Иналукааша аҳәынҭқарратә усзуҩ, археолог, аҭоруыхҭҵааҩы, кавказҭҵааҩы, гәыла зыԥсадгьыл аԥеиԥш иазхәыцуаз, есымша аҵабырг иазықәԥоз – арҭ аепитетқәагьы зегь азхом Иури Николаи-иԥа Воронов дшыҟаҵәҟьаз ихаҭара аарԥшразы.
Арифа Қапԥҳа
Еицырдыруа археолог, кавказҭҵааҩы, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы Иури Николаи-иԥа Воронов диит 1941 шықәса, лаҵарамза 8 рзы, Ҵабал ақыҭан, Вороноваа ргәараҭа «Иасочка» аҟны.
Аҵарауаҩ датәуп ижәытәӡоу аурыс ҭауад жәла, хылҵшьҭрала литватәи аҭауад Дмитри Боброк-Вороновски иҟынтә иаауа. Дара рыжәла иатәыз ауа ааигәак Иван Грозныи иаҳҭынраҿы аныҳәатә еишәақәа еиҿызкаауаз иакәын. 1863 шықәсазы Воронов иабду иаб – Николаи Илиа-иԥа Воронов Герцени егьырҭ ареволиуционерцәеи дахьрыдҳәалаз иахырҟьаны Кавказҟа дахыргоит. 1874 шықәсазы «Кавкази уа иқәынхо ажәларқәеи рыхьӡала илшаз азы» Николаи Илиа-иԥа иҭан ижәытәӡоу аԥсуа қыҭа Ҵабал иахьаҵанакуаз 463 десҭын адгьыл. Убас иҟоуп Вороноваа рыжәла Аԥсны ишықәнагалаз аҭоурых.
Ҵабалынтәи
Иури Николаи-иԥа иаб дҭахеит Аџьынџьтәылатә Еибашьра Ду афронт аҟны. Ахәыҷқәа рааӡон «Иасочка» аҟны, ран Светлана Уасил-иԥҳаи ранду Лиудмила Николаи-иԥҳаи еицхырааны. Иури Воронов дшыхәыҷыз инаркны археологиахь азҿлымҳара изцәырҵуеит, уи зыбзоуразгьы дахьынхоз аҭыԥ акәын: Ҵабал – аҭоурыхтә баҟақәа рыла ибеиоу ҭыԥуп, ара иҟан ижәытәӡоу абаа – Аԥсилиа, иара убасгьы, Ҵабал иалсуан Абырфын мҩа Ду амахәҭақәа руак (Даринтәи аҿгара).
«Ҵабал арехеологиатә беиара атәы Вороноваа аиҳабацәагьы ирдыруан», - иҩуеит Вороноваа рҩыза апротоиереи Александр Салтыков истатиа «Аламыс ашьаҳиҭ» аҟны. Иара иазгәеиҭоит, Вороноваа рыдгьыл аҵакыраҿ иҟаз ахәаҿы (Вороноваа рхәы ҳәа иашьҭан) инханы ишыҟаз ижәытәӡоу ауахәама ахыжәжәарақәа, аҭҵаарадырратә литератураҿы «Вороновскаиа» ҳәа иарбоу. Аброуп аграфиниа Уварова (аҭауадцәа Шьербатоваа рхылҵшьҭра иатәыз аурыс ҵарауаҩ, аҭоурыхҭҵааҩы, археолог – аред.) иахьынтәылгаз еицырдыруа ҵабалтәи аныхачаԥақәа – VI-VII ашәышықәсқәа рахь иаҵанакуа ахаҳәтә релиефқәа. Урҭ Ермитаж аҟны инаган, анаҩс ареволиуциа ашьҭахь Қарҭҟа ишьҭын.
Воронов ашкол данҭаз инаркны дрылахәын Баграт ибааш аҟны иаԥшьгаз арехеологиатә ԥшаарақәа. Урҭ мҩаԥысуан Аҟәа, напхгарагьы риҭон еицырдыруа аԥсуа археолог Михаил Ҭраԥшь. Археологиахь имаз абзиабара Иури иԥсҭазаара анырра ӷәӷәа анаҭон: иара иӡбоит Ленинградтәи аҳәынҭқарратә университет, археологиа афакультет аҭалара. Аха аҭагылазаашьақәа ирыхҟьаны, 1960 шықәсазы Воронов дҭалоит Мрагылараҭҵаара афакультет, амсырҭҵаара аҟәша.
Иара рҵаҩҵәас иман аҵарауаҩ дуқәа: академик Васили Струве, апрофессор Михаил Каргер, амрагылараҭҵааҩы Борис Пиотровски, уҳәа убас егьырҭгьы. Дшыстудентыз Воронов иӡбахьан иҭҵаарадырратә усумҭақәа зегьы, иԥсадгьылс ииԥхьаӡоз Аԥсны археологиа аҭҵаара иазикуеит ҳәа.
«Воронов уамак дашьҭамызт, амрагылараҭҵааратә факультет аҟны ицәырҵыз – Хефрени Џьосери (Хефрени Џьосери рпирамидақәа рҿы ишьҭоу – аред.) рыдамрақәа лабҿаба рбаразы алша, – ҳәа иҩуеит Олег Бӷажәба, Воронов изку астатиаҿы, – аҵара даналга ашьҭахь иара иаразнак Аԥсныҟа дхынҳәуеит, атуризм иазку Азеиԥшеидгылатә лабораториа аҟны, хаҭала – еицырдыруа аҭоурыхҭҵааҩы, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Вианор Ԥачлиа иҟны аусура далагоит, акульутра абаҟақәа рыхьчара хырхарҭас ишьҭыхны».
Археологиа доминантак аҳасабала
Иури Николаи-иԥа Воронов иеихьӡарақәа рҟынтә реиҳа акрызҵазкуа ируакуп «Аԥсны археологаитә хсаала», уи аԥсуа археологцәа зегьы рзы иахьагьы ихадоу шәҟәны иаанхоит. Убасгьы Воронов дыԥхьаӡоуп ижәытәӡоу аԥсуа хылҵшьҭра – аԥсилааи, Аԥсилиеи рыҭҵаараҿы иреиҳаӡоу специалистс.
Ҵабал имҩаԥысуаз археологиатә ԥшаарақәа – Ҵабалтәи аекспедициақәа ҳәа хьӡыс ироуит.
«Иури Воронов арехеологк иаҳасабала илаз аҟыбаҩ ааԥшит Аԥсуа институт аҟны, аҵарауаҩ уадаҩрала аусура дахьалагаз, – иҩуеит Бӷажәба. – Араҟоуп иахьизыԥшыз Ҵабал иҟаз ихатә Троиа, гәыкала зымаҵ иуаз Аԥсилиа агәҭаны. Ҵабалтәи аекспедициақәа рҿы иҟаҵаз алкаақәа, ҳәарада, Аԥсны аҳәаақәа хараӡа ирҭысхьеит».
Бӷажәба ишазгәеиҭо ала, Воронов ихаҭа реиҳа ихадоу усумҭас иаликаауан идоктортә диссертациа «Восточное Причерноморье в железном веке (VIII в. до н. э. – VIII в. н. э.)». Адиссертациа ахьчара мҩаԥысит Москва, ф-сааҭк инарзынаԥшуа ицон. «Иури Воронов аҭагылазаашьа дахыҳәҳәон. Иусумҭаҿы ихадоу лкаас иҟалеит – аџьазтәии ахаҳәтәии ашәышықәсқәа рыбжьара аҳәаа алдара ахьигәаӷьыз. Уи аамышьҭахь Кавказ адагьы, уи азааигәара иҟоу аҭоурыхтә баҟақәа акыр рықәра ԥсахтәхеит. Иахьагьы аҵарауаа реиҳараҩык Воронов иаамҭарбага иадгылоит».
Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, Жәларбжьаратәи Аславиантә ҭҵаарадыррақәа Ракадемиа академик, апрофессор Иури Николаи-иԥа Воронов ухаҿы иузаамго аусуразы агәацԥыҳәара иман: дравторуп шәкыла аусумҭақәа, ашәҟәқәа, апублицистикатә очеркқәа, астатиақәа. Воронов – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет раԥхьатәи апрофессорс дыҟан, аибашьра ашьҭахь, еиуеԥшым аамҭақәа рзы Сорбоннеи Кембриџьи алекциақәа дрыԥхьон.
Воронов иԥшәмаԥҳәыс лгәалашәарақәа рҟынтә
Иури Воронов иԥшәмаԥҳәыс Светлана Хочолава-Воронова лыстатиа «Иара иеиӷьу ауаҩы сара дсыздыруам» ҳәа хьӡыс измоу аҟны, еиҭалҳәоит урҭ раԥхьатәи реиқшәара шыҟалаз атәы. Светланеи Иуриеи еибадырит 1974 шықәсазы, Пицунда имҩаԥысуаз аҵарауаа қәыԥшцәеи, арҿиара знапы алаку аҿари аҩбатәи рсеминар аҟны. Асеминар напхгара азиуан Алеко Гәарамиа (Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аректор, афизика-математикатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, апрофессор – аред.), уи ихаҭыԥуаҩс дыҟан Иури Воронов.
«Ибзианы исгәалашәоит рҩыџьагьы асценаҿынтә асеминар шымҩаԥыргоз, – лыҩуеит Хочолава. – Алеко ишәын костиум бзиаӡак, уи иаҵан, илақәа реиԥш, ажәҩанԥштәы змаз акьаҿ. Иоура-иҭбаара ыҟан, дкалаӡа, дыԥшӡаӡа дгылан. Иура аԥаҵа иҿан, илаԥш ианубаалон имҩаԥысуа зегьы хшыҩзышьҭрала дшазыҟоу. Иоура дуун, америкатәи аџьынс костиум ишәын, усҟантәи аамҭазы зхыԥша дууз Фидель Кастро диеиԥшын. Асцена иқәгылаз ҩыџьа ԥшрала зынӡа еиԥшымызт, аха аҩыџьагьы аҟыбаҩ бзиа рылан, ҳәара аҭахума, уи еснагь уздызԥхьало акоуп».
Аҵарауаҩ иԥшәмаԥҳәыс лажәақәа рыла, Иури Николаи-иԥа иџьабаа ду адуп ихатә усумҭақәа рыдагьы, егьырҭ еицырдыруа аҵарауааи, археологцәеи русумҭақәа рҭыжьраҿы. Иаҳҳәап, аԥсуа археолог Михаил Ҭраԥшь иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, Воронов иоуп уи иархив зегьы еилырганы аҭыжьра иаззырхиаз Ҭраԥшь «Исусмҭақәа». Убасҵәҟьагьы патуқәҵарала дазнеит ижәытәӡатәиу аԥсуа археолог Лев Николаи-иԥа Соловиов игәалашәара, уи изкны Воронов иҩуеит ашәҟәы.
Ҳәара аҭахума, аҵарауаҩ ду дызгәамԥхақәозгьы рацәан. Иԥшәмаԥҳәыс илыҩуеит, Қырҭтәыла аиҳабырахь Звиад Гамсахурдиа (Қырҭтәылатәи ССР (1990-1991) Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩы, Қырҭтәыла раԥхьаӡатәи ахада (1991-1992) – аред.) даннеи инаркны, Воронов икыдцаларақәа еиҳа рыҽдырӷәӷәеит ҳәа.
«Ақырҭуа газеҭқәеи, ателехәаԥшреи, арадиои, егьырҭ еиуеиԥшым аҭыжьымҭақәеи рыла Иури Воронов ихаҿсахьа – «амц-ҵарауаҩ», «афашист», ма «аурыс мпыҵахалаҩ» ҳәа ауаа ирыладырҵәон. Ақалақь ахь ҳазцәырымҵо ҳҟалеит, амҩан ҳаанкыланы ажәа бааԥсқәа ҳарҳәон, иҳашьҭажьцәон, ҭелла ҳахҭаркуан, иаарышьҭуан шәыԥшәма иԥсра ҳгәы иалсит ҳәа ателеграммақәа…
Исгәалашәоит, уи аҩыза ателеграмма Иури ианиқәшәа ус сеиҳәеит: «Имаҷҩуп ауаа, рыԥсҭазаара ишалҵыз атәы зҳәо ателеграммақәа зауа. Иагьинтересуп, уаазхәыцыр» ҳәа. Иара убасгьы, адышшыларатә ателеграмма ҳзаашьҭын Ленинградынтәи, еицырдыруа аҵарауаҩ Турчанинов иҟнытә. Анаҩс иаҳаҳаит, уи аҩыза ателеграмма Вороноваа рыхьӡала акәызшәа, зықәра акыр инеихьаз, згәабзиара ӷәӷәамыз Турчанинов ишизынашьҭызгьы».
Аҭҵаарадырреи аполитикеи рҟны аҵабырг ыҟазарц азы
«Иури Николаи-иԥа ианакәзаалак аҵабырги афактқәеи дзырхысуамызт: усҟан заҳаҭыр дууз ауаа ирҿагылоз, мамазар иргәамԥхоз акы аҳәара дацәхьаҵуамызт. Акырынтә иавҵаланы, инықәырԥшшәа иарҳәахьан, зхыԥша ыҟоу аҭорухҭҵааҩцәеи иареи реизыҟазаашьақәа ԥхасҭаимтәыр иаҳа ишизеиӷьхо атәы. Уи аҩыза ацәажәарақәа Иури Николаи-иԥа аамсҭашәала ихирқәшон», – иҩуеит Воронов иҩыза Николаи Бондарев, ашәҟәы «Ашьхатәыла Аԥсны» (арецензиа иҩҩит Иури Николаи-иԥа) автор.
Воронов аҵыхәтәантәи ишықәсқәа иузаҟәымҭҳо ирыдҳәалоуп иԥсы зыҿҳәараз Аԥсны имҩаԥысуаз ауаажәларра-политикатә хҭысқәа. Урҭ ахҭысқәа ирылҵшәахеит Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра. Аибашьра алагаанӡа, 1991 шықәсазы Воронов Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет депутатс далхын.
«Аԥсны иҟалаз аибашьра археологиа-ҭоурых аганахьала сусура ацҵаразы исымаз агәыӷрақәа сымнахит, – ҳәа иҩуан Воронов, ишәҟәы «Сара схьаа, Аԥсны» алагалажәа аҟны. Ашәҟәы ахаҭа ҭыҵит Воронов иҭахара маҷк шагыз – 1995 шықәсазы. – Аха ус шакәугьы, арҭ ашықәсқәа рзы исоуз аԥышәеи, адыррақәеи, ҳәарада исыхәеит иуадаҩыз аамҭақәа рзы. Ауаҩытәыҩса изинқәа рыхьчаразы апарламенттә комиссиа еиҳабыс сыҟаҵара уалны исықәнаҵеит – аԥсуааи, егьырҭ Аԥсны иқәынхо ажәларқәеи, ридеологиа ашьақәыргылара – ишьаарҵәыраз Шеварднаӡе (асоветтәи, қырҭтәылатәии ауаажәларра-политикатә усзуҩы, Қырҭтәыла ахада (1995-2003) – аред.) ирежими, иара убасгьы Қырҭтәыла адгылара азҭоз аҳәаанырцәтәи амчқәеи аҿагылара рыҭараз.
Воронов изныкымкәа дрылахәын Аԥсны аибашьра аамҭазы имҩаԥысуаз аиҿцәажәарақәа. Иара убасгьы дрылахәын 1992 шықәсазы Москва имҩаԥысыз еицырдыруа «цәыббратәи аиҿцәажәарақәа», Владислав Арӡынбеи, Бори Ельцини, Едуард Шеварднаӡеи анеиқәшәоз, ргәаанагарақәа анеибырҳәоз. Иури Николаи-иԥа дахьыҟазаалакгьы – Москва, Санкт-Петербург, Нхыҵ-Кавказ, Британиа Ду, Приднестровие – Аԥсны иҟоу шыҟаҵәҟьоу аиҭаҳәаразы алшарақәа зегьы ихы иаирхәон. Иареи ажурналситцәеи аимадара бзиа рыбжьан –аинтервиуқәа риҭон, астатиақәа иҩуан, арадио ала дықәгалон.
Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба Иури Николаи-иԥа Воронов идыз амиссиа шынаигӡаз абас еиԥш ахәшьара аиҭон: «Аԥсны аибашьра аамҭазы Воронов, иуҳәар ҟалоит, ҳтәыла аинформациатә қәԥара напхгара аиҭон ҳәа, уи ақәԥараҿы ҳара ҳагьаиааит. Аинформациатә еибашьра зехьынџьара иҟан, аӷа дызхаԥаны иҟаз Аҟәагьы – уа еиҳарак баша аԥсеиқәырхара акәӡамызт иҟаз, Аԥсны атәылауаҩ иаҳаҭыр аиқәырхара акәын ихадаз».
Иури Воронов – аибашьра аҭҵааҩцәа рзы хәы змаӡам аусумҭа «Аԥсны ашәҟәы шкәакәа» авторс дыҟоуп. Уаҟа еидкылоуп иуникалтәу адокументқәеи, аматериалқәеи, ауаа рыршаҳаҭрақәеи. «Ари ашәҟәы ҭыҵит аибашьра алагеижьҭеи шықәсык анҵы – 1993 шықәса, нанҳәа 14 рзы. Уи аамҭазы аибашьра ацара иаҿын. Иури Николаи-иԥа ашәҟәы аҭыжьра дахыццакуан, иаарласны ауаа рҟынӡа аҵабырг анагаразы», – иазгәалҭоит аҵарауаҩ иԥшәмаԥҳәыс Светлана Хочолава.
Аибашьра аамҭазы иааԥшит Воронов илаз даҽа ҟазарак: аӡәы еиԥшым публицистк иаҳасабала ихы ааирԥшит. «Угәалашәраҿы инхо, ицҳафыруа иҟаз ателехәаԥшреи акьыԥхьи рҿы иқәгыларақәа хықәкы хадас ирымаз акы акәын – аибашьра аԥшьызгаз раарԥшра. Илшара дууп аҳәаанырцәтәи атәылақәеи урҭ руааԥсыреи рҟынӡа аҵабырг анагара аус аҟны, рацәак идуум, аха аҭоурых беиа змоу ажәлар ззықәԥо деилыркаараҿы», – иҳәеит Воронов дилацәажәо, ауаажәларратә-политикатә усзуҩы Сократ Аџьынџьал.
«Ҭынчрала аԥышәара»
Аибашьра анеилга ашьҭахь, Иури Воронов Аԥсны аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩс дҟаҵан. Еиҭаҳәашьа змам, аибашьра ашьҭахьтәи иуадаҩӡаз аамҭақәа рзы иара аус иуан Аԥсны иқәынхо амилаҭқәа реидкыларазы, аибашьра ахҟьа-ԥҟьақәа лассы раԥыхразы, акырынтә иҳәахьан, иагьиҩуан аибашьраҿы аиааира агара ашьҭахь ишааиуа иуадаҩу аамҭа – «ҭынчрала аԥышәара».
Воронов иполитикатә хәаԥшышьақәа дрылацәажәо, аҭоурыхҭҵааҩ Иури Анчабаӡе истатиа «Иури Воронов Аԥсны XX-тәи ашәышықәсатәи аҭоурых аконтекст аҟны» ҳәа хьӡыс измаз аҿы абас иҩуеит: «Иури Николаи-иԥа Воронов Аԥсны аԥеиԥш ибон аетнополитика аганахьала ихьыԥшымны. Убри аамҭазгьы иара иазгәеиҭон ибзианы ишеилкаалатәу Аԥсны агеографиатә ҭагылазаашьа иамоу аԥыжәарақәеи аграқәеи ртәы. Ишьақәирӷәӷәон, аӡиас Ԥсоу ала имчу, хысшьа змам аҳәаа аҟазаара шҭырхагоу, дадгылон итрадициатәыз транскавказтәи амҩадуқәа реиҭашьақәыргылара, Амшын Еиқәа иамаз аекономикатә роль архынҳәра».
1995 шықәса, цәыббра 11 рзы Иури Николаи-иԥа Воронов итаацәеи иареи ахьынхоз Аҟәатәи иҩны аҿаԥхьа дшьын. Ацәгьоура назыгӡази, уи азы адҵа ҟазҵази зусҭцәоу иахьа уажәраанӡагьы ишьақәыргылам. Арыцҳара аныҟала, шәҩыла ауааԥсыра Воронов иҭаацәаа ирзаарышьҭит адышшыларақәа зныз ателеграммақәа: урҭ нҵәара рықәымкәа аара иаҿын. Зықьҩыла Аԥсны ауааԥсыра гәалсра дула Иури Николаи-иԥа аҵыхәтәантәи имҩахь днаскьаргон. Аҵарауаҩ анышә дамадоуп Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи азааигәара, иахьагьы иналукааша аҳәынҭқарратә усзуҩ дызгәалашәо уаҟа лассы-лассы ишьҭарҵоит ашәҭшьыҵәрақәа.
Иури Воронов иҩыза бзиа, ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәба, аҵарауаҩ иҭахара ашьҭахь абас иҩуеит: «Ҳажәлар рҿы ус рҳәоит: амш иацло ианалагалак – ҽаԥарак ԥхьаҟа ицеит ҳәа, ианагхалак – ҽаԥарак шьҭахьҟа ицеит ҳәа. Сҩыза Иури Николаи-иԥа Воронов сынизхәыцуа абри аасгәалашәоит. Ҳаҭҵаарадырреи ҳполитикеи данрызнеи ашьҭахь, ԥхьаҟа шьаҿа дук ҟаҵан. Сара сгәыӷуеит, иара данца ашьҭахь, шьҭахьҟа ашьаҿа ҟаҳамҵап ҳәа. Иара ииҭынхаз аҭҵаарадырратә усумҭақәеи, иаҳзынижьыз адоуҳатә мали даараӡа ирацәоуп». Иури Николаи-иԥа иҩыза Џьума Аҳәба ҳамҭас ишәҟәы анииҭоз абас аниҵахьан: «Хылҵшьҭрала Иаԥсилу изы, гәыла-ԥсыла Иаԥсилу иҟынтә» ҳәа.
Иури Николаи-иԥа Воронов дравторуп – 800 инареиҳаны аҭҵаарадырратәи апублицистикатәи статиақәа, убасгьы 30 раҟара монографиа. Иҟоуп макьана икьыԥхьым аҵарауаҩ иусумҭақәагьы.
Воронов ианашьан аорден «Ахьӡ-Аԥша» I аҩаӡара, иара убасгьы иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, археологиатә ҭынха аиқәырхара аус аҿы иалагала дуқәа рзы урыстәылатәи амилаҭтә премиа «Абиԥарақәа рҭынха» ианаршьоит.


Аԥсны
Ажәабжьқәа Sputnik Аԥсны аҟны
Иҳаҩсыз ҩымш рыла акоронавирус зцәа иалаз ҩыџьа ԥсит Аԥсны
23:51 09.01.2022 (ирҿыцуп: 23:54 09.01.2022)
© Sputnik / Томас ТхайцукГудаутская ЦРБ
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аԥсны аепидемиа ҵысижьҭеи аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 38307-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 31303-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 563-ҩык.
АҞӘА, ажьырныҳәа 9 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 419-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 80-ҩык аҿкчымазара шрымаз аадырԥшит, ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы ҩымш рыла рыԥсҭазаара иалҵит аҿкы зыдбалаз ҩыџьа: 92 шықәса зхыҵуаз ԥҳәыски, 44 шықәса зхыҵуаз хаҵаки.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 71-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 22-ы, ибжьаратәуп - 49-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык, урҭ рахьтә 18-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит ааҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 16-ҩык, урҭ рахьтә ҩыџьа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы жәаҩык ачымазцәа шьҭоуп.


09.11.2021
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа
«Ҳаҭыр зқәу Ахада шәхацкы, ҳаҭыр зқәу Ахада Ихаҭыԥуаҩ шәхацкы!
Ҳаҭыр ду шшәықәысҵо шаҳаҭра азуа, Аԥсны Аҳәынҭқарра ажәлар рыхьӡала, хаҭала сара сыхьӡала гәык-ԥсыкала ишәыдысныҳәалоит Никарагуа Ареспублика ахада иалхрақәа рыҟны ижәгаз аиааира.
Амаҵзура дуӡӡахь шәалхра иарҵабыргуеит Шәара аполитикаҟны ишәымоу ахьӡ, аҳаҭыр, Никарагуа Ареспублика ажәлар аҳәынҭқарра напхгараҭараҟны шәусура ахырхарҭа адгылара шарҭо.
Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны ҷыдала иазнеиуеит аиҩызареи аилибакаареи шьаҭас измоу аԥсны-никарагуатәи аизыҟазаашьақәа рыҿиара.
Сара агәра згоит аҳәынҭқаррабжьаратә усеицзура наҟ-ааҟ ҳажәларқәа рзы акрызҵазкуа аусхкқәа зегьы рыҟны анагӡара шроуа. Сгәы иаанагоит ҳалшарақәа реицҵарала аԥсны-никарагуатәи аусеицзура аҳәаақәа есааира рыҽдырҭбаалоит ҳәа.
Аҭагылазаашьа схы иархәаны, ҳаҭыр зқәу Ахада шәхацкы, ҳаҭыр зқәу Ахада Ихаҭыԥуаҩ шәхацкы, азин сышәҭозар, ҳаҭыр ду шшәықәысҵо азгәаҭаны, ишәзеиӷьасшьоит Никарагуа Ареспублика аҿиара иадҳәалоу азҵаарақәа рыҟны аихьӡарақәа».


Урыстәыла иазгәарҭеит иалагаламкәа аҭыԥан ицәырҵыз акоронавирус омикрон-штамм
© Sputnik / Евгений БиятовГоспиталь COVID-19 в УКБ №2 Первого МГМУ им. И. М. Сеченова
© Sputnik / Евгений Биятов/
Адунеижәларбжьаратәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара адыррақәа рыла, COVID-19 адунеи аҿы изыхьхьоу 276 миллион иреиҳахеит, рыԥсҭазаара иалҵит 5,3 миллионҩык.
АҞӘА, ԥхынҷкәын 26 - Sputnik. Урыстәыла агәабзиарахьчара аминистр Михаил Мурашко рыӡбахә иҳәеит акоронавирус омикрон-вариант зыхьыз атәылауаа, абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
"Ҳара ҳахылаԥшуеит анҭыҵынтәи иаанаго аомикрон хҭысқәа, убри азы аӡәы ишидаҳбалалак еиԥш, иахәҭоу ҟаҵаны, ачымазара алаҵәара алҳаршом. Аха Урыстәыла иахьаҵанакуа аҭыԥангьы омикрон хҭысқәа цәырҵхьеит", - иҳәеит иара.
Ааигәа Ботсванеи Аладатәи Ареспубликеи рҿы акоронавирус штамм ҿыц B.1.1.529 цәырҵит. Иара 32 еиҭакра амоуп S-хӡы аҿы. Агеном SARS-CoV-2 аҿы аҽеиҭакра ари авариант атәымцәеижьҿагылақәа ирнышәоит, зиммунитет лаҟәу, иаҳҳәап ВИЧ зыхьуа рҿоуп ахы ахьакыз ҳәа ргәы иаанагоит аҵарауаа.
17 Ԥхынҷкәын 2021, 11:51
Агәабзиарахьчараз адунеизегьтәи аиҿкаара имҩаԥнагаз аилатәараҿы иазгәанаҭеит B.1.1.529 шәарҭоуп ҳәа. Уи иарҭеит абырзен алфавит 15-тәи анбан ахьӡ "омикрон". Ари аштамм рыхьыр ауеит уаанӡа изхыхгахьазгьы алаҵа ҟазҵахьазгьы.
Уажәазы аԥыжәара амоуп ҵыԥх Индиа ицәырҵыз дельта-штамм B.1.617.2, аха аҵарауаа уи ацынхәрас "омикрон" ааиуеит ҳәа иршьоит. Аҵыхәтәантәи адыррала 70 тәыла рҿы ашьҭа рбахьеит.


19.10.2021
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыреи Апсныпресси ажурналистцәа Москватәи иусуратә ныҟәара аихшьалақәа ртәы рзеиҭеиҳәеит.
Ивизит аҳәаақәа (жьҭаарамза 8 -16 рзы) ирҭагӡаны аҳәынҭқарра ахада урыстәылатәи ачынуаа дуқәа рԥылараан дрылацәажәеит азҵаарақәа жәпакы.
Ихадароу зҵаараны иҟалеит зымҽхак дуу Аԥсны 2025 шықәсанӡа асоциалтә-економикатә ҿиара апрограмма ҿыц. Апрограммаҟны ихадараны иҟоуп аекономика аусхк аҳәынҭқарратә дгылара аҭара иазку аусмҩаԥгатәқәа, ҷыдала, абизнес маҷи ибжьаратәу абизнеси, ақыҭанхамеи, ааглыхреи. Иара убас апрограмма иазԥхьагәанаҭоит абиуџьет иаҵанакуа ихадоу акатегориақәа руалафахәқәа рышьҭыхразы афинанстә цхыраара.
«Ари ашьҭыхра есышықәса имҩаԥысуеит, уи иацҵатәуп. Урыстәылатәи агани ҳареи аицәажәара ҳабжьоуп 2025 шықәсазы Краснодартәи атәылаҿацә абжьаратә уалафахәы аҩаӡараҟынӡа ашьҭыхразы, уи 40 нызқь рҟынӡа иҟалоит», – иҳәеит Аслан Бжьаниа.
Аԥсны 2025 шықәсанӡа асоциалтә-економатә ҿиара апрограммаҟны акрызҵазкуа хәҭаны иалоуп «АА Аԥсны асоциалтә-еккономатә ҿиара ацхрааразы аинвестициатә программа» амҽхак арҭбаара. Уажәы аинвестпрограмма иазԥхьагәанаҭоит шықәсык 1 млрд 350 млн мааҭ афинансзоужьра. Аԥсны 2025 шықәсанӡа асоциалтә-економикатә ҿиара апрограмма ҿыц аҟны иҟалоит ашәахтәқәа напхгара рыҭара асистема аԥҵара ацифратә технологиақәа рхархәарала.
«Ари иаҭаххо ахарџь маҷӡам, аха ашәахтәқәеи аҳазатә ааимҭақәеи напхгара рыҭара аганахьала иаагәауҭартә аекономикатә лыҵшәа анаҭоит», – иазгәеиҭеит Ахада.
Аԥсны 2025 шықәсанӡа асоциалтә-економикатә ҿиара апрограммаҟны иҟоуп иара убас аҵак ду змоу даҽа зҵааракгьы – уи абизнес альготатә кредит аҭароуп. «Ари аҩыза апрограмма шықәсқәак аус ауан ҳара ҳҿы. Уи ашәагаа 1 млрд 200 млн мааҭ артәеит усҟан. Уажәы урыстәылатәи аган аҿаԥхьа ари амҽхак аизырҳаразы азҵаара ықәҳаргылеит», – иҳәеит Бжьаниа.
Иара убас ишьҭыхын афымцамч инадҳәаланы «амҩатә хсаала» апунктқәак рынагӡара азҵаара. Ари инықәырԥшны 4,7 млрд мааҭ ақәхарџьтәхоит. Абри аицҵалыҵ азхкхоит афымцамч ахархәаҩцәа зегьы рхы иадырхәо афымцамч арбагақәа ашәҟәы иҭазгало амыругақәа раахәареи рықәыргылареи. Урҭ шәнызқь раҟара ҟалоит Аԥсны. Ари апроект инықәырԥшны 2 млрд мааҭ иаԥсахоит. Иаанхо аԥара афымцакаҭатә нхамҩа аиҭашьақәыргылара иазкхоит.
«Зыӡбахә ҳҳәо мҽхакы ҭбаала аиҭашьақәыргылара акәӡам, ҳара ҳазлацәажәо хара имгакәа афымцамч зҭагылоу акризис алгароуп. Арҭ аусмҩаԥгатәқәа афымцасистема еиԥҟьарада аусура рылдыршоит, хархәара зауа афымцамч ахылаԥшразы аҭагылазаашьа аԥырҵоит», – иазгәеиҭеит Ахада.
Иара убас Москва иалацәажәан афымцасистема зҵоу аидара аҵхра хықәкыс иҟаҵаны, акриптовалиута арҳара знапы алаку рзы атехнопарк аԥҵара азҵаара. «Ари аганахьала аусура мҩаԥысуеит. Азҵааразы аҵыхәтәантәи азыӡбақәа рыдыркылоит жьҭаарамзеи-абҵарамзеи рзы», – иҳәеит Бжьаниа.
Ирылацәажәан иара убас аинфраструктуратә проектқәа, аҟәатәи аҳаиртә баӷәаза аартра апроектгьы убрахь иналаҵаны. Аԥара азоужьуп. Аҳаиртә баӷәаза аиҭашьықәыргылара иазку апроект аекспертиза иахысит, ихиахоит жьҭаарамза 2022 шықәсазы», – иҳәеит Бжьаниа. Аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра иазхиоуп Аԥсны газла аиқәыршәара иазку апроектгьы. Иаҵаҩхоит иааиуа амчыбжьқәа рзы.
Москва ишьҭыхын иара убас ҳара ҳзы аҵак ду змоу, Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа ахысра армариара азҵаара. «Аилкаара ыҟоуп. Документқәак азырхиатәуп, избанзар уи аӡбара знапы иану аусбарҭақәа рацәоуп. Ари азҵаара ашәарҭадара азҵаарагьы иадҳәалоуп аҟнытә, изықәныҟәатәу аԥҟарақәа ыҟоуп», – иҳәеит Ахада.
Бжьаниа иацҵаны иҳәеит Москва излацәажәаз азҵаарақәа зегьы рзы аилкаара шалыршоу.Иара убас иара иҳәеит Аинвестпрограмма хышықәса ишымҩаԥысуаз,уажәтәи сынтәа ишхыркәшахо. Иҿыцу апрограмма амҽхак еиҳахоит, иаҵанакуа ахырхарҭақәагьы. «Ҳара ҳазҿу Аинвестпрограмма мацара акәӡам, ари аҿиара апрограмма ауп. Уи амҽхак еиҳа иҭбаауп, афинанстә рбагақәа рылагьы еиҳахоит. Зегьы ҳалшап ҳәа сгәы иаанагоит», – иҳәеит аҳәынҭқарра Ахада.
Москва Аслан Бжьаниа УА атәылахьчара аминистр Сергеи Шоигу диԥылеит. Аиԥылараҟны ирылацәажәан арратәи арра-техникатәи усеицура адагьы аекономика аҿиаразы аҵак ду змоу аинфраструктуратә проектқәа жәпакы. Убарҭ рыҩныҵҟа иҟоуп аҳаиртә баӷәаза, автомашьына мҩа, Кәыдрытәи аҩхаа атоннельқәа ҩба реиҭашьақәыргылара, Гәмысҭа ацҳа аиҭашьақәыргылара азҵаарақәа.


03.06.2020
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа хаҭалатәи аилазаара Атәылахьчара аминистр аинрал-аполковник Владимир Ануа дыдирдырит.
Аҳәынҭқарра Ахада иазгәеиҭеит аинрал аидара ду дшаҵало, агәра шигогьы иҳәеит Владимир Ануа инапхгарала Аҧсны арбџьар мчқәа рырҕәҕәаразы, арратә леишәа аиҿкааразы, арбџьар мчқәа ргәышьҭыхразы ихацырку аусқәа ишрыцҵахо, ишеихаҳахо.
Аслан Бжьаниа иажәақәа рыла, аибашьроуп атәылауаҩ изанааҭ змаз ауаҩы Владимир Ануа ипрофессионалтәу аруаҩны дҟазҵаз. «Шәара ибзианы дыжәдыруеит иара, аҵыхәтәантәи аибашьрашьҭахьтәи ашықәсқәа рыҩныҵҟа атәылахьчара аминистрраҟны иара амаҵура харакқәа ааникылоит»,- иҳәеит Ахада.
Атәылахьчара аусбарҭа ахада ҿыц атәыла анапхгара иҭабуп ҳәа реиҳәеит ирҭаз агәрагаразы, иҳәеит Арбџьармчқәеи аҳәынҭқарра ахьчаралшареи рырҕәҕәара аус аҟны илшо зегьы шыҟаиҵо.
«Аҭагылазаашьа схы иархәаны, ҧасатәи атәылахьчара аминистр иҭабуп ҳәа иасҳәарц сҭахуп, илегендоу ар рҧыза, Мираб Борис-иҧа Қьишьмариа иҭабуп ҳәа иасҳәар сҭахуп. Мираб Борис-иҧа ҳарбџьармчқәа рҭоурых аҿы ихьӡ хьтәы нбанла анҵара илшеит. Ари фактуп! Сгәы иаанагоит, аринахысгьы ҳара аҧхьаҟа ҳарбџьармчқәа ҳрызгәдуны ҳҟалоит ҳәа!», - иҳәеит аҳәынҭқарра ахада.
Ахада Мираб Қьишьмариа арратә уал анагӡараан иааирҧшыз агәымшәареи ахамеигӡареи рзы ианеишьеит "Афырхаҵара аорден".
Иара убас Мираб Қьишьмариа АА атәылахьчара аминистр иабжьгаҩ хаданы дҟаҵоуп.
Аҧсны Аҳәынқарра Ахада Аслана Бжьаниа АА атәылахьчара аминистррраҟны иқәгылара атекст:
Аҩызцәа аофицерцәа!
Аҧсны Аҳәынҭқарра Арбџьар мчқәа рыдҵаҟаҵаҩ хада иаҳасабала, сара сзы ҷыдала аҵак ду амоуп иахьатәи аиҧылара. Ари азал аҟны итәоуп ҳарбџьармчқәа рылшара зхьыҧшу аофицерцәа. Аҧсуа ар аҧсуа ҳәынҭқарра иақәлоуп. Иара ахыҵхырҭа "аҧсуа гвардиа" ҳәа изышьҭаз хазы игоу аҩныҵҟатәи архәҭақәа рышьақәгылара аҟнытә иаауеит.
Ари аполк аибашьцәа мчла еиҟарамыз аидыслараҟны ақырҭуа оккупантцәа ирҿагылеит 1992 шықәса нанҳәамза 14 рзы. Еиҧырҟьам ар, уи анапхгаратә усбарҭақәа - атәылахьчара аминистрреи аинралтә штаби раҧҵара мҩаҧысуан аџьынџьтәылатә еибашьраан. (Атәылахьчара аминистрреи Аштаб хадеи раҧҵаразы 1992 шықәса жьҭаарамза 11 аҟн. Аусҧҟа инапы аҵаиҩит Аҧсны Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум Ахантәаҩы Владислав Арӡынба).
Иахьа иаҳгәалаҳмыршәар ҟалом аҧсуа ар аҧҵаҩцәа, ҳар рҧызацәа – Владимир Аршба, Сергеи Дбар, Султан Сосналиев. Раҧхьатәи Арбџьар мчқәа рыхәҭақәа ардыҧхьала аортиадқәа. Иахьа уажәраанӡагьы амилаҭтә ар шьагәыҭс иамоуп ардыҧхьалацәа. Шәара аӡәырҩы шәеиҧш, Владимир Ануа, атәылауаҩ изанааҭ змаз ауаҩы, аибашьроуп ипрофессионалтәу аруаҩны дҟазҵаз. Шәара ибзианы дыжәдыруеит иара, аҵыхәтәантәи аибашьрашьҭахьтәи ашықәсқәа рыҩныҵҟа атәылахьчара аминистрраҟны иара амаҵура ҳаракқәа ааникылоит.
Сара агәра згоитт Владимир Ануа инапхгарала арбџьар мчқәа рырҕәҕәара, арратә леишәа аиҿкаара, Аҧсны Арбџьар мчқәа ргәышьҭыхразы ихацырку аусқәа ишрыцҵахо, ишеихаҳахо.


Аԥсны уахыки-ҽнаки рыла ԥшьҩык аҿкчымазара рыдырбалеит
21:34 26.04.2022 (ирҿыцуп: 22:00 26.04.2022)
© Sputnik / Алексей МайшевЭкспресс-тестирование на COVID-19 в аэропорту Внуково
© Sputnik / Алексей Майшев/
Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 азы атестқәа арҭеит 85-ҩык.
АҞӘА, мшаԥы 26 - Sputnik. Уахыки-ҽнаки рыла 4-ҩык аҿкчымазара рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы ишьҭоуп хҩык ачымазцәа.
Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра аҳәамҭала, мшаԥы 26 инаркны аҿкчымазара алацәаразы адыррақәа ркьыԥхьлоит мҽышала.
Аепидемиа ҵысижьҭеи Аԥсны аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 53 608-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 52 922-ы, рыԥсҭазаара иалҵит 683-ҩык.


Ахада Аԥсны ауаажәларра Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа амш рыдиныҳәалеит
«Акыр иаԥсоу ҳауаажәлар!
Ишәыдысныҳәалоит аҳәынҭқарратә ныҳәа – Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа амш.
1994 шықәса абҵарамза 26 рзы иналукааша ҳҳәынҭқарра аԥыза ду Владислав Арӡынба напхгара ззиуаз Аԥсны Ареспублика Иреиҳаӡоу Асовет 1999 шықәса жьҭаарамза 3 рзы имҩаԥысыз жәларызегьтәи ареферендум ақәшаҳаҭхарала иаднакылеит ҳтәыла Азакәан хада.
Аконституциа – аҳәынҭқарра ашьақәгылареи аҿиареи уасхырс иазышьҭоуп.
Ҳара ҳ-Конституциа адкылара мҩаԥысуан аамҭа хьанҭақәа раан, аха убас шакәугьы, Адокумент идемократиатәу, изинтәу аҳәынҭқарра аҿиаразы зыда ԥсыхәа ыҟам аԥҟарақәеи анормақәеи агәылалеит. Аконституциа адкылара даҽазныкгьы ишьақәнарӷәӷәеит Аԥсны жәлар хьаҳәа-ԥаҳәарада ихьыԥшым, исуверентәу аҳәынҭқарра аргылара хықәкыс ишрымаз, ари амилаҭ-хақәиҭратә қәԥараҟны акырӡа зҵазкуа рыцхәынгьы иҟалеит.
Аконституциа анрыдыркылаз аахыс 27 шықәса ҵит. Ари аамҭа аҩныҵҟала ҳтәылаҟны илахьынҵаӡбагоу ахҭыс ҟалеит. Аԥсны Аҳәынҭқарра асуверенитет азхарҵеит Урыстәылатәи Афедерациеи Еиду амилаҭқәа Реиҿкаара иалахәу аҳәынҭқаррақәеи жәпакы.
Ҳаҭыр зқәу ҳауаажәлар, ҳара зегьы ибзианы еилаҳкаауазароуп, Ихадоу Адокумент анормақәа рықәныҟәарада ишзыҟамло иҭышәынтәаланы иҿио ҳҳәынҭқарра аԥеиԥш. Шәара ишыжәдыруеиԥш, аҳәынҭқарратә мчхареи напхгараҭареи рсистема аиҭакра иазку Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциахь арҽеирақәа разырхиара хықәкыс иҟаҵаны иаԥҵоуп, аус ауеит Аконституциатә еиҭакрақәа рзы акомиссиа.
Иазгәаҭазар сҭахуп аконституциатә еиҭакрақәа ҳҳәынҭқарра ашьаҭақәа рырӷәӷәара излазку ала ари аусураҟны даара агәҽанызаара шаҭаху,. Иара убас иаҵшьны исҳәарц сҭахуп ҳтәыла Адокумент Хада ԥыжәара аҭараан хәдықәҵара ҟазҵо Аконституциатә Ӡбарҭа аусура иамоу аҵак ду атәы.
Акыр иаԥсоу ҳтәылауаа, Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа ихадароу аԥҟарақәеи аԥринципқәеи рықәныҟәара атәыла ҩныҵҟала аҭышәынтәалареиԥш, ҳҳәынҭқарра амчреи жәларбжьаратәи аренаҟны апозициақәа рырӷәӷәареи рзы зыда ԥсыхәа ыҟам ауп.
Сара агәра згоит ҳамчқәа еибыҭаны ҳ-Аԥсадгьыл аизҳазыӷьара алзыршо ҳхықәкқәа рынагӡара шҳалшо!
Акыр иаԥсоу ҳауаажәлар, абри аныҳәамш аҽны ишәзеиӷьасшьоит аҭынч ԥсҭазаара, аҿиара!
Нагӡара ақәзааит Аԥсны Аҳәынҭқарра!»
Возврат к списку


09.09.2021
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Баикалнҭыҵтәи аҿацә Аиҳабыра Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Андреи Гурулиов дидикылеит.
Аиԥылара иара убас далахәын Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу УА Ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианин.
Аиԥылараҟны, ҷыдала, иазааҭгылан цәыббрамза 19 рзы имҩаԥысраны иҟоу УА Аҳәынҭқарратә думахь алхрақәа реиҿкаара азҵаара.
Аҳәынҭқарра Ахада Гурулиов аԥсшәа иаҳәо, иазгәеиҭеит иусушьа атәы бзианы ишидыруа, иҭабуп ҳәагьы еиҳәеит Аԥсни Алада Уаԥстәылеи ажәларқәа рыхьӡала имҩаԥиго амаҵзуразы.
«Аԥсназы 2008 шықәсазтәи ахҭысқәа аҵак ду рымоуп. Шәара арҭ ахҭысқәа амҩа иаша иқәызҵоз шәыруаӡәкын. Ҳәарада, имҩаԥысраны иҟоу Аҳәынҭқарратә думахь алхрақәа аҵак ду рымоуп. Уи ҳацклаԥшлоит, иҳалшо алагьы ҳҽалаҳархәуеит. Адума аилазаара иаӡбо рацәоуп. Ҳаргьы иҳалшо акы агҳархом ҳреспубликаҟны алхрақәа аиҿкаара бзиа рыманы имҩаԥысырц азы»,- иҳәеит Ахада.
Аҳәынҭқарра Ахада иҳәеит Аҳәынҭдумаҟны "Иаку Урыстәыла» ԥыжәара зуа партианы иаанхоит ҳәа агәра шиго.
Андреи Гурулиов Аслан Бжьаниа иҭабуп ҳәа еиҳәеит аиԥыларазы. «Аԥсны сара исыцәтәыму тәылаӡам, сара еиуеиԥшым аамҭақәа рзы Абжьбатәи арратә базаҟны аус зуан. Сара ареспубликазы, аԥсуа жәлар рзы даара агәаанагара бзиа сымоуп», - иҳәеит иара.
Гурулиов иаҵшьны иҳәеит иалырхраны иҟоу Аҳәынҭдума адепутат абжьаҟазаҩ ила акәымкәа, ишиашоу,алхҩцәа аус шрыдиулаларакәу. «Раԥхьа иргыланы, ареспублика иқәынхо ауааԥсыра рыԥсҭазаара аиӷьтәра иазкызароуп уи иусура»,- иҳәеит иара.
Аслан Бжьаниа дрылацәажәеит аԥсны-урыстәылатәи аҳәааҟны иҟоу апроблемақәа жәпакы.
«Ҳара ҳуааԥсыра рахьтә 80% Урыстәылатәи Афедерациа атәылауаҩра рымоуп. Ари ҳәарада, имаҷӡам аҳәынҭқарратә ҳәааҟны аусура арежим аԥсахразы. Уа иҟоу аҭагылазаашьа ҳтәылауаа даара иаргәамҵуеит, еиҳаракгьы, аԥхын, акурорттә аамҭазы. Ари ҳаизыҟазаашьақәа рырӷәӷәара иацхрааӡом»,- иҳәеит аҳәынҭқарра Ахада, убри аан иазгәеиҭеит алхҩцәа абас еиԥш иҟоу азҵаарақәа ықәдыргылараны ишыҟоу Аҳәынҭдума адепутат иҿаԥхьа.
Аиԥылараан ирылацәажәан иара убас аԥсны-урыстәылатәи аусеицура иазку актуалра зҵоу егьырҭ азҵаарақәагьы.


03.02.2021
Имҩаԥысит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа ихантәаҩрала азинхьчаратә усбарҭақәа рнапхгаҩцәа, ареспубликатә ҳәынҭқарратә напхгаҩцәа, ақалақьқәеи араионқәеи радминистрациақәа рхадацәа злахәыз Аминистрцәа реилазаара инарҭбаау аилацәажәара
Аилацәажәара амш азҵаараҟны иқәгылан азҵаарақәа фба:
1. Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа, коронавирустә ҿкы аҿагыларазы ауснагӡатәқәа, аԥкратә уснагӡатәқәа аамҭа-аамҭала раԥыхразы ажәалагалақәа; 2. 2020 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарратә биуџьет анагӡара, апандемиаан абизнес маҷи ибжьаратәу абизнеси аҳәынҭдгылара рыҭаразы ауснагӡатәқәа; 3. Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылауаа ртәанчахәқәеи урыстәылатәи атәанчахәқәа рызшәара аԥҟареи; 4. Аԥсны Аҳәынҭқарра афымцамчтә усхк аҭагылазаашьеи аҿиареи, изакәанымкәа акриптовалиута арҳара; 5. 2020-2022шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра асоциалтә-економикатә ҿиара ацхрааразы Аинвестициатә программа анагӡара; 6. Аекономикатә политика ахырхарҭа хадақәа рышьақәыргыларазы ажәалагалақәа разырхиара иазку аусуратә гәыԥ аԥҵаразы аинформациа.
Аԥсны иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьеи коронавирустә ҿкы аҿагыларазы ауснагӡатқәеи рзы ажәахә ҟаиҵеит агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа.
Агәабзиарахьчара аминистр иазгәеиҭеит ареспубликаҟны аҵыхәтәантәи аамҭазы коронавирус ачымазара еисааира агхара ишаҿу. "Аҵыхәтәантәи 8 мшы рыҩныҵҟала, ажьырныҳәамза 24 инаркны уаҩы ибартә иҟоуп аҿкы злоу ачымазцәа есҽны 500-ҩык рҟынӡа ргәаҭарала рхыԥхьаӡара агхара иаҿуп",-иҳәеит иара.
.
Аԥсны асанитартә ҳақьым Лиудмила Скорик «иналак-налакны арҵаратә процесс ахацыркра» алшоит ҳәа илыԥхьаӡоит. «Иахьа шьҭа Аԥсны иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа аԥкратә уснагӡатәқәа рырԥсыҽра алнаршоит" - лҳәеит лара.
Убри аан, Скорик иазгәалҭеит раԥхьа аҽазыҟаҵара шаҭаху, ахәыҷқәа классла 20-ҩык иреиҳамкәа реихшара, КОВИД-19 зыхьны иацәыхьчоу арҵаҩцәа рхыԥхьаӡаразы аинформациа аизгара уҳәа уб.егь.
100 школ инарзынаԥшуа аартра иазхиоуп иҳәеит Аҵареи абызшәатә политикеи рминистр Инал Габлиа.
"Раԥхьатәи атетап аан иааҳартуеит ашколқәа 150 –ҩык иреиҳамкәа аҵара ахьырҵо. Ҩымчыбжьа рыҩныҵҟа аҭагылазаашьа ҭышәынтәаланы иаанхар, егьырҭ ашколқәагьы раартра ҳалагоит. Зназы 100 школк ааҳартуеит ", - иҳәеит иара.
Аминистр иажәақәа рыла онлаин ала аҵара алҵшәа бзиақәагьы аман, аха алабаратә рҵаратә процесс ахацыркразы агәыӷра ыҟоуп.
Аслан Бжьаниа иҳәеит арҵаратә процесс ахацыркраан ақалақьқәеи араионқәеи рхадацәа ргәаанагарақәа ҳасаб шырзутәу.
Аҳәынҭқарра Ахада аамҭала Аԥыза-министр ин.н. инапы ианиҵеит ари азҵаара аӡбараан акоординациатә штаб аилатәара аԥхьа арегионқәа рхадацәа алархәны аиԥылара мҩаԥигарц.
2020 ш. аҳәынҭқарратә биуџьет анагӡаразы ажәахә ҟаиҵеит аамҭала Аԥыза-министр ин.н., афинансқәа рминистр Владимир Делба. Уи иазгәеиҭеит афинанстә документ хада ахәашәалатә хәҭа 93 процент шынагӡоу. Апандемииа иадҳәаланы иалагалоу аԥкрақәа ирыхҟьаны абиуьџет ахь ишымааиз 739 миллион мааҭ. Еиҳарак урҭ ашәахтә ааимҭақәа роуп, Урыстәылатәи афинанстә цхыраара хаҭәааны иааит.
Аҳәынҭқарра ахада аиҳабыра ирыдиҵеит апарламент еиҳа активла аус ацура 2021 ш. абиуџьет рыдыркыларц азы.
Афымцамчтә усхк аҭагылазаашьеи аҿиара аԥеиԥши, изакәанымкәа акриптовалиута арҳарареи рзы ажәахә ҟалҵеит аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ - аекономика аминистр Кристина Озган.
Кристина Озган лажәақәа рыла, ихаз афымцакаҭа алшарамчы аизҳара иахҟьаны фымцамчла аиқәыршәараҟны аиԥҟьарақәеи амашәыри, афымцамч ацәыӡреи ҟалалоит. Афымцамч ахархәара агәаҭара ахьыҟами иԥку афинанстә лшарақәеи ирхыҟьаны ари аинфраструктура ишахәҭоу аусура мҩаԥысуам. Иазгәаҭоу ауадаҩрақәа рыҩныҵҟа иҟоуп – изаамҭанытәим аҭагылазаашьақәа рцәырҵра аҩаӡара аларҟәра иазку аусмҩаԥгатәқәа еизакны рымҩаԥгара.
«Ара акраҵанакуеит алшарамчқәа инамыцхәны иахьыҳараку амчхарақәа рыцҵара. Раԥхьа иргыланы Аҟәеи Гагра араиони. Ас еиԥш иҟоу ажаәалагалақәа ҟаҵан урыстәылатәи аспециалистцәа-афымцамчусзуҩцәа рганахьала нанҳәамза-цәыббрамзазы 2020 шықәсазы. Иааизакны арҭ аусурақәа рыхәԥса иартәоит 4,7 млрд мааҭ», – иазгәалҭеит аекономика аминистр.
Аҩбатәи акрызҵазкуа азҵаара – ахархәаҩцәа рганахьала афымцамч ахархәара хылаԥшра аҭареи автоматтә системала аус зуа агәаҭаратә мыругақәа ралагаларала аԥхьаӡареи.
«Абас еиԥш иҟоу аусура мҩаԥган 2011-2014 шш. рзы, убасҟан ишьақәыргылан 18 нызқь инарзынаԥшуа агәаҭагатә мыругақәа. Ас еиԥш иҟо азнеишьа алҵшәа аман ҳәа иԥхьӡоуп. Уи арҵабыргуеит ахархәаҩцәа рганахьала афымца ахархәара алаҟәреи ахәԥса ашәареи рзы астатистика. Убри аҟнытә ари аҩыза ахылаԥшратә система хара имгакәа Аҟәа ақ. аҟны иалагалатәуп», – ҳәа Анаҩс, Озган иҟалҵаз ажəахə аҿы иазгəалҭеит :"Амодернизациеи ареконнструкциеи рзы апрограмма аус адулан 2016 шықəса рзы, 2017-2021ш.ш. аамҭа арбаны, аха афинанстə хыҵхырҭа ахьыҟамаз иахҟьаны анагӡара залыршамхеит. Ахыбрақəа рыхəҭак ари апрограмма аҟынтə аинвеспрограмма иалагалан, ҳазҭагылоу аамҭазы урҭ рынагӡара мҩаԥысуеит. Иаҳҳəозар, астанциамаҷқəеи аихшарҭатə цəаҳəақəеи реиҭашьпақəыргылара",-лҳəеит аминистр.
Афымцамчтəы наплакаҟны, атехникатə зҵаара анаҩс, зегь реиҳа иуадуҩу акоуп атарифтə политика. Ианаамҭаз афымцамчы аусзуҩцəа рыбжьы раҳазтгьы, иҟалап аҭагылазаашьа ари даҽакала иҟаларгьы", - ҳəа азгəалҭеит актəи аҧыза-министр.
Лара инаҵшьны иазгəалҭеит, иахьатəи аамҭазы азҵаара шықəгылоу афымцамчтə усхк аҟны аҳəынҭқарратə тарифтə политика аконцепциа аус адулара. Иахəҭоу ажəалагалақəа "Амшынеиқəа афымцамчы" аҟынтə аиҳабыра рахь иаашьҭуп. Кристина Озган адырра ҟалҵеит Аҧсны Аҳəынҭқарра асоциалтә-економикатə ҿиара иазку Аинвестициатə программа аус шауазы.
Иҳаҩсыз ашықəс азы Озган лажəақəа рыла, аекономика аминистрра Аинвестпрограмма аусмҩаҧгатəқəа ҩба нанагӡеит. "Ари 2017-2019ш.ш. ирыҵаркуаз апрограмма 600 млн. мааҭ рҟынӡа афинанстə цхыраара иацəынхаз, иара убас апрограмма ҿыц 2020-2022ш.ш. рзы афинанстə лимит иартəеит 1, 5 млрд. мааҭ", - ҳəа азгəалҭеит лара.
Фактла иаҳгозар, 1,3 млрд.мааҭ аҽҭагӡатəын, аурыс-аҧсуа аиҳабырабжьаратə комиссиа аӡбамҭа ала, 2020 ш. рзы афинанстə лимит 190 млн.мааҭ рҟынӡа иркьаҿын. Ари аҧарала Урыстəылатəи Афедерациа аҟынтəи иаауаз афымцамчы азы ауал ашəарахьы ишьҭын.
"Аинвестпрограммаала аусмҩаҧгатəқəа рынагӡара аҧсуа ган нап анаркит лаҵарамзазы. Апроект-харџьынҵатә документқəа аекспертиза ианахрыжь, аиҳабыра апроектқəа рынагӡара нап анаркит ашықəс аҩбатəи азбжазы.
Ҧхынгəымза анҵəамҭазы 35 усмҩаҧгатəқəа рзы аҳəынҭқарратə контрактқəа рыдкылан, афинанстə цхыраара аартын нанҳəамзазы. Афинанстə цхыраара анхацыркыз инаркны ҧшьымз рыла 2020ш.рзы алимит иартəеит 1млрд.мааҭк, мамзаргьы 77%.
Ҳара ҳазлахəаҧшуа ала, ари алҵшəа бзиоуп. Иныхым ацəынха иартəоит 298млн. мааҭ", - адырра ҟалҵеит Озган. Аҧыза-министр иазгəалҭеит, иныхым ацəынха злашьақəгылоу. 40млн. мааҭ апроект-ҧшааратə усурақəа ирзырхан, иара убас апенитенциартə усбарҭа аргыларазы ахарџьынҵатә документациа аҽазыҟаҵара. Аҧара абжа Бзыҧҭатəи астанциа маҷ аиҭашьақəыргылахь ирхан.
Озган, Ахада иҟынӡа иналгеит, ҳазҭоу ашықəс актəи азбжанӡа арҭ аҧарақəа ахархəара шырзухо. Анаҩс, аминистр еиҭалҳəеит 2017-2019ш.ш. рзы Аинвестпрограмма аҟынтə 600 млн. мааҭ ахьныхыз. "Ҳарҭ аҧарақəа рыбжеиҳарак ҳхы иаҳархуеит ажьырныҳəамза 1, 2021ш. ахь ииасуаз, уи иартəоит 232 млн.мааҭ. Урҭ рыбжьара иҟоуп ауадаҩрақəа зцу ахыбрақəа, иаҳҳəозар, Тҟəарчалтəи араионтə хəышəтəырҭа, иара убас азҵаарақəа жəпакы ишахəҭоу еиҧш аус зыдулам",- лҳәеит Озган.
К.Озган иара убас адырра ҟалҵеит 2021ш.рзы Аинвестпрограмма инақəыршəаны ицо аусурақəа рзы. 2021ш. рзы апроект-харџьынҵатә документациа аиқəыршəара иадҳəалоу аусқəа зегьы, шамахамзар, инагӡоуп. 33 аҳəынҭқарратə еспертиза аҟынтə 26 ҳаухьеит, иаанхаз жəабранмза иалагӡаны иҳауеит, анаҩс аекономика аминистрра аусқəа рынагӡара нап аланакуеит.
Ақыҭанхамҩатə комплекс аҿиара иазкыз апланқəа ртəы аиҧылараҟны дазааҭгылеит актəи аҧыза-министр Беслан Џьапуа.
Иара иажəақəа рыла, иҳаҩсыз ашықəс азы Аҧсны ақыҭанхамҩа аминистрреи Урыстəылатəи Афедерациеи аусеицуреи аимадареи рыбжьан.
Аҧсны Аҳəынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Москваҟа иусуратə ныҟəарақəа раан диҧылеит ақыҭанхамҩа аминистр Дмитри Патрушев.
Ҳара ҳтəыла иаҭааит Урыстəылатəи Афедерациа ақыҭанхамҩа аминистрра аделегациа, аминистр ихаҭыҧуаҩ Џьамбулат Хатуов зхадараҿы дыҟаз.
Хра злоу аинвестициатə проектқəак жəпакы аусрыдулара нап аркхоит.
Аҧсны Аҳəынҭқарра атəылауаа атəанчахəы рызшəареи, Аҧсны атəылауаа аурыс тəанчахəы рызшəареи рзы асоциалтə еиқəыршəареи адемографиатə политикеи рминистр Руслан Аџьбеи, атəанчахəтəы фонд ахантəаҩы Денис Гəылариеи, амилаҭтə банк ахантəаҩы Беслан Бараҭелиеи ажəахəқəа ҟарҵеит.
Аҳəынҭқарра Ахада агəынамӡара ааирҧшит атəылауаа атəанчахəы рыҭара азҵаара шыӡбо, иара убас атəанчахəы ашəара шеиҿкаау рзы. Аслан Бжьаниа адҵа ҟаиҵеит аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҟоу ауадаҩрақəа аҧыхзарц, аҭакыҧхықəра зду аусзуцəа зегьы ргəырҽаниҵеит ишахəҭоу еиҧш рус нарыгӡарц.
Ахада ихаҭыҧуаҩ Бадра Гəынба инапхгарала аусутə гəыҧ ажəалагалақəа ҟанаҵоит Аҧсны Аҳəынҭқарра аекономикатə политика ахырхарҭа хадақәа разырхиаразы. Абри атəы иҳəеит Ахада Аслан Бжьаниа жəабранмза 3 рзы имҩаҧысыз аиҳабыра злахəыз инарҭабааз аилатəараҿы.
"Ари адунеи аҟны аҿиара залшом ухатə ориентир умамкəа. Аекономикатə ҿиара апланқəа, иақәнагоу аҩаӡараҿы анеиразы ахықəкқəа рынагӡара. Убри инамаданы иаҧҵоуп аусуратə гəыҧ", - иҳəеит аҳəынҭқарра Ахада.
Аусуратə гəыҧ аҧҵан 2020ш. ҧхынҷкəынмза 8 инаркны Ахада идҵа инақəыршəаны. Уи аилазаара иалахəуп аҳəынҭқарратə усбарҭақəа рнапхгаҩцəа, аекономика, абанктə усура, абизнес-еилазаара, аекономика ахырхарҭала Аҧснеиҧш уи анҭыҵынтə аекспертцəа, иара убас ааҧхьара змоу аҟазацəа.
"Аусуратə гəыҧ азҿлымҳара анаҭоит апрограмма шықəсқəак раҧхьа аус зыдулаз, убри аан "25 шьаҿа Аҧсны Аҳəынҭқарра анекономика аҿиаразы", Москватəи аҧсуа диаспореи, " Аҧсны Аҳəынҭқарра астратегиатə ҿиареи", Аҧсны Аҳəынҭқарра иҟны иаҧҵаз астратегиатə ҭҵаарақəа рцентр аус здырулаз иара убас егьырҭ апрограммақəа", - иҳəеит аусутə гəыҧ анапхгаҩы, Ахада ихаҭыҧуаҩ Бадра Гəынба.
Иара иазгəеиҭеит, арҭ апрограммақəа имаҷымкəа афинастə харџьқəа шрыцыз, аус шадырулоз хыҧхьаӡара рацəала аҟазацəа. "Урҭ русумҭақəа, хымҧада ҳхы иаҳархəароуп", - инаҵшьны иазгəеиҭеит Ахада ихаҭыҧуаҩ. Агəыҧ ахырхарҭақəа дырзааҭгыло, Гəынба иҳəеит ишхымҧадатəиу аиҭакрақəа ралагалара, иаҳхəозар, абанктə усхк, ашəахтə система рҿы.
Иаҧҵахоит аҭагылазаашьа бзиа аинвестициа адыҧхьалареи ахьчареи рзы. "Абизнес маҷи абжьаратəи рзы егьырҭ ахырхарҭақəагьы аус рыдулатəуп, аекономика аҿиара аус анырра азҭо"- иҳəеит Ахада ихаҭыҧуаҩ.
Аусутə гəыҧ раҧхьатəи аилатəара мҩаҧысуеит ҳазҭоу амзазы. Аусура аҿиашьазы Ахада инарҭбаау адырра иоулоит.
Ахада азҿлымҳара аиҭеит аусураҟны ииашоу астатистика ахархəара иамоу аҵакы. "Сара ари азҵааразы аҳəынҭстатистика анапхгаҩы слацəажəахьеит. Анаҩстəи аиҧылараҟны аусура аиҕьтəразы азҵаарақəа ҳрылацəажəоит", - иҳəеит Аслан Бжьаниа.


Sputnik амчыбжь: ахада дхынҳәит, ААР рминистр Москва дыҟоуп, Италиа имҩаԥысыз аконференциа
10:38 14.02.2022 (ирҿыцуп: 14:32 14.02.2022)
© Sputnik / Томас Тхайцук Медиацентр МИД Абхазии
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны жәабран 7-13 рыҩнуҵҟа иҟалаз иналукааша ахҭысқәа рыхҳәаа ҟанаҵоит.
Ииасыз амчыбжь азы Аԥсны ахада Урыстәылантәи игәабзиара шьақәыргыланы дааит, италиатәи Апарламент аҿы имҩаԥган апресс-конференциа, зыҟны Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи Адунеизегьтәи аԥса-абаза конгресс ахантәаҩы Мусса Егзакьи ықәгылаз, Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Москва аусутә еиԥыларақәа мҩаԥигеит, АКХ адепутатрахь акандидатцәа ашәҟәы рҭагалара иалагеит, алаҵа даҽа партиак ареспубликахь иааргеит.
Арҭи егьырҭ ажәабжьқәеи Sputnik Аԥсны есымчыбжьатәи ахҳәааҿы.
Сариа Кәарцхьиаԥҳа, Sputnik
Аԥсны ахада
Жәабран 7 ауха Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иҽыхәшәтәра хыркәшаны Аҟәаҟа дхынҳәит.
Ахада игәабзиара ҭышәынтәалоуп, аусутә еиԥыларақәа мҩаԥигоит иофициалтә резиденциаҿы ҳәа адырра ҟарҵеит усҟан ипресс-маҵзураҿы.
Жәабран 9 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Италиа Апарламент аҿы имҩаԥысуаз апресс-конференциа "Амилаҭқәа рыхҳәаақәҵаразы азин. Аԥсни Европа Дуи" аҿы онлаин аформат ала дықәгылеит.
Аԥсны ахада италиатәи адепутатцәа ирзеиҭеиҳәеит нанҳәа 14 1992 шықәса рзы ақырҭуа ир Аԥсны ишақәлаз, аха уи иагьа уадаҩра ҳҭанаргылазарагьы, аибашьра ҳаиааит, аҭынч ԥсҭазаареи ахьыԥшымреи рзы иҳауит азин ҳәа инаҵишьит. Иара убас иара иазгәеиҭеит Аԥсны аҳәынҭқаррақәа зегьы рҿаԥхьа ишаарту аиҩызаратә аусеицуратә еизыҟазаашьақәа рышьақәыргыларазы.
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь абас еиԥш аусмҩаԥгатәқәа аҵакы ӷәӷәа шрымоу азгәаҭо, Италиа Апарламент адепутатцәа иҭабуп ҳәа реиҳәеит ари аҩыза апресс-конференциа ахьымҩаԥыргаз азы.
Аԥсны ААР амедиацентр аартхоит
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистрра аҽазнархиоит амедиацентр аартра, иара хықәкы хадас иамоуп Аԥсны апозициа Жәларбжьаратәи аинформациатә политикаҿ арӷәӷәара.
Амедиацентр аусзуҩцәа жәларбжьаратәи аинформациа, адунеитә АИХ-қәа, асоциалтә ҳақәа анализ рзыҟарҵалоит, Аԥсны аҳаҭыр шьҭызхуа аинформациатә усхкқәа мҩаԥыргалоит.
7 Жәабран, 16:38
Иара убасгьы амедиацентр аҿы имҩаԥыргалоит жәларбжьаратәи аиҿцәажәарақәа, авидеоцҳақәа, онлаин-еилацәажәарақәа, Аԥсны ААР Аколлегиа аилатәарақәа, Аԥсны ААР Ауаажәларратә хеилак аилацәажәарақәа.
Аиҳабыраҿы аиҭакрақәа
Аԥсны Акультура аминистр Гәдиса Агрба имаҵураҟынтә ихы дақәиҭтәуп жәабран 11 рзы, абри азы адҵа инапы аҵеиҩит Атәыла ахада Аслан Бжьаниа.
11 Жәабран, 14:20
Аамҭала Акультура аминистр инапынҵақәа налыгӡалоит аминистр ихаҭыԥуаҩ Динара Смырԥҳа.
Адипломатиатә ныҟәара
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Москваҟа усутә ныҟәарала дцеит жәабран ааба рзы. Москва иара аофициалтә хаҿқәа дырԥылеит.
Ахаша жәабран 9 рзы Инал Арӡынба Еиду амилаҭқәа реиҿкаара Адунеизегьтәи ассоциациақәа рфедерациа ахада ихаҭыԥуаҩ, Еиду амилаҭқәа реиҿкаара Ацхрааразы урыстәылатәи ассоциациа ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩ Алексеи Борисов Москва диԥылеит. Аиԥылараан аминистр Еиду амилаҭқәа реиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ хада иахь аҳәамҭа ишьҭит ҳреспублика анаԥшҩык аҳасабала астатус аҭаразы алшара иазхьаԥшырц.
Арҭа аиԥыларақәа раан аганқәа ирылацәажәеит асоциалтәи аҿартә политикеи апарламентбжьаратә усеицуреи рызҵаарақәа рҟны аусеицура алшарақәа.
Инал Арӡынба Москва иҟазаараан аканал RT аексклиузивтә интервиу аиҭеит.
Акандидатцәа ашәҟәы рҭагалара
Аԥшьаша жәабран 10 рзы ихыркәшан Аԥсны Апарламент адепутатрахь акандидатцәа ықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥқәеи аполитикатә партиақәеи рҭаҩра, иара убри аҽны адепутатрахь акандидатцәа ашәҟәы рҭагалара иалагеит.
Зынӡа ажьырныҳәа 21 инаркны жәабран 10 рҟынӡа иҭаҩын аԥшьгаратә гәыԥқәа 118-и 15-ҩык акандидатцәа ықәзыргылаз аполитикатә партиақәа хәбеи.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада (АКХ) аӡбарала жәабран 10 рзы иҭаҩын Аԥсны Жәлар Реизара адепутатрахь акандидатцәа 83-ҩык.
Ковид хьаҵуам
Аԥсны аепидемиологиатә ҭагылазаашьа шыуадаҩыц иаанхоит. Аепидемиа ҵысижьҭеи аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 48 808-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 40 043-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 617-ҩык. Жәабран 7 - 13 рыҩнуҵҟа мацара 14-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
11 Жәабран, 16:49
Ауаажәларратә транспорт арныҟәцаҩцәагьы ари аҭагылазаашьа рнырит - 70% аҿкчымазара шьҭыркааит, убри иахҟьаны атранспорт аныҟәара аамҭеихшара шьақәҟьеит.
Аамҭеихшара аилагара азгәаҭан мышқәак. Иазгәаҭан ауадаҩрақәа аҭыԥ шрымоу уахынлатәи аамҭазы, арныҟәцаҩцәа зыԥсахуа ахьыҟам азы. Аҳҭнықалақь ахадара ишырҳәаз ала, аҭагылазаашьа аҭыԥ ақәҵара алшоит жәабран 11 рзеиԥш.
Ареспублика ахәыҷбаҳчақәеи абжьаратә школқәеи рҟны акарантин аҿҳәара иацҵоуп.
Очамчыреи Гали араионқәа рҿы жәабран 14 рҟынӡа иаркын. Аҟәеи Гәдоуҭа араиони рҿы жәабран 18 рҟынӡа ашколқәа рҟны акарантин аҽҳәара иацҵоуп. Гагреи Аҟәеи рраионқәа рҿы – жәабран 21 аҟынӡа.
Иалагалоу аԥкрақәа аепидемиологиатә ҭагылазаашьа аицәахара, иара убас ааҵаҩцәеи арҵаҩцәеи рыбжьара аҿкы зыхьуа, еиҳарак "омикрон" аштамм, рхыԥхьаӡара ахьеизҳауа иахҟьеит.
Абри аҩыза аҭагылазаашьаан Аԥсны аҳақьымцәа аҿкы зыхьуа ауаа рыхәшәтәра ишаҿыц иаҿуп. Убас, Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы ачымазцәа ахьышьҭарҵаша даҽа ҟәшак аартра ргәы иҭоуп.
11 Жәабран, 20:34
Агәабзиарахьчара аминистрра иаанахәеит алаҵа "Спутник Лайт" 3000 доза.
Роспотребнадзор Аԥсныҟа иаанашьҭит 50 000 ПЦР-тест коронавирустә инфекциа аарԥшразы.
"Авеер" ҿыц
Ииасыз амчыбжь азы "Амшынеиқәафымцамч" аԥкра ҿыцқәа аланагалеит ЕгрыГЕС аусура зынӡа иаанымгыларцаз, иара убас Урыстәылантәи афымцалашара зауа Аԥсны мраҭашәаратәи ахәҭа аҟынгьы аԥкрақәа дырӷәӷәеит.
Иазгәаҭоуп, ЕгрыГЕС аганахьала аԥкрақәа зыдҳәалоу аӡеизакырҭаҿы аӡы аҩаӡара ишәарҭоу ацәаҳәаҟынӡа алаҟәра шакәу, Мраҭашәаратәи Аԥсны афымцалашара аиуразы иалагалоу аԥкрақәа рырӷәӷәара зыхҟьо Урыстәылантәи алашара иҳауа уахык инаҳхран иҟоу иахьеиҳахаз шакәу.
Алақәа рзы ахкыдкыларҭа
Иԥшәымадоу алақәа рзы ахкыдкыларҭа аадыртит Аҟәа араион Ӡыгәҭа ақыҭан, 50 ла зкуа. Уажәы уа 11 леи 7 ласбаки ыҟоуп. Рхәы-рыԥхь рымоуп.
Ара алақәа дырхәалоит, алаҵа рзыҟарҵалоит, аԥшәмацәа рзырԥшаалоит. Иара убас ргәы иҭоуп алақәа рҭоурыхқәеи рфотоқәеи зҭарҵо асаит аартра.
Ацитрусқәа рнаҩс амимоза иаамҭахеит
Аԥсны ациртрусқәа аҳәаа ахыгара иалагеит 2021 шықәса жьҭаарамзазы. Аԥснынтәи Урыстәылаҟа ииагоуп 21 000 тонна ацитрус шәырқәа, планла иазгәаҭаз 27 000 тонна рцынхәрас. Ииасыз ашықәс азы аекспорт ишьҭын 47,5 нызқь тонна. Аекспертцәа ражәақәа рыла, ари аҩыза аҭагылазаашьа зыхҟьо ацитрусқәа шықәсык абжьара шықәсык рҽаҩра бааԥсхоит ауп.
200 кьыла иҟоу раԥхьатәи акоммерциатә партиа амимозашәҭ Аԥснынтәи Урыстәылаҟа ииагоуп.
2021 шықәсазы аҳәаа иахыган 150 тонна ашәҭ. Сынтәагьы ҵыԥхтәи арбагақәа иреиҵамкәа иҟалар алшоит ҳәа азгәаҭоуп.
8 Жәабран, 17:48


Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы ԥшьҩык акоронавирус чымазара змаз рыԥсҭазаара иалҵит
© Sputnik / Алексей СухоруковЛечение пациентов с Covid-19 в "красной зоне" больницы города Рассказово
© Sputnik / Алексей Сухоруков/
Аепидемиа ҵысижьҭеи Аԥсны аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 49 524-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 40 762-а ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 624-ҩык.
АҞӘА, жәабран 15 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы Аԥсны ауааԥсыра атестқәа арҭеит 673-ҩык, урҭ рахьтә 389-ҩык аҿкчымазара шрымаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәытәрҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит акоронавирус злаз ԥшьҩык ачымазцәа: 88, 80 шықәса зхыҵуаз ахацәеи 55, 48 шықәса зхыҵуаз аҳәсеи.
Ари аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 95-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 28-ҩык, ибжьаратәуп - 67-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 44-ҩык, урҭ рахьтә 15-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 21-ы, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 28-ҩык, урҭ рахьтә хәҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы ааҩык ачымазцәа шьҭоуп. Ареспубликатә иҷыдоу апсихиатриатә хәшәтәырҭаҿы ишьҭоуп 31-ҩык ачымазцәа.


29.01.2021
«Апарламент аҟны шәара шәеилазаара Аԥсны жәлари ҳҳәынҭқарреи рзы илахьынҵаӡбагаз азыӡбақза шәыдышәкылон. Сара сзы гәахәароуп шәара ишәымоу аԥышәа ҳасаб азуны сшәацәажәартә еиԥш аҭагылазаашьа ахьсымоу. Сара сзы акраҵанакуеит шәара шәгәаанагара иааҳакәыршаны имҩаԥысуа апроцессқәа рзы, ҳҳәынҭқарра арӷәӷәаразы, ҳауаажәлар рыԥсҭазаара аиӷьтәразы ииашоу аполитикатәи аекономикатәи хырхарҭа ылхразы иҟаҵатәу азы», - иҳәеит Аслан Бжьаниа аиԥылара аартуа.
Аҳәынҭқарра Ахада дрылацәажәеит атәылаҿы иҟоу иактуалтәу апроблемақәа, иара убас, анапхгара урҭ шырыӡбои, аԥхьаҟагьы ӡбашьас ирырҭои ртәы -афымцамчы, апандемиа, аҵараиуратә процесс, аекономика аҿиара, Урыстәылеи ҳареи ҳаизыҟазаашьа атәы уҳәа.
Аҳәынҭқарра Ахада ирзеиҭеиҳәеит Аиҳабыра реилазаара анышьақәдыргылоз акадртә зҵаарақәа шырыӡбоз. Убри аан иҳәеит, иарбан ҵаҵӷәқәаз иара дзықәныҟәоз. «Еснагьтәи апроблема - ҳажәлар реиҟәшара аполитикатә гәыԥқәа рыла. Уи аԥырхага ҟанаҵон, иҟанаҵоит иахьагьы, убри аҟынтә гәыԥҩык уажәтәи анапхгараҭараҿы иҟоу рԥышәеи русуреи иаҳдырбеит аиҳабыра реилазаараҿы рааныжьра шаҭахыз. Иахьа анагӡаратә мчра иатәу аусбарҭаҿы аус руеит еиҳараҩык уаанӡатәи Ахада аус ицызуаз . Уи ҟаҵан идырны. Аамзтәи аусура алҵшәа иаҳнарбеит досу иус дшазнеиз, идыз аҭакԥхықәра шынаигӡаз. Иаарласны, ашықәс алкаақәа рыла, хымԥад,а аиҳабыра реилазаараҟны аԥсахрақәа мҩаԥаҳгоит. Иҟоуп зус зыцааиз, иара убас ирыдыз аҭакԥхықәреи рҿаԥхьа иқәгылаз аҳасабтәқәеи ззынамыгӡаз», - иҳәеит Ахада.
Аҳәынҭқарра Ахада хшыҩзышьҭра азиуит афымцамчтә усбарҭаҿы ишьақәгылаз ауадаҩра. «Иахьа иааиԥмырҟьаӡакәа насгьы хаҭабзиарала иҳаракны ҳауаажәлар афымцамчы ҳазрыҭаӡом. Ари даара зҵакы дуу зегьы гәҭыхас ирымоу зҵаароуп», - инаҵшьны иазгәеиҭеит Ахада.
Аслан Бжьаниа иҳәеит Егры АӡыФымцаСтанциа арҽеиратә усурақәа ртәы, Урыстәылатәи Афедерациа аҟынтә иаауа амҽхак зеиԥшроу, акриптовалиутақәа изакәанымкәа шаҟа фымцамчы рықәдырӡуа. Ахада адырра ҟаиҵеит, атәыла анапхгара афымцамчтә кризис алҵразы шьаҿақәас ирыдыркыло, иара убас апарламент ашҟа ирышьҭыз азакәан апроект акриптовлиута изакәанымкәа иаҿу ауаа рзы иџьбароу азнеишьа шамоу атәы. Аҳәынҭқарра Ахада иҳәеит апарламент аҿы уи ала аӡбамҭа рыдыркылоит ҳәа игәы ишаанаго.
«Арҭ ашьаҿақәа афымцамчы аҿы проблемак аӡбара алдыршоит Аԥсны Урыстәылатәи Афедерациа аҟынтә афымцамчы аиууанаҵы, аха иааидкыланы афымцамчы азҵаара ӡбашьа анаҭом. Аспециалистцәа разгәаҭақәа рыла, уи иақәхарџьтәуп 21млрд.мааҭ аԥара», - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
Ахада далацәажәеит агармонизациа азҵаара, аусеицуразы 2014ш. Аиқәшаҳаҭра аҟынтә иаауа .
«Уа иагьазгәаҭоуп афымцамчы азҵаарақәа. Адокәмент излаҳәо ала, Урыстәылатәи Афедерациа ацхыраара ҟанаҵон афымцамч аусбарҭеи ашәарҭадареи рырӷәӷәаразы аинвесторцәа радыԥхьаларазы ацхыраара ҳнаҭоит. Ари апроект, ганкахьала, ҳәынҭқарратәуп, даҽа ганкахьала-икоммерциатәуп. Ҳарҭ, иҟалап аҳәынҭқарра-ахатәтәы усеицура мҩа алаҳхыр, аха зынӡа ипопулиартәым азыӡбақәа ҳадаҳкылар акәхоит. Алашара ахәԥса шьҭаҳамхыр ауам. Ауадаҩрақәа зымҩа иахьныжьыз, иахәҭоу шьаҭанкылатәи аӡбамҭақәа ахьыҟамыз иахҟьаны иахьатәи аҭагылазаашьа ҳамоуп»,-иҳәеит Ахада.
Коронавирус апандемиа далацәажәо, аҳәынҭқарра Ахада иазгәеиҭеит, 2020ш. уи иахҟьаны 1млрд.мааҭ абиуџьет ишаланамгалаз, убри аан Ковид-19 иаҿагыланы ақәԥаразы абиуџьет аҟынтә ишазоужьыз 260 млн.мааҭ. Убри анаҩс, аҳәынҭқарра ацхыраара арҭеит абизнесуаа, адиаспора, Урыстәылатәи Афедерациа, жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа.
«Аҭаацәарақәа зегьы рхьа саргьы исхьаауп, сара схаҭа исхызгеит ари ачымазара. Аҭагылазаашьа ахылаԥшра аҭара аҳҭон. 500 инареиҳаны ашьҭаларҭатә ҭыԥ аԥҵоуп, еиҭашьақәыргылоуп ахыбрақәа, иаагоуп акомпиутертә томограф, 77 ИВЛ аппаратқәа, аконцентраторқәа, алабораториақәа рылшара ҳарҭбааит, даҽа цәаҳәакгьы еиҿаҳкааит. Егьа ус акәзаргьы, ауадаҩра шыҟац иаанхоит», - иҳәеит Ахада.
Аҵаратә процесс ахацыркра аус дазааҭгыло, Аслан Бжьаниа иҳәеит, ачымазцәа рхыԥхьаӡара еиҳа ишеиҵахазгьы, аԥкрақәа ишрыцҵатәхо. Иара убасгьы иазгәеиҭеит, аҵаратә процесс аҿы иҟоу ауадаҩрақәа ртәы. Ахада иажәақәа рыла, ашәахьа, жәабранмза 1 азы имҩаԥысуеит аиҳабыра реилатәара, уа азыӡба ҳадаҳкылоит.
Анаҩс, Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада дазааҭгылеит адәныҟатәи аполитика, ҷыдала, 2014ш. аиҩызареи аусеицуреи рзы ирыбжьаз Аиқәшаҳаҭра ахәҭаҷқәа рынагӡара атәы.
Аиԥылара мҩаԥысуан х-сааҭк инарзынаԥшуа. Иҟан еиуеиԥшым агәаанагарақәеи, азеиӷьашьарақәеи. Аҳәынҭқарра Ахада инаҵшьны иазгәеиҭеит иара изы акыр шаҵанакуа дара ргәаанагареи рԥышәеи.
«Шәара шәеилазаара ииашаны ахьтәы ҳәа иашьҭоуп. Сара гәахәарыла исыдыскылоит шәара иҟашәҵо азгәаҭақәа, акритика. Шәара ишәымоу аԥышәа уникалтәуп, даара ибзиан акыршықәса ҩаԥхьа ҳҳәынҭқарразы аус жәур. Исҭахуп лассы-лассы шәара шәалархәны аизарақәа мҩаԥызгаларц. Ҳазхәыцып лассы-лассы ҳаимаздо аформат»,-иҳәеит Аслан Бжьаниа.
Апарламент адепутатцәа Ахада иҭабуп ҳәа иарҳәеит иҟаиҵаз ааԥхьаразы, насгьы ргәаанагарақәа зҿлымҳара ахьриҭаз.
Аипылара иалахәын Ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба, Ахада Иадминистрациа анапхгаҩы Алхас Кәыҵниа.
.


07.06.2021
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аусҧҟа инапы аҵаиҩит «Пицунда ақалақь Администрациа ахада инапынҵақәа назыгӡо изы».
"Аҧсны Аҳәынҭқарра административтә-адгьылҵакыратә акрақәа рыҟны напхгараҭаразы" Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәан ахәҭаҷ 24 инақәыршәаны, Шамба Алхас Валикәа-иҧа Пицунда ақалақь Администрациа ахада имаҵзура анагӡара аҟынтә ихы дақәиҭтәуп.
Пицунда ақалақь Администрациа ахада инапынҵақәа рынагӡаразы даҭоуп Хәынҵариа Руслан Зураб-иҧа.
Хәынҵариа Руслан Зураб-иԥа, диит 1989 шықәса лаҵарамза 29 рзы Гагра араион Лӡаа ақыҭа.
2005 шықәсазы далгеит М.Д. Гочуа ихьӡ зху ашкол №1 Лӡаа ақытаҟны.
2005 шықәсазы дҭалеит Шәача ақ. аҟны абжьаратәи азанааҭтә ҵара Иҳәынҭқарратәым аҵараиуратә усбарҭа «Академиатә коллеџь» «Азини асоциалтә еиқәыршәареи аиҿкаара» азанааҭ ала, уи далгеит 2008 шықәсазы.
2007 шықәса абҵарамза 13 рзы аррамаҵурахь иԥхьан, аррамаҵура дахысуан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахьчаразы аҳәынҭқарратә маҵзураҟны. 2009 шықәса цәыббрамза 30 рзы ԥхьатәара дышьҭын.
2013 ш. дҭалеит Г.В. Плеханов ихьӡ зху Урыстәылатәи аекономикатә университет «Азини асоциалтә еиқәыршәареи аиҿкаара» азанааҭ ала.
Далгеит 2016 шықәсазы. Хәажәкырамза 2 рзы Лӡаа ақыҭа администрациа ахада ихаҭыԥуаҩыс дыҟоуп.
2017 шықәса хәадәкырамза 31 инаркны Лӡаа ақыҭа администрациа ахадас дыҟоуп.
Дҭаацәароуп.


19.09.2020
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа ахысырҭа «Ҵабал» аҟны имҩаҧысуаз астратегиатә дҵаҟаҵара-штабтә ҽазыҟаҵарақәа «Кавказ-2020» алахәцәа рҳәынҭқарратә бираҟқәа рышьҭыхра иазкыз аныҳәатә усмҩаҧгатә далахәын.
Астратегиатә дҵаҟаҵара-штабтә ҽазыҟаҵарақәа рҳәаақәа ирҭагӡаны арратә тактикатә усмҩаҧгатәқәа мҩаҧысуеит цәыббрамза 21 инаркны цәыббрамза 26 –нӡа. Ара аус рыдулахоит жәларбжьаратәи атерроризм аҿагылараҟны аҳасабтәқәа рыӡбараан амотохысратә архәҭақәа, авиациа, Аҳаирхьчара уҳәа рхархәара азҵаарақәа


Зыжәлар ираԥхьагылаз: Қьалашьбеи Чачба игәалашәара аҳаҭыразы апресс-конференциа мҩаԥысит
14:12 29.04.2022 (ирҿыцуп: 14:14 29.04.2022)
© Sputnik / Томас Тхайцук Ппресс-конференция посвященный юбилею Келешбея Чачба
© Sputnik / Томас Тхайцук
Қьалашьбеи Чачба, XVIII ашәышықәса анҵәамҭеи XIX ашәышықәса алагамҭеи рзы Аԥсны аҳра ныҟәигон, иара зыԥсҭазаара зегьы зыԥсадгьыл ахақәиҭра иазызкыз аԥсуа политикцәа дыруаӡәкын.
АҞӘА, мшаԥы 29 - Sputnik, Наала Гәымԥҳа. Аԥсны аҳ Қьалашьбеи Чачба диижьҭеи 275 шықәса аҵра инамаданы Sputnik апресс-центр аҟны апресс-конференциа мҩаԥган мшаԥымза 29 рзы.
Апресс-конференциаҟны иалацәажәеит Аԥсны аҳ Қьалашьбеи Чачба аҳра аниуазтәи аамҭақәа, усҟантәи Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа, еиуеиԥшым ауадаҩрақәа рыӡбараҿы илшара, ижәлар реидкылара.
Апресс-конференциа иалахәын: аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Сослан Салаҟаиа, аҭоурыхҭҵааҩ Џьамбул Инџьгиа, Аԥсуа ҳәынҭқарратә Аҿар ртеатр аиҳабы Аслан Еныкь.
"Азқьышықәса иргәылсны иаагоу ҳҭоурых иагәылиаауан зыжәлар реиқәырхареи, зыԥсадгьыл ашәарҭара иацәызыхьчоз аԥызацәа. Убарҭ рыгәҭаны дгылоуп Аԥсны аҳ Қьалашьбеи Чачба. Аҳра аниуаз аамҭазы дызҭагылаз ауадаҩрақәа шшәарҭазгьы, ихықәкы анагӡара илшеит. 1806 шықәсазы аҭырқәа ар Аԥсны ианақәлоз, иара 25 нызқь ар еизганы урҭ раанкылара илшеит", - иҳәеит аҭоурыхҭҵааҩ Џьамбул Инџьгиа.
Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Сослан Салаҟаиа ааигәа ААУ имҩаԥысыз Қьалашьбеи Чачба диижьҭеи 275 шықәса аҵра иазкыз астол гьежь аихшьала ҟаҵо, иазгәеиҭеит, зыжәлар аӡеибафара иалызгаз Аԥыза изкны иахьа уажәраанӡа аусмҩаԥгатәқәа шымҩаԥырымгацыз, насгьы иҳәеит Қьалышьбеи аҳра шиуаз ижәлар рлахьынҵа шьаҭанкыла аҽеиҭакра амҩа иананыз аамҭазы.
"Зыжәлар ахьыԥшымра мҩа рзалызхыз Қьалышьбеи илшеит ҩ-империак - Аурыс империеи Османтәи аимпериеи риааира. Даара ашәарҭара дышҭагылазгьы, хьаҵра ҟамҵакәан, ихала имҩаԥигон аҩнуҵҟатәии адәныҟатәии аполитика. Аԥсҳа Леон ишьақәиргылаз аԥсуа аҳра иара дшьаҟаны даҵагылеит", - ҳәа иҳәеит Сослан Салаҟаиа.
Қьалашьбеи Чачба игәалашәаразы имҩаԥысраны иҟоу аусмҩаԥгатәқәа рҳәаақәа ирҭагӡаны, иазԥхьагәаҭоуп еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа. Лаҵарамза 2 рзы асааҭ 17 рзы, иара даныршьыз амш аҽны, иаартхоит Баҭал Џьапуа иусумҭақәа рцәыргақәҵа, иара убас асааҭ 17:00 рзы Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны идырбахоит Аԥсуа аҿар ртеатр иқәнаргылаз аҭоурыхтә спектакль "Қьалашьбеи" ацыԥҵәаха.
Аҿар ртеатр анапхгаҩы Аслан Еныкь иазгәеиҭеит раԥхьаӡакәны аспектакль шықәыргылаз 2018 шықәсазы, уинахыс 30-нтә иддырбахьан. Иара иажәақәа рыла, ахәаԥшцәа ӷәӷәала ирылаҵәеит уи аамҭа иалагӡаны.
"Аспектакль "Қьалашьбеи" еснагь еиднакылоит ахәаԥшцәа рацәаҩӡаны. Гастроль ҳасабла Нхыҵ Кавказ акырынтә ҳаҭаахьеит, зегьы ирныруеит аҩымҭа, ргәаҵанӡа инеиуеит, ари еицаҳзеиԥшу ҭоурыхуп", - иҳәеит иара.
19 Ажьырныҳәа 2018, 16:19
Аԥсны аҳ Қьалашьбеи Чачба диит 1747 шықәсазы. Аԥсны аҳра дахагылан XVIII ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа инадыркны. Аԥсуа ҭоурых аҟны ӷәӷәала ишьҭа нижьит. Ҭырқәтәыла аҟынтәи ахьыԥшымра аиуразы, Урыстәыла аимпериеи Аԥсни реимадарақәа амҩақәа разылхра дашьҭалеит. 1806 шықәсазы Сҭампыли Аԥсни реизыҟазаашьақәа рҵыхәтәа ԥиҵәеит, уи иалнаршеит иара ихьыԥшым аҳак иакәны ишьақәгылара. Аурыс-аҭырқәа еибашьраан 1806-1812 шш. рзы Қьалашьбеи Урыстәыла аимпериа дадгылеит, усҟантәи аамҭазы Кавказ иахылаԥшуаз азҭоз аурыс аҳра иатәыз анапхгареи иареи реизыҟазаашьақәа шыманшәаламызгьы.
Аԥсны аҳ Қьалашьбеи Чачба дыршьит Аҟәа лаҵарамза 1808 шықәса рзы.
Қьалашьбеи Чачба зыԥсҭазаара зегьы зыԥсадгьыл ахақәиҭра иазызкыз аԥсуа политикцәа дыруаӡәкын, иара еснагь ижәлар ринтересқәа дрықәныҟәон, ҩ-империа дук дышрыбжьагылазгьы, ҟазарала ихатәы политика мҩаԥигон.


15.07.2020
Атәыла анапхгара аспециалистцәа – аепидемиологцәа иҟарҵо абжьагарақәа инарықәыршәаны, ауааҧсыра коронавирустә ҿкы COVID19 рацәыхьчаразы зыда ҧсыхәа ыҟам ауснагӡатәқәа нанагӡоит. Ахада изныкымкәа ишиҳәахьоу еиҧш, атәыла анапхгаразы ихадараны иҟоу атәылауаа рыҧсҭазаареи ргәабзиареи рыхьчара ауп.
«Аҧсны Аҳәынҭқарра ауааҧсыра иҿыцу коронавирустә ҿкы COVID19 рацәыхьчаразы хазы игоу ауснагӡатәқәа рзы» 2020 шықәса рашәарамза 30 аҟнытә Ахада Идҵа аҳәаақәа ирҭагӡаны, аҧсуа ган аҧсны-урыстәыла аҳәынҭқарратә ҳәаа ахысразы аҧкрақәа раҧыхра иазку ажәалагалақәа азнархиеит.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Урыстәыла Аҧыза-министр Михаил Мишустин ихьӡала ашәҟәы дәықәиҵеит, иаҭаху асанитартә – епидемиологиатә уснагӡатәқәа рықәныҟәарала Аҧсны аҳәаа ахысразы аҧкрақәа раҧыхра ишазхиоу атәы зҳәо.
Ҳазҭагылоу аамҭазы аганқәа рхаҭарнакцәа рыбжьара аиҳабыра рыҩаӡараҟны аилабжьарақәа мҩаҧысуеит аҳәааҟны аҧкрақәа раҧыхразы еицырзеиҧшу азыӡба азырхиаразы. Иахьа ишьақәгылаз аҭагылазаашьа ҳасаб азуны, ауааҧсыра коронавирустә ҿкы COVID19 рацәыхьчаразы Акоординациатә штаб ҧхынгәымза 14 аҟнытә азыӡба шьаҭас иаҭаны, Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада инапы аҵаиҩит «Аҧсны Аҳәынҭқарра ауааҧсыра иҿыцу коронавирустә ҿкы COVID19 рацәыхьчаразы хазы игоу ауснагӡатәқәа рзы» 2020 шықәса рашәарамза 30 аҟнытә Ахада Идҵа аҧсахрақәа ралагаларазы, аҳәынҭқарратә ҳәааҟны 2020 шықәса ҧхынгәымза 21 рҟынӡа аҧкрақәа ррежим ацҵара азҧхьагәазҭо Адҵа .


17.11.2020
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа АИХ рзы апресс-конференциа мҩаԥигеит.
Аҳәынҭқарра Ахада иҵарны иқәгылоу азҵаарақәа рҭакқәа ҟаиҵеит, инарҭбааны далацәажәеит Урыстәыла Ахада Владимир Путини иареи реиԥылареи аиҿцәажәара аихшьалақәеи ртәы.
«Ҳара, шамахамзар, Аԥсны ҳгәы иҵхо аԥсны-урыстәылатәи аизыҟазаашьақәа ирызку азҵаарақәа зегьы ҳрылацәажәеит. УА Ахада зҽлымҳара сыҭаны дысзыӡырҩит, ишызбоз изыхәҭоу аҭакзыԥхықәу аусуҩцәа адҵагьы риҭеит», - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
Ахада иара убас иҳәеит аиԥылараҟны ишрыхәаԥшыз Аԥсны арратә шәарҭадара азҵаарақәа; аԥсны-урыстәылатәи аҳәааи аужьратә пункти ирыдҳәалоу азҵаарақәа; В. Арӡынба ихьӡ зху Аҟәатәи жәларбжьаратәи аҳаиртә баӷәаза аиҭашьақәыргылара; короновирустә аҿкы алаҵәара аҿагылараҟны ацхыраара; аихамҩатә кредит аркреи Аԥсны иалсны ицо аихамҩатә транзит; ареспублика ауааԥсыра иҷыдоу зыҩаӡара ҳараку атехнологиатә медицинатә цхыраара рыҭара уҳәа убас егьырҭ азҵаарақәагьы.
Апресс–конференциа мҩаԥысуан ҩ-сааҭк. Ахада АИХ ахаҭарнакцәа рыҟнытә 30 зҵаара рҭак ҟаиҵеит.


12.11.2020
Ихыркәшоуп Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Москва усуратә визитла иҟазаара.
Урыстәыла аҳҭнықалақь аҟны имҩаԥысит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахадеи Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Иадминистрациа Анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Дмитри Козаки реиԥылара. Аиԥылара иалахәын УА аекономикатә ҿиара аминистр актәи ихаҭыԥуаҩ Михаил Бабич, Урыстәыла Ахада Иадминистрациа аҳәааԥнытәи аусеицуразы Аусбарҭа аиҳабы Алексей Филатов.
Ирылацәажәеит аԥсны-урыстәылатәи аусеицура азҵаарақәа, ҷыдала, Аԥсны асоциалтә-економикатә ҿиара ацхрааразы 2020-2022 шш. аинвестициатә программа апроектқәа рынагӡара иазкыз.
Аслан Бжьаниа Урыстәылатәи Афедерациа анапхгара иҭабуп ҳәа реиҳәеит короновирустә ҿкы аҿагылараҟны ҳтәыла иарҭо ацхырааразы. Иазгәаҭан аԥхьаҟагьы абри азҵаараҟны Аԥсны ацхыраара шарҭо.
Аипылараҟны иалацәажәан Аԥсны Аҳәынҭқарра фымцамчла аиқәыршәара азҵаара аӡын уи азымхара, Егрымтәи афымцастанциа аусура аанкылара аныҟала.
Аҳәынҭқарра Ахада иусуратә визит аҳәаа иҭагӡаны Москватәи аобласт Електросталь ақалақь аҟны агроааглыхратә комплекс даҭааит. Москватәи аобласт аиҳабыреи агроааглыхратә комплекси рхаҭарнакцәеи рԥылараан ирылацәажәан аԥхьаҟатәи аусеицуразы алшарақәа.
Аиԥылараҟны ирылацәажәан аԥсны-урыстәылатәи аусеицура азҵаарақәа, ҷыдала, Аԥсны асоциалтә-економикатә ҿиара ацхрааразы 2020-2022 шш. аинвестициатә программа апроектқәа рынагӡара иазкыз.
Аслан Бжьаниа Москва усуратә визитла иҟазаара иалагӡаны даҭааит иара 1985 шықәсазы дзылгаз Москватәи Автомашьына-мҩатә ҳәынҭқарратә техникатә институт (МАМИ). Аҵараиурҭа анапхгара рԥылараан иалыршахеит Аԥснытәи абитуриентцәа рзы алимитқәа рыҭара азҵааразы аиқәшаҳаҭра.
Аҳәынҭқарра Ахада имҩаԥигаз аиԥыларақәа рыҩныҵҟа иҟоуп иара убас Башкорҭосҭан аиҳабыра ахада Андреи Назарови Адыгеиа ԥасатәи Ахада Хазрет Совмени рԥылара.


Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит акоронавирус злаз хҩык аҳәса
23:14 17.01.2022 (ирҿыцуп: 23:16 17.01.2022)
© Sputnik / Варвара ГертьеОперация на позвоночнике
© Sputnik / Варвара Гертье/
Аԥсны аепидемиа ҵысижьҭеи аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 39885-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 33784-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 575-ҩык.
АҞӘА, ажьырныҳәа 17- Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 555-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 145-ҩык аҿкчымазара шрымаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит хҩык апациентцәа: 68, 75, 82 шықәса зхыҵуаз аҳәса.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 82-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп 24-ҩык, ибжьаратәуп - 61-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 39-ҩык, урҭ рахьтә 20-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит быжьҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 25-ҩык, урҭ рахьтә ԥшьҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы жәҩык ачымазцәа шьҭоуп.


Абаза литература ашьақәгылареи, аҿиареи, аизҳазыӷьареи атәы ҳалацәажәозар, раԥхьаӡа акәны ухаҿы иааиуа Ҳамид Џыр иоуп. Ашәҟәыҩҩы имшира аҽны АААК аинфопортал иазнархиеит иара иԥсҭазааратә мҩа иазку аочерк.
Гьаргь Чкала
Ҳәарада, абаза литература ашьаҭаркҩыс иԥхьаӡоу Ҭаҭлусҭан Табулов иоуп. Аха абаза литература ашьақәгылареи, аҿиареи, аизҳазыӷьреи ртәы анаҳҳәо, раԥхьаӡа иргыланы ҳхаҿы иааиуа Ҳамид Џыр иоуп. Раԥхьаӡа абаза бызшәала иҭыҵыз, аоригиналтә ҟазшьа змаз аповестқәеи, ароманқәеи, апиесақәеи, агәалашәарақәеи равторс дахьыҟоу азы мацарагьы акәӡам. Иара убасгьы зыхьӡ амилаҭтә сахьаркыратә литература аҿиара иадҳәалоу, иналукааша амилаҭтә шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи драбуп ҳәа изуҳәар ҟалоит.
«Дыҟам ҳаамҭазтәи журналистк, еицырдыруа поетк, Ҳамид Џыр ишкол иахымсыз, имҩақәҵарақәа змаҳахьац, ицыз аԥхарра зымнырыз», - абас иҩуан «иҷкәынцәа» руаӡәк – Бемурза Ҭҳаиҵыхә.
Иҳәыҷра шықәсқәа инадыркны адыррақәа дрызхьуан
Ҳамид Дауҭ-иԥа Џыр диит 1912 шықәса, ԥхынгәымза 25 рзы, Хәыжәду ақыҭан. Дшыхәыҷыз нахыс адырра ҿыцқәа дрызҿлымҳан. Араб бызшәа иҵон, иқыҭаҿы инхоз Али Коцба иҟны. Аҵара бзианы иҵон, иҩызцәагьы дрыцхраауан. 30-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы Ҳамид қәыԥш дидырбоит ақыҭақәа ирылсны агәаҭарақәа мҩаԥызгоз Ҭаҭлусҭан Табулов. Табулов изеиҭарҳәоит, ачерқьес бызшәа аҟынтә абаза бызшәахьы Џыр ишеиҭеигаз ажәабжь «Халид тхIамышвкIьа» (абыза бызшәа аҟынтә еиҭоугозар – «Ҳалид рыцҳа» — аред.), иагьшаниҵаз уи ихаҭа иихәыцыз алфавит ала.
Усҟан иқәыԥшыз Џыр, Табулов иҟнытә иаҳауеит хара имгакәа абазацәа рхатә ҩыра шроуа атәы, иара убасгьы Табулов арԥыс ихиҩылаарц азы ииҭоит аабыкьа иаԥырҵаз, аха ишьақәырӷәӷәамыз алаҭын графика шьаҭас измаз абаза алфавит. Ақыҭаҿтәи ауааԥсыра рыбжьара аҩра-аԥхьара аларҵәара ианалага, арҵаҩцәа ахьазымхоз аҟнытә, уи аус дадыргалоит Ҳамид Џыр. Убарҭ зегьы идыршаҳаҭуеит, Ҳамид Џыр дышқәыԥшыз нахыс илаз аҟыбаҩ бзиа шааирԥшуаз.
Ҩышықәса ауаажәларратә арахәхьчаҩыс аус уны, нас даҽа бжьышықәса – аколнхараҿы, 1937 шықәса, хәыжәкыра мзазы Ҳамид Џыр дҭалоит «акоренизациатә» курсқәа (Асовет Еидгыла ареспубликақәа рҟны имҩаԥысуаз «акоренизациа аполитика» инақәыршәаны, ашьагәыҭтә жәларқәа рыбжьара анапхгаратәи, анхамҩаусутәи кадрқәа разыҟаҵара, иара убасгьы аинтеллигенциа ашьақәыргылара иазынархан – аред.), аха шықәсыкгьы мҵыцкәа, ԥхынҷкәын 25 рзы дарҭоит аҳәынҭқарратә усбарҭақәа русуҩцәа рзанааҭеидгыла Черқьессктәи аобласттә комитет напхгаҩыс. 1938 шықәса, рашәарамзы 1 азы дрыдыркылоит абаза газеҭ ашҟа, ақыҭанхамҩатә ҟәша еиҳабыс. Уаҟа аус иуанаҵы, 1940 шықәсазы иҵара хирқәшоит Черқьессктәи апедагогикатә ҵараиурҭа аҟны.
Алитературатә процесс ахәҭакхара
Ҳамид Џыр раԥхьатәи игазеҭтә анҵамҭа азирхиоит иқыҭа гәакьа Хәыжәду аҟны, иагьазкын уи қәҿиарала аус зуаз аколнхара абригада. Уи нахыс Ҳамид Џыр иԥсҭазаара зегьы абаза журналистикеи, алитературеи ирызкхоит.
Агазеҭ «Черкес къапщ» (абаза бызшәа аҟынтә еиҭоугозар – «Черқьессиа Ҟаԥшь» — аред.) акәша-мыкәша акәын урҭ ашықәсқәа раан амилаҭтә литературатә интеллигенциа ахьышьақәгылоз. Раԥхьатәи абаза поетцәеи, ажурналистцәеи рыгәҭа иҟаз Ҳамид, алитературатә процесс даланагалоит. Раԥхьатәи иажәабжь «Льыхв» (ажәабжь хьӡыс иамоуп ихадоу афырхаҵа ихьӡ – аред.) 1940 шықәсазы, цәыббра анҵәамҭеи – жьҭаарамза алагамҭеи рзы иҭыҵыз агазеҭ ах-номерк ирнылеит. Мызкы ашьҭахь, агазеҭ аҿы икьыԥхьхоит даҽа иажәабжьк – «Аҳмед ихигаз атәы». Ҳамид Џыр раԥхьатәи илитературатә аԥҵамҭақәа ирызкны, еицырдыруа абаза литератураҭҵааҩы Владимир Тыгә иазгәеиҭон, урҭ – алитературатә цәа зыхҵоу афольклортә текстқәа, мамзаргьы алегендақәеи, алакәқәеи шьаҭас измоу ажәабжьқәа шракәу. Аҵарауаҩ игәаанагарала, «афольклор ахь ихы ахьирхаз абзоурала автор ибызшәа беиахеит, абазацәа рмилаҭтә хәыцшьа аҷыдарақәеи урҭ рцәаҩашьа-естетикатә шьаҭақәеи изаатит».
1940 шықәса, абҵарамзазы Џыр аамҭала инаигӡон агазеҭ аҭакзыԥхықәу аредактор иуалԥшьақәа, уи аамҭа иалагӡаны Ҳамид инапы анҵаны акьыԥхь ахь инашьҭыз агазеҭ аномерқәа жәаба ҭыҵуеит. Ари, ҳәарада, иаршаҳаҭуеит Џыр ирҿиара пату шақәырҵоз, иара ихаҭа иахь иҟаз агәрагареи. Ус шакәызгьы, Аџьынџьтәылатә Еибашьра Дуӡӡа ирҿиаратә усура еиԥнарҟьоит.
Доватор игвардиа иалаз аибашьҩы
Ҳамид Џыр афронт ахь дааԥхьан 1941 шықәса, ԥхынгәымза 8 рзы. Дақәшәоит илегендартәу аинрал Доватор (аинрал-маиор, Асовет Еидгыла Афырхаҵа Лев Михаил-иԥа Доватор – аред.) напхгара ззиуаз 2-тәи агвардиатә ҽыуаа ркорпус. Џыр аҳәа кны деибашьуан Мраҭашәаратәи афронт аҿы иҟаз 4-тәи адивизиа 74-тәи аҽыуаа рполк аҟны. 1942 шықәса, жәабранмзазы арҟаԥшьуаҩыс диаргоит 2-тәи агвардиатә аҽыуаа ркорпус ахь иаҵанакуаз, Аҩныҵҟатәи аусқәа рзы жәлар ркомиссариат иҷыдоу аҟәша иатәыз, хазы иҟоу аҟәыра ашҟа.
«1941 шықәсазы далахәын аӷа итыл ахь анеиразы нанҳәатәи ареид, хаҭала дишьит немецк, уи адагьы, аибашьцәа ргәыԥ даланы дикхьан «абз» (ус ишьҭоуп аинформациа аиуразы аԥшыхәыҩцәа иркыз аӷа – аред.), изныкымкәа ԥшыхәра дцахьан <…> ихы ааирԥшит узықәгәыӷша, активла ауаажәларратә ԥсҭазаара иалахәу еибашьҩыс», - абас еиԥш 1943 шықәса, ажьырныҳәамзазы Ҳамид дихцәажәоит агвардиатә корпус иҷыдоу аҟәша аҳәынҭқарратә шәарҭадара алеитенант-еиҳабы Павел Филон.
Иара убасгьы артә газеҭк хәыҷык редакторс даман: убас ала, имаз ажурналисттә ԥышәа афронт аҿгьы ахархәара аиуит.
1944 шықәса, лаҵарамзазы Ҳамид Џыр аҵаразы дрышьҭуеит Новочеркассктәи аҽыуаа рҵариурҭа ашҟа, уи аамҭазы уи аус ауан Москватәи аобласт ахь иаҵанакуа ақалақь Подольск аҟны. Уаҟа иара аҵара иҵон 1945 шықәса, абҵарамзанӡа, анаҩс – ԥхьатәара дышьҭын. Џыр аибашьра иалахәра азгәаҭоуп «Агәымшәареи», «Москва ахьчарази» амедалқәа рыла.
Аиҭеира
Аибашьра аҟнытә ихынҳәыз Ҳамид, аусура далагоит, 1942 шықәса, нанҳәамза инаркны зусура аанкылаз агазеҭ «Черкес къапщ» аредакторс. Џыр иакәымзар уаҳагьы издырҵодаз уи агазеҭ аусура аиҭашьақәыргылара! Уи иуадаҩыз аус имацара инаигӡар акәхеит уҳәаргьы ҟалоит: абаза литературеи ажурналистикеи аԥхьагылаҩцәа 19-ҩык рҟынтә, ааҩык афронт аҿы иҭахоит, егьырҭ рыбжаҩык аррамаҵура иацырҵоит, аҭынч ԥсҭазаарахь ихынҳәқәаз – рзанааҭқәа рыԥсахит. Ус шакәызгьы, 1945 шықәса, абҵарамзазы иҭыҵуеит актәи аибашьрашьҭахьтәи агазеҭ аномер.
Аамҭа кьаҿк ала аредактор илиршеит ажурналистцәа реизгара, аредакциа агәыцәс иҟан аибашьра иахысыз аусзуҩцәа. Урҭ зегьы азанааҭ дырҵатәын, уи аус Ҳамид Џыр иҽақәкны, гәазыҳәарала иаҽазикит. Уи аамҭазы, аредактор ихаҭагьы ҭыԥк аҿы дгыламызт – иҵара иациҵон: 1954 шықәсазы, Асовет Еидгыла Акоммунисттә партиахь иаҵанакуаз Иреиҳаӡоу апартиатә школ иатәыз Арразыҟаҵаратә курсқәа дрылгоит, шықәсык ашьҭахь – Апартиатә школ ахаҭагьы далгоит.
Уаҟа иоуз адыррақәа қәҿиарала апрактикаҟны ихы иаирхәоит – 1968 шықәсанӡа агазеҭ напхгара азуа. Иара ихамеигӡаратә усура азгәаҭан «Аҳаҭыртә Дыргеи», Аџьаустә бираҟ Ҟаԥшьи аорденқәа рыла. Иааизакны, амилаҭтә газеҭ аҟны Ҳамид Џыр 20 шықәса аус иуит. Иазгәаҭатәуп, агазеҭ аҟны аус иуанаҵгьы, Џыр алитература шнимыжьуаз.
Абаза литература ахыҵхырҭаҿы
Џыр илшоз зегь ҟаиҵон аҟыбаҩ бзиа злоу аҿар рыԥшааразы, урҭ арҽиарахь рхы архаразы, аҵараиураҟны ацхыраара рыҭаразы. Автор ҿарацәа данрацәажәоз, рыԥшаарақәа ирықәшәо амҩа иашақәа ралхраҿы абжьгарақәа риҭон. Агазеҭ аҟны ианылон илитературатә-критикатә статиақәа, уаҟа апоет ҿарацәа раԥҵамҭақәа еилиргон, анализ рзиуан.
Апоет ҿарацәа ражәеинраалақәа знылаз аизга «Ашьхарыуаа рыбжьы» аҟны абас иҩуеит: «Еилкаауп, ҳашәҟәыҩҩцәеи, иара ҳлитературагьы шқәыԥшу, аха уи ала ҳхы арқьиара ҳалагар ҟалаӡом. Агхақәа аԥаҳхыр ҳҭахызар, урҭ ииашаны, ҳрызхәыцны ҳрыхәаԥшуазароуп. Ус анакәымха, аԥсҭазаара ԥхьаҟа иҳаҩсны ицалоит, ҳара уи ашьҭахь ҳаанхалоит».
Араҟа иубоит – аибашьра ҟалаанаӡатәии аибашьра ашьҭахьтәии аамҭақәа рзы алитературатә аԥҵамҭақәа ахәшьара рыҭараҿы ипринципиалтәу аиԥшымзаара. Абаза литература ахы аныҵнахуаз аамҭазы апоет ҿарацәа раԥҵамҭақәа ирымаз агхақәа еиҳагьы ирацәан, аха усҟан урҭ ӷәӷәала лахь рыҭаразы изаацәоуп ҳәа иԥхьаӡан.
Џыр ихаҭа ишиҳәоз еиԥш, «алитератор ҿарацәа раԥхьатәи ршьаҿақәа рыҟаҵара ианалаго, адгылара рыҭатәуп, арҿиара иалагалатәуп… анаҩс, хәыҷы-хәыҷыла идырҵатәуп, ирыҵаҳәатәуп». 1950-тәи ашықәсқәа рзы иааит аамҭа «арҵареи аҵаҳәареи» анаҭахха. Уи аус напы аиркуеит, зегьы иреиҳабыз, зегь реиҳа аԥышәа змаз амилаҭтә шәҟәыҩҩы.
Ҳамид Џыр далахәын еиуеиԥшым ашәҟәыҩҩцәа реизарақәа, ишьҭихуан иҵару азҵаарақәа. Ус еиԥш иҟаз аизарақәа руак аҟны иара ишьҭихуеит аколлективтә шәҟәқәа ирныло аԥҵамҭақәа ралхра иазку азҵаара. «Аизга аиқәыршәараҿы иалахәуп аиқәыршәаҩи, аредактори, - иҳәеит иара. – Уи иахҟьаны аизга ианылоит цқьа изызхәыцым, иахәҭоу ахаҭабзиара аҟынӡа инагам аҩымҭақәа. Агазеҭқәеи, аизгақәеи ирныло аԥҵамҭақәа акьыԥхь рбаанӡа, ашәҟәыҩҩцәа реилатәарақәа рҟны ирыхцәажәозароуп». Даҽа еизарак аҟны аобласттә шәҟәыҩҩцәа реилазаара аԥҵаразы азҵаара шьҭихуеит. Иара игәаанагарала, уи аилазаара аҟамзаара иахҟьаны, аҩымҭақәа иахәҭоу акритикатә анализ роуӡом, амилаҭтә шәҟәыҩҩцәа раԥҵамҭа бзиақәа аурыс бызшәахьы реиҭагара аус напы аркым.
Аҭоурых апроза
Ҳамид Џыр абаза сахьаркыратә ажәа арҿиараҿы иалагала даараӡа идууп. Иара ирҽиароуп, Владимир Тыгә издиҳәало абаза литератураҿы апроза ашьақәгылара. Иара дравторуп – ароманқәа «Ашьхақәа рҿыхара», «Аб иԥа», аповест «Аԥсҭазаара ԥшаауа», хыԥхьаӡара рацәала ажәабжьқәа, аочеркқәа, ановеллақәа, апиесақәа, уҭ зегьы абаза литератураҿы акырзҵазкуа цәырҵрақәан.
Ҳамид Џыр аҵыхәтәантәи иусумҭаны иҟалеит ишәҟәы «Амра иарҿыхаз», уи ҭыҵуеит иԥсҭазаара даналҵлак ашьҭахь, 1972 шықәсазы. Уаҟа, аповестқәа рыдагьы ианылеит абаза литературеи, амилаҭтә арҿиаратә интеллигенциеи рышьақәгылара аамҭахь иаҵанакуа игәалашәарақәа.
Ҳамид Џыр ибеиоу иԥсҭазааратә ԥышәа исахьаркыратә рҿиамҭақәа ирныԥшуеит. Аповест «Аԥсҭазаара ԥшаауа» еиҳаркгьы автобиографиатәуп.
Алитератураҭҵааҩцәа ргәаанагарала, Ҳамид Џыр ихатә ԥсҭазаара иазкны аҩразы аҭоурых ахаҭа азин инаҭеит: ихатә ԥсҭазаара иазку ажәабжь, игәҭыхақәеи игәҭахәыцрақәеи зныԥшыз, ажәлар рзы иҷыдоу аҵакы амоуп.
Ашәҟәы «Амра иарҿыхақәаз» ашьҭахьажәаҟны Бемурза Ҭҳаиҵыхә иҩуеит: «Ари ауаҩ иԥсҭазаара далымҵӡеит. Уи анышә данамардозгьы, игәы амцала ирԥхаз аихатәы цәаҳәақәа алинотип анҵара иаҿын…»


Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы аҿкчымазара зыхьуаз ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит
23:55 11.02.2022 (ирҿыцуп: 23:56 11.02.2022)
© Sputnik / Илья ПиталевЛечение больных с COVID-19 в резервном госпитале на ВДНХ
© Sputnik / Илья Питалев/
Аԥсны аепидемиа ҵысижьҭеи аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 48 422-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 39 867-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 617-ҩык.
АҞӘА, жәабран 11 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы Аԥсны ауааԥсыра атестқәа арҭеит 599-ҩык, урҭ рахьтә 394-ҩык аҿкчымазара шрымаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит 80 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 82 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыси.
Ари аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 87-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 34-ҩык, ибжьаратәуп - 53-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 43-ҩык, урҭ рахьтә 16-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 17-ҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 22-ҩык, урҭ рахьтә фҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы ааҩык ачымазцәа шьҭоуп. Ареспубликатә иҷыдоу апсихиатриатә хәшәтәырҭаҿы ишьҭоуп 12-ҩык ачымазцәа.


30.06.2021
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Адҵа инапы аҵаиҩит «Аԥсны Аҳәынҭқарра ауааԥсыра короновирустә ҿкы COVID-19 рацәыхьчара иазку ауснагӡатәқәа рзы»
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Идҵа аԥсахрақәа ралагаразы Адҵа.
Адҵа атекст аҟны иазгәаҭоуп:
«Аԥсны Аҳәынҭқарра ауааԥсыра короновирустә ҿкы COVID-19 рацәыхьчара иазку Акоординациатә штаб 2021 шықәса рашәарамза 29 аҟнытә азыӡба шьаҭас иаҭаны,
«Аԥсны Аҳәынҭқарра ауааԥсыра короновирустә ҿкы COVID-19 рацәыхьчара иазку ауснагӡатәқәа рзы» 2021 шықәса лаҵарамза 13 аҟнытә № 175-рп Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Идҵа иалагалазааит абарҭ аԥсахрақәа:
апункт 1 ажәақәа «акультуреи аспорти русҳәарҭақәа» харҭәаазааит ажәақәа «абри апункт аҩбатәи абзац ала иазԥхьагәаҭоу амассатә усмҩаԥгатәқәа аламҵакәа»;
- ихарҭәаазааит апункт 1 абри аҵакы змоу 2-тәи абзац ала:
«2021 шықәса ԥхынгәымза 5 инаркны азин ыҟамзааит ачаратә, агәырӷьаратә, аныҳәатә, алахьеиқәратә, иара убас даҽа массатә усмҩаԥгатәқәак рымҩаԥгара ауаажәларратә крыфарҭақәа ирызку иарку анаплакқәа (аобиектқәа) рыҟны».


АҞӘА, абҵара 13 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы атестқәа 296-ҩык ирзыҟаҵан, урҭ рахьтә 73-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 12 рзы акоронавирус зцәа иалаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы.
1927 шықәсазы ииз апациент иԥсҭазаара далҵит. Иара абҵара 5 рзы уахь дҭашәеит ахәышәтәырҭанҭыҵтәи арыӷьарахьтәи аполисегментартә гәыҵәкра ахьимаз азы аԥсыԥлагаҩагара ицәыцәгьаны. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы, апациент иԥсҭазаара далҵит. Егьи апациентгьы, 1938 шықәсазы ииз, абҵара 12 рзы иԥсҭазаара далҵит. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 9 рзы. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы, апациент иԥсҭазаара далҵит. Иара ицәа иалан егьырҭ ачымазара хьанҭақәагьы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а ауааԥсыра, урҭ рахьтә 87-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 25-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ы, илҩаауп 7-ҩык апациентцәа.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 33-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 34-ҩык апациентцәа. 30-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
- Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩи Аконгресс егьырҭ ахаҭарнакцәеи Иорданиа раҭаара аҳәаақәа ирҭагӡаны иԥылеит Амман иҟоу аспорттә клуб «Аль Ахли Клаб» анапхгаҩы.
Изольда Ҳагԥҳа
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак (ИА) ахантәаҩы Мусса Егзакьи, АААК ауснагӡаратә маӡаныҟәгаҩ Инар Гыцбеи Иорданиа ахьӡала ИА апрезидиум иалоу Ануар Абазеи (Чкәуа) Аконгресс аделегациа Иорданиа раҭаара иалагӡаны, ашәахьаҽны, нанҳәамза 26 рзы Амман иҟоу ачерқьес спорттә клуб «Аль Ахли Клаб» иаҭаан, уи анапхгаҩы Омар Шыкыми дареи аҩ-еиҿкаарак рыбжьара аусеицура азҵаарақәа ирылацәажәеит.
Мусса Егзакь еиҭеиҳәеит Аконгресси ИАЕ «Алашареи» аспорт аҿиареи аларҵәареи азҿлымҳара ду шарҭо. Егзакь агәыӷра ааирԥшит Иорданиатәи аҿар Абаза жәлар рыхәмаррақәа ирылахәхап ҳәа, убри азыҳәан дара ааԥхьарагьы риҭеит Ҟарачы-Черқьестәылахь - есышықәса арҭ аспорттә хәмаррақәа мҽхакы тбаала иахьымҩаԥысуа. Аԥсны аус ауеит аспорттә клуб «Абаза» ҳәагьы ациҵеит Егзакь.
"Иорданиатәи аспортсменцәа алшара рымоуп Аԥсныи Ҟарачы-Черқьестәылеи имҩаԥысуа атурнирқәа рылахәхаразы. Аспорттә, акультуратә усмҩаԥгатәқәа рыла ҳҿар реидкылара ҳалҳаршар ҟалоит", - иҳәеит АААК ИА ахантәаҩы.
Аспорттә клуб ахада Омар Шыкым ихәҭаахьала дақәшаҳаҭхеит аҿар аспорти агәызҩыдаратә ԥсҭазаашьеи разхьарԥшра акырӡа шаҵанакуа.
"Ҳара ҳаклуб аҟны еиуеиԥшым аспортхкқәа рыла аҽазыҟаҵаразы алшара ыҟоуп: ашьапылампыл, амҵәышәмпыл, агандбол, аӡсара. Иҳамоуп ҳхатәы акәашаратә ансамбль, уаҟа аҿарацәа кавказтәи акәашарақәа рҵоит, аԥсуа кәашарақәагьы уахь иналаҵаны. Иааидкыланы аклуб ахь иныҟәоит зықьҩык рҟынӡа ауааԥсыра", - иҳәеит Шыкым.
Аиԥылара иацҵауа Мусса Егзакьи Омар Шыкыми аспорттә еицлабрақәа реиҿкааразы доусы ирымоу агәҭакқәа еибырҳәеит, ԥхьаҟагьы аимадара шрыбжьазаауа дыршаҳаҭит.
"Асеиԥш иҟоу аусеицура рҿиалатәуп, аԥышәа еимдалатәуп. Аспорт ҳара аҳауа иаҳзаҩызоуп", - ҳәа иажәа хиркәшеит Егзакь.
АААК аделегациа Иорданиатәи Ҳашимиҭтәи Акралра раҭаара мҩаԥысуеит нанҳәамза 27 рҟынӡа. Иара арбоуп Аконгресс анапхгара 2019 шықәсазы имҩаԥнагараны иҟоу аҳәаанырцәтәи аҭаарақәа рыплан-еихшанҵа аҟны, 2018 шықәсазы Иреиҳаӡоу ахеилак алахәцәа ишьақәдырӷәӷәаз. Ҳазҭоу ашықәс нҵәаанӡа АААК аҭаарц иҟоуп иара убас Шьамтәыла, Германиа, Голландиа, Ҭырқәтәыла.


Акоронавирус даҽа 125-ҩык рцәа ишалоу шьақәырӷәӷәоуп Аԥсны
22:05 01.09.2021 (ирҿыцуп: 17:24 18.11.2021)
© Sputnik / Илья ПиталевБольница в Коммунарке продолжает принимать пациентов с подозрением на коронавирус
© Sputnik / Илья Питалев/
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 25324-ҩык рҟынӡа инаӡахьеит, ргәы бзиахеит 21380-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 380-ҩык.
АҞӘА, цәыббра 1 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 562-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 125-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 64-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 24-ҩык, ибжьаратәуп - 27-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 29-ҩык, урҭ рахьтә жәаҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 23-ҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 17-ҩык, урҭ рахьтә фҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - ааҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 67-ҩык апациентцәа, фҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.


Аҟәатәи аолимпиатә бассеин аусура иалагоит рашәарамза аҽеиҩшамҭазы
© Sputnik / Томас Тхайцук Сухумский бассейн
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аҟәатәи аолимпиатә бассеин аус аулоит аԥхаррақәа раан, аӡы амра ианарԥхо. Аӡынра аӡы арԥхаразы амаругақәа макьана иҟаӡам, избанзар уи фымцала макьана еиқәыршәаӡам.
АҞӘА, рашәара 9 – Sputnik. Аҟәатәи аолимпиатә бассеин аусура иалагоит рашәарамза аҽеиҩшамҭазы, абри атәы арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит афирма "Аквастройинвест" адиректор хада Олег Иурченко.
Ихадоу аиҭашьақәыргыларатә усурақәа зегьы нагӡоуп, уажәы аӡы анашьҭра-алашьҭразы амаругақәа ирзыԥшуп.
"Аусурақәа рхыркәшара ҳаҿуп. Ариабжьарак Урыстәылантәи аӡы анашьҭра-алашьҭразы амаругақәа ҳарзыԥшуп. Ишааилак еиԥш ҩымш-хымш рыла еиқәыршәаны аусура иалаҳаргоит. Аӡы аԥхарра бзиоуп, иахьа 23 градус иҟоуп. Амашьына ааиаанӡагьы 24-25 градус иҟалап", - иҳәеит Иурченко.
Абассеин иҭоу ӡымшьоуп, уи зрыцқьо асистемагьы ыҟоуп.
Аҟәатәи аолимпиатә бассеин аус аулоит аԥхаррақәа раан, аӡы амра ианарԥхо. Аӡынра аӡы арԥхаразы амаругақәа макьана иҟаӡам, избанзар уи фымцала макьана еиқәыршәаӡам. Иурченко иажәақәа рыла, уи аҟаҵаразы иҭацәу амчхарақәа ыҟаӡам.
Абассеин аҭааразы амедицинатә шәҟәқәа ҳәа акгьы аҭахӡам, аха аҭыԥ аҿы амедусзуҩ аус иулоит. Абассеин ахлор ала идрыцқьоит.
Ахәыҷқәеи адуцәеи рзы хаз игоу аҭыԥқәа еиҿкаауп. Абассеин аҭааразы аԥара шәатәуп, аха аспорттә секциақәа рахь иныҟәо рзы уи хәыда-ԥсадахоит. Иазԥхьагәаҭоуп аибашьра аинвалидцәеи алахәылацәеи, иара убас Аԥсны ауааԥсыреи рзы ахәларҟәрақәа.
"Хымԥада, абассеин аҭааразы аԥара шәатәхоит, избанзар абассеин ныҟәгатәуп. Мызкахьы 150 нызқь мааҭ аӡы арыцқьара иақәхарџьтәуп, ауалафахәи даҽа ныхтәқәаки рыӡбахә сҳәом", - иҳәеит Иурченко.
Абассеин аштат аҿы дыҟам аӡсашьа дзырҵо аинструктор. Аха изҭаху алшара рымоуп хазы аԥара шәаны аҟазауаҩ идҵааларц.
Аҟәатәи аолимпиатә аӡсаратә комплекс аргылара иалагеит 1968 шықәсазы, иаартын 1980 шықәсазы Москва имҩаԥысуаз Аолимпиада аламҭалаз. Иара жәларбжьаратәи астандартқәа ирықәшәо еиҿкаан: аҵаулара– 2,25 метра, аҭбаара – 20 метра, аура – 50 метра иҟан. 360-ҩык ахәаԥшыҩцәа рҭыԥ аман.
Аибашьраан аӡҭарчы ааха ӷәӷәа аиуит.
Аҟәатәи аӡҭарчы 2007 шықәсазы ақалақь ахадара қьырала ЗҲәА "Аквастройинвест" ианаҭеит. Уи арҽеира-аиҭашьақәыргыларатә усурақәа ирылагеит. Абри аамҭала ажәытә комплекс ықәгоуп, адренажтә трубақәа шьҭаҵоуп, иргылоуп аӡыҭгагақәеи аӡрыцқьагақәеи, ишьақәыргылоуп аҽыкәабарҭақәеи аҽеилаҳәарҭақәеи атрибунақәеи.


АҞӘА, рашәарамза 9 – Sputnik, Роберт Џьапуа. Аҟәа, рашәарамза ааба рзы имҩаԥысыз аконференциаҟны Аԥсны аполитикатә партиақәеи ауаажәларратә еиҿкаарақәеи алацәажәеит алхра асистемеи анапхгара аформеи.
Аиҿкааҩцәа руаӡәк, ареспубликатә политикатә партиа "Аиашареи аҿиареи рзы Аԥсны жәлар рыфронт" ацхантәаҩ Лаша Сақаниа иажәақәа рыла иахьазы аус зуа асистемақәа рыҩбагь ажәит, урҭ аиҭарҿыцра рҭахны иҟоуп.
"Еилаԥсоу алхратә системазы азакәан апроект актәи аԥхьарала иахьрыдыркылаз инамаданы адепутаттә корпуси атәыла анапхгареи рахь ажәадгала ҟаҳҵар ҳҭахуп — абри азакәан апроект гәыгәҭамыжькәа иаанхарц. Иара убасгьы Апарламенти Ахадеи рыбжьара анапынҵақәа реихшарагьы иалацәажәатәуп. Уи еиҭарҿыцтәуп", — иҳәеит иара.
Апартиа ацхантәаҩ Илиа Шаданиа иазиԥхьаӡоит иҟоу асистема авторитаризм иаднацәылоит ҳәа.
"Иаку Аԥсны" ахада Сергеи Шамба иазгәеиҭеит ипропорцианалтәу алхратә система шалагалатәу. Иара убасгьы апрезиденттә формагьы аԥсахрақәа аҭахуп иҳәеит иара.
Ареспубликатә уаажәларратә еиҿкаара "Аԥсадгьыл" аиҳабы Беслан Ешба иҳәеит Апарламент аҟны иҟоу аиҿкааратә гәыԥ жәлар ралхыҩцәа рхыԥхьаӡара аизырҳара ишадгыло.
"Иааит аамҭа Апарламент ахь аполитикатә партиақәа рыхьӡала ианнеитәу. Апарламент ахь усҟан иреиӷьу неиуеит. Дара адепутатцәа ракәзаргьы рпартиақәа рҿаԥхьа аҭакԥхықәра рыдлоит", — иҳәеит Ешба.
Ауаажәларратә еиҿкаара "Ҳара ҳаҩны — Аԥсны" аиҳабы Рауль Лолуа иазиԥхьаӡоит ареспубликаҟны зхархәара хымԥадатәиу амодель аԥшаара шыцәгьоу. Иара иҳәеит атәыла Ахада азинмчрақәа иманы дыҟазароуп, Аминистрцәа Реилазаара акәзар Жәлар Реизара еиҿнакаароуп ҳәа.
Рауль Лолуа иазиԥхьаӡоит ареспубликазы еиҳа еиӷьу форманы апарламент-президенттә ҳәынҭқарратә напхгара.


Акоронавирус даҽа 110-ҩык ауааԥсыра рцәа ишалоу аадырԥшит Аԥсны
00:10 27.08.2021 (ирҿыцуп: 17:22 18.11.2021)
© AP Photo Ariana CubillosМедицинский работник проводит быстрые тесты на коронавирус на продовольственном рынке Коче в Каракасе, Венесуэла
© AP Photo Ariana Cubillos
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 24819-ҩык рҟынӡа инаӡахьеит, ргәы бзиахеит 20508-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 370-ҩык.
АҞӘА, нанҳәа 26 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 316-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 110-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 99-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 28-ҩык, ибжьаратәуп - 33-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 26-ҩык, урҭ рахьтә 18-ҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 15-ҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 24-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 12-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 66-ҩык апациентцәа, фҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.


11.03.2022
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Урыстәылатәи Афедерациа адгылара иазкыз акциаҟны дықәгылеит.
«Акыр иаԥсоу ҳауаажәлар,
иахьа ҳара ара ҳаизеит ҩызара ду ҳзызуа Урыстәылатәи Афедерациа адгылара аҭаразы. Ибзианы еилаҳкаауеит Урыстәыла анапхгара, хаҭала Владимир Владимир-иԥа изы иҷыдоу арратә операциа амҩаԥгаразы азыӡба адкылара шымариамыз.
Ара иҟоуп еиуеиԥшым аполитикатә партиақәеи ауаажәларратә еиҿкаарақәеи рхаҭарнакцәа. Ари иаҳәоит аԥсны-урыстәылатәи аизыҟазаашьаҿы ҳара ҳаӡәыкны ҳшыҟоу атәы.
Жәларбжьаратәи ауаажәларра Урыстәыла аганахьала иаадырԥшуа азыҟазаашьа гәаӷла иҭәуп. Сазҵаар сҭахуп, иабаҟаз иахьа аиашара иазықәԥо, Донбасс ауааԥсыра агәаҟра ианҭагылаз, рықәхра ианаҿыз? Ари еиҿагылоу астандартқәа рполитикоуп, раԥхьа иргыланы, уи шьақәзырӷәӷәо акәны иҟоуп НАТО мрагыларатәи ахырхарҭала изықәныҟәо ампыҵахаларатә политика. Аҩадатлантикатәи аидгыла арратә инфраструктура УА аҳәаақәа рзааигәахара адунеи аҟны ашәарҭадареи аҭышәынтәалареи реицаҟьара иазҳәоуп.
Абри атәы иҳәахьан 15 шықәса раԥхьа 2007 шықәса жәабранмза 10 рзы ашәарҭадаразы Миунхентәи аконференциаҟны Владимир Владимир-иԥа Путин: «ЕАА-еи НАТО-и рымчқәа ҳара ҳҳәаақәа рахь рааскьагара иаҿуп. Ҳара азин ҳамоуп иаартны урҭ рызҵаара: ас аҽырҭбаара иаанагои, (урҭ амчқәа) зҿагылода?».
Абар еиҭа ииҳәахьаз: «Иаанагои полиусктәи адунеи? Ари атермин иага иурбашаргьы, аҵыхәтәан аԥрактикаҿы иаанаго акоуп: центрк змоу амчра, азыӡбақәа рыдкыларазы центрк. Аԥшәымак дызхагылоу адунеи ауп уи иаанаго. Ари адемократиа ааигәарагьы иҟам. Ас еиԥш иҟоу амодель ҟалашьа амаӡам иахьатәи ацивилизациа аморалтә-леишәатә шьаҭа ахьамам азгьы».
Рыцҳарас иҟалаз, Украина мраҭашәаратәи аилазаара аҵгәарала полиуск змоу адунеи ашьақәыргылара хықәкыс измоу аимпериализм аполитика анагӡара иаҿуп.
Ҳара ҳажәлар 1992-1993 шш. аибашьра ирхыргеит. Жәларбжьаратәи ауаажәларра иахьагьы ираҳар рҭахӡам ҳ-Республика абжьы. Аҭагылазаашьа зҳамами ҳара Еиду Амилаҭқәа Реилазаараҟны ҳпозициа аҳәаразы? Аҭак еилкаауп: избанзар урҭ ираҳауа аиаша дара идемократиатәу ҳәа ирыԥхьаӡо мраҭашәара аиҳарак рзы хәарҭара алаӡам, ирзаԥсам акоуп.
Араҟагьы еиҿагылоу астандартқәа цәырҵуеит. Ҳабжьы раҳар рҭахӡам. Мраҭашәаратәи ауаажәларра дара ирзеиӷьым, дара рзы феида злам раҳар рҭахӡам. Урыстәылоуп ҳаиашьаратәи Алада Уаԥстәыла ахҭысқәа рзы иҟаз шыҟаз, аиаша рылазҳәоз 2008 шықәсазы.
Хашҭра ақәӡам ҳара ҳзы Урыстәылатәи Афедерациа аганахьала иҟаҵаз Аԥсны Аҳәынҭқарра ахьыԥшымреи асуверенитети разхаҵаразы.
Акыр иаԥсоу ҳауаажәлар, аҭагылазаашьа схы иархәаны, иҭабуп ҳәа шәасҳәар сҭахуп Аԥсныҟа иааз ахҵәацәа иара убас ДЖӘР-еи ЛЖӘР-еи инхо ауааԥсыра ирышәҭо ацхыраареи адгылареи рзы.
Шәара ижәдыруеит сара Донецктәи Жәларр р-Республикеи Лугансктәи Жәлар р-Республикеи рхьыԥшымра азхаҵаразы Аусԥҟа снапы шаҵазҩыз.
Арҭ амшқәа рзы ҳара Урыстәыла ҳадгылоуп.
Урыстәыла анапхгара иҷыдоу арратә операциа аҳәаақәа ирҭагӡаны имҩаԥнаго ауснагӡатәқәа астратегиатә шәарҭара аԥыхра иазкуп иара Урыстәыла азеиԥш, уи иадгылоу аҩызцәа, ШӘАРГЬЫ ҲАРГЬЫ ҳазгьы!
Сара аҳәынҭқарра ахада иаҳасабала, Аԥсны Аҳәынҭқарра анапхгара зегьы, милаҭрацәала еилоу ҳажәлар зегьы Урыстәыла Ахада Владимир Владимир-иԥа Путин адгылара иаҳҭоит».