АҞӘА, ԥхынҷкәын 13 – Sputnik. Астанциа маҷ "Аҟәа-1" аус адырухьеит, аҳҭнықалақь зегьы фымцалашарала еиқәыршәахоит ԥхынҷкәын 13 ахәылбыҽха ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аҟәатәи афымцеихшарҭақәа русбарҭа аиҳабы Ҭемыр Џьынџьал.
"Аҟәа зегьы макьана афымцалашара шьақәыргылам, аха "Аҟәа-1" аусура иалаҳаргахьеит, уажәы ацәаҳәақәа зегьы шьаҿа-шьаҿала раҿакра иаҿуп, афымцамчхарақәа еихыршоит. Сгәанала, ахәылбыҽха аусурақәа зегьы хыркәшахоит, анормазь ҳкылсуеит ҳәа", - иҳәеит иара.
Џьынџьал иажәақәа рыла, Аҟәа уажәшьҭарнахыс афымцалашара арцәара иаҟәыҵуеит ацәаҳәақәа зҵоу аидара иацымлар, аха ус ҩаԥхьа ианыҟала, аамҭа-аамҭала алашара арцәара аграфик алагалатәхоит.
Астанциа маҷ "Аҟәа-1" аҟны амцакра ҟалеит ԥхынҷкәын 5 рзы. Убри иахҟьаны Аҟәа агәи мраҭашәаратәи ахәҭеи, иара убас Иашҭхәа ақыҭеи мышқәак фымцалашарада иаанхеит. Иҟалаз авариа ахҟьаԥҟьақәа раԥыхразы АУН "Амшынеиқәафымцамч" амчқәа зегьы адԥхьалан.
Асабша, ԥхынҷкәын 12 рзы астанциа маҷ "Аҟәа-1" аҟны аусура иаларган атрансформаторқәа зегьы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Урыстәылантәи Аԥсныҟа афымцалашара аарышьҭуа иалагеит ԥхынҷкәын 11 инаркны
"Амшынеиқәафымцамч" аплан анҭыҵ алашара арцәара зыхҟьо еиҭарҳәеит
"Сусура абжьааԥны еиԥшымкәа иацлеит, аха уи уаргәырӷьартә иҟам, амҿы ҳҭииндаз ҳәа мацара акәым ҳшыҟоу, аԥсабара ахьчарагьы ҳуалуп. Алашара ҵыԥхгьы ибзиамызт, аха сынтәа аҭагылазаашьа еиҳагьы еицәахеит, ауаагьы уи апроблема шыҟалоз дырны заа аӡынра рыҽдырхеит. Сынтәа цәыббрамза инаркны амҿы аҿаҵара иалагахьан хыԥхьаӡара рацәала. Сара схала амҿы аиқәыршәара саҿуп. Аҭел исзасуеит ишырҭаху, шаҟа рҭаху рҳәоит. Еиҳарак ауаа ирҭаху ахьацоуп, уи ибзиан ибылуеит, аршьшьарагьы усҟак ицәгьам. Ашәгьы иазҵаауа дыҟоуп, ал усҟак ирҭахым. Амҿы ылысхуеит Кәтол абнақәа рҿы. Ажәытәан Кәачара ауаа ахьынхоз уажәы иахьҭацәу абнақәа ахиааны иҟоуп. Ҿыц игылоу аҵла ԥаҳҟаӡом, иажәхьоу роуп. Ахьаца ашьапы хаҳҵәаӡом, ажәытәан еиԥш икаҳҿоит хыхь-хыхь, нас амахәҭақәа ҿыцқәа аауеит, анаҩс 3-4 шықәса рышьҭахь еиҭа иԥаҳҟартә иҟалоит. Еиҳарак амҿы Аҟәа ақалақь аҿы инхо роуп иаҿазҵо", - ҳәа еиҭеиҳәеит Енвер Қәаранӡиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 24-Sputnik. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аремонт азура иалагеит амҽыша ашьыжь инаркны ажьырныҳәа 24 рзы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит ЕгрыГЕС анапхгараҭара ахантәаҩы Леван Мебониа.
"Аҟазауаа аусурақәа ирылагахьеит, уажәы аидҳәалақәа ашьақәыргылара иаҿуп- аимадара, афымцалашара анашьҭра, атехника аргылара. Уаҵәашьҭахь адгьылкылҵәареи, ацемент ықәырҭәареи ҳалагоит", - иҳәеит иара.
Мебониа иажәақәа рыла, аремонт ҟаҵаҩцәа ргәыԥқәа х-сменакны ишоуп, дара уахгьы-ҽынгьы аус рулоит, рҽырыԥсахлоит. Аусурақәа ирылахәуп ҩышәҩык аусзуҩцәа.
"Урҭ анџьнырцәа, адгьылкылҵәаҩцәа, ацемент ықәырҭәаҩцәа, амеханикцәа, афымцазҟазацәа уҳәа. ҳусутә рацәоуп. Ихадароу аусурақәа ируакуп- атоннель бетонла иахьыҟаҵоу ацемент ықәырҭәареи адгьылкылҵәареи роуп, уи азы иахәҭоу атехника ргылоуп. Ҭыԥқәак рҟны ажәытә бетон ықәганы аҿыц ҭарҭәахоит", - азгәеиҭеит Мебониа.
2021 шықәса мшаԥымза анҵәамҭанӡа астанциаҿы имҩаԥыслоит адеривациатә тоннель аиҭашьақәыргылара. Ҩ- километраки бжаки иҟоу ахәҭа аремонт азутәуп. Зынӡа атоннель аура 15 километра иҟоуп.
Аиҭашьақәыргылара мҩаԥнагоит ақырҭуа ргыларатә еилахәыра, анемец ҟазауаа рыпроект ала. Аԥарашәара мҩаԥнагоит Европатәи арҿиара абанк. Иахьазы Аԥсны Урыстәылантәи афымцалашара аиуеит. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аҵыхәтәантәи аремонт мҩаԥган 2006 шықәса рзы, ашәарҭадара атехника ишаҳәо ала ес-хәышықәса аҭагылазаашьа ишашьклаԥшлатәу. Уажәы аӡы ахьацәцо азы 250 миллион киловатт сааҭ ыӡуеит. Ари Аԥсны шықәсык ала ахы ианархәо афымцалашараҟынтә 10% артәоит.
ЕгрыГЕС заҵәык Ауп Аԥсны аҵакыра зегьы фымцалашарала еиқәзыршәо. Иара ахархәарахь ирыҭан 1978 шықәса рзы. Агидроагрегатқәа Аԥсны аҵакыраҿ игылоуп, аӡеизакырҭа – Қырҭтәыла. Астанциа ашықәсбжьаратә фымцамч аужьра х-миллиардки 700 миллион киловатт ыҟоуп сааҭк ала.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Аԥсны аҵыхәтәантәи ареволиуциа шықәсык ахыҵит. Аибашьра ашьҭахь имҩаԥысхьо ахынҭаҩынҭарақәа, ареволиуциақәа зегьы ибзианы исгәалашәоит, убри аҟынтә урҭ хра злоу ҳаԥсҭазаара иазаанагаз акрыҟазар сазхәыцып сҳәан…
Аҵыхәтәантәи ҳреволиуциа шықәсык ахыҵра акгьы агымкәа, Америка имҩаԥысыз 45-тәи апрезиденттә алхрақәа рылҵшәақәа реимакра иахҟьаны, Дональд Трамп идгылаҩцәа Капитолии ахәаҿы иҟоу Аконгресс илақәлан, ҳара ишыҟаҳҵалоз еиԥш, асенатцәа руадақәа инарыҩналан еилаԥыххаа иргеит. Ашьыжь ажьырныҳәа 6 рзы урҭ аазырԥшуаз афотосахьақәа феисбуктәи ацәаҳәаҿы ианаацәырҵ, азныказы ҳара ҳфотоархив акәызшәагьы ааснарбеит, ЕАА абираҟ сылаԥш иааҵашәаанӡа.
Аԥсуа револиуциақәа рахь сиасуазар, аҵыхәтәантәи ҩба- 2014, 2020 шықәсқәа рзы имҩаԥысыз акыр еиԥшуп, избанзар, атәыла иахагылаз Ахадацәа ԥхьатәара рышьҭразы рполитикатә аоппонентцәа еиҿыркааз акциақәа ирызкын.
2004-тәи ахҭысқәа сгәаласыршәозар, "Аиааира игеит Сергеи Багаԥшь" ҳәа усҟан Алхратә комиссиа хада иҳанаҳәаз иамаркуа иалагеит усҟан амчраҿы иҟаз. Акризис ду ҿеит, Аԥсны ахада иусурҭа ахыбрахь инеиразы аҩ-гәыԥк еиҿагылан, ахыбра иажәланы иалхыз ҳәа ишьаз идгылаҩцәа аҩнуҵҟа иҩналеит, (Ҳаџьымба идгылаҩцәа уаанӡа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа иақәлахьан). Убри ахҭысқәа раамҭазы иҭҟьаз ахы дҭанархеит аҵарауаҩ Ҭамара Шьаҟрылԥҳа. Лара усҟан Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба зыхьӡ иҳәаз акандидат Рауль Ҳаџьымба идгылаҩцәа дреиуан.
Ишышәгәалашәо еиԥш, 2005 шықәсазы еиҭаҳалаҳәан алхра ҿыцқәа, аоппонентцәа Багаԥшьи Ҳаџьымбеи еидгыланы алхрақәа рахь инеит, (Ҳаџьымба ахада ихаҭыԥуаҩ иаҳасабала). Азныказшәа акризис нҵәарашәа ааҳнарбан, аха убасҟан зхы ыҵызхыз аҽеиҩшара иахьанӡагьы аҭыԥ амоуп.
Ҳаџьымба иакәзар иҿҳәара нҵәаанӡа 2009 шықәсазы атәыла ахада ихаҭыԥуаҩ иҭыԥ ааныжьны ԥхьатәара дцоит, анаҩс аоппозициатә қәгыларақәагьы хадара рзиуеит. Аполитикцәа ирыбжьыԥсааз амилаҭтә хақәиҭратә қәԥара иахаҭарнакыз Ҭамара Шьаҟрыл лҭахара иазку ашьауӷатә ус уаҳагьы ахабар ыҟам, "ақьаад шкәакәа" ҳәа Багаԥшь усҟан иҳалеиҳәаз ацәаҳәа иахыԥхьаӡалахазар акәхап...
Ареволиуциақәа идеиала иззыҟало, ауаажәларра рыԥсҭазаара аиӷьтәра акәушәа иҟоуп, аха аԥсҭазаара иаҳнарҵаз ала ҳцәажәозар, мчрак ықәганы даҽа мчрак ааира, аресурс ҳәа изышьҭоу, амазара азааигәахара акәхеит.
Аҵыхәтәантәи аҩ-револиуциак мҩаԥсит ԥсыҭбарада, аха зегь акоуп, апрезидент ихыбра ашәқәеи асаркьақәеи ԥҽны рыҩналара ада изеилымгеит. 2004-тәи ахҭысқәа ртәы ҳҳәозар, раԥхьатәи Аԥсны ахада Владсиалав Арзынба икабинет еилаҟәыбаса ишьҭарҵеит, уа иҩназ ақьаадқәа еиларҩынтны, арыжәтә џьбарақәа рҿакны иахьыржәуаз акадрқәа зымбацгьы дыҟоуп сгәахәуам. Абас ҳарзыҟоуп ҳара ҳҳәынҭқарра асимволқәа.
Анаҩсан, ибзианы иаҳгәалашәо 2014-тәи ахҭысқәа ракәзар, Қырҭтәыла атәылауаа аԥсуа паспортқәа рыҭара ҿыҵгас иҟаҵаны, ауаа рацәа злахәыз акциақәа мҩаԥган. Маи 27, 2014шықәса рзы, апартиа "Жәлар ракзаара Афорум", нас урҭ ирыдгылаз "Иаку Аԥсны" уҳәа рхаҭарнакцәа, имҩаԥыргеит аизара ду.
Хымԥада, асаркьақәа еилаԥыххааны ада, даҽакала аԥсуа револиуциа шԥаҟалоз. Ишысгәалашәо ала, ахыбра аҩнуҵҟа иҩналеит адгылаҩцәа, аидысларақәа ҟалеит, аха ԥсыҭбарада еилгеит. Аԥсны ахадас иҟаз Александр Анқәаб, Апарламент аганахь ала, амҩа изылхны доурышьҭит, аурысқәа иртәыз Гәдоуҭатәи арратә базаҿ иҭыԥ ылихит акризис ыҟанаҵы. Знык аусурҭа ахыбра анаанужь, ҳара ҳҿы уаҳа хынҳәышьа шумоуа еилкаауп. Мышқәак рышьҭахь, Анқәаб лаҵарамза раԥхьатәи амш азы ԥхьатәара дцеит. Акы заҵәык, аҵыхәтәаны ишыҟалаз еиԥш, апрезидент иуада аӡәгьы иԥимҽкәа, амчра ааныркылеит аоппозициаа, нас алхарақәа мҩаԥысит.
2014-тәи ареволиуциа аидеиақәа ртәы ҳҳәозар, апаспортқәа инарыдҳәаланы ишақәнагоу аусҭҵаара мҩаԥганы, ашьауӷатә ус иақәыршәо дҳаздыруам, "атомқәа еизганы аӡбарҭаҿы ишьҭоуп" шҳаҳауаз хәышықәса цеит. Ус анакәха, ареволиуциа аҟаҵаразы Қырҭтәыла атәылауаа ҳпаспортқәа рыҭара уи баша ҵаҵӷәын. Аамҭа-аамҭала ахылаԥшратә палата ажәлар ирыланаҳәоз афинанстә еилагарақәа рҵыхәала амчра ахаҿрала Аԥсны апрокуратура акгьы алымшеит, дҵасгьы иамамызт сгәахәуеит.
Егьырахь, ахархьуаа рыԥсҭазаара еиӷьхеит аҳәарагьы акыр иуадаҩуп, ажәакала, ҳара ҳсистема аус шауц иауан. 2004 шықәса раахыс ҷан-ҷаны еибафоит амчреи аоппозициеи "ажәлар рызгәаҟра" ахьӡҵаны.
Хәышықәса еиԥмырҟьаӡакәа иалхыз Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба иоппонентцәа иқәдыргылон иџьбараз азҵаатәқәа, имҩаԥыргон еиуеиԥшымыз акциақәа, амҩаркра, Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ажәлара, абарбалбылра уҳәа еиуеиԥшымз аполитикатә хҭысқәа мҩаԥысуан, аха Ҳаџьымба ииулак зныктәи иҿҳәара наигӡеит. Уи аамҭазы, мааныла дыриааины Аԥсныҟа дхынҳәхьан, депутатсгьы далырххьан Александр Анқәабгьы, иара убас, 2014 шықәса кандидатс иқәгылаз Ҳаџьымба иоппонент Аслан Бжьаниагьы Апарламент аҿы дыҟан, иеиԥмырҟьаӡакәа аполитикатә қәԥарагьы мҩаԥигон еидыз аоппозициатә мчқәа ҵәатәышьаҟасгьы дрыман.
Ажәакала, хәышықәса аполитикцәа ҳгәы дырҿыӷьуамызт, уажәы-уажәы иааиҿаххуан. 2019 шықәсазы ҳазыԥшын Аԥсны ахәбатәи ахада иалхра. Абас ҳашнеиуаз, ицәырҵит ахԥатәи ареволиуциа ҵаҵӷәыс иаиуз, апрезидентрахь акандидат ҳәа аоппозициаа зықәгәыӷуаз Аслан Бжьаниа "ахәшә иҭаны даԥырырхырц изныҟәеит" ҳәа мшаԥы 19, 2019 шықәсазы ицәырҵыз ажәабжь. Иаалырҟьаны, игәы бааԥсхеит Аслан Бжьаниа. 2019 шықәсазы абри ахҭыс аҵыхәала алхрақәа ирнахан, аха Бжьаниа игәабзиара ахьыуашәшәыраз иахҟьаны дагхеит алхратә компаниа. Аоппозициатә мчқәа кандидатс дықәдыргылеит Алхас Кәыҵниа. Нанҳәа 25 рыҽны имҩаԥысит алхрақәа. Аиҭаҳәарагьы аҭахым, уи алҵшәақәа еимактәыс ишыҟалаз, алхрақәа рзы азакәан а-19 –тәи ахәҭаҷ аҿы "аӡәгьы дысҭахым" захьӡыз ацәаҳәа еизнагаз абыжьқәа ахьыргара анырмоу. Абри иахҟьаны, усҟан бжьыла еиҳахаз Рауль Ҳаџьымба иҭоубашьҭаҵара шымҩаԥигахьазгьы, Иреиҳаӡоу аӡбарҭаҿы аус иамн 2019 шықәса алхрақәа рылҵшәа.
Аоппозициаа рхада Аслан Бжьаниа иакәзар, акырынтә иҳәахьан, иара дшадымгыло мчыла амчрахь анеира, азакәан амҩақәа рыла аҭыӡшәа аӡбара дшадгылаҩу. Абҵара 22, 2019 шықәсазы Аҟәа ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа аҽнышьыбжьон хҩык ауаа иреихсит- ҩыџьа "аӷьычцәа нагақәа" ирхыԥхьаӡалаз Асҭамыр Шамбеи Алхас Аҩӡбеи иаразнак рыԥсҭазаара иалҵит, ақьафурҭа аусзуҩ Доминика Ақырҭаа ԥыҭк ашьҭахь, ахәшәтәырҭаҿы. Ари акыр игәаӷьуацәаз, акыр имӡышәаз хҭысын. Зегь реиҳа ихлымӡаахыз, уи иалахәын "Аԥсны ахада дзыхьчоз ауааԥсыра" ҳәа ицәырҵыз аверсиа. Усҟантәи ахҭысқәа рахь сгьежьуазар, Аԥсны ахада иаразнак ари аус ақәҿимҭит, ашәарҭадара амаҵзуара аилазаара еизиимгеит. Иҭахаз Шамбеи Аҩӡбеи ргәакьацәа аԥсуа револиуциа ҵәатәышьаҟас иаҵагылеит.
Ганкахьала Иреиҳаӡоу аӡбарҭаҿы алхрақәа рылҵшәа аҩынтә раан иахәаԥшуан, даҽа ганкахьала апрезидент иусурҭа аԥхьа ажәлар еизаны ԥхьатәара дцарц азы акциақәа мҩаԥыргон. Аӡбарҭаҿы аӡбамҭа адкылаха роуаанӡа, ашәқәеи асаркьақәеи ааилаԥыххааны, уаанӡа ишыҟарҵалац еиԥш, апрезидент иусурҭа ҭыԥ аоппозициатә мчқәа иааныркылеит, Ҳаџьымба иусурҭа ҭыԥ аанижьит, аӡбарҭагьы "алхрақәа рылҵшәа аԥырхуп" ҳәа аӡбамҭа аднакылеит.
Абасала, ажьырныҳәа 12, 2020 шықәсазы Рауль Ҳаџьымба ирезиденциа иакәшан игылаз ажәлар ирыларҳәеит ԥхьатәара дышцаз. Арҭ ахҭысқәа ҵаргәас дроуит "Сан-Ремо" аҿаԥхьа зҭынха дыршьыз Ахра Аҩӡба, Аслан Бжьаниа данаиааи "адунеижәларбжьаратәи аусқәа рзы бжьгаҩыс" иигаз, иахьазы ԥхьатәара ицахьо.
Уажәшьҭа сырзаҭгыларц сҭахуп, аҵыхәтәантәи ареволиуциа ҵаҵӷәыс иаҵаз ҩ-хҭыск – Аслан Бжьаниа ахәшә иҭара, "Сан-Ремо" аҿаԥхьа иҟалаз ауаҩшьра. Рыҩбагьы иахьазы рыӡбахә ҳаҳауам. Аслан Бжьаниа иакәзар, "иранасыжьит" иҳәеит ахәшә изҭаз, дара рхаҭарақәа шьақәыргылам, аԥсуа телехәаԥшра аинтервиу анеиҭоз. Ауаҩшьрақәа ртәы акәзар, апрокуратура уи азы макьана иҿыцу акгьы ҳанамҳәацт. Абасала, ареволиуциақәа рымҩаԥгаразы рхы иадырхәо атемақәа аамҭа аӡыбылра иагарашәа збоит. Аслан Бжьаниа далырхаанӡа, идгылаҩцәа "уи ахәшә иҭара аус ҭҵаатәуп, ари иаанаго ҳагәқәа ашҳам рыҭароуп" зҳәоз, иахьа азҵаатәы ргәаладыршәом. Ауаҩы ахәшә иҭаны иаԥырхра аҽазышәара - игәаӷьыуацәоу цәгьоуроуп, ус анакәха, уи ҭҵаатәуп, ацәгьара ҟазҵазгьы даарԥштәуп.
Ԥсаҭала ҳцәажәозар, иахьатәи амчра аамҭа уадаҩ иақәшәеит. COVID-19 аҽарӷәӷәеит, ҳабнақәа абылра иалагеит, ҳалашара амч каҳаит, аекономика акәзар ихьысҳан усгьы, ажәакала, амчра иалуго хаара-бзара ыҟамкәа акризис ду ҳанҭагылеит, аҿкычымазра захьыз рыхәышәтәра акыр ахарџь ду аҭахны. Абиуџьет акәзар, урысшәала еилацәажәо ҳдепутатцәа ирыдрымкылеит, ҵыԥхтәи ацәынхақәа рыла ашықәс ҿыц ҳанҭалеит.
Қьарс иалоузеи нас мчыла апрезидентцәа ахҳәаны, мамзаргьы, ақәыӷәӷәара ду ҟаҵаны, ахархьуаа рхы иархәаны ҳполитикцәа имҩаԥырго ареволиуциақәа? Макьаназы сара сзы иҵакыдоуп ари аҩыза аҳәынҭқарра аргылара. Зегь реиҳа ишәарҭоуп ажәлар реиҿаргылара, аҳәынҭқарра асимволқәа рԥыххаара .Апрезидент иуада иҩналаны аҵыхәтәантәи ареволиуционерцәа имҩаԥыргаз аԥхасҭа, аселфиқәа уҳәа, уи ҳара ҳҳәынҭқарра ахаҿра еицанамкуазар уаҳа бзиак иазҳәам. Апрезидент иуадагьы, аус ахьиуа ахыбрагьы иара ихатәӡам, уи Аԥсны ахада иусурҭа ҭыԥуп. Ахадацәа рҽрыԥсахуеит, ҳара ҳхымҩаԥгашьа аҭоурых идамыӷаны иазынхоит, ҳаӷацәа ргәы иаахәоит, зынӡа ҳнибарҵәаргьы рзеиӷьуп.
Ажьырныҳәа 6 рзы Америка имҩаԥысыз ахҭысқәа рфотосахьақәа Facebook аҿы ианцәырҵ, ҳхаҿра ишеиԥшыз еилыркааит аԥсуаа. "Аԥсуаа Вашингтон инеима?", "Аԥсуа десант США" уҳәа, акыр рхы иахлафааит аԥсуаа. Аиумор змо, зхы ахлафаашьа здыруа ыҟазар, ҳҳәынҭқарра аԥеиԥш амазар ауеит сгәахәит сара сахьаԥхьоз, убри алагьы сгәы ҟычо. Зегь реиҳа исгәаԥхеит "Ковид-19 иахҟьаны иаԥҵоу аԥкрақәа рҵыхәала америкаа дара ртәылаҿы ареволиуциа мҩаԥыргар акәхеит" ҳәа сзыԥхьаз алаф.
Аиашазы, дара рнапы ахьымнеиуаз ыҟамызт ҳәа зегь дара гәҩарас ишрымаз, ареволиуциа ацәаара ргәашә иаалагылт ЕАА анапхгара. Даара иџьасшьаз, дара иртәу аинформациатә хархәагақәа рҿы "Трамп идгыларазы ари ҟазҵаз аурысқәа роуп" ҳәа рполитикцәа ицәырыгаз атема ауп. Иаҳәац аҳәоит рымҳәои. Урҭ ирыхьлакгьы аурыс ибз аҵоуп ҳәа азырҳәоит.
Аҵыхәтәантәи аԥсуа револиуциа иахыҵит шықәсык. Иҵыхәтәантәихар бзиан, избанзар, аԥсҭазаара иҳаилнарrааит ажәлар уи қьарс ирзалоу акгьы шыҟам. Иахьа аҿкычымазра аҽахьарцәгьаз азы, аԥкрақәа ирыцҵоуп жәабран 10-нӡа. Ашықәс ҿыцазтәи аныҳәақәа ақьафурҭақәа рҿы инеиужьны ишазгәарҭоз сазааҭгылозар, амчра акыр иԥсыҽуп, иҭрыжьуа ақәҵарақәа рхылаԥшра аус аҿы. Асоциалтә ҳақәа рҿы иаҳбоз авидеонҵамҭақәа ишьақәдырӷәӷәоит апрезидент иҭижьыз ақәҵара акашәа имбакәа, ақьафурҭақәа рҿы агәырӷьаратә хәылԥазқәа шымҩаԥысуаз. Аҵыхәтәантәи аинформациа ҳаԥшны ҳцәажәозар, ҳҳақьымцәа иаарзышьҭымхуа аҟынӡа ачымазцәа рацәаҩхеит, ашықәс ҿыц ҳанҭала раԥхьатәи жәымшы рыла 19-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ҽаанбзиала даҽа зныкгьы Sputnik Аԥсны аԥхьаҩцәа, агәабзиара шәоуааит зегьы!
Мушьни Лашәриа диит 1938 шықәса, ажьырныҳәа 16 рзы аԥсуа қыҭа Кәтол, ажәабжьҳәаҩыс хара зыхьӡ рдыруаз анхаҩы Ҭаиа Лашәриа иҭаацәараҿы. Мушьни Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 10-11 шықәса анихыҵуаз аамҭазы, аа-класск змаз Кәтолтәи ашкол данҭаз. Sputnik иаиҭаз аинтервиуқәа руак аҟны иара иазгәеиҭеит:" Сара поет-лирикк иаҳасабала сжанр ала аусура иацысҵоит. Астраномиатә аамҭа арҿиара иадҳәалам, аамҭа ҭацәы амазаара иаанагаӡом улатәаны ак уҩуеит ҳәа. Уи азы иаҭахуп акомпонентқәа рацәаны. Сара саанхоит споет-лирикны, иахьынӡасылшогьы..."
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Мушьни Таииа-иԥа, шәылаԥш ахара инаӡоит, шәажәа акрыԥхылнадоит. Исҭахуп шәныҳәаԥхьыӡ, шәзеиӷьашьара ҳауаажәлар рҟынӡа инажәгарц.
- Ҳазҭалаз Ашықәс Ҿыц, ҳанацәа, ҳабацәа, ҳашьцәа, ҳаҳәшьцәа, ҳауаажәлар зегьы ирыдысныҳәалоит. Иҳалоу ачымазараҿкы иахьцаз иахьааз ҳамбо ибжьаӡааит, ахабар зхабару уаҳа иҳамбааит сынтәарнахыс. Аныҳәа ду алԥха ҳаҳәоит, Анцәа ду илԥха ҳаҳәоит, ҳиашьапкуеит, даҳхылаԥшааит ҳҳәоит, иҳагу-иҳабзоу ҳанаижьааит, ҳаҭаимҵааит. Ҳарҭгьы ҳазыхиазааит иара иԥҟарақәа рықәныҟәара. Иахьынӡауала гәыцқьала-ԥсыцқьала аҟазаара, абри ауп зегь раԥхьаӡа сыуаажәлар ирзеиӷьасшьо. Абас еиԥш иҟоу имариам аамҭақәа раан, ауаҩы дзакәу, иуаҩра, инамыс, иҳалалра еиҳа инарҵауланы иааԥшуеит. Ажәытәтәи аԥшьаҩыраҿы иануп: "иузааигәоу, иуԥну бзиа дба"-ҳәа. Уи ҭӡык аҟны иуцынхо иакәзар ҟалоит, инаскьаны игылоу иакәзар ҟалоит, аха убри ауаҩы ибзиабара еиҳау акымзарак ыҟам ари адунеи аҿы. Аихаҵгылара жьрацәарала аума, гәыбылрала аума, ҩызарала- ҭахрала аума, сара уажәшьҭа сықәрагьы маҷӡам, абар 84 шықәса сырҭалоит, абри аԥсҭазаараҿы избахьоу иреиҳау ирыцкыу абри акәны сахәаԥшуеит. Схаҭагьы сымҩаҿы ауадаҩрақәа изныкымкәа-иҩынтәымкәа срықәшәахьан, исзааигәаз исызгәакьаз ауаа сҿырхуан, рхы-рыԥсы сыхҭнырҵон, убриала иахьагьы сшьапы сықәгылоуп. Аихаҵгылара, наҟ-ааҟтәи агәыбылра маҷӡак ауп иаҭаху ҳәа уҳәар ауеит иара, аха убри амаҷра аҿы аду ыҟоуп, убри анагӡара ҳалшо Анцәа ҳҟаиҵааит, абзиара шәымазааит сыуаажәлар ҩаԥхьа.
- Шәыԥсҭазаара ԥсыс иахоу шәырҿиара ауп, шәажәа сахьарк ауп, уи шәаԥхьаҩцәа еилыкка иаҳдыруеит. Ҳазҭагылоу аамҭазы шәырҿиара ахырхарҭа аганахь ала иҳашәҳәарц ишәылшои, гәҭакқәас ишәымои?
- Зыԥсы ҭоу, зшьапы еихызго, змахәар зшьахәар аус ауа, зыхшыҩ цқьоу ауаҩԥсы, ҳәарас иаҭахузеи, аҳасабқәа имоуп, агәҭыхақәа имоуп, дзырхәыцуа рацәоуп. Ашәҟәыҩҩы, арҿиаҩы иакәзар, уи ҳәарада еиҳагьы. Сыԥсҭазаара алитература иазкын, изаҟаразаалак уаҳа даҽакы хадарас иалхны исымамызт, иаасылшоз ахәыҷы аԥсуа литература аҿиара, ҳпоезиа арҿиара, мамзаргьы еиҭазгома, схатәы аԥысҵома, абри иазыскит. Исылшаз сылшеит, ицаз ашықәс азы еиҭаган салгеит иагьыскьыԥхьит абиблиа ажәытәӡатәи ахәҭа, аԥсалмқәа, Аҳ Дауҭ иашәақәа, даҽакала иуҳәозар, Анцәа изку, Анцәа ибзырӡы иазку ашәақәа. Дук хара имгакәа иҭыҵран иҟоуп абарҭ Аԥсалмқәеи, уаанӡа еиҭазгахьаз Аҿатә уасиаҭи шәҟәыкны рыҩбагьы. Убри даара гәаҳәарала сазыԥшуп. Ааигәа иаԥысҵаз споемақәа руак "Ашаеҵәа" аурысшәахь аиҭагара аус аиҿкаара саҿын. Дук хара имгакәа "Молодая гвардиа" аҟны атираж нагӡаны иҭыҵып ҳәа сгәы иаанагоит мызкы ҩымз рыҩныҵҟа. Аԥсныҟа иаараны иҟоуп, ирзысшараны иҟоуп. Уи еиҭеигеит еицырдыруа аурыс поет, аиҭагаҩ, уаанӡатәи сҩымҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиҭазгахьаз Михаил Синельников.
- Ҿыц зыҩра шәаҿу аҩымҭақәа рыӡбахә ҳашәҳәар ҟалоума?
- Ааигәа иаԥысҵеит ҳабацәа ирызку апоема "Ҳхылҵшьҭра". Зны Пушкин иҩуан "отродословня" ҳәа, иабацәа ирызкны, дызхылҵыз ишьҭра, ихы-иҵыхәа иазкны. Дарбан уаҩԥсызаалак, иабацәа рыхьӡ рыжәла, абиԥарала, абшьҭрала 5-6 анеиқәиԥхьаӡо ыҟоуп. Баграт Шьынқәба, 10-15 абшьҭра рҟынӡа еиқәиԥхьаӡон. Саргьы сықәрахь санынаскьа ихьаазго салагеит ҳабацәа рабацәа, ҳара ашәҟәҩыра ҳамамызт, ианымызт ана-ара рҭоурых, ус зеиԥш ажәаноуп ишаҳҳәо. Анцәа иџьшьаны, аԥсуа жәлар рашәақәа ирыбзоураны, ҳабацәа ирызкуа ашәақәа, аҳәамҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиқәханы иҟоуп. Аха, хаз-хазы игоу, а-5-тәи, а-10-тәи, а-15-тәи ашәышықәсақәа рзы инарылыҳәҳәоз ауаа, ахацәа рыԥсҭазаара рнысымҩа хадарала иугозар, ибжьаӡны иҟоуп. Таииа Лашәриа Хәыблыхә-иԥа сизааҭгыланы, иара иҿганы инысымҩа, иабшьҭра, урҭ зҭагылаз ауадаҩрақәа, амыҟәмабарақәа ирызкны поемак зҩит, рацәакгьы идуум рацәакгьы икьаҿым иара. Убри ааигәа агазеҭ "Еҵәаџьаа" ианысҵеит, ажурнал "Аҟәа" ахь аиагара саҿуп. Уаанӡатәи сеиҭагаҩцәа Москватәиқәа аиҭагара иаҿуп. Саԥхьа иқәуп, абыржәы сызхатәоу астол аҿы, "5 томов русской поэзии" ҳәа Евгени Евтушенко еиқәиршәаз.
Аурыс поезиа зқьышықәсатәи апоетцәа аӡәаӡәала иаирбоит, убри дахьӡеит иара иԥсы анҭаз. Зеиԥш хыс иамоуп "Поет в России больше чем поет, Десять веков русской поэзии" - ҳәа. Томк ҩба-хԥа кьыла иҟоуп, уамашәа иԥшӡаны, иӷәӷәаны еиҿкааны иҭыжьуп, аурыс поезиа аҭоурых зегьы уаныԥшылоит, уаԥхьоит. Сара зны даараӡа аџьабаа баны исылшоз ала, Аԥсуа поезиа антологиа еиқәсыршәеит. Ԥыҭк анҵы сҽазыскит урысшәала убри аналаг аҟаҵара. Аха, имариамхеит, сызҿыз рацәан. Уажәгьы сгәы азхьуеит, агәаҳәара сымоуп, еизызгахьоу аматериал даараӡа ирацәоуп аԥсуа поетцәа рҩымҭақәа урысшәала еиҭагоу, рыцҳарас иҟалаз, даараӡа ирацәоуп еиҭагам. Убарҭқәа еицырхырааны егьины абри сажәымҭыҽха абас еиԥш иҟоу ашәҟәы аҭыжьра "Аԥсуа поезиа антологиа урысшәала", ҳаамҭазы акы ԥнаҟо, акы аанаго, абри гәаҳәарас исымоуп. Ҳәарада, ирацәоуп сҩызцәагьы саргьы ҳнапы злакыу, агазеҭ "Еҵәаџьаа" аҭыжьра, ажурнал "Аҟәа" аҭыжьра, Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аусура уҳәа.
- Шәгәаҟынтә иаауа цәаҳәақәак шәырзаԥхьарц ҳҭахуп.
- Абри ашәышықәса ҳанҭалоз, азқьышықәса уҳәаргьы ауеит, убасҟан изҩыз ацәаҳәақәа рахьтә:
"Зқьышықәса умаз Аԥсны, ҽа зқьышықәса раамҭа уҭала
Ужәлар, уҩнра еибганы, уҟаз наӡаӡа лыԥхала!
Ҳабацәа рабацәа зны, абраҟа рыҵәҩаншьап адырсит,
Уԥыршәон ӡи-мцеи еисаны, азқьышықәсқәа рымҩа уахысит…"
- Иҭабуп, Мушьни Таииа-иԥа, ҳаиҿцәажәаразы! Ҽаанбзиала шәнеиааит!
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқәа рзы Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо аҧсуа ҭаацәарақәа Ажьырныҳәа мҩаԥыргоит. Традициала ишаԥу еиԥш, џьоукы аныҳәа анақәшәо амза 13 аухазы иныҳәо дыҟоуп, иҟоуп ажьира шәахьеи ԥшьашалеи иаҵагыло. Ҳара зыӡбахә ҳамоу Џьырхәа инхо Ажьиаа рҭаацәараҿы (Ажьиба Золотинск-иԥа Иури иҩнаҭа) аныҳәара мҩаԥыргоит иара анақәшәо аухазы иарбан мшызаалакгьы.
Дара рыҩнаҭаҿы абиԥарала ахьи аихеи аус адызулоз ыҟан, урҭ иахьагьы Ажьиреи Ахьиреи ирымҵаныҳәоит, аҩбагьы рымоуп. Ахьира амаа зку аиашьа еиҳабы Анатоли Ажьиба иоуп. Иури иакәзар, хазы анхара даналага, иаҿигаз Ажьира заҵәык ауп, уи ауп дзымҵаныҳәогьы. Ажьырныҳәа ахаҭа амш ааиаанӡагьы уи аҽазыҟаҵарақәа далагоит.
Адоуҳатә ҽрыцқьара изныкымкәа аӡбахә ҳҳәахьеит. Ажьырныҳәа аԥыларагьы адоуҳатә ҽрыцқьарала иалагоит. Аԥхьа игылоуп ҳәарада аныҳәаҩ ихаҿы – Ажьира, ма Ахьира амаа зкыу, аҭаацәа, ажәлантә зныҳәо. Аныҳәара мҩаԥызго аҩнаҭа ахаҵа аиҳабы Иури Ажьиба иоуп. Уи Ажьырныҳәа аламҭалаз ӡык наиқәиҭәоит, иҽирыцқьоит, иажәа раӡаны дцәажәоит, арыжәтә аҿы иҽникылоит. Иара ихаҭа иазгәеиҭоит абас: "Абри аныҳәара сагьналагоит, абас акы сакуашәа, сда еилыԥсаауа сааҟалоит, сагьналгоит – иаргьы насхыҵуеит. Ари Ҳаиҳа зымчу иҟынтә иаауа акоуп, дад, уи аныҳәара зегьы ирыхәҭам, иақәнагоу ҳәа иҟоуп", - иҳәоит Иури (Тыка) Ажьиба.
Уаҵәуха ныҳәаны еиԥш, иахьагьы рҽыдрыцқьоит, ӡык нарықәырҭәоит Ажьира иаҵагыло аҭаацәа зегьы. Ари аныҳәара иаԥхьанеиуа ихымԥадатәу ритуалуп.
Ишдыру еиԥш, аныҳәа ихадароу ашьтәа – аџьма-шьтәа ауп (аханатә шьтәас иҟаз ауаса акәын ҳәа зҳәо аҵарауаа ыҟоуп) – Шьашәы Ахьаҳ Ду ихьӡала, аха иҟоуп ацә, ма аӷаац зшьуагьы. Убас, Жьиаа рҭаацәараҿы аныҳәа аухазы шьтәас иршьуа ацә ауп, иара убас арбаӷьқәа аҭаацәа алахәылацәа рыцыԥхьаӡа – Шьашәы-рбаӷь ҳәа ззырҳәо. Абарҭ изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара иахысуеит.
Ажьырныҳәа ааигәахара хымш-ԥшьымш шагу зшьа карҭәаран иҟоу ашьтәа аҩны иҵадырԥхьоит. Аҵарԥхьара анаҳҳәо, уи иаанаго ашьтәа хазы иҭакны (аҩызцәа ирылаҵаны акәымкәа) ирбоит, акраҿарҵоит. Убасҵәҟьа иҵадырԥхьоит изыхныҳәараны иҟоу арбаӷьқәагьы. Убри алагьы изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара аетап иахысуеит уҳәар ауеит. Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазгьы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит. "Уажәы абзара уҳарбоит, нас агәи-агәаҵәеи уҳарбоит" ҳәа ражәа иалаҵаны ирҳәоит, аныҳәа ашарԥазы ианныҳәо.
Ажьира иаҵагыло зегьы еицны иара аҭыԥ ахь инеиуеит. Аныҳәаҩ ишахәҭоу еиԥш ала дрықәныҳәаны (аныҳәара аимпровизациатә ҟазшьа амоуп, зҽызымԥсахуа ажәақәа шалоугьы) ашьтәа ишьуеит. Нас аҷкәынцәа наицырхырааны ашьтәа ацәа ахырхуеит, ахәҭақәа еиҿыхны ачуан иҭаҵаны иржәуеит.
Убасҵәҟьа хазы арбаӷьқәагьы ҟарҵоит. Егьырҭ аҩнрақәа рҟынтәи аҩн ду ахь иаауа аҭаацәарақәа (Иури иҷкәынцәа, иҭацацәа, имаҭацәа) досу рмарҭхәқәагьы ааргоит: рыцыҧхьаӡа арбаӷьқәеи, ашылеи, аџьыкхыши, ацәеи. Аныҳәаҩ иара убас ирхиоит ацәашьқәа досу иааргаз рцәашьхәқәа рыла.
Изыхныҳәо зегьы анымазеихалак, ахәылԥаз, ажьира иаҵагыло зегьы еицны ажьирахь инеиуеит. Аныҳәаҩ аԥхьа ашьтәа агәи-агәаҵәеи зхоу ажьраҳаратә-ҵәы изнапык аҿы икны, егьи инапала ацәашьы кны дныҳәоит. Иара абраҟа ихдыртлоит аҭыԥ аҿы иҵоу аҳаԥшьа-ҩы, иара уи аҩы алагьы иныҳәоит.
Иазгәаҭатәуп аҭыԥ ахь ишаарго ашьтәа ацәагьы. Иара дзыхныҳәаз ашьтәа агәи-агәаҵәеи маҷк-маҷк намхны, аҩы нақәҭәаны, аџьыкхыш лақәырҳәҳәы "Ачбеи Чачбеи" ирызку аритуал мҩаԥигоит, нас егьырҭгьы агьама дирбоит. Ацәашьы наганы асаҟәа ашьапаҿы икыдиҵоит.
Анаҩс арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит, досу ицәашьгьы наихигоит, урҭгьы уаҟа ибылуеит. Изыхныҳәо арбаӷьқәагьы рыхқәеи ршьаԥқәеи еиламырҩашьакәа иара уа инаргоит.
Аныҳәаҩ зегьы данрықәныҳәалак ашьҭахь, досу иарбаӷь агәи-агәаҵәеи агьама дирбоит. Уи ашьҭахь ажьира иаҵагылоу зегьы аҳаԥшьа-ҩы рызҭаҭәаны инадиркуеит, урҭгьы "Алԥха-агәыԥха" ҳамаз ҳәа рхы иақәныҳәоит.
Ажьираҿы иныҳәаны ианалгалак, ркәац, рыкәтыжь рыманы аҩныҟа иааиуеит, аҳаԥшьаҩгьы заҟа рҭаху нҭыганы иааргоит. Аҩны ианыныҩнало, аҩнаҭа аҭацацәа (ари Ажьира иаҵагылам) рԥылоит "Алԥха-агәыԥха шәымазааит!" ҳәа иныҳәаныԥхьо. Наҟ-ааҟ еиқәгәырӷьо еибаныҳәоит.
Аҩнаҭа аҭацацәа дара рыҩнраҿгьы ажьира рыманы иҟазар, хазы аҩны аган аҿы, ҵлак амҵан рарбаӷь рыманы инеины рхы иақәныҳәоит. Убас ҟалҵоит Иури иаҳәшьа Лиуда Ажьиба Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу. Лара ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит. Уи дахьыҟоу аҩны уажәы иныҳәо лыҷкәын аиҳабы шиакәу ала, "бныхахә алԥха бымазааит" ҳәа длықәныҳәоит.
Абарҭ ақьабзқәа рышьҭахь зегьы аишәачарахь иниасуеит. Араҟа ихымԥадатәуп иара убас, изыхныҳәаз ашьтәеи арбаӷьқәеи рыбаҩқәа еизганы акы иахьамҟьашьыша ҭыԥк аҿы ижны анышә аҭара. Ари аныҳәара аухашаанӡагьы агәылацәа еиҭанеиааиуеит, еибаныҳәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 6 - Sputnik. Шьамтәылатәи Арабтә республикаҟны Аԥсны Аҳәынҭқарра Ацҳаражәҳәарҭа официалла аартра ацеремониа мҩаԥысит Дамаск ақалақь аҿы жьҭаара 6 рзы.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ацҳаражәҳәарҭа аартра ацеремониа аҽалархәразы Шьамтәылаҟа инеины иҟоуп Алхас Кәыҵниа зхадараҿы дыҟоу Аԥснытәи аделегациа.
Уаанӡа аԥснытәи аделегациеи Шьамтәыла аиҳабыра рхаҭарнакцәеи аиԥыларақәа мҩаԥыргеит. Нап аҵаҩын аиҳабырабжьаратә еиқәшаҳаҭра адипломатиатәии амаҵзуратәии паспортқәа змоу рзы авиза аԥыхразы.
Шьамтәыла Аԥсны ахьыԥшымра азханаҵеит, адипломатиатә еизыҟазаашьақәа шьақәнаргылеит 2018 шықәса лаҵара 29 рзы.
2020 ԥхынгәымза анҵәамҭазы Шьамтәылатәи Арабтә республика ахада Башар аль-Асад дидикылеит Аԥсны Аҳәынҭқарра азинмчра нагӡа змоу ацҳаражәҳәаҩ Баграт Хәытаба. Имҩаԥган аҳәынҭқарратә гәраргагатә шәҟәқәа реимдара.
АҞӘА, ажьырныҳәа 16-Sputnik. Ажьырныҳәа 25-нӡа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны акарантин рылаҳәоуп, иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа иахҟьаны, абри аҩыза аӡбамҭа аднакылеит аректорат, абри атәы Sputnik иазааицҳаит апресс-маҵзура анапхгаҩы Џьамбул Инџьгьиа.
Инџьгьиа иажәақәа рыла, ашықәс алагамҭазы COVID-19 рзышьақәырӷәӷәан аӡәык-ҩыџьак арҵаҩцәа. Астудентцәа рҟынтә аҿкычымазара ӡәыр рцәа иалу иаламу аилкаара иаҿуп.
2020 шықәсазы атәылаҿ иҟоу аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инадҳәаланы Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет анапхгара аҵараиурҭа аҭалара аԥҟарақәа рыԥсахит. ААУ аректор актәи ихаҭыԥуаҩ Виктор Маланӡиа иажәақәа рыла, ауниверситет ахь ԥышәарада абитуриентцәа рыдыркылеит. Аԥышәаратә сессиа ашьҭахь еилкаахоит хәыда-ԥсада аҵара зҵои, аҵара ахә зшәалои.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа инапы аҵаиҩит 2021 шықәса жәабранмза 10 рҟынӡа ауааҧсыра акоронавирустә ҿкы COVID-19 рацәыхьчара иазку ауснагӡатәқәа ирыцҵазарц Адҵа.
АҞӘА, ажьырныҳәа 16-Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә Адлер араионтә ӡбарҭа закәаншьаҭада Аԥсныҟа анаркотикқәа алазгалоз ахаҿы иганахьала аӡбамҭа аднакылеит, ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ Краснодартәи атәылаҿацә аҿы Аҳәаахьчаратә усбарҭа апресс-маҵзура.
Ахаҵа ахылаԥшра апункт ахь даннеи дгәарҭеит, иагьидырбалеит анаркотикатә маҭәашьарқәа, иаарԥшыз аилаҳәара иагәылан метадон (фенадон, долофин).
Иԥшааз аилаҳәырақәа иргәылыз аекспертиза мҩаԥган.
Атәылауаҩ ахара идҵоуп анырра ӷәӷәа ҟазҵо амаҭәашьар аконтрабандазы. 10 шықәсеи мызки аҭакра иқәҵоуп иӷәӷәоу арежим иатәу ариашаратә колониаҿы.
Аӡбарҭа аӡбамҭа амчра аиуит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жәабран 1 – Sputnik. Аԥсны акоронавирус злаз фҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аҵыхәтәантәи ҩымш рыла акоронавирус ззышьақәырӷәӷәаз хҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны: 1937, 1961 шықәсқәа рзы ииз ҩыџьа ахацәа, 57 шықәса зхыҵуаз ԥҳәыски.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны рыԥсҭазаара иалҵит: 1973 шықәса рзы ииз аԥҳәыс, илыдбалан зымҩасшьа бааԥсыз авирус-бактериалтә ҩганктәи гәыҵәкра, 1946 шықәса рзы ииз аԥҳәыси, 1962 шықәса рзы ииз ахаҵеи акоронавирус рзышьақәырӷәӷәан.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 109-ҩык, урҭ рахьтә 93-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 25-ҩык, ибжьаратәуп - 51-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 33-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 17-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 31ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 31-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 41-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 11564-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 9902-а, рыԥсҭазаара иалҵит 178-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Мушьни Лашәриа диит 1938 шықәса, ажьырныҳәа 16 рзы аԥсуа қыҭа Кәтол, ажәабжьҳәаҩыс хара зыхьӡ рдыруаз анхаҩы Ҭаиа Лашәриа иҭаацәараҿы. Мушьни Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 10-11 шықәса анихыҵуаз аамҭазы, аа-класск змаз Кәтолтәи ашкол данҭаз. Sputnik иаиҭаз аинтервиуқәа руак аҟны иара иазгәеиҭеит:" Сара поет-лирикк иаҳасабала сжанр ала аусура иацысҵоит. Астраномиатә аамҭа арҿиара иадҳәалам, аамҭа ҭацәы амазаара иаанагаӡом улатәаны ак уҩуеит ҳәа. Уи азы иаҭахуп акомпонентқәа рацәаны. Сара саанхоит споет-лирикны, иахьынӡасылшогьы..."
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Мушьни Таииа-иԥа, шәылаԥш ахара инаӡоит, шәажәа акрыԥхылнадоит. Исҭахуп шәныҳәаԥхьыӡ, шәзеиӷьашьара ҳауаажәлар рҟынӡа инажәгарц.
- Ҳазҭалаз Ашықәс Ҿыц, ҳанацәа, ҳабацәа, ҳашьцәа, ҳаҳәшьцәа, ҳауаажәлар зегьы ирыдысныҳәалоит. Иҳалоу ачымазараҿкы иахьцаз иахьааз ҳамбо ибжьаӡааит, ахабар зхабару уаҳа иҳамбааит сынтәарнахыс. Аныҳәа ду алԥха ҳаҳәоит, Анцәа ду илԥха ҳаҳәоит, ҳиашьапкуеит, даҳхылаԥшааит ҳҳәоит, иҳагу-иҳабзоу ҳанаижьааит, ҳаҭаимҵааит. Ҳарҭгьы ҳазыхиазааит иара иԥҟарақәа рықәныҟәара. Иахьынӡауала гәыцқьала-ԥсыцқьала аҟазаара, абри ауп зегь раԥхьаӡа сыуаажәлар ирзеиӷьасшьо. Абас еиԥш иҟоу имариам аамҭақәа раан, ауаҩы дзакәу, иуаҩра, инамыс, иҳалалра еиҳа инарҵауланы иааԥшуеит. Ажәытәтәи аԥшьаҩыраҿы иануп: "иузааигәоу, иуԥну бзиа дба"-ҳәа. Уи ҭӡык аҟны иуцынхо иакәзар ҟалоит, инаскьаны игылоу иакәзар ҟалоит, аха убри ауаҩы ибзиабара еиҳау акымзарак ыҟам ари адунеи аҿы. Аихаҵгылара жьрацәарала аума, гәыбылрала аума, ҩызарала- ҭахрала аума, сара уажәшьҭа сықәрагьы маҷӡам, абар 84 шықәса сырҭалоит, абри аԥсҭазаараҿы избахьоу иреиҳау ирыцкыу абри акәны сахәаԥшуеит. Схаҭагьы сымҩаҿы ауадаҩрақәа изныкымкәа-иҩынтәымкәа срықәшәахьан, исзааигәаз исызгәакьаз ауаа сҿырхуан, рхы-рыԥсы сыхҭнырҵон, убриала иахьагьы сшьапы сықәгылоуп. Аихаҵгылара, наҟ-ааҟтәи агәыбылра маҷӡак ауп иаҭаху ҳәа уҳәар ауеит иара, аха убри амаҷра аҿы аду ыҟоуп, убри анагӡара ҳалшо Анцәа ҳҟаиҵааит, абзиара шәымазааит сыуаажәлар ҩаԥхьа.
- Шәыԥсҭазаара ԥсыс иахоу шәырҿиара ауп, шәажәа сахьарк ауп, уи шәаԥхьаҩцәа еилыкка иаҳдыруеит. Ҳазҭагылоу аамҭазы шәырҿиара ахырхарҭа аганахь ала иҳашәҳәарц ишәылшои, гәҭакқәас ишәымои?
- Зыԥсы ҭоу, зшьапы еихызго, змахәар зшьахәар аус ауа, зыхшыҩ цқьоу ауаҩԥсы, ҳәарас иаҭахузеи, аҳасабқәа имоуп, агәҭыхақәа имоуп, дзырхәыцуа рацәоуп. Ашәҟәыҩҩы, арҿиаҩы иакәзар, уи ҳәарада еиҳагьы. Сыԥсҭазаара алитература иазкын, изаҟаразаалак уаҳа даҽакы хадарас иалхны исымамызт, иаасылшоз ахәыҷы аԥсуа литература аҿиара, ҳпоезиа арҿиара, мамзаргьы еиҭазгома, схатәы аԥысҵома, абри иазыскит. Исылшаз сылшеит, ицаз ашықәс азы еиҭаган салгеит иагьыскьыԥхьит абиблиа ажәытәӡатәи ахәҭа, аԥсалмқәа, Аҳ Дауҭ иашәақәа, даҽакала иуҳәозар, Анцәа изку, Анцәа ибзырӡы иазку ашәақәа. Дук хара имгакәа иҭыҵран иҟоуп абарҭ Аԥсалмқәеи, уаанӡа еиҭазгахьаз Аҿатә уасиаҭи шәҟәыкны рыҩбагьы. Убри даара гәаҳәарала сазыԥшуп. Ааигәа иаԥысҵаз споемақәа руак "Ашаеҵәа" аурысшәахь аиҭагара аус аиҿкаара саҿын. Дук хара имгакәа "Молодая гвардиа" аҟны атираж нагӡаны иҭыҵып ҳәа сгәы иаанагоит мызкы ҩымз рыҩныҵҟа. Аԥсныҟа иаараны иҟоуп, ирзысшараны иҟоуп. Уи еиҭеигеит еицырдыруа аурыс поет, аиҭагаҩ, уаанӡатәи сҩымҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиҭазгахьаз Михаил Синельников.
- Ҿыц зыҩра шәаҿу аҩымҭақәа рыӡбахә ҳашәҳәар ҟалоума?
- Ааигәа иаԥысҵеит ҳабацәа ирызку апоема "Ҳхылҵшьҭра". Зны Пушкин иҩуан "Моя родословная" ҳәа, иабацәа ирызкны, дызхылҵыз ишьҭра, ихы-иҵыхәа иазкны. Дарбан уаҩԥсызаалак, иабацәа рыхьӡ рыжәла, абиԥарала, абшьҭрала 5-6 анеиқәиԥхьаӡо ыҟоуп. Баграт Шьынқәба, 10-15 абшьҭра рҟынӡа еиқәиԥхьаӡон. Саргьы сықәрахь санынаскьа ихьаазго салагеит ҳабацәа рабацәа, ҳара ашәҟәҩыра ҳамамызт, ианымызт ана-ара рҭоурых, ус зеиԥш ажәаноуп ишаҳҳәо. Анцәа иџьшьаны, аԥсуа жәлар рашәақәа ирыбзоураны, ҳабацәа ирызкуа ашәақәа, аҳәамҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиқәханы иҟоуп. Аха, хаз-хазы игоу, а-5-тәи, а-10-тәи, а-15-тәи ашәышықәсақәа рзы инарылыҳәҳәоз ауаа, ахацәа рыԥсҭазаара рнысымҩа хадарала иугозар, ибжьаӡны иҟоуп. Таииа Лашәриа Хәыблыхә-иԥа сизааҭгыланы, иара иҿганы инысымҩа, иабшьҭра, урҭ зҭагылаз ауадаҩрақәа, амыҟәмабарақәа ирызкны поемак зҩит, рацәакгьы идуум рацәакгьы икьаҿым иара. Убри ааигәа агазеҭ "Еҵәаџьаа" ианысҵеит, ажурнал "Аҟәа" ахь аиагара саҿуп. Уаанӡатәи сеиҭагаҩцәа Москватәиқәа аиҭагара иаҿуп. Саԥхьа иқәуп, абыржәы сызхатәоу астол аҿы, "5 томов русской поэзии" ҳәа Евгени Евтушенко еиқәиршәаз.
Аурыс поезиа зқьышықәсатәи апоетцәа аӡәаӡәала иаирбоит, убри дахьӡеит иара иԥсы анҭаз. Зеиԥш хыс иамоуп "Поэт в России больше чем поэт. Десять веков русской поэзии" ҳәа. Томк ҩба-хԥа кьыла иҟоуп, уамашәа иԥшӡаны, иӷәӷәаны еиҿкааны иҭыжьуп, аурыс поезиа аҭоурых зегьы уаныԥшылоит, уаԥхьоит. Сара зны даараӡа аџьабаа баны исылшоз ала, Аԥсуа поезиа антологиа еиқәсыршәеит. Ԥыҭк анҵы сҽазыскит урысшәала убри аналаг аҟаҵара. Аха, имариамхеит, сызҿыз рацәан. Уажәгьы сгәы азхьуеит, агәаҳәара сымоуп, еизызгахьоу аматериал даараӡа ирацәоуп аԥсуа поетцәа рҩымҭақәа урысшәала еиҭагоу, рыцҳарас иҟалаз, даараӡа ирацәоуп еиҭагам. Убарҭқәа еицырхырааны егьины абри сажәымҭыҽха абас еиԥш иҟоу ашәҟәы аҭыжьра "Аԥсуа поезиа антологиа урысшәала", ҳаамҭазы акы ԥнаҟо, акы аанаго, абри гәаҳәарас исымоуп. Ҳәарада, ирацәоуп сҩызцәагьы саргьы ҳнапы злакыу, агазеҭ "Еҵәаџьаа" аҭыжьра, ажурнал "Аҟәа" аҭыжьра, Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аусура уҳәа.
- Шәгәаҟынтә иаауа цәаҳәақәак шәырзаԥхьарц ҳҭахуп.
- Абри ашәышықәса ҳанҭалоз, азқьышықәса уҳәаргьы ауеит, убасҟан изҩыз ацәаҳәақәа рахьтә:
"Зқьышықәса умаз Аԥсны, ҽа зқьышықәса раамҭа уҭала
Ужәлар, уҩнра еибганы, уҟаз наӡаӡа лыԥхала!
Ҳабацәа рабацәа зны, абраҟа рыҵәҩаншьап адырсит,
Уԥыршәон ӡи-мцеи еисаны, азқьышықәсқәа рымҩа уахысит…"
- Иҭабуп, Мушьни Таииа-иԥа, ҳаиҿцәажәаразы! Ҽааныбзиала шәнеиааит!
Иахьа ҳаԥсуа литератураҿы иналукааша апрозаикцәа хәҩык рхыԥхьаӡара ҳауҳәар ҳҭахуп ҳәа шьоук аасыдгылар, сара даара бзиа избо апрозаикцәа убарҭ ахәҩык рхыԥхьаӡараҿ даласҵоит Алықьса Џьениа! Избанзар, уи сара саныхәыҷыз аахыс зырҿиара сгәаԥхо, зышәҟәқәа сыхчы иаҵаҵан сыцәоз, урҭ исзаадыртуаз амаӡақәа сыԥсҭазаараҿы акырӡа исыхәаз, наҟ-наҟ иара сара схаҭа сырҿиараҿгьы анырра бзиа сызҭаз, иҵаулоу шәҟәыҩҩуп.
Сара журнал "Алашараҿ" зегь раԥхьаӡа санымҩахыҵ, усҟан аабатәи акласс аҿы стәан, сҩымҭа хәыҷқәа зныз атетрад аасымхны ирыԥхьаз, иагьсыдзырҽхәалаз иара иоуп. Усҟан иара ажурнал аредактор хадас дыҟан… Урҭ ашықәсқәа ахаангьы исхашҭӡом… Саб аредакциақәа рахь симан дныҟәон, ашәҟәыҩҩцәа сыдирдыруан, избанзар, нас излеилыскааз ала, сабгьы сара сеиԥш дышхәыҷыз аҩра далагахьазаарын, аха нап идызкылоз аӡәгьы даныҟамла, хәыҷы-хәыҷла ихьшәашәазаап игәаҿы апоезиа… Убри аҩыза саргьы исмыхьырц азы акәхап, салагашьа аниба, абри ак илазар ҟалап, ашәҟәыҩҩцәа дызҿу дсырбар, маҷк дыргәаԥхар, издыруада акы дазкылсыр ҳәа, сшыхәыҷыз аредакциақәа рахь сдәықәигалеит…
Ахаан исхашҭуам, ҳазҭаз автобус Кьалашәыр шыҟаз ианааилак, Аҟәа ианазааигәахалак, сгәы аҭыԥа-ҭыԥара ишалагоз, избанзар ашәҟәыҩҩцәа рахь анеира, аредакциақәа рахь амҩахыҵра даара сацәыԥхашьон…
Убас еиԥш иҟаз саби сареи ҳныҟәарақәа рҟынтәи иахьагьы ихааӡа исгәалашәо раԥхьа исыргылоит ашәҟәыҩҩы Алықьса Џьениа иахь амҩахыҵра. Ишысҳәахьоу еиԥш, усҟан уи "Алашара" даредактор хадан, урҭ рредакциа ыҟан иахьа ибылны игылоу Ленин иашҭа иқәгылоу жә-етажк иҟоу аиҳабыра рыҩны авара, иара х-еихагылак аман. Алықьса аҩбатәи аихагылаҿ имаӡаныҟәгаҩи иареи тәан, егьырҭ аредакциа аусзуҩцәа зегьы ахԥатәи аихагылаҿ. Саби сареи ҳаныныҩнала, даара дҳаигәырӷьан аԥсшәа ҳаиҳәеит, избанзар уи иаразнак илаԥш ақәшәеит сара сарӷьа нап иакыз атетрад иаҵәа!
"Ари аҷкәын ажәеинраалақәа иҩуазар акәхап!" - дычча-ччо раԥхьа сара снапы сымихит, нас саб дхырхәан аԥсшәа ааиеиҳәан, инапгьы имихит.
"Аиеи, цәаҳәақәак иҷышәқәоит, издыруада акы иаԥсазар?!" - сабгьы ишызбоз сара сеиԥш дааԥхашьеит, анаџьалбеит, абри иеиԥш иҟоу ауаҩы иаамҭа баша ицәаҳамгандаз игәахәзар акәхап…
"Иџьаушьаша, аԥсуа шәҟәыҩҩцәа зегьы аҩра жәеинраалала ҳалагеит, нас аиҳараҩык апрозахь ҳаиасит!" - Алықьса аҽыгәҽыгәҳәа дааччан, стетрад хәыҷ аасымихит. Нас ҳара ҳахьтәашаз наҳирбан, иара жәабаҟа минуҭ, стетрад хәыҷ ианыз ахы инаркны аҵыхәанӡа илаԥш ахигеит, карандашьла иахьавишьқәазгьы ҟалеит… Аҵыхәтәан, урҭ дрыԥхьан данаарылга, ихы ҩышьҭихын, саб иахь ҿааиҭит:
"Ари абаҩхатәра имоуп, уаргьы ҳаргьы ҳаицицхраароуп!" - ҳәа.
Сара, урҭ рҩыза ажәақәа ирзыԥшымыз, мҵәыжәҩада ажәҩанахь сыԥрырц акаасыгымхеит!
Нас, дызхатәаз истол аганахьшәа иақәгылаз акнопка еиқәаҵәа днақәыӷәӷәан, имаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба илеиҳәеит Мушьни Миқаиеи Витали Амаршьани иара иҿы илбаарц. Урҭ шәымҭақәак рыла ианылбаа, дрыҳәеит, даара смаршәа кны, сҩымҭа хәыҷқәа ирыԥхьарц, еилдыргарц, ирыцхраарц, гәаӷь хәыҷык шыҟаз агәра диргеит. Даргьы, саби сареи даара пату ҳақәҵаны, ҳаԥхьа игыланы, хыхь дара ахьтәаз аредакциа ауадахь ҳаргеит…
Убри нахыс, ашкол саналга, Аҟәатәи арҵаҩратә институт санҭала, иареи сареи еиҳагьы ирлас-ырласны ҳаиқәшәон, илаԥш ҵар схын, сҩымҭак акьыԥхь абар, иара иаразнак даԥхьон, шамахак игәаанагара самҳәакәа соуимышьҭыцызт…Иџьаушьаша, ҳара ҳабиԥара, иара ҳара акырӡа ҳашиеиҵбацәазгьы, ҳанибалак, иаразнак каҳуажәра ҳнеиԥхьон, дмыццакыкәа дҳалабжьон, даара акырынтә иҳаиҳәахьан игәы иаланы, ҳара ҳабиԥара аҵкыс, шәара бзиа шәеибабала, пату еиқәышәҵала, шәеихӡыӡаала ҳәа…
Ахаан исхашҭӡом, ишкәакәаӡа "Волга" ҭбааҭыцәк дақәтәан, уи есымша ашьҭахьтәи абагаж ашә акӡомызт, алабыҵә авҵаҵан иман. Енвер Ажьибеи сареи иахьгылаз ҳишьҭуан, "уа аччаҳәа ишуа уаткак ҭагылоуп, иаажәгеишь, ҳазхарагьы ҳагьааинарцәажәап!" иҳәон… Ҳаргьы раԥхьаҵәҟьақәа ҳаԥхашьон, аха нас, ҳаб иҳаԥшьаҭра ҳаҵалозшәа, ҳгәырӷьаҵәа амашьын ахь ҳҿынаҳхон!
Алықьса Џьениа, ишыжәдыруа еиԥш, қәра дук нимҵӡеит, исакьаҳәымҭа дышҭагылаз машәырла дҭахеит аԥсуа-қырҭуатә еибашьра ашьҭахь… Уи ибеит аԥсуаа ҳиааира, дахаанхеит иара иабиԥареи иареи акырӡа шықәса иззыԥшыз агәырӷьара дуӡӡа - Аԥсны Ахақәиҭра! Уи хьаҳәа-ԥаҳәада инапы аҵаиҩит 130-ҩык ҳаинтеллигенциа 1977 шықәса рзы ЦК КПСС Иреиҳаӡоу Амаӡаныҟәгаҩ Л.И. Брежнев иахь ирҩыз "Аԥсуа шәҟәы". Убри иахҟьаны, иара ажурнал "Алашара" редактор хадас дахьыҟаз дамырхит, аха хьаасгьы имкӡеит, избанзар уи ижәлар зегьы ирусын, ирхьаан, ажәлар рус еиҳаз акгьы ыҟаӡамызт иара изы!
Алықьса Камыгә-иԥа дравторуп жәаҩа шәҟәы. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи: "Сышьха қыҭа", "Ақалақь иаҵәа", "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Аӡы аԥсра", "Иалкаау", "Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа", "Анымираҳ - ҩыџьа рынцәахәы", "Адокументтә повестқәеи ажәабжьқәеи", "Ажәабжьқәеи аповестқәеи". Урҭ зегьы, иара акырынтә иҳәо саҳахьан, хәынтә-хәынтә ишхиҩылаахьаз, иџьабаа ӷәӷәа шрыдыз, аха зегь акоуп, зегьыҵәҟьа ракәымзаргьы, еиҭах акык-ҩбак инапы рыҵгара дшазыхиаз, игәы иҭыхоз иҵегь дирҳәар шиҭахыз…
Алықьса Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа реидгылақәа дрылахәын, уи аҵара инарҭбаан иман, далгахьан Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет, иара убасгьы ҩышықәсатәи аҵара дахысит Москва М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҿы еиҿкаау Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҿы корреспондентс, акультура аҟәша аиҳабыс, иара убасгьы С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә театр аҿы алитература аҟәша аиҳабыс, ажурнал "Алашара" аредактор хадас, ашәҟәҭыжьырҭа "Алашара" аиҳабыс, Аԥсны Ашәҟәы абзиабаҩцәа рхеидкыла аиҳабыс.
Ашәҟәыҩҩы иара иҩымҭақәа рнаҩсгьы есымша дрызҿлымҳан ҳаԥсуа доуҳатә культура иазааигәоу аҩымҭа дуқәа ҳбызшәала рырцәажәара, ҳаԥхьаҩцәа дырдырра, алитературатә еимадара бзиақәа реиҿкаара. Уи аԥсшәахь еиҭеигахьан аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ражәабжьқәеи рповестқәеи рацәаны. Уи еиҳарак аиҭагараз дрызҿлымҳан аурысшәахьтә, абаза бызшәахьтә, аҟабарда бызшәахьтә, ачерқьесс бызшәахьтә, ауаԥс бызшәахьтә, ақырҭ бызшәахьтә: А.Моравиа, К.Г. Паустовски, В.П. Астафев, А.Несин, Б.Х. Ҭхаицухов, А.Н. Охтов, П.Т. Мисакова, А.А. Шогенцуков, О.Ш. Иосилиани, В.М. Гоглоев уҳәа убас ирацәаҩны.
Ҳаԥсуа литературатә критикаҿы ашәҟәыҩҩцәа зегьыҵәҟьа ирқәашьӡам инарҭбаан рҩымҭақәа рӡыргара, рыхцәажәара, рыларҵәара. Уи аус аҿы Алықьса Џьениа анцәа илаԥш хаа ихын, избанзар уи ирҿиамҭақәа рыхцәажәара инарҵаулан имҩаԥыргахьеит иналукааша ҳакритикцәеи ҳашәҟәыҩҩцәеи: А.Аншба, С.Зыхәба, В.Бигәаа, У.Аҩӡба, М.Лашәриа, Б.Гәыргәлиа, Ш.Салаҟаиа, Р.Қапба.
Академик Ш.Салаҟаиа Алықьса Џьениа 2010 шықәса рзы "Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы" хә-томкны зҭыҵра иалагаз ишәҟәқәа раԥхьажәаҿы иазгәеиҭоит: "Алықьса Џьениа иҩымҭақәа ихадоу зеиԥш цәаҩас ирымоу - урҭ зегьы, шамахамзар, ҳазну аамҭа иахьазку ауп. Иаҳҳәап ироманқәа "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Анымираҳ - ҩыџьа рынцәахәы" аԥсуа қыҭа, 1930 ашықәсқәеи, Аџьынџьтәылатә еибашьра дуи, уи иацааиуаз раԥхьатәи ашықәсқәеи ирыхьӡынҩылоуп.
"Абна амаӡа" акәзар, Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку раԥхьаӡатәи документалтә романуп, фырхаҵа хадасгьы иагәылагылоу Белоруссиатәи абнаршәырақәа рҿы апартизантә қәԥара напхгара азызуаз аԥсуа еибашьҩы-гәымшәа Давид Зыхәба иоуп. Ари ароман аԥҵаразы автор акыр аус рыдиулеит архивтә материалқәа, иара убасгьы, уи зныкымкәа-ҩынтәымкәа днеит, инарҭбаан диҿцәажәеит ароман афырхаҵа хада. Убри иабзоуроуп ароман ахҭыс хадақәеи ахаҿсахьа хадақәеи лакҩакрада рыгәра уго иахьыҟалаз.
Лымкаала иазгәаҭатәуп ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, 1999 шықәса рзы иҭыҵыз уи идокументалтә повестқәеи иажәабжьқәеи реизга "Рақәшәашьа рхаҵашьахеит". Ари аизга еиднакылоит ашәҟәыҩҩы аԥсҭазаараҿы иҟалаз ахҭыс иашақәаҵәҟьа шьаҭас ирыҭаны иааирыԥшыз аԥсуа-қырҭуатә еибашьраҿы имҩаԥысуаз ахҭыс гәыҭшьаагақәа".
Ашәҟәыҩҩы ишәҟәы "Иақәшәашьа ихаҵашьахеит" аԥхьажәаҿы иҩуеит: "Абраҟа зыхьӡ сымоу Џьон Ӡиӡариа ихала ибаҟа ичаԥеит. Уи иадгалатәым маҭәахә ҷыдак, ихәыцу, ихыҭҳәаау ажәак, иаҭахым арԥшӡара, арашы ахҭәалара, иазхоит иара иҟаиҵаз агәымшәара, афырхаҵара, ахьӡ-аԥша".
Алықьса Џьениа заамҭа аҿахәы зҳәаз шәҟәыҩҩуп… Уи илшеит ҳлитератураҿы уаанӡа иҟаз атрадициа дуқәа рықәныҟәара, рыцҵара, аԥхьаҩ ахара ирԥшра, ирхәыцра, иргәырҩара, иргәырӷьара. Иҟалап, иаџьал ас ианакәымыз ихьымӡазҭгьы, иԥышәеи, идырреи, ибаҩхатәреи иҵегь ихатәраз ҩымҭа дук ҳажәлар ирхыргаз аибашьра иазкны аԥҵара дахьӡазҭгьы… Аха, уара иуҳәо анцәа иануцимҳәо, иара анцәа ихаҭа абаҩхатәра ҟаимаҭ злаҵаны иишаз ауаагьы иаалырҟьан рымҩа ацгәеиқәаҵәа ихнаҵәоит, ирҳәаз, ирҩыз рызирхоит, уинахыс рус иацызҵогьы, абаҩхатәра рылаҵаны рцәыргара иараӡәк иоуп изылшо… Уи уаҩ дзаԥырхагахаӡом, избанзар, уи иара Анцәа ихаҭа иусуп, досу иара иҳәаақәа идыруеит, дызхымԥо, дызҵымԥо…
Ҳара дҳаман ашәҟәыҩҩы ду, уи лахьынҵас анцәа дҳаиҭеит, ҳара дҳацуп, ҳара егьа хара ҳцаргьы, ҳхынҳәны, ҳамҩа иара ила ҳаиҭалагароуп, ҳахьынӡааихьоу ҳхамышҭырц азы, шьаҿацыԥхьаӡа иара ихаҿсахьа лаша ҳҿалашалоит…
Аԥкрақәа рнаҩс аусура хацнаркит Фазиль Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр Карл Гальдони иҩымҭала ақәыргыламҭа "Кьоџьаа рҭыӡшәа" ала.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра ишьақәнырӷәӷәаз асанитартә ԥҟарақәа инарықәыршәаны жәабран 15 рзы аурыс театр ҩаԥхьа ашәқәа аанартит. Атыәлаҟны акультуратә усҳәарҭақәа Аԥсны аус руамызт ԥшьымз раахыс. Иубаратәы иҟан ахәаԥшцәа ари амш ишазыԥшыз, атеатр иаҭааз рхыԥхьаӡара рацәан. Ашә уахьаахыҵуаз, атеатр аусзуҩцәа ахәаԥшцәа рнапқәа арзҩыдара иахрыжьуан, ирырҭон асабрадақәа, асоциалтә дистанциагьы ахылаԥшра арҭон.
Аурыс театр аиҳабы Иракли Хынҭәба ԥшьымз раахыс зусура аанкылаз атеатр аԥсҭазаашьа дазааҭгылеит, иҳәеит аԥҟарақәа зегьы рықәнаҟәара ишазыхиоу, избанзар аҟаза еснагь бзиа ибо иус даҿымзар, алҵшәа изалгаӡом.
"Ҳгәы иаахәеит ҩаԥхьа ҳтеатр аусура иалагартә еиԥш алшара ахьыҟалаз. Иубаратәы иҟоуп, шаҟа ргәы ацԥыҳәаны имҩахыҵуа ҳахәаԥшцәа. Иахьа идҳарбараны иҟоу аспектакль "Кьоџьаа рҭыӡшәа" ари даара апозитив зҵоу комедиоуп. Сгәы иаанагоит, иахәаԥшуа ргәалаҟазаара еизнарҳап ҳәа", - иҳәеит Хынҭәба.
Игеит аҩбатәи аҵәҵәа. Аспектакль алагара рацәак агым. Ахәаԥшцәа рхы-рҿы ианубаалон шаҟа атеатр ахь амҩахыҵра ишазыԥшыз, ныҳәак ирзаҩызахеит иахьатәи амш. Ахәаԥшҩы Шьарида Қаԥшьԥҳа лгәаанагара аспектакль алагаанӡа иҳацеиҩылшеит.
"Иахьа актиортә ҟазара знапы алаку рзы, иара убас ахәаԥшцәа рзгьы гәахәаратә мшуп. Избанзар, аԥкрақәа анаԥыхха аамышьҭахь, ари раԥхьаӡатәи культуратә цәырҵроуп. Уи, хымԥада , угәалаҟазаара шьҭнахуеит. Сгәы иаанагоит, ҳазхәаԥшраны иҟоу ақәгылара "Кьоџьаа рҭыӡшәа" еиҳагьы ҳарлахҿыхап ҳәа", - лҳәоит аҭыԥҳа.
Игеит аҵыхәтәантәи ахԥатәи аҵәҵәа. Аспектакль иалагеит, ицәеит алашарбагақәа. Нак хара лашарак аакит, асценахь иаацәырҵит актиорцәа, игеит анапеинҟьабжьқәа. Аспектакль цонаҵы аччабжьқәа азал иҩныҩуан, амузыка лахҿыхи, актиорцәа рыхәмарреи ухы-угәы еизнарҳауан.
Ҩ-сааҭк инареиҳаны ицоз аспектакль аашьҭахь, уи иалахәыз актиор Џьамбул Жорданиа иҳәеит, актиорцәа ишырцәыуадаҩыз акраамҭа ахәаԥшцәеи дареи аимадара ахьрымамыз.
"Аԥкрақәа ирыхҟьаны аҽазыҟаҵарақәа рзы аамҭа маҷны ишҳамазгьы, зегьы акоуп ҳаиҵамхаӡеит. Ажәытәан ауаҩы игәы анҽеимыз шәала-кәашарала игәы рҟачон, убас еиԥш ҳазнеиуеит ҳара ҳусгьы. Аԥкрақәа рышьҭахь, иаҳҭаххеит ахәаԥшцәа раԥхьатәи атеатр раҭаара лахҿыхрала ҳаԥыларц", - иҳәеит актиор.
Жәабран 16, 17 рзы аурыс театр аҟны иддырбараны иҟоуп Баграт Шьынқәба ироман "Ацынҵәарах" иалху аспектакль.
АҞӘА, жәабран 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 260-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 20-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 49-ҩык, урҭ рахьтә 43-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 16-ҩык, ибжьаратәуп - 14-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 12-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит быжьҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 14-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12745-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12097-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 196-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 22 - Sputnik. Аԥсны аелектронтә маҵзурақәа рымҩаԥгаразы раԥхьатәи ашьаҿақәа ҟаҵоуп, абри атәы аанацҳауеит Аекономика аминистрра апресс-маҵзура.
Аԥсны Аҳәынҭқарра аекономика аминистрраҿы жьҭаара 21 рзы имҩаԥган аминистр Кристина Озганԥҳа лхантәаҩрала аусутә еилацәажәара аҳәынҭқарратә маҵзурақәа аелектронтә усурахь рыиасразы. Ирылацәажәан амаҵзураҭара аусхк аҿы ареформақәа рымҩаԥгара.
Атәыла аиҳабыра ари азҵаар аԥыжәара зҭатәу акәны иахәаԥшуеит ҳәа азгәарҭеит аусбарҭаҿы, аҳәынҭмаҵзурақәа рыҟаҵара ацифраркра аҳәынҭнапхгараҭара еиҳа хра анаҭоит, ауааԥсырагьы ирзыманшәалахоит. Атехнологиа ҿыцқәа еиҳа идырмариоит атәылауааи амчратә усбарҭақәеи реимадара: ауаа агәаранқәа рықәгылара рықәшәом, амаҵзурауаа рыграфик аҽақәыршәара аҭаххом. Уи адагьы ари аус акоррупциа еиҵазҟьо акакәны иахәаԥшуеит Аекономика аминистрраҿы.
"Амаҵзурақәа рцифраркра асоциалтәи аекономикатәи ҵак рымоуп. Абизнес акәзаргьы хра аманы иазыҟоуп. Иармариоит абиурократиатәи административтәи ԥынгылақәа, ауааԥсыра ирҭаху адокументациа аиураҿы", - лҳәеит аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озганԥҳа.
Озганԥҳа илҳәеит ареформа аларҵәаразы аиҳарак аҭакԥхықәра зздыло Аекономика аминистрреи аимадареи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә рҿиареи рзы Аҳәынҭеилаки шракәхо.
Аекономика аминистрра аԥшьгамҭа - ареформа актәи аетап анагӡаразы аԥаразоужьра Аԥсны асоциал-екномикатә ҿиара аинвестициатә программа аҟынтәи аиура иадгылеит урыстәылатәи аган.
Аилацәажәара иалахәын: Аԥсны Аҳәынҭқарра аимадареи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә рҿиареи рзы Аҳәынҭеилаки рхантәаҩы Беслан Ҳалуашь, Аминистрцәа Реилазаара аппарат аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Кристиан Бжьаниа, аиҳабыратә еимадара Амаҵзура адиректор ихаҭыԥуаҩ Беслан Агрба, Аекономика аминистр лхаҭыԥуаҩ Ҭеимураз Амқәаб.
Аминистрцәа Реилазаара аппарат аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Кристиан Бжьаниа иазгәеиҭеит аамҭа иҟанаҵо адҵақәа ишыруаку амаҵзураҭара ахаҭабзиара ашьҭыхра, арҭ рҩызцәа апроектқәа еиуеиԥшым атәылақәа рҿы аус руеижьҭеи акыр шыҵуа.
Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ илҳәеит апроектԥхьатә усурақәа шымҩаԥысуаз атәы.
Аиԥылара алахәылацәа еицазгәарҭеит аперсоналтә дыррақәа ахархәара азҵаара иахьазы аҵак ду шамоу, ишхымԥадатәиу урҭ рыхьчара азыԥхьагәаҭара.
АҞӘА, хәажәкыра 1 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа идикылеит Аԥсны ацхырааразы иааны иҟаз Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра иатәу хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь аҳақьым хада Абдулмеджид Магомедови ихаҭыԥуаҩ Ренат Курбанови.
Аслан Бжьаниа Урыстәыла АА амобилтә хырхарҭарацәалатәи агоспиталь амедусзуҩцәа гәык-ԥсык ала русураз, рыцхыраараз ҭабуп ҳәа реиҳәеит.
Агоспиталь аиҳаб иакәзар, уи аҭакс ҭабуп ҳәа ахиҳәааит аҳақьымцәа русуразы ирзыҟаҵаз аиҿкаара. Ахада агоспиталь аиҳабы ианеишьеит аҳаҭыртә шәҟәыбӷьыц, агәаларшәагатә ҳамҭақәа.
Амобилтә медицинатә еилазаара иалоуп 112-ҩык аррамаҵурауааи иҷыдоу арратә техника 30 цыреи. Ари агоспиталь 100 иара-ҭыԥк амоуп, аха иаҭаххар, 150-ҩык рҟынӡа акоронавирус змоу апациентцәа аднакылар алшо иҟан.
Урыстәылатәи амобилтә госпиталь Аԥсныҟа идәықәҵан Ставропольтәи атәылаҿацә аҟынтәи жьҭаара 17 рзы акоронавирустә инфекциа COVID-19 змоу апациентцәа рыхәышәтәраҿы ацхыраара аҟаҵаразы. Агоспиталь асасааирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы идыргылеит жьҭаара 19 рзы, адырҩаҽны аусурагьы иалагеит.
Уи аахыс ара ахәышәтәра иахысхьеит 500-ҩык ареспублика ауааԥсыра. Иахьазы агоспиталь иҭоуп 20-ҩык.
Иарбоу аамҭа иалагӡаны амбулатор-консультациатә цхыраара рыҭан хнызқьҩык инареиҳаны Аԥсны ауааԥсыра, имҩаԥган алабораториаҿ 5195 ПЦР тест.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Двинианин амобилтә госпиталь амедусзуҩцәа аҳаҭыртә шәҟәқәа риҭеит
АҞӘА, хәажәкыра 1 - Sputnik. Шә-тоннак рҟынӡа амимоза Аԥснынтә Урыстәылаҟа иаларгалахьеит жәабранмза иалагӡаны ҳәа аанацҳауеит "Вести-Сочи".
Иааиуа амшқәа рзы иазԥхьагәаҭоуп даҽа шә-тоннак аекспорт. Анаплакыҩцәа 200 тонна рекспорт азы адокументқәа азырхианы инарышьҭхьеит.
Аиҳарак ашәҭ аҭира хәажәкырамза иақәшәоит. Урыстәылаҟа коммерциатә хықәкала ашәҭ алагалараан ашәҟәы иҭагалатәуп. Закәаншьаҭада аиагараан ахараԥса ддыршәоит. 15 ҿаҳәара еиҳаны аҳәаа иахызго ртауар ашәҟәы иҭаргалароуп.
Амимоза аҳәаа ахыгаразы Ахәаахәҭра-ааглыхратә палатаҟынтә асертификати афито-санитартә хылаԥшра асертификати аҭахуп.
Шәачатәи аҳазалхыҩцәа административтә зинеилагара ҳәа жәаа-уск хацдыркхьеит, иаԥырҟәҟәаан тоннаки бжаки аҟынӡа амимоза закәаншьаҭада аҳәаа ахыгара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Амимозаз аҵарҭышагара зҭахыз аинспекторцәа рганахьала ашьаус хацыркуп


Sputnik, Рада Ажьиԥҳа
Сергеи Дбар аибашьраҿы иааирԥшыз афырхаҵара далацәажәо, Аԥсны Раҧхьатәи Ахада Владислав Арӡынба ус иҳәахьан: "Сергеи Платон-иԥа Дбар иҟаиҵаз аԥсуа жәлар зегьы ирдыруеит. Сара сызлахәаԥшуа ала, ҳиааира аагараҿы иара илагала дуӡӡоуп. Исхамышҭуа схаҿы иаанхеит Сергеи Платон-иԥа иажәақәа, аиааира анаҳга ииҳәаз — "Уажәшьҭа ҳгәы рҭынчны ҳаԥсыр ҟалоит, избанзар, ҳуалԥшьа наҳагӡеит" ҳәа".
Лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан диит заб игәараҭа еснагь иҭҭәааз, зхәыҷра ашықәсқәа ақыҭаҿы изхызгаз, еснагь аччареи ахәмарреи згымыз, зшьапы зыжәлар рԥеиԥш азы иеихызгаз, зцәажәара, зхәыцра, змилаҭ рҭоурых иузаҟәымҭхо иадызҳәалоз, Аԥсны ашәарҭа ианҭагылоз зыбжьы аӷьеҩҳәа изыргоз, ҳарбџьармчқәа ҵәатәы шьаҟаны ирыҵагылаз аибашьҩы-аинрал, Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Платон-иԥа Дбар.
Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ далгеит, уи ашьҭахь Бақәатәи иреиҳаӡоу азеиԥш арратә ҵараиурҭа хиркәшеит, авзводи, аротеи, абаталиони ркомандирс дыҟан, Фрунзе ихьӡ зху Арратә академиа азыӡырҩыс дыҟан, Аеҵәа ҟаԥшь аорденқәа дыркавалерын, Германиеи, Венгриеи, Ефиопиеи реиҳабыратә ҳамҭақәа ианаршьахьан, Аԥсны аиҳабыра иҟарҵаз аҳәарала, 1990 шықәсазы Сергеи Дбар арратә комиссарс дҟаҵан. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианалага инаркны уи Аҟәа ахьчара напхгара аиҭон.
"Сергеи Дбар аибашьра алагаанӡа хаҭала дсыздыруамызт, аха иӡбахәи имаз арратә ԥышәеи ртәы саҳахьан. Август 26 рыҽны Гагра ахырхарҭаҟны имҩаԥаагаз, илҵшәадаз ажәылара ашьҭахь ҳаибадырит. Ҳгәыԥ ахьыҟаз аҭыԥ ахь Сергеи Дбар шьыбжьоншьҭахь дааит, убра ҳаиқәшәеит, ҳаибадырит, уи инаркны аибашьра зегьы ҳаицын", — ҳәа игәалаиршәоит Сергеи Дбари иареи реибадырра шыҟалаз Гарри Саманба.
Афронт Гәымсҭа аӡиас ахь ианиас ашьҭахь, Сергеи Дбар Бзыԥтәи ахырӷәӷәарҭатә ҳәаа аштаб еиҳабыс дарҭеит, Гагра ахақәиҭтәра напхгара азиуан, уи қәҿиарала ианхыркәшаха, Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс далхын.
1993 шықәса лаҵарамза инаркны Аԥсны арбџьармчқәа рыштаб хадас Сергеи Дбар дҟаҵан, иара Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәра аплан аус адызулаз дыруаӡәкын.
"Даара иаҳирбаз, иаҳирҵаз рацәоуп, аибашьра абаҳбахьаз, иара арратә напхгара азыҳәан дыррала деиқәшәан, акәамаҵамарақәа идыруан, шәаԥхьаҟа ишәыхәоит ҳәа ҳаҳәаны, иҳабжьеигоз рацәан. Иџьабаала, ибзоурала ҳаԥсы аанхазшәа сгәы ыҟоуп иахьагьы. Иаҳирҵоз убас аҟазшьа аиҭон, иара днавсны, ҳхаҿы инеирц азы алаф ааҳәашәа иҳазнеигон. Даара игәра ҳгон, аиаша азыҳәан, абык иеиԥш игәра ҳгон, ииҳәозгьы ҳахыԥомызт", - ҳәа ациҵеит Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Аибашьраан "17-тәи", мамзаргьы "Аду" ҳәа ахьӡ ҷыдақәа иман Сергеи Дбар, иара дахьыҟазаалак аибашьцәа дырԥшаауан, агәра ргозаргьы иара имазҵааӡакәа шьаҿак ҟарҵомызт.
"Абри ауаҩы сара игәы каҳаны дсымбаӡацызт, избан акәзар иара игәы каҳазҭгьы, ивагылазгьы ҳгәы каҳауан. Иара амҩа иаша ҳақәиҵон, адҵа ҳаҭаны уа аштаб аҟны дтәо акәымкәа, доусы ҳахьыҟоу днеины, дынҳавагыланы, илаԥш ҳхын, имацарагьы аԥшыхәра данцозгьы ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Саманба.
Шрома аҭарцәраан ԥшыхәра ицаз Сергеи Дбар аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа далашәеит, дыҭҟәаны дыргарц маҷк ауп игхаз. Аԥсуа еибашьцәа Анцәа иҳәон Сергеи Дбар деибганы дхынҳҳәырц.
"Шрома анаҳгоз аан аҳаркыра зегьы ҳзымгаӡеит, уа ҳаангылеит, иара аҵх лашьца иалагӡаны ԥшыхәра дцеит, даауеит ҳәагьы ҳаԥшымызт, избанзар аӷацәа рыгәҭанӡа днеит. "Сзымнеиргьы иҟоу, иҟоу абри ауп", - ҳәа аинформациа ҳаиҭеит. Анцәа имчала, иара деибга дгьежьит. Уи ашьҭахь иаҳҳәалон данцозгьы ҳамбеит, данаауазгьы ҳамбеит ҳәа. Аиааира агаразы Аҟәа ахақәиҭтәра ҳҽаназыҟаҳҵоз, есҽны ҳаибабон, ҳгәы ҟаҵаны амҩа ҳақәиҵон, аибашьра еибашьроуп, аӡәгьы дҭахароуп, аӡәгьы дыԥсыроуп ҳәа иҳәалон", — абасала ари ахҭыс игәалаиршәоит Гарри Саманба.
Абри ашьҭахь аибашьцәа даҽазныкгьы агәра ргеит Сергеи Дбар имаз агәаӷьреи адырреи Аиааира аҟынӡа ишнанагоз.
Сергеи Дбар зажәа ҿацаӡа иҟаз, агәаӷьра злаз, хара ихәыцуаз ԥхьагылаҩны ҳаибашьцәа дырзыҟан. Аибашьра ашықәсқәеи уи ашьҭахьи иоуз агәыфареи агәамҵреи ирыхҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит.
"Иара ианакәызаалак аибашьра далацәажәомыз, аҽхәара захьӡу уи иааигәара иҟамыз акакәын. Аиааира амш аныҟоу, қәгыларак аныҟоу џьара акы имҳәозар, абжьааԥны уи далацәажәаӡомызт. Иҟасҵаз ҳәагьы дыҽхәомызт. Акызаҵәык ииҳәоз, аибашьра цон, аха уаҟатәи аԥсҭазаара аҵәыуареи, алаӷырӡи, агәырҩеи шыҟоу еиԥш, алафгьы ацын, лафшақә иигәалашәақәоз акы имҳәозар, аибашьра зынӡагьы далацәажәомызт", — иҳәеит Саманба.
Сергеи Дбар аибашьцәа ргәалашәараҿы даанхеит, аԥсыуа хаҵа наганы, зыжәлари, зҩызцәеи бзиа избоз, аибашьраҿы дмыцәа-дымтәа, аҩныҟа дымца аиааира аагара иазықәԥоз фырхаҵаны.
"Гәыкала зыԥсадгьыл зҭахыз абри иеиԥш ауаҩы иԥшаара уадаҩуп. Санхәыцлак, сгәы иабоит иара Анцәа даҳзааишьҭызшәа, избанзар илшаз зылшаз маҷуп. Иара аԥсҭазаараҿы егьа ицәыуадаҩзаргьы, зныкгьы иҿы ҭыганы акгьы иҳәомыз. Убасҟак дҳаракын, аӡәы усыцхраа ҳәа сышԥаидгыло иҳәон. Ихы шьҭыхны зегь реиҳа сара иҟасҵеит ҳәа иҳәаны ахааназ исмаҳацызт. Сергеи иаҳзаанижьыз агәыбылра еиԥымкрада иаагоит. Даҳзымыхьчеит Сергеи, иҟамзаара ҳныԥшуеит. Иеибашьратә мҩеи ифырхаҵареи аҭоурых иазынижьит", — иҳәеит аибашьраан Сергеи Дбар ивагылаз Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Рашәарамза 27 рыҽны, 2002 шықәсазы Сергеи Дбар 57 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит. Иҟаиҵарц ииҭахыз рацәаӡан, урҭ зегьы бжамҽамны иаанхеит. Зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы аҳәара иаԥсахаз, зымчи зылшеи зыжәлар ирызҭоз, зхаҿсахьа наунагӡа зыԥсадгьыл иазынзыжьыз Сергеи Дбар игәалашәара аҳаҭыраз аҳҭнықалақь Аҟәа амҩадуқәа руаки Гәдоуҭатәи иҭахаз аибашьцәа рмузеии ихьӡ рыхҵоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Иахьа ҳаԥсуа литератураҿы иналукааша апрозаикцәа хәҩык рхыԥхьаӡара ҳауҳәар ҳҭахуп ҳәа шьоук аасыдгылар, сара даара бзиа избо апрозаикцәа убарҭ ахәҩык рхыԥхьаӡараҿ даласҵоит Алықьса Џьениа! Избанзар, уи сара саныхәыҷыз аахыс зырҿиара сгәаԥхо, зышәҟәқәа сыхчы иаҵаҵан сыцәоз, урҭ исзаадыртуаз амаӡақәа сыԥсҭазаараҿы акырӡа исыхәаз, наҟ-наҟ иара сара схаҭа сырҿиараҿгьы анырра бзиа сызҭаз, иҵаулоу шәҟәыҩҩуп.
Сара журнал "Алашараҿ" зегь раԥхьаӡа санымҩахыҵ, усҟан аабатәи акласс аҿы стәан, сҩымҭа хәыҷқәа зныз атетрад аасымхны ирыԥхьаз, иагьсыдзырҽхәалаз иара иоуп. Усҟан иара ажурнал аредактор хадас дыҟан… Урҭ ашықәсқәа ахаангьы исхашҭӡом… Саб аредакциақәа рахь симан дныҟәон, ашәҟәыҩҩцәа сыдирдыруан, избанзар, нас излеилыскааз ала, сабгьы сара сеиԥш дышхәыҷыз аҩра далагахьазаарын, аха нап идызкылоз аӡәгьы даныҟамла, хәыҷы-хәыҷла ихьшәашәазаап игәаҿы апоезиа… Убри аҩыза саргьы исмыхьырц азы акәхап, салагашьа аниба, абри ак илазар ҟалап, ашәҟәыҩҩцәа дызҿу дсырбар, маҷк дыргәаԥхар, издыруада акы дазкылсыр ҳәа, сшыхәыҷыз аредакциақәа рахь сдәықәигалеит…
Ахаан исхашҭуам, ҳазҭаз автобус Кьалашәыр шыҟаз ианааилак, Аҟәа ианазааигәахалак, сгәы аҭыԥа-ҭыԥара ишалагоз, избанзар ашәҟәыҩҩцәа рахь анеира, аредакциақәа рахь амҩахыҵра даара сацәыԥхашьон…
Убас еиԥш иҟаз саби сареи ҳныҟәарақәа рҟынтәи иахьагьы ихааӡа исгәалашәо раԥхьа исыргылоит ашәҟәыҩҩы Алықьса Џьениа иахь амҩахыҵра. Ишысҳәахьоу еиԥш, усҟан уи "Алашара" даредактор хадан, урҭ рредакциа ыҟан иахьа ибылны игылоу Ленин иашҭа иқәгылоу жә-етажк иҟоу аиҳабыра рыҩны авара, иара х-еихагылак аман. Алықьса аҩбатәи аихагылаҿ имаӡаныҟәгаҩи иареи тәан, егьырҭ аредакциа аусзуҩцәа зегьы ахԥатәи аихагылаҿ. Саби сареи ҳаныныҩнала, даара дҳаигәырӷьан аԥсшәа ҳаиҳәеит, избанзар уи иаразнак илаԥш ақәшәеит сара сарӷьа нап иакыз атетрад иаҵәа!
"Ари аҷкәын ажәеинраалақәа иҩуазар акәхап!" - дычча-ччо раԥхьа сара снапы сымихит, нас саб дхырхәан аԥсшәа ааиеиҳәан, инапгьы имихит.
"Аиеи, цәаҳәақәак иҷышәқәоит, издыруада акы иаԥсазар?!" - сабгьы ишызбоз сара сеиԥш дааԥхашьеит, анаџьалбеит, абри иеиԥш иҟоу ауаҩы иаамҭа баша ицәаҳамгандаз игәахәзар акәхап…
"Иџьаушьаша, аԥсуа шәҟәыҩҩцәа зегьы аҩра жәеинраалала ҳалагеит, нас аиҳараҩык апрозахь ҳаиасит!" - Алықьса аҽыгәҽыгәҳәа дааччан, стетрад хәыҷ аасымихит. Нас ҳара ҳахьтәашаз наҳирбан, иара жәабаҟа минуҭ, стетрад хәыҷ ианыз ахы инаркны аҵыхәанӡа илаԥш ахигеит, карандашьла иахьавишьқәазгьы ҟалеит… Аҵыхәтәан, урҭ дрыԥхьан данаарылга, ихы ҩышьҭихын, саб иахь ҿааиҭит:
"Ари абаҩхатәра имоуп, уаргьы ҳаргьы ҳаицицхраароуп!" - ҳәа.
Сара, урҭ рҩыза ажәақәа ирзыԥшымыз, мҵәыжәҩада ажәҩанахь сыԥрырц акаасыгымхеит!
Нас, дызхатәаз истол аганахьшәа иақәгылаз акнопка еиқәаҵәа днақәыӷәӷәан, имаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба илеиҳәеит Мушьни Миқаиеи Витали Амаршьани иара иҿы илбаарц. Урҭ шәымҭақәак рыла ианылбаа, дрыҳәеит, даара смаршәа кны, сҩымҭа хәыҷқәа ирыԥхьарц, еилдыргарц, ирыцхраарц, гәаӷь хәыҷык шыҟаз агәра диргеит. Даргьы, саби сареи даара пату ҳақәҵаны, ҳаԥхьа игыланы, хыхь дара ахьтәаз аредакциа ауадахь ҳаргеит…
Убри нахыс, ашкол саналга, Аҟәатәи арҵаҩратә институт санҭала, иареи сареи еиҳагьы ирлас-ырласны ҳаиқәшәон, илаԥш ҵар схын, сҩымҭак акьыԥхь абар, иара иаразнак даԥхьон, шамахак игәаанагара самҳәакәа соуимышьҭыцызт…Иџьаушьаша, ҳара ҳабиԥара, иара ҳара акырӡа ҳашиеиҵбацәазгьы, ҳанибалак, иаразнак каҳуажәра ҳнеиԥхьон, дмыццакыкәа дҳалабжьон, даара акырынтә иҳаиҳәахьан игәы иаланы, ҳара ҳабиԥара аҵкыс, шәара бзиа шәеибабала, пату еиқәышәҵала, шәеихӡыӡаала ҳәа…
Ахаан исхашҭӡом, ишкәакәаӡа "Волга" ҭбааҭыцәк дақәтәан, уи есымша ашьҭахьтәи абагаж ашә акӡомызт, алабыҵә авҵаҵан иман. Енвер Ажьибеи сареи иахьгылаз ҳишьҭуан, "уа аччаҳәа ишуа уаткак ҭагылоуп, иаажәгеишь, ҳазхарагьы ҳагьааинарцәажәап!" иҳәон… Ҳаргьы раԥхьаҵәҟьақәа ҳаԥхашьон, аха нас, ҳаб иҳаԥшьаҭра ҳаҵалозшәа, ҳгәырӷьаҵәа амашьын ахь ҳҿынаҳхон!
Алықьса Џьениа, ишыжәдыруа еиԥш, қәра дук нимҵӡеит, исакьаҳәымҭа дышҭагылаз машәырла дҭахеит аԥсуа-қырҭуатә еибашьра ашьҭахь… Уи ибеит аԥсуаа ҳиааира, дахаанхеит иара иабиԥареи иареи акырӡа шықәса иззыԥшыз агәырӷьара дуӡӡа - Аԥсны Ахақәиҭра! Уи хьаҳәа-ԥаҳәада инапы аҵаиҩит 130-ҩык ҳаинтеллигенциа 1977 шықәса рзы ЦК КПСС Иреиҳаӡоу Амаӡаныҟәгаҩ Л.И. Брежнев иахь ирҩыз "Аԥсуа шәҟәы". Убри иахҟьаны, иара ажурнал "Алашара" редактор хадас дахьыҟаз дамырхит, аха хьаасгьы имкӡеит, избанзар уи ижәлар зегьы ирусын, ирхьаан, ажәлар рус еиҳаз акгьы ыҟаӡамызт иара изы!
Алықьса Камыгә-иԥа дравторуп жәаҩа шәҟәы. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи: "Сышьха қыҭа", "Ақалақь иаҵәа", "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Аӡы аԥсра", "Иалкаау", "Агәнаҳа уаҵамлан, сашьа", "Анымираҳ - ҩыџьа рынцәахәы", "Адокументтә повестқәеи ажәабжьқәеи", "Ажәабжьқәеи аповестқәеи". Урҭ зегьы, иара акырынтә иҳәо саҳахьан, хәынтә-хәынтә ишхиҩылаахьаз, иџьабаа ӷәӷәа шрыдыз, аха зегь акоуп, зегьыҵәҟьа ракәымзаргьы, еиҭах акык-ҩбак инапы рыҵгара дшазыхиаз, игәы иҭыхоз иҵегь дирҳәар шиҭахыз…
Алықьса Аԥсни Урыстәылеи рышәҟәыҩҩцәа реидгылақәа дрылахәын, уи аҵара инарҭбаан иман, далгахьан Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет, иара убасгьы ҩышықәсатәи аҵара дахысит Москва М.Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҿы еиҿкаау Иреиҳаӡоу алитературатә курсқәа. Аус иухьан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҿы корреспондентс, акультура аҟәша аиҳабыс, иара убасгьы С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә театр аҿы алитература аҟәша аиҳабыс, ажурнал "Алашара" аредактор хадас, ашәҟәҭыжьырҭа "Алашара" аиҳабыс, Аԥсны Ашәҟәы абзиабаҩцәа рхеидкыла аиҳабыс.
Ашәҟәыҩҩы иара иҩымҭақәа рнаҩсгьы есымша дрызҿлымҳан ҳаԥсуа доуҳатә культура иазааигәоу аҩымҭа дуқәа ҳбызшәала рырцәажәара, ҳаԥхьаҩцәа дырдырра, алитературатә еимадара бзиақәа реиҿкаара. Уи аԥсшәахь еиҭеигахьан аҳәаанырцәтәи ашәҟәыҩҩцәа ражәабжьқәеи рповестқәеи рацәаны. Уи еиҳарак аиҭагараз дрызҿлымҳан аурысшәахьтә, абаза бызшәахьтә, аҟабарда бызшәахьтә, ачерқьесс бызшәахьтә, ауаԥс бызшәахьтә, ақырҭ бызшәахьтә: А.Моравиа, К.Г. Паустовски, В.П. Астафев, А.Несин, Б.Х. Ҭхаицухов, А.Н. Охтов, П.Т. Мисакова, А.А. Шогенцуков, О.Ш. Иосилиани, В.М. Гоглоев уҳәа убас ирацәаҩны.
Ҳаԥсуа литературатә критикаҿы ашәҟәыҩҩцәа зегьыҵәҟьа ирқәашьӡам инарҭбаан рҩымҭақәа рӡыргара, рыхцәажәара, рыларҵәара. Уи аус аҿы Алықьса Џьениа анцәа илаԥш хаа ихын, избанзар уи ирҿиамҭақәа рыхцәажәара инарҵаулан имҩаԥыргахьеит иналукааша ҳакритикцәеи ҳашәҟәыҩҩцәеи: А.Аншба, С.Зыхәба, В.Бигәаа, У.Аҩӡба, М.Лашәриа, Б.Гәыргәлиа, Ш.Салаҟаиа, Р.Қапба.
Академик Ш.Салаҟаиа Алықьса Џьениа 2010 шықәса рзы "Аԥҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы" хә-томкны зҭыҵра иалагаз ишәҟәқәа раԥхьажәаҿы иазгәеиҭоит: "Алықьса Џьениа иҩымҭақәа ихадоу зеиԥш цәаҩас ирымоу - урҭ зегьы, шамахамзар, ҳазну аамҭа иахьазку ауп. Иаҳҳәап ироманқәа "Ацәаҟәа аабатәи аԥштәы", "Анымираҳ - ҩыџьа рынцәахәы" аԥсуа қыҭа, 1930 ашықәсқәеи, Аџьынџьтәылатә еибашьра дуи, уи иацааиуаз раԥхьатәи ашықәсқәеи ирыхьӡынҩылоуп.
"Абна амаӡа" акәзар, Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку раԥхьаӡатәи документалтә романуп, фырхаҵа хадасгьы иагәылагылоу Белоруссиатәи абнаршәырақәа рҿы апартизантә қәԥара напхгара азызуаз аԥсуа еибашьҩы-гәымшәа Давид Зыхәба иоуп. Ари ароман аԥҵаразы автор акыр аус рыдиулеит архивтә материалқәа, иара убасгьы, уи зныкымкәа-ҩынтәымкәа днеит, инарҭбаан диҿцәажәеит ароман афырхаҵа хада. Убри иабзоуроуп ароман ахҭыс хадақәеи ахаҿсахьа хадақәеи лакҩакрада рыгәра уго иахьыҟалаз.
Лымкаала иазгәаҭатәуп ашәҟәыҩҩы иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, 1999 шықәса рзы иҭыҵыз уи идокументалтә повестқәеи иажәабжьқәеи реизга "Рақәшәашьа рхаҵашьахеит". Ари аизга еиднакылоит ашәҟәыҩҩы аԥсҭазаараҿы иҟалаз ахҭыс иашақәаҵәҟьа шьаҭас ирыҭаны иааирыԥшыз аԥсуа-қырҭуатә еибашьраҿы имҩаԥысуаз ахҭыс гәыҭшьаагақәа".
Ашәҟәыҩҩы ишәҟәы "Иақәшәашьа ихаҵашьахеит" аԥхьажәаҿы иҩуеит: "Абраҟа зыхьӡ сымоу Џьон Ӡиӡариа ихала ибаҟа ичаԥеит. Уи иадгалатәым маҭәахә ҷыдак, ихәыцу, ихыҭҳәаау ажәак, иаҭахым арԥшӡара, арашы ахҭәалара, иазхоит иара иҟаиҵаз агәымшәара, афырхаҵара, ахьӡ-аԥша".
Алықьса Џьениа заамҭа аҿахәы зҳәаз шәҟәыҩҩуп… Уи илшеит ҳлитератураҿы уаанӡа иҟаз атрадициа дуқәа рықәныҟәара, рыцҵара, аԥхьаҩ ахара ирԥшра, ирхәыцра, иргәырҩара, иргәырӷьара. Иҟалап, иаџьал ас ианакәымыз ихьымӡазҭгьы, иԥышәеи, идырреи, ибаҩхатәреи иҵегь ихатәраз ҩымҭа дук ҳажәлар ирхыргаз аибашьра иазкны аԥҵара дахьӡазҭгьы… Аха, уара иуҳәо анцәа иануцимҳәо, иара анцәа ихаҭа абаҩхатәра ҟаимаҭ злаҵаны иишаз ауаагьы иаалырҟьан рымҩа ацгәеиқәаҵәа ихнаҵәоит, ирҳәаз, ирҩыз рызирхоит, уинахыс рус иацызҵогьы, абаҩхатәра рылаҵаны рцәыргара иараӡәк иоуп изылшо… Уи уаҩ дзаԥырхагахаӡом, избанзар, уи иара Анцәа ихаҭа иусуп, досу иара иҳәаақәа идыруеит, дызхымԥо, дызҵымԥо…
Ҳара дҳаман ашәҟәыҩҩы ду, уи лахьынҵас анцәа дҳаиҭеит, ҳара дҳацуп, ҳара егьа хара ҳцаргьы, ҳхынҳәны, ҳамҩа иара ила ҳаиҭалагароуп, ҳахьынӡааихьоу ҳхамышҭырц азы, шьаҿацыԥхьаӡа иара ихаҿсахьа лаша ҳҿалашалоит…
Аԥкрақәа рнаҩс аусура хацнаркит Фазиль Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр Карл Гальдони иҩымҭала ақәыргыламҭа "Кьоџьаа рҭыӡшәа" ала.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра ишьақәнырӷәӷәаз асанитартә ԥҟарақәа инарықәыршәаны жәабран 15 рзы аурыс театр ҩаԥхьа ашәқәа аанартит. Атыәлаҟны акультуратә усҳәарҭақәа Аԥсны аус руамызт ԥшьымз раахыс. Иубаратәы иҟан ахәаԥшцәа ари амш ишазыԥшыз, атеатр иаҭааз рхыԥхьаӡара рацәан. Ашә уахьаахыҵуаз, атеатр аусзуҩцәа ахәаԥшцәа рнапқәа арзҩыдара иахрыжьуан, ирырҭон асабрадақәа, асоциалтә дистанциагьы ахылаԥшра арҭон.
Аурыс театр аиҳабы Иракли Хынҭәба ԥшьымз раахыс зусура аанкылаз атеатр аԥсҭазаашьа дазааҭгылеит, иҳәеит аԥҟарақәа зегьы рықәнаҟәара ишазыхиоу, избанзар аҟаза еснагь бзиа ибо иус даҿымзар, алҵшәа изалгаӡом.
"Ҳгәы иаахәеит ҩаԥхьа ҳтеатр аусура иалагартә еиԥш алшара ахьыҟалаз. Иубаратәы иҟоуп, шаҟа ргәы ацԥыҳәаны имҩахыҵуа ҳахәаԥшцәа. Иахьа идҳарбараны иҟоу аспектакль "Кьоџьаа рҭыӡшәа" ари даара апозитив зҵоу комедиоуп. Сгәы иаанагоит, иахәаԥшуа ргәалаҟазаара еизнарҳап ҳәа", - иҳәеит Хынҭәба.
Игеит аҩбатәи аҵәҵәа. Аспектакль алагара рацәак агым. Ахәаԥшцәа рхы-рҿы ианубаалон шаҟа атеатр ахь амҩахыҵра ишазыԥшыз, ныҳәак ирзаҩызахеит иахьатәи амш. Ахәаԥшҩы Шьарида Қаԥшьԥҳа лгәаанагара аспектакль алагаанӡа иҳацеиҩылшеит.
"Иахьа актиортә ҟазара знапы алаку рзы, иара убас ахәаԥшцәа рзгьы гәахәаратә мшуп. Избанзар, аԥкрақәа анаԥыхха аамышьҭахь, ари раԥхьаӡатәи культуратә цәырҵроуп. Уи, хымԥада , угәалаҟазаара шьҭнахуеит. Сгәы иаанагоит, ҳазхәаԥшраны иҟоу ақәгылара "Кьоџьаа рҭыӡшәа" еиҳагьы ҳарлахҿыхап ҳәа", - лҳәоит аҭыԥҳа.
Игеит аҵыхәтәантәи ахԥатәи аҵәҵәа. Аспектакль иалагеит, ицәеит алашарбагақәа. Нак хара лашарак аакит, асценахь иаацәырҵит актиорцәа, игеит анапеинҟьабжьқәа. Аспектакль цонаҵы аччабжьқәа азал иҩныҩуан, амузыка лахҿыхи, актиорцәа рыхәмарреи ухы-угәы еизнарҳауан.
Ҩ-сааҭк инареиҳаны ицоз аспектакль аашьҭахь, уи иалахәыз актиор Џьамбул Жорданиа иҳәеит, актиорцәа ишырцәыуадаҩыз акраамҭа ахәаԥшцәеи дареи аимадара ахьрымамыз.
"Аԥкрақәа ирыхҟьаны аҽазыҟаҵарақәа рзы аамҭа маҷны ишҳамазгьы, зегьы акоуп ҳаиҵамхаӡеит. Ажәытәан ауаҩы игәы анҽеимыз шәала-кәашарала игәы рҟачон, убас еиԥш ҳазнеиуеит ҳара ҳусгьы. Аԥкрақәа рышьҭахь, иаҳҭаххеит ахәаԥшцәа раԥхьатәи атеатр раҭаара лахҿыхрала ҳаԥыларц", - иҳәеит актиор.
Жәабран 16, 17 рзы аурыс театр аҟны иддырбараны иҟоуп Баграт Шьынқәба ироман "Ацынҵәарах" иалху аспектакль.
АҞӘА, жәабран 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 260-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 20-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 49-ҩык, урҭ рахьтә 43-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 16-ҩык, ибжьаратәуп - 14-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 12-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит быжьҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 14-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12745-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12097-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 196-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥы 24 – Sputnik. Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба ХХ ашәышықәсазы аерман жәлар ирхыргаз арыцҳара ду инадҳәалына адышшылара ҟаиҵеит ҳәа аанацҳауеит ахада иофициалтә саит.
"Ҳара иахьа иаҳгәалаҳаршәоит ХХ ашәышықәсазы хамшҭыхә зхызгаз ауаа. Адунеижәларбжьаратә еилазаара иргәаладыршәалароуп асеиԥш иҟоу арыцҳарақәа, урҭ аҭоурых аҿы еиҭах иҟамларц азы", - ҳәа аҳәоит ахада инашьҭымҭа.
Рауль Ҳаџьымба иазгәеиҭеит зықьҩыла зыҩны-згәара зцәыӡыз аерманцәа ахыхьчара рылшеит Аԥсны, урҭ рхылҵшьҭрақәа аԥсуа жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан абџьар кны ақырҭуа фашизм иацәырыхьчеит ирыԥсадгьылны иршьаз атәыла, иахьа уи аполитикатәи, асоциалтәи, аекономикатәи ԥсҭазаара активла иалахәуп ихьыԥшым аԥсуа ҳәынҭқарра ргыло ҳәа.
Рауль Ҳаџьымба иҳәеит аԥсуааи аерманцәеи риашьаратә еизыҟазаашьа ԥхьаҟа еиҳагьы аҿиара аиуеит ҳәа.
Адунеи ахы-аҵыхәа инхо аерманцәа зегьы мшаԥымза 24 рзы иргәаладыршәоит 1915 шықәса рзы аҭыԥ зауз арыцҳара ду, шәышықәса раԥхьа миллионки бжаки рҟынӡа аерман милаҭ уахыки-ҽнаки рыла ишнырҵәаз.
1914 шықәса рзы адунеи аҟны инхон 4,1 миллионҩык аерманцәа. 2,1 миллионҩык нхон Османтәи аимпериа иахьаҵанакуаз, 1,7 миллион — Урыстәыла, 100 000-ҩык —Персиа, 200 000-ҩык егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рҟны.
1915–1923 шықәсқәа рзы Османтәи аимпериаҿы инырҵәан 1,5 миллионҩык, иблын 60 рҟынӡа қалақь, 2,5 нызқь қыҭа. Миллионҩык рҟынӡа рынхарақәа ирхыҵит.
Агеноцид афакт азхарҵахьеит Урыстәыла, Франциа, Швеицариа, Польша уҳәа 30 рҟынӡа ҳәынҭқарра.
"Хымз раԥхьа Кәасҭа Ԥлиеи уи ихаҭыԥуаҩ Игорь Аҩӡбеи ражәалагалала ақалақь аҿы иқәыргылан акәалаԥқәа. Аилибамкаара ҟамларцаз, ажәла мҳәакәа, ахьӡ азгәамҭакәа, акәалаԥқәа кнаҳҳаит аџьармыкьа уахьынҭало, Гал араион ахадара аҩналарҭа аԥхьа. Аинформациатә дырраҭарақәа рыла ажәлар ирылаҳҳәоит агәрагаратә кәалаԥқәа шыҟоу, дарбанзаалакгьы џьара ажәалагалак змоу, араион аҿы иҳахәаша, ма дара иргәамԥхо, ргәы еихьызшьуа акыр ыҟазар, ражәалагала азыӡырҩра, ҳшазыхиоу. Мчыбжьык ахь знык араион ахадеи сареи ҳцаны ақьаадқәа ҭганы иааҳгоит, Кәасҭа Ԥлиа даԥхьоит, анаҩс доусы инаигӡаша аусмҩаԥгатәқәа риҭоит. Иарбанзаалакгьы қьаадк аанымхацт иамыԥхьаӡакәа. Акәалаԥқәа русура иабзоураны галтәи аџьармыкьа аусқәа ҳаӡбахьеит. Амҩақәа рыҟаҵара, абаҳчақәа рҿы атәарҭақәа ахьыргылатәу уҳәа иҟаҳҵахьо маҷым. Иҳәатәуп, ари аус адгылара шаиуз ауааԥсыра рҟынтә, даара ибзиан аус ауеит аимадара", - ҳәа еиҭеиҳәеит Миқаа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Миқаа ашәахьала Гал араион ахадара аусуразы: аицәажәаха аамҭа ҳамаӡам
АҞӘА, хәажәкыра 1 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 199-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 28-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 49-ҩык, урҭ рахьтә 28-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 7-ҩык, ибжьаратәуп - 21-ы.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 15-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12842-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12387-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 202-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата ҳтәыла азхаҵара аус аҿы алагала ахьыҟанаҵаз ҳалаҽхәоит
2018 шықәса, лаҵарамза 29 – ҳаамҭазтәи Аҧсны аҭоурых аҿы акрызҵазкуа рыцхәхоит – уи аҽны Шьамтәыла (Сириатәи Араҧ Республика) Аҧсынтәыла ахьыҧшымра азханаҵеит.
– Ари иаанаго – даҽа шьаҿа бзиак ҟаҵоуп ҳәа ауп адунеи аҿы Аҧсны иааннакыло жәларбжьаратәи апозициақәа реиӷьтәраҿы, насгьы ари ахҭыс хәҭакахьала Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палатеи Шьамтәылеи рыбжьара иҭышәынтәалоу алҵшәа бзиақәа аазырҧшуа аусеицура иабзоуроуп, – лҳәеит Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата ахада Тамила Мерцхәлааҧҳа.
Лара иазгәалҭеит, Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палатеи уи ахада Геннади Леонид-иҧа Гагәлиеи акыр аџьабаа шырбаз Аҧсны ахыҧша бзиа Шьамтәыла аларҵәаразы.
Раҧхьаӡа акәны аизыҟазаашьақәа хацыркхеит 2008 шықәсазы. 2009 шықәсазы Сириа-Араҧтәи Ареспублика ахәаахәҭратә палатақәеи ҳареи ҳабжьара аусеицуратә еиқәшаҳаҭрақәа нап рыҵаҩразы аҽазышәарақәа ҟаҵан, аха усҟан Шьамтәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрра ас еиҧш иҟаз аусеицура иазыразымхеит.
Убас ала, 2014 шықәсазоуп ианалыршаха Шьамтәылатәи аекспортиорцәа рфедерациеи, Дамаск Ахәаахәҭратә палатеи ҳареи аусеицуразы раҧхьатәи аиқәшаҳаҭра абжьаҵара. Ари ҟалеит Ливан, Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата аделегациа официалла Беирут раҭаара аҳәаақәа ирҭагӡаны, аиқәшаҳаҭрақәа рнапаҵаҩразы иара уахь имҩахыҵит Шьамтәылатәи аделегациагьы.
2016 шықәсазы Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палатаҿы ргәы иҭан Сириатәи анаплакыҩцәа Аҧсныҟа ааҧхьара рыҭара, ҷыдала дара раалыҵқәа ахьӡыргахо ацәыргақәҵа ралархәразы, аха усҟан Шьамтәыла ишьақәгыланы иҟаз аҩнуҵҟатәи аҭагылазаашьа ари апроект амҩаҧгаразы алшара ҟанамҵеит.
Аха егьа ус акәзаргьы, Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата ахадара имҩаҧнагоз аусура лҵшәада имҩаҧымсит. Уи иалҵшәахеит 2017 шықәса нанҳәамзазы Сириатәи аекспортиорцәа Рфедерациеи, Ацәыргақәҵақәеи аиармаркақәеи реиҿкааразы Ауаажәларратә усбарҭеи хырхарҭарацәалатәи жәларбжьаратәи ацәыргақәҵа «59-th Damascus International Fair» ашҟа Аҧсны ааҧхьара ахьарҭаз, егьырҭ атәылақәа иреиҧшны иалахәхаразы.
– Аҧсуа делегациа ацәыргақәаҵа аартра ацеремониа иалахәын ҳаҭыр зқәу асасцәа раҳасабала. Уи моу, шықәсырацәала ААП еиуеиҧшым жәларбжьаратәи ацәыргақәҵақәа ирылахәхоижьҭеи 59-тәи Дамасктәи жәларбжьаратәи ацәыргақәҵаҿоуп раҧхьаӡа акәны Аҧсны абираҟ егьырҭ атәылақәа рбираҟқәа ираҟараны иахьышьҭыхыз. Ари акырӡа аҵак ду змоу хҭысын! – ҳәа далаҽхәо илгәалалыршәеит Тамила Мерцхәлааҧҳа.
Ацәыргақәа ахьынӡацоз, нанҳәамза 20 рзы Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палатеи Сириа-Араҧтәи Ареспублика Ахәаахәҭратә палатақәа Рфедерациеи ирыдыркылеит аҩ-ганк рыла аусеицуразы аиқәшаҳаҭра. Сириа-Араҧтәи Ареспублика Ахәаахәҭратә палатақәа Рфедерациа Ахада Моҳамед Хасан Калаа иазгәеиҭеит, ари аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра Сириатәи аган аа-шықәса дуӡӡа раахыс ишазааиуаз.
– Зегь реиҳа иџьаушьаша акоуп, анапаҵаҩра ашьҭахь апалатақәа аҩбагь рхадацәа алацәажәеит анаҩстәи русеицура аҧеиҧшқәеи, аҩ-ганк еицырзыфеидоу аекономикатә еизыҟазаашьақәа рырӷәӷәара амҩақәеи. Убасҟан Сириатәи ахәаахәҭратә палатақәа Рфедерациа ахаҭарнакцәа руаӡәык иазгәеиҭеит, Шьамтәыла ҩызара зызнауа тәылак аҳасабала Аҧсны ишахәаҧшуа, хырхарҭарацәалагьы аусеицуреи аизыҟазаашьақәеи рыргылара аҧсаны ишаҧхьаӡо. Уи анаҩс Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата раҧхьатәи ахада Геннади Гагәлиа иҳәеит, Сириа имҩаҧгаз аиҧыларақәа рылҵшәа бзиақәа хара имгакәа ҳарзыҧшыр алшоит ҳәа. Ҳала ишабаз, уи анахыс аа-мзы ааҵуаны, лаҵара 29 рзы арҭ иажәақәа аргамахеит, – азгәалҭеит Тамила Мерцхәлааҧҳа.
2017 шықәсазы, цәыббра 29, Аиааира амш аламҭалаз Аҧсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата ахада Геннади Гагәлиа Сириа-Араҧтәи Ареспублика аҟнытә Аҧсны иаҭааны иҟаз ҳаҭыр зқәу аделегациа идикылеит.
Аҧсныи Шьамтәылеи реизааигәатәраҿы ААП имҩаҧнаго аусқәа рыхә ҳаракны ишьеит Аҧсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба. Шьамтәыла Аҧсны Аҳәынҭқарра ахьыҧшымра ахьазханаҵази, аҩ-тәылак рыбжьара адипломатиатә еизыҟазаашьақәа рыбжьаҵареи ирызкны имҩаҧысуаз агәырӷьаратә еилатәараҟны дықәгыло, иара иҳәеит: «Иазгәаҭатәуп ари аус Ахәаахәҭра-ааглыхратә палатеи ҧыхьатәи уи ахада Геннади Гагәлиеи ҷыдала ишазааҧсахьоу, рлагала ду шыҟоу аҧсуа-шьамтәылатәи аизыҟазаашьақәа рыҿиараҿы. Апалата еиҧҟьарада имҩаҧнагоз аусура иабзоураны, сириатәи аган Аҧсны ааҧхьара арҭеит Дамасктәи жәларбжьаратәи ацәыргақәҵахь, иара убасҟан зыҩаӡара ҳараку аиҧыларақәа жәпакы еиҿкаан».
– Ҳара ҳгәы иахәаны, ҳалаҽхәаны иаҳҳәоит Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата ахатә лагала ҟанаҵеит ҳәа Аҧсны азхаҵараҿы, Шьамтәылеи Аҧсныи рыбжьара аофициалтә дипломатиатә еизыҟазаашьақәа рышьақәыргылараҿы. Агәыӷра ҳамоуп, сириатәи ҳҩызцәеи ҳареи ҳусеицура алҵшәа бзиақәа шаанашьҭуа, – лҳәеит аҵыхәтәан Тамила Мерцхәлааҧҳа.


Де Голль, Шарль
Шарль Андре Жозеф Мари де Голль (афр. Charles André Joseph Marie de Gaulle) – афранцыз генерал, аполитик, Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьранӡа еицырдыруаз атанктә еибашьра атактик иаҳасаб ала Аҩбатәи адунеизгьтәи аибашьра аан зых иақәиҭыз франциатәи амчрақәа раҧхьагыла, 1944–1946-тәи ашықәсқәа рзы аамҭалатәи аиҳабыра рхада. Аконституциа ҿыц агәазырхаҵаҩы, насгьы 1958 шықәса инаркны 1969 шықәсанӡа Ахәбатәи ареспублика актәи ахада.
Анысмҩеи арратә кариера алагареи[ариашамҭа | править код]
Диит Шарль де Голль акрызкыз аҭаацәараҿы, иара иҭаацәа католикцәан. Иаб Анри де Голль Вожирар амҩаҟны игылаз Иезуиттәи аколлеџь аҟны аҭоурыхи афилософиеи амаҭәарқәа дрыҧхьон. Шарль адинхаҵара иадҳәалаз аҵарадырра иоуит, ирацәаны даҧхьон, дхәыҷаахыс алитературахь аинтерес ду ааирҧшуан, ажәеинраалақәагьы иҩуан. Ажәеинраалақәа зыҩуаз аҵаҩцәа рыбжьара имҩаҧгаз аицлабра аҟны де Голль иигаз аиааира аан идыргалаз аҧаратә ҳамҭеи иажәеинраалақәа ркьыҧхьреи рыбжьара, аҩбатәи алихит. Де Голль убасгьы, аҭоурых даара дазҿлымҳан, иара иҭаацәа ракәзар, рхылҵшьҭреи, урҭ иаадырҧшхьаз афырхаҵарақәеи ирылаҽхәон: аҭаацәаратә легенда инақәыршәаны, де Голльаа рҭаацәара аҟнытә Жеган захьӡыз, Жанна д'Арк лныҟәара далахәын. Де Голль хәыҷы иаб иеиҭеиҳәоз арҭ ажәабжьқәа даара бзиа ибон, иабшьҭра рҭоурыхқәа дрызҿлымҳан. Аӡәырҩы, иаҳҳәозар Уинстон Черчилль де Голль дихыхәмаруан, уара «Жанна д'Арк лхыхьымӡшьрақәа умоуп» ҳәа. Аҧхьаҟа игенералхараны иҟаз де Голль данхәыҷыз, Франциа пату ду зқәыз, иҧшьаз Жанна д'Арк ҳәа ззырҳәоз данлеиҧхыӡуазгьы ыҟан, иҧхыӡқәа рҟны лареи иареи Франциа ахьчаразы рыжәҩақәа еидҵаны еибашьуан.
Ихәыҷраамҭақәа раан де Голль иҟазшьа аҷыдарақәа иреиуахеит ауаа напхгара рзуреи, ииҳәоз анагӡареи. Уи иҟазшьа аҷыдарақәа ирыбзоураны, иара ихаҭагьы, иашьцәагьы, иаҳәшьагьы имаӡаз абызшәа рҵеит, уи абызшәаҟны ажәақәа шьҭахьлантъ ҧхьаҟа иаҧхьон. Иҳәатәуп, афранцыз орфографиа азы ас еиҧш аҧхьара алыршара акырӡа ишыуадаҩу, иаҳҳәап аурыс, англыз, анемец бызшәақәа рҟны аасҭа, аха ус шакәызгьы, Шарль де Голль даҿамхаӡакәаны ари абызшәа ала ажәабжьқәа еиҭеиҳәар илшон. Иара еснагь ихшыҩ арҵарра аус адиулон, уи ифеноменалтә ҟазшьақәа иааигәа иҟаз дыршанхон, де Голль илшон 30–40 даҟьа рҟынӡа ирныз гәынкыланы ҿырҳәала аҳәара, ажәакгьы бжьамыжькәа. Де Голль данқәыҧшыз инаркны ҧшь-дисциплинак рахь аинтерес иман: алитература, аҭоурых, афилософиа, арратә ҟазара. Афилософцәа рахьтә иара идунеихәаҧшра еиҳа анырра азҭаз дыруаӡәкуп Анри Бергсон, уи иҵарадыррақәа рҟынтә зегь реиҳа иҧсҭазаараҿы ихадарахаз идунеихәаҧшышьа ашьақәгылареи, есҽнытәи ихымҩаҧгашьа шьақәзыргылоз адыррақәа роуп. Актәи – Бергсон иҧхьаӡон ҧсабарала иаҧу ауаа ршара – иалкаау абиҧареи иргәаҟу ажәлари ҳәа – ари адемократиа аҧхьа адиктатура иамоу ҧыжәароуп ҳәа.
Аҩбатәи – ацәалашәаратәи философиа, уи инақәыршәаны ауаҩы иусура зегьы зыдҳәалоу аинстинкти ахшыҩи реинырра ауп. Арҭ ахшыҩҵакқәа де Голль акыр хра злоу аӡбамҭақәа рыдкылара аан ахархәара риҭон, урҭ роуп иара дхазгалазгьы, анаҩс даҧызхызгьы. Иҭаацәаратә ҭагылазаашьеи, насгьы дзызҿлымҳази де Голль иҧсадгьыл ахь, уи аҭоурых ахь, имиссиахь азыҟазаашьа шьақәнаргылеит. Аха арратә ус ахь имаз азҿлымҳара де Голль апрактика аҟны иааирҧшит. 1909 шықәса рзы Шарль де Голль Сен - Сиртәи Арратә академиа дҭалеит. 1913 шықәса рзы алеитенант еиҵбы ичын иманы иара, усҟантәи аамҭазы аполковник Филипп Петена командаҟаҵара ззиуаз аршьаҟауаа рполк ахь амаҵзура ахысразы дцоит (Филипп Петена ибзоурала де Голль акомандатә ҳаракырахь дхалоит, аамҭак анаҩс 1945 шықәса рзы иқәҵаз ашьрагьы дацәцеит). Аибашьра алагамҭазы Шарль де Голль ҩынтә дхәын, уи ашьҭахь шасыс дыргоит, уа иҟазаара иалагӡаны хәынтә дыбналарц иҽазишәеит, аха урҭ зегьы лҵшәадахеит. Аибашьра анеилга ашьҭахь, иара ар рҟны даанхоит, уа раҧхьа аинрал Максим Веиганда иштаб аҟны имаҵзура ихигон, анаҩс аинрал Филипп Петена ирхәҭақәа рҟны иуалҧшьа неигӡон. Польшеи асоветтәи еибашьра аан, 1919–1920 шықәсқәа рзы, Шарль де Голль Польша аршьаҟауаа рырхәҭақәа рҟны инструкторс дыҟан. Иара усҟан амаиор ичын аҟынӡа дышьҭыхын, иагьидгалан аҧхьаҟатәи икариера Польша иациҵарц, аха де Голль Франциаҟа агьежьра алихит.
Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра[ариашамҭа | править код]
Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра алагамҭазы де Голль аполковник ичын шимаз дыҟан, избанзар ирратә напхгара иааирҧшуаз идунеихәаҧшышьазы бзиа дырбомызт рацәак. Аха, рашәарамза 10, 1940 шықәса рзы анемеццәа Седан ианалала, иара игәра ганы аҧшьбатәи акәылӡтәы техникатә дивизиа анапхгараҭара идыргалоит. Рашәарамза 28 рзы де Голль итанкқәа анемеццәа раанкылара рылшеит Каумонте аҵаҟа ицоз аибашьра аан. Аполковник де Голль иоуп афранцыз командаҟаҵаҩцәа зегьы рахьтә анемеццәа хьаҵыртә еиҧш аҟаҵара зылшаз, Франциа ианалалаз аамҭазы. Аҧыза-министр Поль Реино усҟан чынла дҳареикуеит, абригадатә генерал инапынҵақәа рынагӡаҩыс дҟаиҵоит. Рашәрамза 6, 1940 шықәса рзы, Реино де Голль Британиа дуи Франциеи рыбжьара амилаҭтә тәылахьчаразы акоординациатә усқәа рҭакзыҧхықәу аҳәынҭқарратә маӡаныҟәгаҩ ихаҭыҧуаҩыс дҟаҵеит. Аиҳабыра рлахәылас иҟалаз агенерал ахьаҵразы иҟарҵоз ажәалагалақәа дырҿагылон. Аха, аибашьра ацҵара иадгылоз аиҳабыра алахәылацәа, ари аус аҟны иаҵахеит аҟынтә, Реино ҧхьатәара дцеит. Петен иакәзар, аҧыза-министрс даныҟала Германиа анышәара дашьҭалеит. Рашәарамза 17 рзы, аинрал Поль Реино ииҭаз 100-нызқь ахьтәы франкқәа иманы Бордонтәи ҳаирпланла дыбналоит, уи Лондон дтәоит. Де Голль иакәзар, Франциа акапитулиациа мап ацәикырц иӡбеит, насгьы Аҿагыларатә ҵысра аҧҵара далагеит. Рашәарамза 4, 1940 шықәса рзы Тулузтәи арратә трибунал де Голль ҧшьышықәса иқәҵаны дарбаандаҩуеит. Аҩбатәи арратә трибунал аҟны, нанҳәамза 2, 1940 шықәса рзы, ашьра иқәҵан, аҧсадгьыл аҧсахразы. Аха Франциа ахы ианақәиҭыртә иара иаарласны Зых иақәиҭыз франциатәи амчрақәа рҿаҧхьа иаҳаҭыр шьҭихуеит. Парижҟа даныгежь, аинрал Ахҧатәи ареспублика ашьҭрамадара рылеиҳәеит, иара афашисттә Франциа алегетимра мап ацәикуан. Аибашьра анеилга де Голль 1944 шықәса цәыббрамза инаркны 1946 шықәсанӡа аамҭалатәи аиҳабыра рхадас дыҟан, аха жьырныҳәамза 20 рзы иара аполитикатә партиақәа рҟны аҭыҧ змаз аконфликт ҿыҵгас иҟаҵаны ҧхьатәара дцоит, насгьы иара Аҧшьбатәи ареспублика аконституциа апроект идикыломызт, избанзар ари аконституциа апарламент алахәылацәа амчра ду рынаҭон.
1958 шықәса: Аҧшьбатәи Ареспублика ахыбгалара[ариашамҭа | править код]
Аҧшьбатәи Ареспублика аполитика аганахьала уахәаҧшуазар, даара иҭышәынтәаламызт, Индокитаитәи аманшәаламра, насгьы алжиртәи азҵаара ӡбашьа ахьамамызи рганахь ала. 1958 шықәса, лаҵарамза 13 рзы аҿыцынхаҩцәа Алжир аиҳабыра ахьтәаз ахыбра рнапахьы иааргеит. Акомандаҟаҵаҩ хада, аинрал Рауль Салан арадио ала адырра ҟаиҵеит, аруаа аамҭала франциатәи Алжир алахьынҵа азы аҭакҧхықәра рхахьы ишыргаз. Акризис аҽарҭбаауан, избанзар франциатәи апарашиутистцәа Алжирнтәи Корсика рнапахьы иааргеит, насгьы иалацәажәон Париж азааигәара адесант артәара азҵаара. Апартиақәа зегьы раҧхьагылаҩцәа ракәзар, де Голль амчрахь игьежьра иақәшаҳаҭхеит. Ари аҭагылазаашьа мап ацәызкыз Франсуа Миттеран икоммунисттә партиа заҵәык ауп, урҭ де Голль афашисттә аарҳәра дагентуп ҳәа иқәыӡбеит. Де Голль аханатә еиҧш игәы иҭан Аҧшьбатәи ареспублика аконституциа аҧсахра, уи Франциа аполитикатә ҭагылазаашьа арҧсыҽуеит ҳәа иҧхьаӡаны. Аинрал фымз ирылагӡаны инарҭбаау аҭагылазаашьа ҷыдатә зинмчқәа ирҭозар, насгьы аконституциа ҿыц адкылара иадгылозар амчрахь дшыгьежьуа азы дрылаӡеит. Рашәарамза 1, 1958 шықәса рзы де Голль аҧыза-министрхеит. Цәыббрамза 28, 1958 шықәса рзы имҩаҧган ареферендум, 79,2 % зыбжьы азҭаз аконституциа ҿыци Ахәбатәи ареспублика аҧҵареи адгылара арҭеит. Аколониақәа (Алжир официалла Франциа иахәҭакын, калониаӡамызт) алшара роуит ахьыҧшымреи аконституциа ҿыци рыбжьара алхразы. Аколониақәа зегьы аконституциа ҿыц азы рыбжьы арҭеит, Гвинеиа заҵәык ада, уи ахьыҧшымра зауз, раҧхьатәи Франциа иатәу африкатәи колониахеит, франциатәи ацхыраарагьы уа иаанкылан.
1958–1962-тәи ашықәсқәа: Ахәбатәи ареспублика аҧҵара[ариашамҭа | править код]
1958 шықәса, абҵарамзазы де Голльи уи ишьҭрақәлаҩцәеи абжьқәа реиҳарак роуит, ҧхынҷкәынмзазы аинрал иоуз 78% абжьқәа ирыбзоураны президентс далхын. Иара даара иџьбараз аекономикатә усқәа идикылон, уахь иаҵанакуеит афранк ҿыц аҭыжьрагьы. Нанҳәамза 22, 1962 шықәса рзы аинрали иҧҳәыси ирықәлоит, аха дара аҧсра иацәцоит. Жәларбжьаратәи арена аҟны де Голль Еиду Америкатәи Аштатқәеи Асовет Еидгылеи рыбжьара дыбжьажьон, зхатәы иадертә бџьар змоу ихьыҧшым Франциа аларҵәо. Убасгьы, де Голль Франциеи Германиеи рыбжьара аусеицуразы аизыҟазаашьақәа рышьақәыргылара далагеит, иара Наполеон ихаанахыс раҧхьаӡа акәны Германиа Франциа ахада иаҳасаб ала даҭааит.
1962–1968-тәи ашықәсқәа: аҳаракыра аполитика[ариашамҭа | править код]
Алжиртәи аконфликт аҭагылазаашьа аҟны де Голль илшеит ихадаз ҩ-хықәкык рынагӡара: Франциа аекономика ареформа азура, адәныҟатәи аполитикаҟны Франциа апозициа ҕәҕәа адгылара аҭара, «аҳаракыра аполитика» ҳәа ззырҳәоз. Аиҳабыра активла аекономика рхы аларгалон, уи аан мыруга хадас ирымаз хәышықәсатәи апланқәа ракәын. Аҳәынҭқарра иазырхаз амраҭашәарахьтәи акапитализми аекономикеи ркомбинациа иабзоураны, даара инарҭбааз апроектқәа аҧсҭазаара иаларҵәан. 1964 шықәса рзы, раҧхьаӡа акәны 200 шықәса ирылагӡаны, Франциатәи ВВП Британиа Ду иаҧысит. Де Голль агәра ганы дыҟан, Франциа ӷәӷәаӡа аҟазаара адунеи зегьы аинтересқәа ирықәшәоит ҳәа. 1964 шықәса рзы, Франциа официалла КНР азханаҵеит, Еиду Америкатәи Аштатқәа уи ишаҿагылозгьы. 1965 шықәса, ҧхынҷкәынмзазы де Голль даҽа быжьшықәса ҿҳәарас иаҭаны президентс далхын, уи Франсуа Миттеран алхрақәа раан даиааиуеит. 1966 шықәса, жәабранмзазы Франциа НАТО иалҵуеит. Де Голль ихатәы иадертә мчрақәа аҧҵо, иҭахымызт Вашигтон ирыдыркылоз аӡбамҭақәа дырхьыҧшызарц. 1967 шықәса, рашәарамзазы иара израилиаа дрықәыӡбоит Мраҭашәаратәи аҟәареи Гази аоккупациа ахьазыруз азы, Фымштәи аибашьра ашьҭахь. Ари даара акрызҵазкуаз ҭагылазаашьан Франциеи Израили рполитикатә еизыҟазаашьазы.
1968 шықәса: амчра аҟынтәи ацара, аҧсра[ариашамҭа | править код]
1968 шықәса, лаҵарамзазы аҭыҧ змаз ақәгыларақәеи адемонстрациақәеи даара ипроблема дуун де Голль ипрезидентразы. Иара апарламент еиуижьит, уи алагьы аиҳабыра рыбжьқәа реиҳарак ицәыӡит, анаҩс рашәарамза 1968 шықәса рзы алхра ҿыцқәа мҩаҧигеит, урҭ алхрақәа аголлистцәеи урҭ рыдгылаҩцәеи рзы қәҿиара духеит: апартиа иаиуит 358 ҭыҧ, иҟаз 487 ҭыҧ рҟынтәи. Шарль де Голль ҧхьатәара дцеит мшаҧымза 28, 1969 шықәса рзы, иара ихаҭа иабжьигаз ареферендум анылҵшәадаха ашьҭахь. Шарль де Голль президентс иҟазаара аан, даара аҿиара аиуит асовет-франциатә еизыҟазаашьақәа. 1966 шықәса рзы де Голль официалтә визитла Асовет Еидгыла (СССР) даҭааит. Усҟан имҩаҧгаз аиҿцәажәарақәеи, 1966 шықәса, рашәарамза 30 рзы анапы зҵаҩыз асовет-франциатә Декларациеи ирыбзоураны, асоветтә-франциатә еизыҟазаашьақәа рҭоурых азы етап духеит. Шарль де Голль ҧхьатәара данца Коломбе-ле-дез-Еглиз дынхон. Иҧсҭазаара далҵит, 1970 шықәса, абҵарамза 9 рзы. Анышә дамадоуп дахьынхоз аҭыҧ Коломбе-ле-дез-Еглизтәи аҧсыжырҭаҿы.
Аинтерес зҵоу афактқәа[ариашамҭа | править код]
Жозеф Мари де Голль – франциатәи арратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы, аинрал. Иара еицырдыруаз уаҩны дшыҟазгьы, ихатәы ҧсҭазаара аҟынтә еилкаам рацәоуп.
Афакт №1[ариашамҭа | править код]
Аҩажәатәи ашәышықәса, аҩажәатәи ашықәсқәа рзы афицар ҿа Шарль де Голль длабадыруеит Ивонна Ванду, ахаатәы ҟазҵоз иҧҳа. Уи абал ахь ааҧхьара лиҭоит. Аха иара акәашашьа ахьизымдыруаз азы, ахәылҧаз зегьы арратә жәабжьқәа лзеиҭеиҳәон. Знык-ҩынтә ианеиқәшәа ашьҭахь, лҭаацәа иралҳәоит «ма иара, мамзаргьы уаҳа даҽаӡәы мап» ҳәа.
Афакт № 2[ариашамҭа | править код]
Ивонна Ванду дзыццараны дыҟаз 30 шықәса ихыҵра аан илӡыз анбан хаақәа ирылхны бзиа дшибо атәы иҳәар акәхеит, жәаҳәарада, ас еиҧш аребус де Голль изы иуадаҩмызт, избанзар дхәыҷаахыс ажәақәа нарҳәаарҳәны аҧхьашьа идыруан.
Афакт № 3[ариашамҭа | править код]
Аамҭак азы де Голль аҧара ахьимамыз иахҟьаны, иҩыза Гарри Трумен ҳамҭас ииҭаз америкаа равтомобиль иҭиир акәхеит. Ифинансттә ҭагылазаашьа арҽеира алдыршеит иҭыҵыз имемуарқәа.
Афакт № 4[ариашамҭа | править код]
Шарль де Голль ҧшьынҩажәа шықәса анихыҵуаз Конго аҧыза аббат Фиульбер Иулу дидкыло, уи ишәыз асутана дарҩашьан, «Мадам…» ҳәа иеиҳәеит.
Афакт № 5[ариашамҭа | править код]
Шарль де Голль ҽнак абас еиҧш азгәеиҭеит: «Ҧсыхәас иамоузеи 246 ашәхкқәа ахьыҟарҵо атәыла напхгараҭарас?» ҳәа.
Афакт № 6[ариашамҭа | править код]
Де Голль иҟаиҵаз аҿаҵарала ауп Марк Шагал Гранд Опера асахьанҵара дшалагаз.


АҞӘА, ажьырныҳәа 21 – Sputnik, Бадри Есиава. Атуристтә дәыӷба "Шәача" ашықәс иалагазар Аԥсныҟа ф-реиск ҟанаҵахьеит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит АУН "Аԥснеихамҩа" апассаџьыртә маҵзура аиҳабы Емир Агрба.
"Ажьырныҳәа 13 раахыс адәыӷба Шәачантәи Гаграҟа иаауеит аҩашада егьырҭ амшқәа рзы. Иахьазы ф-реиск мҩаԥнагахьеит", - ҳәа иҳәеит Агрба.
РЖД асаит аҿы уаанӡа адырра ҟаҵан атуристтә маршрутқәа рырҿиаразы атуристтә дәыӷба "Шәача" иацраҳәоу авагонқәа №930/929 Роза Хутор – Адлер рныҟәара мшаԥымза нҵәаанӡа иацҵахоит ҳәа.
Ашьхашәҩатә кластер Роза Хутор атуристцәа ироуит алшара мышкы ахы-аҵыхәала Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа рбара ҳәа рҳәеит Афедералтә пассаџьыртә еилахәыраҿы.
Ажьырныҳәа 13 раахыс адәыӷба Шәачантәи Гаграҟа иаауеит аҩашада егьырҭ амшқәа рзы. Амҩаҿы Адлер, Весиолое, Цандрыԥшь астанциақәа рҿы иаангылоит. Адлер адәыӷба иацрарҳәалоит Роза Хутор – Адлер авагонқәа.
Аретро-дәыӷба "Шәача" Аԥсныҟа иаауеит 2020 шықәса нанҳәамза аахыс. Ареисқәа ирыцнаҵеит аӡын аамҭазгьы. Адәыӷба асовет аамҭа астилистика ала ишеиҿкааугьы, ҳаамҭа аҭахрақәа ирықәшәоит. Аресторан амениу шьақәгылоуп аурыси аԥсуеи чысхкқәа рассортимент ала.
Акоронавирустә пандемиа инадҳәаланы адәыӷбақәа зегьы асанитартә рзҩыдара иахрыжьуеит.
АҞӘА, хәажәкыра 9 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра арратә госпиталь, 2020 шықәса жьҭаара 20 рзы Аԥсны аусура иалагаз аҭыԥ ахь амҩа иқәлеит арратә техника аколонна иаланы.
Урыстәылатәи амедусзуҩцәа ҩымш рышьҭахь арратә техника аилазаара иаланы, 800 километра амҩа иахысны есқьаангьтәи ргыларҭа ҭыԥ иазыхынҳәуеит, Ставропольтәи атәылаҿацәахь.
Аколонна амҩатә ныҟәара ашәарҭадара ахылаԥшра арҭоит Аладатәи арратә округ арратә автоинспекциа.
Амобилтә медицинатә ҟәша аилазаара иалахәын шәҩык рҟынӡа амедусзуҩцәа, 30 ак арратә техника.
Аԥсны ауааԥсыра аҿкчымазара рацәыхьчаразы иҟанаҵаз аҳәарала Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра арахь иаанашьҭит хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь шә-иарак зкышаз, ареспубликаҿ акоронавирустә инфекциа аҿагылара аҭаразы 2020 шықәса жьҭаара 20 рзы.
Иарбоу аамҭа иалагӡаны амбулатор-консультациатә цхыраара рыҭан хнызқьи быжьшәҩык инареиҳаны Аԥсны ауааԥсыра, амбулатортә дкылара рыҭан 3,3 нызқьҩык, астационартә – 450-ҩык рҟынӡа.
Иара убасгьы агоспиталь алабораториаҿ 18 000 рҟынӡа клиникатә ҭҵаара мҩаԥган, урҭ рҟынтәи 5,3 нызқь ПЦР-тест, 2 000 рентгенограмма.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, хәажәкыра 9 - Sputnik. Аԥсни Урыстәылеи ртуризм азы аинформациа-еилкааратә ресурс "Хаба-Хаба" аусура иалагалараны иҟоуп, ауснагӡатәқәа хыркәшоуп ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит афонд "Ишьхатәылоу Аԥсны" анапхгаҩы Ҭенгиз Ҭарба.
Аресурс аԥҵареи арҿиареи рнапы алакын иактиву атуризм аусхк аганахьала аус зуа урыстәылатәи аҟазауаа, Ҭенгиз Ҭарба дрылахәны.
"Шьаҿа-шьаҿала активла атуризм мҩаԥызго ауаа рзы иманшәалоу ахархәагақәа аԥаҳҵоит. Ҳсаит иҭалан ицарц ахьырҭаху аԥшааразы алшара рымазаауеит. Уи азы иахәҭоу аинформациа рыҭахоит. Ирыҭахоит абжьгарақәа аныҟәара шымҩаԥыргашазы. Иара убасгьы, асаит аҿы иаархәар ҟалоит ирҭаххаша амаҭәа ҷыда", - иҳәеит иара.
Ҭарба иҳәеит "Хаба-Хаба" – иуникалу проектны ишыҟоу, атәылақәа жәпакы рҿы зеиԥш уԥымло шакәу.
Ҭарба иажәақәа рыла, апроект актәи ахәҭа ишаҵанакуа Урыстәылеиԥш Аԥсынгьы иактиву атуризм азы иахәҭаны иҟоу амаҭәа ҷыда ахьааухәаша аинтернет-дәқьан аартра. Аплатформа аамҭа-аамҭала ихарҭәаалахоит арҭ атәылақәа рҭыԥ ԥшӡарақәа рыӡбахә зҳәо аинформациала, хаҭала амаршрутқәа ирзааҭгыланы.
"Ари аурыс-аԥсуа проект авторцәа сыруаӡәкуп. Актәи аетап аан Аԥсны иазку аинформациа иаҳа еиҳауп. Нас –Алтаи, Камчатка уҳәа Урыстәыла егьырҭ арегионқәа ирылацәажәахоит", - иҳәеит Ҭарба.
"Хаба-Хаба" иахәҭа ҷыданы иҟалоит аныҟәараан ашәарҭадара азхьаԥшразы аинформациа.
Афонд "Ишьхатәылоу Аԥсны" анапхгаҩы иҳәеит апроект ахьӡ –"Хаба-Хаба" иаанаго, Суахили абызшәаҟынтә уи "шьаҿа-шьаҿала" ма "маҷ-маҷла" ауп. Ари апроект аҵакы аанарԥшуеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жәабран 23 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. ConIFA напаҵаҟала имҩаԥысуа атурнирқәа еиҳа-еиҳа иӷәӷәахоит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥснытәи акоманда азыҟаҵаҩ хада Беслан Гәыблиа.
"Акомандақәа еиҳа-еиҳа рыҽдырӷәӷәоит. Иҟоуп ахәмаррақәа интернетла ҳазхәаԥшуа. Уи ус шакәу аанарԥшуеит. Ашьха Ҟарабах имҩаԥысуаз аҵыхәтәантәи ачемпионатгьы иаанарԥшит акомандақәа реизҳара", - иҳәеит иара.
Ԥхьаҟатәи атурнир аҿы Аԥснытәи акоманда зындаҭло Секеитәи атәылаҿацә акоманда ахәмарыҩцәа, Беслан Гәыблиа иажәақәа рыла, рхы шьахәны иаадырԥшуеит.
"Аҽазыҟаҵаразы аамҭа ҳамоуп, акоронавирус ҳапланқәа еиланамгар. Ачемпионат ахь ацара Аԥснеиԥш адунеи зегьы аҿы иҟало аҭагылазаашьа иадҳәалоуп", - иҳәеит азыҟаҵаҩ хада.
Беслан Гәыблиа иажәақәа рыла ашьапылампыл азы Аԥснытәи еизгоу акоманда еиҿкаахоит аҿар реиԥш аԥышәа змоу ахәмарыҩцәагь рыла.
"Аҿар аԥыжәара шроуагьы, аԥышәа змоу ахәмарыҩцәа рыда ҟалашьа амам. Европа ачемпионат ConIFA-2021 анымҩаԥысуа аамҭазы имҩаԥысраны иҟоуп Урыстәыла ачемпионатгьы убри азы алегионерцәа рацәак ҳазрықәгәыӷуам", - иҳәоит Беслан Гәыблиа.
Ашьапылампыл азы Европа ачемпионат ConIFA-2021 ахәмаррақәа рзы аҵәҭаԥсара мҩаԥган жәабран 20 рзы. Ачемпионат мҩаԥысраны иҟоуп Франциа, Ницца ақалақь аҿы рашәара 9 - 19 рзы.
Ашьапылампыл азы Европа ачемпионат CONIFA-2021 аҿы Аԥсны еизгоу акоманда агәыԥ В аҿы ирындаҭлоит Сампии Секеитәи атәылаҿацәи ркомандақәа.
Зынӡа атурнир иалахәуп 12 команда: Ницца Аграфра еизгоу акоманда, Аԥсны, Аахыҵ Уаԥстәыла, Паданиа, Сапми, Мраҭашәаратәи Ермантәыла, Аҩадатәи Кипр, Арцах, Секеитәи атәылаҿацә, Чамериа, Сардиниа, Корнуолл.
Аахыҵ Уаԥстәыла агәыԥ С иақәшәеит, уа ирацлабуеит Арцахи Корнуолли ркомандақәа.
2016 шықәсазы ашьапылампыл азы Европа ачемпионат ConIFA Аԥсны имҩаԥысуан. Аԥснытәи акоманда аиааира агеит.
Ихьыԥшым ашьапылампылтә командақәа р-Конфедерациа еиҿкаан 2013 шықәсазы. ConIFA еиднакылоит FIFA иалам акомандақәа, зынӡа – 25 команда.
"Ҳраион аҟны 20 қыҭа ыҟоуп, ашьамаҟа хыԥхьаӡарала иугозар 45 нызқь рҟынӡа инаӡоит. Ачымазара бааԥсқәа узыцәшәаша ҳәа макьана акгьы ҳамам. Арахә ачымазара рыламҽырц ҳазҿу аусурақәа ыҟоуп, аха ҳазхьымӡогьы рацәоуп. Сара аусураҟны аҳақьым дсымаӡам. Афельдшер аӡәы апрактика дахысуеит, аӡәы еилзырго лоуп акәымзар, аҳақьым ҳара ҳҟны дааиӡом ауалафахәы амаҷра иахҟьаны. Ачымазарақәа рҟынтәи ахшәқәа ааҳгоит, ҳамч ахьынӡарықәхо. Араион аҟынтәигьы ацхыраара ҟарҵоит, аха уи жәаџьара ишаны хәҭак. Абиуџьет уажәы еиҵартәеит, 80 нызқь мааҭ шықәсык ҳәа иԥхьаӡан. Хык 350 мааҭ ақәӡоит иҟауҵозар (ахәшә). 45 нызқь хы арахә ахьыҟоу, ажәқәа мацара аагозар, хәҭак хыџьара- ԥшьыџьара ишаны иҟалоит. Ачымазара рыхьаанӡа апрофилактика аҳасабала алаҵа ҟауҵароуп", - иҳәеит Гыцба.
Шәазыӡырҩы аудио.
АҞӘА, жәабран 25 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1958 шықәса рзы ииз апациент, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апациент иизықәыргылаз адиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц ауп. Ахаҵа иԥсҭазаара далҵит жәабран 25 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 44-ҩык, урҭ рахьтә 37-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 15-ҩык, ибжьаратәуп - 16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 10-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу жәҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12788-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12169-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 198-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ажьырныҳәа 23-Sputnik. Аԥсны иазоужьу аквотақәа рыла Урыстәылатәи аҵараиурҭақәа иҭалар зҭаху акандидатцәа рҭаҩра иалагеит ажьырныҳәа 20 инаркны, ихыркәшахоит жәабран 20 рзы, абри атәы аанацҳауеит Аԥсны иҟоу Россотрудничество ахаҭарнакра.
Иазгәаҭоуп агәаҳәара змоу зегьы асаит аҟны ашәҟәҭаҩра иахьӡароуп жәабран 20-нӡа, иахьымӡаз 2021-2022 аҵарашықәс алхратә кампаниа алахәхаразы мап ицәыркуеит.
Ашәҟәҭагалара мацара азхоит, азыҳәа анашьҭра аҭахны иҟам, ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы. Азыҳәақәа рынашьҭразы аамҭеи аихшаратә плани шьақәырӷәӷәахоит шаҟа квота ыҟоу анеилкаахалак.
Россотрудничество ахада Евгени Примаков иҳәахьан, уажәы апрограмма 15 000 ҭыԥ азыԥхьагәанаҭозар, 2023-2024 шықәсқәа рзы ҩынтәны еиҳахоит ҳәа.
Ҵыԥх Аԥсны иазоужьын 50-ҩык рҭыԥ. Алхратә кампаниа онлаин-формат ала имҩаԥысуан. Зынӡа азыҳәақәа нарышьҭит 384-ҩык абитуриентцәа, аха аԥышәарақәа рхы аладырхәит 118-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Ҳраион аҟны 20 қыҭа ыҟоуп, ашьамаҟа хыԥхьаӡарала иугозар 45 нызқь рҟынӡа инаӡоит. Ачымазара бааԥсқәа узыцәшәаша ҳәа макьана акгьы ҳамам. Арахә ачымазара рыламҽырц ҳазҿу аусурақәа ыҟоуп, аха ҳазхьымӡогьы рацәоуп. Сара аусураҟны аҳақьым дсымаӡам. Афельдшер аӡәы апрактика дахысуеит, аӡәы еилзырго лоуп акәымзар, аҳақьым ҳара ҳҟны дааиӡом ауалафахәы амаҷра иахҟьаны. Ачымазарақәа рҟынтәи ахшәқәа ааҳгоит, ҳамч ахьынӡарықәхо. Араион аҟынтәигьы ацхыраара ҟарҵоит, аха уи жәаџьара ишаны хәҭак. Абиуџьет уажәы еиҵартәеит, 80 нызқь мааҭ шықәсык ҳәа иԥхьаӡан. Хык 350 мааҭ ақәӡоит иҟауҵозар (ахәшә). 45 нызқь хы арахә ахьыҟоу, ажәқәа мацара аагозар, хәҭак хыџьара- ԥшьыџьара ишаны иҟалоит. Ачымазара рыхьаанӡа апрофилактика аҳасабала алаҵа ҟауҵароуп", - иҳәеит Гыцба.
Шәазыӡырҩы аудио.
АҞӘА, жәабран 25 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1958 шықәса рзы ииз апациент, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апациент иизықәыргылаз адиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц ауп. Ахаҵа иԥсҭазаара далҵит жәабран 25 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 44-ҩык, урҭ рахьтә 37-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 15-ҩык, ибжьаратәуп - 16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 10-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу жәҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12788-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12169-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 198-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>