Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ҳауаажəлар жəытəгьы-ҿатəгьы ргəы иҵхо зҵаараны иаанхоит аҳəаанырцə инхо ҳхылҵшьҭрақəа рҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь рыргьежьра. Маҷ-маҷ акəзаргьы Ҭырқəтəылантəи, Шьамтəылантəи, Баҭымынтəи уҳəа иҟоуп Аԥсныҟа иааз, араҟа зхəышҭаарамцақəа еиқəызҵаз ҳауаажəлар.
Еиҳагьы игəадуроуп урҭ рыхшара рхатəы бызшəала иҩуа, иаԥхьо, аҵара рҵартə еиԥш аҭагылазаашьа ахьроуз, насгьы изларылшо ала рыԥсадгьыл амаҵ ахьазыруа, рыуаажəлар иаӡəыкны иахьрылагылоу.
Иахьа зыӡбахə сымоу аҭыԥҳаи сареи ҳаибадыруеижьҭеи рацəак ҵуам. Еснагь лхы-лҿы аччаԥшь аҿықəыҳəҳəы, лгəалаҟазаара бзианы даауԥылоит. Хымԥада, уи уаҟара уцнамҵар залшом. Афра Чатау адыга хылҵшьҭроуп. Абар, уажəшьҭа быжьшықəса инарзынаԥшуеит лан, лаб, лаҳəшьа, лара еицны Шьамтəылантəи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааижьҭеи. Афра аԥсуа бызшəа цəгьамкəа еилылкаауеит, иара убас дцəажəоит аурыс, аҭырқəа, араб бызшəақəа рыла.
"Есҽны Аԥсны ашҟа исымоу абзиабара еиҳахоит. Сара сан хылҵшьҭрала даԥсыуоуп, Агрԥҳауп. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра анцоз аамҭазы сара саншьа Нидаль Агрба ара дыҟан, иԥсадгьыл бџьаршьҭыхла ихьчеит, уи сара даара сазгəыдууп. Ҳара арахь ҳанаауаз ҳаицны ҳааит, аха рыцҳарас иҟалаз ихьыз ачымазара иахҟьаны иԥсҭазаара далҵит", - абас ҳаиҿцəажəара хацҳаркит Афреи сареи.
Афра Чатау, Шьамтəыла иреиҳау аҵараиурҭа дҭан, англыз бызшəеи алитературеи рфакультет аҿы аҵара лҵон, аха уи хлыркəшаанӡа уаҟа аибашьра иалагеит, анаҩс Аԥсныҟа дааит.
"Сара Краснодар ақалақь аҿы аҳасабеилыргара иазкыз акурсқəа срылгеит. Уажəы, ҳџьынџьуаҩ Сонер Гогəуа инаплакқəа руак аҿы аус зуеит, ҭабуп ҳа иасҳəоит усурҭа ҭыԥла сахьеиқəиршəаз. Аҩызцəа сымоуп, ҳаибабоит, ҳаицəажəоит, схы сахашшаауа сыҟам", - лыгəҭахəыцрақəа ҳацеиҩылшон Афра.
Шьамтəыла аҳҭнықалақь Дамаск инхон Афра лҭаацəа. Аха уа излагаз аибашьра иара ахыԥша анымԥшырц залымшеит. Рыҩны ааныжьны ааигəа иҟаз адыга кыҭахь Барекаҟа имцар амуит. Аха, аибашьра еиҳа-еиҳа аҽарӷəӷəон, убри аҟынтə уи ақыҭа иалҵыр акəеит, убас ауп Аԥсныҟа ишааз Афра лҭаацəеи лареи.
"Сани саби иаразнак ирыӡбеит даҽа тəылак ахь имцакəа арахь иаарц. Европаҟа ҳцар ахҵəацəа рыстатус ҳауан, араҟа арепатриант истатус. Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл ауп. Шьамтəыла ҳанынхозгьы ҳаиҳабацəа Аԥсны аӡбахə иалацəажəон, иазгəарҭон Шьамтəыла ҳара ҳаштəымуаау, иҳаиуам амилаҭ ҳашрыланхо. Аԥсынтəыла ҳара иаҳбарҭоуп ҳаштəымуаам, ҳшаԥшəымацəоу", - ҳəа азгəалҭеит Афра.
Ииашаҵəҟьаны, Афра Чаҭау лабшьҭра аҭоурых дазҿлымҳауп, илбо-илаҳауа ҭылҵаауеит, ланшьҭра акəзар, дазгəыдууны дахцəажəоит.
"Сара сан лан Леиԥҳауп, Џьиҳан лыхьӡуп. Сан лаб иакəзар, Арзадын Агрба, Шьамтəылатəи Арабтə Республикаҿы аинралс дыҟан. Сандуи сабдуи Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ҟалаанӡа арахь иаахьан, ирацəаҩуп ирдыруа ауаа, аҭынхацəа, рыжəлантəқəа. Аԥсуа аинрал Гиви Камыгə-иԥа Агрбеи сара сабдуи даара еиҩызцəа дуқəан, еишьцəан", - дҳацəажəон гəыблыла Афра.
Афра ҳаиҿцəажəара аҳəаақəа ирҭагӡаны ирацəоуп исзеиҭалҳəаз ахҭысқəа, агəалашəарақəа. Саԥхьа дтəан акыр агəыкра зҵаз, зхəыцрақəа гəылырҭəааз аҭыԥҳа.
"Сандуи сабдуи Аԥсны ианыҟаз авидеоҭыхымҭақəа маҷымкəа Шьамтəылаҟа инаргеит. Лассы-лассы ҳадтəаланы ҳахəаԥшлон, ҭыԥцыхьаӡа ирбаз-ираҳаз ажəала ихарҭəааны иаҳзеиҭарҳəон. Санду шықəсқəак раԥхьа Аԥсныҟа дааит, аха нас деиҭацеит Шьамтəылаҟа. Хымԥада, иџьалшьеит аибашьра ашьҭахь илбаз аҭагылазаашьа, акыр лгəы лнархьит", - лҳəеит Афра.
Афра 20 шықəса ракəын илхыҵуаз лҭаацəа дрыцны Аԥсныҟа данаа. Ҩышықəса ааҵуаны аҭаацəара далалеит, лыԥшəма дадыгоуп, Шьамтəылантəи иааз ҳџьынџьуаа дыруаӡəкуп.
"Ҳара ҳаҩны ҳаҟазшəаҵəҟьа ауп ҳхы шаабо Аԥсны. Арантə уажəшьҭарнахыс џьаргьы ацара ҳҭахым. Шьамтəыла знык заҵəык сцахьеит сааижьҭеи, убригьы адокументқəа рзы, схы ажəа асҭеит уаҳа уахь сшымцо ала. Аамҭала қьырала аҩны ҳаҩноуп. Аха, мызқəак рнаҩс Арепатриациазы аминистрра иаҳзалнахыз анхарҭа ҭыԥ ашҟа ҳаиасуеит", - ҳəа азгəалҭоит Афра.
Афра лаҳəшьа лакəзар, Шьамтəыла англыз бызшəа афакультет дҭан, арахь данаауаз аурыс бызшəа бзианы илдыруан. Араҟа аус луан Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрреи Арепатриациазы аминистрреи рҟны. Иара убас, ахҵəацəа русқəа рзы "Датский совет" аҟны аус луан ҩышықəса, анаҩс алимит илоуз иабзоураны Катартəи аҳəынҭкарратә университет амагистратураҿы лҵара иацылҵоит. Афра лаб иакəзар, хаԥыц ҳақьымуп, изаанаҭ ала аус иуеит Дранда.
Афра Чаҭау еснагь лҵара-дырра аизырҳара дашьҭоуп, Аҟəа ақалақь арҵаратə центр "Академиа" аҟны аҭырқəа бызшəа арҵара иазкыз акурсқəа дырхысуан.
Абасала, Аԥсынтəыла рхы-ргəы иақəгəырӷьо иноит Шьамтəылантəи нхара ҳəа ихынҳəыз ҳџьынџьуаа. Афра лҭаацəеи лареи ирзеиӷьаҳшьоит агəабзиара, рнапы злаку русқəа рҿы аихьӡарақəа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсыуаҵасла иааӡоу, ахӡыргара злам, зыхшыҩ ҵаулоу, забдуцәа хылҵшьҭрала Ҵабал еиуаз, аха заб зхьышьҭрахь ахынҳәра зылшаз Елиф Аргәынԥҳа акыр иҭбаауп лдунеихәаԥшышьа, лыԥсадгьыл ахь илымоу агәыбылра, лыгәҭахәыцрақәа. Хымԥада, уи лыларааӡеит лара лҭаацәа, леиҳабацәа, лырҵаҩцәа, иаалыкәыршаны иҟоу аԥсуара иазҿлымҳау зегьы.
Елиф лаб Неџьаҭ Уаасыф-иԥа Аргәын Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага, Ҭырқәтәылантәи раԥхьатәи агәыԥ даланы зыԥсадгьыл ахьчара иааз ҳџьынџьуаа аибашьцәа дыруаӡәкуп, Аԥсны Аиааира агара далахәын, уи анаҩсгьы иԥсҭазаара иабдуцәа рџьынџьдгьыл аҿы ишьақәиргылеит. Инасыԥ ицеиҩылшеит аԥснытәи аҭыԥҳа Мадина Кациаԥҳа. Иахьа урҭ ирааӡоит хҩык ахшара, ҩыџьа аԥацәа Еснаҭи Арноуи рыԥҳа ԥшӡа Елифи.
Арҭ аҭаацәара ҷыдала пату сызрықәуп, ҳаибадыруеижьҭеи акрааҵуеит. Аамҭа аанкылашьа амамкәа иқәԥраа ицоит, рхәыҷра амҵәыжәҩақәа рыла инарыҵԥрааны аԥсҭазаара ду амҩа инанылоит иацы ҳара ҳзы ихәыҷқәаз, иахьа ҳгәыӷрақәа здаҳҳәало аҿар. Убарҭ дыруаӡәкуп Аԥсны ииз, иааӡаз, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ қәҿиарала иалгаз, Ҭырқәтәыла иреиҳау аҵараиурҭаҿы аҵара зҵоз Елиф Аргәынԥҳа. Ари аҭыԥҳа акыр дазгәыдууп даԥсыуаны Анцәа дахьишаз, лара дазҿлымҳауп лабдуцәа рҭоурых, илҭахуп аҳәаанырцә инхо аԥсуаа рыԥсадгьыл аҿы инхо-инҵуа иҟаларц.
"Амҳаџьырра аамҭазы Аԥсны, Ҵабалынтә ахҵәара зықәшәаз Феҭқьери Аргәын иоуп. Феҭқьери быжьҩык ахшара ихылҵит. Сабду иабду Ҳасан ԥшьҩык ахшара драбын - ҩыџьа аԥацәеи, ҩыџьа апҳацәеи. Саб иабду Аиуаз ихылҵит ҩыџьа ахшара, сабду Уаасыф, уи иашьа Қьаазым. Уа иахьынхозгьы Мезиҭ ақыҭа Ҵабал ҳәа иашьҭоуп иахьагьы. Сабду Уаасыф хәҩык ахшара драбуп, иашьа Қьаазым ҩыџьа ахшара имоуп", - абас лабдуцәа рышьҭра лгәаларшәауа ҳаиҿцәажәара хацҳаркит Елифи сареи.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга, Елиф лаб иҭаацәеи, иаб иашьа Қьаазым иҭаацәеи иманы арахь нхара иааит. Лабду Уаасыф Аргәын ара идунеи иԥсахит, иабдуцәа рыдгьыл аҿы анышә дамадоуп.
Зџьынџь ахь ахынҳәра зқәашьхаз Неџьаҭ Аргәын иакәзар, иахьа иԥсадгьыл аҿы иҭаацәа рыла ихы-игәы дақәгәырӷьо дыҟоуп, иҵәҩаншьап еихаиҳаит, ихәышҭаарамца еиқәиҵеит. Шаҟа игәадуроузеи ихшара аҷҷаҳәа аԥсышәала ицәажәо рыԥсадгьыл аҿы ихьӡырҳәагақәаны иахьыҟоу! Иԥа Еснаҭ иакәзар, Ҭырқәтәыла иреиҳау аҵараиурҭа архитектортә факультет далгахьеит, аус иуеит Аԥсны. Арноу Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ аҟны аҵара иҵоит, аԥшьбатәи акласс аҿы дтәоуп. Елиф лакәзар, Сақариатәи иреиҳау аҵараиурҭа адәныҟатәи ахәаахәҭреи алогистикеи рфакультет далгеит, лԥышәа аизырҳаразы ҩаԥхьа Ҭырқәтәылаҟа дцарц лгәы иҭоуп, нас хымԥада лыԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит.
"Сара раԥхьа Сҭампыл аҵара сҵон, аҽазыҟаҵаратә курсқәа рахь сныҟәон. Анаҩс, аӷбақәа амшынтә мҩа русбарҭақәа рҳәаақәҵара иазкыз азанааҭ алысхит, аҩбатәи акурс анасыркы, Сақариатәи ауниверситет ахь сиасит, исзааигәаз азанааҭ ала сҵарагьы хсыркәшеит. Аҵара аӡбахә анысҳәа, ҭабуп ҳәа расҳәарц сҭахуп ари аус аҟны аџьабаа сыдызбалаз Октаи Ҷкотуа, Сонер Гогәуа, иара убас адернеқьқәа реиҳабацәа, иааидкыланы абарҭ ашықәсқәа ирылагӡаны анра, абра сзызуаз Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа зегьы", - ҳәа азгәалҭоит Елиф Аргәынԥҳа.
Ииашаҵәҟьаны, Елиф Аргәынԥҳа лҵара илыдҳәалоу ахырхарҭала азҵаарақәа анлысҭоз, рҭак аҟаҵара дацәыԥхашьауа, ус лҳәеит: "Схы сырҽхәошәа иалымҵааит…" Агәра лсыргеит уи ус шакәмыз, Елифи лареи рҩызцәа рыҿцәажәара ҳара ҳзы ишгәадуроу.
Ҳазҭагылоу аамҭазы, Аԥснынтәи Ҭырқәтәыла аҵара зҵо астудентцәа рхыԥхьаӡара 30-ҩык инарзынаԥшуеит. Урҭ рахьтә Сақариатәи иреиҳау аҵараиурҭақәа рҿы еиуеиԥшым афакультетқәа рҟны аҵара рҵоит 15-ҩык. Елиф Аргәынԥҳа лажәақәа рыла, Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспореи ҳареи ҳаимаздо цҳа ӷәӷәоуп дара. Уи ус шакәу агәра згоит Ҭырқәтәылаҟа изныкымкәа сныҟәарақәа ирыбзоураны.
"Сҭампыл аҵара анысҵоз лассы-лассы уаҟа еиҿкаау акультуратә хеидкылахь (адернеқь) сныҟәон, аԥсуа бызшәа аҵара зҭахыз рзы аурокқәа мҩаԥызгон, Сҭампыл иҟоу Аԥсны ахаҭарнакраҿы (усҟан хаҭарнакс иҟаз Инар Гыцба иакәын) маӡаныҟәгаҩыс аус зуан, иара убас акәашаратә ансамбль "Редада" салан. Аҿари сареи ҳаибадырит, акыр ҳаилаҵәеит, сара избарҭан рыԥсадгьыл ргәы ишҭоу, бзиа ишырбо", - Сҭампылтәи лажәабжьқәа сзеиҭалҳәон Елиф Аргәынԥҳа.
Елиф Аргәынԥҳа, Сақариаҟа даниасгьы, лҵара инаҷыданы, лҩызцәеи лареи уа инхо ҳдиаспора ирымадан. Даара гәыблыла илгәалалыршәоит Сақариатәи адернеқь аиҳабы Орал Бганба аԥхьа днаргыланы ирхаҵгылаз зегьы рыӡбахә.
"Сақариа аҵара зҵоз аԥсуа студентцәа зегьы ҩнеихагылак аҟны ҳаицынхон, еснагь ҳҿаҵа еиҩшаны иаҳфон. Бысҭак ҳур, уадак аҿы еицынхоз ҳхала иаҳфаӡомызт, ҭаацәара дук еиԥш аишәа ҳаицахатәон, ус традициас иҳаман. Иазгәасҭарц сҭахуп, аҭоурыхҭҵааҩ Сельчуқ Сымсым шықәсак ахь знык Аԥснытәи астудентцәа зегьы ҳаизганы аԥсуа қыҭақәа рахь ҳшигоз, уаҟа аиҳабацәа-аиҵбацәа зегьы еизон, ҳгәазхара ҳаибабон, ҳаибадыруан, ҳаицәажәон", - илгәалалыршәеит Елиф Аргәынԥҳа.
Арҭ аиԥыларақәа рҟынтәи Елиф Аргәынԥҳа еиҭалҳәо, угәы зырԥшаауа ахҭысқәа рацәаӡоуп. Убарҭ ирылыскаауеит абри ажәабжьгьы.
"Есмаҳаным ақыҭаҿы ҳара ҳаиҭааит хылҵшьҭрала Ҳәаҭиԥацәа иреиуоу, 90 шықәса инарҭысхьаз Неџьмеҭҭи Агрба ҳәа абырг бзиа. Илымҳа ҽеила иаҳауамызт, саргьы снеины иааигәа снаиватәеит. Аԥснынтә ҳшааз аниарҳәа, илаӷырӡқәа изнымкылауа ус ҿааиҭит: "Сара уажәшьҭа сықәра сфахьеит, иахьа уажәранӡа Аԥсны ахьаа сшабылуаз сынарцәымҩа сықәлар ҳәа сшәон, уажәшьҭа сыԥсыргьы сгәы ҭынчуп, Аԥснынтә сашьцәа шәыбла сҭаԥшит, џьанаҭ сцашт…" - акыр лгәы ԥшаауа дсацәажәон Елиф Аргәынԥҳа.
Ари анҵамҭа ахьынӡеиқәсыршәоз, Елиф ахабар сылҭеит, мышқәак раԥхьа ари абырг хатәра иԥсҭазаара дшалҵыз…
Абас еиԥш аԥсуа қыҭақәа рҿы ирԥылоз аԥсуаа рҳәамҭақәа, аҿар ргәыбылра, Аԥсадгьыл ахь ирымоу ахәыцрақәа Елиф лгәаҵаҿы иԥхаӡа аҭыԥ ааныркылоит. Аԥсадгьыл ацәыӡра иадҳәалоу ахьаа атәымаџьара еиҳагьы ишуныруа хаҭала иԥылшәеит.
"Ҭырқәтәыла аҵара зҵоз сҩыза Ариана Аҩӡԥҳаи сареи Ҳендеқь уахык Аҩӡба Орҳан ҳисасын. Ауха ҳанааи аҭаацәа реиҳаби ҳареи ҳзеибамбаӡеит. Ашьыжь асааҭ фба шыҟаз ҳашә дасуа далагеит: "Шәсырҿыхоит, аха уаҳа сзычҳауам, шәызбарц сҭахуп, шәылақәа сырҭаԥшырц сҭахуп, уахатәи аҵх шәыҵхык ахалазшәа збоит…" - ҳәа. Иԥҳа ҳаимырҿыхарц шиалҳәозгьы, имуит, ҳаргьы иаразнак ҳҩагылан, аԥсшәа ааиаҳҳәеит, анаҩстәи ҳаицәажәара шаҟа аԥхарра ахылҵыз, шәазхәыц", - абас еиԥш ахаан илхамышҭуа ахҭысқәа ртәы сзеиҭалҳәон Елиф Аргәынԥҳа.
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуааи ҳареи ҳаимадара аус аҟны, жәаҳәарада, аҿар рылша акырӡа аҵанакуеит. Досу иара ихатә лагала ҟаиҵоит. Иара убас, Елифи сареи ҳаиҿцәажәараҟны иазгәалҭеит аԥсуа қыҭақәа ианырҭаауа ажәытә хәмаррақәа шымҩаԥырго. Убарҭ иреиуоуп ампахьшьы хәмарра (ҭырқәшәала - ҳавлу). Сара исыздыруамызт ари ахәмарра аҵакы, уи амаӡа Елиф исзаалыртит.
"Иааикәшаны итәоит зегьы, амҩаԥгаҩ ампахьшьы ырбааӡаны еиқәҳәаланы икуп. Ҩ-хәҭакны еихшоуп агәыԥ. Иаҳҳәап, уажәы ҩыџьа ахьеидтәало, "бызгарц сҭахуп сара сахь" ҳәа даҽаӡәы изҿиҭыр, изызҿиҭыз иааигәа итәоу мап икыр, "дусҭаӡом" иҳәар, мап зкыз агәҭахьы днаганы зегьы ишырбо амҩаԥгаҩ днеины ампахьшьала инапы дасуеит. Убас еиԥш ахәмарра мҩасуеит ампахьшьы ахала иԥытлаанӡа. Ари ахәмарра ҵакыс иамоуп маӡала аӡәы даҽаӡә иахь имоу агәаԥхара аарԥшра. Убас ауп иааркьаҿны ахәмарра аҵакы, сара излаздыруа ала", - дсацәажәон лхы-лҿы еихаччауа Елиф Аргәынԥҳа.
Елиф Аргәынԥҳа излалҳәо ала, сынтәа Диузџьа иаҵанакуа аԥсуа қыҭақәа рахь ицарц гәҭакыс ирыман, аха иҟалаз ачымазараҿкы аамҭала иааннакылеит. Хымԥада, аамҭа бзиа ҟалар, ҩаԥхьа рныҟәарақәа ирыцырҵоит. Ари аамҭа иалагӡаны имаҷым дара зҭаахьоу аԥсуа қыҭақәа, иаҳҳәозар: Ҳалыбеи иқыҭа (Цхьынара) - ԥсҳәааи ахҷыԥсааи ахьынхо, Есмаҳаным, Дилавер ақыҭа, Аҩӡаа рқыҭа, Ефҭениа ақыҭа, хылҵшьҭрала абзыԥқәа ахьынхо.
Елиф Аргәынԥҳа лҵареи лусуреи раамҭа лҽырхаршәаланы аԥсуаа рынхарҭаҩнқәеи, рқыҭақәеи, рыҿцәажәарақәеи ҭылхуан. Хымԥада, уи наунагӡа аҭоурых иаҿахәҳәаганы инхашт. Хаҭала, Елиф илзеиӷьасшьоит лыгәҭакқәа рынагӡараҿы аманшәалара, аизҳазыӷьара, агәалаҟара бзиа. Аргәынаа рҭаацәа рыԥсадгьыл иқәӷьацааит.
Сгәы иаанагоит, лаб Неџьаҭ аԥсадгьыл ахьчаҩ иаҳасабала изку ажәа аҳәара даҽа нҵамҭак аҳәаақәа аҭагӡарагьы сылшап ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 7 - Sputnik. Аԥсны иҟоу урыстәылатәи арратә база амотосхысцәеи артиллеристцәеи рыҟәшақәа Аԥсны иаԥдырҟәҟәааит "аӷа" иршьаҟауаа ржәылара ҳәа аанацҳауеит Аԥсны иҟоу урыстәылатәи арратә база апресс-маҵзура.
Аруаа ртанкқәеи, зкәылӡы ҵаӷоу атехникеи, илаҟәны иԥыруа ахархәагақәеи, ацәҟьарақәеи иреихсуан аполигон Ҵабал аҿы.
Ахархәара аҭан еиуеиԥшым абџьар, акәылӡтәы транспортиорқәа БТР-82А, анапылатә гранатаршәгақәа РПГ-7, 120-мм иҟоу аминомиотқәа уҳәа.
Аруаа анџьныртә ԥшыхәра мҩаԥганы, ахсаалақәеи аспутниктә система "Глонасс" рхы иархәаны рмаршрутқәа шьақәдыргылеит.
"Аӷа" иԥшааразы рхы иадырхәеит иара убасгьы аԥырҩы дызҭам арԥрыгақәа, еиҭарго аԥшыхәратә комплексқәа (КРУС) "Стрелец".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Адронқәа ржәылара: аруаа аԥырҩы дызҭам ахархәагақәа "ржәылара" аԥдырҟәҟәааит


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Ҳтәылауаа оперативла ажәабжьқәа рызнагараҿы аԥхьагылара змоу Жәларбжьаратәи аинформациатә агентреи арадиои Sputnik Аԥсны ҳаԥсадгьыл адунеи аҟны аӡыргараҿы, ҳхатәы бызшәа аҿиараҿы алагала ду ҟанаҵоит. Аха уи азы ажурналист асаит иазԥхьагәанаҭо астандартқәа дрықәшәаны аус иуроуп. Ажәлар ирыдугало аматериал актуалра аҵазароуп, хыԥхьаӡара рацәала аԥхьаҩцәа аиурц азы, иауҭо ахы ҷыдала уазнеироуп, ҩба-хԥа ажәа рыла аинтерес рызцәыругароуп.
Шықәсык инеиҳаны сара убри аус адызулон. Аха иазгәаҭатәуп, аԥсуа аԥхьаҩцәагьы Sputnik Аԥсны астандарт иаразнак ишамашьцалаз. Атекст иамыԥхьакәа, ахьӡ мацара иахәаԥшны ахҳәаақәа ҟарҵон, уажәгьы џьоукы-џьоукы уи иаҿуп.
Исгәалашәоит, амашьына ныҟәызцо аҳәса амҩаҟны ахацәа раасҭа еиӷьны рхы шымҩаԥырго, еиҳа аԥҟарақәа ишрықәныҟәо, аха уеизгьы ахацәа "амашьына аԥсҟы зку аԥҳәыс аграната змоу амаамын даҩызоуп" ҳәа лафны ишырзырҳәо иазкны астатиа анызыҩ, иара убри ажәаҳәа атекст хьӡыс ианасҭа, ианыз иамыԥхьакәа ахы иахәаԥшны, аҳәса аԥхьаҩцәа ражәа хьанҭақәа аинтернет аҟны исгәыдырҵо ишалагаз, сара сырхыччазшәа иԥхьаӡаны. Егьырҭ авторцәагьы амц сдырҳәарым, ас еиԥш иҟоу ахҭысқәа рацәаӡоуп.
Хәышықәса рыла Sputnik Аԥсны ирццакны ҩ-бызшәак рыла ажәабжьқәа рыҩра снарҵеит. Хра злоу ахҭыс "иахьынӡашу" ажәлар ирыдумгалар, иара астандартқәа рыла актуалра ацәыӡуеит ҳәа иԥхьаӡоуп.
Аԥсшьарамшқәа раан, Sputnik Аԥсны асаит аҟны иуникалтәу аматериалқәа убоит. Урҭ аредакторцәа ианрыдаагало ишәа-иза, еиҳа аинтерес зҵоу алҳаԥшаауеит. Адаҟьа харҭәаатәуп ҳәа баша текстк ииасраны иҟам. Ианысԥхьаӡа, хәышықәса рыҩнуҵҟа 500 инареиҳаны сматериалқәа асаит ианылахьеит, ҩынтә еиҳаны актуалра аҵам ҳәа мап сцәыркхьеит. Иара убри акәзаргьы ҟалап изыбзоуроу уажәааигәа зыҩра салгаз, амҳаџьыраа рхылҵшьҭрақәа аӡәырҩы рнысымҩа иазку ашәҟәы-альбом "Амра ашәахәақәа". Sputnik Аԥсны адҵала иуникалтәу атемақәа рызхәыцра саналага, абри аидеиагьы сыхшыҩ аҟны иааит.
Sputnik Аԥсны асаит азы, иара авторцәа ҳзгьы даара ихадароуп аԥхьаҩцәа рхыԥхьаӡара. Урҭ шаҟа ирацәаҩу аҟара, ҳреитинггьы шьҭыҵуеит.
Хәышықәса рыла, ауаажәлар ирыдазгалахьоу анҵамҭақәа рҟнытә, еиҳа изыԥхьаз, насгьы ахҳәаа зырҭаз ҳәа иалскаар сҭахуп 2016 шықәсазы Москва имҩаԥысуаз жәларбжьаратәи аҭҵаарадырра-практикатә конференциаҟны Гагратәи алицеи-интернати Аҟәатәи ашколхәыҷқәеи аԥхьахәқәа шыргаз иазкыз сыстатиа, уи 23 нызқьҩык аԥхьеит. Аиашазы, Sputnik Аԥсны аԥсуа ҟәшаҿы хәышықәса рыла абас еиԥш аԥхьаҩцәа рхыԥхьаӡара уаҳа материалк иамаиуӡеит. Уи, хымԥада, сара сзы игәахәара дууп.
Иазгәасҭарц сҭахуп, ҳаилазаараҟны аинтерес аҭаны ишрыԥхьо Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иазку аҩымҭақәа, аҳәаанырцә инхо ҳџьынџьуаа рыԥсҭазаара иадҳәалоу анҵамҭақәа, ҳҵасқәеи ҳқьабзқәеи зныԥшуа аусумҭақәа. Абарҭ атемақәа ахьаарԥшу сматериалқәагьы шәҩыла, зны-зынла зықьҩыла аԥхьаҩцәа рылаԥш ахыргоит.
Sputnik Аԥсны сара сзы иԥышәа дууп. Узхьымӡо атехнологиа ҿыцқәа рыла иҭәу хырхарҭоуп. Изызӡари, раԥхьанатә аусура саналага, хәышықәсанӡа сааныркылоит ҳәа сыҟамызт, исықәымҿиоз рацәан.
Sputnik Аԥсны абзоурала уажәшьҭа схатәы аԥхьаҩцәагьы сымоуп. Уи дарбанызаалак автор изы даара акраҵанакуеит. Ԥхьаҟагьы арҿиара иацысҵанда ҳәа уархәыцуеит.
Сынтәа хәышықәса зхыҵуа Аԥсны аус зуа Жәларбжьаратәи аинформациатә агентреи арадиои Sputnik Аԥсны иазааԥсо зегьы ирыдысныҳәалоит иазгәарҭо аиубилеи хәыҷы. Доусы инапы злаку аҟны ақәҿиарақәеи аманшәалареи ицзааит. Зымаҵ руа ажәлар ргәы шьҭызхуа, рдунеихәаԥшышьа зырҭбаауа, ркультура ҳаразкуа ажәабжьқәа рызнаргартә еиԥш алшара ҟалааит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Ҭагалантәи амш ԥхақәа руак азы ҩыџьа апоетцәа – Дырмит Габалиеи Абзагә Аҟалӷьбеи, аҽнышьыбжьон, амшын аԥшаҳәаҿы каҳуажәра ишаҿыз снарыхҭыгәлеит.
Мышқәак рышьҭахь ажурналист Девид Гобечиа дҳацны, мрагыларахь ҳхы рханы амҩа ҳанылахьан. Ҳарҭ ҳахҩык иҳацын "ҳҵәаӷәамҭақәа", Девид – "ифото-видео-блаҭыхга".
Крааҵуан жәеинраалақәак ҳармыԥхьеижьҭеи – абас иҟан ҳныҟәара аҿыҵга. Зегь раԥхьа уи ахшыҩзцара ихаҿы иааит Дырмит, иара убасҟан, аԥшаҳәаҿы акаҳуа анаҳжәуаз аамҭазы.
Аҽны ҳаҭааит Басариа ихьӡ зху Очамчыратәи ашкол-интернат. Уи аамҭазы "коронавирус" ҳцәагьы ҳацәагьы макьана иаламшәацызт аҟнытә ҳрыдыркылеит ҳаргәыдыҳәҳәаланы. Имаацызт адистанциа-мистанциақәа "рмодагьы".
Апоетцәа рҭеиҭыԥш ашколхәыҷқәа рхаҿы ишааиуа ҳашьашәалон ҳәа сгәы иаанагом, аха а-Пушкинхареи а-Шьынқәбахареи аҽны ҳаргьы хықәкыс иҳамаӡамызт. Сааҭк аҟара иргәарԥханы иӡырҩуан аҵаҩцәагьы. Рнапеинҟьабжь еиҳа-еиҳа иӷәӷәахо ианалага – иазҳархеит. Избанзар зны-зынла уи агәыԥҵәарагьы иадыргоуп.
Ԥыҭк ҳагәқәа (анаҩс ҳлымҳақәагьы) анҳарда, аԥшәмацәа адиреқтор иуадаҟны пату ҳақәырҵар рҭаххеит. Ашкол уанҭо ари ауадахь анагарақәа бзиарак иазҳәам, џьаракы аҩнагалара-аҩныгараҿы уаныцхырааҩу алаҳамҵозар. Аха уажәазы сасра ҳуеит, ҳзыцәшәо егьыҟам.
Дук мырҵыкәа ашкол анапхгареи арҵаҩцәеи иҭабуп ҳәа нараҳәаны, аԥсуа шәақәа ҳәо, мамзаргьы ирӷызуа, ҳазлааз ала ашьшьыҳәа ҳанҿынаҳхеит. Ҳаԥхьаҟа Аҟәанӡа ишьҭоу амҩа хароуп, арҿиара мҩа акәзар – нҵәара ақәӡам.
– Ҳзусҭцәоу жәдыруама? – ҳәа ҿааиҭит Дырмит, Очамчыра ҳаналсуаз аамҭазы.
– Ыы? – ҳҳәеит ҳаргьы, иҵаашьа џьашьаны.
– "Ашацкыра апоетцәа" ҳауп.
Ари машәыршақә иҳәаз ажәақәамызт, анаҩстәи ҳныҟәарахьгьы "Ашацкыра апоетцәа" раҳасабала амҩа ҳақәлеит. Жьҭаарамза 24 рзы ҳара ҳаҭааит Ҷыҷыкәа Хьиба ихьӡ зху Баслахәтәи абжьаратә школ.
Аԥсуаа рҳәашьа, сара истәуп ҳәа акәым изысҳәо, аха ари ашкол аҵас бзиақәеи аҳаҭыри змоу ҵараиурҭоуп. Аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи апоетцәеи ирызку, ашкол ашҭа ҭбааҭыцә ҭзырҭәаауа абаҳча мацара абанӡанеиуеи. Дара рнапала еиҭарҳаз аҵлақәа еиламҩашьарц азы досу анҩыларақәа рымоуп. Аԥсуара иазку ауадаҿы еизгоуп ибеиаӡоу аҭоурыхтә материал.
Акыр жәашықәса раԥхьа ари ашкол аҟны ашәҟәыҩҩцәеи ашколхәыҷқәеи рыбжьара асалам шәыҟәқәа реимдара хацыркын. Уи аҵас бзиа еиқәырханы иаагоуп иахьанӡагьы, асалам шәҟәқәа зегьы еиҷаҳарыла иҵәахуп хыхь зызбахә ҳәаз ауадаҿы.
Ашацкыра апоетцәагьы ари абаҳча ссир аҟны ҳахьӡ зҳәо ҵлак ыҟазарц ҳҭаххан, аҳаҵла ааганы еиҭаҳҳаит. Хәыҷык-хәыҷык баҳала аус анаҳуы, ҳаиасит ажәеинраалақәа рыԥхьарахьгьы.
Анаҩстәи ахҭысқәа еиҭаҳәаратә формала иаасырԥшуеит, аԥхьаҩ ажәа дасмыршьразы.
Иҭәы-иԥха имҩаҧысыз ари аиԥылара ашьҭахь ашацкыраа анаҩстәи ҳаиқәшәара шықәсыбжак еиҳаны иахырԥатәхеит. Уи зыхҟьаз аҭагылазаашьақәа рацәоуп.
Инҵәеит 2019-тәи ашықәс. 2020-тәи алагамҭа акәзар аибабарақәеи аиқәшәарақәеи рзин ааҳамнахын, "zoom" ала авидео еимадара мацара ҳҽалаҳагӡар акәхеит. Ари аамҭа иалагӡаны ҳаилазаара иацлеит: Алмас Шьалашьаа, Шьазина Бганԥҳа, Ҳаџьараҭ Џьыкьырба, Адгәыр Амԥар.
Ачымазара иадҳәалаз агәыҭҟьарақәа маҷк ианеихсыӷь, ԥхынгәымза 23 аҽны, Дырмит Гәлиа илитературатә-мемориалтә музеи аҟны ицәыргахеит алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа". Уи алахәылацәа досу ҳҩымҭақәа акы-ҩба ҳрыԥхьеит, иара убас инеимда-ааимдо ҳаԥхьеит "Ашацкыра апоетцәа Рҭоуба".
Аҭӡаҿы икыдын асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа ҳаилазаара иазирхиаз адыргаҷагьы.
Апоет, ажурнал "Алашара" аредактор хада Анатоли Лагәлаа, аилазаара ҿыц иазкны игәаанагара ҳәо, иазгәеиҭеит:
"Аамҭа аҿахәы шаҟа иҳазҳәо, шаҟа аҵакы ҳзеилкаауа – уброуп ҳпоезиагьы аԥсы ахьҭало. Иагьа ирԥшӡаны иуҩыргьы, агәы аҵамзар, агәаӷь амамзар, аԥсуара ыҟамзар – уи алҩа иаҩызоуп. Избанзар, иахьа узыԥхьо алитература убри аҟара ирацәоуп, уи иалкааны ахатә бжьы ацәыргара мариаӡам. Аха абаҩхатәра змоу уи амаҵ иуроуп. Даара узызхьаауа, угәы иаҭаху зегьы аанужьыр ауп, иулоу наугӡарц азы, имца хааны уаблырц азы. Изгәаԥхо ҟалоит, изгәамԥхогьы ҟалоит, аха сара исҭахыз сҳәеит, са сыдагьы аӡәгьы изҳәомызт ҳәа агәаанагара ануоулак – убасҟан ауп ажәеинраала аныуҩыз".
Адгәыр Амԥар аҭоубаҭара адырхаҽны ҳаилазаара даналҵ, Гәлиа иҩны-амузеи аҟны Даур Наҷҟьебиа иҳаиҳәаз ажәақәа атыхҳәа иааҳгәалашәеит. Ашәҟәыҩҩы ҳгәыԥ алахәылацәа зегьы шнымхо, мышкы зны аӡәы ишынижьуа ҳгәы ҳҽаниҵахьан, аха уи амш ас лассы иаауеит ҳәа ҳгәы иаанагомызт.
Ааигәазы акы-ҩба усмҩаԥгатә азԥхьагәаҭаны иҳамоуп. Аԥсуа политикцәа ражәақәа рыла иуҳәозар "иҟаҵатәу рацәоуп", аха урҭ зегьы раԥхьа игылоуп арҿиара.
Алитературатә еилазаара "Ашацкыра апоетцәа" адаҟьақәа феисбуки инстаграми рҟны иаԥҵоуп. Уаҟа агәыԥ алахәылацәа рырҿиамҭа ҿыцқәеи аилазаара аԥсҭазаашьа атәы зҳәо ажәабжьқәеи лассы-лассы ишәыдаагалалоит.
Ауаажәларра амчра аԥсахразы апротесттә қәгыларақәа зымҩаԥырго анапхгара ҳазҭо русуразы агәынамӡара рымоуп азоуп. Ареволиуциақәа мҩаԥысуеит асоциалтә платформа уи азы иахьыманшәалоу атәылақәа рҿы.
Иаҳхысыз ашықәси ҳазҭалази ҳтәылаҿы аполитикатә еибарххарақәа рацәан, урҭ реиҭаҳәарагьы иаԥсам, зегь ибзианы ижәдыруа ауп. Усҟан оппозициа иҟаз, иахьа амчраҿы иҟоу анапхгара рриторика "азакәан аҳра ауа, еиҵыху ачынуаа рыштатқәа реиҵатәра, ауаа рсоциалтә бзазара ашьҭыхра" ҳәа, ԥхьатәара ирышьҭыз атәыла ахада иаамҭазы иҟаз ауашәшәырарақәа акыр иӡырганы, уи шьаҭанкыла ишеиҭаркуа агәра ҳдыргон. Аҳәара мариоуп, аха анагӡара уадаҩуп. Иҳаҩсхьоу ашықәсқәа ҳрыԥшны иаҳҳәозар, ҳтәыла ахадацәа амчрахь анеиразы аҳәаҭыхла ирзықәԥо, анаҩс урҭ рхаҭа азакәанқәа еиларгарагьы ирылакьысуам, избанзар, рус иахазыргылаз раҳаҭыр рбароуп.
Еидыз аоппозициатә блок ахада Аслан Бжьаниа иахьа амчраҿы дыҟоуп, ҳазҭоу ашықәс алагамҭазтәи аполиткатә кризис алҵшәақәа ирыбзоураны. Абар зеиӷьыҟам аҭагылазаашьа, азакәан аҳра ауа, акоррупциа маҷхо, ачынуаа рхыԥхьаӡара еиҵахо аҟаҵаразы. Макьаназы, агәыргьынчмазара аиаара раԥхьатәи ацәаҳәаҿы иазлаҟоу ала, егьырҭ зыӡбахә ҳәаз ареформақәа кьыс рымам, ачынуаа реиҵатәра акәзар, аизырҳара амҩоуп изну.
Иахьатәи Аԥсны ахада икадртә политика макьаназы иреформатәу аҟазшьа амоуп ҳазҳәом, дамеигӡакәа ацхырааҩцәеи абжьгаҩцәеи иадминистрациа иадигалоит, уаанӡатәи икритикатә згәаҭақәа ихаршҭны. Иахьатәи санҵамҭа зызку "афырхаҵаратә" темагьы сазааиуеит уажәы.
Ажьырныҳәатәи аполитикатә хҭысқәа ираԥхьагылаз Ахра Аҩӡба алхрақәа рышьҭахь "адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада ицхырааҩ" ҳәа дшьақәырӷәӷәоуп. Даҽакала иаҳҳәозар, ахада иадминистрациа ианақәлоз, асаркьақәа ԥыххааны амҩа аазыртуаз иаалырҟьаны ддипломатхеит. Ишыжәдыруа еиԥш, адипломатиа – акыр иаамысҭашәоу занааҭуп, уи иаднакылаӡом аӷьалпал. Рацәак аԥшрагьы аҭахымхеит.
Ҳазҭоу амза быжьба рзы асоциалтә ҳақәа рҿы иаацәырҵит "адәныҟатәи аусқәа рзы Аԥсны ахада иабжьгаҩ Ахра Аҩӡба "Урыстәылеи Аԥсни рҳәааҿы ибжьагылоу аихатә гәашә и-Toyota Land Cruiser алаӡара ду змоу абапмер ала днажәлан, ҳара ҳҳәаа дышҭалаз узырбо асахьаныҟәа. Абри алагьы аԥсуа дипломатиа ахаҿра ҿыц шьақәыргылоуп. Аиашазы, асоциалтә ҳақәа рҿы ицәырҵыз авидео ала, Toyota Land Cruiser аԥсҟы зку дшумбогьы, дук мырҵыкәа Ахра Аҩӡба иҳәеит уи иара шиакәу, изыҟаиҵазгьы "хә-сааҭк аҳәааҿы даанкыланы дахьрымаз" азы шакәу.
Ишеилкаахаз ала, ҳдипломат акоммуналтә, иара убас егьырҭ ашәахтәшәаратә ҟазшьа змоу аусқәа рзы миллионк иаадҩыло ауал иқәын, уи имшәакәан Урыстәылатәи аҳәаа ахысра азин имамызт. Ахра Аҩӡба иҟаиҵаз ахҳәааҿы иазгәеиҭеит "аҳәааҿы иҟоу аҭагылазаашьа хшыҩзышьҭра аҭатәуп" ҳәа. Адипломат иҟаиҵаз аҳәамҭаҿы иара убас иазгәеиҭоит ҳауаажәлар аҳәаа ахысраҿы ауадаҩрақәа шрымоу, сааҭла уа агылара шрықәшәо азы.
Ауадаҩрақәа ануԥыло ыҟаҵәҟьоуп, аха апрезидент иабжьгаҩ дышдипломатыз ихашҭит, адипломатиа ззыҟоу, аиҿцәажәарақәа рыбзоурала ауадаҩрақәа раԥырҟәҟәааразоуп. Авидео уахәаԥшыр иубоит еиқәаҵәасамсалуа иҟоу адипломат имашьына, акашәа имбакәа, амҽыӷра аҟазшьа аманы Аԥсны аҳәаа еихызшо агәашә инажәланы ҳтәыла ишҭалаз. Шәазхәыц, ари ҟазҵо апрезидент ицхырааҩ иоуп, баша хархьуаҩым.
Схаҿгьы исзаагом, уаанӡатәи Аԥсны ахада ицхырааҩ иакәызҭгьы, аоппозиционер Аслан Бжьаниа идгылаҩцәеи иареи иахырҳәаараны иҟаз ари ахҭыс, аха "дара ртәы" ианыҟаиҵа, хымшҟа рыԥсы ӡаны итәан. Аинформациатә хархәагақәа рҿы ари атема анцәырҵ, акыр зыбжьы цәгьахаз хҭысны ианыҟала, нанҳәа 10 рзы апрезидент ипресс-маҵзура аҟынтә ицәырҵит аҳәамҭа "Ҳазҭагылоу аамҭазы аҭагылазаашьа аҭҵаара мҩаԥысуеит" ҳәа. Аҳәамҭа ишҳаҵанаҳәо ала, Аԥсны анапхгара ари азҵаатәы азы, агәаҭарақәа анымҩаԥыслак ашьҭахь алкаақәа ҟарҵоит. Ари ахҭыс азы, иҳәынҭқарратәу аинформациатә хархәагақәа уамак рҽырымҟьеит, апресс-маҵзура иҳаланаҳәаз аинформациа аздырхеит, иҷыдоу аҭыжьымҭақәагьы азырымкит. Иҳәынҭқарратәым ирҳәази ирымҳәази ахәшьара аҭара хықәкыс исымаӡам уажәы абра, урҭ уеизгьы-уеизгьы "рхы иақәиҭуп".
Хымԥада, уаанӡа акәызҭгьы, Бжьаниа идгылоз аоппозициатә информациатә хархәагақәа ирҳәашаз рдыррын, адипломат Аԥсны агәашә иҭалашьа ҳзырбоз авидео иахьеи-уахеи идырҵәирын, аха уажәы амчрахь ианааи "ажәа ахақәиҭра" ҳәа ззырҳәоз аԥсы ахьҭоугьы ргәаламшәеит, имашьына аҳәааҿы "ианжәылозгьы" цәыррымгеит.
Ари ахҭыс Урыстәылеи Аԥсни реизыҟазаашьазы узхыҽхәаша акәым. Ҳтәыла ахада ицхырааҩцәеи иабжьгаҩцәеи узвамлаша ахымҩаԥгашьа аадырԥшлароуп. Ихадоу ҳастратегиатә ҳәынҭқарра ҳәа Урыстәыла ианазаҳҳәо, ҳдипломат ихымҩаԥгашьа ҳаизыҟазаашьақәа ирмыхәарашәа сыҟоуп. Анаҩсан иҳауз ажәабжьқәа рыла, Ахра Аҩӡба иқәыз ауал ишәеит, ахҭыс азы Урыстәыла аганахьала аусҭҵаара нап аркуп. Абри аныҟала, асоциалтә ҳақәа рҿы ацәажәарақәа цәырҵуа иалагеит Аҩӡба иусура дамырхуамашь ҳәа. Сара схәыцрақәа ртәы сҳәозар, дамырх сыздыруам, аха Аҩӡба дара рхаҭақәа рамхра азҵаатәы ықәимыргылааит…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
"Асезон аатуеит ачала, уи адагьы акгьы уазышәарыцар ҟалаӡом. Ашәарах жьҭаара 1 инаркны иалагоит. Зныктәи ашәарыцараан ача ҩажәа еиҳаны иушьыр ҟалаӡом. Раԥхьа ача цәырцуеит Цандрыԥшь, Маҳадыр ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҿы, уаҟа ирацәаны иубар улшоит, нас цәыббрамзазы Очамчыра араион ахь иаауеит. Ашәарыцаҩ данҭыҵуа имазароуп хышәҟәык: ашәарыцаратә билеҭ, ашәақь аныҟәгаразы аршаҳаҭга, иара убас алицензиа. Ашәарыцара аԥҟарақәа рықәныҟәаразы ахылаԥшра зду аекологиа аусзуҩцәа роуп. Аха еиҳарак ҳара ҳақәгәыӷуеит ашәарыцаҩцәа рыламыс. Ашәарацыҩ аԥсабара даԥырхагахар иҭахызар уи азы еснагь имоуп алшара, аха ҳара ҳзықәгәыӷуа еиҳарак иламысоуп, мамзар, акы икәа иҭаиҵап егьы - иӡап, еснагь уи узишьҭалом. Иҟоуп есышықәса аԥҟарақәа еилазго, урҭ иаҳа-иаҳа шьҭахьҟа ицоит, аха сынтәа ҳақәгәыӷуеит, аекологцәа рус иаҳа идырџьбарап ҳәа избанзар, хаала измаҳауа ыҟоуп", - еиҭеиҳәеит Кәыҵниа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, абҵара 19 – Sputnik, Бадри Есиава. Дмитри Ӷәазаа франциатәи акоманда "Speed Car" далахәны автоеиԥхныҩлара "Шесть часов Ле-Мана" аҿы аиааира игеит.
"Зегьы аӡбахә шәаҳахьазар акәхап автоеиԥхныҩлара "24 часа Ле-Мана", уажәы ҳара уажәы иара абри атрассала ҳамҩасуан, аха ф-сааҭктәи аамҭа ҳахьаҵанакуаз азы аконфигурациа маҷк еиҭакын. Ари сааҭрацәалатәи Франциа ачемпионат – ендуранс афиналтә еиԥхныҩлара акәын. 21 позициа рҟынтәи ҳаҵҟьеит еиуеиԥшым апроблемақәа ирхырҟьан, аха аиааира агара ҳалҳаршеит", - еиҭеиҳәоит Ӷәазаа.
Иареи иколлегацәа: Евгени Кирееви Владимир Чарчииани автомашьына Mercedes-Benz GT4 ала иқәгылон. Амашьына амчра 580-ҽы рымчра иҟоуп. Апилотцәа ес 45-минуҭ рҽырыԥсахуан. Ф-сааҭк рыла 154 еикәшара ирхысит.
"Ари амодель ала раԥхьаӡа акәны сықәгылеит. Амашьына шьахәӡоуп, 100 километрак аццакра 4 секундк рыла иаиуеит. Франциа ачемпионат аангьы иарала сықәгылоит", - иаԥхьаҟатәи ипланқәа дрылацәажәеит Ӷәазаа.
"Ле-Ман" аура 4,5 километра иҟоуп. Аиԥхныҩлараан ақәа леиуан, ауадаҩрақәагьы ацын. Убри аан аӡбаҩцәа акыр иашьклаԥшуеит аԥҟарақәа реиламгара.
Дмитри Ӷәазаа хәажәкыра 16 1988 шықәса рзы Гәдоуҭа ақалақь аҿы диит. Профессионала абри аспортхкы инапы алакуп 2010 шықәса раахыс. 2018 шықәса рзы Mitjet 2L акатегориа PRO аҟны Урыстәыла Ахраҿа иоуит.
2019 шықәса рзы Франциаҟа диасит. Акласс GT4 ала Франциа Ачемпионат далахәуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.


АҞӘА, ԥхынгәы 30 – Sputnik. Аԥсны акоронавирустә инфекциа ахылаԥшра ауҭартә иҟоуп ҳәа лҳәеит арадио Sputnik аинтервиу азҭаз ареспублика асанитар ҳақьым хада Лиудмила Скорик.
Лара лажәақәа рыла алаборанттә бригадақәеи ашьагарҭақәеи планла аус руеит. Скорик илҳәеит акоронавирус азы анализ агара аҳақьым ианазиԥхьаӡо шакәу ианалшо.
Аҟәа ақалақь аҳақьым хада Алла Белиаева лажәақәа рыла COVID-19 адиагноз шьақәырӷәӷәахар ауаҩԥсы изы адыррақәа зегьы иара дахьынхо ақалақь ма араион асанитартә ҳақьымцәа ирзынашьҭхоит, анализ агараан хымԥада иҭел ҭарыҩуеит.
Белиаева иазгәалҭеит аҿкы змоу зегьы аамҭа мгакәа рҽышрымардаз, ҩынтә заҵәык рыда.
"Ачымазаҩ дзыҿцаауазгьы анализ анырзыҟаҵатәу ыҟоуп. Аҭаацәара зегь ҳәарада ранализ аагоит", - ҳәа лҳәеит лара.
Белиаева лажәақәа рыла Гәдоуҭатәи агоспиталь ахь инарго зчымазаратә ҭагылазаашьа хьанҭоу роуп, иара убасгьы ахалаҽыхьчара ззалмыршо роуп.
Асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик иазгәалҭеит аҳәаа знык ахысразы азин ала аҳәаа иахысыз ҩымчыбжьтәи акарантин рхыргом.
"Рашәарамза инаркны ҳара аҿкыра ҟалом ҳәа иаҳшьо ҳалагеит. Ахәышәтәырҭақәа рахь инарго иалагеит урыстәылантәи иаақәаз. Урҭ уа ишыҟаз рҳәомызт. Уажәы ҳара авирус мҽхакыҭбаала аҭыԥ ахьамоу атәылаҟынтә иаақәаз зныруаз ахаҿқәа рышьақәыргылара ҳаҿуп", - ҳәа лҳәеит лара.
Аԥсны апандемиа иаалагазар 81-ҩык аҿкра рыхьхьеит. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы зиахеит, ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит. Иахьазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп 14-ҩык апациентцәа, акоронавирус рымоуп ҳәа шьақәырӷәӷәаны, 30-ҩык аҩны иҟоуп.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Ауаҩы еснагь игәабзиара дацклаԥшуазар ауп, аиҳарак аӡынра уи ашәарҭара ианҭагылоу.
АУН "Аӡыканал" аремонттә усурақәа мҩаԥнагараны иҟоуп Аҟәа, Арӡынбеи Ажәанбеи рымҩақәа рҟны, нанҳәа 12 аҽны.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 148-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 50-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥснытәи ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи рахь рыдкыларазы арзаҳалқәа нанҳәа 20 инаркны рынашьҭра алшоит.


АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Аԥсны, Монголиа, Болгариа ажурналистцәа реидгылақәа аиқәшаҳаҭра рыбжьарҵеит ҳаамҭазтәи ажурналистика афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны. Аԥсны ажурналистцәа реидгыла ахаҭарнакцәа злахәу афорум мҩаԥысуеит Шәача, цәыббра 22-27 рзы ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг.
Ҳашыг иажәақәа рыла, аиқәшаҳаҭра иалнаршоит аԥышәа аимдара, атәылақәа рыбжьара апресс-турқәа рымҩаԥгара.
"Болгариа ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩи сареи мышкала еицӡыраагеит "Урыстәылатәи ажурналистцәа рзы аҳәаанырцәтәи аԥсшьара". Асовет аамҭақәа рзы Варнеи Пицундеи асовет журналистцәа рыԥсшьарҭатә базақәа ыҟан. Ҳара иҳаӡбеит урҭ реиҭарҿиара. Уажәы Аԥсны Акурортқәеи атуризми рминистрреи ҳареи аилацәажәарақәа мҩаԥаагоит ареспубликаҿ ажурналистцәа рыԥсшьара аиҿкааразы", - иҳәоит Аԥсны ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы Руслан Ҳашыг.
Руслан Ҳашыг иҳәеит цәыббра 25 рзы ишазԥхьагәаҭоу Аԥсны ажурналистцәа реидгылеи Чечентәылатәи ажурналистцәа реидгылеи, иара убас Аԥсны ажурналистцәа реидгылеи Даӷьсҭан ажурналистцәа реидгылеи рыбжьара аиқәшаҳаҭрақәа анапрыҵаҩра.
Аԥсны ажурналистцәа реидгыла ахаҭарнакцәа злахәу ҳаамҭазтәи ажурналистика афорум мҩаԥысуеит Шәача, цәыббра 22-27 рзы. Иара иахьатәи аамҭазы иналукааша журналисттә форумуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


АҞӘА, хәажәкыра 12 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Апарламент адепутатцәа "Амаҵзурауааи адепутатцәеи рхашәалақәеи, рныхрақәеи, рмазареи, амазаратә ҟазшьа змоу рхыдҵақәеи ашәҟәы рҭагаларазы" азакәан ахь ариашарақәа аларгалеит иахьа, хәажәкыра 12 рзы. Абри атәы аалыцҳауеит Sputnik акорреспондент.
Апарламентарицәа рыӡыбрала ачынуаа рхаҭақәа рыдагьы урҭ рыҳәса/рхацәа, зықәра намӡац/ зықәра наӡахьоу рыхшара, рашьцәа/раҳәшьцәа рхашәалақәа ашәҟәы иҭаргалалароуп.
Уажәшьҭарнахыс ахадарахьы акандидатцәеи адепутатцәеи рдекларациақәа нарышьҭлароуп алхратә комиссиахь еиԥш ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистррахьгьы.
Ариашарақәа инарықәыршәаны адекларациақәа рдыррақәа аофициалтә саитқәа рҟны икьыԥхьхоит, АИХқәа ирзынарышьҭуеит.
Иара убас ардырра иаҵанакуеит:
Ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистрра асаит аҿы иӡыргахоит ачынуаа ашықәстәи рхашәалеиԥш абанктә ԥхьаӡарақәа рҿы ирызҭо аԥарақәа.
Аҵакы змоу лагаланы иҟалеит ачынуаҩ иеиҭашьақәыргылара азин ыҟамкәа имаҵзура иамхра аԥаршеи дыррақәа рыдигалазар.
"Амаҵзурауааи адепутатцәеи рхашәалақәеи, рныхрақәеи, рмазареи, амазаратә ҟазшьа змоу рхыдҵақәеи ашәҟәы рҭагаларазы" азакәан амчра аиуеит официалла ианкьыԥхьха ашьҭахь.
2020 шықәса хәажәкыра 2 рзы хҩык ҳтәылауаа амлашьра иалагеит. Хәажәкыра 9 рзы урҭ ирыцлеит даҽа хҩык. Амлашьра мҩаԥыргон: Џьансыхә Адлеиба, Асида Кортуаԥҳа, Иван Ачба, Марина Агрԥҳа, Алина Ачԥҳа, Бота Ажьиба.
Дара дҵаны иқәдыргылон Апарламент адепутатцәа "Амаҵзурауааи адепутатцәеи рхашәалақәеи, рныхрақәеи, рмазареи, амазаратә ҟазшьа змоу рхыдҵақәеи ашәҟәы рҭагаларазы" азакәан ахь хара имгакәа ариашарақәа аларгаларц.
ЕАР Аконвенциа 20-тәи ахәҭаҷ адкылара адгылаҩцәа ражәақәа рыла, хәажәкыра 9 рзы 5000 напынҵамҭа еизыргахьан, даҽа 2000 напынҵамҭа атәыла егьырҭ ақалақьқәеи араионқәеи рҟны еизгоуп.
Аԥсныҟа иара убас иааргеит Шәачатәи ҳдиаспораҟынтәи анапынҵамҭақәа шәкы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Акоррупциа иаҿагыло азакәан ахада иалхрақәа рҟынӡа ирыдыркылоит
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


АҞӘА, ԥхынгәы 15 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Аԥснытәи аԥкьаҭасыҩ Амина Аншԥҳаи чехиатәи аспортсменка Анастасиа Детиуки атурнир ITF W60 аҿы аиааира ргеит ҳәа аалыцҳауеит аспортсменка лан, Емма Кәартааԥҳа.
"Таим-бреик аҿы дара ирылшеит нидерландиатәии индиатәии аицықәгылаҩцәа риааира. Сынтәа, Амина лзы ари раԥхьатәи иааироуп", - лҳәоит лара.
Аԥкьаҭ ду азы атурнир ITF W60 (аԥхьахәтә фонд 60 нызқь доллар) мҩаԥысуан Германиа, ақалақь Ферсмольде аҿы ԥхынгәы 8 - 14 рзы.
Амина Аншԥҳа 2013 шықәса рзы 14 шықәса рҟынӡа зхыҵуа рыбжьара Европа дачемпионхеит, акыр жәларбжьаратәи турнирқәа Бельгиа, Германиа, Швеицариа, Узбекистан, Ҭырқәтәыла, Урыстәыла. Имҩаԥысуаз рҟны 18 шықәса рҟынӡа зхыҵуа ахьалахәыз аиааирақәа лгахьеит. 2016 шықәса рзы 18 шықәса рҟынӡа зхыҵуа аспортсменцәа рыбжьара Европа дачемпионхеит.
Иара убасгьы дрылахәын атурнирқәа: "Большои Шлем": US Open (ЕАА), Roland Garros (Франциа), Wimbledon (Великобританиа).
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсадгьыл ахь ахынҳəра ԥхыӡҵас иззааиуаз ҳџьынџьуаа рахьтə иҟоуп згəыӷрақəа змеижьаз, акыршықəса иззыҳəоз рыԥсадгьыл абара зқəашьхаз. Шьамтəылатəи Арабтə Республикаҿы инхо ҳдиаспореи ҳареи ҳаимадара акыр ихьысҳан Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра аԥхьа, иҟан аиҭанеиааирақəа, аибабарақəа, аха уи азхомызт.
Ҳазҭагылоу аамҭазы, ишыжəдыруа еиԥш, имаҷҩым зыԥсадгьыл ахь наунагӡа нхара ҳəа иааз Шьамтəылатəи аԥсуаа. Урҭ рахьтə иуԥылоит аԥсшəа цəгьамкəа изҳəо. Еиҳарак ибзианы ирдыруа адыгьа, аҟабарда бызшəақəа роуп, избанзар уи атəылаҿы аԥсуаа реиҳа акырӡа ирацəаҩны инхоит. Аԥсны инхо ҳџьынџьуаа рахь сныҟəарақəа хацсыркцыҧхьаӡа, иџьашьахəу ауаа сԥылоит, зны-зынлагьы схы гəыбӷан асҭоит, избан уажəраанӡа изысзымдыруаз, рыӡбахə зысмаҳацыз ҳəа.
Убас еиԥш, Дранда аҳаблан сара дсықəшəеит Аԥсны раԥхьаӡа акəны 1990 шықəса рзы иааз, анаҩсгьы изныкымкəа иаҭаахьаз, иахьа зыԥсадгьыл аҿы инхо Фаиқ Чычба. Ирацəоуп Фаиқ исзеиҭеиҳəаз аҭоурых, азҿлымҳара зуҭаша ажəабжьқəа.
"Шьамтəылантə Аԥсныҟа иаагаз сымҩа Баҭым иагəылсуан, рашəарамзазы, сҩыза ҟабардаки сареи ҳаицны ҳааит. Уи аамҭа иахьа саназхəыцуа џьашьахəыс исзааиуеит. Агəра сызгомызт ҳабдуцəа рџьынџь сшьапы ықəсыргылеит ҳəа, усҟантəи сҭагылазаашьа аиҭаҳəара уадаҩуп. Сара саԥхьа арахь иаахьан Зиуар Чычба иҭаацəа, рыҷкəын аҭаацəара далалан ачара аура рҽаздырхион. Егьа зузаргьы ачара мышкы сагхеит, ачара адырҩаҽноуп саара аналыршаха. Аԥсныҟа сааразы исҳəарц сылшоит абас – зегь реиҳа насыԥ змоу соуп ҳəа", – иԥсадгьыл ахь раԥхьаӡа иаара шыҟалаз атəы ҳзеиҭеиҳəон Фаиқ Чычба.
Фаиқ Чычба усҟан Аԥсны мызкы даанхеит. Иашьцəа, ижəлантəқəа ахьынхоз Аҷандара ақыҭахь дцеит. Уи аамҭа ԥсраҽнынӡа ицуп, иузхымҽуа ԥхаррала иҭəуп.
"Сара исгəалашəоит, Аҷандара ақыҭа исықəшəаз, 90 шықəса инареиҳаз сашьа дук исеиҳəаз ажəақəа: "Уажəшьҭарнахыс ҳаицгəырӷьозаргьы ҳаицгəырҕьароуп, ҳаицҵəыуозаргьы убас, ҳарҭ шьак ҳаиднакылоит, иаҳдырроуп. Ас еиԥш аамҭакы сахьахаанхаз уажəшьҭа сара ҭаҳмадак сыԥсрагьы ԥсрам. Акыр ахара иаҳҟəыгаз сашьцəа хəыҷкəа шəыла сахьҭаԥшыз сыԥсынҵра иацлеит", – ҳәа хəыцрашəкы деимаркуа дцəажəон Фаиқ Чычба.
Фаиқ Чычба дызлыҵыз аҭаацəа – ҭаацəа наган. Иаб Шьариф Чычба унеишь-уааишь ҳəа зарҳəоз аԥсыуа хаҵан. Шьамтəылантəи Аԥсныҟа иаақəахьаз аԥсуаа драԥхьагылан.
"Сара саб иаб дшыхəыҷыз дыԥсхьан, дигəалашəаӡомызт, санду Гьечԥҳан, Џьамила лыхьӡын (саб иан). Амҳаџьырра аамҭазы сабду иаб раԥхьа дхырҵəан Ҭырқəтəылаҟа, анаҩс Шьамтəылаҟа днанагеит, Кəнеитра ҳəа иахьашьҭаз аҭыԥ аҿы анхара далагеит. Уантə дук мырҵыкəа Ҭырқəтəылаҟа деиҭацеит, уаҳагьы Шьамтəылаҟа дзымхынҳəӡеит, Ҭырқəтəыла аррамаҵзура далахəын. Сабду ҩыџьа аԥацəеи ԥҳаки иман. Саб фҩык ахшара ҳиааӡеит, хҩы аԥацəеи, хҩы аԥҳацəеи", – ҳəа азгəеиҭеит Фаиқ Чычба.
Аамҭа убас еиԥш иҭанаргылеит, Фаиқ иашьцəеи иаҳəшьцəеи тəылак аҿы еицынхартə еиԥш аҭагылазаашьа рмоуит. Иашьеиҳаб Иорданиа дынхоит, Саудовтəи Аравиа инхогьы дыҟоуп, иаҳəшьцəа руаӡəк лҭаацəеи лареи Аԥсны инхоит, егьырҭ – Египет. Фаиқ ҳаиҿцəажəараҿы игəалаиршəаз ахҭысқəа рацəоуп, убарҭ ируакуп апоетесса Нелли Ҭарԥҳа Шьамтəыла инхоз ҳашьцəа данырҭааз аамҭагьы.
"Иахьеиԥш сыбла дыхгылоуп лара, закəытə гəырӷьара мшқəаз иҳамаз, Аԥсныҟа дҳацəцар ҳəа ҳшəон, ҳгəазхара дҳазбомызт, ҳгəазхара ҳазлацəажəомызт, урҭ амшқəеи аҵхқəеи закəытə гəырӷьароузеи иаҳзааргаз! Уи 80-тəи ашықəсқəа рзакəын. 1978 шықəсазы Аԥснытəи аҳəынҭқарратə ашəаҳəаратə, акəашаратə ансамбль Шьамтəылаҟа иаҳзаахьан, убасҟан ауп раԥхьа акəны Аԥснынтə аԥсуаа рыбла санҭаԥшы, ҳаԥсадгьыл аҟынтə иааргаз аԥсуа шьҭыбжьы ансаҳа", – ҳəа азгəеиҭеит Фаиқ Чычба.
Иара убас, Фаиқ Чычба дазгəыдууны исзеиҭеиҳəеит Аԥсны раԥхьатəи Ахада Владислав Арӡынбеи иареи реиԥылара атəы, уи зырҵабыргуаз иҭел ианыз авидеонҵамҭагьы аацəырганы исирбеит.
"1993 шықəса рашəарамзазы Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра анцоз аамҭазы Шьамтəылантə Аԥсныҟа ҳааит аинарал Исҳақ Баҭба, саб Шьариф, сара. Усҟан Шьамтəыла инхоз ҳдиаспора Аԥсны акала ҳацхраандаз ҳəа еидыркылаз аԥара ҳаманы ҳааит. Аԥара уманы аҳəаа ахысра зынӡагьы иҟалаӡомызт, иҳадырбалар жəашықəса еиҵаны иҳарҭомызт, ҳамаҭəақəа иргəылаҵəахны иаҳаулак иааҳгеит. Аибашьра анцоз аамҭазы, аамҭа ԥшааны ҳидикылеит Владислав Арӡынба, ҳаигəыдиҳəҳəалеит, дҳацəажəеит, ҳауишьҭуамызт", – игəалаашəарақəа сыцеиҩишеит Фаиқ Чычба.
Усҟан Фаиқ Чычба Аԥсны мызкы даанхеит, анаҩс х-ганктəи аҭынчтə еиқəшаҳаҭра аныҟала, Фаиқ деиҭацеит Шьамтəылаҟа, аха ақырҭқəа ражəа нарыгӡозма, аиқəшаҳҭра еиларгеит, мчыбжьык анаҩс ҩаԥхьа аибашьра хацдыркит.
"Сара саб Аԥсны иԥсы алан, ацара-аара шымариамызгьы лассы-лассы даауан, аԥсшəа цəгьа ибзианы иҳəон. Шьамтəыла ҳаныҟазгьы ҳара аԥсыуаҵасла акəын ҳҭаацəа ҳшырааӡоз. Абыржəгьы исгəалашəоит уатəи аԥсуа бысҭа агьама, иԥхаҵəы-ԥхаҵəуа иахылҵуаз ахылҩа-ԥсылҩа. Хымԥада, ҳажəлар аџьабаа ду рхыргеит. Аибашьра ауаа акыр иаԥсахуеит. 90-тəи ашықəсқəеи уажəтəи аамҭеи ирыбжьаку аамҭа сахəаԥшуазар, зҽеиҭазкыз акырӡа ирацəоуп. Аха, агəра згоит ҳаԥсуа жəлар агəаӷь ду зызҭоу шракəу, аӡə иҿаԥхьа рхы шыладмырҟəуа", – ҳәа игəҭахəыцрақəа ҳацеиҩишон Фаиқ Чычба.
ԥҧсуа шьа злоу, аԥсуаҵасла иааӡоу, зыхшыҩ ҵаулоу, здырра ҟəыӷоу Фаиқ Чычба иԥсадгьыл гəыла-ԥсыла бзиа ибоит, дахьцалакгьы ицуп аҭоурых иаҿахəҳəагоу, игəаларшəагоу асахьақəа, урҭ харгы ҳрыхəаԥшыртə еиԥш аҭагылазаашьа ҳаман.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Дранда аҳаблан ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла изныкымкәа саҭаахьеит. Снеицыԥхьаӡа ԥхаррала схы-сгәы ҭәны сышьҭахьҟа схынҳәуеит. Аҩны саназааигәахо, сара истәӡоу, шьала-дала исзыҟоу сҭынхацәа сԥылошәа сзааиуеит. Убас еиԥш ихаҭәаан уажәтәи сымшгьы.
Аҩнеихагыла ашҭаҿы ахәыҷқәа аџьџьаҳәа ихәмаруан. Урҭ ирхылаԥшуаз, зысаби дызгәыдыҳәҳәала дызкыз аҭыԥҳа санылзааигәаха аԥсшәа наласҳәеит. "Ара шәынхома?" - ҳәа санлазҵаа, "ааи, сара сыԥшәма Ҭырқәтәылантәи иаақәаз дреиуоуп, д-Ашәбоуп", - лҳәеит. Азныказы исҳәара сҿамшәо сналыхәаԥшит, "ус анакәха ари ишәку асаби саҳәшьа хәыҷы лакәзаап" - сҳәан, длымхны днасгәыдсыҳәҳалеит. Исҭаххеит Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа нхара ҳәа иааз сашьа дызбарц, аха аҩны дыҟамызт, иԥшәмаԥҳәыс излалҳәаз ала аусура дыҟан. Иҭел аномер лымысхит, хымԥада ҳаиқәшәашт.
Аҩнеихагыла сныҩналеит, лифтла ажәбатәи аихагылаҿы снеит. Ашә снасып, аҩны исықәшәо аӡәыр дыҟазар сызусҭоу наҳәаны, сзызнеиз аус нап аласкып ҳәа ԥхьаӡаны, ус иагьыҟасҵеит. Иҟан ашә аԥхьа инхоз аԥшәма ихьӡи ижәлеи ахьаныз, иара убас Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба исахьа ахьадызгьы. Ус еиԥш раԥхьа сылаԥш ахьақәшәаз Риад Арҩҭаа иҩнашәаҿоуп. Риад Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын, Шьамтәыла саныҟаз ҳаибадырхьан. Сгәы ааҭгәырӷьааит, иаразнак аҩнашә сасит, аха уаҩ дсықәымшәеит, ашьҭахь агәылацәа изласарҳәаз ала, аусурахь дыҟазаарын.
Ҽынла, ишаԥу еиԥш, аус зуа рацәаҩуп, аха егьа ус акәзаргьы, аҩны исықәшәақәаз ыҟоуп. Анаҩс, аҩнашә сахьасыз ҷкәына қәыԥшк иааиртит, днаишьҭаххны иааизгьы иан лакәзаап. Шаҟа ҭоурых, шаҟа хҭыс еилыскаазеи уи арԥыс ҟәыӷа ибзоураны. Сызусҭаз, насгьы сыззааз анысҳәа, иаразнак аҩныҟа снарыԥхьеит, пату насықәҵаны снадыртәеит, ҳаибадыррагьы аҽарҭбааит. Сахьнеиз аҩнаҭа Уанаҿақәоуп, Шьамтәылантә иаақәаз ҳџьынџьуаа иреиуоуп. Зыӡбахә сымоу арԥыс Бассиль ихьӡуп, аурыс бызшәала аҷҷаҳәа дцәажәоит, аԥсышәала - еиҳа ихьысҳаны. Ус ҳаиҿцәажәарагьы хацҳаркит.
"Сара Аԥсныҟа сааит 2012 шықәса рзы, схала. Ашьҭахь ауп Шьамтәылантә ҳџьынџьуаа злахәыз раԥхьатәи агәыԥ анааз. Схәыҷаахыс, Шьамтәыла саныҟаз инаркны, Аԥсны аӡбахә ала сааӡан, избанзар сара сабду, сан лаб Шьариф Чычба аибашьра аԥхьагьы арахь даахьан, уи ашьҭахьгьы лассы-лассы иҭоурыхтә ԥсадгьыл даҭаауан. Дхынҳәны даннеилак ҳаԥсадгьыл иадҳәалаз ажәабжьқәа рацәаны иаҳзеиҭеиҳәон. Сабду Аԥсны ала иԥсы ҭан, гәыхәшәс имаз иаракәын", - дҳацәажәон акырӡа игәыкыз, зхы-зҿы ҳалалӡа иҟаз, насгьы гәыблыла исԥылаз арԥыс Бассиль Уанаҿа.
Бассиль Уанаҿа Аԥсныҟа данаауаз 22 шықәса ракәын ихыҵуаз. Иара исзеиҭеиҳәеит арахь иаара шыҟалаз ахҭысӷьы.
"Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы аус зуаз Инар Гыцба Шьамтәыла днеины дыҟан. Аиԥыларақәа рҿы иазгәеиҭеит, Аԥсныҟа инеирц зҭаху арзаҳалқәа ҳҩырц. Раԥхьа арзаҳалқәа зҩыз сыруаӡәкуп, мызкы ааҵуаны еиԥш Аԥсныҟа саартә иҟалеит, уижьҭеи сыԥсадгьыл аҿы сынхоит. Фымз рнаҩс арахь иааит сан Фадиа Чычԥҳа, сашьеиҵбы Сами Уанаҿа, шықәсык ааҵуанеиԥш саб Иссамгьы даҳзааит. Уижьҭеи ҭаацәала араҟа ҳаицынхоит", - иҳәеит Бассиль Уанаҿа.
Бассиль Уанаҿа Шьамтәыла акомпиутертә технологиа аганахьала иреиҳау аҵараиурҭа далгахьеит. Аԥсны дахьааиз изаанаҭ даԥшааит. Амобилтә еимадара "А-мобаил" аусбарҭаҿы аинформациатә технологиа аус адиулоит.
"Аԥсны санаа зегьы адгылара бзиа сырҭеит, арепатриациазы аҳәынҭқарратә еилакы анапхгареи аусзуцәеи налаҵаны ҭабуп ҳәа расҳәоит. Иара убас, иахьа уажәраанӡа аус ахьызуа аҭыԥ аҿы акәзар, сҩызцәа еилкаарыла исызнеиуеит. Раԥхьа санаа аурысшәагьы, аԥсшәагьы сыздыруамызт, англыз бызшәа здыруаз сҩызцәа рыла сцәажәон, анаҩс хәыҷы-хәыҷла схала аурысшәа сҵеит, аԥсшәа цәгьамкәа еилыскаауеит. Абызшәа инаҷыданы гәыла-ԥсыла ауаа анузыҟоу узгәамҭарц залшом", - ҳәа азгәеиҭоит Бассиль Уанаҿа.
Бассиль Уанаҿа излаиҳәо ала, иабшьҭра Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭа иҭыҵқәаз роуп, амҳаџьырра аамҭазы Ҭырқәтәылаҟа ихырҵәан, уантә Шьамтәылаҟа иагеит. Иара уа, 1967 шықәса рзы, Израили Шьамтәылеи аиӷара анрыбжьала, Голлантәи аҳаркырақәа рҟынтә Дамаскҟа илбаар акәхеит.
"Сан лан даԥсыуан, Џьурҭба лыжәлан, Адиба лыхьӡын, аԥсышәала цәгьа ибзианы дцәажәон. Санду лан Баҭԥҳан, Баҳиа лыхьӡын. Баҳиа лашьа Исҳақ Бақьыр Баҭба Шьамтәылатәи Ареспублика ар реинралс дыҟан, ҳазҭагылоу аамҭазы Иорданиа дынхоит, Аԥсныҟа даахьеит, аҳәынҭқарраҿы имҩаԥысуаз аофициалтә еиԥыларақәа еснагь ихы рылаирхәуан", - иҳәеит Бассиль Уанаҿа иеиҳабацәа дрызгәыдуны.
Бассиль Уанаҿа иашьеиҵбы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет далгахьеит атуризм ахырхарҭала. Уажәы иаб дивагыланы аус иуеит. Дранда дара ахьынхо аҩны азааигәара иаартны ирымоуп адәқьан, Шьамтәыла иҟарцо ачыс хаақәеи афатәи ахьырҭиуа. Аҩны иҟоу аԥшәмаԥҳәыс, Бассиль иан, лҭаацәа лнапқәа рыкәыршаны илбоит, аԥҳәыс аҩны лыҟазаара аҭахуп ҳәа ԥхьаӡаны.
Бассильи сареи ҳаиҿцәажәараҟны иазгәеиҭеит, ианшьа Фаиқ Чычба Аԥсны дшынхо, уи иидыруа аҭоурыхтә хҭысқәа, Аԥсны иадҳәалоу ажәабжьқәа рацәаны ишыҟоу. Аҭел дизасит, аҩныҟа дааиԥхьеит, ҳаибаирдырит. Хымԥада, Фаиқ исзеиҭеиҳәаз акыр аинтерес зҵоу ахҭысқәа анаҩстәи санҵамҭаҿы ишәзеиҭасҳәоит.
Бассиль Уанаҿа иԥсадгьыл аҿы дахьынхо акыр дазгәыдууп, изеиӷьаҳшьоит аманшәалара, аизҳара, аинҭәылара.
АҞӘА, нанҳәа 10 - Sputnik. Минск иаанкылаз урыстәылатәи ажурналист Семион Пегов азинеилагаҩцәа ахьҭаркуа Ацентр аҟынтә доушьҭуп, абри атәы аанацҳауеит Sputnik Беларусь Telegram-канал.
Белоруссиа иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ адырра ҟаиҵахьан, Семион Пегов аҩаша аҩныҟа дхынҳәырц шилшо.
Белоруссиа алхрақәа мҩаԥысит нанҳәа 9 рзы. Алхырҭатә ҭыԥқәа шадыркызҵәҟьа, Минск зиншьаҭада аҿагыларатә акциақәа ирылагеит Белоруссиа ақалақьқәак рҿы.
Ажурналист Семион Пегов Минск дааныркылеит нанҳәа 9 ауха. "Комсомольская правда" арратә корреспондент Александр Коц иӡыригеит
Пегов дшааныркылоз акадырқәа.
Белоруссиатәи амчрақәа рахь ааԥхьара ҟалҵеит RT, МИА "Россия сегодня" рредактор хада Маргарита Симониан. Лара Белоруссиа аиҳабыреи ҷыдала Александр Лукашенкои рахь ааԥхьара ҟалҵеит Семион Пегов дызлоу иаанкылоу ажурналистцәа рхы иақәиҭыртәырц.
Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла Белоруссиа амчрақәа рахь ааԥхьара ҟанаҵеит Минск имҩаԥысуаз аҿагыларатә акциақәа раан иаанкыло ажурналистцәа рхы рақәиҭтәразы.
Семион Пегов – апоет, урыстәылатәи афедералтә телеканалқәа рырратә корреспондент, апроект WarGonzo аиҿкааҩ. Диит 1985 шықәса рзы. Иҩымҭақәа кьыԥхьын альманахқәа "Под часами", "Персона", "Современники". Пушкин ихьӡ зху афестиваль "С веком наравне-2008" алауреат, ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа р-Форум "Липки-2011"алахәыла. Семион Пегов 2008 - 2013 шықәсқәа рзы Аҟәа, ателекеилахәыра "Абаза-ТВ" аҟны аус иуан, "Нужная газета", "Чегемская правда", "Новый день" иҩымҭақәа ркьыԥхьуан.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Аполитикеи, аекономикеи, акультуреи, асоциалтә ԥсҭазаареи ирызку иактуалтәу атемақәа ҳрылацәажәауеит, аимак-аиҿак зхылҿиауа азҵаарақәа шьҭаҳхуеит. "Коӷониаԥҳа лымҩаду"илыцануп ҳаԥсҭазаараҿы иҟалало ахҭысқәа рзы еиуеиԥшым агәаанагарақәа змоу ауаа. Апроблемақәа иаартны ирылацәажәауеит.
АУН "Аӡыканал" аремонттә усурақәа мҩаԥнагараны иҟоуп Аҟәа, Арӡынбеи Ажәанбеи рымҩақәа рҟны, нанҳәа 12 аҽны.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 148-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 50-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥснытәи ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи рахь рыдкыларазы арзаҳалқәа нанҳәа 20 инаркны рынашьҭра алшоит.


АҞӘА, абҵара 21 – Sputnik, Бадри Есиава. Ақыҭанхамҩеи, акультуреи, аспорти, аҵарадырреи русхк аҟны Аԥсни Никарагуеи реиҳабырақәа рыбжьара аиқәшаҳаҭрақәа Аминистрцәа Реилазаара ибзиоуп ҳәа ахнаҳәааит абҵара 20 рзтәи аилатәараҟны.
Ақәҵара апроект рыдигалеит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба.
"Ишәыдаагалоит ақыҭанхамҩеи, акультуреи, аспорти, аҵарадырреи русхк аҟны Аԥсни Никарагуеи реиҳабырақәа рыбжьара аиқәшаҳаҭрақәа, 2019 шықәса ԥхынгәымзазы Никарагуаҟа сныҟәара аҳәаақәа ирҭагӡаны арҭ адокументқәа анапрыҵаҩразы ҳаилацәажәеит", - азгәеиҭеит Ақаҩба.
Аԥыза-министр Валери Бганба иҳәеит арҭ раԥхьатәи ашьаҿақәа аҵак ду рыманы ишыҟоу.
Никарагуа Аԥсны ахьыԥшымра азханаҵеит 2008 шықәса цәыббра 3 рзы. Шықәсык ашьҭахь адипломатиатә еизыҟазаашьақәа шьақәыргылан.
Аԥсны ахада раԥхьатәи Никарагуаҟа иныҟәара мҩаԥысит 2010 шықәса рзы. Усҟан Сергеи Багаԥшь аԥсуа делегациа ахадара мҩаԥигон.
Убри аахыс Аԥсни Никарагуеи рыбжьара нап рыҵаҩуп аиқәшаҳаҭрақәа маҷымкәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Даур Ақаҩба Сандинисттәи ареволиуциа 40-шықәса ахыҵра аныҳәа далахәуп
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.


Ҳазлацәажәаша ҳамоуп- акультура, аспорт, аҟазара, уи - ҳара ҳаԥсҭазаара.
Урыстәыла Агәабзиарахьчара аминистрра аекспертцәа русуратә аҭаара алҵшәақәа ирызку аилацәажәара мҩаԥыргоит Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа дадгаланы.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 107-ҩык рҟынӡа инаӡоит. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аҟәа ақалақь амш азы иаатыз ацәыргақәҵа "Аҟәа – есымша иуцу аныҳәа" шьақәгылоуп ХХ-тәи ашәышықәсеи ҳаамҭазтәии аԥсуа сахьаҭыхыҩцәа Аҟәа иазку рҭыхымҭақәа 40 рыла.


АҞӘА, рашәара 25 –Sputnik, Мариа Ефимова. Рашәара 25-27 рзы Аԥсны аҳҭнықалақь амшынԥшаҳәаҿы иаатит асахьаҭыхыҩ, аскульптор Архипа Лабахәуа ицәыргақәҵа "Робинзониада, мамзаргьы сара акарантин аамҭа шысхызгаз".
Лабахәуа иажәақәа рыла, ацәыргақәҵа иазирхиеит 20 рҟынӡа ахалаҽыԥхьакреи акарантини ртема еиднакыаз иусумҭақәа.
"Асахьаҭыхыҩ изы ахалаҟазаара проблемам. Еиҳа угәы зызцо ҭагылазаашьоуп. Сара аҽыԥхьакра аамҭаз с-Робинзонны схы збон. Умацара ухы уаназаанхалак иҭуҵаауа уалагоит иааукәыршаны иҟоу адунеи, уҩны, уусурҭа ҭыԥ", - иҳәеит Лабахәуа.
Асахьаҭыхыҩ иҳәеит тематикатә композициақәак иара ихаҭа изгьы амаӡа шрыҵоу.
"Аинсталлиациақәа аус рыдулара ашьҭахь сара ахҳәаақәа рыҟаҵара салагеит. Фотосахьақәак лондонтәи сҩыза изысышьҭит иахиҳәаауа збарц. Иара мчыбжьык ашьҭахь ахҳәаақәа рыҭаны исызирхынҳәит. Ҳгәаанагарақәа зынӡа еиԥшымызт. Ахәаԥшҩы исырбар сҭаххеит аверсиақәа рыҩбагь. Обиектцыԥхьаӡа марқьаф ҟаԥшьылеи еиқәаҵәалеи ирыҵазҩит", - иҳәеит Лабахәуа.
Лабахәуа иажәақәа рыла, ацәыргақәҵа иҩыза, ашәҟәыҩҩы Надежда Венедиктова илзикит.
Ацәыргақәҵа мҩаԥысуеит рашәара 27 рҟынӡа. Анеира хәыда-ԥсадоуп.
Сип (Архип) ҭагылазаашьак аҟынтәи аҽа ҭагылазаашьак ахь аиасра иҽазишәоит. Иалагашьа акуп, иалгашьа аҽакуп. Ирацәаҩуп ауаа зыбзазара иалашьцылаз, аиҭакрагьы зҭахым", - лҳәоит Венедиктова.
Архип Зураб-иԥа Лабахәуа - асахьаҭыхыҩ, аскульптор, адизаинер. Лабахәуа - Аҟәа аԥшаҳәаҿы иқәгылоу Фазиль Искандер ифырхацәа рыскульптурақәеи, "Апингвин – философи" , "Аҵани" дравторуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


АҞӘА, рашәара 11 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Атәыла абиуџьет аусзуҩцәа рашәареи ԥхынгәи рзы ауалафахәы рмоур ҟалоит ҳәа ашәарҭара ыҟоуп иҳәеит аԥыза-министр Александр Анқәаб Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб рашәара 11 рзтәи аилатәараан.
"Иҟоу аԥкырақәа ирыцлеит афинанстә уадаҩрақәа. Хәымзтәи абиуџьет аплантә рбагақәа 98 процент рыла ихарҭәаауп, аха рашәарамзазгьы ус иҟалар ауеит ҳәа ҳазҳәом. Иҟалоит аҭагылазаашьа еицәахар. Аԥкырақәеи аекономикатә усура аангылареи аԥхасҭа ду ҟарҵеит", - иҳәеит иара.
Аԥсны Ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистрра адыррақәа рыла, 2020 шықәса раԥхьатәи хәымз рзы абиуџьет ахь ашәахтә лагалақәа идыртәеит 849,7 миллион мааҭ, планла иарбаз 871,4 миллион мааҭ рҭыԥан.
Аплан анагӡара 97,5% иҟоуп. Ҵыԥхтәи ашықәс абри аамҭа иаҿырԥшны ашәахтәқәа ралагалара амҽхак 103,1% артәеит. Ашәахтә уал акәзар астандарт аҟынӡа илаҟәит, 102 миллион мааҭ артәеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Шәазыӡырҩла арубрика "Жәлар рдоуҳа" арадио Sputnik аефир аҟны.
Абри анҵамҭа атексттә версиа шәаԥхьар ҟалоит абра:


АҞӘА, рашәара 17 - Sputnik. Аԥсны атәанчахәқәа рыҭара аҿҳәара мчыбжьык иахыԥоит ҳәа аанацҳауеит Аминистрцәа реилазаара асаит. Абри иалацәажәан аԥыза-министр Александр Анқәаб Атәанчахәытә фонд ахантәаҩы Денис Гәылариеи имҩаԥыргаз аусутә еилацәажәараҿы.
"Гәылариа иажәақәа рыла, Атәанчахәытә фонди, Афинансқәа рминистрреи, Амилаҭтә банки еиҭахәаԥшраны иҟоуп атәанчахәқәа рахыԥхьаӡалара аграфик. Заанаҵтәи адыррақәа рыла, ашәарақәа мҩаԥгахоит амза 25 инаркны", - аҳәоит адырраҭараҿы.
Уаанӡа атәанчахәқәа ршәарақәа еснагь амза 18 рзы имҩаԥысуан.
Гәылариа иҳәеит Афонд абиуџьет аԥараҭалара ахьеиԥҟьо азы атәанчахәшәарагьы аҽеиҭанакуеит ҳәа.
"Асоциалтә хыдҵақәа рынагӡаразы Афонд есымзатәи аҭахрақәа 91 миллион мааҭ аҭахуп, иахьазы Афонд аԥхьаӡараҿы иҟоу 8 миллионки 400 нызқьмааҭ роуп", – иҳәеит Афонд ахантәаҩы.
Денис Гәылариа иазгәеиҭеит Афонд аҿаԥхьа ауалқәа рылхра рыҽшазыршәо.
Ашықәс хәымз рыҩнуҵҟа Афонд иахырыԥхьаӡалеит 260 миллион 586 нызқьмааҭ. Абри аамҭала 2019 шықәсазтәи ахыԥхьаӡалара иартәеит 262 миллиони 586 нызқьмааҭ.
"Сынтәатәи ашықәс азы Афонд мызктәи аҭахра 91 миллион мааҭ иҟазар, ииасыз ашықәс азтәи аҭахрақәа 20 миллион рыла еиҵан. Аҭахрақәа реизҳара анырра арҭеит атәанчахәқәеи ашәарақәеи зауа ркатегориақәак иахьырзацҵоу", - ҳәа рыҩуеит асаит атекст аҿы.
Аиҳабыра рхада Афонд анапы ианиҵеит аԥгаԥсатә лагалақәеи аԥгаԥса ҟазҵо рҭакԥхықәрақәеи хылаԥшра анаҭаларц.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, рашәара 25 - Sputnik. Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Ашәарҭадаратә хеилак аилатәараан рашәара 24 рзы иҳәеит қарҭаа мап ацәыркроуп атермин "аоккупациа зызуу аҵакырадгьылқәа" ҳәа.
Атәыла ахада иазгәеиҭеит Аԥсны ихьыԥшым ҳәынҭқарроуп, азиншьаҭа аманы Урыстәылеи иареи аусеицура мҩаԥыргоит ҳәа. Атәылақәа реизыҟазаашьа наҟ-ааҟгьы аинтерес еицырзаҵаны иҟоуп ҳәа ишьоит иара.
Абри атәы аанацҳауеит атәыла ахада иофициалтә саит.
"Иахьа Қырҭтәыла имҩаԥысуа ахҭысқәа ҩныҵҟаполитикатә еиҿагылароуп. Урҭ рлахәылацәа Урыстәыла ахара ахаҵара рҽазыршәоит. Қарҭаа мап ацәыркроуп атермин «аоккупациа зызуу аҵакырадгьылқәа» ҳәа Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рганахь ала, рыпроблемақәагьы рыӡбаралоуп ихьыԥшым ҳҳәынҭқаррақәа аламгалакәа", - иҳәеит иара.
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба иҳәеит изаамҭанытәиу Женеватәи аиҿцәажәарақәа раан ари азҵаара шышьҭырхуа.
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


Ари алԥхынрак аӡы ҳӡааԥшылозшәа, Sputnik Аԥсны арадиодырраҭара "Коӷониаԥҳа лымҩаду" аҿы уи иалахәыз аполитика здыруа ауааи ҳареи ҳалацәажәон аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидатцәа рзы азакәан иҵегьы абырҵкал икылху аԥынгылақәа амазарц шахәҭоу.
Избан, изцәырҵи ари азҵаатәы? Ицәырҵит, избанзар алхратә кампаниаҿы ҳгәаҳҽанӡамкәа ицәырҵуа иалагеит аполитикатә ԥышәа змамыз, напхгаҩык иаҳасабала ҩыџьа ирхамгылацыз ауаа. Раԥхьаӡа акандидатцәа жәаҩык ыҟан, анаҩсан, аӡәы далҵын, жәҩык алхрақәа рахь инеит. Арацәара аныбзиоугьы ыҟазар акәхап, аха аполитика ззанааҭым, зыпсихикатә, зморалтә ҭагылазаашьа агәыҩбара узҭо акандидатцәа анцәырҵлак, ари шшәарҭароу уазымхәыцыр ҟалом.
Уажәшьҭа ҿырҳәала исҵеит, азакәан ахәаԥшрагьы сҭахым, Аԥсны ахадас дҟалар илшоит 35 шықәса зхыҵуа, 65 шықәса иреиҳам, аҳәынҭқарратә бызшәа здыруа атәылауаҩ. Убри аан, иреиҳау аҵараиурҭа иалгара, иполитикатә ԥышәа, инысымҩа уҳәа акымзарак аанагом. Акандидат еизигоит анапынҵақәа 2 нызқь рҟынӡа, идгыло ауаа наицны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟы иҽҭеигалоит.
Абасала, акыр имариоуп аҳәынҭқарра ахадарахьы амҩа ақәлара. Абарҭқәа ирыхҟьаны аԥсуа политика иаланагалар алшоит асабрада зҿоу ауаа. Азакәан урҭ ԥынгыла рнаҭом. Акриминали аиҳабыреи рымчқәа ааидҩыло аҟалара излаҿу ала, атәыла анапхгарахь инанагар алшоит аҳәынҭқарра ҵызшәаауа амчрақәа.
Ишәгәаласыршәоит, иаҳхысыз алхрақәа раамҭазы Алхратә комиссиа хадаҿы акандидатцәа инаргаз алхыҩцәа рнапынҵақәа реизгашьазы агәыҩбарақәа шцәырҵыз, аха нас, "усгьы арҭ заиааиуам" ргәахәзар акәхап, жәҩык ашәҟәы иҭагалан. Аҳәынҭқарратә бызшәа аԥышәара џьара-џьара аформалтә ҟазшьа шамаз ааԥшит, анаҩс ателехәаԥшратә ефирқәа рҿы инеибеиԥшны акандидатцәа зегьы рхы ирзархәомызт азы. Ажурналист ԥсышәала азҵаара ҟалҵон, акандидат - урысшәала аҭак. Абраҟагьы, "усгы дзаиааиуам" рҳәазшәа, зегьы аԥышәара иахрыжьит.
Машәыршәа аԥсшәа ззымдыруаз даиааир, нас ҳара дҳауан збызшәа ззымдыруаз аҳәынҭқарра ахада.
Уажәшьҭа сазааир сҭахуп санҵамҭа атема хада.
Сынтәа иқәгылаз акандидатцәа рыбжьара дыҟан абахҭа зхызгахьаз Артур Анқәаб. Иара инысымҩа азҵаарақәа рацәаны ицәырнагон, аха АКХ иамоу анапынҵақәа уи иаҿагыларатәы иҟам, избанзар азакәан уи атәылауаҩ азин инаҭон ақәгылара. Ауаа ирзымбатәбарахеит цәыббрамза 19, 2017 ш. дыбналеит ҳәа азинхьчаратә усбарҭақәа зышьҭаз, зинда абџьар ҵәахны измаз, ауаҩы иеихсразы ашьауӷатә ус зганахьала ихацыркыз кандидатс дахьықәгылаз.
Аԥсны ахадара згәы иҭазкыз, "азакәан аҳра ауа иҟазароуп" ҳәа алхратә кампаниа иаалагылаз Анқәаб лаҵарамза 2018 шықәсанӡа дыбналаны дыҟан, анаҩсан абахҭа дҭаркит. Цәыббрамза 30 иара убри ашықәсан амнистиа длақәшәан, ахақәиҭрагьы иоуит, акандидатразгьы ԥынгыла имамкәа дааҟалеит.
Иазгәаҭатәуп, 1996 шықәса раахыс Артур Анқәаб Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аус шиуаз, 2011 - 2015 шықәсқәа рзы амилициа ашколгьы дшахагылаз, иара убас, данкандидатуаз аамҭазы ААУ Урыстәылеи аҳәаанырцәи рҭоурых акафедраҿы рҵаҩы еиҳабыс дшыҟаз. Аҿар аҵара дирҵон азакәан иацәыбналаны иҟаз ауаҩы. Ус иҟан, избанзар ԥынгыла ыҟам.
Алхрақәа нҵәеит акандидат Анқәаб 1 403 бжьы иманы. Алхрақәа рышьҭахь, ихьыӡ аӡәгьы игәаламшәо иааҟалон еиԥш, ажәлар иаарылаҩит аабыкьа, абҵара 24 рзы, Лечкоп араион аҿы иӷьычны иргаз аусдкылаҩ Армен Григориан иус далаҟьашьуп атәыла ахадарахьы кандидатс иҟаз Артур Анқәаб ҳәа. Ауҳәансҳәанқәа рызхьаԥшра уадаҩуп, аха урҭ бжеиҳан ианиашахо ыҟоуп.
Уи шьақәнарӷәӷәеит ԥхынҷкәын 9 рзы иҳауз иофициалтәу аацҳамҭа: "Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа ԥхынҷкәын 9 рзы имҩаԥнагаз аилатәараҿ аӡбара аднакылеит Артур Анқәаб ҩымз ҳәа ҿҳәарас иҭаны даанкылазарц", - ҳәа. Хымԥада, макьаназы Анқәаб гәҩарас дҟаҵаны даанкылоуп, ахара иду-идму анеилкаахо аус ҭҵааны аӡбарҭа аҳәамҭа анаднакылалак ашьҭахь ауп. Ус акәзаргьы, "бга ахьҭам ла ҭашуам" шырҳәо еиԥш, ари аҩыза игәаӷьыуацәоу аус аҿы Аԥсны ахадарахьы кандидатс иҟаз, уаанӡа ацәгьоуразы идырбаандаҩхьаз ауаҩы аԥсуа политика амаа икырц дахьаҿыз иаҳнарбоит ахадарахьы амҩа шыҭшәам, аԥынгылақәа даара ишмаҷу.
Амораль ҳәа ҳзышьҭоу акәзар, ауареи аҭахреи анацу иазхәыцуа маҷҩуп. Иазхәыцуазҭгьы, ақәгыларазы ҩ-нызқь бжьы Анқәаб ианеизигоз, "баба, ари уара иуусым" ҳәа иазҳәоз ҭынха дзыҟамлеи?!
Аԥсны ихацдыркуа ашьауӷатә усқәа енагь аҵыхәтәанынӡа ирызнагом. Аҳәара уадаҩуп Армен Григориан иӷьычразы аус аҿы акәаԥ аргылара алыршахар ҟалоит ҳәа. Ус акәзаргьы, аԥсуа ҭоурых дамыӷаны ианхалоит ахадарахьы акандидат ауаҩӷьычраҿы гәҩарас дрыман ҳәа.
Иахьа ахьӡи ахьымӡӷи баргәымкәа излаҟалаз ала, аригьы аархашҭып. Иагьџьасшьом иааиуа алхратә кампаниақәа рҿы ҩаԥхьа "ҳфырхаҵа" дкандидатны даақәгыларгьы. "Ԥсыуак ишыҟаиҵара сныҟәеит" ҳәа сынтәа телехәаԥшрала данықәгылоз ишиҳәаз еиԥш, даҽазныкгьы уи алексика ааҳадигалар алшоит.
Амчреи акриминали аилаҵәара иалагар шалшо иара убас иаҳнарбоит абҵарамза 22 рзы Аҟәа аԥшаҳәаҟны иҟалаз ацәгьоуреи уи акәша-мыкәша иҟоу ацәажәарақәеи. Аҵыхәтәантәи аинформациала, уаанӡа ирӷьычыз Омар Мерцхәылаа иус азы гәҩарас ирыманы мшаԥымза 30, 2019 шықәсазы иаанкылаз Ерик Ҷкадуа, ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа хҩык ауаа рышьразы гәҩарас деиҭашьҭыхны, иԥшааразы аусқәа шхацырку ҳзаанацҳауеит амилициа аинформациатә ҟәша. Мерцхәылаа иус азы амчратә усбарҭқәа Ҷкадуа иганахь авба анырзымԥшаа, абџьар ҵәахны иахьимаз азы ашьауӷатә ус изаартны, "аҩнытәи аҭакра" захьӡыз "аҳамҭа" наиҭаны доушьҭын. Анаҩсан, уи инеиааирҭа аӡәгьы дахыламԥшуаазар акәхарын, уажәы "Сан-Ремо" аԥхьа иҟалаз ацәгьоура далахәуп ҳәа ҿыц гәҩарас дҟаҵаны ишьҭоуп "аҩнытәи аҭакра" зуалыз Ҷкадуа.
Сазҵаауеит, "абџьар аҵәахреи" "атранспорт аӷьычреи" рзы избан иара изианашьаз "аҩнытәи аҭакра"? Избан иара изы ҳбахҭаҿы аҭыԥ зыҟамлаз? Иаҳдыруеит, еиҳа иԥсыҽу аусқәа рзы "аҩнытәи аҭакра" азыԥҵәара шымариам. Азакәан зегьы рзы еиԥшны аус анамуа, абас иҟалоит.
Уажәшьҭа ишьҭоуп Доминика Ақырҭааԥҳа ллахьынҵа ҿахызҵәаз, иара убас "аӷьычцәа нагақәа" ирхыԥхьаӡалаз Асҭамыр Шамбеи Алхас Аҩӡбеи рышьра дадҳәалоуп ҳәа гәҩарас дҟаҵаны Ерик Ҷкадуа.
Дырзыԥшаар - абзиа, аха аҭак ҟазҵода уи аҩны дахьҭакыз инеиааирҭа хылаԥшрада иахьыҟаз азы? Избан ихы дақәиҭны адәы дзықәыз? Абас зҵаара шәкы цәырҵуеит акриминогентә ҭагылазаашьа ахҳәаа азаҳуазар.
Аҳәынҭқарра ахадарахьы кандидатс иҟаз Артур Анқәаб изҵаара ҳазыгьежьуазар, аӡбарҭаҿы дукатс имазгьы даҳәон "аҩнытәи аҭакра" изалхзарц "имоу агәамбзиареи ахымхәареи" рзы, аха аӡбаҩцәа уи мап ацәыркуеит. Ари зегь еицырдыруа сценариуп, абахҭа аҭакра анаарыдгылалак, ачымазарақәа аацәырҵуеит.
"Бга ахьҭам ла ҭашуам" рҳәоит, аҩызцәа, Жәлар Реизара адепутатцәа азхәыцроуп аԥсуа политика акриминал рнапаҿы иаарымгарц азы, абырҵкал икылху аԥынгыла-закәанқәа шаԥҵатәу, анакәымха, ҳаанхоит аҳәынҭқарра ззыҟамҵаз тәыланы. Ҳаԥсадгьыл зхы ақәызҵаз рҿаҳьа ари ҳақым…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Еицәоу умбакәа, еиӷьу уздыруам
Аԥсны атуризм ахаҿра шьҭызхша ҳәынҭқаррахароуп ҳәа азызԥхьаӡоз маҷҩымызт. Аиашазы, аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы уи аҿиара аиуа иалагеит, асервис аганахь ахьысҳарақәа ыҟазаргьы. Гагра, Пицунда, Афон ҿыц уҳәа иқәынхо ауааԥсыра рӷьырак абри атуризм ирнаҭо алоуп рхы шныҟәырго. Очамчыреи, Тҟәарчали, Гәлырыԥшьтәи араионқәа ирықәынхо ауааԥсырагьы, маҷ-маҷ акәзаргьы, атуристтә обиектқәа аадыртуа, уи ахырхарҭала аус еиҿыркаауа иалагеит. Уимоу, Бзыԥтәи ахырхарҭахь аԥхын ицаны аус зуа рацәаҩуп.
Ҳтәылаҿы ауаа аус ахьыруша афабрикақәеи азауадқәеи рцәаара аԥшаара зламариам ала, ауааԥсыра рӷьырак атуризм ала рхы ныҟәыргоит ҳҳәар ауеит. Абас ҳшааиуаз, COVID-19 захьӡу агәыргьынчмазара адунеи амҽханакит, уи азы апандемиа иҳалаҳәоу иахҟьаны, ҳҳәынҭқарра аҳәаа аркхеит, атуристтә сезон аӷьырак нҵәаанӡа. Ари иаргәамҵуан атуристтә хырхарҭаҿы аус зуаз ауааԥсыра, даҽа ганкахьала, аҳәаа аартра ауаа ргәабзиара ашәарҭара иҭанаргыларгьы алшон.
Аԥсни Урстәылеи рҳәаа аартра, аԥсуа аган мацара иазыӡбуамызт, убри аҟынтә аҩ-ганкы еизааибаганы иаартын нанҳәа мза акы азы.
Иара ачымазара ҳтәылауаа шазыҟооу сазааҭгылозар, агәра зго еиҳа имаҷҩуп, изымго раасҭа. "Иаашәырты аҳәаа, ҳхәыҷқәа ҳазныҟәгаӡом", - ҳаԥхьон асоциалтә ҳақәа рҿы, ирацәаҩымзаргьы - "аҳәаа аартра гәаӷьыуацәоуп", - зҳәозгьы ыҟан. Ажәакала, ацагьы ахьшәашәагьы иабылуаз ҳарҩызахеит.
Аҳәаа аартра мышқәак шагыз Гагра амитинг маҷ мҩаԥган "аҳәаа аашәырты, мамзар ҳҭахоит" ҳәа аҳәамҭақәа ахьыҟаҵаз. Мышқәак рышьҭахь иаадырит аҳәаа. Ахьышәҭҳәа феисбуктәи ацәахәаҿы: "Аиҳабыра ажәлар ргәабзиара иазхәыцуам, ишԥыкәу аҳәаа шаадыртыз?!" - ҳәа ацәажәарақәа цәырҵит. Амчра "ахы зҿашуа среиуам" аха, ас еиԥш ахымҩаԥгашьа адкылара сцәыуадаҩуп. Иадыркыр, изаркузеи? Иаадыртыр, изаадыртызеи?
Ачымазара атәы ҳҳәозар, иахьагьы ахы ҳнарбоит, макьана инаҳалсны имцакәа ишеиқәымтәо шьақәырӷәӷәо. Агәыргьынчмазра ҳшазыҟоу сеиҭазыхынҳәуазар, еиҳарк аԥсуаа акашәа ирбом, ацәгьеи абзиеи рҿы игәыдеибаҳәҳәалоит, иара зынӡа акризис аныҟазгьы, уамак ирыцклаԥшуамызт аҽацәыхьчаразы иҳалаҳәаз аԥҟарақәа. Ақыҭахь санцало, саԥсшәаҳәашьа аҽахьеиҭанакыз уамашәа избогьы ыҟоуп: "Абри ирҳәо агәра бгома, мцуп!" - ҳәа аасаҭаркуеит асанитартә нормақәа раҳаҭыраз агәыдеибаҳәҳәалара мап шацәыскуа анысҳәалак.
Уажә аабыкьа, сара издыруа џьоукы рҭаацәа рҿы ицәырҵит ачымазара, урҭ уажәы ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп. Убасҵәҟьа дарбанызаалак ихьыр ауеит COVID-19, убри аҟынтә зынӡа авирус атәамбара ауадаҩра цәырнагар алшоит.
Иҟоуп даҽа зҵаатәыкгьы, акыр иџьашьахәуп ззуҳәаша. Абри агәыргьынчмазара ҳәа изышьҭоу, егьырҭ авирустә чмазарақәа реиԥш, ауаҩы ицәа иаднагалар алшоит, аха ҳара ҳҿы, уи зхьыз уамак ҟазҵаз реиԥш ирыхәаԥшуа иалагеит. Ауаҩы идиагноз шьақәдыргылаанӡа, ауҳәан-сҳәан атәыла иналарҵоит, ажәакала, изхьыз иаԥхьа ауаа ираҳауеит, насгьы гәаӷшақә иҟаиҵазшәа, иршо ингәарыргалоит. Абри иахҟьаны, ачымазара зхы иадызбало, уи асимптомқәа зауа ианимырзо ҟалар алшоит, насгьы ауаа ираҳар ҳәа дацәшәаны, зынӡа анализ аҭара дымнеиргьы ауеит.
COVID-19 чмазара ҿкуп, убри аҟынтә ҳара иҳаԥсахроуп ҳазнеишьа, хырҩа азымукәа, аҽацәыхьчашьагьы ҳҵароуп. Уажәы аҳәаа аартуп, атуристцәагьы аауа иалагеит, ҵоуп, ҵыԥхтәи асезон еиԥш уи знапы алаку ахашәала ду рнамҭаргьы алшоит, аха зегь акоуп гәыӷрак ыҟоуп аԥсҭазаара еинылап ҳәа.
Аҳәаа аартуп, адәыӷбақәагьы аныҟәара иалагеит, атуристцәагьы арахь иаалашт, авирус аҽацәыхьчашьа ҳазҵар, иалшоит нанҳәеи цәыббрамзеи аусутә ҟаларгьы, уимоу, ҽаҩраҭагалангьы иаҳҭаауа дҟалар ҟалоит. Анцәа иумҳәан, аха авирус аҽарӷәӷәар, аҳәаа аашәырты ҳәа аҭыӡшәа ҟазҵоз, изаашәыртызеи ҳәа амчра аганхь агәынамӡара аадырԥшышт, избанзар, ҳарҭ ахьшәашәагьы ацагьы ҳабылуеит…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Шықәсык ашьҭахь имҩаԥгахеит Аԥсны ахада иҿы иаԥҵоу атәылауаҩра аиуразы акомиссиа аилатәара. Иара хантәаҩра азиуеит Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Бадры Гәынба.
- Бадра Зураб-иԥа, иаҳзеиҭашәҳәа, Аԥсны ахада иҿы иаԥҵоу атәылауаҩра аиуразы акомиссиа аус шауа, аилазаара зеиԥшроу.
- Акомиссиа –еилацәажәаратә консультативтә органуп. Иара алахәылацәа –Апаспорт-визатә маҵзура, Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә маҵзура, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистерра, Адәныҟатәи аусқәа рминистерра уҳәа рхаҭарнакцәа роуп. Дара рахь ауп азыҳәа ҟазҵо ишәҟәқәа ахьынаҳашьҭуа. Атәылауаҩраз арзаҳалқәа ирыхәаԥшны аӡбамҭа адкылара абжьгаратә ҟазшьа амоуп. Аӡбамҭа атәыла ахада иахь инашьҭхоит. Иара иоуп акомиссиа алкаақәа ирықәшаҳаҭхар мамзаргьы мап ацәызкыр зылшо.
- Аԥсны атәылауаҩра заур зылшо иарбан категориақәоу?
- Раԥхьа иргыланы 18 шықәса ирҭысыз аҳәаанырцәуааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи роуп. Убри аан иҟоуп аԥҟарра – анхараз азин анроу инаркны атәылауаҩра аиуразы арзаҳал анашьҭранӡа жәашықәса иреиҵамкәа иҵхьазароуп еиԥымҟьарада Аԥсны рыҟазаара. Егьи акатегориахь иаҵанакуеит уаанӡа атәылауаҩра зманы еиҭаззышьақәмыргыло. Урҭ анхаразы рзин аҿҳәара хышықәсанӡа икьаҿхоит, Аԥсны атәылауаҩ хаҵас ма ԥҳәысс дызмоу рзы – хәышықәсанӡа.
- Арзаҳал акомиссиахь ианынашьҭха ашьҭахь аусқәа шԥеиҿкаахо? Атәылауаҩра аиура апроцедура шԥамҩаԥысуеи?
- Аматериалқәа акомиссиахь инашьҭхаанӡа агәаҭара иахыжьхоит. Уи адагьы хымԥада аҳәынҭқарратә бызшәеи Аконституциеи рдырразы аԥышәара ҭитәуп. Аԥышәарақәа мҩаԥысуеит Аиустициа аминистрраҿи Аҵара аминистрраҿи. Аԥышәара аформа дара аминистррақәа ишьақәдыргылоит.
- Аԥышәарақәа формалла имҩаԥысуоу азнеишьақәа рӷәӷәоу?
- Азакәан аҿы зегьы ирылацәажәоуп. Иаҳҳәап, аԥсуа хәыҷқәа зааӡо ран инагӡаӡаны аԥсуа бызшәа лзымдыруазар ауеит. Убри аан акомиссиа алахәылацәа азхьаԥшра арҭоит уи илааӡо шаԥсыуаау. Аха аиҳарак азакәан иавсуам.
- Шәара еиқәышәыԥхьаӡеит атәылауаҩраз азыҳәа ҟазҵар зылшо атәылауаа ркатегориақәа. Статистикала иарбан категориоу еиҳа азыҳәақәа назышьҭуа?
- Аиҳарак атәылауаҩра зцәыӡны еиҭашьақәзыргыло роуп. Урҭ ауаа ара иит, инхон, аха 1994 - 1999 шықәсқәа раан иҟамызт. Аиҳарак аурысқәа, аерманцәа, ақырҭцәа, Гал араион ауааԥсыра роуп. Урҭ ирҭахуп амилаҭ ишеиуоу аазырԥшуа ашәҟәы рымазар. Ажәлақәа Ҭарбаиа, Зыхәбаиа рҽазыршәоит аҭоурыхтә иаша аиҭашьақәыргылара.
- Атәылауаҩра аҭара мап ацәкра еиҳа мзызқәаны иамоузеи?
- Ихадоу мзызны иҟоуп амаҵзура ҷыдақәа рҟынтәи иҳауа аматериалқәа роуп. Урҭ атәылауаҩра аиура азин ҟарымҵозар ҳаргьы мап ацәаҳкуеит. Арахь иаҵанакуеит аҽа тәылак, Урыстәыла ада, атәылауаҩра амазаара. Убри аан азакәан аҿы иазгәаҭоуп аԥсуааи абазааи иарбан тәылауаҩракзаалак ирымоу иахьмырԥшыкәа Аԥсны атәылауаҩра роур ҟалоит.
- Акомиссиа уа иаанкылахома апроцесс?
- Азыҳәа ҟазҵаз аҽа шықәсык ааҵуаны аиҭазыҳәа ааишьҭыр ҟалоит. Азыҳәа аҟаҵаразы ԥкыра ыҟам.
- Акомиссиа шықәсык ҵуеит аилатәара мҩаԥымсижьҭеи. Абри аамҭала заҟа зыҳәа еизеи, иара асеиԥшгьы зыҟалеи?
- Акомиссиа аҵыхәтәантәи аилатәара мҩаԥган 2019 шықәса рзы. Настәи аҭагылазаашьа атәы сыздырам, исызшәаҳәом. Абри аамҭала еизеит 1500 зыҳәа. Ииасыз аилатәараан ирыхәаԥшын 74, урҭ рҟынтәи 64 рлахьынҵа ҵоураны иӡбан, 10 ма аамҭала ирнахан ма мап рыцәкын.
- Ишԥазыԥхьагәаҭоу акомиссиа ԥхьаҟатәи аусура?
- Ишьақәгылоу анормала ҩымз рахь знык ҳаиқәшәалароуп. Азыҳәақәа рхыԥхьаӡара рацәахар, иҟалоит еиҳа лассы-лассы ҳаиԥылыларгьы, аха макьаназы усеиԥш аҭахны иҟам.
Аиҿцәажәара мҩаԥылгеит Sputnik акорреспондент Асмат Ҵәыџьԥҳа.
АҞӘА, нанҳәа 12 - Sputnik. Даҽа быжьҩык ауаа акоронавирус рыдбалоуп ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штабнанҳәа 12 рзы.
"Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 131-ҩык ауааԥсыра, адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп быжьҩык", - ҳәа азгәаҭоуп аацҳамҭаҿы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа. Урҭ рахьтә фҩык - хәыҷқәоуп, зҭагылазаашьа уадаҩу хҩык ыҟоуп. Згәабзиара ҭышәынтәалаз пациентк ахәышәтәырҭа дылыҩауп.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>