Аԥсны аҵыхәтәантәи ареволиуциа шықәсык ахыҵит. Аибашьра ашьҭахь имҩаԥысхьо ахынҭаҩынҭарақәа, ареволиуциақәа зегьы ибзианы исгәалашәоит, убри аҟынтә урҭ хра злоу ҳаԥсҭазаара иазаанагаз акрыҟазар сазхәыцып сҳәан…
Аҵыхәтәантәи ҳреволиуциа шықәсык ахыҵра акгьы агымкәа, Америка имҩаԥысыз 45-тәи апрезиденттә алхрақәа рылҵшәақәа реимакра иахҟьаны, Дональд Трамп идгылаҩцәа Капитолии ахәаҿы иҟоу Аконгресс илақәлан, ҳара ишыҟаҳҵалоз еиԥш, асенатцәа руадақәа инарыҩналан еилаԥыххаа иргеит. Ашьыжь ажьырныҳәа 6 рзы урҭ аазырԥшуаз афотосахьақәа феисбуктәи ацәаҳәаҿы ианаацәырҵ, азныказы ҳара ҳфотоархив акәызшәагьы ааснарбеит, ЕАА абираҟ сылаԥш иааҵашәаанӡа.
Аԥсуа револиуциақәа рахь сиасуазар, аҵыхәтәантәи ҩба- 2014, 2020 шықәсқәа рзы имҩаԥысыз акыр еиԥшуп, избанзар, атәыла иахагылаз Ахадацәа ԥхьатәара рышьҭразы рполитикатә аоппонентцәа еиҿыркааз акциақәа ирызкын.
2004-тәи ахҭысқәа сгәаласыршәозар, "Аиааира игеит Сергеи Багаԥшь" ҳәа усҟан Алхратә комиссиа хада иҳанаҳәаз иамаркуа иалагеит усҟан амчраҿы иҟаз. Акризис ду ҿеит, Аԥсны ахада иусурҭа ахыбрахь инеиразы аҩ-гәыԥк еиҿагылан, ахыбра иажәланы иалхыз ҳәа ишьаз идгылаҩцәа аҩнуҵҟа иҩналеит, (Ҳаџьымба идгылаҩцәа уаанӡа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа иақәлахьан). Убри ахҭысқәа раамҭазы иҭҟьаз ахы дҭанархеит аҵарауаҩ Ҭамара Шьаҟрылԥҳа. Лара усҟан Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба зыхьӡ иҳәаз акандидат Рауль Ҳаџьымба идгылаҩцәа дреиуан.
Ишышәгәалашәо еиԥш, 2005 шықәсазы еиҭаҳалаҳәан алхра ҿыцқәа, аоппонентцәа Багаԥшьи Ҳаџьымбеи еидгыланы алхрақәа рахь инеит, (Ҳаџьымба ахада ихаҭыԥуаҩ иаҳасабала). Азныказшәа акризис нҵәарашәа ааҳнарбан, аха убасҟан зхы ыҵызхыз аҽеиҩшара иахьанӡагьы аҭыԥ амоуп.
Ҳаџьымба иакәзар иҿҳәара нҵәаанӡа 2009 шықәсазы атәыла ахада ихаҭыԥуаҩ иҭыԥ ааныжьны ԥхьатәара дцоит, анаҩс аоппозициатә қәгыларақәагьы хадара рзиуеит. Аполитикцәа ирыбжьыԥсааз амилаҭтә хақәиҭратә қәԥара иахаҭарнакыз Ҭамара Шьаҟрыл лҭахара иазку ашьауӷатә ус уаҳагьы ахабар ыҟам, "ақьаад шкәакәа" ҳәа Багаԥшь усҟан иҳалеиҳәаз ацәаҳәа иахыԥхьаӡалахазар акәхап...
Ареволиуциақәа идеиала иззыҟало, ауаажәларра рыԥсҭазаара аиӷьтәра акәушәа иҟоуп, аха аԥсҭазаара иаҳнарҵаз ала ҳцәажәозар, мчрак ықәганы даҽа мчрак ааира, аресурс ҳәа изышьҭоу, амазара азааигәахара акәхеит.
Аҵыхәтәантәи аҩ-револиуциак мҩаԥсит ԥсыҭбарада, аха зегь акоуп, апрезидент ихыбра ашәқәеи асаркьақәеи ԥҽны рыҩналара ада изеилымгеит. 2004-тәи ахҭысқәа ртәы ҳҳәозар, раԥхьатәи Аԥсны ахада Владсиалав Арзынба икабинет еилаҟәыбаса ишьҭарҵеит, уа иҩназ ақьаадқәа еиларҩынтны, арыжәтә џьбарақәа рҿакны иахьыржәуаз акадрқәа зымбацгьы дыҟоуп сгәахәуам. Абас ҳарзыҟоуп ҳара ҳҳәынҭқарра асимволқәа.
Анаҩсан, ибзианы иаҳгәалашәо 2014-тәи ахҭысқәа ракәзар, Қырҭтәыла атәылауаа аԥсуа паспортқәа рыҭара ҿыҵгас иҟаҵаны, ауаа рацәа злахәыз акциақәа мҩаԥган. Маи 27, 2014шықәса рзы, апартиа "Жәлар ракзаара Афорум", нас урҭ ирыдгылаз "Иаку Аԥсны" уҳәа рхаҭарнакцәа, имҩаԥыргеит аизара ду.
Хымԥада, асаркьақәа еилаԥыххааны ада, даҽакала аԥсуа револиуциа шԥаҟалоз. Ишысгәалашәо ала, ахыбра аҩнуҵҟа иҩналеит адгылаҩцәа, аидысларақәа ҟалеит, аха ԥсыҭбарада еилгеит. Аԥсны ахадас иҟаз Александр Анқәаб, Апарламент аганахь ала, амҩа изылхны доурышьҭит, аурысқәа иртәыз Гәдоуҭатәи арратә базаҿ иҭыԥ ылихит акризис ыҟанаҵы. Знык аусурҭа ахыбра анаанужь, ҳара ҳҿы уаҳа хынҳәышьа шумоуа еилкаауп. Мышқәак рышьҭахь, Анқәаб лаҵарамза раԥхьатәи амш азы ԥхьатәара дцеит. Акы заҵәык, аҵыхәтәаны ишыҟалаз еиԥш, апрезидент иуада аӡәгьы иԥимҽкәа, амчра ааныркылеит аоппозициаа, нас алхарақәа мҩаԥысит.
2014-тәи ареволиуциа аидеиақәа ртәы ҳҳәозар, апаспортқәа инарыдҳәаланы ишақәнагоу аусҭҵаара мҩаԥганы, ашьауӷатә ус иақәыршәо дҳаздыруам, "атомқәа еизганы аӡбарҭаҿы ишьҭоуп" шҳаҳауаз хәышықәса цеит. Ус анакәха, ареволиуциа аҟаҵаразы Қырҭтәыла атәылауаа ҳпаспортқәа рыҭара уи баша ҵаҵӷәын. Аамҭа-аамҭала ахылаԥшратә палата ажәлар ирыланаҳәоз афинанстә еилагарақәа рҵыхәала амчра ахаҿрала Аԥсны апрокуратура акгьы алымшеит, дҵасгьы иамамызт сгәахәуеит.
Егьырахь, ахархьуаа рыԥсҭазаара еиӷьхеит аҳәарагьы акыр иуадаҩуп, ажәакала, ҳара ҳсистема аус шауц иауан. 2004 шықәса раахыс ҷан-ҷаны еибафоит амчреи аоппозициеи "ажәлар рызгәаҟра" ахьӡҵаны.
Хәышықәса еиԥмырҟьаӡакәа иалхыз Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба иоппонентцәа иқәдыргылон иџьбараз азҵаатәқәа, имҩаԥыргон еиуеиԥшымыз акциақәа, амҩаркра, Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ажәлара, абарбалбылра уҳәа еиуеиԥшымз аполитикатә хҭысқәа мҩаԥысуан, аха Ҳаџьымба ииулак зныктәи иҿҳәара наигӡеит. Уи аамҭазы, мааныла дыриааины Аԥсныҟа дхынҳәхьан, депутатсгьы далырххьан Александр Анқәабгьы, иара убас, 2014 шықәса кандидатс иқәгылаз Ҳаџьымба иоппонент Аслан Бжьаниагьы Апарламент аҿы дыҟан, иеиԥмырҟьаӡакәа аполитикатә қәԥарагьы мҩаԥигон еидыз аоппозициатә мчқәа ҵәатәышьаҟасгьы дрыман.
Ажәакала, хәышықәса аполитикцәа ҳгәы дырҿыӷьуамызт, уажәы-уажәы иааиҿаххуан. 2019 шықәсазы ҳазыԥшын Аԥсны ахәбатәи ахада иалхра. Абас ҳашнеиуаз, ицәырҵит ахԥатәи ареволиуциа ҵаҵӷәыс иаиуз, апрезидентрахь акандидат ҳәа аоппозициаа зықәгәыӷуаз Аслан Бжьаниа "ахәшә иҭаны даԥырырхырц изныҟәеит" ҳәа мшаԥы 19, 2019 шықәсазы ицәырҵыз ажәабжь. Иаалырҟьаны, игәы бааԥсхеит Аслан Бжьаниа. 2019 шықәсазы абри ахҭыс аҵыхәала алхрақәа ирнахан, аха Бжьаниа игәабзиара ахьыуашәшәыраз иахҟьаны дагхеит алхратә компаниа. Аоппозициатә мчқәа кандидатс дықәдыргылеит Алхас Кәыҵниа. Нанҳәа 25 рыҽны имҩаԥысит алхрақәа. Аиҭаҳәарагьы аҭахым, уи алҵшәақәа еимактәыс ишыҟалаз, алхрақәа рзы азакәан а-19 –тәи ахәҭаҷ аҿы "аӡәгьы дысҭахым" захьӡыз ацәаҳәа еизнагаз абыжьқәа ахьыргара анырмоу. Абри иахҟьаны, усҟан бжьыла еиҳахаз Рауль Ҳаџьымба иҭоубашьҭаҵара шымҩаԥигахьазгьы, Иреиҳаӡоу аӡбарҭаҿы аус иамн 2019 шықәса алхрақәа рылҵшәа.
Аоппозициаа рхада Аслан Бжьаниа иакәзар, акырынтә иҳәахьан, иара дшадымгыло мчыла амчрахь анеира, азакәан амҩақәа рыла аҭыӡшәа аӡбара дшадгылаҩу. Абҵара 22, 2019 шықәсазы Аҟәа ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа аҽнышьыбжьон хҩык ауаа иреихсит- ҩыџьа "аӷьычцәа нагақәа" ирхыԥхьаӡалаз Асҭамыр Шамбеи Алхас Аҩӡбеи иаразнак рыԥсҭазаара иалҵит, ақьафурҭа аусзуҩ Доминика Ақырҭаа ԥыҭк ашьҭахь, ахәшәтәырҭаҿы. Ари акыр игәаӷьуацәаз, акыр имӡышәаз хҭысын. Зегь реиҳа ихлымӡаахыз, уи иалахәын "Аԥсны ахада дзыхьчоз ауааԥсыра" ҳәа ицәырҵыз аверсиа. Усҟантәи ахҭысқәа рахь сгьежьуазар, Аԥсны ахада иаразнак ари аус ақәҿимҭит, ашәарҭадара амаҵзуара аилазаара еизиимгеит. Иҭахаз Шамбеи Аҩӡбеи ргәакьацәа аԥсуа револиуциа ҵәатәышьаҟас иаҵагылеит.
Ганкахьала Иреиҳаӡоу аӡбарҭаҿы алхрақәа рылҵшәа аҩынтә раан иахәаԥшуан, даҽа ганкахьала апрезидент иусурҭа аԥхьа ажәлар еизаны ԥхьатәара дцарц азы акциақәа мҩаԥыргон. Аӡбарҭаҿы аӡбамҭа адкылаха роуаанӡа, ашәқәеи асаркьақәеи ааилаԥыххааны, уаанӡа ишыҟарҵалац еиԥш, апрезидент иусурҭа ҭыԥ аоппозициатә мчқәа иааныркылеит, Ҳаџьымба иусурҭа ҭыԥ аанижьит, аӡбарҭагьы "алхрақәа рылҵшәа аԥырхуп" ҳәа аӡбамҭа аднакылеит.
Абасала, ажьырныҳәа 12, 2020 шықәсазы Рауль Ҳаџьымба ирезиденциа иакәшан игылаз ажәлар ирыларҳәеит ԥхьатәара дышцаз. Арҭ ахҭысқәа ҵаргәас дроуит "Сан-Ремо" аҿаԥхьа зҭынха дыршьыз Ахра Аҩӡба, Аслан Бжьаниа данаиааи "адунеижәларбжьаратәи аусқәа рзы бжьгаҩыс" иигаз, иахьазы ԥхьатәара ицахьо.
Уажәшьҭа сырзаҭгыларц сҭахуп, аҵыхәтәантәи ареволиуциа ҵаҵӷәыс иаҵаз ҩ-хҭыск – Аслан Бжьаниа ахәшә иҭара, "Сан-Ремо" аҿаԥхьа иҟалаз ауаҩшьра. Рыҩбагьы иахьазы рыӡбахә ҳаҳауам. Аслан Бжьаниа иакәзар, "иранасыжьит" иҳәеит ахәшә изҭаз, дара рхаҭарақәа шьақәыргылам, аԥсуа телехәаԥшра аинтервиу анеиҭоз. Ауаҩшьрақәа ртәы акәзар, апрокуратура уи азы макьана иҿыцу акгьы ҳанамҳәацт. Абасала, ареволиуциақәа рымҩаԥгаразы рхы иадырхәо атемақәа аамҭа аӡыбылра иагарашәа збоит. Аслан Бжьаниа далырхаанӡа, идгылаҩцәа "уи ахәшә иҭара аус ҭҵаатәуп, ари иаанаго ҳагәқәа ашҳам рыҭароуп" зҳәоз, иахьа азҵаатәы ргәаладыршәом. Ауаҩы ахәшә иҭаны иаԥырхра аҽазышәара - игәаӷьыуацәоу цәгьоуроуп, ус анакәха, уи ҭҵаатәуп, ацәгьара ҟазҵазгьы даарԥштәуп.
Ԥсаҭала ҳцәажәозар, иахьатәи амчра аамҭа уадаҩ иақәшәеит. COVID-19 аҽарӷәӷәеит, ҳабнақәа абылра иалагеит, ҳалашара амч каҳаит, аекономика акәзар ихьысҳан усгьы, ажәакала, амчра иалуго хаара-бзара ыҟамкәа акризис ду ҳанҭагылеит, аҿкычымазра захьыз рыхәышәтәра акыр ахарџь ду аҭахны. Абиуџьет акәзар, урысшәала еилацәажәо ҳдепутатцәа ирыдрымкылеит, ҵыԥхтәи ацәынхақәа рыла ашықәс ҿыц ҳанҭалеит.
Қьарс иалоузеи нас мчыла апрезидентцәа ахҳәаны, мамзаргьы, ақәыӷәӷәара ду ҟаҵаны, ахархьуаа рхы иархәаны ҳполитикцәа имҩаԥырго ареволиуциақәа? Макьаназы сара сзы иҵакыдоуп ари аҩыза аҳәынҭқарра аргылара. Зегь реиҳа ишәарҭоуп ажәлар реиҿаргылара, аҳәынҭқарра асимволқәа рԥыххаара .Апрезидент иуада иҩналаны аҵыхәтәантәи ареволиуционерцәа имҩаԥыргаз аԥхасҭа, аселфиқәа уҳәа, уи ҳара ҳҳәынҭқарра ахаҿра еицанамкуазар уаҳа бзиак иазҳәам. Апрезидент иуадагьы, аус ахьиуа ахыбрагьы иара ихатәӡам, уи Аԥсны ахада иусурҭа ҭыԥуп. Ахадацәа рҽрыԥсахуеит, ҳара ҳхымҩаԥгашьа аҭоурых идамыӷаны иазынхоит, ҳаӷацәа ргәы иаахәоит, зынӡа ҳнибарҵәаргьы рзеиӷьуп.
Ажьырныҳәа 6 рзы Америка имҩаԥысыз ахҭысқәа рфотосахьақәа Facebook аҿы ианцәырҵ, ҳхаҿра ишеиԥшыз еилыркааит аԥсуаа. "Аԥсуаа Вашингтон инеима?", "Аԥсуа десант США" уҳәа, акыр рхы иахлафааит аԥсуаа. Аиумор змо, зхы ахлафаашьа здыруа ыҟазар, ҳҳәынҭқарра аԥеиԥш амазар ауеит сгәахәит сара сахьаԥхьоз, убри алагьы сгәы ҟычо. Зегь реиҳа исгәаԥхеит "Ковид-19 иахҟьаны иаԥҵоу аԥкрақәа рҵыхәала америкаа дара ртәылаҿы ареволиуциа мҩаԥыргар акәхеит" ҳәа сзыԥхьаз алаф.
Аиашазы, дара рнапы ахьымнеиуаз ыҟамызт ҳәа зегь дара гәҩарас ишрымаз, ареволиуциа ацәаара ргәашә иаалагылт ЕАА анапхгара. Даара иџьасшьаз, дара иртәу аинформациатә хархәагақәа рҿы "Трамп идгыларазы ари ҟазҵаз аурысқәа роуп" ҳәа рполитикцәа ицәырыгаз атема ауп. Иаҳәац аҳәоит рымҳәои. Урҭ ирыхьлакгьы аурыс ибз аҵоуп ҳәа азырҳәоит.
Аҵыхәтәантәи аԥсуа револиуциа иахыҵит шықәсык. Иҵыхәтәантәихар бзиан, избанзар, аԥсҭазаара иҳаилнарrааит ажәлар уи қьарс ирзалоу акгьы шыҟам. Иахьа аҿкычымазра аҽахьарцәгьаз азы, аԥкрақәа ирыцҵоуп жәабран 10-нӡа. Ашықәс ҿыцазтәи аныҳәақәа ақьафурҭақәа рҿы инеиужьны ишазгәарҭоз сазааҭгылозар, амчра акыр иԥсыҽуп, иҭрыжьуа ақәҵарақәа рхылаԥшра аус аҿы. Асоциалтә ҳақәа рҿы иаҳбоз авидеонҵамҭақәа ишьақәдырӷәӷәоит апрезидент иҭижьыз ақәҵара акашәа имбакәа, ақьафурҭақәа рҿы агәырӷьаратә хәылԥазқәа шымҩаԥысуаз. Аҵыхәтәантәи аинформациа ҳаԥшны ҳцәажәозар, ҳҳақьымцәа иаарзышьҭымхуа аҟынӡа ачымазцәа рацәаҩхеит, ашықәс ҿыц ҳанҭала раԥхьатәи жәымшы рыла 19-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ҽаанбзиала даҽа зныкгьы Sputnik Аԥсны аԥхьаҩцәа, агәабзиара шәоуааит зегьы!


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Есышықәсеиԥш, сынтәагьы, Пицундатәи ауахәама аконцерттә зал аҟны, рашәарамза анҵәамҭа инаркны, есыҽны имҩаԥыслоит, аклассикатә музыка аконцертқәа.
Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә филармониа ахкынагӡаҩ, Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист, ауарӷанрҳәаҩ Лука Гаделиа иаҳзеиҭеиҳәеит, аԥхын иалагӡаны араҟа иазԥхьагәаҭоу апрограмма атәы.
"Рашәарамза анҵәамҭа инаркны, есшәахьа, Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистка Марина Шамԥҳа лааԥхьарала, араҟа иқәгылоит Урыстәылатәи артистцәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ахкынагӡаҩцәа, аинструменталистцәа. Есҩаша, имҩаԥыслоит Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистцәа, ауарӷанрҳәаҩы Марина Шамԥҳаи, апианинорҳәаҩы Алла Оҭыԥҳаи ирзеиԥшу аконцертқәа. Ахашала, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә копелла, аԥшьашала акамертә оркестр. Ахәашеи-амҽышеи Марина Шамԥҳаи сареи иаҳзеиԥшу ауарӷантә концертқәа еиҿаҳкаауеит. Сабшала иқәгылоит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә филармониа ахкынаӡаҩцәа", — ҳәа аԥхынтәи аконцерттә программа ҳаилиркааит ауарӷанрҳәаҩы Лука Гаделиа.
Аклассикатә музыка абзиабаҩцәа ирымоуп алшара, Аԥсни, Аҳәаанхыҵи зыхьӡ наҩхьоу акомпозиторцәа рырҿиамҭақәа рзыӡырҩра.
"Ҳара 10 шықәса раахыс Пицундаҟа ԥсшьара ҳаауеит. Абри аамҭа иалагӡаны, иҟамлацт знык ауарӷантә концерт аҿы ҳамнеикәа. Иара убас, егьырҭ аклассикатә музыка аконцертқәагьы ҳаҩҳажьуам. Даара бзиа иаҳбоит аԥсуа артистцәа. Изныкымкәа, Москва ҳақәшәахьеит Лука Гаделиеи Кристина Ешԥҳаи рықәгыларақәа. Уи хымԥада агәахәара дуӡӡа ҳнаҭеит", — рҳәоит Москватәи асасцәа, Виноградоваа рҭаацәа.
Аҭыԥантәи ауааԥсыра ракәзар, гәыԥҩык еицҿакны ирҳәеит акомпозициа "Шьышь наани" азы мацарагьы узымааири ҳәа.
Пицундатәи ауахәамаҿы имҩаԥысуа аконцертқәа рбилеҭқәа рыхә акоуп, адуцәа рзы 600 мааҭ, ахәыҷқәа рзы 200.
Ҭагалан акәзар, цәыббрамза 10 инаркны 14-нӡа традициала иазԥхьагәаҭоуп ауарӷантә фестиваль амҩаԥгра.


АҞӘА, мшаԥымза 5 – Sputnik. Шәачатәи аџьармыкьа адыркит акарантин аамҭазы иалагалаз асанитартә-епидемиологиатә ԥҟарақәа реилагаразы ҳәа адырра ҟанаҵоит ақалақь ахадара асаит.
"Ахәаахәҭратә ҭыԥқәа русура азин шыҟамызгьы, аклиентцәа рыдыркылон мшаԥымза 4 рҟынӡа. Уажәшьҭа аџьармыкьа 60 мшы ҳәа иаркуп аӡбарҭа иаднакылаз аӡбарала".
Акарантинтә ԥкрақәа Шәача иалагалан хәажәкыра 28 рзы. Краснодартәи атәылаҿацә агубернатор иқәҵара инақәыршәаны, акоронавирус аламырҵәаразы хазы ихәаахәҭуа аҭыԥкәа зегьы аамҭала русура ааныркылароуп.
Аԥсшьаҩцәа асасааирҭақәа рҿы рнырхара ҟалаӡом, уаҟа ауадақәа рҿаҵарагьы ԥкуп, иара убас ашьхатә курортқәа аҭааразы иаркуп. Акрыфарҭақәеи ачарҭақәеи зегьы аамҭала рышәқәа аркуп. Амҽышаҽны Краснодартәи атәылаҿацә агубернатор арегион аҟны акарантин иациҵеит мшаԥымза 12 рҟынӡа.
Асабшаҽны Шәача инхо аԥҳәыс 15 нызқь мааҭ ахараԥса лықәырҵеит акарантин ахьеилалгаз азы, лара акы иалаҳәаӡамкәа акыраамҭа адәахьы илхылгеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
- Шәача аԥсшьаҩцәа рхыԥхьаӡара ҩынтә еиҵахеит


Sputnik, Саида Жьиԥҳа
Емель Хагәышьԥҳа лҭаацәеи лареи 25 шықәса Германиа ишынхозгьы, аԥсуара дмырӡӡеит, уимоу ҳџьынџьуаа ахьеизоз лассы-лассы ицалон, абызшәа рҵон, аҵасқәеи ақьабзқәеи шьҭыркаауан.
Емель Хагәышьԥҳа лаб ишьҭраҟнытә аӡәгьы илымшеит Аԥсныҟа ацара, иаԥшьызгозгьы ираамҭанымкәа рыԥсҭазаара иалҵит.
"Аԥсныҟа инеихьеит саншьцәа Ҷыҷылаа, аха рыжәлантәқәа рымбеит. Уеизгьы ргәы кармыжьит, рыуаажәлар ирабадырит, зехьынџьара еимдеит", - лҳәоит ҳџьынџьуаҩ.
Емель Хагәышьԥҳа лабду иаб иоуп амҳаџьырра иахнагаз, лара илаҳахьеит лабшьҭра Аԥсны, Калдахәара ақыҭа ишатәыз. Лара агәаҳәара дуӡӡа лымоуп лыԥсадгьыл даҭаарц, лыблала илбарц лқыҭа гәакьа, аҭоурых дагәылаларц.
Емель Хагәышьԥҳа ус илразҟхеит, Ҭырқәтәылатәи Калдахәараа дырҭацахарц.
Иахьа лафны лыԥшәма Оқан Сергьегьиа иалҳәоит: "Аԥсныҟа ҳцар, уаҟа уара Калдахәараа урымаҳәхоит", ҳәа.
Емель Хагәышьԥҳа аԥсуаразы даара лгәы былуеит. Атәым дгьыл аҟны дышиизгьы, дшааӡазгьы, лыбзазара аԥсуа ишиаҭәоу еиԥш ишьақәгылоуп.
"Ҳара аамҭала Германиа ҳанхон, анаҩс Ҭырқәтәылаҟа ҳгьежьит. Ҳани ҳаби есқьынгьы ирҳәон егьырҭ амилаҭқәа ҳрыламҩашьароуп ҳәа. Убри аҟнытә, ҳлеишәеи ҳхымҩаԥгашьеи ҽакын. Аиҳабы ҳаҭыр иқәаҳҵон, аиҵбы аиацәажәашьа ҳдыруан", - ҳәа азгәалҭоит лара.
Емель Хагәышьԥҳа хәышықәса раахыс лнапы алакуп адизаин. Ачарақәеи еиуеиԥшым аныҳәатә хәылԥазқәеи раан еиҿылкаауеит азалқәа, илырԥшӡоит аишәақәа.
Иазгәаҭатәуп, Калдахәараа рҭаца изныкымкәа лыуаажәлар имҩаԥыргоз аизарақәеи аныҳәақәеи хәыда-ԥсада ишеиҿылкаахьоу. Ԥсыуак лмаҵура дахылымбаацт.


Акоронавирус рзышьақәыргылоуп 73-ҩык Аԥсны ауааԥсыра
00:22 02.10.2021 (ирҿыцуп: 17:14 18.11.2021)
© Sputnik / Евгений БиятовЛаборатория по производству реагентов для экспресс-тестов на коронавирус в "Сколково"
© Sputnik / Евгений Биятов/
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 27848 -ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 22680 -ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 417-ҩык.
АҞӘА, жьҭаара 2- Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 262-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 73-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 41-ы, рҭагылазаашьа бааԥсуп быжьҩык, ибжьаратәуп - 30-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә жәаҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит жәҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә ҩыџьа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хәҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 69-ҩык апациентцәа, 12-ҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, лаҵарамза 19 – Sputnik, Роберт Џьапуа. Ашьапылампыл азы Аԥсны еизгоу акоманда аилазаара еилкаахоит лаҵарамза 25 рзы, иҳәеит апресс-конференциаҟны атренер хада Џьума Кәарацхьелиа. Иара убасгьы иазгәеиҭеит FIFA иалам амилаҭтә командақәа рыбжьара Аԥсны имҩаԥысраны иҟоу ачемпионат аҟны Аԥсны афинал ахь инеироуп иҳәеит иара.
"Ҳара аҩны ҳахәмаруеит. Уи ҳара иаҳуалԥшьоуп", — иҳәеит иара.
Ашьапылампыл азы Аԥсны еизгоу акоманда аилазаара еилкаахоит лаҵарамза 25 рзы. Иахьазы асиа иануп 30-ҩык акандидатцәа.
"Амза 21 рзы еиҭа арахь иаараны иҟоуп Урыстәыла ихәмаруа ҳшьапылампыласыҩцәа. Асиа иашаҵәҟьа шьақәырӷәӷәахоит лаҵарамза 25 рзы. Иаанхоит 20-ҩык", — иҳәеит иара.
Абаҩрҵәыреи аспорти рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩ ихаҭыԥуаҩ Рафаель Амԥар апресс-конференциаҟны иҳәеит аӡбаҩцәа рколлегиа еиҿкаахоит ConIFA алахәылацәа алархәны.
"Акызаҵәык угәы узырхьша, Аԥснытәи аӡбаҩ дыҟам. Иарбанызаалак азанааҭ аҟны аҟазауаа ыҟазароуп, акадырқәа ҳҭахуп. Аҿар еиҵааӡатәуп", — иҳәеит иара.
Абри инадҳәаланы Абаҩрҵәыреи аспорти рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩ ихаҭыԥуаҩ Рафаель Амԥар иазгәеиҭеит аӡбаҩцәа Краснодартәи атәылаҿацәи, Ростовтәи аобласти, Нхыҵ Кавкази, Украинеи рҟынтәи ишааԥхьахо.


АҞӘА, лаҵарамза 5 — Sputnik. Аџьынџьтәылатә еибашьра дуӡӡаҟны Аиааира амш аламҭалаз аинформациатә маҵзуреи арадиои Sputnik Аԥсны ихацнаркуеит апроект ҿыц "Аиааира аҭоурыхқәа". Иара иахықәкны иҟоуп аибашьцәа-аветеранцәа ргәалашәара амырӡра. Апроект алахәылацәа — Аџьынџьтәылатә еибашьра дуӡӡа аветеранцәа рмоҭацәеи рхәыҷқәеи иаҳзеиҭарҳәоит рабдуцәа рҭоурыхқәа, рфырхаҵарақәа рыӡбахәқәа. Аҭоурыхқәа ирыцлоит аҭаацәаратә архивқәа рҟынтәи афотоқәа, адокументқәа.
Апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны иара убасгьы имҩаԥгахоит акциа "Георгевтәи алента" ашара. Изҭаху зегьы ҳвалантиорцәа алентақәа рзыршараны иҟоуп лаҵарамза 6, 15:00 рзы Ацҳа ҟаԥшь аҟны.
Sputnik Аԥсны анапхгаҩы Инал Лазба: "Апроект "Аиааира аҭоурыхқәа" ҳаԥхьаҩцәа иднардыруеит ҳабдуцәа рфырхаҵареи ргәымшәареи аазырԥшуа аҭоурыхқәа. Ҳапроект ҿыц иунарбоит абиԥарақәа реидҳәалара. Аиҳабацәа рхаҵара аиҵбацәа рыгәқәа рҟны идырҿыхоит ацыхцыхра, адунеи аҟны аҭынчра аиқәырхара аҭахра".
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа Аԥсны аҵакырадгьыл аҟынӡа ишзымааизгьы аибашьраан Аԥснынтәи 55 нызқьҩык атәыла ауааԥсыра еибашьраҳәа ицеит. Урҭ рҟынтәи 17 нызқьҩык рышьҭахьҟа имхынҳәит. 22-ҩык Асовет Еидгыла Афырхаҵа ҳәа ахьӡ ду иаԥсахеит. Sputnik (sputniknews.com) – жәабала атәылақәа рыҟны иҟоу ажәабжьтә маҵзура, амультимедиитә информациатә хабқәа зманы иҟоу арадио. Sputnik ахь иаҵанакуеит 30 рҟынӡа асаитқәа, аналогтәи ацифратәи радиодырраҭарақәа, амобилтә цҵақәеи асоциалтә ҳақәа рыҟны адаҟьақәа. Ажәабжьқәа уахи-ҽни иҭыҵуеит англыз, араб, аиспан, акитаи бызшәақәа рыла.


Аԥсуа ҭҵаарадырра арӷәӷәареи аизырҳареи рзы: Арда Ашәба Аԥсуаҭҵааратә институт иазкны
17:21 20.03.2022 (ирҿыцуп: 12:51 21.03.2022)
Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аҭоурых, уи аҭҵаарадырраҿи аҳәынҭқарраҿи рольс инанагӡо, иахьатәи аԥсҭазаашьа уҳәа атәы дазааҭгылеит аинститут аиҳабы Арда Ашәба.
Хәажәкыра 17 рзы Аԥсуаҭҵааратә институт аҿы имҩаԥысит аҵарауаа рзеиԥш еизара, уи азкын иахьатәи адиректор Арда Ашәба имаҵура аҿҳәара ахьынҵәаз азы аиҳаб ҿыц иалхра. Аҵарауаа реиҳараҩӡак рыбжьы рҭиит Арда Ашәба директорс даҽа хәышықәса дахагылазарц азы.
Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт Аԥсны аҭҵаарадырратә усҳәарҭақәа рахьтә зегь реиҳа зҵазкуа, қәралагьы акыр зхыҵуа акәны иҟоуп. Ҳазҭоу ашықәс азы иара шьаҭаркижьҭеи 97 шықәса ҵуеит. Аԥсуаҭҵааратә институт Н. Марр иаԥшьгарала еиҿкаан 1925 шықәсазы Аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа ҳәа хьӡыс иаҭаны. 1930 шықәсазы Аԥсны жәлар ркомиссариат иаднакылаз ақәҵара инақәыршәаны, Аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа ахьӡ ԥсахын Аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҭҵаарадырратә институт ҳәа.
"Ҩнапыкла иазнеитәын Аԥсуаҭҵааратә институт ашьаҭаркра. Аԥсуа ҭоурых ҩтәын, аԥсуа культура, аԥсуа бызшәа арҿиара уҳәа иҟаҵатәыз рацәан, ҿыц иеиҵагылаз аԥсуа аҵарауаа ҿарацәагьы рхы иеигӡомызт. Иахьа иҳамоу аҭҵаарадырратә ҩаӡара ахьӡ аҳаракыра иабзоуроуп усҟантәи аамҭазы рнапы зларкыз аҵарауаа рџьабаа. Урҭ иаԥырҵаз апрограмма аплан иқәныҟәо, хәыҷы-хәыҷла аԥсуа ҭҵаарадырра амҽхак арҭбааит ган рацәала: ажәарқәа, аорфографиа, аграмматика, аҭоурыхтә баҟақәа уҳәа аидкылара, ашьақәыргылара, аҭҵаара иалагеит", - иҳәоит Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аиҳабы Арда Ашәба.
Аԥсуаҭҵааратә институт ашьаҭаркра иабзоурахеит ҳажәлар аҵарадырра рыларҵәаразы раԥхьатәи ашьаҿақәа. Аҳәынҭқарра аҟынтә ахылаԥшреи агәцаракреи аман, ихадаз аусқәа раԥхьа игылан , ацхыраара ду ҟанаҵон аԥсуа ҵарауаа ҿарацәа рааӡараҿы.
"Аԥсуа бызшәа аҿиара аиуит, асахьаркыратә литература, арҵагатә шәҟәқәа уҳәа амҽхак ҭбаахеит, еиҳа-еиҳа абызшәа иамаз алшарақәа аатуа иалагеит.Уи згәамԥхоз ақырҭцәа аԥсуаа жәларык раҳасабала ашьақәгылара иаҿуп ҳәа, ҳҭоурых, ҳалшаратә ҵабырг иацәшәаны Қырҭтәыла ҳаларҵеит иахьакәзаалак ҳҳәаақәа рҭшәаны, ҳаԥсуа школқәа аркны, ҳҩыратә нбан ԥсахны, аха зегьы акоуп уи аӡыблара ҳҽаҳамҭеит", - иҳәоит Арда Ашәба.
Аинститут аиҳабы иажәақәа рыла, усҟантәи аамҭазы Қырҭтәыла, ақырҭуа жәлар рганахьала аԥсуа жәлар, аԥсуа ҵарауаа ирықәымчуаз амчрақәа шыҟазгьы, ҳҵарауаа еснагь ирылдыршон рҿахәы аҳәара, адунеи ажәларқәа ҳҭоурыхи ҳбызшәеи шхазу, ақырҭуа ишазааигәам аиашара рызнагара, аԥсуа иԥсадгьыл аҟны иара дшаԥшәымоу аадырԥшуан уахгьы-ҽынгьы иззааԥсоз рыҭҵаамҭақәа рыҟны.
"Аԥсны Қырҭтәыла ианаларҵа инаркны аҵарауаа рыҭҵаамҭақәа ркьыԥхьразы алшарақәа еиҳагьы ирмаҷын. Шықәсык ҵарауаҩ наӡак ииҩыз иҭҵаамҭа аҟара акәын Аинститут зегьы аҭыжьразы ззин ыҟаз. Иара убри иҭрыжьуазгьы иаҿагылон ақырҭцәа, ус иҟам шәҭоурых, шәбызшәа, уи ҳара ҳбызшәа иашьҭроуп, зхала иҟоу бызшәам ҳәа имцырку атеориатә мҩақәа азылырхуан, еиуеиԥшым ашьапҿаршәқәа азыруан, ҳҿы ршәаҳауан, ҳҭоурых ҵабырг дырблаҟьон", - иҳәоит Арда Ашәба.
Аԥсуаҭҵааратә институт аԥсуа жәлар зегьы реиԥш ианиеит еиуеиԥшым арыцҳарақәа, ауадаҩрақәа. Зегь раасҭа иуадаҩыз аамҭан 30-50-тәи ашықәсқәа, 90-тәи ашықәсқәа. Иаҳа ҳиашахоит ес-жәашықәса ҳҳәар… Аԥсуа школқәа раркра, Аԥсны аҭыԥхьыӡқәа рыԥсахра, хыԥхьаӡара рацәала рыжәлар хырҵәаны Аԥсныҟа мчыла иааганы рнырхара, ҳрыларӡра, ҳбызшәа, ҳҭоурых аныхразы ақырҭуа жәлар еиҿыркаауаз аполитикатә мыҟәмабарақәа. Урҭ зегьы анырзалмырша, бџьарла ҳабашьра, ҳнырҵәара хықәкыс ишьҭырхит. Ҳаҭҵаарадырразы зегьы раасҭа иааха ӷәӷәахеит хықәкылаҵәҟьа жьҭаарамза 22 1992 шықәсазы Аԥсуаҭҵааратә институти Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә архиви рыбылра.
"Ныха ԥшьак иаҳзаҩызоу Аԥсуа ҭҵаарадырратә институт, акыр абызшәатә, афольклортә, аетнографиатә малла ибеиаз, акыр зҵазкуаз архив раԥхьа иргыланы иқәыргарц рыӡбеит, избанзар ҳмилаҭтә хдырра зырҿыхоз, ԥхьаҟатәи ҳԥеиԥш аҿахәы зҳәоз аҵарауаа аус ахьыруаз, еснагьы дара қәнамгала ирҳәоз амц рҿаԥызҽуаз, жәларык рҵабыргҳәарҭа ԥшьаҭыԥын. Амца иалаблит зҭыжьра иахьымӡаз, иуникалтәыз аматериалқәа, жәашықәсала ҳҵарауаа хатәрақәа иеизыргоз. Уи шьҭа зқьышықәсала иаҳзеизымго акакәны иаанхеит," - ҳәа азгәеиҭоит Ашәба.
Ауадаҩрақәа зегьы ириааины, иахьа Аԥсуаҭҵааратә институт қәҿиарала аус ауеит, уи амаҵ азыруеит аҵарауаа дуқәа, урҭ рԥышәа рымаздо, анаука еихазҳауа аҿар аҵагылеит. Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҟны имҩаԥысуеит еиуеиԥшым аҭҵаарадырратә конфренциақәа, жәларбжьаратәиқәагьы убрахь иналаҵаны, акандидаттә, адоктортә диссертациақәа аԥсышәала рыхьчара, Аҳәаанырцәтәи аинститутқәеи дареи аиқәшаҳаҭрақәа рыбжьоуп акыр аԥсуа наука иацхрааша ашьаҿақәа ҟаҵоуп.
"Ицәгьаӡаз аамҭақәа раан аԥсуа изинқәа рыхьчаразы рхы иамеигӡеит ҳҵарауаа. Амбатә рылшеит, шьапылара мацара ақалақь иалсны аусура иаауан, ауалафахәы рымамызт, афымца ыҟамызт, аха зегьы акоуп урҭ рхықәкы нарыгӡон, ԥсыцқьала, ааԥсара рымамкәа, хьаҳә-хьачарада уахгьы-ҽынгьы аус руан ҳҵарауаа", - ҳәа иҳәоит Арда Ашәба.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсуаҭҵааратә институт аҿы аус руеит абызшәа, алитература, афольклор, аҭоурых, археологиа, аетнологиа, ахыҵхырҭаҭҵаара, аҟазара, аполитологиеи аконфликтологиеи, аредакциа рыҟәшақәеи, иара убас адиалектологиеи афольклори рлабораториақәа, архив, аҭҵаарадырратә библиотека.
Аԥсуаҭҵааратә институт аиҳабы иажәақәа рыла, иахьа аҵарауаа рҿаԥхьа иқәгылоуп адҵақәа рацәоуп, урҭ иреиуоуп макьаны акьыԥхь зымбац, Аџьынџьтәылатә еибашьра ду (1941-1945 шш.) ашьҭахь аԥсуа қыҭақәа рҿы аҵарауаҩ ду Хәыхәыт Бӷажәба иеизигаз аматериалқәа рҭыжьра. Иара убас, сынтәа хә-томкны иҭҳажьыз Омар Беигәаа инапылаҩырақәа ирыцу, ҿыц иԥшаахаз "Аԥсуа-аҭырқәа, Аҭырқәа-аԥсуа жәар" акьыԥхь азырхиара, аҭыжьра. Урҭ рыдагьы егьырҭ ҳаԥсуаҭҵаарадырра зырбеиаз ҳҵарауаа дуқәа русумҭақәа русумҭақәа рҭыжьра.
""Сгәанала, акыр зҵазкуа акәны иҟоуп шықәса ҩажәа Ҭырқәтәыла Аԥсны цҳаражәҳәаҩыс иҟаз аҵарауаҩ, адипломат Владимир Аҩӡба
имшынҵақәа акьыԥхь азырхиара, аҭыжьра. Уи ифольклортә материалқәа, иеиҭагамҭақәа ҩба-хԥа шәҟәы аҭыжьра ҳалшахьеит, аха макьана акьыԥхь зымбацгьы ыҟоуп. Аԥсуаа рытрадициатә маҭәа аҷыдарақәа ҭызҵаауаз аҵарауаҩ-аетнолог Елена Малиаԥҳа лусумҭақәа еидкыланы аҭыжьра азырхиара ҳаҿуп, иҭыҵхьеит шәҟәык. Иҵегьы ҳагәҭакқәа рацәоуп, урҭ зегьы ртәы сзымҳәаргьы, ҳаԥхьаҟа аусутә ду ҳзыԥшуп, агәра згоит ишҳалшо", - иҳәоит Арда Ашәба.
"Аҵыхәтәантәи хәышықәса рзы Аԥсуаҭҵааратә институт азы мацара акәым, аԥсуаҭҵаара зегьы азы харҭәаашьа змам ацәыӡ дуқәа ыҟоуп, рыԥсҭазаара иалҵит аҵарауаа хатәрақәа: Л.П. Ҷкадуа, Ш.Хь. Салаҟаиа, А.Е. Кәыпраа, В.А. Касланӡиа, Б.Гь. Џьонуа, Е.Қь. Кьылба, Ҭ.А. Ачыгәба, В.Б. Агрба, В.М. Ԥачлиа, В.Џь. Аҩӡба, Е.М. Малиа, Ц.С. Габниа. Урҭ рнапы злакыз аҭҵаара, аус здырулоз аматериалқәа ирыцызҵаша, рус хазырҭәааша лассы рыԥшаара уадаҩуп", - ҳәа азгәеиҭоит Арда Ашәба.
Убас Арда Ашәба иҳәеит аҵыхәтәантәи аамҭазы аҭҵаарадыррахь зхы зырхо аҿар адгылара шрырҭо, урҭ аҵарахь ирымоу азҿлымҳара ишахаҵгыло аиҳабыра.
"Аԥсуаҭҵааратә институт аҿы аусура иалагаз аҿар рхыԥхьаӡара еизҳауа иалагеит. Урҭ рахьынтәи аҿарацәа рҽаладырхәуеит аконференциақәа, ажәахәқәа ҟарҵоит, иаԥырҵоит аҭҵаарадырратә усумҭақәа, сынтәа ҩыџьа акандидаттә диссертациақәа рыхьчахьеит, иҟоуп иҵагьы ахьчара иазыхио. Уажәшьҭа угәы каҳартә иҟам иеиҵагылаз уанрыхәаԥшуа, аха аҳәаақәа ырҭбаалатәуп, ажәытәи-аҿатәи еимаздо абызшәақәеи ахыҵхырҭақәеи рыцҳа хҵатәуп", - иҳәеит аинститут адиректор.
Иара иажәа иалаҵан иҳәеит аспирантцәа ишроуа хә-нызқь мааҭ астипендиа, иагьазгәеиҭеит уи, ҳәарада, ишмаҷу иахьатәи аамҭазы, аха агәыӷра шрымоу иҵегьы алшарақәа ҟалап ҳәа.
Анцәа иџьшьаны иахьа Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аус руеит зықәра ыҟоу, аԥышәа ду змоу аҵарауаа нагақәа. Аинститут аҭҵаарадырратә усура амҽхак ҭбаауп, уи аҿиаразы аҭагылазаашьа бзиа аԥҵатәуп, аҵарауаа ирыцхраатәуп ҳәа азгәеиҭоит Арда Ашәба.
"Ҳаԥсуа ҭҵаарадырратә институт аҟны шьҭа итрадициахеит есышықәса имҩаԥаҳго аҭҵаарадырратә еихшьалатә сессиа. Ҳҵарауаа шықәсык аҩнуҵҟа иҭырҵааз, аус здырулаз атемақәа рыла иқәгылыртә еиԥш алшара рымоуп. Иара убас хазы есышықәса аҿар рконференциа мҩаԥаҳгоит, уи уажәшьҭа аҽарҭбааит, ижәларбжьаратәхеит", - ҳәа иҳәоит иара.
Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт Аԥсны аҭҵаарадырратә усҳәарҭақәа рахьтә зегь ақәра ду амоуп. Ҳазҭоу ашықәс азы иара шьаҭаркижьҭеи 97 шықәса ҵуеит. Аԥсуаҭҵааратә институт Н. Марр иаԥшьгарала еиҿкаан 1925 шықәсазы Аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа ҳәа хьӡыс иаҭаны. 1930 шықәсазы Аԥсны жәлар ркомиссариат иаднакылаз ақәҵара инақәыршәаны, Аԥсуа бызшәеи алитературеи Ракадемиа ахьӡ ԥсахын Аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҭҵаарадырратә институт ҳәа.
1931 шықәсазы Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаареи иареи еилаҵаны, Аԥсуа тәылаҿацәҭҵааратә ҭҵаарадырратә институт ҳәа ахьӡ аиуит, 1935 шықәсазы уи ҩаԥхьа ахьӡ ԥсахын Н.И. Марр ихьӡ зху Аԥсуа культура аинститут ҳәа. 1950 шықәсазы уи зыхьӡ ахыз ахыхны, Қырҭтәылатәи ССР Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәу Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут ҳәа иахьӡырҵеит. 1960 шықәса инаркны уи Д.И. Гәлиа ихьӡ ахылеит. 1994 шықәса инаркны иахьа уажәраанӡа уи иныҟәнагоит Аԥсуаҭҵааратә институт ҳәа ахьӡ.


АҞӘА, лаҵарамза 18 — Sputnik, Анжелика Бениаԥҳа. "Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" алшарақәа рыла иҭыҵыз ажурнал "Аԥсынтәыла сара стәыла" раԥхьатәи аномер ӡырган Иван Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотека аҿы лаҵара 18.
"Жәларбжьаратәи Афонд Аԥсны" акультуреи аҵарадырреи рхеилак аиҳабы Ныгәзар Логәуа аиҧылара аартуа еизаз ажурнал аҵаки аҧшьгара шыҟалази ртә рзеиҭеиҳәеит.
"Ахы инаркны аҵыхәанӡа ԥсыуа журналуп. Ахала ахы ӡырнаго иҟалар гәахәарыла иҳадаҳкылоит. Зегь раԥхьаӡа инаргыланы, хықәкы хадас иамоуп аԥсуа жәлар иахьыҟазаалакгьы ажурнал ԥсышәала ирацәажәарц, дареи ҳареи ҳаигәныҩра иаҳа иҭбаахарц", – иҳәеит Логәуа.
Афонд аинформациеи, апрессеи, ауаажәларра реимадареи ахеилак аиҳабы, ажурнал аредактор хада Гәрам Амқәаб.
"Иахьатәи ҳаиԥылара ажурнал апропаганда азура, аӡыргара, иҩаганы ахцәажәара акәӡамызт иамаз, ажурнал збаз, ргәаанагара ҳарҳәарц, иҳагоу-иҳабзоу ҳаҳарц ҳҭахын. Ҳџьынџьуаа, аԥсны анҭыҵ инхо рҟынӡа Аԥсны аҭоурых, акультура рызнагара, аԥсуа дахьыҟазаалакгьы "с-аԥсыуоуп, ҭоурыхла Аԥсны сатәуп", иҳәартә еиԥш аинформациа иазҳәаша ажурнал ҭыҵларц ауп ҳхықәкы", – иҳәеит Амқәаб.
Аҧсны аҵареи аҭҵаарадыррақәеи рминистр Адгәыр Какоба ажурнал аусзуҩцәа ирыдныҳәало ирзеиӷьеишьеит аманшәалара.
"Ажурнал ибзианы ахәаԥшра сахьӡеит. Иахьа ҳара ауаа ажурналқәа, ашәҟәқәа, агазеҭқәа ирыԥхьаӡом ҳәа анаҳҳәо аамҭазы абас еиԥш иҟоу ажурнал рнапы иауркыр, апҳьатәи асахьа иахәаԥшны ишышьҭарымҵуа агәра згоит. Ажурнал аҩнуҵҟа иагәылоуп ҳ-Аԥсадгьыл аҟны ипроблеманы иқәгылоу азҵаарақәа, иахьатәи ҳаԥсҭазаара иазкны, аҭҵаара, акультура, аҭоурых, аҟазара уҳәа аматериалқәа. Ҿыц иҭыҵуа иалагаз ажурнал аҩнуҵҟа, ҳҵаратә процесс аҟны иҟоу ахҭысқәа аазырԥшуа астатиақәа ҟалап ҳәа сгәыӷуеит", – иҳәеит Какоба.
Отто Лакоба иархив аҟнытә иаагаз афото ажурнал ацәа афотосахьа хадас иалхын. Гәырам Амқәаб иажәақәа рыла уи афотосахьа ажәлар рыҩнуҵҟа аимак-аиҿак аиуит.
"Ажурнал ианаало асахьа ҳҭахын. Аԥшӡара акәӡамызт ҳзышьҭаз, ҳашьҭан Аԥсны аҟазшьа, ацәаҩа зныԥшуа асахьа. Ҳгәаанагарала иалҳхыз асахьа ажурнал аҵакы аанарԥшуеит "аӷа умааин, иаҭаххар иҳахьчоит", ҳәа ҳаԥхьеит афотосахьа", – иҳәеит Амқәаб.
5-шықәса раԥхьа иҭыхыз асахьа аҟны даарԥшуп Марта Кархалаа. Лара аҭоурыхтә факультет, 5-тә акурс аҟны аҵара лҵоит.
"Иџьасшьеит схыҿсахьа анызба. Сгәы иаахәеит, ҳәарада уи ҭакԥхықәра дууп сара сзы", – лҳәеит Кархалааԥҳа.
Ауаажәларратә еиҿкаара "Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" ахықәкы хадақәа ируакуп аԥсуа жәлар рмилаҭтә культура, ртрадициақәа рӡыргара, адунеи аҳәынҭқаррақәа рыларҵәара.
"Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" асаит аҟны ажурнал "Аԥсынтәыла сара стәыла" аматериалқәа урысшәала, ҭырқәшәала, англыз, араб бызшәақәа рахь еиҭагалахоит. Ажурнал шықәсык ахь ҩынтә иҭыҵлоит, атираж 2 000 цыра рҟынӡа инаӡоит.


Иахьа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аусура хацнаркит Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаара аԥҵоижьҭеи 100 аҵра иазку Жәларбжьаратәи аҭҵаарадырратә конференциа «АԤСУА ҬҴААРАДЫРРАТӘ ЕИЛАЗААРА – АԤСНЫ АҬҴААРАДЫРРАҚӘА РАКАДЕМИА АХЫҴХЫРҬА»
Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Аиҳабы Лаша Ашәба иҟаиҵаз адҵала Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Аппарат анапхгаҩы Вадим Бжьаниа Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент ахьӡада аконференциа аиҿкааҩцәеи алахәцәеи рзы иҟаҵаз адныҳәалара атекст даԥхьеит.
Адныҳәалараҟны иҳәоуп:
«Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа асистема иаҵанакуа Дырмит Иосиф-иԥа Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт иналукааша ҭҵаарадырратә усбарҭоуп. Аинститут аҭоурыхтә мҩа хацыркын 1922 шықәсазы Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаара иатәыз Аҟәатәи ақыҭанхамҩатә еилазаара ашьаҭала. Раԥхьа ари аилазаара Аԥсны аарыхратә мчқәа, уи афлора, ақыҭанхамҩа азҵаарақәа, атәыла археологиеи аетнографиеи рызҵаарақәа рыҭҵаара иазкын.
Иазгәасҭарц сҭахуп, Аилазаара Апрезидиум ишалаз аҵарауааи усҟантәи Аиҳабыра алахәцәеи: Нестор Лакоба, Самсон Ҷанба, Андреи Ҷоҷуа, аԥсуа ҩыратә литература ашьаҭаркҩы Дырмит Гәлиа уҳәа уб.егь..
Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаара аԥшьгарала имҩаԥыргон аҵак ду змаз аусмҩаԥгатәқәа, урҭ иаарылукаартә иҟоуп 1924 шықәсазы иааԥхьаз Амшынеиқәа аԥшаҳәеи Мраҭашәаратәи Кавкази атәылаҿацәҭҵааҩцәа I Реизара ду. 1925 шықәсазы еицырдыруа кавказҭҵааҩы, академик Николаи Мар иаԥшьгарала Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаараҟны еиҿкаан Симон Басариа напхгара ззиуаз аԥсуаҭҵаара аҟәша. Иара убри ашықәсаз жьҭаарамзазы иаԥҵан хазы иҟоу аҭҵаарадырратә усҳәарҭа Аԥсуа бызшәеи алитературеи ракадемиа. Уи раԥхьатәи ахантәаҩыс дыҟан Аԥсны Аҵаралашара жәлартә комиссар Андреи Максим-иԥа Ҷоҷуа, ашьҭахь – Дырмит Иосиф-иԥа Гәлиа.
Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаареи Аԥсуа бызшәеи алитературеи ракадемиа хьӡи-ԥшеи змаз тәылаҿацәҭҵааратә усҳәарҭақәан. 1930 шықәса лаҵарамза 28 рзы Аԥсны Аҵаралашара жәлартә комиссар идикылаз азыӡба инақәыршәаны, Аԥсуа бызшәеи алитературеи ракадемиа Аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҭҵаарадырратә институт ҳәа иҟаҵан. 1931 шықәса нанҳәамза 5 рзы азыӡба рыдыркылеит Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаареи Аԥсуа бызшәеи алитературеи рыҭҵаарадырратә институти реидҵаразы, иагьахьӡҵан Аԥсуа тәылаҿыцәҭҵааратә институт ҳәа.
Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаара ианаамҭаз Аԥсны ауаажәларратә ҭҵаарадырратә академиаҵәҟьаны иҟан.
Сара агәра згоит Аконференциа ҳаамҭазтәи аҵарауаа Аԥсуа ҭҵаарадырратә еилазаара иаԥнаҵаз аҵасқәа рынагӡаразы, аԥхьаҟагьы урҭ рԥышәа аҭҵаарадырратә усураҟны ахархәаразы алшара шырнаҭо
Аконференциа иалахәу зегьы ирзеиӷьасшьоит аихьӡара ҿыцқәа, лыҵшәабзиала аусеицура».
ПОПУЛЯРНОЕ
- АҦСНЫ ЖӘЛАР РЕИЗАРА АҚӘҴАРА
- Имҩаҧысит Абиуџьет, акредиттә еиҿкаарқәа, ашәахтәқәеи афинансқәеи рзы аилак аилатәара
- Иазԥхьагәаҭаз Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент асессиа аилатәара мҩаԥымсӡеит
- Валери Кәарҷиа Екатерина Бебиа Лымшира лыдиныҳәалеит
- Аграртә политикеи, аҧсабаратә лшарақәеи, аекологиеи рзы аилак инарҭбаау аилатәара
НОВОСТИ
22.11.2022
Поделиться в соцсетях:


АҞӘА, рашәарамза 28 – Sputnik, Владимир Бегунов. Аӡҩыбжьа ақыҭан зыҭра ихшәаз, ақыҭауаа мчыбжьык аасҭа хылаԥшра зырҭоз ашьхауарба ҵыхәашкәакәа ахақәиҭра аиуит. Иара аҭрахьы ихынҳәит ҳәа ҳзеиҭеиҳәеит ААУ аректор ихаҭыԥуаҩ, аорнитолог Виктор Малаӡиа.
Европа реиҳа идуу аԥсаатә ҳәа ирыԥхьаӡо, хымз зхыҵуаз ашььхауарба ҵыхәашкәакәа иуҭраҟны ибеит Аӡҩыбжьа ақыҭа анхаҩы. Аԥсаатә авольер азыргыланы мчыбжьык инеиҳаны акраҿарҵон, иахылаԥшуан аԥырра алшо иҟалаанӡа ҳәа. Асабша, рашәарамза 25 рзы иара ахы иақәиҭыртәит.
Аҵарауааи ақыҭауааи ашәара рыман аԥсаатә анапы иашьцыланы абракониерцәа ирҿыҵахәхар ҳәа.
"Анцәа иџьшьаны ҳшәара башахеит. Аԥсаатә аҭрахьы ихынҳәит. Уи уа аҽа ҩба, хԥа мзы ани аби ирыцҟазароуп, ашәарыцашьа адырҵароуп", — иҳәеит аорнитолог.
Ауарба ҵыхәашкәакәа 20-25 шықәса ннаҵуеит. 2013 шықәса рзы Урыстәыла аԥсаатә рыхьчараз Аидгыла ауарба ҵыхәашкәакәа ашықәс аԥсаатә ҳәа ахьӡ рҳәеит.


АҞӘА, нанҳәа 3 - Sputnik. Урыстәылеи Аԥсни рыбжьара аҳәаа аадыртызар, ҩымш рыла 30 нызқьҩык ахысит ҳәа аанацҳауеит Шәачатәи аҳазалхырҭа апресс-маҵзура.
Нанҳәа 1-2 аушьҭырҭатә ҭыԥ "Адлер" ала ииасит 6933 транспорттә хархәага.
Урҭ рҟынтәи:
- 6300 автомашьына ласы
- 370 еидарамҩангага
- 190 автобус.
Иара убасгьы иазгәаҭоуп нанҳәа 2 рзы аҳәаа ишахысыз раԥхьатәи аекскурсиатә автобусқәа.
Нанҳәа 2 рзы Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрраҿы амедицинатә усзуҩцәеи аоператив штаб алахәылацәеи изаамҭанытәим реилатәара мҩаԥган аҳәаа аартра ашьҭахь иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инамаданы.
Аҭыԥантәи ауааԥсыра рыбжьара акоронавирус алаҵәареи аҳәаа аартреи ирыхҟьаны аԥснытәи амедицина еихәлахар алшоит ҳәа иҳәеит Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ Алхас Конџьариа аилатәараҿы.
Аԥсны акоронавирус змоу рхыԥхьаӡара 98-ҩык инеихьеит. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
- Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрраҿы аилатәара мҩаԥган


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аҭоурых иаҵаҵәаху амаӡақәа егьа аамҭа царгьы рхы цәыррымгар залшом. Акыр ихьаауп ҳаиҳабацәа ирдыруаз ахҭысқәа реиҭаҳәара раӡаанӡа рыԥсҭазаара иахьалҵыз.
Амҳаџьырра иацыз ахьааи агәырҩеи зкьымсыз аԥсыуа ҭаацәарак ыҟамзар ҟалап, ахҵәареи ахыԥсаареи зқәашьхаз ҳауаажәлар адунеи атәылақәа иԥсаҟаьаны ирылаԥсоуп. Урҭ акыр иазхьаауеит рыԥсадгьыл, акыр гәыҵхас ирымоуп рыуаажәлар, егьа ус акәзаргьы гәыла-ԥсыла еимадоуп, еигәныҩуеит, еибаԥшаауеит аамҭаказы аҭоурых еиҟәнашахьаз аԥсуаа. 80 шықәса инарҭысхьоу, Ҭырқәтәыла, Дузџьа ақалақь аҿы инхо Шьинаси Ҭраԥшь иабшьҭра Анхәантә ахҵәара иақәшәеит. Уижьҭеи дара рхылҵ нхоит атәым жәҩан аҵаҟа. Аԥсназы згәы былуа, зылаԥш еснагь зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь ихоу, уи ажәа лыԥшаахқәа азызкуа Шьинаси Ҭраԥшь акыр иҵаулоуп игәҭахәыцрақәа, ашьха ӡыхь еиԥш ицқьоуп иаԥсшәа, убас еиԥшҵәҟьа ухнахуеит иныҟәиго аԥсуара, аҵас, ақьабз. Аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуа, Шьинаси Ҭраԥшь ҳаиҿцәажәараҟны иазгәеиҭаз ахҭысқәа рацәоуп.
"Сабду Сабаҟаи Ҭраԥшь 15 шықәса анихыҵуаз ианшьцәа Цыгәаа дрыцны Аԥснынтә Ҭыркәтәылаҟа дыхҵәаны дааит. Ианшьцәа Цыгәаа рқыҭаҿы деизҳаит, дҭаацәарахеит, Базԥҳакгьы дааигеит, санду Базԥҳан. Сан Уанаҿаԥҳан, Сариа лыхьӡын. Сабду ианшьцәа дахьрыцыз азы, ара иахьааизгьы Саӡқеҩ (Саӡқыҭа) Цыгәаа дрыланхеит. Ҭраԥшьаа, Ҭырқәтәыла, Анхәа ҳәа зыхьӡҵаны еиҿыркааз ақыҭаҿы инхон. Ҭырқәшәала, Мураҭбеи-қеҩ ҳәа иашьҭоуп. Мураҭбеи ззырҳәогьы - Аргәын Мураҭ ҳәа ақыҭа еиҳабыз иара иакәын, убри азы иара ихьӡ ахырҵеит", -хәа азгәеиҭоит Шьинаси Ҭраԥшь.
Ҳџьынџьуаҩ Шьинаси Ҭраԥшь диит Ҭырқәтәыла, Саӡқеҩ ақыҭаҿы, уаҟа имҩасит ихәыҷра. Уаҟоуп иахьиаҳаз аԥсуа бызшәа абжьы, уаҟоуп иахьибаз иабдуцәа иныҟәыргоз аԥсуарагьы.
"Сара саб Ҳалық ихьӡын. Сабду ихшара жәҩык ыҟан, зегь иреиҳабыз аибашьраҿы дыбжьаӡит, иԥсрагьы ибзарагьы уаҩы изымдыруа иаанхеит. Уи иеиҵбыз дыӡӷабын, Аҩӡбак дигеит, уигь лыԥшәма Балкан иҟаз аилаҩынтра далаӡит, дышҿаз деибаханы лаб иҩныҟа дааит саҳәшьа. Сабду ахԥатәи ихшазгьы дхаҵарԥысын, икьарахә ширыцқьоз иҭҟьаны дашьит. Уи ишьҭанеиуаз иакәын сара саб Ҳалық, уи иеиҵбы Шьақьыр ҳәа дыҟан, иара хшара димамызт. Шьақьыр иеиҵбацәаз ԥшьҩык аҳәса хәыҷқәа ыҟан. Урҭ рыхшара, рмаҭацәа еиҵаҩҩы иҟоуп уажәы",- иҳәеит Шьинаси Ҭраԥшь.
Шьинаси Ҭраԥшь игәы иаланы иҳәон, аҿкы чымазара бааԥсы зыхьны заа зыԥсҭазаара иалҵыз аԥсуаа шырацәаз Ҭырқәтәыла, ус еиԥш иҟаз аамҭа бааԥсык иалиааит. Ақыҭаҿы ирылалаз аршра чымазара Шьинаси ианду , иабду, иара убас иан лганахь ала иандугьы, сыуацәа збоит ҳәа ақыҭарахь дахьцаз аҿкы дагеит. Иаб ҩыџьа иаҳәшьцәагьы уи ачымазара иагеит. Шьинаси иани иаби хәҩык ахацәарԥар рхылҵит, зегьы иреиҵбу иоуп ҳара ҳзыҿцәажәо. Шьинаси Ҭраԥшь гәыблыла игәалаиршәоит раԥхьаӡа акәны Аԥсныҟа данааз амшқәа ртәы, уи иара иԥсҭазаара шьақәзыргылаз, иԥсынҵры иацызҵаз мшқәоуп.
"Раԥхьаӡа сыԥсадгьыл саҭааит 1968 шықәса рзы, сымала снеит. Аҩынтә раан, 40-ҩык еидызкылоз агәыԥ саланы снеит 1991 шықәса, ԥхынгәымзазы, жәамш ҳаҟан, уи еиҿызкаазгьы Мумҭаз Шамба иоуп. Сара Аԥсныҟа ҩынтә снеира еиҭазҳәауа ашәҟәы зҩит аҭырқәшәала, аԥсышәала еиҭаганы иаҳҳәозар : "Ииҭахузеи, абри Шьамси?"- ахьӡуп. Аԥсныҟа инасышьҭит, аха аԥсшәахь еиҭаргахьоума сыздыруам. Аҩбатәи ашәҟәгьы аԥсуаа ирызкны, иааркьаҿ-ркьаҿны алафтә ҟазшьа змаз анҵамҭақәа анысҵеит",- ҳәа азгәеиҭеит Ҭраԥшь.
Шьинаси Ҭраԥшь игәабзиара шҭышәынтәаламызгьы, Аԥсны иадҳәалаз ихәыцрақәа есааира рыҽԥдыртлон, хрыжь-хрыжь еиҭеиҳәон игәаҵаҿы аҭыԥ аанызкылоз ажәабжьқәа.
"Сыԥсҭазаара зегьы сҩымҭақәа рахәыц ҟаԥшьны иргәылсуеит, ус ажәала исзеиҭамҳәо рацәоуп. Аԥсны аӡбахә анысҳәо мцаҵас сбылуеит, сықәра наскьеит уажәшьҭа, сгәабзиара ишысҭаху еиԥш иҟам. Ҩыџьа аԥацәа сымоуп, рыԥсҭазаара араҟа имҩасуеит. Аиҳабы Шамиль дҭаацәароуп, илызҳауеит иԥҳа хәыҷы, аиҵбы Шьади ихьӡуп. Рҩыџьагьы Аԥсны инеихьеит, рашьцәеи дареи еибабахьеит, рыуаажәлар ирылаԥшхьеит",- дҳацәажәон Шьинаси Ҭраԥшь.
Аԥсадгьыл иазку агәҭахәыцрақәа, зыуаажәлар рыбзиабара зкалам аԥынҵа иҵызхыз Шьинаси Ҭраԥшь, иабдуцәа зныҵыз иԥсадгьыл ахь даанӡа ажәеинраалақәа иҩуан, аха илаз арҿиаратә баҩхатәра араҟа еиҳагьы ахы цәырнагеит.
"Усҟан ус ашәҟәқәа зыҩуамызт, аус салан, аамҭа сымамызт. Аԥсшьара санца ашьҭахь ауп ашәҟәыҩра саналага. Аԥсны избаз, исаҳаз, сзыниаз зегьы ашәҟәы абӷьыцқәа рҿы иаасырԥшырц азысыӡбеит, уи сара сыԥсҭазаароуп",- иҳәеит Шьинаси Ҭраԥшь.
Шьинаси Ҭраԥшь излаиҳәаз ала, раԥхьаӡа акәны Аԥсныҟа ааԥхьара изҭаз Гьаргь Ҭраԥшь иоуп, иара Ҟәланырхәатәын, аха Аҟәа ақалақь аҿы дынхон. Урҭ аамҭақәа ирыдҳәалоу ахҭысқәа ҳарҭгьы иҳаилиркааит.
"Сара мызкы Гьаргь Ҭраԥшь иҩнаҿы сынхон. Даара Аԥсны сиреимдеит, хашҭра зқәым мшқәаны, ҵхқәаны сгәаҵаҿы иаанхеит. Мышкы Қарҭ сынхеит, ерманык сисасхеит. Аҭел аномерқәа рсиа ҟаҵаны исыман, патреҭ хәыҷык сџьыба иҭан, убри апатреҭ хәыҷы аерманы инаисыркын, дасырц иасҳәеит. Ахаҿы ианыз аҭел аномер ылихит, изтәызгьы ҳпоетесса Нелли Ҭарԥҳа лакәын, лареи сареи ҳаиирцәажәеит, сышнеиуаз ласҳәеит. Ауха идәықәлаз адәыӷба сҭалеит, ашьыжь Аҟәа сҟалартә еиԥш. Нелли Ҭарԥҳа, Гьаргь Ҭраԥшь адырра илҭеит сышнеиуаз ала",- иҳәеит Шьинаси Ҭраԥшь.
Шьинаси Ҭраԥшь иахьагьы иҵәахны имоуп уи аерманы иҭаацәеи иареи рфотосахьа, иара излаиҳәо ала, даара пату иқәҵаны Аԥсныҟа амҩа дықәиҵеит.
"Адәыӷба ныҟәызцоз даԥсыуан. Егры ацҳа ҳанықәс нахыс исарҳәеит Аԥсны шакәыз. Сахьынаԥшааԥшуаз избоз абнарақәа, аӡиасқәа, аԥсабара зегьы цәажәозшәа исзааиуан. Аҟәа ҳнеиаанӡа избоз зегьы џьанаҭ иҭоу аԥшӡарақәа ракәызшәа сзааиуан. Адәыӷба ирласны ицозшәа сгәы иаанагон, маҷ-маҷ ицалар сҭахын, сгәазхара сзынаԥшааԥшуамызт, сылаԥш зхьымӡоз хьаас исыман. Ус Аҟәа снеит, уаҟа исԥылеит Гьаргь Ҭраԥшь, Анзор Мықәба, Шьалодиа Аџьынџьал. Убас ҳаԥшьҩык ҳаиманы ҳцеит Гьаргь иҩнахьы. Урҭқәа исхашҭуа акоума?..", - игәалашәарақәа ҳацеиҩишон Шьинаси Ҭраԥшь.
Шьинаси Ҭраԥшь иԥшәмаԥҳәыс Кьылԥҳауп, Гиунаи лыхьӡуп, лыԥшәма излаиҳәо ала, аԥсшәахь еиҭаугозар Мрамза лыхьӡуп. Иара дазгәыдуны иҳәоит, Аԥсуа нбан иабзоураны аҩреи аԥхьареи шиҵаз, иҭаацәа ирҿиҵааз аԥсуа бызшәа анаҩс, дзыԥхьоз аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа анырра шыҟарҵаз. Аԥсуа ҭаацәара, аԥсшәа аԥсы ахьҭоу, ауаҩра аԥыжәара ахьагоу Ҭраԥшьаа рҭаацәа Аԥсныҟа асаламқәа аарҭиуеит, аҭынчреи аизҳазыӷьареи рзеиӷьаршьоит рыуаажәлаар.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Урыстәылатәи Афедерациахь иусуратә ныҟәарақәа хыркәшоуп.
Аҳәынҭқарра Ахада Москва ақалақь аҿы иусуратә ныҟәарақәа мҩаԥысуан ԥхынҷкәынмза 11 инаркны 18-нӡа.
Аусуратә ныҟәарақәа рыпрограмма аҩныҵҟа иҟан Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Иусбарҭеи Урыстәылатәи Афедерациа Аиҳабыреи рыҟны аиԥыларақәа.
Ирылацәажәан пҳынҷкәынмза 12 рзы Шәача ақалақь аҟны Аԥсни Урыстәылеи рхадацәа Аслан Бжьаниеи Владимир Путини имҩаԥыргаз аиҿцәажәарақәа раан иалыршаз аиқәшаҳаҭрақәа апрактикаҟны рынагӡара иазку азҵаарақәа.
Имҩаԥысит аҳәынҭқарра Ахада А. Бжьаниеи Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Сергеи Кириенкои реиԥылара. Ирылацәажәан аԥсны-урыстәылатәи аусеицура мҽхакы ҭбаала азҵаатәқәа: афымцамчы азҵаара, аҳәынҭқарратә ҳәааҟны иҟоу аҭагылазаашьа, 2020-2022 шықәсқәа рызтәи Аԥсны Асоциалтә-економикатә ҿиара ацхрааразы аинвестициатә программа апроектқәа рынагӡара уҳәа ирызку азҵаарақәа.
Абарҭи егьырҭ азҵаарақәеи ирзааҭгылан Аԥсны Ахадеи Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Дмитри Козаки реиԥылараан.
Имҩаԥысит Афедералтә министрреи аусбарҭақәеи рхадацәа злахәыз аиԥыларақәа жәпакы.
Урыстәылатәи Афедерациа Агәабзиарахьчара аминистр Михаил Мурашкои Аслан Бжьаниеи реиԥылараан ирылацәажәеит агәабзиарахьчара ахырхарҭала аҩ-ганк русеицура азҵаарақәа.
Ҷыдала, иазгәаҭан Урыстәылатәи Афедерациа Аԥсны короновирусттә ҿкы ачымазара иаҿагыланы имҩаԥнаго аусуреи Аԥсны атәылауаа рзы Ковид-19 авакциналаҵареи рус аҟни иҟанаҵо ацхыраара иадҳәалаз азҵаарақәа.
Аиԥылараҿы иалацәажәан аԥхьаҟа Аԥсны акардиологиатә центр аргылара азҵаара. Иара убас, 2021-2022ш.ш. аинвестпрограмма аҳәаақәа ирҭагӡаны иазырхиоуп амедико-техникатә дҵа ареспубликатә хәыҷтәы хәышәтәырҭа аргыларазы, уи Урыстәыла агәабзиарахьчара аминистрра ақәыршаҳаҭуп.
Аԥсны Аҳәынҭқарреи Урыстәылатәи Афедерациеи рыбжьара авиаеимадара аартразы алшарақәа, В. Г. Арӡынба ихьӡ зху Аҟәатәи жәларбжьаратәи аҳаиртә баӷәаза аиҭашьақәыргылара, Ԥсоу аӡиас ала ажәытәтәи амашьынатә цҳа аиҭашьақәыргылара иадҳәалаз азҵаарақәа ирзааҭгылан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Урыстәылатәи Афедерациа атранспорт аминистр Витали Савелиеви реиԥылараҿы.
Аиԥылара иалахәын Урыстәылатәи Афедерациа атранспорт аминистр актәи ихаҭыԥуаҩ, аҳаиртә транспорт Афедералтә усбарҭа анапхгаҩы Алеқсандр Нерадко, Урыстәылатәи Афедерациа атранспорт аминистр ихаҭыԥуаҩ, Афедералтә мҩа аусбарҭа анапхгаҩы Андреи Костиук уҳәа аусбарҭа егьырҭ анапхгаҩцәа.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Урыстәылатәи Афедерациа ақыҭанхамҩа аминистр Дмитри Патрушеви реиԥылараҿы ирзааҭгылан ақыҭанхамҩатә аалыҵ аус адуларазы анаплакы Аԥсны аартра азҵаара, шықәсырацәалатәи асубтропикатә культуратә баҳчақәа рааӡареи рышьақәыргылареи, арахәааӡара, аԥсаатәааӡара, аԥсыӡтә нхамҩа аԥхьаҟа рырҿиара иазку азҵаарақәа жәпакы.
Аиԥылара иалахәын Аԥсны Аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ, Аԥсны ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа, Урыстәылатәи Афедерациа ақыҭанхамҩа аминистр актәи ихаҭыԥуаҩ Џьамбулат Хатуов.
Аԥсны Ахада иусуратә ныҟәарақәа рҳәаа иҭагӡаны уи диԥылеит Урыстәылатәи Афедерациа афинансқәа рминистр. Аслан Бжьаниеи Антон Силуанови Аԥсни Урыстәылеи асоциалтә-економикатә ҿиареи афинанстә усеицуреи крызҵаарақәа ирзааҭгылеит. Урыстәыла афинансқәа рминистрра анапхгаҩы дызлахәыз аиԥылара далахәын аԥыза-министр, Аԥсны аекономика аминистр Кристина Озган.
Аԥсны Аҳәынҭқарра ашәахтә напхгараҭараҟны урыстәылатәи атехнологиақәа рхархәаразы алшарақәа ирылацәажәан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Урыстәылатәи Афедерациа Афедералтә шәахтә маҵзура анапхгаҩы Даниил Егорови реиԥылараан. Аиԥылара далахәын аԥыза-министр, аекономика аминистр Кристина Озган.
Аганқәа иазгәарҭеит алҵшәа бзиа змоу аԥхьаҟатәи русеицура ишақәгәыӷуа атәы.
Аусуратә ныҟәараан имҩаԥысит иара убас Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Афедералтә шәарҭадара амаҵзура адиректор Александр Бортникови реиԥылара.
Ашәарҭадара азҵаарақәа ирызкын Аԥсны Ахадеи Урыстәылатәи Афедерациа Ашәарҭадара Ахеилак амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩ Рашид Нургалиеви реиԥылара.
Аԥсни Урыстәылеи рҳазалхратә усбарҭақәа русеицура иадҳәалоу азҵаарақәа ирылацәажәан Аԥсны Ахада Аслан Бжьаниеи Урыстәыла Афедералтә ҳазалхратә маҵзура Адиректор Владимир Булавини реиԥылара.
Аԥсны Ахадеи АҲМ Адиректори алацәажәеит аԥсны-урыстәылатәи аҳәаа иахыганы ацитрустә ҽаҩра амҩангараан ицәырҵуа ауадаҩрақәеи аҭагылазаашьа аиӷьтәразы зыда ԥсыхәа ыҟам ауснагӡатәқәеи ртәы.
Аслан Бжьаниа иара убас дырԥылеит Москва Аиҳабыра рминистри, Москва ақ. Адәныҟаекономикатәи жәларбжьаратәи аимадарақәеи р-Департамент анапхгаҩы Сергеи Чериомини, аџьынџьуаа Москватәи рыҩны адиректор Пиотр Гладкови.
Аусуратә ныҟәарақәа рҳәаа иҭагӡаны, иара убас имҩаԥысит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Москватәи аԥсуа диаспореи реиԥылара.
Аҳәынҭқарра Ахада инарҭбааны далацәажәеит Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Иусбарҭеи Аиҳабыреи рыҟны имҩаԥгаз аиԥыларақәа ртәы.
Аслан Бжьаниа Москватәи аԥсуа диаспора иҭабуп ҳәа реиҳәеит короновирусттә ҿкы чымазара ӷәӷәала Аԥсны иалаҵәаны ианыҟаз аамҭазы иҟарҵаз ацхырааразы, иҳәеит аԥхьаҟа уи иаҿагыланы ақәԥаразы иазԥхьагәаҭақәоу ртәы.
Ахада иара убас дахцәажәеит афымцам инамаданы иҟоу ауадаҩрақәеи абри аусхк аҟны ишьақәгылаз аҭагылазаашьа алҵразы мҩақәас иҟоуи ртәы.
Москва, Аԥсны Ахада Аслан Бжьаниа жәларбжьаратәи аинформациатә телеканал «Russia Today» (Урыстәыла Иахьа) аинтервиу аиҭеит.
Аҳәынҭқарра Ахада иналукааша ателеканал ажурналист Роман Косариов короновирусттә ҿкы ачымазара иаҿагыланы ақәԥара, аԥсны-урыстәылатәи аизыҟазаашьақәа, Аладатәи Кавказ иҟоу аҭагылазаашьа уҳәа ирызкыз изҵаарақәа рҭакқәа ҟаиҵеит.
Ахада иҿцәажәара аефирахь иҭыҵуеит анаҩстәи амчыбжь азы.
Возврат к списку


АҞӘА, рашәарамза 1 — Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсни Мраҭашәаратәи Ермантәылеи ркомандақәа реицыхәмарра мҩаԥысит Аҟәатәи астадион "Динамо" аҟны, лаҵарамза 31 рзы. Аԥснытәи акоманда Мраҭашәаратәи Ермантәыла акоманда иаԥнагеит 1:0 ҳәа.
Ахәмарра алагара сааҭк шагыз астадион ахь рҽеизыркуа иалагеит ахәаԥшыҩцәа. Ахәмарра сааҭбжак анагыз аамҭазы атрибунақәа зегь ҭәхьан. Ашьапылампыл абзиабаҩцәа арахь иааргеит еиуеиԥшым атрибутика.
Ахәмаррахь акомандақәа ааиит иааирак-иааирак рыманы. Дара рыҩбагьы Чагостәи акоманда иацыхәмархьан иааирала.
Аԥсуа хәмарыҩцәа иаразнакы ажәылара иалагеит. Аха иҳәатәуп Мраҭашәаратәи Ермантәыла ахәмарыҩцәа уи ишазыхиаз.
Асасцәа рымба ампыл ҭашәеит ажәабатәи аминуҭ азы.
Аерман хәмарыҩцәа иԥшӡаз ашьапылампылтә хәмарра шыддырбозгьы аԥыжәара рзымгеит.
Аԥснытәи акоманда иҭанаршәыз ампыл ашьҭахьгьы иаман алшара еиҭах ампылҭаршәразы аха аҭагылазаашьа аҽеиҭанамкит.
Аҩбатәи атаим еиҳагьы аинтерес аманы имҩаԥысуан.
59-тәи аминуҭ азы аԥсуа команда ахәмарыҩ акигымхеит амба ампыл ҭаиршәырц аха ахьчаҩ ианаамҭаз ицәырҵра асасцәа еиқәнархеит.
71-тәи аминуҭ азгьы иара убри аҩыза аҭагылазаашьа ыҟан.
Ахәмарра анҵәара х-минуҭк шагыз аԥснытәи ахәмарыҩцәа аҽазныкгьы ироуит алшара ампылҭаршәразы, аха ампыл амба иаахеит.
Ахәмарра хыркәшахеит 1:0 ҳәа. Ахәмарыҩцәа дрыдныҳәалеит Аԥсны Аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ Шамил Аӡынба.


АҞӘА, рашәарамза 15 – Sputnik, Саид Барганџьиа. Еревантәи аҳақьымцәа-аневропотологцәа ДЦП апроблема змоу Аԥснытәи ахәыҷқәа абжьагарақәа рырҭалоит рашәара 15 аҟынӡа ахәыҷтәы поликлиникаҟны. Абри атәы лҳәеит афонд "Аԥсны" асоциалтә политика аилак аиҳабы Иулиа Гәынԥҳа.
Лара лажәақәа рыла акциа мҩаԥысуеит агәабзиара апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны.
"Ҳара Ереван ҳаныҟаз, уаҟа абри ачымазара аганахьала аҳақьым бзиаӡақәа шыҟоу аадыруан азы, урҭ ааҳаԥхьеит Аԥсныҟа. Уажәы урҭ абжьагарақәа ҳарҭоит араҟа" — лҳәеит Гәынԥҳа.
Абжьагарақәа рымҩаԥгара иалагеит рашәарамза 13 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 15 рзы.
Лара иазгәалҭеит раԥхьатәи амш азы имаҷымкәа ахәыҷқәа ишрабжьыргаз еревантәи ареабилитациатә центр аҟны ахәышәтәра ахысра. Аԥаразоужьра азҵаара макьаназ иаартуп, — лҳәеит Гәынԥҳа. – афонд "Аԥсны" уи аганахьала аусурақәа ирҿуп.
Иулиа Гәынԥҳа илҳәеит аофициалтә дыррақәа рыла Аԥсны ишыҟоу ДЦП змоу ахәыҷқәа 600 –ҩык.


АҞӘА, рашәарамза 15 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. "Аԥсуа-адыга диаспора акультуреи алитературеи ирызкны згәаҭарақәак" ҳәа хьӡыс измаз ахәылԥаз мҩаԥысит Аԥсадгьыл ашҟа ахынҳәраз аҳәынҭқарратә еилакы ахыбраҿы иахьа рашәарамза 15 рзы.
"Аԥсуа-адыга диаспора рлитература, ркультура рыԥсадгьыл иаҟәыҭханы иҿион. Абри атема ала ахәылԥаз аиҿкаара ҳаӡбеит, избанзар иаҳҭахын адиаспора идырҿиаз акультура, алитература еиҭахгьы иаҳгәалаҳаршәар, ҳазхьаԥшыр. Агәыӷра ҳамоуп ас еиԥш иҟоу аусмҩаԥгатәқәа ирыбзоураны хәы змаӡам аҭынха аиқәырхара ҳалшап ҳәа, иааиуа абеиԥарақәа ирхамышҭып ҳәа", — азгәалҭеит ахәылԥаз аиҿкааҩ, аҵарауаҩ, Аԥсуаҭҵааратә институт аусзуаҩ Дыжын Чуреи.
Аиԥылара иалагӡаны аҵарауаа ажәахәқәа ирыԥхьеит, ауаажәларратә усзуаҩцәа ирылацәажәеит аԥсуа-адыга диаспора рырҿиаратә ҭынха аҷыдарақәа, уи ацәырҵра иадҳәалаз аҭоурыхтә хҭысқәа.
Аҵарауаа ззааҭгылаз атемақәа рхыԥхьаӡараҿы иҟан Ҭырқәтәылатәи ҳџьынџьуаҩ Мысҭафа Быҭәба ишьақәиргылаз анбан иазкыз ажәахә, Ҭырқәтәыла имҩаԥгаз афольклортә експедициақәа рылҵшәақәа ирызкыз уҳәа. Ахәылԥаз ахь инеиз алшара рыман акыр аинтерес зҵаз аԥсуа-адыга адиаспора иаҵанакуа ашәҟәыҩҩцәа рырҿиара иазкыз ажәахәқәа рзыӡырҩрра.


Sputnik, Сырма Ашәԥҳа
Сара Аԥсныҟа сааит аибашьра ианалага мчыбжьык ааҵуаны. Сҩызцәеи сареи арахь ҳазлаара амҩа ҳашьҭалеит, егьаҳаӡбеит ҳхықәкы наҳагӡарц. 40-ҩык инареиҳаны агәыԥ еидкыланы, Аԥсныҟа иаақәаз сыруаӡәкуп. Ишыжәдыруа еиԥш, аибашьраҿы доусы иҳалшоз ала ҳуалԥшьа наҳагӡеит. Раԥхьа Гәдоуҭа ҳааит. Гагра усҟан аибашьра цон. Ҩымчыбжьа инарзынаԥшуа Гәдоуҭа ҳаҟан.
Анаҩс, абџьарқәа ҳарҭеит, ҳҩызцәа ҳашьцәа излаҳалшоз ала ҳрыдгылеит. Аибашьра еибашьроуп, уи иацуп хырԥашьа змам аԥсҭбарақәа. Сара исгәалашәо аибашьра иадҳәалоу ахҭысқәа рацәоуп. Гәдоуҭа аешьаратә нышәынҭраҿы анышә иамадоуп Ҭырқәтәылантәи еибашьра Аԥсныҟа еицаақәаз ҳахьтә ҳҩызцәагьы. Урҭ рхы-рҿы лашақәа сара ҩынҩықәра нысҵыргьы исхашҭуам. Шрома раԥхьатәи ажәыларахь ҳанца, Ефқан Цыба даҳцәыршьит.
Уи раԥхьатәи ԥсҭабаран Ҭырқәтәылантәи иааз арԥарцәа рахьтә. Гәдоуҭа, Ведаҭ Кәаӡба инапала ижит Ефқан инышәынҭра. Аха, Ефқан иҭаацәа иҟарҵаз аҳәарала, иԥсыбаҩ Ҭырқәтәылаҟа иргеит. Убас еиԥш иалҵит аҵыхәтәаны, Ведаҭ инапала иижыз анышәынҭра иара изқәаҭыԥны иҟалеит. Усҟан Ведаҭ ибжьы ҭыганы абас еиԥш иҟаз ажәақәа иҳәеит: "Аибашьраҿы сҩызцәа рахьтә аӡәыр акыр ихьуазар, сара сакәхааит. Сара сакәхааит абраҟа изҭыԥхаша…" Кәачара ахақәиҭтәраан Аԥсны Афырхаҵа Баҳадыр Абаӷба ӷәӷәала дырхәит, Ведаҭ Кәаӡба иоуз ахәра иахҟьаны иԥсҭазаара далҵит.
Снапаҿы дыԥсит. Даараӡа ихьаауп аибашьра адәаҿы уҩыза данувыршьаауа. Ведаҭ иԥсыбаҩ ҳаманы Гәдоуҭаҟа ҳааит. Акультура ахан аҿы мышкы дыкҿан. Исцәыуадаҩуп урҭқәа зегьы реиҭаҳәара…
Тамшь, ԥхынгәымзазы адесант ҳацны ҳаӡхыҵит. Аҷкәынцәа даараӡа ирацәаҩны иаҳцәырхәит, иҳацәҭахеит усҟангьы. Аԥсҭазаараҿы зегь лахьынҵак-лахьынҵак рымоуп. Ахаҵа зыԥсадгьыл зыхьчаз, ишырҳәо еиԥш ԥсра иқәӡам. Мчыбжьык Цагера ҳаанхеит.
Абжаҩык мрагыларатәи афронт аҿы инхеит, егьырҭ мраҭашәараҟа ҳхынҳәит аверталиот ала. Иуадаҩуп аибашьра иадҳәалоу ахҭысқәа ргәаларшәара, аха хымԥада иаҳхашҭыргьы ҟалаӡом. Уи зегьы иахьатәи аҭынч ԥсҭазаара, уаҵәтәи аԥеиԥш лаша акәын изызкыз. Адунеихаан уаҳа аибашьра ҟамлааит, еснагь аҭынчра ыҟазааит. Аԥсуа жәлар ирхыргахьоу агәаҟра азхазааит. Ҳазнысыз аҭоурыхтә мҩа ҳхамшҭуа, ҳԥеиԥш лаша ҳазықәԥо, ҳақәгәырӷьо ҳазшаз иҳаҭәеишьааит.
Ҭырқәтәыла ҳаныҟаз Аԥсны аӡбахә хымԥада иҳаҳауан. Ицоз-иаауаз рацәаҩын. Урҭ рыла ажәабжьқәа ҳдыруан, ҳалаԥш еснагь ҳҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь ихан. Иаҳдыруан ҳабдуцәа, ҳабацәа арантә иқәҵны ишцаз. Ҳаиҳабацәа уи еснагь иаҳзеиҭарҳәон, аҭоурых ҵабыргны ишырзымдыруазгьы.
Сара сабду иаб иоуп Аԥснынтә ахҵәара иақәшәаз. Ҵабалынтә ихырҵәаз дрылан. Ҭырқәтәыла иахьнанагаз ақыҭагьы Ҵабалаа иреиуаз роуп инхаз. Бурса азааигәара иҟоуп ҳара ҳқыҭа Мезиҭ. Сара схәыҷы аахыс аҩны аԥсуа бызшәа саҳауан. Сҭаацәа аԥсышәала акәын ишеицәажәоз.
Саргьы ибзианы издыруеит схатәы бызшәа ҳәа исыԥхьаӡоит. Сара сыжәлантәқәеи сареи аибабара ҳабжьоуп, ацәгьеи абзиеи рҿы ҳаидгылоуп. Агәахәа алысхуан аҿар рхатәы бызшәала ицәажәалар, аԥсуара ныҟәыргалар. Уи ҳара акырӡа ҳарԥшӡоит.
Аибашьра ашьҭахь сара исыӡбеит Аԥсны сынхарц, ара аҭаацәара аԥысҵарц. Анцәа иџьшьаны сразҟы смеижьеит. Аибашьра ашьҭахь аҭагылазаашьа егьа иуадаҩзаргьы, уи ҳаиааир акәын, избанзар уи ԥсҭазааран. Мызки ҩымзи ицоз аибашьраҟны, рыԥсҭазаара ахҭынҵаны ҳашьцәа ҳаԥсадгьыл ахақәиҭра аназаарга, ҳара даҽакала ҳхы мҩаԥаҳгар залшомызт. Иахьа саӡәыкны сазгәыдууп сабдуцәа рыдгьыл аҟны сахьынхо, сыхшара абра иахьрызҳауа, сыуаажәлар сахьрылагыло, сыԥсыргьы снышәнап сыԥсадгьыл аҟны иахьыҟало.
Уи ишазгәышьуаз рдунеи рыԥсахит ҳаиҳабацәа. Знык рыԥсадгьыл алакҭа инҭаԥшындаз, нас иԥсындаз, џьанаҭ имцагәышьоз…
Аԥсуа дахьыҟазаалакгьы ԥсадгьылк ауп имоу, уи иахьӡуп Аԥсны!


АҞӘА, лаҵара 11 – Sputnik. Диарбакыр Баӷлар араион аҟны иацы 16:30 рзы аполициатә автобус аиасымҭазы иԥжәеит ааигәа игылаз автомашьына. Ианеиҵаха хҩык рыԥсҭазаара иалҵит ҩеижәи ҩыџьаҩык ахәрақәа роуит. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Аполициа равтобус абри аамҭазы имҩаԥнагон ахәышәтәырҭахь иаанкылан иҟоу Ҭырқәтәыла ззин ыҟам Курдисҭан аусутә партиа алахәылацәа.
Ахәрақәа роуит аполициа аусзуҩцәа, КАП алахәылацәа, иара ус амҩасцәа.
Уаанӡа, аҵыхәтәантәи амзақәа рзы Диарбакыр имҩаԥысуан КАП алахәылацәа ирҿагылоз арратә операциа.


АҞӘА, цәыббра 26 – Sputnik, Сариа Кәарацхьелиаԥҳа. Анцәахаҵаҩцәа ргәыԥ зҭаз, Аԥснынтәи Нижни Новгородҟа амҩа иқәыз автобус амҩатә машәыр ианиеит. Убри аан фҩык ҭахеит ҳәа адырра ҟалҵоит Краснодартәи атәылаҿацә аҩныҵҟатәи аусқәа аинформациатә маҵзура аиҳабы Мариа Пирогова.
"Автобус иҭаз Нижни Новгород ауааԥсыра роуп. Урҭ Аԥснынтәи рыҩныҟа амҩа иқәын. Фҩык ҭахеит. Амашьына аԥсҟы зкызи аҽа ҩыџьа апассаџьырцәеи аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит, ҩыџьа ахәышәтәырҭа аҟынӡа ирызнамгеит, аҽаӡәгьы ахәышәтәырҭаҿ иԥсҭазаара далҵит", - лҳәеит Мариа Пирогова.
Иахьазы Краснодартәи атәылаҿацә ахәышәтәырҭақәа ирҭоуп 18-ҩык автобус апассаџьырцәа. Иҭахази ааха заузи рхаҭарақәа шьақәыргылоуп, аха макьаназ ирылаҳәам.
Пирогова лажәақәа рыла, автобус King Long аԥсҟы зкыз аидарамҩангага MAN дасит. Иҟоуп агәаанагара иара дамхацәеит ҳәа.
"Уи макьаназы заанаҵтәи гәаанагароуп", — лҳәоит амаҵзура аиҳабы.
Ахҭыс инадҳәаланы ашьаусҭҵаара хацыркуп.
Анцәахаҵаҩцәа ргәыԥ зҭаз, Аԥснынтәи Нижни Новгородҟа амҩа иқәыз автобус амҩатә машәыр ианиеит. Убри аан фҩык ҭахеит.


АҞӘА, лаҵарамза 14 — Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иҭоурыхи, илаз апатриотизмреи, аибашьреи аибашьцәеи рҭоурыхи неиваргыланы рыхьӡ аҳаракыра акамыршәра азы иаԥҵоуп иара ихьӡ зху "Ахьӡ-аԥша" амузеи, уаҟа ирацәоуп ихьӡ зҳәо иара изку амаҭәарқәеи аматериалқәеи, урҭ рҭоурых еиҭалҳәоит амузеи аусуҩ Лиудмила Лазԥҳа.
"Амузеи аусзуҩцәа еиҳарак иаҳҭахын Владислав Григори-иԥа имаҭәыхәқәа рыла арбеиара иара изку ауада, уи азы акыр ҳҽазаҳшәеит, иагьҳалшеит. Араҟа иҳамоуп: ихьӡ зҳәо имаҭәоума, иҳамҭақәа роума, шәҟәума, иаҳәа аума, ажәакала, иаҳзеидкылаз зегьы. Еидаҳкалазгьы рацәоуп. Владислав Арӡынба изку аматериал аизгараҟны иҭаацәа даара ацхыраара ҟарҵеит, урҭ иахьагьы иҳавагылоуп ", — ҳәа лҳәеит Лиудмила Лазԥҳа.
Амузеи аусуҩ лажәақәа рыла, Владислав Арӡынба аԥсуа маҭәа ашәҵара бзиа иибон, имаҭәа ӡахын иара инидыршәланы.
"Иаԥсуа маҭәа икәымжәы, икаба, ихылаԥарч Ҟабардантәи зхатә гәаԥхарала Аԥсны ахьчараз игылаз "Агәымшәаразы" амедал занашьоу Виачеслав Мысҭафаф иӡахымҭоуп, иара хаҭала Владислав Арӡынба ҳамҭас ииҭеит ", — ҳәа азгәалҭеит Лазԥҳа.
Амузеи аҟны ицәыргоуп иара убас, Владислав Арӡынба адоктортәи акандидаттәи диссертациақәа шихьчаз зыршаҳаҭуа ашәҟәқәа, акымкәа ҩбамкәа хаҭалатәи идокументқәа.
"Амузеи иаҭаауа зегьы даараӡа аинтерес рзаҵоуп Владислав Арӡынба иан иҵәахны илымаз, иара абжьаратә школ аҟны аҵара аниҵоз актәи акласс инаркны ашкол далгаанӡа ихәшьарақәа зныз ашәҟәқәа. Ахәыҷқәа анааиуа ирбар ҳҭахыуп "5 " мацара акәын имаз амаҭәарқәа зегьы рзы. Аҵараҵара мацара акәым иара зегьырзы аинтерес иман, акәашареи аспорти далан, урҭ зегьы иара драхьӡон. Владислав Арӡынба иааӡареи иуаҩреи шҳаракыз аибашьра ашықәсқәа раан ганрацәала иааԥшит", — ҳәа ацылҵеит лара.
Владислав Арӡынба изку ауада аҟны, иара убас икнаҳауп аибашьра ашықәсқәа раан ахырӷәӷәарҭақәа рахь данцоз иишәиҵоз акәылӡы маҭәа, ир маҭәа иаҵаз агәҭаршәи, абџьарҟаҵаҩ Баҭал Џьопуа ҳамҭас ииҭаз аҳәеи.
"Ҳахыҽхәаратә иҟоуп иара убас, Владислав Арӡынба ахырӷәӷәарҭақәа рахь данцоз иишәиҵоз акәылӡы маҭәеи, асахьаҭыхыҩ абџьарҟаҵаҩ Баҭал Џьопуа ҳамҭас ииҭаз аҳәеи, Владислав Арӡынба инапҩыратә ҩымҭақәеи, иусуратә уадаҟны игылаз аҩнымаҭәеи, исааҭкәеи, иҭаҭынажәгеи", — ҳәа лҳәеит амузеи аусуҩ Лиудмила Лазԥҳа.
Амузеи архив аҟны ирацәоуп амаҭәарқәа, лҳәеит Лазԥҳа, макьаназ ахәаԥшыҩ иблахь ицәыргам.
Амузеи аҟны иҟоу Владислав Арӡынба хаҭалатәи имаҭәақәа зегьы амузеи иалҭеит Раԥхьатәи ахада иԥшәмаԥҳәыс Светлана Џьергениаԥҳа.
Аҭоурых-ҭҵааратә наукақәа рдоктор, апрофессор, Аԥсны аҳәынҭқарра аҭҵаарадыррақәеи Адыгатәи жәларбжьаратәи ракадемиақәа ракадемик, "Ахьӡ- аԥша" актәи аҩаӡареи Аԥсны Афырхаҵеи ҳәа ахьӡ ҳаракы зыхҵоу, Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Григори–иԥа Арӡынба диит лаҵарамза 14 1945 шықәсазы Алада Ешыра ақыҭан.
Владислав Арӡынба, иахьа иԥсы ҭазгьы ихыҵуан 71 шықәса.


АҞӘА, нанҳәа 3 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 5 394 -ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 83 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 26,2% аклиникатә ҟазшьақәа рныԥшуамызт.
Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 79-ҩык, ргәы бзиахеит 3 420 -ҩык.
Зынӡа атәылаҿы COVID-19 иахҟьаны 14 207 ԥсыҭбара азгәаҭоуп, 653 593 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Џьонс Хопкинс иуниверситет адыррақәа рыла адунеи аҿы коронавирус змоу рхыԥхьаӡара 18 миллионҩык ирхысит.
Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи аиҿкаара хәажәкыра 11 рзы коронавирустә инфекциа ҿыц COVID-19 пандемиоуп ҳәа ахырҳәааит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿавирус рыдырбалахьеит 98-ҩык, ргәы бзиахеит 37-ҩык, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, хәажәкыра 6 - Sputnik. Урыстәылеи Шьамтәылеи русбарҭабжьаратә координациатә штабқәа аҳәамҭа еицыҟарҵеит ЕАА алагер "Рукбан" аҟынтәи агуманитартә операциа ԥнарҟәҟәааит ҳәа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Урыстәылеи Шьамтәылеи русбарҭабжьаратә координациатә штаб аҳәамҭа ҟанаҵеит:
"Еиду Америкатә аштатқәа Ет-Танф шьамтәылатәи ахәҭаҿынтә ахҵәацәа ралҵра иаԥырхагахеит дара хылаԥшра зырҭо 55 километратәи азонаҿы ахҵәацәа ршәарҭадара аиҿкаара рхахьы иахьырымгаз азы. Ажәакала дара алагер "Рукбан" аҟынтәи шьамтәылатәи атәылауаа реиқәырхараз имҩаԥгаз агуманитартә операциа анагӡара аԥдырҟәҟәааит", - ҳәа.
Иара убасгьы иазгәаҭоуп аҳәамҭаҿ ЕАА иҟалаз аҭагылазаашьа Шьамтәылеи Урыстәылеи ирықәнажьырц аҽазнашәоит ҳәа.
Урыстәылеи Шьамтәылеи Америкахь ааԥхьара ҟарҵеит "Рукбан" иҭахаз ауааԥсыра рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭамыргылакәа абри аҭыԥ ралҵара алдыршарц.
Уаанӡа Урыстәыла атәылахьчара анапхгара Амилаҭтә центр аиҳабы аинрал-полковник Михаил Мизинцев аҳәамҭа ҟаиҵеит Шьамтәыла аиҳабыра Урыстәыла адгыларала агуманитартә коридорқәа ҩба раартра рыгәҭакуп ахҵәацәа рлагер "Рукбан" аҟынтәи ауаа рымҩаԥгаразы ҳәа.
"Шьамтәыла аҭыԥч ԥсҭазаара ашьақәыргылара атәыла аиҳабыра русура иахьыԥшымкәа ауадаҩрақәа ацуп Алагер "Рукбан" аҿы аҭагылазаашьа уадаҩуп. Уа иҟоу ауааԥсыра ацәгьоуратә еиҿкаарақәа рнапаҵаҟа иаанхеит. Аԥсреи абзареи ирыбжьагылоуп. Абри азы аинформациа шьақәирӷәӷәоит ахҵәацәа рзы ООН иреиҳаӡоу акомиссар иофициалтә хаҭарнак Андреи Махечич", - ҳәа иҳәоит иара.
Алагер аҿы зыда ԥсыхәа ыҟам амедицинатә маҵзураҵәҟьа роуам. Ахәыҷқәа, абыргцәа, аҳәса иарбанызаалак дгылара рымам. Аҵыхәтәантәи амзазы ааҩык ахәыҷқәа рыԥсҭазаара иалҵхьеит.


Аминистрцәа реилазаараҟны иалацәажәеит зыԥсҭазаара иалҵыз атәанчаҩы ашәҟәы иҭаҩра азҵаара
14:06 27.12.2022 (ирҿыцуп: 14:15 27.12.2022)
© Sputnik / Томас ТхайцукДокумент
© Sputnik / Томас Тхайцук
Ԥхынҷкәын 27 рзы Аминистрцәа реилазаара аилатәараҟны ирыдыркылеит ақәҵара Аԥсны асоциалтә еиқәыршәара аминистрреи Урыстәыла аџьа аминистрреи рыбжьара иааиԥмырҟьаӡакәа ареспубликаҿ инхо урыстәылауаа тәанчахәыла реиқәыршәараз аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩраз.
АҞӘА, ԥхынҷкәын 27 – Sputnik. Аминистрцәа реилазаараҟны иалацәажәеит атәанчаҩцәа рыԥсҭазаара ианалҵлак ашәҟәы рҭаҩра азҵаара. Аԥсны асоциалтә еиқәыршәара аминистр Руслан Аџьба иазгәеиҭеит атәанчаҩцәа рыԥсҭазаара ианалҵлак ашьҭахь идырым ахаҿқәа урҭ ртәанчахәқәа шамырхуа.
"Ашәарақәа мыцхәхеит, урҭ Урыстәыла Атәанчахәытә фонд иазырхынҳәтәуп. 2015 шықәса раахыс еизаз ауал 25 миллион мааҭ ыҟоуп. Убри инадҳәаланы 2022 шықәсазы ҳпарламент аратификациа зызнауыз аиқәшаҳаҭра аԥсахарқәа рылагаларазы аԥкаанҵа ҳнапы аҵааҩит. Абри аҩыза ауснагӡатә мҩаԥнагеит Урыстәылатәи агангьы", - ҳәа иҳәеит Руслан Аџьба.
Аџьба иҳәеит ари азҵаарахь ишаҵанакуа аус аӡбарагьы.
"Атәанчахәқәеи ашәарацҵақәеи ршәарахьы икылызгаз Атәанчахәытә фонд ахь инашьҭу ииашам адыррақәа ма урҭ зынӡа рыҟамҵара рганахь ала Аԥсны ААР, апрокуратура, егьырҭ аусбарҭақәа аусурақәа мҩаԥыргоит. Мызкы аҩнуҵҟала аԥарақәа ҳмырхынҳәыр, ҳминистрра аҭакԥхықәра адлоит. Убри аан аминистрра атәылауаа арҭ аԥарақәа рымнахыр азин амоуп", - ҳәа иҳәеит аминистр.
Аиқәшаҳаҭра ҿыц иааннакылоит 2018 шықәсазтәи Урыстәыла Атәанчахәытә фонди Аԥсны асоциалтә еиқәыршәара аминистрреи рыбжьаратәи аиқәшаҳаҭра.
15 Ԥхынҷкәын 2022, 13:49


Адырга: Мариуполь
ЕАР агәынамӡара аанарԥшит Мариуполь, арратә тҟәацәа рус азы жәларбжьаратәи атрибунал амҩаԥгара иазкны
Мариуполь ахада ибжьагаҩ идыррақәа рыла, Мариуполь иҭахеит 22000-ҩык
"Азов" анапхгаҩы - Иреиҳаӡоу арратә напхгара агарнизон аруаа рыҧсҭазаара аиқәырхареи ақалақь ахьчара аҟәыҵреи азы адҵа ҟарҵеит
Украина аштаб хада - "Азовсталь" аҵакыраҿ иҟоу арҟәыҵәақәа рнапхгаҩцәа аибашьцәа рыԥсҭазаара аиқәырхаразы адҵа роуит, агарнизон "Мариуполь" амаз арратә дҵа нанагӡеит
Мариуполь администрациа адыррақәа рыла, урыстәылатәи ампыҵахаларатә мчқәа "Азовсталь» аҵакырадгьыл аҿы амцаркыгатәи афосфортәи ахыршәгақәа рхы иадырхәит
«Азов» анапхгара азауад аҟынтә аҭынчуаа зегьы ревакуациа афакт рзышьақәырҕәҕәом
AP аусԥшаара инақәыршәаны, хәажәкыра 16 рзы урыстәылатәи аруаа имҩаԥыргаз Мариупольтәи адраматә театр ажәылараан 600-ҩык ҭахеит
Украинатәи аихқәа ишаарыцҳаз, аурысцәа азауад "Азовсталь" ааныркылеит
Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра ишаанацҳаз ала, Мариуполь азауад "Азовсталь" аҿы зҽызҵәахуа аҭынчуаа роужьҭра иазыхиоуп
Мшаҧы 20 рзы агуманитартә корридорла Мариуполь иалҵит аевакуациатә автобусқәа ҧшьба
Мариуполь ахада ибжьагаҩ - Путин, иқәху, иҟам ақалақь аҿы аиааира игазшәа ааирҧшыр иҭахуп
Украина вице-аԥыза - Иахьа Мариуполь аҟынтә аҳәсеи, ахәыҷқәеи зықәрахь инеихьоу ауааԥсыреи ревакуациа иалагароуп
Украинатәи аофицар "Азовсталь" аҵакыраҟынтә адунеи алидерцәа рахь ааԥхьара ҟаиҵеит - Ари аҵыхәтәантәи сҳәамҭахар ҟалап, шәара шәахь ааԥхьара ҟасҵоит ҳшәарҭадара аиқәыршәара аҭахуп
ВВС - Мариуполь, "Азовсталь" аштурм иалагеит, уа аҭынч тәылауаа иҟазар ҟалоит
Алегион «Азов» - Мариуполь ахьчара инагӡоит
Мариуполь ахада ибжьагаҩ ишааицҳаз, Урыстәыла ақалақь аҿы лаҵара 9 рзы "апарад" амҩаԥгара аҭахуп
Украина Атәылахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ - Мариуполь ахимиатә абџьар ахархәара афакт аҭҵаара иаҿуп, уи афосфор иалху аџьаԥҳаны ракәын
Лиз Траси - Британиеи апартниорцәеи Мариуполь ахимиатә бџьар ахархәара иазку адыррақәа ргәаҭара ҳаҿуп
Џьон Кирби ишааицҳаз, урыстәылатәи аган Мариуполь ахимиатә бџьар рхы иадырхәит ҳәа Пентагон арҵабыргра алшом
Украинатәи аихқәа ишаарыцҳаз, урыстәылатәи мчқәа Мариуполь рхы иадырхәит идырым ахимиатә маҭәашьар


"Атәым ҵасқәа рыдыркыломызт": ҳџьынџьуаҩ Нурҭен Аҩӡԥҳа лгәалашәарақәа
15:00 28.11.2022 (ирҿыцуп: 15:46 28.11.2022)
© Foto / Саида ЖибаНурҭен Аҩӡп,ҳа
© Foto / Саида Жиба
Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатәи аибашьра анцоз Измиҭ ақалақь аҿы еиҿкаау Кавказ Адернеқь аҟны агәыҳалалратә цхыраара аидкылараҿы аџьабаа збаз, иахьа уажәраанӡагьы уа аус зуа Нурҭен Аҩӡԥҳа длыҿцәажәеит Саида Жьиԥҳа.
Амҳаџьырра иахнагаз ҳауаажәлар атәым дгьыл аҟны иахьа уажәраанӡа аԥсуа ҵасқәа реиқәырхара рылшеит дара-дара еизааигәаны иахьеицынхоз, насгьы нхарҭас ашьхаҭыԥқәа ахьалархоз аҟнытә. Ус ҟаиҵеит иахьатәи сажәабжьҳәаҩ Нурҭен Аҩӡԥҳа амҳаџьырра иахнагаз лабду иаб Ҳаџьы-Магәгьы.
Ҳаџьы-Магә ҳәа изышьҭаз д-Аҩӡбан. Иара фышықәса ихыҵуан иани, иаҳәшьеиҳаби, ианшьцәа Аӡынаа гәыԥҩыки дрыцны Ҭырқәтәылаҟа данаа. Ахҵәацәа зҭаз аӷба Трабзон иҿықәгылеит. Уа дгьыл ҽыҭқәак рыҭаны акраамҭа индырхеит. Магә иаҳәшьеиҳабы аҭыԥантәики лареи рынасыԥқәа анеиларҵа, ианшьцәа гәыԥҩыки иареи Диузџье аганахь нхара иааит. Ақалақь иахьазааигәаз аҭырқәцәа ирыланхо иалагеит. Магә атәым ҵасқәа акырӡа аԥсуара ишацәтәымыз аниба, иӡбеит ашьхаҳаракырахь дхаларц. Аҭырқәцәа шьала аиуара зыбжьоуи дареи еибагон азы уи зынӡа ихы ихнахуан аԥсуа хаҵа.
20 Нанҳәа 2022, 19:19
"Магә Гәыма ҳәа аԥсуаа зышьҭоу ақыҭахь дхалеит. Абна ԥҟаны, ахаҳә ықәганы, адгьыл хтны аҩны ргыланы дынхеит. Иԥшәмаԥҳәыс Қапԥҳаи иареи ааҩык аԥацәа рхылҵит. Анхара-анҵыра ада хьаа змамыз Магә инасыԥ, арыцҳара ду аԥеиԥшхеит ԥхьаҟа. Иԥацәа рыла игәы шдууз, аӡәаӡәала иԥхо далагеит. Сара сабду Мысҭафа ԥшьҩык ахшара дышрабызгьы аибашьра дыргоит. Иаадыруеит Чанаккале дышҭахаз, уаҳа ицкару дыррак ҳамаӡам. Убас аибашьраҿы иҭахоит сабду даҽа фҩык иашьцәагьы. Аиҵбаӡа Шьаабан аррақәра даҵанакаанӡа, иаб Магә, иԥа инацәкьарақәа ақды инықәкны ихиҵәоит аибашьра дрымгарц азы. Уи алагьы иԥсы еиқәирхоит", - лажәа иацылҵоит Нурҭен Аҩӡԥҳа.
Чанаккале иҭахаз Мысҭафа иԥшәмаԥҳәыс Қериме Цыгәԥҳа лыхшара лнапы инԥшыло иаанхеит. Лыуа-лҭынха рыцхыраарала ршьапы иқәлыргылеит. Аӡәзаҵәык аиҳабаӡа Иса дышқәыԥшыз длыԥхоит. Уигьы зыхҟьаз арԥыс иԥсадгьыл ибарц азы имҩа анхты, Аԥснынтәи дышгьежьуаз ачымазара бааԥсы ихьны идунеи иԥсахит.
"Сара саб Баирам Мысҭафа ихылҵыз дреиуоуп. Иара динасыԥхеит сан Незиҳа Ашәԥҳа. Хәҩык ахшарагьы ҳрааӡеит. Аиҳабацәа Гәыма ақыҭан иит. Анаҩс саб Измиҭ ақьаад фабрикаҟны аусура даналага, арахь нхара иисаит, саргьы ара сиит. Ԥсыуаҵасла иԥхашьаразаргьы ҟалап аԥҳа лаб данлырҽхәо, аха исымҳәаргьы ҟалом саб ишибзоуроу иахьа уажәраанӡа сыуаажәлар рыгәҭа сахьгылоу, ргәырӷьара ахьсгәырӷьароу, рхьаа ахысхьаау", - лҳәоит лара.
Нурҭен фышықәса лхыҵуан лаб раԥхьаӡакәны Кавказ Адернеқь ахь диго даналага. Лара леиҳабацәа ақыҭаҟны иит азы аԥсшәа рҳәон. Ақалақьтә школ ианҭала, рхатәы бызшәала имцәажәарц, аҭырқәшәа рҵарц азы арҵаҩцәа ирԥҟон. Нурҭен арҭқәа анлаҳауаз еиҳагьы лгәы иаҭаххеит аԥсшәа аҵара, дызлыҵыз ажәлар рҵасқәа ашьҭкаара.
"Адернеқь аҟны зны еизарак ыҟан. Аиҳабацәа еибырҳәоз ажәабжьқәа арзыӡырҩра адагьы аҳәса ачыс ахьыҟарҵоз срыхәаԥшуан. Абысҭа аныруа ашьҭахь, ачуан ду аӡы ҭаҭәаны инрыжьит иԥсаар арыцқьара маншәалахоит ҳәа. Аха сара уи абаздыруаз, срыцхраап сҳәан, аӡәӡәара салагоны еиԥш сҽысзаанымкылакәа сҭаҳаит. Уи збаз аиҳабацәа "ари уажәшьҭа дызҭыҵӡом" ҳәа алаф схырҳәҳәааит. Дара ражәақәа иахьа уажәраанӡагьы исхьынҳаланы иҟоуп. Уи нахыс Адернеқь ҩныс исзыҟалеит, абысҭаурагьы абраауп иахьысҵаз", - лафны илгәалашәоит ҳџьынџьуаҩ.
14 Нанҳәа 2022, 18:18
Нурҭен 12 шықәса дрықәын, лаб иаҳәшьа Руқие аԥхынтәи лыԥсшьарамшқәа ирылагӡаны, длызцаны аԥсшәа анылҵоз. Лашьеиҳабы Селаами ихатәы бызшәала дшыхәыҷызнатә дцәажәоит, аԥхьашьагьы иҵеит Аԥснынтәи иашьцәеи иареи ирыбжьаз асалам шәҟәқәа ирыбзоураны.
"Сашьа аԥхьашьа аниҵа, ҳазегьы ҳаизганы есыуаха даҳзаԥхьон Баграт Шьынқәба иҩымҭа "Ацынҵәарах". Ароман афырхацәа рхьаа ҳаргьы иаҳхьаан азы даара игәнаҳгон иҳаҳауаз. Иара убас сашьа иҩызцәа Ҭурҳан Хәымсаҵәи, Орал Бганбеи аԥсышәала иҩыз аскечқәа ҵаны аизарақәа раан иқәдыргылон. Ажәакала аԥсуа сахьаркыратә литературеи акультуреи ҳабжьара алаҵәара аиуан", - лажәа иацылҵоит сажәабжьҳәаҩ.
Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатәи аибашьра анцоз, Нурҭен лҩызцәеи лареи Измиҭ ақалақь Кавказ Адернеқь аҟны уахи-ҽни аус руан. Агәыҳалалратә цхыраара аидкылареи, Аԥсныҟа ашьҭреи, хаҭала агәыԥқәа аԥҵаны Аԥсныҟа ицози рыгәҭа иҟан. Нурҭен Аҩӡԥҳа лыԥсҭазаара зегьы лыжәлар рымаҵ аура иазылкит. Лара леиԥш ихәыцуа ауаа ирыбзоуроуп адунеи аҟны атәым милаҭқәа ҳахьрыламӡаз.


ГАГРА, цәыббрамза 13 — Sputnik, Саида Жьиԥҳа. Акурорт Гагра ашьаҭаркҩы, апринц Ольденбургски игәалашәра иазкыз аиҿцәажәара мҩаԥысит, иара ибзоурала, усҟантәи аамҭазы иргылаз раԥхьатәи аҵараиурҭатә хыбра, иахьа Гагратәи абжьаратә школ №2 ҳәа иҟоу аҿы.
Санкт-Петербург иҟоу, ауаажәларратә еиҿкаара "Ольденбургаа рыҩны аҩызцәа" ахантәаҩы Емма Анненкова лаԥшьгарала, Гагратәи ашколхәыҷқәа рзы еиҿкаан адырра-аилкааратә еиҿцәажәара.
Лара ахәыҷқәа ирзеиҭалҳәеит а-19-тәи ашәышықәса алагамҭаз, апринц Александр Ольденбургски акурорт Гагра аартразы имҩаԥигоз аусмҩаԥгатәқәеи, иара убас иԥшәма ԥҳәыс Евгениа лнапы злакыз агәыҳалалратә усқәеи ртәы.
1890 шықәса алагамҭаз Гагра иалганы иган амҩа. Жәашықәса рышьҭахь, Романоваа римператортә ҩны ахаҭарнак, апринц Ольденбургски иҽазишәеит европатәи ашәага-загақәа ирықәшәоз, Франциатәи Ницца иашьашәалоз акурорт аргылара.
Апринц иџьабаала иҭарбан аӡбаарақәа. Ишьҭын аӡымҩангагатәии афымцатәии цәаҳәақәа. Ишьҭаҵан атрамваитә мҩа. Иаартын асасааирҭақәа ԥшьба. Раԥхьа дара ҩба-хԥа уада рыла ишьақәгылан, анаҩс еиҳа идырҭбаауа, ауадақәа ирыцырҵо иалагеит. Аус руан ахәшәтәырҭақәа.
Иргылан, Париж имҩаԥысуаз адунеизегьтәи ацәыргақәҵаҟны иаахәаны иаагаз, иахьа зегьы еицырдыруа ақьафурҭа "Гагрыԥшь".
Ольденбургски ибзоурала 14 десҭын зҵазкуа, амшын аԥшаҳәа аҿаԥхьа ишьақәыргылан апарк. Араҟа аладатәи атәылақәа рҟынтә иааганы еиҭаҳан аекзотикатә ҵиаақәа.
Гагра усҟантәи аамҭазы ирааӡон аҟанҷи ашьхақәеи. Аратәи абырфын ахә ҳаракны иршьон, ацха акәзар аҳәаанхыҵ ирҭиуан. Иҭыҵуан агаӡеҭқәа ҩба "Черноморски краи", "Гагринскаиа газета". Аус руан еиуеиԥшым аҵараиурҭақәа.
Апринц Ольденбургски иԥшәма ԥҳәыс Евгениа, ахшара рацәеи иӷарыз аҭаацәарақәеи рҟынтә ахәыҷқәа, аҵареи-ааӡареи роурц имаҷымкәа аџьабаа лбон. Ажьырныҳәа 9, 1903 шықәсазы официалла иаартын акурорт Гагра. Уи аҽны иԥшьан, апринц Ольденбургски ибзоурала ишьақәыргылаз Иппати иуахәама.
Апринц Ольденбургски итрадицаны иазԥиҵәеит, есышықәса, хәажәкыра 21 азы, амшын аԥшаҳәатә парк аҟны, аҭыԥантәи ауааԥсыра адыԥхьаланы аҵлақәа реиҭаҳара.
Ибзоурала хшыҩзышьҭра ду аҭан аспорт. Раԥхьатәи аицлабрақәа иреиуан Новороссиск инаркны Гагранӡа машьынала аиԥхныҩра. Акурорт Гагра иаҭаауа иалагеит хыԥхьаӡара рацәала асасцәа. Урҭ реиҳараҩык ԥсшьара иаауан Европа атәылақәа жәпакы рҟынтә.
Асовет мчра анышьақәгыла ашьҭахь, апринц Ольденбургски ихыбрақәа зегьы, аҳәынҭқарра ахатәтәрахьы иианагеит. Апринц Александр Ольденбургскии иԥшәма ԥҳәыс Евгении рыԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рхыргеит Франциа.
Сааҭк инарзынаԥшуаз аиҿцәажәара иабзоураны, Гагратәи ашколхәыҷқәа иҿыцны ираҳаз рацәоуп.
"Сара сзы игәахәара дууп, Гагра сааны, абас еиԥш иҟаз аиҿцәажәара ахьымҩаԥызгаз. Ольденбургаа рҭаацәара рҭоурых сазҿлымҳауижьҭеи акрааҵуеит. Дара ирызкны иҭсыжьхьеит ашәҟәқәа ааба. Санкт-Петербург иҟоу, ауаажәларратә еиҿкаара "Ольденбургаа рыҩны аҩызцәа" ахаҭарнакцәа хықәкыс иҳамоуп, Ольденбургаа ргәалашәара амырӡра, рҭаацәаратә традициақәа архынҳәра", — лҳәеит ашәҟәҩҩы, аҭоурыхҭҵааҩ Емма Анненкова.
Апринц Ольденбургски ихьӡ зху Гагратәи амшын аԥшаҳәатә парк аиҳабы Леонид Берзениа, асас иҭабуп ҳәа леиҳәеит имҩаԥылгаз аиҿцәажәаразы. Иара убас иазгәеиҭеит, ирылшо зегь шыҟарҵало, апарк аиқәырхаразы.
"Ҳаргьы, шәара ҳаншәывагыланы, ҳҽазаҳшәоит Ольденбургаа рҭаацәара иаԥырҵаз атрадициақәа рырхынҳәра. Иааиуа ааԥынразы, аҿар адыԥхьаланы апарк аҟны еиҭаҳҳауеит аҵлақәа", — ҳәа азгәеиҭеит апарк аиҳабы.
Аиҿцәажәара иаҭааз, Гагра араионтә Еизара адепутат Алиас Ажьиба ихәҭакахьалагьы, еизаз агәра диргеит, арҭ атрадициақәа рырхынҳәраҿы ацхыраареи авагылареи шриҭало.
Аҵыхәтәаны, Гагратәи абжьаратә школ №2 адиректор Изабелла Ажьиԥҳа аиҿцәажәара мҩаԥызгаз Емма Анненкова иҭабуп ҳәа лалҳәеит, Гагра ақалақь аҭоурых аҟны аҭыԥ ҷыда аанызкыло, акурорт ашьаҭаркҩы апринц Ольденбургски ихьӡ акамыршәра дахьазааԥсо, еиҵагыло абиԥара иахьрызналго азы.
Анаҩс, ашкол ахьӡала, асас илаҭәашьан агәаларшәагатә ҳамҭақәа.


Гали Очамчыреи араионқәа рҿы ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи жәабран 21 рзы аусура иалагоит
© Sputnik / Томас Тхайцук Пустой школьный класс
© Sputnik / Томас Тхайцук
Гали Очамчыреи араионқәа рышколқәа рҿы акарантин рылаҳәан жәабран 9 инаркны акоронавирус алаҵәаразы аҭагылазаашьа ахьшәарҭаз азы.
АҞӘА, жәабран 20 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Гали Очамчыреи араионқәа рҿы аҵаратә процесс хацыркхоит жәабран 21 рзы.
Гал араион ахадара аҵараусбарҭа аиҳабы Екатерина Габелиа лажәақәа рыла, жәабран 20 рызтәи аҭагылазаашьала аҵаҩцәеи арҵаҩцәеи рыбжьара ачымазара аӡбахә аӡәгьы иҳәом.
"Араион ашколқәа зегьы рҿы 15-ҩык арҵаҩцәеи 30-ҩык аҵаҩцәеи ачымазараҿкы рыдбалан. Уажәазы урҭ зегьы аҵарахьы аҭыҵра иазхиоуп", - лҳәеит лара.
19 Жәабран 2022, 10:55
Жәабран 21 рзы Очамчыра араион ахәыҷбаҳчақәеи ашколқәеи ҭыҵуеит. Абри азы аусԥҟа инапы аҵаиҩит Артемон Габилаиа. Иахьатәи аамҭазы 13-ҩык арҵаҩцәеи 35-ҩык аҵаҩцәеи чмазаҩцәоуп.
Иааидкыланы Аԥсны ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи акарантин ахь иҟоуп ажьырныҳәамза анҵәамҭаахыс. Ашәахьа жәабран 21 инаркны Аҟәатәи ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи аусура иалагоит, Гагра араион аҿы аҵараусбарҭақәа аркызаауеит жәабранмза нҵәаанӡа.
19 Жәабран 2022, 12:15


COVID-19 зыхьуа рхыԥхьаӡара иагхо иалагеит Гал араион аҿы
© Sputnik / Томас ТхайцукГород Гал
© Sputnik / Томас Тхайцук
Жәабран 18 рызтәи аҭагылазаашьала, Аԥсны акоронавирус зыхьхьоу рхыԥхьаӡара 50412-ҩык ыҟоуп. Ргәы бзиахахьеит 42006-ҩык, 635-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
АҞӘА, жәабран 19 – Sputnik. Гал араион аҿы акоронавирустә инфекциа зыхьуа рхыԥхьаӡара иагхо иалагеит иҳәеит Константин Ԥлиа арадио Sputnik аинтервиу анеиҭоз.
"Сынтәа ажьырныҳәамзазы атестқәа рзыҟаҵан 486-ҩык, урҭ рахьтә 395-ҩык акоронавирус шрылаз ааԥшит. Жәабранмзазы хышәҩык игәаҭаз рахьтә абжаҩык - 154-ҩык аҿкы шрылаз аарԥшын. Аҵыхәтәантәи ҩымчыбжьа рыла, игәаҭаз 186-ҩык рахьтә 72-ҩык ирылан, абас аҭагылазаашьа аиӷьхара иаҿуп", - иҳәеит Ԥлиа.
Ԥлиа убри аан иргәалаиршәеит араион аҿы ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи жәабран 1-18 рзы акарантин ахь иҟан.
"Ашәахьа инаркны ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи аусура иалаҳаргар ҟалап, акаҳуажәырҭақәагьы ааҳартуеит. Аха иагьа ус иҟазаргьы, асабрада ныҟәыргалароуп, ауаа рацәа меизалароуп", - иҳәеит араион ахада.
Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрра адыррақәа рыла, COVID-19 азы апандемиа ҵысижьҭеи, алаҵа ҟарҵахьеит 18000-ҩык ауааԥсыра. Акоронавирус зыхьхьоу 50 нызқьҩык иреиҳауп.


АҞӘА, мшаԥымза 12 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭа Аԥсны уаанӡатәи Ахада Александр Анқәаб ишьразы аҽазышәара ҟазҵаз ауааԥсыра рыхәҭа бахҭала ирхыргаразы аӡбра аднакылеит. Рамзи ҳашыги Асҭамыр Хәытабеи бахҭала ирхыргароуп 20-20 шықәса.
Ашықәсԥхьаӡара хацыркхоит дара абри аус аганахь ала ианааныркыла арыцхә инаркны (2012 шықәса мшаԥымза инаркны). Алхас Хәытаба бахҭала иқәҵоуп 19 шықәса ахгара, Едгар Ҷыҭанаа – 14 шықәса, Едлар Ҷыҭанаа – 15 шықәса, Русҭан Гыцба – 9 шықәса. Мурҭаз Сақаниагьы ахара идуп ҳәа шьақәырӷәӷәан, 4-шықәса иқәҵан, аха арҭ ашықәсқәа ахьихигахьо инамаданы ихы дақәиҭтәын.
Ҭамаз Барцыц иакәзар, ахара ихыхын.
Аӡбарҭа ишьақәнарӷәӷәеит 2012 шықәса рзы зыԥсҭазаара иалҵыз Алмасбеи Қчач ахара идуп ҳәа, аха аҭагылазаашьа инамаданы ашьаусеилыргара аанкылоуп.
Анзор Быҭәба иакәзар уаанӡа доушьҭын, уажәы иԥшаара иаҿуп.
2005 – 2012шш. иахьынӡарыҵаркуа аамҭаз Александр Анқәаб иԥсҭазаара иалхәдатәра рҽазыршәахьан фынтә.


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Раԥхьатәи аԥсуа профессионалno сахьаҭыхыҩцәа ируаӡәку, Аԥснытәи аҳ Қьалышьбеи Чачба имоҭа иԥа Алеқсандр Чачба (Шервашиӡе) диит ԥхынҷкәынмза 24, 1867 шықәсазы, Феодосиа ақалақь аҟны. 1886 шықәса инаркны 1889 шықәсанӡа аҵара иҵон Киевтәи ареалтә ҵараиурҭаҿы, убраҟоуп асахьаҭыхра иҽахьадицалазгьы. Анаҩс, шықәсқәак Москватәи аҿыханҵеи, аргылараҟазареи рҵараиурҭаҿы хатәгәаԥхарала дӡырҩуан. 1885 шықәса инаркны иҵара иациҵон Париж. 1906 шықәсазы Париж имҩаԥысуаз аурыс сахьаҭыхыҩцәа русумҭақәа рцәыргақәҵа далахәын. Парижтәи аурыс-артисттә кружок "Монпарнас" алахәылас дыҟан. Алеқсандр Чачба (Шервашиӡе) сахьаҭыхҩык иаҳасаб ала дшәит, анырра ӷәӷәа иоуит аурыс реалисттә сахьаҭыхратә ҵараиурҭаҿы, иара убас Франциа дызхысуаз, иҭиҵаауаз европатәи акультура абзоурала. А-20-тәи ашәышықәсазы Петербургтәи аимператортә театрқәа рҿы зегь реиҳа зыхьӡ еицырдыруаз сценографын. Аурыс сахьаҭыхыҩцәа ҟазақәа: А. Бенуа, А. Головин, В.Серов, Н. Рерих, иара убас аҳәаанырцәтәи аҟазақәа: П, Пикассои А. Дерени драҟараны аус иуан.
"Сынтәа 151 шықәса ихыҵуеит Алеқсандр Константин-иԥа Чачба. Иара Аԥсныҟа дааит 1918 шықәсазы, иаб иашьа иԥа Гьаргь Чачба, ауаажәларратә усзуҩы, адраматург, апоет, идунеи аныиԥсах. Чачаа рыҩны қьаԥҭахон, дахамгылар амуӡеит. Дшааиз еиԥш иаразнак ауаажәларратәи, акультуратәи аусқәа жәпакы инапы рылеикит. Убасҟан Дырмит Гәлиа днаивагылеит", — ҳәа азгәеиҭоит аскульптор, А. Чачба ихьӡ Аҟәатәи асахьаҭыхратә ҵараиурҭа аиҳабы.
Асценографиа инаваргыланы, Алеқсандр Чачба-Шервашиӡе аҿыханҵеи аграфикеи инапы рылакын. Иара иусумҭақәа рыхә акыр иҳаракны иршьахьеит, ҟазарыла иҟаҵоуп.
"Аԥсны дызлагаз аусқәа рацәоуп: ахореографиа, адрамтургиа, асценографиа, архитектура, аетнографиа. Актуалра змаз азҵаарақәа иаразнак ишьҭихит, иибоз рацәан, иҳагыз ибарҭан, аҟазара ду зманы Европа, Петербурги Парижи ирыбжьаз ауаҩы, адунеи акультура дуӡӡа ахыҵхырҭа здыруаз, алакыҵаҿы иҟаз, ҳәарада ихымԥадатәны иҟаҵатәуп ҳәа иибоз азҵаарақәа иаразнак ишьҭихит", — иҳәеит Адлеиба.
Иԥсадгьыл анҭыҵ акыр ахара даныҟазгьы, асахьаҭыхҩы еснагь Аԥсны гәыҵхас иман, итәыла акультуратә ԥсҭазаара дазҿлымҳан. 1958 шықәсазы иара иматериалтә ҭагылазаашьа акыр ишыуашәшәыразгьы, иусумҭақәа рыҭира мап ацәикит, 500 усумҭа инарзынаԥшуа ҳамҭас Аԥсныҟа иааишьҭит.
"Шықәсык иалагӡаны Аԥсны дзыхьӡаз рацәоуп. Аха, Аԥсны аменшевикцәа рнапаҿы ианаарга, аҭагылазаашьа уадаҩхо ианалага, иашьа ареволиуциа иҟаз аамҭа ҿыц далахәын, уигь дшәарҭан, дықәымҵыр амуит. Нас, ак ихьыр ҳәа дшәан, Баҭым ала Феодосиаҟа ддәықәиҵеит Нестор Аполлон-иԥа Лакоба", — иҳәеит аскульптор Амиран Адлеиба.
Уи нахыс хәыҷы-хәыҷла Петербурги Парижи дышрыбжьаз, а-30-тәи ашықәс хьанҭақәа ҟалоит, ацара-аара уашәшәырахо иалагеит, Сталинтәи арежим аус ауан. 50-тәи ашықәсқәа рзы Аԥсны дазхьуа, неишьак аманы иҟазар ҳәа, еиҳарак 60-тәи ашықәсқәа рзы ашәҟәқәа иҩуан, аашьак сзыҟаҵозар ҳәа.
"Аҵыхәтәаны, иқәрахь днеиуа даналага, Аԥснынтә ииҭахыз аинформациа ҽеишәа имаҳауа далагеит, азеиԥш ҭагылазаашьақәа ирыхҟьаны. Иаргьы маҷк дкәанызануа дҟалеит. Иусумҭақәа раӷьырак Аԥсныҟа иааишьҭит, ԥыҭк Қарҭҟа. Иӡӷаб лахь ус иҩуан: "Сара снеир Аԥсныҟа иаҳзалыршарыма аҿыханҵа ахәыҷқәа дырҵара, азин сырҭома?" — ҳәа абас дҵааԥшаауа, дынкахәыцуа дныҟәон. Ус еиԥш иҟаз ауаҩ дуӡӡа дарбаныз изымҭоз аҭагылазаашьа, аха ихы рацәашьаны дцәажәон, ус дааӡан", — игәалаиршәоит Адлеиба.
Адунеи аҿы иҟаз асценограф дуқәа, асахьаҭыхыҩцәа дуқәа рыгәҭа дгылан, пату иқәын, ҳаҭыр иқәын, дзыԥсаз рдыруан.
"Аҭауад лаша Чачба-Шервашиӡе ҳәа ишьҭан. Иусумҭақәа даара ихатәроуп, иавтпортреҭқәа даара рыхьӡ ӷәӷәаны игеит даныҷкәыназ иҟаиҵақәаз. Апортреҭ ажанр уамак ала дазааигәан, иқәҿион, ицааиуан. Нас, акостиумқәа, адекорациақәа, атеатр аганахь ала аусура даналага иаамҭа уи еиҳа иақәирӡит. Уи анаҩсгьы астатиақәа ииҩуаз иацназгоз маҷын", — дҳацәажәон Адлеиба.
Усҟантәи аамҭазы иҟаз аналитикцәа дуқәа Фендельраа, Пальмерра реиԥш иҟаз рҟынӡа днаӡаны, убас анализ ҟаҵаны аҟазара дахцәажәар илшон. Ван Гог изкны, Сезанн, атрадициатәи аҿыц хырхарҭақәа рцәырҵреи, адунеи аҿы имҩаԥысуаз апроцессқәеи дышрыхцәажәоз, асахьаҭыхратә ҟазараҿы анализ шыҟаиҵоз џьашьатәуп.
"Истатиақәа зегьы аԥсышәалагьы еиҭагоуп. Уи ус ихырҳәаахьан: "Ари дсахьаҭыхҩымхаргьы, атеориа аганахь ала иналукааша аналитик-теоретикны дҟалон" ҳәа. Хымԥада, дазхаҵоуп. Абас еиԥш дыӷәӷәаны адунеи аҿы ихьӡ геит, Пикассои иареи еибадыруан ибзиан. Иусумҭагьы еизырҳаны иҟаиҵахьан "Бегущие" захьӡу. Амшын агаҿы ииҩуа аҳәсақәа ҩыџьа, идуны иҟаҵаны адекарациаҿы иниба, "уажәшьҭа снапы аҵазыҩуеит" — иҳәеит, убриаҟара игәаԥхеит Пикассо ари асахьа аниба. Ажәакала, ари дуаҩ дуун, иԥсадгьыл дацәыӡт, аха Урыстәылеи Европеи дааӡеит, дыхьӡырҳәаганы аԥсуа культуразы дҟалеит", — ҳәа азгәеиҭоит аскульптор.
Асахьаҭыхҩы иԥсҭазаара далҵит нанҳәамза 17, 1968 шықәса рзы, 101 шықәса дшырҭагылаз, Монако абыргцәа рыҩнаҿы. Анышә дамадан Ницца, аурыс нышәынҭраҿы. Лаҵарамза 12, 1985 шықәса рзы Аԥсны аҳҭнықалақь Аҟәаҟа иԥсыбаҩ ииаган, амилаҭтә музеи азааигәара джуп.
Алеқсандр Чачба (Шервашиӡе) иусумҭақәа ҵәахуп Аҳәынҭқарратә милаҭтә сахьаҭыхратә галереиаҿы, аҳәынҭқарратә аурыстә театр аҿы, атеатралтә музеи аҿы, атеатралтә библиотекаҿы(Санкт-Петербург), Москва, Бахрушин ихьӡ зху атеатралтә музеи аҿы, Урыстәылеи, адунеи атәылақәеи жәпакы рҿы ахатәы коллекциақәа рҿы. Димоуп аԥҳа, имаҭа-Демосфен Заицев.


Sputnik амчыбжь: Гагра иҟалаз абылра, Захарова лыҿцәажәарақәа, аминистр иҭакра
© Sputnik / Томас Тхайцук Погорельцы с улицы Демерджиева город Гагра
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны иазнархиеит есымчыбжьатәи ахҳәаа мшаԥы 25 инаркны лаҵара 1 аҟынӡа иналукааша ахҭысқәа реизга.
Иҳаҩсыз амчыбжь азы Аԥсны Апарламент аҟны иаԥҵан аилакқәа иалхын урҭ рхантәаҩцәа, Аминистрцәа реилазаара аҟны имҩапысит аилатәара, Гаргра араион аҟны абылра ӷәӷәа ҟалеит, Адәныҟатәи аусқәа рминистрра амедиа - центр аҟны ажурналистцәа рызҵаарақәа рҭакқәа ҟалҵеит Мариа Захарова.
Асмаҭ Ҵәџьԥҳа, Sputnik
Анхараз ишәарҭаз аҩны
Гагра ақалақь аҟны Демерџь-иԥа имҩаду ала ауадарацәа змаз аҩны амца шакыз азы Аԥсны АҶА ашҟа адырра ҟалеит аҩаша мшаԥы 26 асааҭ 12:35 рзы.
Ауадарацәа аҭаны абарак ҟазшьа змаз аҩны ргылан 1930-тәи ашықәсқәа рзы, уаҟа инхон 20-ҩык инреиҳаны. Аҩны Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрра Ареспубликатә реабилитациатә центр абаланс аҿы иарбоуп. Шықәсқәак раԥхьа аҩны анхарҭазы ишәарҭаны ишьақәырӷәӷәан.
Зынхарҭа блыз хә-ҭаацәарак Гагра асасааирҭақәа руак иҩнарҵеит, даҽа ҭаацәарак ареспубликатә агәабзиарашьақәыргыларатә центр аҟны иҟоуп. Рынхарҭеи рыкрыфареи араион ахадара рхахьы иргеит. Иаанхаз аҭаацәарақәа аамҭала рҭынхацәа иргеит.
Ирбаандаҩу аминистр
Уаанӡа Аԥсны акультура аминистрс иҟаз Гәдиса Агрба имаҵзуратә ҭагылазаашьа ихы иархәаны аԥара иӷьычит ҳәа гәҩарас ирымоу аӡбарҭа аӡбрала дырбаандаҩуп.
Гәдиса Агрба Акультура аминистрс дыҟан 2020 шықәса рашәара инаркны 2022 шықәса жәабранмзанӡа.
27 Мшаԥы 2022, 09:00
Заанаҵтәи аусҭҵаара адыррақәа рыла, ацәгьоураан ацхыраара зуыз Надир Џьинал ирбаандаҩра мап ацәкын, ира аҩнытә баандаҩра иқәҵоуп.
Апарламент жәабжьқәа
Аԥсны Жәлар Реизара абжьбатәи ааԥхьара адепутатцәа рилатәараҿы Апарламенттә еилакқәа реилазаара шьақәдырӷәӷәеит, иалхын урҭ рхантәаҩцәагьы.
Зынӡа иаԥҵоуп аилакқәа жәба:
Аҳәынҭқарра-зинтә политиказы Аилак ахантәаҩыс - Дауҭ Хәтаба.
Абиуџьет, акредиттә еиҿкаарқәа, ашәахтәқәеи афинансқәеи рзы Аилак ахантәаҩы - Беслан Ҳалуашь.
Аекономикатә политикеи, ареформақәеи, аинформациатә технологиақәеи рзы Аилак ахантәаҩы - Резо Занҭариа.
Атәылахьчареи амилаҭтә шәарҭадареи рзы Аилак ахантәаҩы - Ҭемыр Шергелиа.
Асоциалтә политикеи, аџьеи, агәабзиарахьчареи, адемографиеи, аибашьра аветеранцәеи аинвалидцәеи русқәеи рзы Аилак ахантәаҩы - Рашида Аииԥҳа.
Аҵареи, аҭҵаарадырреи, абызшәатә политикеи, адини, АИХқәеи рзы Аилак ахантәаҩы - Инар Саӡба.
Акультуреи, аҿари, аспорти русқәа рзы Аилак ахантәаҩы - Венори Бебиа.
Жәларбжьаратәи апарламенттә еимадарақәеи аицџьынџьуаа реимадарақәеи рзы Аилак ахантәаҩы - Алхас Барцыц .
Аграртә политикеи, аԥсабаратә лшарақәеи, аекологиеи рзы аилак ахантәаҩы - Ҭемыр Беиа.
Аминистрцәа реилазаара аилатәара
Мшаԥы 28 азы имҩаԥысыз Аԥсны аминистрцәа реилазаара аилатәараҿы ирыдыркылеит аусбарҭабжьаратә хықәкытә программа "Адемографиа аҿиара" 2021 шықәсазтәи аусураз аҳасабырба.
Адемографиатә политикеи асоциалтә еиқәыршәареи рминистр Руслан Аџьба иҳәеит адемографиатә программа абиуџьет 50 миллион мааҭ шазԥхьагәаҭаз, 2021 шықәсазы ишазоужьыз 42 миллион.
Аусбарҭабжьаратә хықәкытә программа "Адемографиа аҿиара" иазԥхьагәанаҭоит 100-100 нызқьмааҭ ахԥатәи ахәыҷи уи ишьҭанеиуеи зауз аҭаацәарақәа рызшәара. Апрограммаз аҭакԥхықәра рыдуп иҷыдоу акомиссиа.
Захарова лҭакқәа
Урыстәыла ААР ахаҭарнак ҷыда Мариа Захаровеи аԥснытәи АИХқәа рхаҭарнакцәеи реиҿцәажәара авидеоконференциа мҩаԥысит Аԥсны ААР амедиацентр аҿы мшаԥы 29 азы.
Аԥсны Адәныҟаполитикатә усбарҭа аиҳабы Инал Арӡынба аконференциа анааирт ашьҭахь ажәа риҭеит аԥсуа журналистцәа. Апресс-конференциа мҩаԥысуан сааҭбжак аҟынӡа, ажурналистцәа ирыман алшара ирҭахыз азҵаара лыҭара.
Мариа Захарова илҳәеит Аԥсни Урыстәылеи реизыҟазаашьақәа адинамикатә ҟазшьа рыманы имҩаԥысуеит, уажәы Адәныҟатәи аусқәа рминистрра активла урҭ раларҵәара иаҿуп ҳәа.
Захарова иазгәалҭеит Аԥсны ишамоу алшара атәыла апозитивтә хыԥша аиҿкаара – аҭоурых, акультура, аԥсабара, атуризм рылшарала.
29 Мшаԥы 2022, 18:24
Мариа Захарова илҳәеит Аԥсны "илызҳаит" ҳәа шылԥхьаӡо, избанзар лҭаацәа лассы-лассы арахь ԥсшьара иаалон.
Амаинерқәа рыԥшаара
Акриптовалиута арҳаразы амаининг-ферма ду аарԥшын Тҟәарчал араион Бедиа ақыҭан Аԥсны ААР аекономикатә шәарҭадареи акоррупциа аҿагылареи рзы Аусбарҭа аусзуҩцәа рыцхыраарала.
Афермаҿ иқәгылан 320 аппарат, зеиԥш мчхарала 400 киловатт.
Аԥсны ААР адыррақәа рыла ахыбра ҩыџьа аԥшәмацәа аман - Кахабер Харчлааи Зураб Ҭодуеи. Дара рганахьала административтә материал азырхиан закәаншьаҭада афымцамч ахархәаразы.
Ашьаусԥшаара-оперативтә усмҩаԥгатәқәа заанаҵтәи адыррақәа рыла, аԥшьаша мшаԥымза 28, асааҭ 23:30 рзыТамшь ақыҭан 48 шықәса зхыҵуаз Вальтер Шаматаа даҽаӡәы дицны, идырым абџьар рыманы амаининг-хархәагақәа рӷьычразы Ҭенгиз Рацба иҩны иақәлеит, аҿагылара анроу ицәеижь ааха ӷәӷәа арҭо иалагеит.
Иҟалаз аиҿахысра иахҟьаны изыцәнымхоз ахәрақәа роуит ақәылаҩ Шаматааи, иара убас Ҭенгиз Рацба иашьа гәакьа - Ҭамази.
Акультуратә жәабжьқәа
Ииасыз амчыбжь азы еилкаахеит Амузыкатә гәыԥ "Alai Oli" иҭнажьит альбом ҿыц "Последний из ушедших" ("Ацынҵәарах" - аред.), уи ахьӡ арҭеит аԥсуа шәҟәыҩҩы Баграт Шьынқәба иҭоурыхтә роман "Ацынҵәарах" иахыншьаланы.
25 Мшаԥы 2022, 14:38
Аԥсуа радио 90 шықәса ахыҵра иазку ацәыргақәҵа аатит Аԥсны ацәыргақәҵатә зал хадаҟны мшаԥымза 28 рзы. Уи еиднакылеит 50 рҟынӡа аҭоурыхтә фотосахьақәеи, адокументқәеи, иҷыдоу аекспонатқәеи.
Мшаԥы 29 азы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ажурналистикаҿ рылшамҭақәеи амилаҭтә радио аҿиара аҟны рлагалеи азы "Аԥсны зҽаԥсазтәыз ажурналист" ҳәа ахьӡ ҳаракы рхыиҵеит Аԥсуа радио аусзуҩцәа Мадина Ҳагԥҳа, Оксана Ҭраԥшьԥҳа, Кама Адлеиԥҳа. Иара убас, шықәсырацәала лҵшәбзиалатәи русуреи амилаҭтә радио аҿиара аҟны рлагалеи азы "Аԥсны зҽаԥсазтәыз акультура аусзуҩ" ҳәа ахьӡ ҳарак рыхҵоуп Руфина Анқәабԥҳа, Мурман Аҳәба, Елена Бычкова, Реваз Ломиа.


Аԥсны ауааԥсыра даҽа 144-ҩык аҿкчымазара рыдбалоуп, ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит
© Sputnik / Кирилл ШипицинИркутский госпиталь ветеранов войн перепрофилируют в инфекционный
© Sputnik / Кирилл Шипицин/
Аԥсны ачымазараҿкы зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 31338 -ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 26512 -ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 454-ҩык.
АҞӘА, жьҭаара 28 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 472-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 144-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы иԥсҭазаара далҵит 63 шықәса зхыҵуаз ахаҵа. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ԥсҭазаара далҵит 54 шықәса зхыҵуаз ахаҵа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы иԥсит аҿкы зыдбалаз 1938, 1961 шықәсқәа рзы ииз ҩыџьа аҳәса.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 80-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 18-ҩык, ибжьаратәуп - 33-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 38-ҩык, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 30-ҩык, урҭ рахьтә фҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 11-ҩык ачымазаҩцәа шьҭоуп. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 106-ҩык, 12-ҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.


АҞӘА, жьҭаара 8 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирус рылоу ирыламу аилкааразы атестқәа рзыҟаҵан 288-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә COVID-19 адиагноз рзышьақәдыргылеит 95-ҩык, абри атәы аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 137-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 112-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 22-ҩык, ибжьаратәуп - 55-ҩык, илҩаауп 13-ҩык апациентцәа.
Аоперштаб ишаанацҳауа ала, жьҭаара 7 рзы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы хҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит.
1947 шықәсазы ииз апациентка ахәышәтәыра дҭашәеит жьҭаара 1 азы ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра аҟазшьақәа лыманы. Уи адагьы асоматикатә чымазара хьанҭақәа лылан. Лҭагылазаашьа ахьеицәахаз азы, лара диаган ареанимациатә ҟәшахьы, арԥҳақәа аҳауарҭарсга лзышьақәыргылан. Аҳақьымцәа иақәнагаз атерапиа шымҩаԥыргозгьы, жьҭаара 7 рзы аԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵит.
Иара убас убри аҽны лыԥсҭазаара далҵит 67 шықәса зхыҵуаз даҽа пациенткакгьы. Лара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 2 рзы ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра лыманы. Аҳақьымцәа иақәнагаз атерапиа шымҩаԥыргозгьы, лҭагылазаашьа бааԥсхан, жьҭаара 7 рзы аԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵит. Лара иара убасгьы лцәа иалан егьырҭ асоматикатә чымазарақәагьы.
Убри аҽныҵәҟьа агоспиталь аҿы иԥсҭазаара далҵит 1938 шықәсазы ииз даҽа пациенткгьы, иара цәыббра 21 рзы ахәышәтәырҭа дҭашәеит ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра аҟазшьақәа иманы. Зымҽхак ҭбааз ахәышәтәра шизымҩаԥыргозгьы, жьҭаара 7 рзы апациент иԥсҭазаара далҵит. Иара убас иара агәыхь, ашьақәыӷәӷәара ҳаракы, агәеисреилагара иман.
Зынӡа Гәдоуҭатәи агоспиталь жьҭаара 7 рзы иҭашәеит 18-ҩык ауааԥсыра.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥымза 25 – Sputnik, Роберт Џьопуа. Аԥсны араионқәа рхадарақәа мшаԥымза 23 рзы аҭыԥ змаз аԥсабаратә рыцҳара иахырҟьаны аԥхасҭа иҟалаз ахәшьара арҭоит.
Гагра араион Ахада Заур Бганба ҳкорреспондент изеиҭеиҳәеит араион аҿтәи аҭагылазаашьа.
"Ҩнеихагылак аҟны ахыб ахнашәеит, 600-700 метр ԥшьыркца рҟынӡа. Уажәы адефекттә акт азырхиара ҳаҿуп. Аҽа ҩнык Цандрыԥшь ақыҭаҿ, аԥхасҭа аиуит. Уаҟа 300 метра ԥшьыркца рҟынӡа ахыб ахыхуп. Ақалақь аҟны автомашьына аҵла ақәҳаит. Амашьына аиҭашьақәыргылара алшартә иҟам. Аԥхасҭа аҭан араион аенергетикатә система, аха уажәазы зегь еиҭашьақәыргылоуп", — иҳәеит Бганба.
Гәылрыԥшь араион аҟны ақыҭа школқәа руак ахыб аԥхасҭа анаҭеит.
"Иҟоу аԥхасҭа ашьақәыргылара ҳаҿуп. Черниговка ақыҭаҿ ашкол ахыб ԥхасҭанатәит. Ахатәы ҩнқәагьы аԥхасҭа ахьроуз ыҟоуп. Ауаа ацхыраара рҭахуп. Фымцала аиқәыршәара апроблемақәа шацызгьы "Амшынеиқәафымцамч" аусзуҩцәа уахи-ҽни аусурақәа ирҿуп", — иҳәеит Гәылрыԥшь араион Ахада ихаҭыԥуаҩ Мирон Малыиа.
Еиҳа ирацәаны аԥхасҭа аҭоуп Очамчыра араион.
"Очамчыра араион аҟны уажәы аҭҵааратә усурақәа ирҿуп. 150 рҟынӡа хыбра аԥхасҭа роуит. Уаҟа, Гәыԥ ақыҭа Ахадара 130 метра ԥшьыркца ахнахит. Џьал ақыҭаҿ ақыҭа Ахадара ахыб 300 метра ԥшьыркца ахнахит.
Аԥхасҭа аиуит Ҷлоутәи аспортзал. Уаҟа 600 метра ԥшьыркца ахыб ахыхуп. Иҳалшо ҟаҳҵоит. Ҳазхьымӡо аганахь ала Аминистрцәа Реилазаарахь ацхыраара ҳаҳәалоит", — иҳәеит араион Ахада Хьрыԥс Џьопуа.
Аминистрцәа Реилазаара аинформациеи аҳәынҭпротоколи Русбарҭа аиҳабы Ельза Ҷанԥҳа илҳәеит араионқәа рхадацәа еизырго аинформациа зегьы атәыла Аиҳабыра рахь инашьҭхоит, уаҟа иара ҭырҵаауеит Беслан Ешба зхадараҟны дыҟоу акомиссиа ҷыда ҳәа.
"Макьаназы араионқәа рҟны агәаҭара иаҿуп аԥсабаратә рыцҳара иаанагаз аԥхасҭа ахышәа-ҵышәа. Аинформациа еизакы Аминистрцәа Реилазаарахь инашьҭхоит. Уаҟа иара ҭырҵаауеит", — лҳәеит Ҷанԥҳа.
Аԥсны ахы-аҵыхәа еимаздаз аурҭ ӷәӷәа асит мшаԥымза 23 рзы.


АҞӘА, рашәара 10 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иаарԥшын 8 404 коронавирустә хҭыс ҿыц 83 регион рыҟны ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Иаарԥшыз апациентцәа рахьтә 34,8% ачымазара шрылоу рызгәамҭакәа имҩасуан.
Уахыки-ҽнаки рыла акоронавирус змаз 216-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 10 386-ҩык. Апандемиа ааҟалеижьҭеи Урыстәыла иахьаҵанакуа 6 358-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара ҭышәынтәалеит 252 783-ҩык.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 36-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә ааҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 27-ҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


18.05.2021
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада аслан Бжьаниеи Шьамтәыла аҧыза-министр Хусеин Арнуси аҧсны-шьамтәылатәи аиҳабырабжьаратә комиссиа алахәцәа аусура алагамҭа рыдырныҳәалеит.
Аминистрцәа рхеилак аҟны Аслан Бжьаниа акомиссиа алахәцәа аҧсшәа раҳәо, иҳәеит:
«Ҳаҭыр зқәу, Аԥыза-министр шәхацкы,, ҳаҭыр зқәу аколлегацәа!
Азин сышәҭозар, аԥсны-шьамтәылатәи аиҳабырабжьаратә комиссиа аусура ахацыркра зегьы иҳадысныҳәалар сҭахуп.
Ари аекономика, ақыҭанхмҩа, атуризм, аҭҵаарадырра, акультура, аспорт уҳәа реиҧш иҟоу еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла наҟ-ааҟ феида злоу ҳусеицуразы алшара ду змоу ҳҳәынҭқаррақәа рыбжьара аизыҟазаашьақәа рыҿиаразы аҵак дуӡӡа амоуп.
Аҳәынҭқаррақәа рыбжьара имаҷымкәа аҳәынҭқаррабжьаратә документқәа ирыҵаҩуп. Урҭ рахьтә зегь реиҳа ихадараны иҟоуп Аԥсны Аҳәынҭқарреи Шьамтәылатәи Арабтә Республикеи рыбжьара аиҩызареи аусеицуреи рзы Аиқәшаҳаҭра.
Иаҧҵоуп аԥсны-шьамтәылатәи аиҳабырабжьаратә комиссиа, иалыршоу аиқәшаҳаҭрақәа ҵакыла рхарҭәаара алзыршо. Аԥсуа ган азҿлымҳауп аҩ-ганк рзы хаҳара злоу аусеицзура, гәацҧыҳәарала аусура ахацыркрагьы иазхиоуп.
Ҳара ҳганахьа ацхантәаҩы, ҳаҭыр зқәу, Озган, иара убас аделегациа егьырҭ алахәцәа сара сҟынтәи иахәҭоу адҵа рыҭоуп.
Агәра згоит, аиҳабырабжьаратә комиссиа аусура алҵшәақәа ҷыдала еицаҳзеиԥшу апроектқәа рынагӡара ишацхраауазы.
Аилатәара алахәцәа ирзеиӷьасшьоит Аԥсни Шьамтәылеи ажәларқәа реизҳазыҕьара иазку алҵшәа бзиа змоу аусура.
Иҭабуп шәахьысзыӡырҩыз".
Анаҩс акомиссиа аусура хацыркын.
Аҧсуа ган аҟнытә уи иалахәын: аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган, аҧыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ, ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьапуа, атуризм аминистр Ҭемраз Хышба, ааглыхратә палата Ахада Тамила Мерцхәлаа.
Шьамтәылатәи аган аҟнытә: аекономикеи адәныҟатәи ахәаахәҭреи рминистр Муҳаммад Самер Аль-Ҳалиль, атуризм аминистр Муҳаммад Мартини, атранспорт аминистр Зуҳаир Ҳузаим, ақыҭанхамҩеи аграртә реформеи рминистр Муҳаммад Ҳасан Катна, Апланркреи жәрабжьаратәи аусеицуреи рзы аилак ахантәаҩы Имад Сабуни, Шьаматәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрра Европа Адепартамент адиректор Луаи Фаллоуҳ, Апланркреи жәларбжьаратәи аусеицуреи рзы аилак аҟны Европа аус ацзуразы Адепартамент адиректор Тарик Аль-Џауабра, ШЬАР, Иреиҳау аҵараиура аминистрра Акультуратә еимадарақәа рзы Адепартамент адиректор Акил Маҳфуд, ақыҭанхамҩа аминистрра аҵиаақәа рыхьчаразы Адепартамент адиректор Ииад Муҳаммад, Акультура аминистрра акультуратә еимадарақәа рзы Адепартамент адиректор Зиад Маиман, Шьамтәыла Абанк хада адәныҟатәи аоперациақәеи акорреспондентқәеи рыҟәша аиҳабы Али Аль-Манла.
Аиҳабырабжьаратәи акомиссиа алахәцәа алацәажәеит хәҭа-хәҭала аекономикеи, атуризми, ақыҭанхамҩеи русхкқәа рыҟны аусеицура апрактикаҟны анагӡара азҵаара.
Акомиссиа аусура аихшьалақәа рыла аекономикеи атуризми рзы Аҧсни Шьамтәылеи рминистррақәа рыбжьара аиқәшаҳаҭрақәа ирыҵаҩын.
Адокументқәа рнапынҵамҭақәа анырҵеит Аҧсны Аҳәынҭқарра аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган, Шьамтәыла аекономикеи адәныҟатәи ахәаахәҭреи рминистр Муҳаммад Самер Аль-Ҳалиль, Аҧсны Аҳәынҭқарра атуризм аминистр Ҭемраз Хышба, Шьамтәыла атуризм аминистр Муҳаммад Мартини.