Ажәакала, иааидкыланы иуҳәозар, иҳаҩсыз ашәышықәзазы аколхозқәа анцәырҵ, аԥҳәыс аҽнышьыбжьон амра лхы иқәцеиуа аҭаҭын, ачаи плантациақәа, ма "общий наряд" ҳәа, аколхоз усқәа рышҟа ианлыԥхьа, аџьабааду дҭагылеит. Уимоу лхәыҷқәагьы дыҷкәыноума, дыӡӷабума аплан рықәырҵон. Уи аамҭақәа инадыркны ақәра ду згоз аԥсуаа рынҵыра маҷхо иалагеит.
Иааидкыланы уахәаԥшуазар, аԥсуаа ҳмилаҭтә традициатә культураҿы аԥсуа ԥҳәыс лҭыԥ, лстатус, лхақәиҭра аҽаԥсахуан лыԥсҭазаарамҩаҿ. Дшыхәыҷыз аҩнытәи аусқәа зегьы лдырҵон, аха илдырҵон ауп - амцхә аџьабаа лдырбомызт. Данҭыԥҳаз зегь реиҳа ахақәиҭреи, аԥсшьареи анлымаз, лынеиааира анԥкымыз ҳәа иԥхьаӡан. Усҟан ауеи-аҭыхыи рышҟа аангылара, алагылара дцон, ацәгьеи абзиеи, ачара-гәырӷьареи аныҳәқәеи дрылахәын. Лара лхатәы аҩны илбоз адагьы иҵегь аҭаацәаратә модельқәа, даҽакала аизыҟазаашьақәа лбон. Уи лыхәон нас аҩнра данцалакь, дахьнеиз аҽанраалараз, аҽаршьцылараз. Ажәакала, аҭыԥҳа дҳәаны дандыртәалак инаркны, аҭаацәара даналалакь, аҭацара анылуаз, аҩнра данцалагь убасҟан аҩны дадҳәалахон. Убри азоуп, ахаҵа иԥшәмаԥҳәыс лыхьыӡ шьаны –"сыԥшәма", "аҩны иҟоу", ҳәа зиҳәоз.
Аҩнра ицаз аԥҳәыс лыԥсы ахьынӡаҭоу аҭацара лур акәын лабхәараа рҿаԥхьа, уи иацыз ахымҩаԥгашьатә етикет дықәныҟәо, аха уигьы раԥхьатәи ашықәсқәа ракәын еиҳа ианџьбараз. Аԥҳәыс лзинқәа, лаҳаҭыр ашьҭыҵра уи нахыс лықәра иадҳәалан. Зегь реиҳа лзин ҳаракын аҳаҭыргьы лыкәын, аҵеира бзиа зааӡаз, зчеиџьыка бзиаз, ҳаҭыр зқәыз аԥҳәыс еиҳабы. Аҩны аҩнуҵҟа иаԥшәымаз, аҭацацәа ахы рызҭоз лара лакәын ("ацаԥхақәа змаз"). Иҟәышыз, акры здыруаз (идырыз) ҳаҭыр ду зқәыз, зажәа ылнадоз аԥҳәыс еиҳабы аҭаацәараҿ, аиуараҿ, уимоу ақыҭаҿ аимак аиҿак, уск анырыӡбоз, аинраалараҿ, иҟаҳҵари ҳәа изызҵаауаз лакәны дҟалар лылшон.
Иахьа ҳазҭагылоу аамҭа ақалақь ԥсҭазаараҿы аԥҳәыс лусқәа ахаҵаусқәагьы ацлеит. Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра, аиҳаракгьы уи иашьҭанеиуаз аблокада амшала аҭаацәара рныҟәгара аԥҳәыс лышҟа ианиасуаз рацәан, иахьагьы еидараны лара илусны ианырыԥхьаӡо ыҟоуп.
Егьырҭ амилаҭқәа рыҿгьы еиԥш 20-тәи ашәышықәса иадҳәалоуп– аԥсуа аԥҳәыс аполитикаҿы лцәырҵра. Убри аамҭақәа инадыркны еиԥшны аҵара роуан ҷкәыни ӡӷаби. Еиҳаӡоу аҵара аиураҿы иахьа аҭыԥҳацәа рпроцент еиҳамзар, еиҵым Аԥсны.
Асовет аамҭа инаркны аполитикаҿы ахацәеи аҳәсеи рзинқәа шеиҟарахазгьы, аҳәынҭқарратә усқәа рҿы, аминистррақәа рҿы аҳәса шыҟоугьы (уажәы ҩыџьа аминистрцәа), иахьатәи ала уахь анеиразы алшара еиҳа ирымоуп ахацәа. Егьа ус иҟазаргьы, ҳаамҭазы аекономикеи, еиҳарак абжьаратә бизнеси, аполитикеи рҿы аԥҳәыс иаанылкыло аҭыԥ акырӡа еиҳахеит.
Ирҳәалоит аҷкәын дуааӡар –ахаҵа дуааӡоит, аԥҳа дуааӡар амилаҭ уааӡоит, ҳәа. Иахьа ахәҷыжәлар зааӡо аҳәса, арҵаҩцәа (урҭгьы зегьы шамхамзар ҳәсақәоуп) ирыбзоуроуп аҿар рбызшәа рдыруа, ркультура, ртрадициа рдыруа иааӡазар.
Аԥҳәыс лхаҵа иааиго дазымԥшкәа, уи дивагыланы лҭаацәа ныҟәылгоит ҳәа даҿызар, лыҩнусқәагьы ирыгмыжькәа, егьырахь аиҳабацәа, излымшо ичымазаҩу абыргцәа, аԥсышәала хьӡы змам ахосписқәа, ма иажәу рыҩнаҿы (дом престрелых) шамахамзар иҟамзар уи зыбзоуроу раԥхьаӡа иргылан лара лоуп.
Зегь рыла, егьа деилахазаргьы, иахьа уажәраанӡа ҳасасдкылара атрадициақәа еиԥмырҟьаӡакәа иаазго, аҭаацәара еидкыланы изку, аҩны зхагылоу аԥсуа ԥҳәыс лоуп, иахьа лусқәа акырӡа еиқәылазаргьы.
Есма Ҭодуа, Sputnik
Аханатә ажәытәӡатәи аԥсуаа рабџьарқәа иреиуан иҵарыз анҵәамҭа змаз алаба. Ашьҭахь, аиха анцәырҵ инаркны аихатә ҵаргәа аҭаны аҟаҵара иалагеит – алабашьа ҳәа ззаҳҳәо.
Алабашьа ашьха ихалоз хархәагас ирыман, уи ашәарыцацәеи ахьчацәеи рыԥсҭазаара иузаҟәымҭхоз мҩанызан. Ашьха ианаҿысуаз ицхыраагӡан иахьрымаз адагьы абџьарсгьы рхы иадырхәон. Уи инаҷыдангьы, алабашьа ахаҿы ашәақь нықәҵаны ахысразы рхы иадырхәон, ҵаргәас ирыман. Ҳәамҭак ишаҳәо ала, ашьха абнаршәырақәа рҿы иҟьалаз илабашьа иаԥхьа инарсны даназҵаа имҩа абаирхара ҳәа, илабашьа абна дызлалҵыша аганахь инкашәеит, убри алагьы абна дылнагеит.
Алабашьа абыргцәа, ахатәрақәа ҳәа ззырҳәо, зажәа ԥхылнадо ратрибут хадақәа иреиуоуп. Еиуеиԥшым аусқәа реилыргараан, аӡбарақәа раан, аизарақәа рҿы илабашьа адгьыл иныҵарсны иаарылагылаз зегьы ҿымҭкәа изыӡырҩуан иажәа далгаанӡа. Ари аганахьала акыр иҟазшьарбагоуп Миха Лакрба иновеллақәа руак: аизараҿы аҭаҳмада илабашьа нарсны ацәажәараз дахьыҩагылаз, илабашьа аҵарыра иган аҿы игылаз арԥыск ишьапы иалалазаап, аха "ҟыт" имыргакәа иажәа далгаанӡа дагьымҵысит, ишьапы ашьа алыжж ацара ишаҿызгьы.
Аԥсуаа ирҳәоит алабашьа "абызшәа" амоуп ҳәа. Уи знапы иаку ишыҵаирсуа, иахьынаирҳәуа-иахьааирҳәуа ала иара аԥшәма иҟазшьеи игәҭаки аанарԥшуеит. Ииашахәҵәаӡа адгьыл иҵарсны иргылоу алабашьа асемантикатә ҵакыла адунеи аиҿкаара алагамҭа аанарԥшуеит. Ҩ-жәлантәык реинраалараан аиҳабы илабашьа ажәада ицәажәон: иаҳҳәап, уи ашьшьыҳәа, дмыццакыкәа адгьыл иныҵаирсзар, "аццакра аҭахӡам, иазхәыцтәуп" ҳәа ҵакыс иаман. Ус акәымкәа, алабашьа аҵарыра, инарнааны аганахь ирхазар, "ари хыда цәажәароуп шәызҿу, баша сшәырааԥсоит" ҳәа аҳәон. Иара убас алабашьа ахаҿы имашьхәылҵ нықәҵаны днагылар, иҵаргәаны иҟаиҵар – аригьы "аамҭа агара шәаҿуп, аус ырццактәуп шьҭа" ҳәа игәы иҭаз ааирԥшуан, убри алагьы аицәажәара иалахәыз дырныӡбон, рус ацашьа шигәамԥхоз ааирԥшуан. Алабашьа аҿы адәылҵырҭа аганахь ахы ирхар, "ҳус ҟаҵоуп, шьҭа ҳдәықәышәҵа" ҳәа аҳәон алабашьа абызшәа.
Ҳаамҭазгьы имаҷым алабашьа ныҟәызго, забацәа ирҭынханы измоу, аха иахьа уи иаҳа аԥсуа еибыҭашьа иацу аелементқәа ируакуп, рԥшӡагас иҟоуп, иара аҵакы ацәымӡыцкәа, зегьы еилыркаауа ишыҟоугьы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Игәашәҭахьазар, аԥсуаа ҳажәаҳәаҿы инарҭбаан ахархәара раҳҭоит ажәеицааирақәа "уи зегь шьцылароуп", "узышьцылаз узаҟәыҵуам", иара убас иахәҭоу аҭагылазаашьаҿы ахархәара азыруеит ажәаԥҟақәа "Ашьцылара бааԥс идыршо ашаха иаҩызоуп, есымша иацлоит", "Ашьцыларақәа раԥхьа иласуп, ианулаҽ – ихьанҭахоит".
Аиашаз, ауадаҩрақәа зцу ауаҩытәыҩса иԥсҭазаараҿы изцәырҵырц алшоит ԥыла-ԥгала имоуа дымҩахызҟьарц зылшо ашьцыларақәа, аграқәа.
Грак, шьцыларак зыцрамсыц ауаҩы иԥшаара уадаҩуп, аха зегь реиҳа ихадароу аԥырхага узҭо ашьцылара шҵоурам дырны аҿагылароуп.
Наџьнатә аахыс аԥсҭазаара иацыз шьцылара бааԥсқәоуп уҳәар алшоит: инамыцхәу арыжәтә, аашьара, аҭаҭын ахара, акаҷбеира уҳәа.
Зыхьӡ ҳҳәаз ашьцыларақәа рықәыӡбара, рҵәылхра зныԥшуа аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа уԥымлар залшомызт. Ԥҳьаҟа урҭ ҳрызхьаԥшып.
Аашьара зегь реиҳа ижәытәу шьцылара бааԥсуп. Аашьароуп егьырҭ иацааиуа ашьцыларақәагьы зырҿио. Аашьаҩ дахьугалакгьы, аус ихы злахигаша дашьҭоуп, иара изы зны мышныҳәоуп, зны мышӷьарсуп. Арахь аҽхәарагьы илоуп, цқьа изыҟамҵо, иҟаимҵарц ииҭаху акы иахароушәа уирбоит, даҽазных даҽа ҿыҵгак иԥшаауеит. Аашьара иазку ажәаԥҟақәас иалукаарц алшоит: "Аашьаҩ иныҳәақәа рацәоуп", "Аашьареи ахәышҭаареи еишьцәоуп", "Аашьаҩ иҿырҳасрала дудыруеит", "Аашьаҩ ақалмышь аниба - дадтәалт, ачашә аниба - дадиалт", "Аашьаҩ нхан дымҵызар иҭахуп, крыфан – ддаузар", "Аашьаҩ иҿаҵа зегьы иреиҳауп".
Иҟоуп аԥсуа жәлар рҳәамҭа цҳафырк ари ашьцылара бааԥс ҟалашьас иаиуз ҳзеиҭазҳәо. Ҳазааҭгылап уи:
Иҟан хҩык аишьцәа. Даара иаашьон, иахьтәоугьы изгыломызт. Иагьарааны иубаргьы аҳа ашьапы иҵаианы ицәан.
Ус ишыҟаз, ҽнак зны руаӡәк дахьышьҭаз ииулак илақәа аахитын аҳа дҩаҵаԥшит:
– Шьири, цәгьала иҳа бзиазаап! – иҳәеит.
– Шьири, иааганы иҳамандаз! – иҳәеит аҩбатәи.
– Ҳаи, аҳәара злашәылшозеи! – иҳәахт ахԥатәи.
Ус ишааиуаз, аашьара икны иагоз аишьцәа рыҩны амца акит. Ҩыџьа уа илалаблы ицеит. Аӡәы даанхеит. Убри ихылҵыз роуп иахьатәи аашьацәа зегьы рҳәоит.
Ажь ааӡареи аҩыҟаҵареи аԥсуа иԥсҭазаара иахәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Уимоу, ачеиџьыка иузаҟәыҭхом арыжәтә. Аныҳәарақәа, ачара, аԥсра-абзара ухаҿы иузаагом зегьы ирыцку арыжәтә ада.
Аԥсуаа ҳкультуратә ҭынха иагәылҷчаауа Нарҭаа ирызку аепос уаназхьаԥшуа, аҳәамҭақәа рҟнытә еилыхха иубоит Нарҭаа даара аӡахәа иахӡыӡаауа ишырааӡоз, рбаҳча шырацәаз, аҩгьы меигӡарахда ишҭарҭәоз. Нарҭаа рахьтә аҩыҟаҵара дазҟазан Нарҭ Хнышь. Ҩымаҭәас Нарҭаа иныҟәыргоз ҳаԥшьан. Нарҭаа рҳаԥшьақәа рацәан, аҩгьы рҭабзиахон. Урҭ аҳаԥшьақәа ирыман рхатәы хьыӡқәа: Ҩаӡамакьаҭ, Аҩаӡакьаҭ, Агӡакьаҭ, Хьамхәа уҳәа убас егьырҭгьы. Арҭ аҳаԥшьақәа зегьы иреиҳан Ҩаӡамакьаҭ. Иара Нарҭаа рӡаагага ԥҳалқәа фышә акуан. Ҩаӡамакьаҭ инахагыланы иқәыз ииҳәаз наигӡар акәын.
Аха ишааиуаз акәымкәа, аишьцәа утәы-стәы нарыбжьалан, аҳаԥшьа рзеимакырахеит. Аимак-аиҿак згәы кыднахыз Нарҭ Сасрыҟәа "ҳаимак зхароу уара уоуп, уҟамзар, еимактәы ҳауамызт" иҳәан, Ҩаӡамакьаҭ анышә иҩыҵхны ианиршә, ашьхақәа ирхыууаан Аԥсны агәаны икаҳаит. Ҩаӡамакьат ахьынкаҳаз иԥыххаа ицеит. Аҳаԥшьа агәаӷьқәа ҭан. Аҳаԥшьа анԥҽы, ажьгәаӷьқәа бӷьыжәаан, Аԥсны иахьабалак иқәԥсеит. Агәаӷьқәа ахькаԥсаз аӡахәа рхылҵт. Урҭ ирҿалаз ажь Нарҭ рыжь ҳәа иашьҭалт, аха нас, Нарҭаа репос аҿы ишаҳәо ала, уи ажәла ыӡт, ианыӡааит.
Аԥсуа изы аҩы ус баша ақьафҟаҵара иатәымызт, уи, жәаҳәарада, иҷыдоу культуран. Аԥсуаа реилкаараҿы "арыжәтә ужәыроуп, иара уамжәроуп". Арыжәтә мыцхәы зҽадызцалоз ауаҩы еснагь пату иқәмызт. Арыжәтә аҟазшьа аазырԥшуа ажәаԥҟақәоуп: "Арыжәтә ахьыҩналаз амаӡа дәылҵуеит", "Арыжәтә гра хтыгоуп", "Арыжәтә амаӡа азыҵәахуам", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз иажәа нҵәара ақәым", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз ибз мыцхәы аҳәоит", "Арыжәтә ркәашагоуп, амцхә – блаҟьагоуп".
Ауаҩы илоу аҟазшьақәа зегьы реиҳа иҿаасҭоуп акаҷбеира. Акаҷбеира зцәа иалалаз, кажьшьа имаӡам – шьцылара бааԥсык иаҩызоуп. "Акаҷбеи агәыр ахьалеиҵо аиха алихуеит", "Акаҷбеи игәыла ичарагь дахыбаауеит", "Акаҷбеи ухы аҟара урбаны, ула аҟара уиҭоит", "Акаҷбеира ауаҩы иԥсы арцәгьоит" - акаҷбеи адунеи зегьы иара ихифауашәа, дзырҭәыша шыҟамло ауп иҳарҳәогьы арҭ ажәаԥҟақәа.
Акаҷбеира иахҟьаз ахҭыс аанарԥшуеит Очамчыра араион, Гәыԥ ақыҭан, Аџьамҽыӷра аҳаблан иҟоу аӡиа Папанҵҟәыр иахҳәаау алегенда. Папанҵҟәыр ҳәа изышьҭоу аӡиа ахьыҟоу ажәытәан нхарҭа ҭыԥны иҟан. Уа амал рацәаны измаз апап ԥсыцәгьак иҭаацәеи иареи нхон.
Ҽнак амхырашәаразы ауааҳә иун, ицхыраацәа рацәаҩны еизигеит. Ашьыбжьон акрырҿаҵара аамҭа анааи, аҳәа ырҟааны ала рзишьит.
Ауааҳәцәа апап имаҳәгьы дрылазаарын (вариантқәак рҟны иуԥылоит иԥҳа бзиа илбоз, мамзаргьы дҳәаны дзызтәаз арԥыс дрылан ҳәа). Шьыбжьон аишәа инадтәаланы акрыфара рнапы надыркуан еиԥш, апап иӡӷаб ачамгәыр ианҵаны ашәаҳәара далагеит "аҳәа ырҟааны, ала зшьыз" ҳәа. Ари змааназ еилызкааз амаҳәи ауааҳәцәеи аишәа иахыҵны идәықәлеит. Ауааҳәцәа ашҭагь инҭыҵит, адгьыл ааимыҩрын, апап инхарҭа, иҩны, иашҭа-игәара зегьы ҩҭабга ицеит.
Апап иԥҳа лхаҵа дишьҭалан, дыҩны ддәықәлазаап сихьӡоит ҳәа, данихьӡа аамҭазы лхаҵеи лареи рыбжьара адгьыл еиҩԥан, ларгьы дагеит, иара дынхеит. Аха иҟоуп амаҳә иԥҳәысгьы далигеит ҳәа ҳазҳәо алегенда авариантқәа.
Абас акаҷбеира иахҟьаны апап дшынҭаацәаныз, инхарҭагьы иаргьы нҭабга ицеит.
Арҭ аҳәамҭақәа шаҳаҭра руеит ауаҩытәыҩса адунеи дықәнаҵы цәаҩас илоу ашьцылара бааԥсқәа иԥсҭазаара ԥырхага арҭар шрылшо, урҭ аҽрыдцалара мап шацәктәу, риааира шаҭаху.
АҞӘА, нанҳәа 10 - Sputnik. Минск иаанкылаз урыстәылатәи ажурналист Семион Пегов азинеилагаҩцәа ахьҭаркуа Ацентр аҟынтә доушьҭуп, абри атәы аанацҳауеит Sputnik Беларусь Telegram-канал.
Белоруссиа иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ адырра ҟаиҵахьан, Семион Пегов аҩаша аҩныҟа дхынҳәырц шилшо.
Белоруссиа алхрақәа мҩаԥысит нанҳәа 9 рзы. Алхырҭатә ҭыԥқәа шадыркызҵәҟьа, Минск зиншьаҭада аҿагыларатә акциақәа ирылагеит Белоруссиа ақалақьқәак рҿы.
Ажурналист Семион Пегов Минск дааныркылеит нанҳәа 9 ауха. "Комсомольская правда" арратә корреспондент Александр Коц иӡыригеит
Пегов дшааныркылоз акадырқәа.
Белоруссиатәи амчрақәа рахь ааԥхьара ҟалҵеит RT, МИА "Россия сегодня" рредактор хада Маргарита Симониан. Лара Белоруссиа аиҳабыреи ҷыдала Александр Лукашенкои рахь ааԥхьара ҟалҵеит Семион Пегов дызлоу иаанкылоу ажурналистцәа рхы иақәиҭыртәырц.
Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла Белоруссиа амчрақәа рахь ааԥхьара ҟанаҵеит Минск имҩаԥысуаз аҿагыларатә акциақәа раан иаанкыло ажурналистцәа рхы рақәиҭтәразы.
Семион Пегов – апоет, урыстәылатәи афедералтә телеканалқәа рырратә корреспондент, апроект WarGonzo аиҿкааҩ. Диит 1985 шықәса рзы. Иҩымҭақәа кьыԥхьын альманахқәа "Под часами", "Персона", "Современники". Пушкин ихьӡ зху афестиваль "С веком наравне-2008" алауреат, ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа р-Форум "Липки-2011"алахәыла. Семион Пегов 2008 - 2013 шықәсқәа рзы Аҟәа, ателекеилахәыра "Абаза-ТВ" аҟны аус иуан, "Нужная газета", "Чегемская правда", "Новый день" иҩымҭақәа ркьыԥхьуан.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ԥхынгәы 8 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Анаплакы "Аԥсны аҩқәеи аӡқәеи" иҭнажьуа аалыҵ аҩыҟаҵаразы афбатәи Амшынеиқәатә форум аҿы актәи аҭыԥқәа ҩбеи аҩбатәи аҭыԥқәа ҩбеи анашьахеит ҳәа радио Sputnik иазеиҭеиҳәеит анаплакы аҩыҟаҵаҩ хада Валери Аҩӡба.
Иара иажәақәа рыла, афорум иалахәын Аԥсны, Ермантәыла, Қырҭтәыла, Болгариа, Приднестровие, Румыниа, Украина, Ҟрым, Краснодартәи атәылаҿацә, Даӷьсҭан. Зынӡа иӡырган 200 рыжәтәхкы. Аԥсуа ҩышкәакәа "Ашҭа Лаша", аҩеиқәаҵәа "Аҭауадаа" ахьтәы медал ранашьахеит. Араӡны медал ранашьахеит: аҩеиқәаҵәа "Ашҭа Лаша", "Аԥсуа ҩыхәмар".
"Афорум аҿы иҟан "Абрау Дюрсо" еиԥш еицырдыруа анаплак дуқәа. Ҳара асеиԥш иҟаз аиндаҭлараҿы иҳауз аԥхьахәқәа агәахәара ду ҳарҭеит", - иҳәеит иара.
Аԥсуа аалыҵ асеиԥш алкаара аусура ду иалҵшәаны дахәаԥшуеит аҩыҟаҵаҩ хада.
"Ҳнаплакаҿы аус руеит зҟазара ҳараку ауаа. Иахәҭоу ҳаамҭазтәи амыругақәа рыла ҳаибыҭоуп. Ҳиааирагьы иааиԥмырҟьаӡакәа ҳусура ахьымҩаԥаҳго иалҵшәоуп", - ҳәа азиԥхьаӡоит Аҩӡба.
Афорум иалахәын Аԥсны, Ермантәыла, Қырҭтәыла, Болгариа, Приднестровие, Румыниа, Украина, Ҟрым, Краснодартәи атәылаҿацә, Даӷьсҭан. Зынӡа иӡырган 200 рыжәтәхкы.
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.


АҞӘА, ԥхынгәы 3 - Sputnik. Аԥсны аҭынчра иазгәышьуеит, аха иара арбџьармчқәа азыхианы иҟазароуп Қырҭтәыла аганахь ала агрессиа аԥырҟәҟәаара ҳәа иҳәеит Аслан Бжьаниа ажурналистцәа рызҵаара аҭак ҟаҵо.
"Ҳара иарбанызаалак еиҿагыларак, еимакык ахы акындаз ҳәа ҳаҟам, аха ҳарбџьар мчқәа агрессиа аҿагылара иазыхианы иҟазароуп. Урыстәыла арратә мчрақәеи ҳареи ҳаинырра уаҵәтәи амш шәараҭара аланы ҳамыхәаԥшуа аҟалара алнаршоит", - ҳәа иҳәеит иара.
Абри атема иацҵо Бжьаниа иазгәеиҭеит Аԥсны Қырҭтәыла аганахь ала аизыҟазаашьа маншәалақәа ринтерес шамоу, аха апроблема ахьыҟоу араҟа шакәым.
"Ҳара иазхаҳҵоит Қырҭтәыла аҳәынҭқарра, иара азинқәа. Иазхарымҵо ҳара ҳауп. Исзеилкаауам абри аҩыза аполитика ҳахькылнагаша. Сгәы иаанагоит иконструктивым политикоуп ҳәа", - иҳәеит ареспублика ахада.
Қырҭтәыла иҵакырацәоу азнеишьақәа шьақәзырӷәӷәо ҿырԥштәны Бжьаниа иааигеит Қырҭтәыла аиҳабыра аус здырулаз адокумент "Шаг к лучшему будущему" апреамбула. Уаҟа иҳәоуп Қырҭтәыла аҿиаразы реиҳа хра зманы иҟоу аҭынчроуп ҳәа.
Бжьаниа иҳәеит асеиԥш азнеишьа дшадгылаҩу, аха ишизеилымкаауа Қырҭтәыла убри аан амчра ахамырхәаразы аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра изақәшаҳаҭым.
"Абри апункт шынагӡахалак зегь маншәалахоит. Ҳара иаҳҳәом ҳазхашәымҵар ҟалом ҳәа, аха амчра ахамырхәаразы аиқәшаҳаҭра адаиалог алшара ҟанаҵоит", - ҳәа иҳәеит Аслан Бжьаниа.
Иагьациҵеит: "Қырҭтәыла анапхгара аҭынчра рҭахызар, абри амҩала иныҟәароуп" ҳәа.
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.