АҞӘА, мшаԥы 6 – Sputnik, Бадри Есиава. Бамборатәи абжьаратә школ ахәҭакахьала иадыркит мшаԥы 5 рзы аҵаҩцәеи арҵаҩцәеи ачымазара ахьрыдырбалаз азы, абри атәы Sputnik иазеиҭалҳәеит Гәдоуҭа араион ахадара аҵара аҟәша аиҳабы инапынҵақәа назыгӡо Светлана Аииԥҳа.
"Хҩык арҵаҩцәа чмазцәахеит. Руаӡәк лмоҭацәа ара аҵара рҵоит. Ачымазара рыламҵәарц азы 5 - 11 аклассқәа ауҳажьт. Аиҵбыратә классқәа ныҟәоит. Абри аҩыза аӡбра рыдыркылеит асанитартә маҵзуреи, Аҵара аминистрреи араион ахадареи рақәшаҳаҭрала", - лҳәеит лара.
Зынӡа Бамборатәи ашкол иҭоуп 650 ҵаҩы. Аҩныҟа иоушьҭу аҵаҩцәа дистанциала рҵараҵара иацырҵоит. Аинтернет ахьыҟам ақыҭақәа рҟынтәи 60-ҩык рҟынӡа ахәыҷқәа аҭел ала аҩныҟатәи адҵақәа рзынарышьҭуеит.
Араион аҿы иааидкыланы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа маншәалоуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13576-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13070-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 216-ҩык.
АҞӘА, нанҳәа 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Урыстәылатәи аспелеологцәа Аԥсны иҟоу Веревкин иҳаԥаҿы ахаҵа иԥсыбаҩ рбеит 1100 метра алаҟәыраҿы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Урыстәыла аспелеологцәа Реидгыла анапхгара алахәыла Евгени Снедков.
"Нанҳәа 3, асааҭ 4:00 азы Москва, Перовсктәи аклуб аспелеологцәа ргәыԥ, 30 шықәса инарзынаԥшуа Веревкин иҳаԥаҿы аусурақәа мҩаԥызго, атурист иԥсыбаҩ рбеит. Аԥхьа аҭаларҭатә ҵеиџь ахықәаҿ ашаха рбеит, маҭәақәакгьы. Анаҩс 1100 метра алаҟәыраҿ ауаҩы иԥсыбаҩ кнаҳан", - иҳәеит иара.
Снедков иажәақәа рыла иҭахаз дыштуристыз еилкаахеит, избанзар аҳаԥы амаршрут ауадаҩра иақәшәомызт ихархәагақәа. Иҟалоит иара аԥышәеи амчи изымхазар. Уи адагьы асеиԥш иҟоу аҳаԥқәа аӡәы ихала аҭалара ашәарҭадара атехника еиланагоит. Иара ихаҭара шьықәзыргылаша ҳәа аспелеологцәа акгьы рзымԥшааит.
Урыстәылатәи аспелеологцәа ргәаанагарала Веревкин иҳаԥаҿы арыцҳара ҟалазар ҟалоит 2020 шықәса аԥхын ма ҭагалан.
Аспелеологцәа реидгыла Аԥсны АҶА ахь адырра ҟарҵеит.
"Идокументқәеи игәакьацәеи ԥшаатәуп. Иҟаҵатәу дара ирҳәароуп. Асеиԥш аан аԥсыбаҩ аҭгара рҽазыршәоит аха ариаҟара аҵаҟынтә уи уадаҩуп. 50 – 100-ҩык рҟынӡа аспелеологцәа аҭахуп. Аҳаԥаҿы ишәарҭоу аҭыԥқәа ыҟоуп",- иҳәоит Снедков.
Иара иҳәеит Аԥсныҟа амҩа ишықәло аспелеологцәа Реидгылаҟынтә уи азы аҳәара ҟаҵахар.
2020 шықәса нанҳәамзазы Арбаика аҳаԥаҿы дҭахеит аспелеолог Павел Демидов. Иԥсыбаҩ 300 метра рҟынтә ихагалан.
Веревкин иҳаԥы адунеи аҿы реиҳа иҵаулоу ҳәа иԥхьаӡоуп. 2018 шықәсазы урыстәылатәи аспелеологцәа 2212 метра илбааит.
АҞӘА, нанҳәа 4 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 392-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 98-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ԥшьҩык: 76 шықәсеи 80 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа аҳәсеи, 42 шықәсеи 83 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа ахацәеи.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 178-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 41-ы, ибжьаратәуп - 51-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 44-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 17-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 24-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 47-ҩык, урҭ рахьтә 12-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 13-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


2021 шықәсазы аԥснытәи ашколқәа 153 ирылгеит 1975-ҩык аушьҭымҭацәа, урҭ рахьтә ааҩык хьтәы медалла ицоит, аӡәы - раӡныла.
Ари аҵарышықәс аҵаҩцәа рзы имариамызт. Алагарҭатә школқәа мызқәак иаанкылаз рҵара еиҭахацыркын жәабран 15 рзы, аиҳабыратә классқәа мчыбжьык ашьҭахь иҭыҵит.
Убри азы 2021-тәи аҵарашықәс рашәарамза 25 рҟынӡа инахеит. Аушьҭратә ԥышәарақәа ԥхынгәы 1 азы инҵәеит.
Рашәарамза алагамҭазы Аԥсны аҵара аминистр Инал Габлиа ақәҵара ҟаиҵеит ақалақьтә хәылԥазқәа раԥыхразы, убри аан алшара риҭеит ашколқәа рашҭақәа рҿы, асабрадақәа рҿаҵаны, асоциалтә дистанциа азгәаҭаны имҩаԥыргарц.
Аԥсуа школқәа роушьҭымҭацәа ари аҩыза алшара раҩрмыжьит. Дара зегьы мышкы-мышкы алхны рыхәылԥазқәа мҩаԥыргеит.
2021 шықәсазы аԥснытәи ашколқәа ирылгеит 1975-ҩык аушьҭымҭацәа.
Зынӡа Аԥсны иҟоуп 153 зеиԥшҵараиуратә школ.
Акоронавирус апандемиа иахҟьаны азеиԥшқалақьтә хәылԥазқәа рымҩаԥгара мап ацәкын, аха школцыԥхьаӡа мшык-мшык алхны аушьҭымҭацәа рныҳәақәа мҩаԥыргеит.
Аҟәатәи ашколқәа роушьҭымҭацәа аҳҭынақалақь аԥшаҳәаҿы амаҭәа лыԥшаахқәа рышәҵаны инеиааиуан.
Дарбанзаалак аушьҭымҭа ҽаӡәы диеиԥшымкәа ишәыз-ихаз ҷыдала иалиԥшааит.
Аҭыԥҳацәа Аԥсуа драматә театр аҿаԥхьа рызхара рфотосахьақәа ҭырхит.
2021 шықәсазы ааҩык хьтәы медалла иалгоит, аӡәы - раӡныла.
Афотосахьа бзиақәа ҭырхразы аушьҭымҭацәа аԥшаҳәаҿы еиҿкааз аҭыԥ ԥшӡарақәа зегьы еимырдеит.
Аҭыԥҳацәа аӡә лаҵкыс аӡә деиӷьын.
Арԥарцәа ракәзар, урҭ ирыҵахомызт.
Арҭ аҷкәынцәа еицырдыруа аҳәаанырцәтә телесериал "Острые козырьки" афырхацәа ираԥыргоит уҳәап.
Аушьҭымҭацәа рыхәылԥаз аԥшӡара аконкурс излеиԥшым акгьы ыҟам.
Абас ауп аушьҭымҭацәа рхы-рҿы рхаччо аԥсҭазаара ду ахь ршьаҿа шеихырго.
Аҭыԥҳацәа рыҵкқәа збаз ихамшҭыртә, ҽаӡәы лтәы иаламҩашьо аҟаҵара рылшеит.
Аҵкы шкәакәа абжьааԥнеиԥш сынтәагьы азҿлымҳара ду амоуп аҿар рыбжьара.
Иацы ихәыҷқәоуп ҳәа изхәаԥшуаз ашколхәыҷқәа иахьа адунаӡацәа ирҩызаха иаақәгылт.
Шьоукы-шьоук аҭыԥҳацәа аԥарԥалыкьқәа иреиԥшын.
Ашкәакәа еиԥш, аиқәаҵәа ԥштәгьы бзиа избо аҿар рацәаҩуп.
Аушьҭымҭацәа рыхәылԥаз аан арԥарацәа изышьцылахьоу рышколтә форма рыԥсахит акостиумқәа рыла, иаразнак еиқәтәеиқәгылагьы иааҟалеит.
Аҟәа аԥшаҳәа ариабжьарак еиҳагьы иԥшӡахеит, аҿар рыԥшра-рсахьа, зегь рыла убла хыркуан.
Аушьҭымҭацәа рышәҵатәы заа иазхәыцхьан, иршәырҵашаз рыӡбахьан.
Ахәылԥаз ахь ирыцны иааит рҭаацәагьы.
Абжьааԥны аспорт маҭәа еиҳа згәы иаҭахыз аҿар иахьа аклассика иазхьаԥшит, уи оумакала ирнаалеит.
Школқәак роушьҭымҭацәа рыхьӡқәа зну аҭыӡқәа аԥшаҳәаҿы ишьақәдыргылеит.
Ашкол ааныжьны ацара - иагьгәырӷьароуп, иагьлахьеиқәҵароуп.
Иагьа ус иҟазаргьы, арҭ ақәыԥшцәа рыԥсҭазаараҿы акрызҵазкуа даҽа шьаҿак ҟарҵеит. Мҩамш иқәлааит!
Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭан иаарту аетнографиатә парк аҵакырадгьыл аа-гектарк рҟынӡа инаӡоит. Аҭааҩцәа ирбарц рылшоит ажәытәан аԥсуаа рынхашьа-рынҵышьа зеиԥшраз, иахьынхоз рыҩнқәа шеиҿкааз, рхы иадырхәоз амаҭәарқәеи аҩнымаҭәеи, афатә ахьыҟарҵоз.
Апарк аҵакырадгьыл аҟны иҭагылоуп аԥацха, амҳара, акәасқьа, ара аекскурсиақәа мҩаԥыргоит.
Амилаҭтә парк "Аԥсны" аргыларазы мҽхакы ҭбаала аусурақәа хышықәса ицон. Апроект авторс дамоуп анаплакҩы Мзауҷ Ԥлиа, ацхыраара ирҭеит аҵарауаҩ Адгәыр Какоба, асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа, Аԥсны абџьарҟаҵаҩцәа рхеилак аиҳабы Ҭемыр Ӡиӡариа.
Аԥсны ауааԥсыреи урыстәылтәи аррамаҵзурауааи рзы апарк аҭалара хәыдаԥсадоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхынгәы 27 рзы Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭан иаатит аԥсуа инхашьа -инҵышьа, иԥсҭазаашьа атәы аазырԥшуа амилаҭтә парк "Аԥсны".
Аҭааҩцәа араҟа ирбарц рылшоит ажәытәан аԥсуаа рынхарҭақәа зеиԥшрази, рыҩныи-рашҭеи, рхы иадырхәоз амаҭәарқәеи
Апарк аҵакырадгьыл аҟны иҭагылоу ахыбрақәа амузеи ҳасабла иҟоуп
Аԥсуа милаҭтә маҭәа. Автор Елена Лабахәуа.
Ари агара Тҟәарчал амҩаду аҟны иангылан иԥшааит асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа.
Амузеи иҩнагылоу амаҭәарқәа еидкылан шықәсқәак рыла.
еиҳарак анхацәа ҳамҭас ирырҭеит
Ахыбрақәа рҟны аекскурсиақәа мҩаԥыргоит. Амҩаԥгаҩцәа еиҭарҳәоит аԥсуаа рҵасқәеи, рқьабзқәеи зеиԥшроу
Амҳара – ҿыц еибагаз рыҩноуп
"Амҳара – ҩны хәыҷуп, иаабац аԥацхеиԥш ишышны аҭыӡқәа шьҭхуп. Уи аҩнду ашьҭахь идыргылон, жәабаҟа-ҩажәаҟа метра иаацәыхараны", – ҳәа иҩуан аҵарауаҩ Шьалуа Инал-иԥа.
Амҳара иҩнагылаз аҩнымаҭәа
Апарк аҵакырадгьыл аа-гектарк рҟынӡа инаӡоит
Аԥсуа иашҭа иаакәыршаны аанда абыц ала ишшуп.
Аԥш зҭарыԥсо- аца
Мҷышьҭа ахықәаҿы иаарту апарк аҵакырадгьыл иҭагылоу ахыбрақәеи, ирыҩнагылоу амаҭәарқәеи аԥсуареи, ақабзқәеи, аҵасқәеи бзиа избо зегьы азҿлымҳара рзаҵалар алшоит.
Аԥсуа иԥацха аиҿкаашьа
Апарк аҟны ахыци-ахәымпали рыла ахысшьеи, аҽы ақәтәашьеи ддырҵоит
Апарк аҟны аус руеит ажьирҭеи аҳаԥшьаӡратә аҟазарҭеи
Тҟәарчал араион изызҳауа агортензиақәа иахьа ауаарацәа зҭаауа аҭыԥԥшӡарақәа ируакуп. Аҟармаратәи аӡхыҽҽахь уҩазго амҩа инаваршәны изызҳауа арҭ иршанхагоу ашәҭқәа еиҳарак аиаҵәеи, ажәҩанԥшшәи, ацәаԥшьи аԥшшәқәа роуп. Уарла-шәарла иуԥылоит алила аԥшшәы змоу. Ацәаакыра бзиа избо агортензиашәҭқәа амра рҭахӡам. Убри азы акәхап, лассы-ласс ақәа ахьауа, ишәшьу Тҟәарчал изрызҳауа. Дара шәҭуеит ԥхынгәымза инаркны жьҭаарамзанӡа.
Есԥхынра Тҟәарчалҟа иаауеит хыԥхьаӡара рацәала аԥсшьаҩцәа реиԥш аҭыԥантәи ауааԥсырагь, арҭ ашәҭқәа ирыдгыланы рсахьақәа ҭырхырц.
Ашәҭқәа рҿыхра ҟалаӡом, иҿызхыз ахараԥса иршәахоит ҳәа иахьабалак адҩыларақәа кыдуп. Аԥсшьаҩцәа уи азгәаҭаны рызхара ашәҭқәа ирхылҵуа рыфҩы хаа нылбааданы, Тҟәарчалтәи аԥсабара ргәаҵаҿ иаанхарцаз рфотосахьақәа ҭыхны ицоит.
Абас ала, агортензиақәа рџьанаҭ дгьыл Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра Тҟәарчал ианнаҵаз ахәрақәа хьанарԥссоит.
Аԥхынра шааизашәа Тҟәарчал шәҭышла иҭалаҳауеит.
Иахьабалак ԥшшәырацәала ишәҭуа агортензиақәа Тҟәарчал заҵәык ауп ас ирацәаны иахьразҳауа.
Ула зыргәырӷьо ари аџьанаҭ ашьхыцқәагь ирыԥсықәроуп.
Sputnik акорреспондент Асмаҭ Ҵәыџьԥҳагь ари аԥшӡара дзаҩымсит, аҭыԥҳацәа зегь реиԥш ашәҭқәа рыгәҭа лфото ҭылхит.
Аиаҵәара зҭалаҳау ашьха ӡыхьқәа рхықәан агортензиашәҭқәа рызҳара - асахьаҭыхыҩ игәазыҳәароуп.
Игәыгәҭажьу Аҟармаратәи абаҟақәагьы агортензиақәа рхыкәыршоуп.
Есԥхынра агортензиашәҭқәа рбаразы Тҟәарчалҟа иаауеит хыԥхьаӡара рацәала аԥсшьаҩцәа.
Аҟармаратәи аӡхыҽҽахьы ихало амҩан иааҭгылоит ашәҭқәа ирыдгыланы рсахьақәа ҭырхырц.
Ашәҭқәа рҿыхра ҟалаӡом, иззымчҳакәан иҿызхыз ахараԥса иршәахоит.
Ицәаԥшьу агортензиа ҿымхкәан уадгылан усахьа ҭухыр еиҳагьы игәахәароуп.
Агортензиақәа мызқәак роуп иахьышәҭуа, убри аҟынтә ҳфотолента иахәаԥшыз, абри аҩыза аԥшӡара шәҽахьыжәгӡарц шәмаашьакәа Тҟәарчалҟа амҩа шәықәла.
АҞӘА, нанҳәа 3 - Sputnik. Атуристцәа рыԥсшьараз ахә лаҟәқәа рыла Аԥсны иаԥыргоит ҳәа аанацҳауеит "Известия", атуроператорцәа рдыррақәа шьаҭас иҟаҵаны.
Аҭыжьымҭа адыррала мчыбжьыктәи атур 15 нызқь мааҭ иаԥсоуп аӡәы изы, Шәачанӡа аарагьы налаҵаны.
Убри аан зегь раасҭа ахәқәа каҳаны иҟоуп Ҭырқәтәылеи Бырзентәылеи. Уа ҩыџьа рзы мчыбжьыктәи аԥсшьара 20–25 нызқь мааҭ иартәоит.
Ҭырқәтәыла ахәыҷқәа змоу рзгьы реиҳа имариоу хырхарҭоуп. Нанҳәамзазы мчыбжьыктәи атур акрыфарагьы нацҵаны 25 нызқь мааҭ рҟынӡа иаԥсоуп.
Аԥсныҟа иаауа атуристцәа ракәзар ПЦР-тести алаҵа шырзыҟаҵоу азы аршаҳаҭгеи рҭахӡам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Аҵыхәтәантәи аамҭазы урыстәылатәи политикцәак еицлабны иаԥшьыргеит Аҧсны аҳәынҭқарратә статус ахцәажәара, Аахыҵ Уаԥстәылеи, Донбасси, Приднестровиеи инрыдҳәаланы Урыстәылатәи Афедерациа адҵара апроцесс аԥшьгатәуп, убри азҵаарала ареферендум мҩаԥгазаргьы ҟалон ҳәа. Игәацԥыҳәаны абри аидеа анагӡара дашьҭоуп ашәҟәыҩҩы, аполитикатә партиа "За правду" ахантәаҩы Захар Прилепин, ԥыҭҩык еицхәыцыҩцәак наидкыланы.
Иҟоуп имаҷымкәа аполитологцәа, аекспертцәа ас еиԥш иҟоу ақәгыларақәа иадгыло. Абар урҭ раргументқәагьы: арҭ ареспубликақәа ирымаӡам алшара ихьыԥшым ҳәынҭқаррақәаны рышьақәгыларазы, убри аҟнытә рполитикатә ҿиара хырхарҭас иаҭатәуп Урыстәыла адлара. Абраҟа азҵаара цәырҵуеит: нас, хара имгакәа, иаҳзыԥшума Аԥсны аҳәынҭқарратә статус аиҭахәаԥшра, иабанӡақәнагоу иахьа ҳтәыла асуверенитет алацәажәара? Еиҳаракгьы, ирымоума Урыстәыла аполитикатә еиҳабыра Аԥсны аганахьала аҵыхәтәаны ирымаз разыҟазаашьа аԥсахразы гәҭакқәак? Абарҭ азҵаарақәа рзын, имроуцәакәа, згәаҭарақәак.
Иахәҭоуп иаразнак иҳәазарц - иааиуа ажәашықәсқәа Урыстәылатәи Афедерациа аҟнытә Аԥсны иаиуыз азхаҵара ԥсахра шаимуа, иамоу аполитикатә статусгьы аиҭахәаԥшра ишаламго. Нанҳәа 2008 шықәсазы Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рҳәынҭқарратә суверенитет азхаҵарала Урыстәыла адунеижәларбжьаратә еилазаара иддырбеит дара амчхара дуӡӡа змоу ҳәынҭқаррақәаны ишышьақәгылаз, "ишбананатә" республикам, иаҭаххозар адунеи раионқәак рҿы хатәгәаԥхарала агеополитикатә ҭагылазаашьа аԥсахра шрылшо.
Иазгәаҭатәуп абарҭ аҩ-республикак разхаҵара ҷыда хҭысны ишыҟалаз Урыстәыла абзоурала - раԥхьаӡа акәны апостсоветтә ҵакырадгьылаҿы ҩ-автономтә еиҿкаарақәа ихьыԥшым ҳәынҭқаррақәаны иазхаҵан, ахәдықәҵарагьы рырҭеит ршәарҭадара шдырманшәало, рсоциал-економикатәи, ркультуратәи еизҳазыӷьараҿы ацхыраара шрырҭало.
Урыстәыла адәныҟатәи аполитика аконцепциаҿгьы инаҵшьны иарбоуп Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи ҳаамҭа иақәшәо, ихьыԥшым ҳәынҭқаррақәаны ишьақәгылароуп ҳәа. Хаҭала Урыстәыла ахада Владимир Путин акырынтә иазгәеиҭахьеит аҩ-ҵакырадгьылк рганахьала урыстәылатәи аиҳабыра мпыҵахаралатә политикак амҩаԥгара ргәы ишҭам, лассы-лассы Аахыҵ Уаԥстәыла Урыстәыла адларазы иҟарҵо аҳәарагьы мап ацәыркуеит.
Иахьа Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рҳәынҭқарратә статус аиҭахәаԥшра иаԥсам ҳәа Урыстәыла аиҳабыра иазырҧхьаӡоит даҽа мзызқәак ирыхҟьаны, иаҳҳәап, аҵыхәтәантәи аамҭазы кавказтәи аҿацә аҭышәантәаларахь аиасра. Урыстәыла ахада Владимир Путин итәыла анапхгараҿы имаҷымкәа аихьӡарақәа ааирԥшхьеит, аха лымкаала иазгәаҭатәуп Кавказ мҽхакы ҭбаала аҭыԥ змаз аибарххара аԥырҟәҟәааразы имҩаԥиго аполитика, Кавказ аиқәкразы, арҭынчразы хаҭала илшарақәа. Убри аҟнытә ишьақәгылаз, ихьыԥшым аҳәынҭқарра ҳәа ахьӡ зауз Аԥсны аполитикатә статус аԥсахра, аларҟәра аҽазкра - ари урыстәылатәи аиҳабыра аҟнытә политикатә авантиурахоит, аҵыхәтәантәи кавказтәи рықәҿиарақәа зегь хзырбгало хҭысхоит.
Аԥсны аҳәынҭқарратә зхаҵара аиҭахәаԥшра ишаԥшьарымго агәра ҳдыргоит иара "адунеижәларбжьаратәи азхаҵара" аинститут иамоу аҭоурыхтә практика. Ҳаамҭазтәи аполитикатә ҭоурыхаҿ даараӡа имаҷуп убасеиԥш ахҭысқәа амчхара дуӡӡа змоу ҳәынҭқаррак тәылак азхаҵаны рсуверенитет мап анацәыркхьоу. Иаҳҳәап, Еиду Америкатәи Аштатқәа 1979 шықәсазы Таиван ихьыԥшым ҳәынҭқарҵас мап ацәкны официалла иазхарҵеит Китаитәи Жәлартә Республика. Аха ас еиԥш аҿырԥштәқәа адунеижәларбжьаратә еизыҟазаашьаҿы даара имаҷуп, избанзар адунеитә политикаҿы убас иԥхьаӡоуп: аҳәынҭқарра азхаҵара архынҳәра атәыла дуқәа рыхьӡ ланарҟәуеит ҳәа, насгьы, иҽеим хҭысны (прецедентны) иҟалаз ҳәа иахцәажәоит.
Аԥсны астатус аиҭахәаԥшра шыҟамло азы иӷәӷәоу даҽа аргументк иадҳәалатәуп аҵыхәтәантәи аамҭазы Урыстәыла имҩаԥырго апостсоветтә политика, уи ԥыжәарас иамоуп ишьақәгылаз агеополитикатә ҭагылазаашьа аԥсахра аганахьала аҽаанкылара, ҳаамҭазы мраҭашәаратәи аҳәынҭқаррақәа Урыстәыла "иагәыдырҵаз" асанкциақәа рырмаҷра аҽазышәара. Иҳазхаҵом ааигәа Урыстәыла аиҳабыра Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рыхьӡала "ҟрымтәи" авариант амҩаԥгара аԥшьыргоит ҳәа, избанзар, иахьатәи рыдәныҟатәи аусхәаԥшраҟны иқәгылоуп еиҳа иӡбатәу, иҵару азҵаарақәа.
Нас, еилкаашьас иамоузеи иахьа Аԥсны астатус ахцәажәара? Избан уи иҳаракыу азҿлымҳара зарҭо урыстәылатәи политикцәак? Ҳәарада, урҭ еилыркаауеит иаалырҟьаны аладатәи Кавказ агеополитика аҽшамԥсахуа, уи аганахьала Урыстәыла ааигәа "жәыларак" шыҟарамҵо.
Иҟалаз убри ауп, хара имгакәа (цәыббра 19 рзы), урыстәылатәи аполитикцәа ирзыԥшуп изаамҭанутәи апарламенттә алхрақәа, ари ахҭыс ӷьеҩла, қәҿиарала аҽалархәразы урыстәылатәи аполитикатә ԥсҭазаараҿы ианакәзаалак амчхаратә, апатриоттә риторика иӷәӷәаӡоу факторны иԥхьаӡоуп. Иаҳхамшҭралоуп, Урыстәыла зегь иреиҳау ҳәынҭқарраны ишыҟоу, ара еснагь ихьаауп агеополитикатә зҵаарақәа рылацәажәара, уи алхыҩцәагьы азҿлымҳара ӷәӷәа арҭоит, политикцәақәакгьы рхатә амбициақәа аланаргӡоит. Убри аҟнытә, зны-зынла Урыстәылантә ҳаԥхьаҟагьы иҳаҳалоит ҳҳәынҭқарра аҿиара алацәажәара, зны-зынлагьы ақәмақарра.
Хымԥада, абасеиԥш иҟоу аполитикатә ҳәамҭақәа ирыҭатәуп аҭак, аха, ишәгәаласыршәоит Урыстәылатәи адәныҟатәи аполитика ҳәаақәызҵо Урыстәыла ахада шиакәу, насгьы иара иҟнытә машәырынгьы аԥсуаа ишаҳмаҳац Аԥсны иахьатәи аҳәынҭқарратә ҭагылазаашьа ԥсахтәуп ҳәа.
Автори аредакциеи рпозициақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Ҳазҭоу ашықәс абҵарамзазы аԥсуа милициа 100 шықәса ахыҵуеит. Аиубилеи аламҭалазы, иҟалеит амилициа аусуҩ ихаҿра зырхәашьуа ахҭыс, уи раԥхьаӡа акәым ианыҟалазгьы ҳтәылаҿы аибашьра ашьҭахьтәи аамҭақәа рыхсаала ҳаныԥшыланы иаҳҳәозар.
Ҳтәылаҿы еиԥш, иахьакәзаалакгьы, амилициа зыҟоу ауаажәларра рзинқәа рыхьчара, иара убас, ацәгьоурақәа раԥырҟәҟәаара аус азы ауп. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга ашьҭахь, рашәара 18, 1996 шықәсазы раԥхьатәи Аԥсны ахада Владислав Арӡынба инапы аҵаиҩит "Амилициа азы азакәан", уаанӡа асовет аамҭазтәи азакәанқәа рыла еибаркын аԥсуа милициа аусура. Зыӡбахә сымоу азакәан, уамакгьы асоветтә аамҭазтәи иацәыхарам, уи аԥҵаразы усҟантәи адепутатцәа зқәыԥшылоз ажәытәтәи аԥҟарақәа ракәын. Азакәан ахаҭа аусушьа атәы ҳҳәозар, асовет аамҭазтәи алеишәа акыр иацәыхароушәа снарбоит, аибашьра ашьҭахьтәи амилициа аҟәшақәа русушьа ахҳәаа азызуазар.
Аибашьра анеилга, ҳара игәаҳҭо ҳалагеит абаандаҩцәа абахҭа иҭыҵны абналара шырзымариахаз, уи адагьы, иҟалалоит иара амилициа аусуҩцәа рганахьгьы анапышьҭыхрақәа аныҟало. Иахьа сызлацәажәарц исҭаху, аабыкьа Гагра араион амилициа аусуҩцәа рхамакәачра иазку ахҭыс ауп. Шамахамзар, амилциа аусуҩцәа рганахьала ашьауӷатә ус хацдыркуам, азинеилагарақәа ртәы ныҵыҩ-ааҵыҩны ишҳаҳауагьы. Уи зыхҟьо ааха зауа рзинқәа рыхьчара ианацәшәо, мамзаргьы аӡбарҭаҿы уи аҵыхәтәа иаша аиуеит ҳәа агәра ахьырымго акәзар ауеит.
Гагратәи ахҭыс ахь ҳгьежьуазар, амилициа аусуҩцәа ишакәым изызныҟәаз Урыстәыла атәылауаҩ ихаҭа иоуз ааха ранаижьырц игәы иахьҭам ауп хымԥада, иара Аԥсны азинхьчаратә усбарҭақәа рахь ашшыԥхьыӡ алеиҵеит. Ҳазҭоу амза 15 рзы иҳауит аофициалтә информациа "Гагра араион апрокуратура ашьаус хацнаркит Гагра араион ААР амазаратә цәгьоурақәа рыԥшаараз аҟәша аиҳабы, амилициа акапитан Багаҭелиа Х.В., Гагра араион ААР аоперативтә зинмчра змоу, амилициа алеитенант еиҵбы Аншба Т.Р., Гагра араион ААР ацуҭа милициа, амилициа алеитенант еиҵбы Џьалаӷониа Д.И. иара убасгьы зхаҭара шьақәыргылам Гагра араион ААР аусзуҩцәақәак рганахьала", - ҳәа. Ари ажәабжь аиҭаҳәара иԥкааны салагом, аха амилициа аусуҩцәа зыхдырҟьо - Санкт-Петербургынтәи ҳтәыла иаҭааз аԥсшьаҩы Артиом Русских иганахь анапышьҭыхра аҭыԥ ахьамаз, насгьы абџьар ахархәарала дыршәаны ирҭахыз идырҳәарц иахьалагаз ауп.
Абраҟа ҳара ҳазыгьежьроуп "Амилициа азы азакәан" 5- тәи аҳәҭаҷ. Уи ишаҳәо ала, "Амилица аусуҩцәа азин рымам ауаҩы иаҳаҭыр лазырҟәуа амчра ахархәара". Абар даҽазныкгьы иахьаҳбо, ақьаад иану ҳзакәанқәа ахархәара шрымам.
Апрокуратура хада иҳанаҭаз аинформациа ишаҳәо ала, Гагратәи амилициа Русских иаанкылара, иҿахәы иҿыхра аԥҟарақәа рҿы ишаарԥшу акәымкәа, рхы ишҭашәо ишымҩаԥыргаз. Зегь реиҳа иџьашьахәуп, абарҭқәа рыдагьы анаҩс Гагратәи амилициа аусуҩцәа атурист иганахь рхы иақәнадыргаз. Апрокуратура хада асит аҿы ҳаԥхьоит: "Русских Гагра араион иахьаҵанакуа уаҩ дахьыҟамыз ҭыԥк ахь дганы дрыпҟеит" ҳәа. Иагьзакәаным, иагьаԥсыуарам. Аӡәы, ҩыџьа хҩы данырыпҟо, насгьы, дара ауаа рҭынчра ахьчара знапы иану анракәу даара игәаӷьыуацәоу усуп.
Макьаназы еилкаам, атурист гәҩарас дызрымаз "анарктоиткатә маҭәашьарқәа ауаа рыларҵәара" азы идырбалаз, аха гәҩарас ирымоу иганахь, ахалахьырхәра азин шрымам рзымдыруазар акәхап, хыхь зыхьӡ арбоу амилициа аусуҩцәа. Иџьашьахәуп, амилициа аоперативтә ҟәша аусуҩцәа абарҭқәа рзы азин шрымам ахьырзымдыруа. Иаалырҟьаны абас ҟарҵарызма, мамзаргьы уи аҩыза аԥшаарақәа дара рыстиль акәу?! Ииашоуп, ари аус азы макьана аӡбарҭа аӡбамҭа аднакылароуп, уажәоуп ашьауӷатә ус анхацыркха, убри аҟынтә, ахара адҵара ҳара азин ҳамам. Ус акәзаргьы, амилициа аусуҩцәа абри аҩыза аус азы гәҩарас ианрымоу иҳанаҳәо рацәоуп.
Ҳазлацәажәо аус хацнаркит Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахатә шәарҭадаратә ҟәша имҩаԥнагаз аилкаарақәа рыла. Аԥсны амилициа азакәан актәи ахәҭаҷ аҿы иарбоуп "Аԥсны амилициа аҳәынҭқарратә усбарҭатә система иаҵанакуа, ауаа рыԥсҭазаара, рзинқәа, ргәабзиара ахьчара" уҳәа ҵҩа змам ауалԥшьақәа шрыду. Закан Нанба асовет аамҭазы, хықәкыла 80-тәи ашықәсқәа рзы аус иуан Гәдоуҭатәи ашьауӷатә-ԥшааратә ҟәша аиҳабыс. Иахьа амилициа аусуҩцәа рхымҩаԥгашьа иадҳәалоу ахҭысқәа рзы иҳәеит, усҟан ари аҩыза ахымҩаԥгашьа ҟалашьа шамамыз. Нанба урҭ аамҭақәа игәаларшәо исеиҳәеит: "Апрокуратура аусуҩцәа ҳашьклаԥшуан, аамҭалатәи аанкыларҭаҿы иҭакыз инеины дгәарҭон, ашәыта инызар, иҭырҵаауан", - ҳәа. Нанба иажәақәа рыла, ауаҩы ӷәӷәала дзыпҟаз, ма иԥсҭазаара далызхыз рганахь, иаразнак ашьауӷатә ус хацдыркуан. Амилициа аветран Нанба сиазҵааит, иахьатәи аамҭазы абас еиԥш иҟоу ахҭысқәа ахьыҟало азы игәаанагара иҳәарц. "Русушьа апрофессионализм ҳәа изышьҭоу иашьашәалам, машәыршәа инанагаз аус руеит", - иҳәеит уаанӡатәи амилициа аусуҩ Нанба.
Асовет аамҭаз еиԥш иахьагьы, амилициа аусуҩцәа русура хылаԥшра арҭоит апрокуратура аусуҩцәа, уи аарԥшуп амилициа азакәан 33-тәи ахәҭаҷ аҿы. Зыӡбахә ҳамоу аус аӡбарҭа аӡбамҭала гәҩарас иҟоу амилициа усуҩцәа рхара шьақәырӷәӷәахар абахҭа аҭатәара рықәшәар ауеит. Аԥсны апрокурор хада ицхырааҩ, аинформациатә хархәагақәеи апрокуратуреи реимадара иахагылоу Рада Сангәлиа лажәақәа рыла, иаҳҳәап, "уажәы ихацырку ашьауӷатә ус 228-тәи ахәҭаҷ, 3-тәи ахәҭа ала, ахара аус аҿы изықәԥҽуа иоур ауеит хәышықәса инаркны 10 рҟынӡа аҭакра".
Иазгәасҭарц сҭахуп, ари аус гәыԥҩык амилициа еиҿыркааз ишахыԥхьаӡалоу, убри аҟынтә, аӡбарҭаҿы уи анаарԥшха аус еиҳагьы аҽарӷәӷәар алшоит. Иџьбароуп аиашазы ахара зыдҵахо ирԥеиԥшу, аха ԥхынгәымза 11, 2019 шықәсазы Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахыбраҿы, ауаҩӷьычра далахәуп ҳәа гәҩарас ирымаз Анзор Ҭарба амилициа аусуҩцәа рхарала аахақәа иоуз ирыхҟьаны зыԥсҭазаара иалҵыз идҳәалоу ашьауӷатә ус шхыркәшахаз ҳаназхәыцуа агәыҩбарақәа ҳазцәырҵуеит уажәтәи аус шыҟалаша азы. Амилициа аусуҩцәа русбарҭа ахадара азызуа аминистрра ахыбраҿы, цәгьаԥсышьа иҭаны дшьын ауаҩы. Аекспертиза ишаҳәоз ала, ицәеижь ааха ӷәӷәа аман. Аус цон акыраамҭа, аха аӡбарҭаҿы Ҭарба дызшьыз рзышьақәмырӷәӷәеит. Ахара здырҵоз амилициа аусуҩцәа рхы иақәиҭыртәит, аус ҿыц аҭҵаарахьы инашьҭуп абҵара 10, 2020 шықәсазы. Шәазхәыц, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра ахыбраҿы уахынла иҟалаз ауаҩшьра аӡбарҭаҿы акгьы алымҵызар, уажә ҳазлацәажәо аус азы азинтә хьырхәра ҟало иҟамло аҳәара заҟа иуадаҩу.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


АҞӘА, нанҳәа 19 – Sputnik. Зқьи жәибыжьҩык алаҵа "Спутник Лайт" ҟарҵахьеит Аԥсны нанҳәа 10 раахыс ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маӡаныҟәгаҩ Дамеи Касланӡиа.
"Раионла уалацәажәозар, Аҟәа ақалақьи Аҟәа араиони рҟны 589 лаҵа ҟаҵоуп, Очамчыра араион аҿы – 64, Тҟәарчал араион аҿы – 24, Гал араион аҿы – 13, Гәылрыԥшь араион аҿы – 131, Гагра араион аҿы – 166, Гәдоуҭа араион аҿы – 30", - иҳәеит иара.
Алаҵа ҟазҵар зҭаху араионқәа руааԥсыра аҭыԥантәи ахәышәтәырҭақәа рҟны алаҵаҟаҵара аҭыԥқәа ахьаарту асиа ианырҵарц адырра рырҭоит. Нас арҭ аусбарҭақәа аминистррахь асиақәа аарышьҭуеит. Адырҩаҽны аминистрра асиақәа ирықәыршәаны алаҵа араионқәа рахь инанашьҭуеит.
"Ари аҩыза апроцедура зыҟоу иҵаау алаҵа знызаҵәык ауп арԥсасира анауа", - ҳәа иҳәеит Касланӡиа.
Иара иазгәеиҭеит афымцалашаратә еиԥҟьарақәа "Спутник Лайт" аҵәахра анырра шанамҭо.
"Тҟәарчал инхо ауаҩы имоуп азин Аҟәа алаҵа ҟаиҵарц, ма Гагра инхо – Гәдоуҭа иҟаиҵарц. Иахьазы 4 000 доза рҟынӡа аанханы иҟоуп", - ҳәа иҳәеит Дамеи Касланӡиа.
"Спутник V" актәи апартиа 4000 доза 6,9 миллион мааҭ ҳәа иаахәан 2021 шықәса мшаԥымзазы. Даҽа 2500 доза агуманитартә цхыраара ҳәа Урыстәыла Аԥсныҟа иаанашьҭит.
Алаҵа "Спутник Лайт" хә-нызқь доза Аԥсныҟа иааган нанҳәа 6 рзы. Ари апартиа аахәареи Аԥсныҟа аашьҭра аиҿкаареи ихахьы игеит Москватәи Аԥсуа диаспора аиҳабы Беслан Агрба.
Лаҵарамза алагамҭазы еилкаахеит акоронавирустә чымазара ҿкы COVID-19 аҟынтәи аԥшьбатәи урыстәылатәи алаҵа "Спутник Лайт" ашәҟәы ишҭаргалаз. Иара ауаҩытәыҩса 85% ихьчара алшоит.
Ареспубликаҿы алаҵа ҟарҵахьеит 7 500-ҩык инареиҳаны. Урҭ рҟынтәи 6500-ҩык "Спутник V" ҟарҵеит, 1017-ҩык компонентк злоу "Спутник Лайт" ҟарҵахьеит.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


АҞӘА, цәыббра 1 - Sputnik, Сариа Кәарацхьелиаԥҳа. Аԥсны аҵарашықәс иалагеит цәыббра 1 азы. Ареспублика иахьаҵанакуа рышәқәа аадыртуеит 155 школ, урҭ рахьтә ҩба хатәы школқәоуп.
Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистр ихаҭыԥуаҩ Ада Кәарҷелиаԥҳа арадио Sputnik аинтервиу аҭо илҳәеит 2021 шықәсазы ашкол ахь раԥхьатәи ршьаҿақәа шеихырго 2056-ҩык ахәыҷқәа. Арзаҳалқәа цәыббра 15 аҟынӡа ирыдыркылалоит. 2021 шықәсазы ашкол ахь ицоит 28 нызқьҩык. Арҵаҩцәа ԥшьнызқьҩык ыҟоуп.
Аурокқәа ҵыԥх еиԥшымкәа сынтәа есыҽны имҩаԥыргалоит. Хымԥада ирықәныҟәоит ашәарҭадаратә ԥҟаррақәа. Акласс аҭбаара иалнаршозар ашахмат ҟазшьа аманы аҵаҩцәа дыртәоит. Арҵаҩцәа ирабыжьгоуп асабрадақәа рҿазарц, арзҩыдагақәа рхы иадырхәаларц. Асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик ишылҳәахьоу ала, арҵаҩцәа алаҵаҟаҵара иахысроуп.
Аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра абжьгара ҟанаҵоит азеиԥш школтә цәаҳәақәа мҩаԥгамзарц, актәи акласаа рыда.
Аминистрра аҵаратә процесс амҩаԥысшьа хылаԥшра анаҭалоит, аԥсахрақәа оперативла ирызхьаԥшлоит. Акласс аҿы ичмазаҩу даарԥшхар акласс адыркуеит.
Ҵыԥхгьы аҵаратә процесс иалаган цәыббра 1 азы, аха нас аамҭа-аамҭала еиԥҟьеит аепидемиологиатә ҭыгылазаашьа иахҟьаны.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ажьицәа-абџьарҟаҵаҩцәа рфестиваль Аԥсны раԥхьаӡа акәны еиҿыркааит. Уи цәыббра 24-26 рзы имҩаԥыслоит аетнопарк "Аԥсны" аҿы. Уи рхы аладырхәырц иааит аҭыԥантәиқәа рыдагьы, Иакутиа, Брест, Белгород, Маиҟәаԥ ақалақьқәа рҟынтәи аҟазацәагьы.
Хымш ирылагӡаны ажьицәа аиха дырҭәалоит, дамасктәии амоизака иаҩызоуи аџыр ҟарҵалоит, аԥсуа ҳәызбақәа, аҿыбџьар, ахҿақәа. Урҭ зегьы реиҳарак излырхуа Бырзышьха иҵхны илбааргаз 300 килограмм иҟоу аихамаден ауп.
Амаден аихамаҭәа алырхырц азы идыргылеит аихаӡырҭақәа ҩба, 1200 градус рҟынӡа ашоура ҭарҵоит.
Аҟазацәа рус арманшәаларазы ишьақәдыргылеит афрынақәа жәаба рҟынӡа, урҭ рахьтә ҩба уаанӡа ҳабацәа ишыҟарҵалоз еиԥш ахәы зқәу ацәала аҳауа ҭадыршәшәоит. Егьырҭ рҿы амца агаз ала ма афымцала аҳауа ҭадыршәшәоит.
Афестиваль аҟны зегь реиҳа азҿлымҳара зырҭаз аԥсуа ҳәызба акәхеит. Аҟазауаа шьоукы ргәы иҭоуп арҭ хымш рыҩнуҵҟа ҩба-ҩба, иара инеиҳангьы абџьарҿқәеи, иара убас итрадициатәу аԥсуа хҿақәеи рыҟаҵара.
Афестиваль аҟынтәи афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>>


Дыҟамзар ҟалап Аԥсны анҭыҵ инхо аԥсыуак, иԥсадгьыл гәхьааимгакәа, ихы игәы иҭамкәа. Иахьа зыӡбахә шәасҳәо, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаҩ Серҭап Ажьиба иҭоурыхтә дгьыл ишьапы ықәиргылаанӡагьы иеиҳабацәа ражәабжьқәа рыла бзиа ибахьан. Арахь данаа нахыс иԥхыӡ иалалеит, ихәыцрақәа иара иазкхеит.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Серҭаԥ Џьемаль-иԥа Ажьиба диит Ҭырқәтәыла, Амшын еиқәа аҿықәан Самсун ақалақь аҟны. Абжьаратә школ ашьҭахь арԥыс Сҭампыл арратә коллеџь дҭалоит, анаҩс далгоит Анкаратәи арратә Академиа, алеитенант ичын иманы. Серҭаԥ иреиҳау аҵараиурҭа ашьҭахь Ардаҳан ақалақь архәҭаҟны аусура далагоит. Аршьаҟатә гәыԥ аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дҟалоит. Серҭаԥ арра маҵзура дуқәа ныҟәигеит Ҭырқәтәыла еиуеиԥшым ақалақьқәа рыҟны. Тәанчара данцоз ирратә уалԥшьақәа хирқәшеит Анкара архәҭаҿы, аршьаҟатә гәыԥ деиҳабны, аполковник ичын иманы.
Серҭаԥ Ажьиба амҳаџьырра далацәажәо иҳәоит иабду иаб Шьааҳингьери иҭаацәеи иареи гәыԥҩык ижәлантәқәеи Ҟарачы-Черқьесск, Дамхәырцынтәи ихырҵәаны атәым дгьыл ахь идәықәырҵаз шракәу.
"Ҳабдуцәа аамҭала Аԥснынтәи Нхыҵ-Кавказҟа иахнагаз роуп. Устәи, 1870 шықәсазы Ҭыркәтәылаҟа иқәымҵыр амуит", - ҳәа азгәаиҭоит ҳџьынџьуаҩ.
Серҭаԥ Ажьиба 2013 шықәсазы, Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьраҿы игоу Аиааира амш аламҭалазы, раԥхьаӡа акәны гәыԥҩыуаа иҩызцәа дрыцны иԥсадгьыл ахь дааит. Очамчыра араион ада, егьирахь зехьынџьара аныҟәарақәа мҩаԥигеит. Еибадырит иашьцәа-ижәлантәқәеи иареи.
"Сашьцәа сеимаркуан, доусы иҭахын иҩнаҟа сигарц. Абызшәа шысзымдыруазгьы дареи сареи агәыбылра ду ҳабжьалеит, бзиа ҳаибабеит. Ҳанеиԥырҵуаз аҭарџьман ила еибаҳҳәеит аимадара шҳабжьазаауа", - еиҭеиҳәоит Серҭаԥ.
Ҳџьынџьуаҩ Аԥснытәи абзазара аинтерес ду изаҵалеит. Иџьеишьеит аҳәса ахацәа раасҭа аус ахьыруаз. Деигәырӷьеит ҿыц иидырыз иуаажәлар реиҳараҩык аҵара дуқәа ахьрымаз.
"Аԥсны ҿыц сзабадыраз ауаа, сыжәлантәқәа рыдагьы рҟәышра сеигәырӷьеит. Сара зегьы сазҵаауан, сыԥсадгьыл аԥсҭазаара ганрацәала иҭысҵаар сҭахын. Сзацәажәоз, сызҵаарақәа убриаҟара иҵауланы, афилософиа аҵаҵаны рҭак ҟарҵон, ирылаз аԥсабаратә ҟәышра адагьы иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылганы ишыҟаз снырит", - дзеигәырӷьаз игәалаиршәоит ҳџьынџьуаҩ.
Аԥснытәи аԥсабара акәзар, Серҭаԥ "раԥхьа ишииз иаанхеит" ҳәа азиҳәоит.
Серҭаԥ Ажьиба Анкара имҩаԥысуа аԥсуа жәлар ирзынархоу аусмҩаԥгатәқәа лассы-лассы ихы рылаирхәоит. Иуаажәлар "рдеисра инапы ақәкуп". Ҳџьынџьуаҩ имӡакәа иҳәеит гәыхь дуны ишимоу, граны ихы ишавибо ихатәы бызшәа ахьизымдыруа. Изызҳаз ихшарагьы иаҽԥнырҳәо иалагеит.
"Уанҿоу иузеилымкаауа рацәоуп. "Нас сахьӡоит" ҳәа инасҭхауго наӡаӡа ишыуцәыӡуа уазхәыцӡом. Ус сыхьит саргьы схатәы бызшәа аҵараҿы. Иахьа аԥсышәала аҷҷаҳәа сцәажәозтгьы схәыҷқәагьы ирымдыруази. Аха сгәы касыжьуам. Сԥеи сыԥҳаи сдыргәырӷьеит аԥсуа бызшәа аҵара азҿлымҳара арҭо иахьалагаз", - ҳәа инаҵишьит иара.
Серҭаԥ иԥҳаиҳабы Сечиль директорс дрымоуп Сҭампылтәи аҳаиртә баӷәаза ҿыц аҟны иаарту, абренд иатәу амаҭәа ахьырҭиуа адәқьанқәа рыхәҭак. Забду ихьӡ ныҟәызго иԥа Џьемаль аиҳабыратәи акласс аҿы аҵара иҵоит.
Серҭаԥ ихшара даара ргәы былуеит Аԥсназы. Дара ран Гьевџьан дшаԥсыуамгьы дызланагалаз аҭаацәа рдацқәа закәу еилкааны хаҭала "шәцаны шәыԥсадгьыл жәба, шәабдуцәа рыдгьыл аҿы шәшьапы ашәаркы" ҳәа рабжьалгоит.
Серҭаԥи сареи ҳаицәажәон аҭарџьман дҳабжьаҵаны. Аха зны-зынла убас сгәы иаанагон блалеи гәылеи ҳаилибакаауан ҳәа.
"Адунеи аҿы зегь реиҳа алахьеиқәра зцу агәырӷьара – поетны аҟазаароуп. Егьырҭ зегьы рацәак ихьааӡам, аԥсрагьы налаҵаны".
Федерико Гарсиа Лорка
Иахьа иԥсы ҭаны дҳалагылазҭгьы, 80 шықәса ихыҵуазаарын Аԥсны Жәлар рпоет Витали Амаршьан. Сара раԥхьаӡа акәны Витали Амаршьан дызбеит саб ажурнал "Алашара" аредакциаҿы саннеигаз. Усҟан аа-класск рҿы стәан. Исхашҭӡом, ажурнал аредактор хада Алықьса Џьениа Аиааира Ашҭаҿы иахьа ибылны игылоу ажәытәтәи Аиҳабыра рыҩны иавагылаз х-еихагылак иҟаз аҩны аҩбатәи аихагылаҿ дтәан. Имаӡаныҟәгаҩ адҵа лиҭеит апоетцәа Мушьни Миқаиеи Витали Амаршьани сзаашьҭ ҳәа. Урҭ ахԥатәи аихагылаҿ итәан, адырра анроу, иаразнак илбааит. Алықьса иреиҳәеит сажәеинраалақәа игәцаракны ирыԥхьарц, "Сымҩашьозар, аҟыбаҩ злоу аӡә иакәзар ҟалап!" ҳәагьы нациҵеит.
Убри аҽны стетрад хәыҷқәа сымхны ахы инаркны аҵыхәанӡа ирыԥхьеит саби сареи ҳаштәаз, сыгәгьы рызҭарҵеит сҩымҭа хәыҷқәа. Уи нахыстәи даҽа ҭоурыхуп, аха Виталии сареи ҳаибадырра шалагаз абас ауп…
Акыр шықәса анҵы уи ашьҭахь, 2005 шықәса рзы, иара ихаҭа ихәыҷра игәаларшәо хә-томкны иҭыҵыз ишәҟәы аԥхьажәаҿы иҩуеит:
"Сахьиз, сахьааӡаз Џьгьарда ақыҭан, ҳкәасқьа ахәы ҳарак иқәгылоуп, уи сылацәа анаахыст избаз ауп, аиԥш ҭыԥ ԥшӡа, ҭыԥ џьанаҭ адунеи исзаламызт. Сныҟәо, сцәажәо, избо-исаҳауа гәныскыло саналага инаркны, ҳгәашә сынҭыҵны, Ахықә ҳәа ҳзышьҭоу адгьыл цәхыԥраҿ санааилак, лбааҟа сахьыԥшуаз, лагӡа-ҩагӡа, снапсыргәыҵа ианушәа, ҳқыҭа зегьы ккаӡа салаԥшуан.
Сара сҿарагьы, аԥхыӡ еиԥш, еишьылкакараӡа, еиҭаҳәашьа змам акы иҳәаԥыӡаԥуа иалан, сгәы сыхон, аха иахьсыхоз ҳәа егьсзеилкаауамызт. Ус-ус, ихҭакны сзыԥхьоз анҭ ашәҟәқәеи, уаанӡатәи ссахьаҭыхрақәеи, сыгәҭахәыцрақәеи, зегьы неилалан, хыма-ԥсыма ақьаади акалами шьҭыхны, ажәақәа реинраалара сҽыназыскит. Уи ҿык-бзык иазымҳәо хаарак наҵызбааит, гьама ссирк нахыскааит, уахынла акәаҷаб садҟәыҟәла, аҵхқәа ԥысҽуагьы сҿаасхеит. Раԥхьаӡа изҩыз ажәеинраалагьы "Аԥсуа поетцәа шәахь" ахьӡын. Абар иаргьы, мшаҽны ишииз еиԥш, кьыс амаӡамкәа.
Ирымаӡамкәа рхатә ԥхьагыла,
Ҵыси жәҵысиҵәҟьа зԥырӡом.
Дырмит Гәлиа шәаԥхьа дангыла,
Ишьҭанеиуаз шәеиҵахаӡом.
Аҳәыҳә гәарҭа иԥыруа инеиуаз,
Шәаргьы шәнарԥылеит шәԥыруа.
Шәгәаҵа иҭыҵуаз шәашәа еиуаз,
Аҳауа иналалеит икаууа.
Ари уажә акәым, шәнеихьеит шьарда,
Шәымҩа шәықәланы шәцауеит.
Саргьы сыҵԥрааит абра, Џьгьарда,
Сызшәыхьӡозар - сшәыхьӡауеит!.."
Витали Амаршьан ихы-иԥсы ақәҵан иус ԥшьа даҿын, уи аԥсҭазаараҿы дызлаԥшыз, инырыз, дзыблыз ахҭысқәа зегьы ирҿиамҭақәа рахь ииаигеит, рыԥсы ҭеиҵеит, алитературатә ԥсҭазаара риҭеит. Уи иажәеинраалақәеи, ипоемақәеи, иажәабжьқәеи, иповестқәеи, ироманқәеи ажәлар ргәаҿы инеит, ишьҭыркааит, рыгәҭыхакәа ирзааигәахеит.
Иара апоет иажәақәа рыла иаҳҳәозар: "Схы сыԥхьаӡоит сара, иааиԥмырҟьаӡакәа агармониа иашьҭоу поет лирикны. Апоезиа - уи сара исыԥсҭазаароуп, исыԥсыԥлагаҩагароуп. Аԥсабара зегь реиҳа сгәы зырцыхцыхыз, абҷеиԥш зны исыхьыз раԥхьаӡатәи сыбзиабароуп, сгәы иҭымҵәо ихааӡа ԥсраҽнынӡагьы исыцзааит. Иагьыздыруеит, иреиӷьу сҩымҭақәа, ӡыӷәарӷәалеила акәымкәа, сшьала ишҩу, сыԥсы ишахылҵыз.
Зыхшара аҩны ианыҟоу згәы раҳаҭу ан леиԥш, ианакәызаалак сҩымҭақәа акьыԥхь рбаанӡа еиҳа сгәы рызҭынчуп, еиҳа среигәырӷьоит, знык акьыԥхь иананылалак нахыс, измааноу сыздыруам аха, лахьеиқәҵарак сызцәырҵуеит. Зԥацәа хьыӡрацара изышьҭыз аб иеиԥшгьы, такәаамҭа акы сазыԥшуп. Ицаз шцаз, уаҳа ишыхнымҳәуа аныздырлак, саақәыԥсычҳауеит, уаҳа акымзарак.
Уи аахыс Аԥсны ахҭыс дуӡӡақәа ҟалахьеит. Зегьы иреицәахеит 1992 шықәсазы ҳзықәшәаз аибашьра. Уи хаҭала исыцрасит, саблит".
Иахьатәи ҳара ҳформат аҿы инарҭбаан узрылаҵәажәом ашәҟәыҩҩы ипрозатәи ипоезиатәи рҿиамҭа дуқәа, урҭ ҳара ҳлитература дырбеиахьеит, иреиӷьӡоу апрозатә ҩымҭақәа рахь ишьоуп, иаҳҳәап, иҭоурыхҭә роман "Аԥсҳа".
Ипоезиа ҳалацәажәозар, уи иреиҳаӡоу акульминациаҿ ихаргалеит аибашьра иазку иажәеинраалақәа. Апоет иҷкәын заҵә иҭахара, уи иацу агәырҩа инарҩит даара иҵаулоу, иӷәӷәоу, ԥсра зқәым ажәеинраалақәа. Абраҟа иааҳгоит урҭ руак:
Марттәи ажәылараан
Гәымысҭа ирит ахацәа ӷьеиҩқәа,
Аҟәа ргарцаз ԥхьа инеихеит!
Рҭыԥ иахымсит ирышьҭанеишаз,
Шьҭахьҟа ихьаҵны рыԥсы ргеит…
Ԥхьаҟа ижәылаз рхы иамеигӡа,
Аԥсра иаԥылеит хацәнымырха.
Рыԥсы ҿызхшаз уаҩ дымнеиӡеит,
Уи даргәырӷьаӡеит ҳаӷа!
Аҟәа далҵырц дышдәықәлахьазгьы,
Ҩаԥхьа ишьҭахьҟа дхынҳәит.
Ҳҵеицәа бзиахәқәа иҭахазгьы,
Напыҟьашьыла уаҟа иржит.
Иҳарымҭеит рыԥсыбаҩқәаҵәҟьа,
Наҟ-ааҟ иҳалҵырц аҭыӡшәа.
Аха иарбан иҟоу ҳԥызымшәацҳәа,
Адунеиаҿ ҳара абра!
Ҳаҽҳрыӷәӷәароуп ҳаӷа ицасҳәагь,
Ҳаиҭазхәыцроуп ҳ-Аԥсынра.
Иҳақәлаз раҵкыс зынӡа ишәарҭоу,
Рҵыхәажә ԥаҳҵәап ҳазҭиуа!..
Ҳхацәа ӷьеиҩқәа рхы назқәырҵаз,
Ршьа зызкарҭәаз ҳаҳҭынра,
Уеизгьы-уеизгьы иҳархынҳәырцаз,
Ҳаиҭажәылароуп ԥхьаҟа!
Адунеи дуӡӡа ашьа ааргьы,
Ажәҩан ҳақәҳаргь ибганы,
Мнеишьа ҳамам, егьа аамҭа царгьы,
Мнеишьа ҳамаӡам ҳаҩны!!!
1993, Лыхны.
Ас еиԥш иҟоу апоет инысымҩа, уи иҭижьыз ишәҟәқәа, урҭ рҵакы, дарбан аԥсуазаалакгьы идыруазароуп, иныруазароуп, насоуп уаҵәтәи ҳамш аншәарҭамхо, избанзар, уи ҳҵеира ршьала ишаагоу ауп иаҳәо апоет иԥсҭазааратә цәқәырԥара:
Аԥсны жәлар рпоет, апрозаик Амаршьан Витали Џьота-иԥа диит Аԥсны, Очамчыра араион Џьгьарда ақыҭа цәыббра 22 1941 шықәса рзы, иԥсҭазаара далҵит хәажәкыра 24 2020 шықәса рзы. Иара СССР Ашәҟәыҩҩцәа реидгылеи, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәареидгылеи, Урыстәыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгылеи (1999) дырлахәылан, ашьҭахь – Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа рассоциациа (2003) далахәылан. Аԥсны акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ (2015) ҳәа ахьӡ ихҵан. Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиеи "Ахьӡ-Аԥша" аорден II аҩаӡареи ианашьан. Дыҩуан аԥсышәала.
Акыр заа иаб диԥхеит (1943 ш.). Витали, иара убас иашьцәа еиҵбацәа Валерии Артури рааӡеит рани ран лаҳәшьеи. В. Амаршьан далгеит Џьгьардатәи абжьаратәи ашкол (1959). 1962 ш. нахыс А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт афилологиатә факультет аҟны аҵара иҵон. 1965 ш. иҵара ааныжьны А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт дҭалоит. Иҵара хиркәшоит 1970 шықәсазы. Алитинститут аҟны апоетикатә ҟазара амаӡақәа аҵихуан еицырдыруа аурыс поет, алитератураҭҵааҩ С. С. Наровчатов напхгаҩыс дызмаз асеминар аҟны. Аҵара еицырҵон, иагьеиҩызцәан иналукааша аурыс поет Иури Кузнецови иареи. Аус иухьеит ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩс, ашьҭахь аредактор хада ихаҭыԥуаҩс, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа рассоциациа амаӡаныҟәгаҩс.
В. Амаршьан заа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит. Раԥхьатәи иҩымҭақәа кьыԥхьын 1962 шықәсазы агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" ("Аԥсны") аҟны, уи нахыс - ажурнал "Алашара" (№4) аҟны. Раҧхьатәи иажәабжьқәагьы кьыҧхьын "Алашара" адаҟьақәа рҟны (1966). Апоет ҿа ишьақәгылараҿы акырӡа абзоуроуп Д. И. Гәлиа, И. А. Коӷониа, Б. У. Шьынқәба рырҿиара, иара убас аурыс классикцәа: А. С. Пушкин, М. И. Лермонтов уҳәа рҩымҭақәа. Иҩымҭақәа рнылахьеит иара убас ажурнал "Амцабз", "Аҟәа-Сухум", агазеҭқәа "Аԥсны", "Советская Абхазия", "Еҵәаџьаа", "Правда", "Известия", "Литературная газета", "Литературная Россия" уҳәа. Иҭижьхьеит хыԥхьаӡара рацәала ажәеинраалақәа, апоемақәа, аповестқәа, ароманқәа, аочеркқәа. 20 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апрозатә ҩымҭақәеи еидызкыло ишәҟәқәа ҭыҵхьеит.
В. Амаршьан иажәеинраалақәа жәпакы, иҭоурыхтә роман "Аԥсҳа" еиҭагоуп аурыси аҭырқәеи бызшәақәа рахь.
Аԥсшәахь еиҭеигеит В. Н. Соколов, С. С. Наровчатов, З. М. Тхагазитов, И. Ш. Машбаш, К. С.-Г. Џьегуҭанов, Р. Гамзатов ражәеинраалақәа, В.М. Шукшин, Г.Д. Гәлиа, Е.Ф. Басариа ражәабжьқәа, М. Твен ироман "Том Соиер ихҭысқәа" уҳәа егьырҭгьы.
Аԥсышәала
Агәеисыбжь. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1966; Еиуеиԥшым аҟазшьақәа. Ажәабжьқәа. Аҟәа, 1967; Сразҟы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1969; Ааԥынтәи ақәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1972; Мрагыларахь зхы хоу акәасқьа. Аповестқәеи ажәабжьқәеи. Аҟәа, 1974; Аигәныҩра. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1975; Амш ахәлара иҳамнахаанӡа. Ароман. Аҟәа, 1981; Ашьхыцқәа ртәыла. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 1983; Аччаԥшь. Ажәабжьқәа. Аҟәа. 1986; Схәыҷра аӡынра. Ажәеинраалақәа. Аҟәа. 1988; Иалкаау. Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1991; Аԥсҳа. Аҭоурыхтә роман. Аҟәа, 1994; Уашхәа мақьаԥсыс. Аҭоурыхтә хьӡыртәра. Аҟәа, 1999; Бзиала уаабеит, Том Соиер! Ажәабжьқәа, аиҭагақәа, ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2002; Иҩымҭақәа реизга: 6-томкны. Аҟәа, 2005-2010; аурысшәахь аиҭагақәа: Месяц сева. Стихи. М., 1980; Там где люди, там и я. Стихи. Сухуми, 1980; Леон Апсха. Исторический роман. Сухум, 2003; Апсха Леон. Историческии роман. (2-е издание). Сухум, 2012.
Витали аҵыхәтәантәи имҩахь данынаскьаргоз ари ачымазара бааԥс иҳалоу даара аҽырцәгьан иҟан, гәыблыла дызҵәыуашаз аӡәырҩы зымнеиӡеит, аха рыгәқәа рҿы рхы-рыԥсы далырхит. Абра иаазгоит уатәи сцәажәара аҟынтәи хәҭак:
Витали, уара акырынтә Аҟәа агәы ашашараҿ ҳаҷкәынцәа ахьжу утәаны иухугахьан, урҭ гәаныла урацәажәон, урҭ рхы зқәырҵаз ҳаԥсадгьыл шьҭа аӷа иганахьала кьыс шамоуа агәра дургон… Нас, аҩны уанааилак, аҵх агәы иааумнахаанӡа, уи агәырҩа иахылҵыз, ишыԥхоу, ишшу, уаԥхьаҩцәа ҳахь ииаугон, ирылухуан аҩымҭа хатәрақәа… Убас ииз роуп уажәеинраалақәа, упоемақәа, уроманқәа, иара убасгьы ҳхьаақәа зегьы згәылаҵәаху уҭоурыхтә рҿиамҭа "Уашхәа мақьаԥсыс". Аԥсыуак дыҟанаҵ, есымша иқьышә иқәыххло, инарҵаулаӡаны дзырхәыцуа, абырлаш еиԥш ҳпоезиа иалаԥсоу уцәаҳәақәа:
Ашәышықәсқәа рнаҩыс ҳаԥхьаҟа зны,
Аԥсыуак дҭынчӡа дыштәоу иҩны,
Игәиҽанӡамкәа ашә аатуеит,
Аԥша иаанартызшәагь ибауеит,
Аха аԥшакәӡам иаазыртуа,
Са соуп иҩнало усҟан уа!..
Мамзаргьы;
Ауаҩы
Ауаҩы дажәӡом, ауаҩы дааԥсоит,
Ауаҩы дкарахоит бааԥсыла!
Ашәышықәса амҵан ҭынч днатәоит,
Иԥсы ааиҭакны ҿыц дҩагыларц!..
Аха маҷ-маҷ ацәа уи дагоит,
Цәарҭасгьы изыҟалоит адәаӡа…
Ауаҩы дыԥсӡом, ауаҩы дааԥсоит,
Ауаҩы дамхацәоит наӡаӡа!.."
Абриаҟара зхызгаз апоет макьана дҳалагылазар акәын, аха имчқәа зегьы нҵәеит, ихьаақәа дыркит, игәырҩа хьанҭа изышьҭымхит. Инхеит иара иаԥиҵаз ԥсра зқәым арҿиамҭақәа, урҭ уаҵәы игыло аҿар баагәараҵас иахьчалоит…
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Филиз Фаҳреҭҭин-иԥҳа Хагәышьԥҳа диит Германиа, Киольн ақалақь аҟны. Лаби лан Муқаддер Ҷыҷылԥҳаи ҩыџьа аԥҳацәа рааӡеит. 25 шықәса Германиа ишынхозгьы аԥсуара дмырӡӡеит, уимоу рхәыҷқәа рыманы аԥсуа диаспора ахьеизоз лассы-лассы ицалон, рыуаажәлар ирыладырԥшуан, аҵасқәеи, ақьабзқәеи рыларааӡон.
"Саҳәшьа Емели сареи ҳҭаацәара рҳәатәы ҳахыԥомызт. Дара ирҭахын атәым ҳәынҭқарраҿы ҳшынхозгьы ҳаԥсуара ҳцәымӡырц.
Аԥсуаа даара ибзианы ҳаибабон. Ҳҩызцәа анемеццәа иџьаршьалон аиҳабацәа раԥхьа ҳабжьы ҭыганы ҳахьымцәажәоз, аӡәы данааилак ҳанихаҵгылоз. Ҳҭаацәа Ҭырқәтәылантәи уахь нхара ишиасыз атәы здыруаз, "шәлеишәа шьаҭас иамоу аԥсылман дин акәу аҭырқәа ҵасқәа ракәу" ҳәа иҳазҵаалон. Усҟан Емели сареи ҳара Кавказ ҳшатәыз, ҳшаԥсыуааз, амҳаџьырра иахырҟьаны Ҭырқәтәылаҟа ҳажәлар реиҳараҩык шықәнагалаз атәы рзеиҭаҳҳәон. Амала ҳхатәы бызшәа ҳаздыруамызт убри даара игәнаҳгон", - еиҭалҳәоит Филиз.
Аиҳәшьцәа Хагәышьԥҳацәа ран Муқаддер Ҷыҷылԥҳа лассы-лассы аԥсуа чыс рзыҟалҵалон, даргьы рнапаҟны ибзианы иааиуан. Абысҭа, аҟәыдчаԥа, акәтысызбал (арашы акәтыжь аҵаҵаны), ачаҳаржә уҳәа аныҟарҵлоз ашкол ирыцҭаз рҩызцәагьы аарыԥхьон. Афатә хаақәа бзиа избаз анемец ҿаргьы "аԥсшьарамшқәа раан ҳшәызнеиуеит, иаҳзыҟашәҵома" ҳәа иҵаалон.
Филиз абжьаратә школ даналга, лҭаацәа Ҭырқәтәылаҟа нхара ииасит. Араҟа, Сақариатәи ауниверситет, афилологиатә факультет, анемец бызшәеи алитературеи рыҟәша далгеит, иахьа афилологиатә-аиҭагарамҩаԥгаратә аҭҵарадыррақәа дырдокторуп. Ауниверситет аҟны анаукатә литература афакультет адекани, аиҭагарамҩаԥагара акафедра аиҳаби дырхаҭыԥуаҩуп. Редакторс дрымоуп аҭҵаарадырратә усумҭақәа жәпакы. Астудентцәа идлырҵоит аиҭагара атехникеи, аметодикеи, атеориеи. Филиз аус ахьылуо ауниверситет иалгахьеит Ҭырқәтәыла инхо аԥсуа ҿар аӡәырҩы.
Филиз Хагәышьԥҳа дшыхәыҷыз Аԥсны аӡбахә лаҳауан, аха лаб ишьҭра аҟынтә аӡәгьы рџьынџьдгьыл ахь изымааит, иаԥшьазгозгьы изаамҭанымкәа рыԥсҭазаара иалҵит.
"Аԥсныҟа инеихьеит саншьцәа Ҷыҷылаа, аха рыжәлантәқәа рымбеит. Уи иагьџьашьатәым, иахьа Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рахьтә иҟоуп зыжәла хаҭа ззымдыркәа абду ихьӡ ныҟәызго аҭаацәарақәа. Ҷыҷылаагьы урҭ иреиуоуп ҳәа сгәы иаанагоит. Избан ас изыҟалаз ҳәа иҵаауа шәзы сгәаанагара абас иҟоуп, ахҵәацәа рыԥсадгьыл иахганы ианыргоз, урҭ асабицәагьы рылан. Иҟалалон дара рҭаацәа зымцакәа, ргәылацәа ма рдырцәа ирыцҵаны атәым дгьыл аҟны рыԥсы еиқәхап ҳәа ианыршьҭоз. Иахьықәнагалоз "ари Ҷыҷыл-иԥа мамзар имаҭа иоуп" рҳәозтгьы ус жәланы ирхылон", - ҳәа лазгәаҭарақәа дрылацәажәоит ҳџьынџьуаҩ.
Филиз Хагәышьԥҳа лабду иаб иоуп амҳаџьырра иахнагаз, лара илаҳахьеит лабшьҭра Аԥсны, Калдахәара ақыҭа ишатәыз. Агәаҳәара дуӡӡагьы лымоуп лыԥсадгьыл даҭаарц, лыблала илбарц уи аԥшӡара, дагәылаларц аҭоурых.
Рыцҳарас иҟалаз, Филиз аԥсшәа лыздырӡом, маҷк еилылкаауеит ауп.
"Сара атәым бызшәала сцәажәоит, даҽа тәым бызшәак ахәыҷқәа идсырҵоит, избан абас лахьынҵас изсоуз. Раԥхьа иргыланы аԥсшәа здырыр акәымзи", - даашуеит лара.
Филиз лгәы иҭоуп Аԥсныҟа даанӡа лашьцәеи лареи еилибакаартә еиԥш лхатәы бызшәа лҵарц. Иахьа уи хықәкыс иҟаҵаны гәацԥыҳәарала аԥсшәа зҿлымҳара алҭоит.
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 370-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 88-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит: 1958 шықәсазы ииз ахаҵеи 1936 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 42-а, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 64-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Ииасыз амчыбжь азы Аԥсны иазырхиан афымцеиқәыршәара аоптимизациаз аплан, амаинерцәа русура аиҿкаашьа шыҟало, аҳаиртә баӷәазеи газла атәыла аиқәыршәареи ирылацәажәан. Атәылаҿ иацырҵоит акоронавирус аҿагылара, еиқәдырхоит атуристцәа.
Sputnik
Аекономикатә жәабжьқәа
Ииасыз амчыбжь азы аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган абрифинг мҩаԥылгеит, иара азкын афымцеиқәыршәара аоптимизациаз аплан, Аинвестпрограмма анагӡашьа, аекономика актуалтә проблемақәа.
Озган илҳәеит Аԥсни Урыстәылеи рыбжьара асоциал-економикатә ҿиаразы Аиҳабырабжьаратә комиссиа ацхантәаҩцәа рыӡбрала Аԥсны аекономика аминистрреи, Урыстәыла аекономика аҿиара аминистрреи, Урыстәыла афымцамч аминистрреи Аԥсны фымцалашарала аиқәыршәара аоптимизациазы ауснагӡатәқәа рыплан шьақәырӷәӷәоуп ҳәа.
Аплан аҿы иарбоуп 2021 шықәса ахԥатәи аԥшьбаразы ишышьақәырӷәӷәахо афымцалашараз атарифқәа рхархәара аметодологиа. Атариф ҿыц иаҵанакуеит афымцалашара аиура, афымцаҳақәа рхархәара, аԥхьаӡаратә хархәагақәа рышьақәыргылара. Аԥшьбатәи аԥшьбаразы иазԥхьагәаҭоуп афымцамчхара ахархәара анормативқәа рышьақәырӷәӷәара.
Аоптимизациатә план атарифтә политикеиԥш иаҵанакуеит аԥареизгара амеханизмқәагьы ҩ-ҟәшакны: амаинингқәа рлегализациеи афымцамчԥхьаӡагақәа рықәыргылареи.
Иара убас Аԥсны ргәы иҭоуп амаинерцәа рзы афымцалашара аиураз Урыстәыла иаҳәарц ҳәа лҳәеит аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган. Убри аан иазԥхьагәаҭахоит амаининг-хархәагақәа ахьықәыргылахо астанциа маҷқәа роушьҭратә лшара.
Озган иара убасгьы егьырҭ апроектқәагьы дрылацәажәеит. Авольтҳарак цәаҳәа "Аҽгәара" аремонт иаламгацт аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рысхема ахьеиҭаку азы лҳәеит аминистр. Иазгәалҭеит хара имгакәа аусурақәа ишрылагахо.
Аремонт аԥаразоужьра ахыҵхырҭа – Аинвестпрограмма ауп. Аматериал аахәара 106 миллион мааҭ агеит. "Амшынеиқәафымцамч" ахарџьқәа идыртәеит 16 миллион мааҭ.
- Кристина Озган "Аҽгәара" аремонт аамҭа изахыгоу лҳәеит
-
Аԥсны афымцалашара закәаншьаҭада ахархәараз ахараԥса ҩ-миллионк иреиҳахеит
-
Ҳашыг амаинерцәа рзы Урыстәылантәи афымцалашара аҳәара иазкны: авантиуроуп
Кристина Озган иара убасгьы иазгәалҭеит "Аҽгәара" аремонт азы аԥарақәа реихшараан ацәынха Аԥсны газла аиқәыршәара асхема хада иазырхарцаз шырыӡбаз. Ауснагӡатә иалагараны иҟоуп 2021-2022 шықәсқәа рзы.
Аилацәажәарақәа цоит аҳаиртә баӷәаза аԥаразоужьра ахыҵхырҭа ашьақәыргыларазгьы.
"Агәыргьын" ацынхара
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус аҽарцәгьеит. Ирацәоуп аԥсҭбарақәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 21061-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 16763-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 289-ҩык.
Ԥхынгәы 20 рзы қарҭтәи аклиникаҿ иԥсҭазаара далҵит "дельта" штамм зыдбалаз аԥснытәи аӡҟы.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы акомпиутертә томограф аусура еиҭеиԥҟьеит. Уи иахьыз аилкааразы агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба иҟаиҵаз аҳәарала Белоруссиантәи аҟазацәа ааит. Иара убас Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿгьы еиҭаҵуа арентген-аппарат бжьысит ахархәара рацәаны иахьамаз азы.
Аԥсныҟа еиҭах иаараны иҟоуп 150 иара-ҭыԥ змоу урыстәылатәи арратә мобилтә госпиталь. Абри аҩыза аиқәшаҳаҭра нагӡахоит рыҩтәылак рнапхгара реицәажәарала, иҳәеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ԥхынгәы 22 рзы имҩаԥысыз Ашәарҭадаратә хеилак аилацәажәараҿы. Атәыла ахада аиҳабыра рнапы ианиҵеит ҩымш рыҩныҵҟа агоспиталь ахьыҟало аҭыԥ алырхрази иааԥхьоу амедусзуҩцәа рыҟазаараз иманшәалоу аҭагылазаашьақәа аԥырҵарази.
Акьыбачымазаратә центр аҿы COVID-пациентцәа рзы 40 ҭыԥ рхиахоит иаҭахханы иҟалозар, абри атәы иҳәеит Агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба Ашәарҭадаратә хеилак аилатәараҿы.
Аминистр иазгәеиҭеит ареспублика амедусҳәарҭақәа рҿы аиара-ҭыԥқәа ишрыцҵатәу аҿкы алаҵәара ӷәӷәа иахҟьаны.
Уи адагьы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иҳәеит Урыстәыла ахада Иусбарҭа дшамадоу Аԥсныҟа алаҵа "Спутник V" аҩбатәи апартиа аашьҭра азҵааразы.
"Ари азҵаара ӡбахоит", - иҳәеит иара.
-
Ешба Аҟәа аковидҿагыларатә уснагӡатәқәа рхылаԥшра рӷәӷәазарц анапынҵа ҟаиҵеит
- Пицундатәи аҽырҩырҭаҿы аҽырыҩра ҟалаӡом акоронавирус иахҟьаны
-
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Шамԥҳа Пицунда ҽынлатәи астационар аҿкы змоу рзы аусура шеиҿкаау
-
Гогәуаԥҳа Тҟәарчал амедицинатә усзуҩцәа рҭагылазаашьазы: даара ицәгьоуп
-
Ишәарҭоу COVID-19 аштамм цәырҵыр ҟалоит ҳәа агәҽанҵара ҟаиҵеит ВОЗ ахада
-
Урыстәыла акоронавирус ззышьақәырӷәӷәоу ф-миллионҩык иреиҳахеит
"Амшынеиқәафымцамч" ахада имаҵура аанижьит
Ԥхынгәы 23 азы Михаил Логәуа "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада имаҵура аанижьит игәамбзиара иахҟьаны.
"Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада инапынҵақәа назыгӡо ҳәа даҭоуп Ҭенгьиз Гырџьынба.
Ҭенгиз Гырџьынба диит 1973 шықәса мшаԥы 22 азы Очамчыра ақалақь аҿы. Далгеит ААУ агронџьныртә факультет.
2003-2018 шықәсқәа рзы аус иуан "Амшынеиқәафымцамч" аҿы, 2018-2020 шықәсқәа рзы – Аҟәатәи афымцатә ҳақәа рҿы.
2020 шықәса инаркны иахьа уажәраанӡа "Амшынеиқәафымцамч" анџьныр хада ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Атурсезон арбагақәа
Сынтәатәи аԥхынтәи аамҭа 2019 шықәсазтәи арбагақәа ираԥнагахьеит ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны атуризм аминистр ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Барцыц.
"Ԥхынгәы 19, 2019 шықәсазы Афон ҿыцтәи аҳаԥы иаҭаахьан 105 274-ҩык аԥсшьаҩцәа, сынтәа – 210 952, 2019 шықәса аҩныҵҟа Риҵатәи амилаҭтә парк иаҭааит 385 000-ҩык, 2021 шықәса ԥхынгәы 1-нӡа– 297 000-ҩык. Аиҿырԥшра иунарбоит иҟоу аивыгарақәа", - иҳәоит иара.
Барцыц иажәақәа рыла, атәылаҿ аԥсшьаҩцәа ахьрыдыркыло аҭыԥқәа зегьы ҭәуп. Уаанӡеиԥш аԥхьа идырҭәуеит Гагра араион, анаҩс – Аҟәа, Афон ҿыц, Гәдоуҭа. Ирацәоуп ауаа ахатә секторқәа рҿы, Очамчыра араион Кындыӷ апансионатқәа рҿы.
Асеиԥш Аԥснытәи ахырхарҭа аҭаххара мзызны иамоу апандемиа аамҭаан аҳәаанырцәуаа рзы тәылақәак иаларгалаз аԥкрақәеи аҳәаақәа раркреи роуп.
Барцыц иҳәеит иара убасгьы Аԥсныҟа ауаа адзыԥхьало иара асасдкылареи, ақьабзқәеи, акультуреи роуп ҳәа.
- Хышба: Аԥсны атурсезон аҵыхәтәантәи 30 шықәса рзтәи арбагақәа иреиҳахеит
- Гагра нанҳәамзазы амшын аҿықәан аԥсшьара ахьеиӷьаршьо ақалақьқәа ирылашәеит
- Афон ҿыц аҳәса аҭаара ахьыргәаԥхо акурортқәа жәаба ирылашәеит
Аӡбарҭақәа ирӡбақәаз
Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа аҳәынҭқарратә харадҵаҩ изыҳәа инақәыршәаны Қьамал Арӡынба дишьит ҳәа агәҩара зызрымоу Баҭал Ԥлиа ирбаандаҩра аҿҳәара иацнаҵеит ԥхынгәы 20 азы. Ԥлиа ирбаандаҩра аҽа ԥшьымз иацҵоуп, зынӡа – 2021 шықәса абҵара 19 рҟынӡа.
Ԥхынгәы 22 азы аӡбаҩ Асҭамыр Тәанба ихантәаҩрала имҩаԥысуаз Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа ақәшаҳаҭхеит Аслан Зыхәба ирбаандаҩразы аҳәынҭқарратә харадҵаҩ иҟаиҵаз азыҳәа. Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа аӡбарала Аслан Зыхәба ҩымз, 2021 шықәса цәыббра 19 рҟынӡа дырбаандаҩхоит. Иара Аҟәа ԥхынгәы 17 азы иҟаз аиҿахысра далахәуп ҳәа дыԥхьаӡоуп.
Аӡбаҩ Асҭамыр Тәанба ихантәаҩрала имҩаԥысуаз Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа ақәшаҳаҭхеит Игор Гәдалиа ирбаандаҩразы аҳәынҭқарратә харадҵаҩ иҟаиҵаз азыҳәа. Аӡбарҭа ақәҵарала Игор Гәдалиа ҩымз ҳәа - 2021 шықәса цәыббра 18 рҟынӡа дырбаандаҩуп.
Гәдалиа Аҟәа аҭыԥ змаз ҩыџьа ауаа ахьҭахаз аиҿахысра далахәуп ҳәа дшьоуп. Иара ихарарҵоит Беслан Ӡыба ишьреи закәаншьаҭада абџьар амазаареи.
Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ашьаусҭҵаараз ахашшааратә коллегиа ԥхынгәы 23 азы мап ацәнакит адукат Инга Габилаиаԥҳа Бориса Ачба иганахьала Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа иаднакылаз аӡбамҭазы лышшыԥхьыӡ.
Лаҵара 5 азы Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Ачба ахара ихараҵаны быжьшықәса ҭакрыла ихигарц иқәнаҵеит азеиԥш режим иаҵанакуа ариашаратә колониаҿы, убри аан имазарагьы имхны. Борис Ачба иумҭа Аԥсны Ашьаустә закәанеидкыла ахәҭаҷ 156 ахәҭа 4 иаҵанакуеит (мцҳәарыла аҵаӷьычра, даҽакала иуҳәозар, мцҳәарыла, агәрагара ахархәарала атәым мазара мҽхакы ҭбаала атәтәра).
Ԥхынгәы 23 азы Аԥсны аомбудсмен Асида Шьаҟрылԥҳа аӡбарҭаҿы аҳәара ҟалҵеит Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура уаанӡатәи ахантәаҩы Зураб Марганиа иус иахәаԥшырц АШәМ иатәу аамҭалатәи ауаҩы иаанкыларҭаҿы иҭакыз иқәшәара дахьаԥырхагаз азы. Лара аҳәара ҟалҵеит иҭакыз ауаҩы иқәшәара дахьаԥырхагахаз ахәшьара арҭарц.
Амчыбжь аиааирақәеи аихьӡарақәеи
Аоператә шәаҳәаҩы Хьыбла Гьерзмааԥҳа раԥхьаӡа акәны Арена ди Верона аҿы дықәгылеит Верди и-"Реквием" далахәны ԥхынгәы 19 азы.
"Верди и-"Реквием" аҿы ашәа сҳәеит. Ари џьашьахәуп. Сыԥрындаз ҳәа сыҟоуп. Насыԥ сыманы схы збоит абрахь сааины ашәа сҳәартә аҭагылазаашьа ахьсымоу ", - лҳәоит Герзмааԥҳа.
Нанҳәамзазы иазԥхьагәаҭаз афестиваль "Хьыбла Гьерзмааԥҳа шәаалыԥхьоит..." аконцертқәа ҟалаӡом аепидемиологиатә ҭагылазаашьа инадҳәаланы ҳәа лыҩуеит ашәаҳәаҩ Facebook аҿы.
"Афестиваль "Хьыбла Гьерзмаа шәаалыԥхьоит..." аҳәаақәа ирҭагӡаны имҩаԥысран иҟаз аконцертқәа ҟалом. Дара азԥхьагәаҭан нанҳәа 13 азы Пицундатәи ауахәамаҿи нанҳәа 15 азы Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр аҿи", - ҳәа лыҩуеит Гьерзмааԥҳа.
Аоператә шәаҳәаҩы иазгәалҭоит урҭ рыхәҭак 2021 шықәса ҭагалан азы имҩаԥысыр шалшо.
Аԥснытәи аԥқьаҭасыҩ Амина Аншԥҳа Польша, Гдыне ақалақь аҿы имҩаԥысуаз акатегориа WTA-250 иатәу атурнир актәи аикәшараҟны 135-тәи аномер змоу Франциа ахаҭарнак Армони Тан дылиааит ҳәа аанацҳауеит Sports.ru.
Урыстәылатәи аԥсшьаҩцәа гәыԥҩык зықәтәаны амшын ихыз акатамаран аидара рацәа иахҟьаны иԥҽын, аӡааҟәрылара иалагеит Гәдоуҭа араион Бамбора ақыҭа аԥшаҳәаҿы.
Жәибжь шықәса зхыҵуа Леон Барцыц аԥҳәыс лхәыҷи лареи еиқәирхеит Гәдоуҭа амшын аҿы аӡааҟәрылара иаҿыз акатамаран аҟынтәи.
Атәыла ахада Леон Барцыц дидикылеит. Иара убасгьы аусдҵа инапы аҵеиҩит Леон Москватәи афинанстә университет аҭаларазы ацхыраара шииҭо азы. Бжьаниа иара убасгьы аҳаҭыртә шәҟәи аԥаратә ҳамҭеи ииҭеит.
Аҵара аҭалараҿ ацхыраара Леон мап ацәимкит, аиҳаракгьы арратә ҵараиурҭа аҭалара алимитқәа ахьыҟамыз иахҟьаны иахьилымшаз азы.


Ииасыз амчыбжь азы Аԥсныҟа еиҭааит амобилтә госпиталь акоронавирус змоу рыхәышәтәразы, Аслан Бжьаниа инарҭбаау аилацәажәара мҩаԥигеит хра злоу азҵаарақәа рзы, Аҟәеи араионқәеи рҿы аӡхыҵрақәа ирыхҟьаз ахарџьқәа рыԥхьаӡара иаҿуп. Арҭи егьырҭ ажәабжьқәеи ҳаизгаҿы.
Sputnik
Амобилтә госпиталь
Урыстәыла атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь Аԥсныҟа иааит нанҳәа 17 рзы, COVID-19 злоу раԥхьатәи ачымазцәа рыдкылара иалагеит нанҳәа 19 рзы.
Урыстәыла атәылахьчара аминистрра Аладатәи арратә округ хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь гылоуп асасаирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы.
Нанҳәа 21 азтәи адыррақәа рыла ара уажәы рҽырхәышәтәуеит 36-ҩык.
Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра Аԥсныҟа иаанашьҭыз хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь аилазаараҟны иҟоуп шәҩык рҟынӡа амедусзуҩцәеи 30 ак арратә техникеи.
Зынӡа иара 100 иара-ҭыԥк амоуп, аха ԥсыхәа амамкәа иҟалозар аҽа 50 ҭыԥ ацҵахар алшоит. 100 ҭыԥк рҟынтәи 46 ҭыԥ аҵәыҵәри ала еиқәыршәоуп.
Агоспиталь аҿы еибыҭоуп адкылара-еилыргарҭа, асанитар-епидемиологиатә, агоспитальтә, аҿкытә ҟәшақәа иара убасгьы анестезиологиеи ареанимациеи рыҟәшақәа, алабораториа.
Амобилтә хырхарҭарацәалатәи агоспиталь аҟны ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа 11, ауаа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа, ПЦР-лабораториақәа.
Асасааирҭа "Аиҭар" аҟны зыԥсы зшьо асасцәеи амобилтә госпиталь аҳақьымцәеи хаз-хазы иҟазаауеит, уи азы аанда ҟаҵоуп. Иара убас амобилтә машьынақәеи, атехника ҷыдеи аргыларҭа хаз игоу амҩа азылхуп. Уи адагьы амедусзуҩцәа рзы хаз игоу афатәҟаҵарҭеи амаҭәаӡәӡәарҭеи еиҿкаауп.
Амшын еиқәа афлот арадиациатәи, ахимиатәи, абиологиатәи хьчара архәҭаҟынтәи Аԥсны акоронавирус аламырҵәаразы ҩаԥхьа иааит.
10 автомашьынаки 30-ҩык аҟазауааи, астанциақәа АРС-14М, арԥхага машьынақәа ТМС-65У, автономтә хархәагақәа, адезактивациеи адезинфекциеи ртехника ДКВ-1К рыла еиҿкаау Амшынеиқәа афлот арадиациатәи, ахимиатәи, абиологиатәи хьчара архәҭа реишьҭагыла Ҟрымтәи адгьылбжьахаҟынтәи Аԥсныҟа иааит.
Хара имгакәа ари арҟәша атехника арзҩыдаразы автопарки апунктқәеи аамҭала аусура иаланаргоит. Анаҩс Аладатәи Арратә округ аррамаҵзурауааи Аԥсны аҟазауааи рыцырхырааны асоциалтә хыбрақәа аус рыдырулоит.
Аенергетика аусхк апроблемақәа
Нанҳәа 20 азы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусутә еилатәара мҩаԥигеит иусбарҭа аиҳабы, Аминистрцәа реилазаара, аҳәынҭеилакқәа рнапхгаҩцәа алархәны.
Ареспубликазы астратегиатә ҟазшьа моу АҲ "Аҽгәара" макьана аиҭашьақәыргылара изалагом, ацәаҳәа "Ԥсоу" аҿы ԥхынгәы 29 азы иҟалаз аԥхасҭа ахҟьаԥҟьақәа рҭыԥ иқәҵахаанӡа. Урҭ ацәаҳәақәа рыда Урыстәылантә алашара рзаашьҭуам.
Иахьазы "Аҽгәареи" "Ԥсоуи" реиҭашьақәыргылараз иазоужьуп 84 миллион мааҭ.
Аилатәараан "Амшынеиқәафымцамч" аиҳабы и.н. Ҭенгиз Гырџьынба иҳәеит иахьатәи аамҭазы Аԥсны уахыки-ҽнаки рыла афымцамч ахархәара 500 киловатт-сааҭ рыла ишьақәыргылоу анорма ишеиҳау, иааидкыланы хә-миллион киловатт-сааҭ шыннахуа. Иара иажәақәа рыла, уи еиҳарак изыхҟьо атуристтә сезон ашыкьымҭа ҳахьҭагылоу ауп.
Аекономика аминистр лхаҭыԥуаҩ Ҭеимураз Амқәаб иажәақәа рыла, зынӡа атәылаҿы иаҿыхуп 4700 ак амаининг хархәагақәа, урҭ рахьтә 1100 атәыла анҭыҵ игоуп.
Иара убасгьы иара иазгәеиҭеит изакәанымкәа акриптовалиута зырҳауаз аӡбарҭаҿы ирықәырҵаз ахараԥсақәа рахьтә 600 нызқь мааҭ абиуџьет ишаларҵахьоу. Убри аан даҽа 14 миллион мааҭ рыхә ахараԥсақәа рызҵаара аӡбарҭаҿы ишышьҭоу.
Аслан Бжьаниа Аминистрцәа реилазаара адҵа риҭеит жьҭаарамзанӡа иаздырхиарц аӡхыҽҽатә ӡытә фымцамчтә станциақәа (ГЕС) рҭыԥ рықәҵаразы аинвесторцәа ирыдыргалаша аиқәшаҳаҭрақәа рпроектқәа.
Бжьаниа агәынамӡара ааирԥшит ари ахырхарҭала лҵшәак змоу аусура ҳәа акгьы мҩаԥысуам ҳәа.
Амшцәгьақәа рыхҟьаԥҟьақәа
Басла нанҳәа 15-16 руыхатәи ақәаршҩы иахҟьаны аҭра иҭыҵит. Турбаза араион аӡы аҵалеит: ахатәы ҩынқәеи адәқьанқәеи аӡы рыҩналеит.
Аӡы рнылт: Ҷанба, Шьеглова, Шотландиатәи, Ашәхәаҵаа, Аконфедератцәа, Ак. Марр, Беигәа амҩақәа, Аминистрцәа реилазаареи Аԥсны ААРи рыкәша-мыкәшеи.
Аҟәа ақалақь ахада Беслан Ешба еиҭеиҳәеит ауаа рмазара шыԥхасҭахаз, аҩбатәи аихагылақәа рҟынӡа аӡы шнеиз.
Ешба иҳәеит Басла аӡиас аҟәара арӷәӷәаразы аусурақәа мҩаԥыргараны ишыҟоу.
Нанҳәа 15-16 азы иҟаз амшцәгьа иахҟьаны ааха роуит Аҟәа, Гәылрыԥшь, Очамчыра араионқәа. Џьгьарда ақыҭан ацҳа аӡы иагеит, автомҩа Кындыӷ-Тамшь акәзаргьы амҩа ҵнаӡәӡәааит.
Гәылрыԥшь араион Допуқыҭ ацҳа аӡы иагеит, араион ақыҭақәа хәба амҩаду хада иаҟәыххеит.
Акоронавирус аҭагылазаашьа
Нанҳәа 20 азы имҩаԥысыз аилатәараҿ Едуард Быҭәба аепидемиологиатә ҭагылазаашьа зеиԥшроу атәы ахада изеиҭеиҳәеит, далацәажәеит Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы акомпиутортә тамограф аҭагылазаашьа, иҟоу аныхрақәа ртәы. Гәдоуҭатәи аковидхәшәтәырҭаҿы акомпиутертә томограф ԥхасҭанаҵы, рхы иадырхәоит ацифратә арентген-аппарат иҳәеит иара.
Апандемиа иаалагазар Аԥсны коронавирус 475 000 000 мааҭ ақәнахарџьхьеит.
Аминистр иҳәеит ахәшәқәа "Артлегия" "Актемра" реиԥш иҟоу раахәаразы ауадаҩрақәа шыҟоу урҭ Урыстәылагьы иахьыҟам азы.
Аҭагылазаашьа шыуадаҩугьы иҭышәынтәалоуп иҳәеит Быҭәба.
"Иаларгалаз аԥкрақәа арбагақәа еиӷьыртәит. Иубартә иҟоуп ачымазара маҷк аҽышхьанакыз. Иаадыруеит аԥкрақәа ирызхьамԥшыкәа ауаа ачарақәа, аныҳәақәа шымҩаԥыргоз. Убри азы уажәтәи аԥкрақәа хра рыманы избоит", - иҳәеит Быҭәба.
Аԥсны COVID-19 рыхьхьеит 24 310-ҩык, ргәы бзиахеит 19 608-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 360-ҩык.
Аоперациа "аиқәырхара"
Урыстәылатәи аспелеологцәа Аԥсны иҟоу Вериовкин иҳаԥаҿы ахаҵа иԥсыбаҩ рбеит 1100 метра алаҟәыраҿы, аамҭақәак рышьҭахь еилкаахеит 2020 шықәса абҵара 1 азы хабарда ибжьаӡыз , Шәача инхо Сергеи Казеев шиакәыз.
Нанҳәа 18 азы Веревкин иҳаԥы аҿы иҭахаз атурист иԥсыбаҩ харгалеит.
Нанҳәа 17 азы ашьхахыҵырҭа Хымса аҟынтәи ҩыџьа атуристцәа лбааган:
Денис Трунови Варвара Разинеи ареспубликатә хәышәтәырҭахь инаган.
Аԥхынра иаалагазар арҭ ахԥатәи гәыԥуп абри аҭыԥ аҿы ацхыраара зырҭахьоу.
Ҳашԥсытәи аиҩхаа иахьаҵанакуа иӡыз атурист иԥшаара напалакын нанҳәа 18 азы. 2006 шықәсазы ииз Казантәи атурист Камил Фаттахов дрыԥшааит Ҳашԥсытәи аиҩхаа иахьаҵанакуа, ицламҳәа, ишьапы, ижәҩахыр ааха рыманы.
Ақәыԥш иажәақәа рыла, иара аиҩхааҿы данынеиааиуаз ахра даҿҟьеит. Гагратәи ахәышәтәырҭахь днаргеит.
Аԥшаарақәа мҩаԥыргон Аԥсны АҶА аԥшаара-еиқәырхаратә гәыԥи, алақәа рыла иԥшаауа агәыԥи, Гагра араион амцарцәара-еиқәырхаратә гәыԥи русзуҩцәа.
Алаҵаҟаҵара шымҩаԥысуа
1311-ҩык алаҵа "Спутник Лайт" ҟарҵахьеит Аԥсны нанҳәа 10-20 рыҩныҵҟала.
Араионқәа рыла анаҩстәи адыррақәа ыҟоуп: Аҟәа - 774, Гәылрыԥшь араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы – 156, Гагра араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы – 192, Очамчыра араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы – 80, Гәдоуҭа араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы – 70, Тҟәарчал араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы – 24, Гал араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы – 13.
Нанҳәа 6 рзы Аԥсныҟа иааргеит 5 000 лаҵа "Спутник Лайт". Аахәареи аагареи ихахьы игеит Москватәи Аԥсуа диаспора аиҳабы Беслан Агрба.
Ареспубликаҿы алаҵа ҟарҵахьеит 7 500-ҩык инареиҳаны. Урҭ рҟынтәи 6500-ҩык "Спутник V" ҟарҵеит, 1311-ҩык хәҭак злоу "Спутник Лайт" ҟарҵахьеит.
Жәларбжьаратәи аусқәа
Атәымтәылауаа рзы аԥсуа-аурыс ҳәаа ахысра аҭагылазаашьақәа еиҭакуп ҳәа нанҳәа 19 рзы иаанацҳаит Адәныҟатәи аусқәа рминистрра.
Уажәшьҭарнахыс Аԥсныҟа амҩа рзаартуп Урыстәылатәи Афедерациа аҳәаақәа ззаарту атәылақәа руааԥсыра, милаҭла иаԥсыуоу, Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла инхо, Абжьаратәи Азиа аҟынтәи аусуҩцәа-мигрантцәа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иусԥҟа инақәыршәаны ареспубликаҿы 1992-1993 шш. рзы Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра хатәгәаԥхарала иалахәызи рҭаацәарақәа рлахәылацәеи атәыла анҭыҵ инхо аԥсуа диаспора ахаҭарнакцәеи рҭаҩра аԥҟара еиҭакуп.
Адокумент инақәыршәаны аҳәынҭқарратәи ахатәтәи нхаратә фонд анхарҭақәа рҿы нанҳәа 12 инаркны анхашьа анормақәа ирхьмырԥшыкәа иҭарыҩуеит:
Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылауаа, 1992-1993 шш. рзы Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра хатәгәаԥхарала иалахәыз,
ареспублика атәылауаҩра змоу, дара ирыцынхо рҭаацәара алахәылацәа – аԥҳәыс, ахаҵа, рҭаацәа, рыхшара,
Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылауаа, атәыла анҭыҵ инхо аԥсуа диаспора ахаҭарнакцәа.
Аусԥҟаҿы иазгәаҭоуп аԥсахрақәа шрыдкылоу аԥсуа (абаза) диаспореи хатәгәаԥхарала еибашьуази рганахь ала Аԥсны Аҳәынҭқарра адәныҟатәи аполитика Аконцепциа инақәыршәаны.
Ҟарачы-Черқьесиа, Адыге-Хабльтәи араион аул Старо-Кувинск аҿы иаадыртит Аԥсны хатәгәаԥхарала еибашьуаз ргәалашәараз Ахьӡ-аԥша апарк.
"Апарк хатәгәаԥхарала еибашьуаз рыхьӡ ахҵара аидеа цәырҵит иара аргылара ахыркәшамҭаз. Иҟан имаҷымкәа агәаанагарақәа. Леон иорден занашьоу Роберт Ашба хатәгәаԥхарала еибашьуаз рыхьӡ ахҵазарц ажәалагала аныҟаиҵа, зегь еицҿакрыла иақәшаҳаҭхеит", - ҳәа иҳәеит Аԥсны хатәгәаԥхарала еибашьуаз Реидгыла анапхгаҩы Мураҭ Жиров.
1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра иалахәын аул Старо-Кувинск 25-ҩык ауааԥсыра ҳәа иҳәеит иара.
Нанҳәа 21-22 рзы Аԥсны аҳәынҭқарра ахада иусбарҭа анапхгаҩы Алхас Кәыҵниа зхадараҿы дыҟоу аԥсуа делегациа алахәын Алада Новгород 800 шықәса ахыҵра иазкны имҩаԥысуаз аныҳәатә усмҩаԥгатә.
Аҳәынҭқарра хада Аслан Бжьаниа аԥсны жәлари хаҭала иара ихьӡалеи, ақалақь Алада Новгород аԥҵоуижьҭеи 800-шықәса аҵра идиныҳәалеит агубернатор Глеб Никитин.
Иара убасгьы адныҳәалара ҟаиҵеит Аҟәа ақалақь ахада Беслан Ешба.
Агробизнес адгылара аҭара
Ақыҭанхамҩа аминистрраҿы ахықәкытә программа "2021 шықәсазы ақыҭанхамҩа аҿиара" алахәхаразы анаплакыҩцәа инарышьҭыз азыҳәақәа ҭырҵааит. Аԥсны ақыҭанхамҩа аминистрра акомиссиа ҷыда агробизнес арҿиаразы 40 зыҳәа рҟынтәи 28 проект алыркааит.
Аҵиааӡара ахырхарҭала иалкаан апроектқәа 10 – 4 112 500 мааҭ рыхә:
Ацитрустә плантациақәа рышьаҭаркра – 1 823 000 мааҭ
Ахәырма баҳчақәа рышьаҭаркра – 722 140 мааҭ
Араса аплантациақәа рышьаҭаркра – 539 680 мааҭ
Абаҳчамаахыр аплантациақәа рышьаҭаркра – 1 412 500 мааҭ
Иара убасгьы иалкаауп апроект миллион мааҭк ахәала – "аԥсыӡааӡара аусхк" ахырхарҭала: аԥсыӡԥшқақәа рзы 600 000 мааҭ, рыфатә азы - 400 000 мааҭ.
Фба-фба проект ирықәшаҳаҭуп "арахәааӡареи" "аԥсаатәааӡареи" рганахьала: 3 300 000 мааҭ; 2 466 500 мааҭ.
"Аусеиҭадулара" ахырхарҭала хә-проектк алхуп 20 848 728 мааҭ рыхә ала. Ари ахырхарҭа алахәылацәа аминистрраҟынтә иҷыдоу амаругақәа роуеит.
Иҟоуп аргылара-монтажтә усурақәа, анаплакытә хыбрақәа уҳәа рыргылара алагьы ацхыраара. Абарҭ ахықәкқәа рзы Ақыҭанхамҩа аминистрреи аилахәыра "Аԥсныргылареи" аилаӡара рыбжьарҵоит.
Аҭыԥантәи ааглыхҩы адгылара иҭаразы Аҽгәара ақыҭанхамҩатә џьармыкьа аадыртит.
Аҽгәаратәи аџьармыкьа иааиԥмырҟьаӡакәа аусура азыԥхьагәаҭахоит иара мызктәи аусура аихшьаалақәа рыла.
Аҽгәаратәи аџьармыкьа иааиԥмырҟьаӡакәа аусура азыԥхьагәаҭахоит иара мызктәи аусура аихшьаалақәа рыла. Аус аулоит галтәи аџьармыкьа аус анамуа амшқәа рзы. Аалыҵ аҭыԥантәи ауааԥсыреи Очамчыра, Тҟәарчал, Гал инхо реиԥш, атуристцәагьы иаархәалоит.
АҞӘА, цәыббра 18 - Sputnik, Наала Гәымԥҳа. Бабышьра аҳаир баӷәазаҿ асабша цәыббра 18 рзы иаатыит жәларбжьаратәи апарашиуттә спорт азы аицлабрақәа.
Аицлабра иалахәыз гхада зықьметра ажәҩан аҟынтәи адгьыл аҟны ииашаны итәар акәын.
Цәыббра 21 рзы Аҟәа ақалақь Аиааира ашҭаҿ имҩаԥгахоит ачемпионат ахыркәшара.
"Афинал аҟны иқәгылоит зегь иреиӷьхо апарашиутистцәа. Зынӡа х-хәҭакны еихшахоит. Амшқәа бзиахар аԥара азгәаҭоуп Тҟәарчал", - ҳәа азгәеиҭеит аӡбаҩ хада.
Сынтәа ари аицлабра раԥхьаӡа акәны рхы аладырхәуеит Аԥсны еиҿкаау акоманда, уи ӡырнагоит ҩышықәса раԥхьа еиҿкааз аекстремалтә клуб "Skycom"
"Хәҩык рыла ишьақәгылоу Аԥснытәи акоманда еиҿаҳкааит сынтәа раԥхьаӡакәны", - ҳәа азгәеиҭоит аклуб анапхгаҩы Адреи Орлов.
Аԥснытәи акоманда акапитан Светлана Илина илҳәеит, ачемпионат аҟны Аԥсны раԥхьаӡакәны ишалахәхо, убри аҟнытә рҭакԥхықәрагь шыҳараку. Аспортсменцәа рақәзар ирылшо зегь шыҟарҵо алҵшәа бзиақәа аарԥшразы.
Аицлабыҩцәа рыбжьара раԥхьатәи алҵшәа бзиа аалырԥшит "Сибирь" акоманда алахәыла Елена Тарасова.
"Сара 1985 шықәса раахыс апарашиуттә спорт сҽазыҟасҵоит. Аԥсныҟа есышықәса саауеит, аицлабрақәа зегьы срылахәуп. Иахьа амш бзиа иаҳнаҭеит алшара ҳхы бзианы аарԥшра", -ҳәа лҳәоит лара.
Аицлабра актәи амш азы акомандақәа зегьы хәынтә-хәынтә зықьметра иԥароуп.
Аԥсны Аџьынџьтәылатәи аибашьра иахаану рахьтә дыҟамзар ҟалап аӡәы, Ҭырқәтәылантәи ҳаԥсадгьыл аиқәырхаразы иааз ԥшьҩык аԥсуа ҭыԥҳацәа қәыԥшцәа Зелиҳа Ажьиԥҳаи, Аишьегьиуль Ашәԥҳаи, Елифи Фигьени Ашьхарааԥҳацәеи рыӡбахә змаҳац. Дара рџьынџьдгьыл ашәарҭара ианҭагыла аамҭазы арахь аара зларгәаӷьыз атәы Зелиҳа Ажьиԥҳа лажәабжь аҿы.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аналага, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа агәҭынчымра рызцәырҵит. Зыԥсадгьыл иаҭааны избахьаз, згәаҵаҿы абзиабара цәырҵыз рнаҩсгьы, Аԥсны алакҭа иҭамԥшыцызцгьы мшын нырцә иҟаз рыуаажәлар рхьаа рнырит. Аполитикатә ҭагылазаашьа шыуадаҩызгьы имаҷҩым забдуцәа рыдгьыл аиқәырхаразы иааз аҵеицәа.
Аибашьра раԥхьатәи амзақәа рзы, 1992 шықәсазы Зелиҳа Ажьиԥҳаи даҽа хҩык лҩызцәа аҭыԥҳацәа Аишьегьиуль Ашәԥҳаи, аиҳәшьцәа Елифи Фигьени Ашьхарааԥҳацәеи еицны Аԥсныҟа иааит. Уи ала дара ирҭаххеит аибашьра рыбжьы ақәыргара, ахацәа аԥсадгьыл ахьчаразы рааԥхьара.
"Ҳҩыза гәакьа Ефқан Цыба аибашьраҿы данҭаха ахьаа ду ҳамҽханакит. Иагьаҳаӡбеит ҳҭаацәа ирамҳәакәа, маӡала Аԥсныҟа ацара, иҳалшо ала ҳашьцәа арывагылара. Ишаҳҳәаз еиԥш иҟаҳҵеит. Аӡӷабцәа ҳааилаланы иҳамаз ахьқәа ҭины, аԥара еилаԥсаны абилеҭқәа аахәаны Шәачанӡа ҳнаӡеит. Устәи, адырра заухьаз аԥсуа еибашьцәа ирылдыршеит аҳәааҿ ҳаиагара", - илгәалашәоит Зелиҳа.
Зелиҳа Ажьиԥҳа уи аԥхьаҟагьы Аԥсныҟа даахьан, 1990 шықәсазы Кандид Ҭарба Ҭырқәтәыла иазыҟаиҵоз ансамбль дацны. Усҟан мызки бжаки рыԥсадгьыл аҿы иаанхеит, агострольқәа рыманы ицеит Нальчикгьы.
"Уи ашықәс азы схәыҷратә гәахәтәы нагӡахеит. Сеиҳабацәа рҟынтә сыԥсадгьыл гәакьахь сшьа-сда иалалахьаз абзиабара знык Аԥсны снеины сыуаажәлар ирасҳәандаз ҳәа сыҟан. Избоз зегьы гәыдыскылон, сцәаныррақәа ртәы расҳәон. Ус, ҽнак, машәыршәа слабадырит сан илыжәлантәыз Ахьиба зыжәлаз ԥҳәыск. Ҳҩыџьегьы ҳаибарҵәыуо ҳзеидыҵомызт. Нас аԥҳәыс лнацәа иахаз аимдахьа мацәаз аахыхны, "салаабгәалашәалап" лҳәан снапы иналыркит. Уи уажәыгьы иҵәахны исымоуп, сан илҳамҭоушәа ҳаҭыр сзақәуп", - еиҭалҳәоит ҳџьынџьуаҩ.
Зелиҳа Ажьиԥҳа даҽазныкгьы илразҟхеит ари аԥҳәыс лбара, аха усҟан игәаӷьны дзылмацәажәеит. Зелиҳа лҩызцәеи лареи Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы амедицинатә усзуҩцәа ахәцәеи аԥсцәеи реилыргараҿы ацхыраара анрырҭоз, уи аԥҳәыс ашәы лхьыкәкәа ашҭаҿы дгылан. Агәаҟра ду дшақәшәаз еилкааны, Зелиҳа илзымгәаӷьит усҟан еиԥш алацәажәара. "Лхьаа иақәнагаз ажәақәа сзымҳәар ҳәа сшәеит" лҳәоит иахьагьы.
"Владислав Арӡынба агоспиталь аҿы ҳацхыраауеит ҳәа аниаҳа адҵа ҟаиҵеит аџьабаа ҳадмырбарц. Дара абри аамҭа хьанҭазы ргәы меиҭаскәа иахьааз азы мацара иҭабуп ҳәа расҳәоит, ари ахымҩаԥгашьа иаҳәо рацәоуп ҳарҭ ахацәа ҳзы ҳәа аибашьцәа дрылагыланы иҳәон", - лажәабжь иацылҵоит Зелиҳа.
Аҭыԥҳацәа Ешыранӡагьы ицазаап. Уаҟа Зелиҳа лҽилырдырит лаб иеиԥшнылшьылаз Ажьибак. Иаргьы ани аԥҳәыс леиԥш инацәа иахаз амацәаз аахыхны, лхы днагәӡны "уажәтәила абри ауп исылшо" ҳәа налаҳәаны лнапсыргәыҵа инаиркит.
Зелиҳа Ажьиԥҳаи, Аишьегьиуль Ашәԥҳаи, Елифи Фигьени Ашьхарааԥҳацәеи есыҽны рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылон азы, аамҭак ашьҭахь рыгәшәа ҳәаны Ҭырқәтәылаҟа идәықәырҵоит, "ҳгәы ҳашәмырган, ҳара ҳзы ихьымӡӷуп акы шәыхьыр" ҳәа нараҳәаны.
Зелиҳа Ажьиԥҳа Ҭырқәтәылаҟа даныхынҳә дҭалоит Есқьишьеҳир ақалақь ауниверситетқәа руак, алитературатә факультет, археологиатә ҟәша. Анаҩс Анкара амагистратура далгоит. Илыхьчоит адоктортә диссертациа Византиатәи аԥараҿарпи архитектуреи ртемала. Аҵара анхлыркәша аусура далагоит дызҭаз ауниверситет аҿы, иахьа уаҟа профессорс дыҟоуп. Еиҳабыс дамоуп Афион ақалақь имҩаԥысуа, Византиатәи аамҭа иаҵанакуа археологиатә експедициа.
Зелиҳа лҭаацәаратә ҭоурых дагәылало еиҭалҳәеит 1890 шықәсазы лабду Маҳмуд Баҭымынтәи Ҭырқәтәылаҟа дшааз. Анхарагьы далагеит Адаԥазар азааигәара, Ҳарманҭеԥе ақыҭан. Маҳмуд диразҟхеит аԥсуа ԥҳәызба Сеҳер Арсиаԥҳа. Дара ирхылҵуеит быжьҩык ахшара, хҩык аԥацәеи ԥшьҩык аԥҳацәеи. Зелиҳа лакәзар ҩыџьа аиашьцәа драҳәшьоуп. Лыԥшәма милаҭла дадыгьуп, длааӡоит аԥа.


АҞӘА, ажьырныҳәа 13- Sputnik. Аԥсуа традициатә культураҿы, рфилософиаҿы абзиеи-ацәгьеи еицуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ажьырныҳәа ауха амшьҭа еиҳа аҽарӷәӷәоит ҳәа иԥхьаӡоуп, абри атәы лҳәеит аҵарауаҩ Цира Габниаԥҳа арадио Sputnik аинтервиу аналҭоз.
"Аԥсуа традициатә культураҿы, рфилософиаҿы абзиеи - ацәгьеи еицуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Еицуп, аха аԥсҭазаараҿы иарбан еиҳа аԥыжәара зго, абзиа ианагоу- усҟан ажәлар рыԥсҭазаараҿы абзиа еиҳахоит ҳәа иԥхьаӡоуп. Ацәгьара аԥыжәара амазар рыԥсҭазаара ианымԥшар ҟалом", - лҳәеит аҵарауаҩ.
Аԥсыуала ажьырныҳәа ари ашықәс ҿыц аҭалара ҳәа иԥхьаӡоуп, аамҭа аихшара иатәуп. Ари аныҳәа аҭаацәарақәа, аижәлантәқәа, ажәлар еиднакылоит ҳәа иԥхьаӡаны, аныҳәа аҵакы шьҭыхны, аҳәынҭқарратә ныҳәаны астатус аиҭеит Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба.
Цира Габниаԥҳа лажәақәа рыла, аԥсуаа аԥсҭазаара аԥышәа ирнаҭаз ала ирдыруан ашықәс ҿыц ауха ацәгьеи - абзиеи реиҿагылара, реибырхарра еиҳа рышҽдырцәгьоз.
"Убри аҟнытә заа рҽазыҟарҵон. Заатәи аҽазыҟаҵарақәа рахь иаҵанакуеит: рыҩны-ргәара ахьчаразы, рыԥсаса-рыԥсаатә зыхьчашаз зымшьҭа бзиоу аҵлақәа еиҭарҳауан. Иаҳҳәап: ахьаца, аҵәаҵла, аҳаҵла. Уи инамадан аандаҟны аҽхыбаҩ, амшә ахыбаҩ кнарҳауан, абарҭқәа зегьы агәараҭахь иааиуа амшьҭацәгьа аҟнытә аҭаацәара ахьчоит ҳәа ирыԥхьаӡон. Аԥсуаа еснагь ирҳәоит "ацәгьара агәашә икылаԥшуеит" ҳәа", - азгәалҭеит аетнолог.
Ажьырныҳәа 12 ауха, аҭаацәа зегьы аӡы рықәырҭәон, уи иаҵанакуаз убри ауп –ацәгьара ҳәа рааигәара акыр ыҟазар, урҭ зегьы аӡы иаманы ицоит ҳәа ирыԥхьаӡан.
"Арҭ аҵасқәа аԥсахрақәа алалеит, урҭ инарымаданы хәыҷык аиҭакрақәа алаҳгалар ҟалоит. Исҳәарц сҭахуп, иаҳхашҭхьо ыҟоуп азы, еиҳарак абарҭ амшқәа рзы аԥсуаа ахыхьчаразы рыҩны иҩнарҵон ақәыџьма, амшә, абга хәыҷы рцәақәа. Икнарҳауан, ишьҭарҵуан рыҩнаҭақәа рыҟны. Зымашьҭа цәгьоу дааир аума аҵанакуан рыԥсҭазаара аиҿкаараҿы, реизҳараҿы", - лҳәеит лара.
Ажьырныҳәа 13 ашьыжь "аԥшәма" ҳәа аӡәы ибжьы гар, ҿызҭыз имшьҭа цәгьазаргьы аԥшәма иҽыиҵәахӡомызт, иҩныҟа дааиԥхьон убри аамҭазгьы ахыхьчашьа дақәшәон.
"Аԥшәма абас ҟаиҵон: ақәыџьмацәеи, абгацәеи аԥшәма инапы аахьшьны, зыбжьы газ асас иахь гәаныла иҳәон "ацәгьа мыцәгьара ҳәа акыр ыҟазар, абра иаанхаит " ҳәа. Анаҩсан "уа бзиала уаабеит" ҳәа асас диԥылон", - ҳәа азгәалҭеит аетнолог.
Ажьырныҳәа аҭаацәаратә, абиҧаратә ныҳәоуп, иагьидҳәалоуп ажьира анҵәахәы- Шьашәы. Ари аныҳәа азгәарҭоит ажьира змоугьы измамгьы, ацылҵеит Цира Габниа.
Есма Ҭодуаԥҳа
Аԥсуаа рынхамҩаҿы адгьылқәаарыхра, арахәааӡара инарываргыланы анапҟазара ихадароу аҭыԥ ааннакылоит. Анапҟазара ахкқәа рахь иаҵанакуеит: амҿыуасҭара, ахаҳәуасҭара, ажьира, ахьира, асра, ақыцӡра, аҳаӡра.
Аетнограф Иура Аргәын иусумҭа "Аԥсуаа ретнологиа" аҟны ишазгәаиҭо ала, "ҳаӡа – анышәаԥшь жәла ажәытәӡатәи ахьӡ ауп, ҳаӡаа ҳәагьы ашьҭра ыҟан" (акерамика, афарфор аус адызулоз). Арҭ анапҟазарахкқәа "аԥҳәысмусхә", "ахаҵамусхә" ҳәа еихыршоит.
Аӡахра, асра, ақәҵара аԥҳәысмусхә ахь иаҵанакуазар, амҿы, ахаҳә аус адулара, ауасҭара, ажьира, ахьира – ахаҵамусхәқәа рахь иԥхьаӡоуп.
Иазгәаҭатәуп, аамҭаказы арҭ анапҟазарахкқәа аҿиара рыманы иҟазҭгьы, даҽа аамҭақәак рзы (иаҳҳәап, амҳаџьырра ашьҭахь) зыҿиара маҷхаз ыҟоуп, ҳаамҭазы акәзар, зынӡаск икарыжьхьогьы ыҟоуп.
Аԥсуа жьиҩцәа ақыҭанхамҩа акыр иацхраауан. Урҭ иҟарҵон анхаҩы аус злаиуаз амыругақәа (аиха, аигәышә, арыҭәа, ажьаҳәа, аҵәымӷ, аҽага, ацәеиха уҳәа), иара убасгьы абџьар (аҳәа, аса, аҟама, ахҿа).
"Аԥсуаа иҟарҵоз аиха Дамасктәи аџыр ҳәа адунеи аҿы еицырдыруа аасҭагьы аихара еиҳа акырӡа еиӷьын. Уи ҟазҵоз ажьи имаӡақәа иреиуан, аиха ццышә (ацәыцә) уи раԥхьа аҟызи акәатеи рхәы иалаҵаны ирҿарҵон.
Арҭ аиха иҟарҵоз иарбанзаалак рацәамцала иршны еиҵырцон, иалихырц дызҿыз шьақәыргыланы ианиртәалак ашьҭахь, еиҭа иршны ани аҟызи акәатеи руац иалхыз аиха аццышә ақәырҳәҳәны, жьаҳәала дасны иалаицалон" – ҳәа иҩуеит аҭоурыхҭҵааҩ Руслан Гәажәба ҳџьынџьуаҩ Аиман Арыҩҭаа иҟынтәи иҟаиҵаз анҵамҭаҿы.
Аметаллургиа аԥсуаа рҿы аҵак ду шамаз рныԥшуеит урҭ ирызку анцәахәқәеи аныҳәарақәеи (ажьиреи ахьиреи рҿы имҩаԥырго аныҳәара – Ажьырныҳәа, Шьашәы – анцәахәы ихьӡ).
Аиха аус адулара имариам усуп. Ажьи шықәсык иалагӡаны акы-ҩба хкы иреиҳаны изыҟаҵомызт. "Аиха ццышәла иҿыбааны даналгалакь, арахә шшала иӡрыжәуан, аҳәа, аҟама ахыи аҵыхәеи еидукылартә итартаруан, аха адыԥҳәа аҭыԥахь инеиуан, иԥҵәаӡомызт, даараӡа ицҳафыруан, ахәыц аҿашәар еиҩнаршәо" – ҳәа ациҵоит ажәабжьҳәаҩ Аиман Арыҩҭаа.
Ари имариам аҟазара знапаҿы иаазгаз хьыӡҳәала ирдыруан, шамахамзар қыҭацыԥхьаӡагьы иҟан. Иахьа урҭ қыҭацыԥхьаӡа иҟамзаргьы, ари аҟазара ааныжьӡам, аҿиара амоуп. Иҟоуп еиуеиԥшым аҩнымаҭәахәқәа ҟазҵо: аҩны ашәқәа, аԥенџьыр, агәашә уҳәа рнеҩсгьы еиуеиԥшым арԥшӡагатә маҭәахәқәа. Ажәытәан ажьира аӡәы илааӡаразы уи дшыхәыҷыз дазыркуазҭгьы ажьиҩы иахь дышьҭны, иахьа ари занааҭхкны аҵараиурҭақәа рҟны иалагалоуп.
Есма Ҭодуаԥҳа
Ани аби ахшареи рҳәоу анеиқәшәо, хҭак ианеицҭахысуа, ҿык ианеицҭацәажәо ахьтәы цҳак иаҩызоуп урҭ реизыҟазаашьақәа. Еиҳау насыԥ ыҟаӡам ус еиԥш аизыҟазаашьа аԥҵара зылшаз изы. Аӡәы ианиазҵаа, иаауҳәо зегьы узыҟасҵоит, уԥсы ахьынӡаҭоу иузхаша амал усҭоит уҭахызар, иарбан иуҭахәу ҳәа – "аҳәоуеиқәшәара сыҭ, уаҳа акагь сҭахым" иҳәеит аҭакс. Иҵабыргыҵәҟьаны, умал-ушьал акгьы иаԥсам, уҭаацәа рыҩнуҵҟа аҳәоуеиқәшәара ыҟамзар, досу ихыза иара иахь дахозар.
Аҭаацәа аҳәынҭқарра маҷк иаҩызоуп рҳәоит. Аҭаацәара ашьақәгылашьа аҳәынҭқарра ашьақәгылашьа амахәҭақәа ирыҿурԥшыр ауеит. Иарбанзаалак махәҭак ԥсыҽхар, аҭаацәара зегьы ирныԥшуеит.
Ааӡара аԥсуаа еснагь аҵак ду арҭон. "Ахәыҷы аҩны ишьҭихуа ауп агәашә иҭигогьы" рҳәоит. Аԥсуаҵасла ахәыҷы иааӡара ахатәы ҷыдарақәа амоуп. Аԥсуаа ражәа иалаҵаны "ахаҵеи абнеи, аԥҳәыси аҩни" рҳәоит, убри алагьы ахаҵеи аԥҳәыси русеихшара ааԥшуеит.
Аҭаацәараҿы ахаҵеи аԥҳәыси реизыҟазаашьа ҭоурыхла ишьақәгыланы иҟоуп, иамоуп ахатәы ҟазшьақәа. Аҭаацәа дырхадоуп аԥшәма, уи иаҳаҭыр ӷәӷәазароуп. Аԥшәма иҭаацәараҿы шаҟа иаҳаҭыр шьҭыху аҟара, анҭыҵгьы иаҳаҭыр ӷәӷәахоит. "Аԥҳәыс аҩны лхагылоуп" ҳәа рҳәоит. Абасала ахаҵеи аԥҳәыси хеибарҭәаауа ианыҟоу ахәыҷы иааӡараҿгьы иҿырԥшыгахоит. Ишырҳәо еиԥш, ахәыҷы дзааӡо уара уҿырԥштәы ауп.
Аԥсуаа ражәа иалоуп "аибааӡара шәоуааит" ҳәа. Ари ажәа иаанарԥшуеит аӡәы даҽаӡәы диааӡо ҳәа акәымкәа, дара дара хеибарҭәаауа, еибааӡо ишыҟазар акәу. Аԥсуа ҭаацәаратә традициақәа азқьышықәсала ишьақәгыланы иаауеит. Урҭ анормақәа алеишәа шьақәдыргылоит. Алеишәа ахьыҟам "аҳәынҭқарра маҷ" еилабгоит, уи анырра анаҭоит иара аҳәынҭқарра ахаҭагьы, избанзар аҳәынҭқарра шьақәзыргыло абарҭ "аҳәынҭқарра маҷқәа" роуп. Аҭаацәаратә традициақәа џьара-џьара рыцәхьаҵра, рыԥсыҽхара иааидкыланы аԥсуа иԥсҭазаара ишаныԥшуа бла иазгәамҭар залшом.
АҞӘА, цәыббра 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 536-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 112-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз 1960 шықәсазы ииз аԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 45-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп фҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 66-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аушьҭымҭацәа рзеиԥшқалақьтә хәылԥазқәа ахьаԥырхыз азы Аԥсны аҳҭнықалақь ашколқәа урҭ хаз-хазы имҩаԥыргеит.
Иналукааша аҵарауаҩ-абызшәаҭҵааҩы, афольклорист, аҭоурыхҭҵааҩ, аетнограф, ашәҟәыҩҩы, арккаҩы, аԥсуа мҳаџьырцәа рхылҵшьҭрақәа иреиуоу Омар Беигәаа диижьҭеи сынтәа 120 шықәса ҵит. Уи игәалашәара иазкуп апоет Анатоли Лагәлаа иахьатәи ианҵамҭа.
Тҟәарчал ақалақь Аҟармаратәи аӡхыҽҽақәа рахь узлацо амҩа хҟьоуп агортензиашәҭ чықьқәа рыла. Урҭ рыԥшӡара аҭыхра иҽазишәеит Sputnik авидеооператор.
Аиҿахысра ҟалеит асабша ԥхынгәы 17 рзы ахәылԥаз, уи иахҟьаны ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит, азәы ахәрақәа иманы ахәшәтәырҭаҿы дышьҭоуп.
Абраскьыл иҳаԥы аиҳабы Асҭамыр Адлеиба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит сынтәа русура шеиҿкаау, насгьы ирҭаауа ауааԥсыра рхыԥхьаӡара ахьынӡанаӡо.
Аҩада Кьалашәыр аӡымҩангага ԥжәеит, уи аиҭашьақәыргыларазы аҳҭнықалақь ахәҭақәак рҟны аамҭала аӡы аанкылатәуп.
Аеҵәақәа аԥсуаа разгәаҭарақәа рҟны ҭыԥс иааныркыло атәы дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа.
Аслан Зыхәба ахәра иоуит Аҟәа Аҳабла ҿыц аҿы асабша ԥхынгәы 17 рзы иҟалаз аиҿахысраан, Руслан Гәдалиеи Беслан Ӡыбеи ҭахеит.
Аҟәа Аҳабла ҿыц аҿы ԥхынгәы 17 ахәылбыҽха иҟалаз аиҿахысраан рыԥсҭазаара иалҵит Руслан Гәдалиеи Беслан Ӡыбеи.
Аҳәынҭқарратә музеи аԥсабара аҟәша аҭҵаарадырратә усзуҩ еиҵбы Асҭанда Смырԥҳа арубрика "Аҭоурых иагәылаҵәаху" аҿы еиҭалҳәеит Аԥсны ашыц шықәнагалаз атәы, насгьы уи ажәытәан рхы ишадырхәоз.
Иааиуа амшқәа рзы иҟоу азԥхьагәаҭарақәа рыла, Ҟәбина зеиԥш ҟамлац ашоура шьақәгылоит.
Ашьҭазаара змаз Амиран Лакербаиа ԥхынгәы 13 рзы Аԥсны Апрокуратура хада ашьаусԥшааратә усбарҭахь ихала днеит, уа Арепатриациа афонд иатәу аԥарақәа реимҵәара ахҭыс ала ихацырку ашьаус азы иҿахәы иҿырхит.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 19963-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 16294-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 277-ҩык.
Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар идҵала аусбарҭа аппарат хада "ашәарҭара ҳаракы" акоманда рылаҳәоуп, ацәгьоуцәа раанкыларазы аплан еиҿкаауп.
Аҟәа, Аҳабла ҿыц аҵакыраҿы, асааҭ 20:00, асабша ԥхынгәы 17 рзы аиҿахысра аҭыԥ аман, абри атәы лҳәеит ааигәа игылоу аҩнқәа руак аҟны инхо аԥҳәыс.
Шьамтәылатәи Арабтә республика ахада иалхрақәа рзы абжьыҭара мҩаԥысит лаҵара 26 рзы. Башар Асад Шьамтәыла ахада иалхрақәа рҿы аиааира игеит.
Аԥсуаа агәра ргоит зымшьҭа бзиоу, зшьапы мшу ауаҩы дшыҟоу, уимоу, амшра зцу иныҳәарагьы мҩаԥыргалоит. Есма Ҭодуаԥҳа иҳадылгалоит уи ауаҩы дарбан шеилыркаауеи, ишизныҟәои, насгьы иара дшырныҳәои атәы.
Урыстәылатәи атуроператорцәа рассоциациа (АТОР) аналитикатә маҵзура урыстәылатәии аҳәаанырцәтәии ркурортқәа рҟны аԥсшьараз рыхәқәа зеиԥшроу ҭнаҵаауеит.
Аекономикатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Заур Шьалашьааи Ҭхьына арахәааӡара знапы алаку Ҭина Гәарамиаԥҳаи арадио Sputnik аефир аҿы еиҭарҳәеит ақыҭанхамҩа аминистрра адгылара знаҭо апроектқәа феидас ирылоу, насгьы аԥхьаҟа урҭ рхала рхы ныҟәыргартә еиԥш иҟаҵатәу.
Урыстәыла рхы иадырхәоит алаҵақәа: "Спутник V", "ЭпиВакКорона", "КовиВак". Аиҭалаҵа ҟарҵоит "Спутник Лаит" ала.


Асовет аамҭазы изызҳаз ауаҩы иаҳасабала, акыр исзымбатәбароуп ацәгьоура џьбарақәа ҟазҵо ауаа азакәан иамкуа, рхы иақәиҭны, ирҭаху ҟаҵо ҳаԥсҭазаара иахьалоу. Аибашьра анцоз уажәы-уажәы иҭахаз ирыдҳәалаз аинформациа шааиуаз еиԥш, акриминалтә еибашьра иазку аинформациа асоциалтә ҳақәеи аинформациатә хархәагақәеи рцәаҳәа хадаҿы игылоуп. Урҭ аидысларақәа аԥсыҭбарақәа рыцуп, насгьы ауааԥсыра рзы ишәарҭоу аҟазшьақәа змоу еиҿахысрақәоуп.
Ԥхынгәы 17 ахәылбыҽха асааҭ 8 шыҟаз иааҳалаҩит Аҟәа Аҳабла ҿыц аҿы аиҿахысра ҟалеит, ҩыџьа ауаа ҭахеит ҳәа. "Беслан Ӡыбеи Гәдалиа Руслани рыԥсҭазаара иалҵит, Аслан Зыхәба арепубликатә хәышәтәырҭа аԥсеиқәырхаратә ҟәшаҿы аҳақьымцәа иԥсҭазаара аиқәырхара иазықәԥоит", - абас аанацҳауан Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра. Уи ашьҭахь даанкылан ауаҩшьра иалахәу ҳәа иԥхьаӡоу Игорь Гәдалиа, зыԥсы еиқәдырхаз Аслан Зыхәбагьы амилициаа аамҭала дааныркылеит. Аиҿахысра еиҭа иалахәыз ҳәа иԥхьаӡоу Гарри Аҩӡба иакәзар, дыбналаны дыҟоуп.
Ас еиԥш иҟоу ахҭысқәа ҳрышьцылахьеит, аха иахьатәи сыҩтәы ззыскырц исҭаху, ҩыџьа абри аиҿахысра иалахәуп ҳәа иршьо, иџьбароу ашьауӷатә ус аҵыхәала уаанӡа иаанкыланы иахьыҟаз ауп. Иааныркыло зегь ахара рыдымзар акәхап, аха дара рус Иреиҳаӡоу аӡбараҭаҿы акассациатә хәаԥшра аиуаанӡа ирылшеит даҽа цәгьоурак аҽалархәра. Ишәгәаласыршәоит, хәажәкырамза 2020 шықәсазы амилициа аусзуҩцәа иреихсит, аҿагылара ӷәӷәа аадырԥшит ҳәа ԥшьҩык - Гарри Аҩӡба, Аслан, Мизан, Аинар Зыхәаа - аанкылан.
Руаӡәы Мизан Зыхәба иакәзар, дук мырҵыкәа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа акассациатә хәаԥшра ашьҭахь ихы дақәиҭтәын. Иахьа иара апартиа "Амцахара" ацхантәаҩцәа дреиуоуп, аполитика ду инапы алакуп. Уажәтәи аиҿахысра иалахәу ҳәа иԥхьаӡоу Аҩӡбеи Зыхәбеи ракәзар, аабыкьа рашәара 28 рзы Аҟәатәи араион аӡбаҩ Александр Степанов апрокуратура ирыднаҵоз ахарақәа зегь рыла вба рымаӡам ҳәа рхы иақәиҭитәит.
Ишдыру еиԥш, аӡбарҭа ахара зыднамҵо ауаа адәы иқәлоит. Убас иҟалеит араҟа. Аԥсны Апрокуратура хада ари азы ашшыԥхьыӡ Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь иашьҭзаргьы, уи иахәаԥшаанӡа зыӡбахә ҳамоу Зыхәбеи Аҩӡбеи даҽа еидысларак рҽаладырхәит. Сара, асовет аамҭазы инхоз ауаҩы, арҭқәа иахьеи уахеи иџьазшьо соуп. Исгәалашәоит, ҳанстудентцәаз, атеатртә институт аҿы аҵара зҵоз Даӷьсҭантәи астудент аԥсшьара мшқәа раамҭазы амилициа аусзуҩи иареи еиҿанагалеит. Астудент инапы шьҭихит амилиционер иганахь. Арԥыс хышықәса аҭакра иқәырҵеит, иара аинститутгьы дҭырцеит.
Аԥсны аибашьра ааилгазар, акырынтә иҟалахьеит, автоинспекциа аусзуҩцәа, мамзаргьы егьырҭ амилициа иаҵанакуа аусбарҭақәа рхаҭарнакцәа раҳаҭыр аныладырҟәуа, ианрышьклахысуа, аха уи азы инагӡаны уск азы ахара здырҵо шамаха иуԥылом. Ари иаҳнарбоит иахьа акриминалтә елементқәа злоу ауаа рыбӷа ӷәӷәаны ишыҟоу. Абарҭ иреиԥшу ахҭысқәа аныҟалалак, азакәан еилазгаз рзы "ибналаны иҟоуп" нахьӡҵаны, рхы иақәиҭны адәы иқәырҵоит.
Аҳабла ҿыц аҿы уажә иҟалаз аиҿахысреи ауаҩшьреи инарыдҳәаланы ԥхынгәы 20 рзы Жәлар Реизара "атәылахьчареи ашәарҭадареи ркомитет" аҿы аилатәара мҩаԥган Аԥсны апрокурор хада Адгәыр Агрба, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар уҳәа, урҭ аструктурақәа рхаҭарнакцәа алархәны. Аицәажәара ишаанарԥшуа ала, "амилициа аусзуҩцәа иааныркылоит, аха аӡбарҭаҿы рхы иақәиҭыртәуеит". Зны-зынла амаҷ азы абахҭахь ирышьҭуа аныҟоу, аиашазы, иџьашьахәуп амилициа аусзуҩцәа ирышьклахысуаз ҳәа 2020 шықәсазы аҵх агәазы Каман иаанкылаз ауаа хара рыдымкәа иԥшахьарсуа иахьдәықәу.
Аӡбарҭа ӡбарҭоуп, уи иаднакылаз аԥырызхыр зылшо Иреиҳау аӡбарҭоуп. Апрокурор хадеи амилициа ахадеи Апарламент аҿы рцәажәара ишаанарԥшуа ала, иахьа аӡбаҩцәа ацәгьоура хырҩа азуны, уи иалахәыз рхы иақәиҭыртәуеит. Апарламентуаа ракәзар, урҭ аӡбаҩцәа шьақәзырӷәӷәо дара роуп.
Ажәакала, аицәажәара алкаа азаҳуазар - амилициа, апрокуратура мчыдахеит акриминал ҟазшьа змоу аусқәа рҿы аҳра зуа ахаҿқәа рахьырхәраҿы. Дара ишырҳәаз еиԥш, урҭ аӡбарҭаҿы иоурышьҭуеит. Зегь звырбо аӡбаҩцәа ракәзар, урҭ лахь рыҭара имариам усуп. Аквалификациатә коллегиа ашҟа уи азы ҷыдала ауаа ашшыԥхьыӡқәа нарышьҭлар акәзаап. Ишыжәдыруа еиԥш, ҳара ҳуаажәларра ашшыԥхьыӡқәа рыҩра уамак бзиа ирбом, агәрагьы ргом аиашара аҳра аур алшоит ҳәа, избанзар "анапи анапи еибаӡәӡәоит" ҳәа иԥхьаӡоуп.
- Апарламент аҿы Дмитри Дбари Адгәыр Агрбеи Аҳабла ҿыц аҿы иҟалаз аиҿахысра атемала адепутатцәеи дареи реилатәараҟынтәи анҵамҭа шәаԥхьар ҟалоит абра>>
Жәлар Реизара адепутатцәа агәынамӡара аадырԥшит апрокуратура асаит аҿы абри ауаҩшьра инадҳәаланы ицәырҵыз аинформациазы. Дара иргәамԥхеит аиҿахысра иахҟьаны иҭахаз аветеран Ӡыба "идырны Гәдалиа Руслан дишьит, нас иашьа ишьа иурц Игорь Гәдалиа даалаган Ӡыба дишьит" ҳәа ахьану. Дара ргәаанагарала, аус макьана инагӡаны иҭҵаам, Ӡыба иакәу, егьырҭ ракәу аԥхьа ихысыз.
Азинхьчратә усбарҭа ахаҭарнакцәа ирҳәеит дара ринформациа иҭырҵааз ацәгьоура ишахылҿиаауа, насгьы апрокурор хада иазгәеиҭеит ахҭыс зыбла иабаз ашаҳаҭцәа шцәырымҵуа.
Шәазхәыц, убри ахҭыс машәыршәа иақәшәаз ауаҩы иибаз иҳәар иԥеиԥшу? Акгьы иамкуа акриминал уи игәаӷ ркуеит, иҭаацәеи иареи ирԥеиԥшхогьы сеидроу. Ашаҳаҭҩы зынӡа дыхьчам ҳҳәынҭқарраҿы. Дызлахьчахои, иџьбароу ацәгьоурақәа рзы гәҩарас иҟоу ауаа рабџьар разқәынҵа ирҭаху ҟарҵозар?
Апарламент аҿы иҟаз аицәажәара иаанарԥшуеит 2015 шықәсазы имҩаԥгаз "аӡбарҭа асистема ареформа" алҵшәа бзиа шаанамышьҭыз. Уи азакәан ахәҭаҷқәа ишаадырԥшуа ала, иаҳҳәап, азеиԥш иурисдикциа аӡбаҩцәа рыҿҳәара 10 шықәса азоужьуп. Уи алагьы дара аналырхуа аус зуа амчра иазоужьу аамҭа акыр иахыгоуп.
Аӡбаҩцәа рхақәиҭра аҳаҭыраз иҟаҵаз ашьаҿақәа ахақәиҭра амҩа ианымлаӡеит, ацәгьоуцәа абахҭахь рышьҭра аҭыԥан, роужьра аҭыԥ амоуп. Ашьақәырӷәӷәара сцәыуадаҩуп, аха аӡбаҩцәа ма акоррупциа иалахәзар ҟалоит, мамзаргьы ақәыӷәӷәара рымоуп реиҳа зымчу рҟынтәи. Даҽакала иаҳҳәозар, акриминал абӷа ӷәӷәоуп.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


АҞӘА, ԥхынгәы 27 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 495-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 167-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ԥшьҩык апациентцәа: 57 шықәса зхыҵуаз хаҵаки, 57 шықәсеи, 68 шықәсеи, 80 шықәсеи зхыҵуаз хҩык аҳәсеи. Иара убас, аҟәатәи ачымазараҿкытә хәшәтәырҭаҿы лыԥсҭазаара далҵит 1960 шықәса рзы ииз аԥҳәыс.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 172-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 46-ҩык, ибжьаратәуп - 56-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 43-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 18-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 24-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 51-ҩык, урҭ рахьтә 17-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 15-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, цәыббра 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 536-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 112-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҟны акоронавирус злаз 1960 шықәсазы ииз аԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 45-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп фҩык, ибжьаратәуп - 28-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 28-ҩык, урҭ рахьтә ааҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 9-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 8-ҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 66-ҩык апациентцәа, жәаҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Аоперативтә штаб аҳәара ҟанаҵоит ауааԥсыра аҿкы рхы ацәырхьчаларц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аус ишахәҭоу иууозароуп, иамуазар аҩны утәароуп. Иҟоуп еиҵахарақәак аныҟало амашьынақәа анырацәоу, аха аԥҟара еиҳарк иназмыгӡо аҭыԥан инхо ҳауп. Сааҭк амашьына аргылара 20 мааҭ иаԥсоуп, иҟоуп амш зегьы иргыланы ицо, урҭ 100 мааҭк ршәоит, - иҳәеит Царгәыш.
Аицәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҟны.


АҞӘА, ԥхынгәы 30 - Sputnik. Лаҵара 1 аахыс Амшын еиқәа аԥшаҳәа иахьаҵанакуа COVID-19 зыхьыз х-нызқь ҩык ашәҟәы иҭагалоуп лҳәоит Краснодартәи атәылаҿацә аҿы Роспотребнадзор Аусбарҭа аепидемиологиатә хылаԥшреи, атранспорт аҿы ахылаԥшреи, асанитартә хылаԥшреи рыҟәша аҟазауаҩ-аексперт Татиана Межеваиа.
Ичмазаҩхаз рҟынтә 46-ҩык асанаториа-акурорттә усбарҭа аусуҩцәа роуп, 62-ҩык ԥсшьаҩцәоуп. Ииасыз амчыбжь иаҿырԥшны ачымазара 7,5% илаҟәит.
Ус шакәугьы атәылаҿацә аҿы амчыбжь аҩнуҵаҟа 1740 акоронавирус-хҭыс аҭыԥ рыман.
Межеваиа лажәақәа рыла ачымазараҿкы змоу реиҳараҩык абжьаратә шықәс иаҵанакуа роуп, аҵыхәтәантәи амчыбжь азы 17 шықәса рҟынӡа зхыҵуа 144-ҩык ахәыҷқәа ирыдырбалеит. Аҳәса 69% ыҟоуп.
Аиҳарак аҿкра шьҭыркаауан аҩны (30%), аусураҿы – 18%, анҭыҵынтә 17 хҭыс ыҟоуп.
Аԥсны аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 21735-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахахьеит 17434-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 304-ҩык.
АҞӘА, цәыббра 27 - Sputnik. Акоронавирустә инфекциа авариант "мю" аштамм "дельта" иазаԥнагом ҳәа лҳәеит РИА Новости аинтервиу азҭаз Џьорџь Меисон иуниверситет (ЕАА, Виргиниа) асистематә биологиа апрофессор, абиологиатә аҭҵаарадыррақәа рдоктор, РАН амедико-генетикатә Центр агеномика алабараториа аусзуҩ хада Анча Баранова.
Агәабзиарахьчараз адунеизегьтә еиҿкаара иазгәанаҭоит аштамм "мю" аиммунттә ҭак аҽацәхьакра иадҳәалоу аҟазшьақәа амоуп ҳәа.
Авирус ари авариант ыҟазар ҟалоит "дельта" ахьыҟам ма иахьмаҷу ҳәа лҳәоит Баранова.
"Уаанӡа уаҩ дахьычмазаҩымхацыз анклавқәа ахьыҟоу инеир алшоит авариант "мю". Иаҳҳәап Москва "мю" аԥыжәара змоу штаммны изыҟалом, избанзар ара "дельта" ыҟоуп", - лҳәеит аексперт.
Алаҵәара аамҭала аҵарауаа "дельта" "мю" иаҿдырԥшӡом, избанзар авирусқәа ҩба аамҭак ала изеицлабуам ҳәа лҳәоит аҵарауаҩ.
АҞӘА, цәыббра 27- Sputnik. Владимир Путини Таип Ердогани Шьамтәыла аҭагылазаашьа иалацәажәараны иҟоуп, атеррористцәа макьаназ иахьыҟоу Идлибгьы алаҵаны, ҳәа иҳәеит Урыстәыла ахада ипресс-маӡаныҟәгаҩ Дмитри Песков ателеканал "Россия 1" аефир аҿы Владимир Соловев ипрограмма "Москва.Кремль.Путин" аҟны.
"Ҩ-тәылак рхадацәа аполитикатә мчхара аарԥшны аилацәажәарақәа мҩаԥыргоит еиуиеԥшым азҵаарақәа рганахь ала. Излацәажәараны иҟоу ҭыԥқәак рҿы макьанагьы атеррористә активра ыҟоуп. Уи Шьамтәыла аҭышәныртәалара апроцесс иаԥырхагоуп. Уи зегьы амшхәаԥштә азҵаара ианыԥшышт", - иҳәеит Песков.
Урыстәыла ахада ипресс-маӡаныҟәгаҩ Дмитри Песков инаҵшьны иазгәеиҭеит Владимир Путини Таип Ердогани аизыҟазаашьа бзиақәа рымоуп ҳәа.
Уаанӡа Шьамтәыла ААР анапхгаҩы Феисал Микдад РИА Новости иазеиҭеиҳәахьан Шьамтәыла анапхгара рҵакыраҟынтә Ҭырқәтәыла ар алгазарц адҵа шыҟарҵо.
Шьамтәылаҟа ООН ахаҭарнак ҷыда Геир Педерсен нанҳәамзазы иазгәеиҭеит Шьамтәыла араионқәак рҿы аимак аҽеибарххара иаҿуп ҳәа, 2020 шықәса ааԥынра аахыс асеиԥш аҭагылазаашьа аҽеиҭанамкыцызт ҳәа.
Курск ақалақь аҟны инхо Сергеи Белозеров 1981 шықәсазы ииз Афон амшын дагеит ашәахьа цәыбрра 27 рзы, абри атәа аанацҳауеит Аԥсны АҶА апресс-маҵзура.
Аԥсны АҶА аҷаԥшьаратә хәҭахьы иҟалаз амашәыр азы адырра ҟалеит 15:17 рзы. Апресс-маҵзураҿы ишазгәарҭаз ала амашәыр зыхҟьаз ҭырҵаауеит.
Амҽыша АҶА иаарыцҳаит, Гагра амшын аҿы иԥсыбаҩ шырԥшааз 48 шықәса зхыҵуаз Тула ақалақь аҿы инхоз Александр Куницын.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 20260-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 16429-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 284-ҩык.
Ԥхынгәы 20 ашахмат Жәларбжьаратәи амш азгәарҭоит 1966 шықәса раахыижьҭеи. Ашахмат асра азҟаза, аспорт азҟазарахь акандидат Руслан Ӡаԥшьба арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит ари аспорт хкы аҟны раԥхьатәи ишьаҿақәеи иара иԥсҭазаараҿ ҭыԥс ианнакылои ртәы.
Аԥсны АҶА рдыррақәа рыла, сынтәатәи аԥсшьара ҳааҭалазар аахыс жәаҩык аԥсшьаҩцәа аӡы иагахьеит.
Гәылрыԥшь араион аҟны иҟоу акалмаҳааӡарҭа "Кәыдрытәи аӡыхь" иаԥсҭазаашьоу атәы арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭеиҳәеит акалмаҳааӡарҭа аиҳабы Беслан Гәарамиа.
Очамчыра араион Мықә ақыҭантәи аӡҟы Костров Лукиан акоронавирус аҽкчымазара "дельта" штамм шихьыз шьақәдырӷәӷәеит аҳақьымцәа
Ԥхынгәы 21 рзы, ахаша афымцалашара дырцәоит авольтҳарак цәаҳәа Бзыԥ 220 аҟны имҩаԥысуа ремонттә усурақәа ирхырҟьаны.
Аԥсны Аԥсылманцәа Иаку рдоуҳатә напхгара ахаҭарнак Роман Џьуӷьелиа арадио Sputnik ишазеиҭеиҳәаз ала, сынтәа акоронавирустә ҭагылазаашьа иахырҟьаны аныҳәатә уснагӡатәқәа мҩаԥыргом.
Қьамал Арӡынба дыршьит лаҵара 18 рзы Аҟәа. Имҩаԥгаз ашьаусԥшаара-оперативтә усурақәа ирыбзоураны лаҵара 19 рзы даанкылан Қьамал Арӡынба ишьра далахәын ҳәа агәҩара ззыҟоу Баҭал Ԥлиа.
Урыстәылатәи аԥсшьаҩцәа Филоиани Салимгариеви ахәрақәа роуит "Самшитовая роща" аҵакыраҿы ақьафурҭа "Аԥсны" аҟны рашәара 15 рзы, Ԥлиа данреихс ашьҭахь.
2021 шықәса рашәарамзазы қәҿиарала ихыркәшахеит алаҵа аклиникаԥхьатә ҭҵаарақәа. Ишьақәырӷәӷәан иара ашәарҭадара.
Кәырбанныҳәа, мамзаргьы Ид аль-Адха — аԥсылманцәа рныҳәақәа ируакуп, аҳаџьныҟәара хнаркәшоит. Сынтәа аныҳәамш ақәшәеит ԥхынгәы 20, ҳтәылаҟны иԥсшьарамшны ирылаҳәоуп.
Аторт Жәларбжьаратәи амш ауп ԥхынгәы 20. Ачыс хаақәа ҟазҵо Баҭал Габелиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит ари аус ихы шазикыз.
Кәырбан-Баирам — ԥсыламан ныҳәоуп, иазгәарҭоит аныҳәа Ураза-Баирам ашьҭахь 70 мшы анҵлак. Аԥсны иара ахатәы милаҭтә хьӡы амоуп – Кәырбанныҳәа.
Арена-ди-Верона —антикатәи римтәи амфитеатруп, иара Верона иргылан ҳера алагамҭа 30-тәи ашықәс азы.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 20159-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 16367-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 282-а.
Гал ақалақь иахьа 89 шықәса ахыҵит. Уи аԥызҵаз ҳәа аҭоурых аҟны дарбоуп Ҭлабӷан Қьецба. Гал араион аҵара аусбарҭа аметодист Ельмира Аҳәԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит ақалақь аҭоурых, амшныҳәа сынтәа ишазгәарҭо.
"Аекономикатә ҿиара алшарақәа" атемала астол гьежь мҩаԥысит Асоциал-економикатә ҭҵаарақәа Рцентр аҿы ԥхынгәы 13 азы. Ажәахә "Аԥсны аекономикатә еизҳара – аинституционалтә ԥхасҭақәа" ҟалҵеит Ацентр амилаҭтә економика аҟәша аиҳабы Хатуна Шаҭԥҳа.
Апсихолог Алиса Хәарааԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны дазааҭгылеит аволонтиорцәа рхыԥхьаӡара амаҷра зыхҟьаз, аҿар аус рыдулара азҵаара иаҵанакуа, урҭ еидызкыло, русура ҳәаақәызҵо арбану, иара убас акоронавирус ацәшәара ауаа заҟәыҵ уҳәа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иҭахаз ргәалашәара иазку Иаарту ареспубликатә турнир иалахәын 80-ҩык аспортсменцәа, иара убасгьы Ростовынтәи асасцәа.


Акаԥа ақыҭа ахада Зураб Габлиа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит афымцалашареи амҩақәеи рзы ирымоу ауадаҩра атәы, иҳәеит анхацәа ирыбзазашьоу.
Рашәара 28 инаркны ԥхынгәы 10 рҟынӡа Амшын еиқәаҿы Аҩада-атлантикатәи алианс арратә ҽазыҟаҵарақәа Sea Breeze 2021 мҩаԥысуан.
Анхаҩы дманшәалахарц, иҽаҩра иԥыларц иҽызцәихьчоз аԥсаатәқәа ртәы шәаԥхьарц шәылшоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа лматериал аҟны.
Аԥсны иаку аволонтиортә гәыԥ аԥҵара ахьынӡаҭаху арадио Sputnik аефир аҟны еиҭарҳәеит Аҟәеи Очамчыреи аволонтиорцәа ргәыԥқәа ирылахәу Лана Ҷкадуаԥҳаи Аслан Асланӡиеи.
Еицырдыруа акомпозитор Микаел Таривердиев иԥсҭазаара далҵит ԥхынгәы 25 1996 шықәсазы. Иара Аԥсныҟа есышықәса даауан. Ароуп еиҳарак ирҿиамҭақәагьы адунеи ахьырбаз.
Ԥхынгәы 18 рзы 88 шықәса ихыҵит еицырдыруа аԥсуа фольклорист, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, академик, акритик, алитератураҭҵааҩ Шоҭа Хьыч-иԥа Салаҟаиа. Апроект "Алашара ҳзырбо ауаа" иацҵо, апоет Анатоли Лагәлаа иҳадигалоит аҵарауаҩ изку анҵамҭа.
В.Г. Арӡынба ихьӡ зху Аибашьратә фырхаҵара Ахьӡ-аԥша аҳәынҭқарратә музеи аҭоурых аҟәша аусзуҩ Геннади Ҵлаииа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит аибашьраан рхы иадырхәоз напылаҟаҵаратәи абџьарқәа рҭоурых атәы.
Аҟәа ақалақь ахадараҿы аус зуаз ақалақьргыларазы ахеилак аусура аанкылан апандемиа ишаалагаз. Ахәаша ԥхынгәы 23 рзы уи аилатәара мҩаԥысит.
Аԥсны иҟоу Урыстәыла Аладатәи арратә округ иатәу арратә базаҿы имҩаԥысит Кутузов, Жуков, Аеҵәа ҟаԥшь рорденқәа занашьоу Краснодартәи Абираҟ ҟаԥшь иатәу Урыстәыла Аладатәи арратә округ абыжьбатәи абаза 103 шықәса ахыҵра иазкыз агәырӷьаратә усмҩаԥгатәқәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 21061-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 16763-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 289-ҩык.
Аԥсны Аҿари аспорти рзы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Беслан Қарчаа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит азыҟаҵаҩцәа рҿаԥхьа иқәгылоу адҵақәа ртәы.
Аишәеи арыжәтәи ирыхҳәаау жәлар разгәаҭарақәак ҳадылгалоит Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа.
Раиса Погорелаиа, Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба имаӡаныҟәгаҩ, 77 шықәса лхыҵуан, ааигәа акоронавирус лыхьит.
Риҵатәи амилаҭтә парк 2021 шықәса актәи азыбжазы 1996 шықәса абри аамҭа иаҿырԥшны арекорд шьақәнаргылеит ҭаарала.
Урыстәыла актәи аканал аҿы еиҿкаау ателехәаԥшратә гәыҳалаларатә олимпиада "Умницы и умники" аԥснытәи аҵаҩцәа алахәхара шрылшо, иарбан ԥышәарақәоу урҭ зхысуа атәы еиҭеиҳәеит Аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра ауаажәларра рымадараз аҟәша аиҳабы Аслан Қәҭелиа.
Аԥсны АҶА рдыррақәа рыла, 2021 шықәса ҳааҭалазар аахыс Аԥсны амшынӡқәа рҵакыраҿ 12-ҩык ӡааҟәрылахьеит.
Аԥсшьаҩцәа иаҭахыз амедицинатә цхыраара рырҭеит, ирылабжьеит амшын аҿы ианыҟоу ахымҩаԥгашьа шаҭаху азы.
Аԥсшьаразы анхарҭа ҭыԥқәа рҿаҵаразы амаҵзура TVIL.RU аҿы еилыркааит 2021 шықәса нанҳәамзазы амшын аԥшаҳәаҿы ԥсшьара уцар ахьалшо.
Риҵатәи аҳәырԥсарра иахьаҵанакуа Аӡиа иаҵәа азааигәара амшцәгьақәа ирыхҟьаны ахәаша ԥхынгәы 23 рзы адгьыл ҳәазеит.
Ахыцуаа ргәыԥ "Афырхы" ахада Адгәыр Какоба арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит аҭоурых змоу аспорт хкы иахьа иамоу аларҵәара зеиԥшроуи уаҵәы иаԥеиԥшхои ртәы.


Аԥсны даҽа 65 коронавирустә хҭыс ҿыц ашәҟәы иҭагалоуп
© Sputnik / Владимир АстапковичГоспиталь COVID-19 в ЦИТО им. Н. Н. Приорова
© Sputnik / Владимир Астапкович/
Аепидемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 28341-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахеит 23335-ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵит 421-ы.
АҞӘА, жьҭаара 6 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 297-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 65-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 41-ы, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 11-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык, урҭ рахьтә 12-ҩык апациентцәа рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 18-ҩык, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - жәҩык апациентцәа. Аҟәа иҟоу амобилтә госпиталь аҿы - 93-ҩык апациентцәа, 12-ҩык рҭагылазаашьа хьанҭоуп.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>