|Де Голль, Шарль|
|Charles de Gaulle|

|Аполитикатә партиа|
|Алахәылара||
Союз демократов в поддержку республики|
Объединение французского народа

|Ахатәы хьӡы||Charles André Joseph Marie de Gaulle|
|Аира||
абҵарамза 22, 1890 ш. |
Лилль
|Аԥсра||
абҵарамза 9, 1970 ш. |
Коломбе-ле-Дёз-Эглиз
|Аԥсра зыхҟьаз||аневризма|
|Аԥсыжра аҭыԥ||grave of Charles de Gaulle|
|Атәылауаҩра||Франциа|
|Абызшәақәа||Афранцыз бызшәа|
|Ахаҵа/Аԥҳәыс||Ивонна де Голль (1921 ш.–1970 ш.)|
|Ани аби||
Жанна Майо,|
Анри де Голль
|Ахәыҷқәа||
Анна де Голль,|
Филипп де Голль,
Элизабет де Голль
|Ауацәа||Marie-Agnès de Gaulle, Jacques de Gaulle, Ксавье де Голльи Pierre de Gaulle (ашьцәеи аиаҳәшьцәеи)|
|Анхарҭа||Елисейский дворец|
|Алма-матер||
Сен-Сир,|
Коллеж Станислава в Париже,
École supérieure de guerre
|Аусура||
государственный деятель,|
мемуарист,
военный теоретик,
офицер
|Адин||католицизм|
|Анашьамҭақәа||
кавалер Большого креста ордена «За заслуги» (Франция)|
Большой крест особой степени ордена «За заслуги перед Федеративной Республикой Германия»
серебряный крест ордена Virtuti Militari
почётный доктор Университета Бразилиа
великий магистр ордена Почётного легиона
… подробнее на Викиданных
|Анаԥынҵамҭа|
Шарль Андре Жозеф Мари де Голль (афр. Charles André Joseph Marie de Gaulle) – афранцыз генерал, аполитик, Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьранӡа еицырдыруаз атанктә еибашьра атактик иаҳасаб ала Аҩбатәи адунеизгьтәи аибашьра аан зых иақәиҭыз франциатәи амчрақәа раԥхьагыла, 1944–1946-тәи ашықәсқәа рзы аамҭалатәи аиҳабыра рхада. Аконституциа ҿыц агәазырхаҵаҩы, насгьы 1958 шықәса инаркны 1969 шықәсанӡа Ахәбатәи ареспублика актәи ахада.
Анысмҩеи арратә кариера алагареи[аредакциазура | акод аредакциазура]
Диит Шарль де Голль акрызкыз аҭаацәараҿы, иара иҭаацәа католикцәан. Иаб Анри де Голль Вожирар амҩаҟны игылаз Иезуиттәи аколлеџь аҟны аҭоурыхи афилософиеи амаҭәарқәа дрыԥхьон. Шарль адинхаҵара иадҳәалаз аҵарадырра иоуит, ирацәаны даԥхьон, дхәыҷаахыс алитературахь аинтерес ду ааирԥшуан, ажәеинраалақәагьы иҩуан. Ажәеинраалақәа зыҩуаз аҵаҩцәа рыбжьара имҩаԥгаз аицлабра аҟны де Голль иигаз аиааира аан идыргалаз аԥаратә ҳамҭеи иажәеинраалақәа ркьыԥхьреи рыбжьара, аҩбатәи алихит. Де Голль убасгьы, аҭоурых даара дазҿлымҳан, иара иҭаацәа ракәзар, рхылҵшьҭреи, урҭ иаадырԥшхьаз афырхаҵарақәеи ирылаҽхәон: аҭаацәаратә легенда инақәыршәаны, де Голльаа рҭаацәара аҟнытә Жеган захьӡыз, Жанна д'Арк лныҟәара далахәын. Де Голль хәыҷы иаб иеиҭеиҳәоз арҭ ажәабжьқәа даара бзиа ибон, иабшьҭра рҭоурыхқәа дрызҿлымҳан. Аӡәырҩы, иаҳҳәозар Уинстон Черчилль де Голль дихыхәмаруан, уара «Жанна д'Арк лхыхьымӡшьрақәа умоуп» ҳәа. Аԥхьаҟа игенералхараны иҟаз де Голль данхәыҷыз, Франциа пату ду зқәыз, иԥшьаз Жанна д'Арк ҳәа ззырҳәоз данлеиԥхыӡуазгьы ыҟан, иԥхыӡқәа рҟны лареи иареи Франциа ахьчаразы рыжәҩақәа еидҵаны еибашьуан.
Ихәыҷраамҭақәа раан де Голль иҟазшьа аҷыдарақәа иреиуахеит ауаа напхгара рзуреи, ииҳәоз анагӡареи. Уи иҟазшьа аҷыдарақәа ирыбзоураны, иара ихаҭагьы, иашьцәагьы, иаҳәшьагьы имаӡаз абызшәа рҵеит, уи абызшәаҟны ажәақәа шьҭахьлантъ ԥхьаҟа иаԥхьон. Иҳәатәуп, афранцыз орфографиа азы ас еиԥш аԥхьара алыршара акырӡа ишыуадаҩу, иаҳҳәап аурыс, англыз, анемец бызшәақәа рҟны аасҭа, аха ус шакәызгьы, Шарль де Голль даҿамхаӡакәаны ари абызшәа ала ажәабжьқәа еиҭеиҳәар илшон. Иара еснагь ихшыҩ арҵарра аус адиулон, уи ифеноменалтә ҟазшьақәа иааигәа иҟаз дыршанхон, де Голль илшон 30–40 даҟьа рҟынӡа ирныз гәынкыланы ҿырҳәала аҳәара, ажәакгьы бжьамыжькәа. Де Голль данқәыԥшыз инаркны ԥшь-дисциплинак рахь аинтерес иман: алитература, аҭоурых, афилософиа, арратә ҟазара. Афилософцәа рахьтә иара идунеихәаԥшра еиҳа анырра азҭаз дыруаӡәкуп Анри Бергсон, уи иҵарадыррақәа рҟынтә зегь реиҳа иԥсҭазаараҿы ихадарахаз идунеихәаԥшышьа ашьақәгылареи, есҽнытәи ихымҩаԥгашьа шьақәзыргылоз адыррақәа роуп. Актәи – Бергсон иԥхьаӡон ԥсабарала иаԥу ауаа ршара – иалкаау абиԥареи иргәаҟу ажәлари ҳәа – ари адемократиа аԥхьа адиктатура иамоу ԥыжәароуп ҳәа.
Аҩбатәи – ацәалашәаратәи философиа, уи инақәыршәаны ауаҩы иусура зегьы зыдҳәалоу аинстинкти ахшыҩи реинырра ауп. Арҭ ахшыҩҵакқәа де Голль акыр хра злоу аӡбамҭақәа рыдкылара аан ахархәара риҭон, урҭ роуп иара дхазгалазгьы, анаҩс даԥызхызгьы. Иҭаацәаратә ҭагылазаашьеи, насгьы дзызҿлымҳази де Голль иԥсадгьыл ахь, уи аҭоурых ахь, имиссиахь азыҟазаашьа шьақәнаргылеит. Аха арратә ус ахь имаз азҿлымҳара де Голль апрактика аҟны иааирԥшит. 1909 шықәса рзы Шарль де Голль Сен - Сиртәи Арратә академиа дҭалеит. 1913 шықәса рзы алеитенант еиҵбы ичын иманы иара, усҟантәи аамҭазы аполковник Филипп Петена командаҟаҵара ззиуаз аршьаҟауаа рполк ахь амаҵзура ахысразы дцоит (Филипп Петена ибзоурала де Голль акомандатә ҳаракырахь дхалоит, аамҭак анаҩс 1945 шықәса рзы иқәҵаз ашьрагьы дацәцеит). Аибашьра алагамҭазы Шарль де Голль ҩынтә дхәын, уи ашьҭахь шасыс дыргоит, уа иҟазаара иалагӡаны хәынтә дыбналарц иҽазишәеит, аха урҭ зегьы лҵшәадахеит. Аибашьра анеилга ашьҭахь, иара ар рҟны даанхоит, уа раԥхьа аинрал Максим Веиганда иштаб аҟны имаҵзура ихигон, анаҩс аинрал Филипп Петена ирхәҭақәа рҟны иуалԥшьа неигӡон. Польшеи асоветтәи еибашьра аан, 1919–1920 шықәсқәа рзы, Шарль де Голль Польша аршьаҟауаа рырхәҭақәа рҟны инструкторс дыҟан. Иара усҟан амаиор ичын аҟынӡа дышьҭыхын, иагьидгалан аԥхьаҟатәи икариера Польша иациҵарц, аха де Голль Франциаҟа агьежьра алихит.
Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра алагамҭазы де Голль аполковник ичын шимаз дыҟан, избанзар ирратә напхгара иааирԥшуаз идунеихәаԥшышьазы бзиа дырбомызт рацәак. Аха, рашәарамза 10, 1940 шықәса рзы анемеццәа Седан ианалала, иара игәра ганы аԥшьбатәи акәылӡтәы техникатә дивизиа анапхгараҭара идыргалоит. Рашәарамза 28 рзы де Голль итанкқәа анемеццәа раанкылара рылшеит Каумонте аҵаҟа ицоз аибашьра аан. Аполковник де Голль иоуп афранцыз командаҟаҵаҩцәа зегьы рахьтә анемеццәа хьаҵыртә еиԥш аҟаҵара зылшаз, Франциа ианалалаз аамҭазы. Аԥыза-министр Поль Реино усҟан чынла дҳареикуеит, абригадатә генерал инапынҵақәа рынагӡаҩыс дҟаиҵоит. Рашәрамза 6, 1940 шықәса рзы, Реино де Голль Британиа дуи Франциеи рыбжьара амилаҭтә тәылахьчаразы акоординациатә усқәа рҭакзыԥхықәу аҳәынҭқарратә маӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵеит. Аиҳабыра рлахәылас иҟалаз агенерал ахьаҵразы иҟарҵоз ажәалагалақәа дырҿагылон. Аха, аибашьра ацҵара иадгылоз аиҳабыра алахәылацәа, ари аус аҟны иаҵахеит аҟынтә, Реино ԥхьатәара дцеит. Петен иакәзар, аԥыза-министрс даныҟала Германиа анышәара дашьҭалеит. Рашәарамза 17 рзы, аинрал Поль Реино ииҭаз 100-нызқь ахьтәы франкқәа иманы Бордонтәи ҳаирпланла дыбналоит, уи Лондон дтәоит. Де Голль иакәзар, Франциа акапитулиациа мап ацәикырц иӡбеит, насгьы Аҿагыларатә ҵысра аԥҵара далагеит. Рашәарамза 4, 1940 шықәса рзы Тулузтәи арратә трибунал де Голль ԥшьышықәса иқәҵаны дарбаандаҩуеит. Аҩбатәи арратә трибунал аҟны, нанҳәамза 2, 1940 шықәса рзы, ашьра иқәҵан, аԥсадгьыл аԥсахразы. Аха Франциа ахы ианақәиҭыртә иара иаарласны Зых иақәиҭыз франциатәи амчрақәа рҿаԥхьа иаҳаҭыр шьҭихуеит. Парижҟа даныгежь, аинрал Ахԥатәи ареспублика ашьҭрамадара рылеиҳәеит, иара афашисттә Франциа алегетимра мап ацәикуан. Аибашьра анеилга де Голль 1944 шықәса цәыббрамза инаркны 1946 шықәсанӡа аамҭалатәи аиҳабыра рхадас дыҟан, аха жьырныҳәамза 20 рзы иара аполитикатә партиақәа рҟны аҭыԥ змаз аконфликт ҿыҵгас иҟаҵаны ԥхьатәара дцоит, насгьы иара Аԥшьбатәи ареспублика аконституциа апроект идикыломызт, избанзар ари аконституциа апарламент алахәылацәа амчра ду рынаҭон.
1958 шықәса: Аԥшьбатәи Ареспублика ахыбгалара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аԥшьбатәи Ареспублика аполитика аганахьала уахәаԥшуазар, даара иҭышәынтәаламызт, Индокитаитәи аманшәаламра, насгьы алжиртәи азҵаара ӡбашьа ахьамамызи рганахь ала. 1958 шықәса, лаҵарамза 13 рзы аҿыцынхаҩцәа Алжир аиҳабыра ахьтәаз ахыбра рнапахьы иааргеит. Акомандаҟаҵаҩ хада, аинрал Рауль Салан арадио ала адырра ҟаиҵеит, аруаа аамҭала франциатәи Алжир алахьынҵа азы аҭакԥхықәра рхахьы ишыргаз. Акризис аҽарҭбаауан, избанзар франциатәи апарашиутистцәа Алжирнтәи Корсика рнапахьы иааргеит, насгьы иалацәажәон Париж азааигәара адесант артәара азҵаара. Апартиақәа зегьы раԥхьагылаҩцәа ракәзар, де Голль амчрахь игьежьра иақәшаҳаҭхеит. Ари аҭагылазаашьа мап ацәызкыз Франсуа Миттеран икоммунисттә партиа заҵәык ауп, урҭ де Голль афашисттә аарҳәра дагентуп ҳәа иқәыӡбеит. Де Голль аханатә еиԥш игәы иҭан Аԥшьбатәи ареспублика аконституциа аԥсахра, уи Франциа аполитикатә ҭагылазаашьа арԥсыҽуеит ҳәа иԥхьаӡаны. Аинрал фымз ирылагӡаны инарҭбаау аҭагылазаашьа ҷыдатә зинмчқәа ирҭозар, насгьы аконституциа ҿыц адкылара иадгылозар амчрахь дшыгьежьуа азы дрылаӡеит. Рашәарамза 1, 1958 шықәса рзы де Голль аԥыза-министрхеит. Цәыббрамза 28, 1958 шықәса рзы имҩаԥган ареферендум, 79,2 % зыбжьы азҭаз аконституциа ҿыци Ахәбатәи ареспублика аԥҵареи адгылара арҭеит. Аколониақәа (Алжир официалла Франциа иахәҭакын, калониаӡамызт) алшара роуит ахьыԥшымреи аконституциа ҿыци рыбжьара алхразы. Аколониақәа зегьы аконституциа ҿыц азы рыбжьы арҭеит, Гвинеиа заҵәык ада, уи ахьыԥшымра зауз, раԥхьатәи Франциа иатәу африкатәи колониахеит, франциатәи ацхыраарагьы уа иаанкылан.
1958–1962-тәи ашықәсқәа: Ахәбатәи ареспублика аԥҵара[аредакциазура | акод аредакциазура]
1958 шықәса, абҵарамзазы де Голльи уи ишьҭрақәлаҩцәеи абжьқәа реиҳарак роуит, ԥхынҷкәынмзазы аинрал иоуз 78% абжьқәа ирыбзоураны президентс далхын. Иара даара иџьбараз аекономикатә усқәа идикылон, уахь иаҵанакуеит афранк ҿыц аҭыжьрагьы. Нанҳәамза 22, 1962 шықәса рзы аинрали иԥҳәыси ирықәлоит, аха дара аԥсра иацәцоит. Жәларбжьаратәи арена аҟны де Голль Еиду Америкатәи Аштатқәеи Асовет Еидгылеи рыбжьара дыбжьажьон, зхатәы иадертә бџьар змоу ихьыԥшым Франциа аларҵәо. Убасгьы, де Голль Франциеи Германиеи рыбжьара аусеицуразы аизыҟазаашьақәа рышьақәыргылара далагеит, иара Наполеон ихаанахыс раԥхьаӡа акәны Германиа Франциа ахада иаҳасаб ала даҭааит.
1962–1968-тәи ашықәсқәа: аҳаракыра аполитика[аредакциазура | акод аредакциазура]
Алжиртәи аконфликт аҭагылазаашьа аҟны де Голль илшеит ихадаз ҩ-хықәкык рынагӡара: Франциа аекономика ареформа азура, адәныҟатәи аполитикаҟны Франциа апозициа ӷәӷәа адгылара аҭара, «аҳаракыра аполитика» ҳәа ззырҳәоз. Аиҳабыра активла аекономика рхы аларгалон, уи аан мыруга хадас ирымаз хәышықәсатәи апланқәа ракәын. Аҳәынҭқарра иазырхаз амраҭашәарахьтәи акапитализми аекономикеи ркомбинациа иабзоураны, даара инарҭбааз апроектқәа аԥсҭазаара иаларҵәан. 1964 шықәса рзы, раԥхьаӡа акәны 200 шықәса ирылагӡаны, Франциатәи ВВП Британиа Ду иаԥысит. Де Голль агәра ганы дыҟан, Франциа ӷәӷәаӡа аҟазаара адунеи зегьы аинтересқәа ирықәшәоит ҳәа. 1964 шықәса рзы, Франциа официалла КНР азханаҵеит, Еиду Америкатәи Аштатқәа уи ишаҿагылозгьы. 1965 шықәса, ԥхынҷкәынмзазы де Голль даҽа быжьшықәса ҿҳәарас иаҭаны президентс далхын, уи Франсуа Миттеран алхрақәа раан даиааиуеит. 1966 шықәса, жәабранмзазы Франциа НАТО иалҵуеит. Де Голль ихатәы иадертә мчрақәа аԥҵо, иҭахымызт Вашигтон ирыдыркылоз аӡбамҭақәа дырхьыԥшызарц. 1967 шықәса, рашәарамзазы иара израилиаа дрықәыӡбоит Мраҭашәаратәи аҟәареи Гази аоккупациа ахьазыруз азы, Фымштәи аибашьра ашьҭахь. Ари даара акрызҵазкуаз ҭагылазаашьан Франциеи Израили рполитикатә еизыҟазаашьазы.
1968 шықәса: амчра аҟынтәи ацара, аԥсра[аредакциазура | акод аредакциазура]
1968 шықәса, лаҵарамзазы аҭыԥ змаз ақәгыларақәеи адемонстрациақәеи даара ипроблема дуун де Голль ипрезидентразы. Иара апарламент еиуижьит, уи алагьы аиҳабыра рыбжьқәа реиҳарак ицәыӡит, анаҩс рашәарамза 1968 шықәса рзы алхра ҿыцқәа мҩаԥигеит, урҭ алхрақәа аголлистцәеи урҭ рыдгылаҩцәеи рзы қәҿиара духеит: апартиа иаиуит 358 ҭыԥ, иҟаз 487 ҭыԥ рҟынтәи. Шарль де Голль ԥхьатәара дцеит мшаԥымза 28, 1969 шықәса рзы, иара ихаҭа иабжьигаз ареферендум анылҵшәадаха ашьҭахь. Шарль де Голль президентс иҟазаара аан, даара аҿиара аиуит асовет-франциатә еизыҟазаашьақәа. 1966 шықәса рзы де Голль официалтә визитла Асовет Еидгыла (СССР) даҭааит. Усҟан имҩаԥгаз аиҿцәажәарақәеи, 1966 шықәса, рашәарамза 30 рзы анапы зҵаҩыз асовет-франциатә Декларациеи ирыбзоураны, асоветтә-франциатә еизыҟазаашьақәа рҭоурых азы етап духеит. Шарль де Голль ԥхьатәара данца Коломбе-ле-дез-Еглиз дынхон. Иԥсҭазаара далҵит, 1970 шықәса, абҵарамза 9 рзы. Анышә дамадоуп дахьынхоз аҭыԥ Коломбе-ле-дез-Еглизтәи аԥсыжырҭаҿы.
Аинтерес зҵоу афактқәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Жозеф Мари де Голль – франциатәи арратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы, аинрал. Иара еицырдыруаз уаҩны дшыҟазгьы, ихатәы ԥсҭазаара аҟынтә еилкаам рацәоуп.
Афакт №1[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аҩажәатәи ашәышықәса, аҩажәатәи ашықәсқәа рзы афицар ҿа Шарль де Голль длабадыруеит Ивонна Ванду, ахаатәы ҟазҵоз иԥҳа. Уи абал ахь ааԥхьара лиҭоит. Аха иара акәашашьа ахьизымдыруаз азы, ахәылԥаз зегьы арратә жәабжьқәа лзеиҭеиҳәон. Знык-ҩынтә ианеиқәшәа ашьҭахь, лҭаацәа иралҳәоит «ма иара, мамзаргьы уаҳа даҽаӡәы мап» ҳәа.
Афакт № 2[аредакциазура | акод аредакциазура]
Ивонна Ванду дзыццараны дыҟаз 30 шықәса ихыҵра аан илӡыз анбан хаақәа ирылхны бзиа дшибо атәы иҳәар акәхеит, жәаҳәарада, ас еиԥш аребус де Голль изы иуадаҩмызт, избанзар дхәыҷаахыс ажәақәа нарҳәаарҳәны аԥхьашьа идыруан.
Афакт № 3[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аамҭак азы де Голль аԥара ахьимамыз иахҟьаны, иҩыза Гарри Трумен ҳамҭас ииҭаз америкаа равтомобиль иҭиир акәхеит. Ифинансттә ҭагылазаашьа арҽеира алдыршеит иҭыҵыз имемуарқәа.
Афакт № 4[аредакциазура | акод аредакциазура]
Шарль де Голль ԥшьынҩажәа шықәса анихыҵуаз Конго аԥыза аббат Фиульбер Иулу дидкыло, уи ишәыз асутана дарҩашьан, «Мадам…» ҳәа иеиҳәеит.
Афакт № 5[аредакциазура | акод аредакциазура]
Шарль де Голль ҽнак абас еиԥш азгәеиҭеит: «Ԥсыхәас иамоузеи 246 ашәхкқәа ахьыҟарҵо атәыла напхгараҭарас?» ҳәа.
Афакт № 6[аредакциазура | акод аредакциазура]
Де Голль иҟаиҵаз аҿаҵарала ауп Марк Шагал Гранд Опера асахьанҵара дшалагаз.


Д.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа аиуразы аконкурс аҽҳәара ҳазҭоу ашықәс ԥхынгәымза 1 аҟынӡа иацҵахоит.
Аҟәа. Рашәарамза 7, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Д.И.Гәлиа ихьӡ зху алитературеи аҟазареи архитектуреи рзы Аҳәынҭқарратә премиа Акомиссиа, апремиа аиуразы аконкурс аҽҳәара ҳазҭоу ашықәс ԥхынгәымза 1 аҟынӡа ишацҵоу азы адырра ҟанаҵоит.
Аконкурс ахь инашьҭхоит 2020-2022 шш. адунеи збаз аԥҵамҭақәа.
Уи иазку аусшәҟәқәа рыдыркылоит Аҟәа ақалақь, Ажәанба имҩа, аҩ. №9, Д.И.Гәлиа ихьӡ зху алитературеи аҟазареи архитектуреи рзы Аҳәынҭқарратә премиа Акомиссиа.


Items filtered by date: Ахәаша, 19 Лаҵара 2023
Аҟәа. Лаҵарамза 19, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны аҩныҵҟатәи аусқәа Рминистрра аҳәынҭқарратә автоинспекциа Аусбарҭа анапхгаҩы аамҭала инапынҵақәа назыгӡо Лоу Инал-иԥа ареспублика ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟаиҵеит.
Уи зегьы адырра риҭеит Жәлар Реизара-Апарламент аҿы арыжәтә џьбара, мамзаргьы арҩышьыгатә маҭәашьарқәа рыдкыланы амашьына аԥсҟы акра азы административтә ҭакԥхықәра еиҳа арӷәӷәара азԥхьагәазҭо ауснагӡатәқәа рзы Азакәанеидкыла аиҭакрақәеи ацҵақәеи ралагалара азы азакәан шрыдыркылаз.
«Убас, ахәҭаҷ 119 аиҭакрақәа алагалоуп. Арыжәтә џьбара, мамзаргьы арҩышьыгатә маҭәашьарқәа рыдкыланы амашьына аԥсҟы акра азы ишьақәыргылоу ахараԥса шьҭарнахыс 30 нызықь мааҭ рҟынӡа инаӡалоит. Иара убас аилагара ҟазҵаз ахаҿы 6-мыз аҽҳәара аманы амашьына арныҟәцаразы азин аршаҳаҭга имххоит», -ҳәа адырра ҟаиҵеит Лоу Инал-иԥа.
Арыжәтә џьбара, мамзаргьы арҩышьыгатә маҭәашьарқәа рыдкыланы амашьына аԥсҟы зку аҩнтәраан иаанкылараан 15 мши-ҵхи ирылагӡаны аҭакрала админитративтә хьырхәра дақәыршәахоит, иара убас шықәсык ҳәа амашьына арныҟәцразы аршаҳаҭха имххоит.
Аҟәа. Лаҵарамза 19, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Лаҵарамза 19 рзы Иреиҳаӡоу аӡбарҭа административтә усқәеи админитративтә зинеилагарақәеи рзы Акассациатә коллегиаи иаарту аӡбаратә еилатәара аҿы Алеқсандр Анқәаб «Ахьӡ-Аԥша» аорден I аҩаӡара ианашьара азы Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Иусԥҟа азакәанмчы амам ҳәа азхаҵара азы административтә ус ала Иреиҳаӡоу аӡбарҭа хәажәкыра 22, 2023 шықәсазы иаднакылаз аӡбамҭа азы 1992-1993шш. Аџьынџьтәылатәи еибашьра аветеранцәа еидызкыло ауаажәларратә еиҿкаара «Аруаа» ахантәаҩы Ҭемыр Гәлиа хазхаҭалатәи изыҳәамҭа иахәаԥшит. Акассациатә коллегиа аилазаараҿы иҟан: ахантәаҩы - Лииа Адлеиба, аӡбаҩцәа - Мадина Логуеи Ҭемыр Ҭарбеи.
Аҟәа. Лаҵарамза 19, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Лаҵарамза 27 рзы Москва ақалақь, П. И. Чаиковски ихьӡ зху Аконцертә зал аҟны имҩаԥысуеит Аԥсны зҽаԥсазтәыз жәлар рышәаҳәареи рыкәашареи аҳәынҭқарратә ансамбль аконцерт. Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы – Аԥсни Ҟарачы-Черкесиаеи жәлар рартист Валери Ҭаниа.
«Урыстәыла аҳҭнықалақь, адунеи аҿы еицырдыруа азалқәа руак аҿы ақәгылара – ари даара гәырӷьара дууп, акыр аҭакԥхықәрагьы ацуп. Ҳара агәра ганы ҳаҟоуп аԥсуа кәашарақәеи ашәаҳәарақәеи ирыҵоу иҷыдоу акалорит аарԥшра шҳалшо. Ас еиԥш иҟоу акультуратә проектқәа даара акыр аҵанакуеит. Урҭ ҳтәылақәа рыбжьара егьырҭ аусхкқәагьы рҿы аусеицура аҳәаақәа рырҭбаара азы ашьаҭа ӷәӷәа аԥырҵоит», - ҳәа Феисбук аҿы идаҟьа аҿы ианиҵеит Аԥсны акультура аминистр Даур Ақаҩба.
Сухум. 19 мая 2023. Апсныпресс. 27 мая в Москве, в Концертном зале им. П. И. Чайковского пройдет концерт Государственного заслуженного ансамбля народной песни и танца Абхазии. Художественный руководитель - народный артист Абхазии и Карачаево-Черкесии Валерий Тания.
Аҟәа. Лаҵарамза 19, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Аҳәынҭқарра аҟынтәи Ф.А. Искандер ихьӡ зху Аҳынҭқарратә аурыс драматә театр рашәарамза 24 -25, 2023 шықәсазы Горно-Алтаиск ақалақь аҿы «Агастроль дуқәа» мҩаԥысраны иҟоуп.
П.В. Кучиак ихьӡ зху Амилаҭтә театр асцена аҿы имҩаԥысуеит аспектакльқәа рырбара. Убас: рашәарамза 24, асааҭ 17:00 рзы – «Ишьаарҵәыроу ачара» , рашәарамза 25, асааҭ 16.00 рзы – «Ахаҵа ԥшӡа», ҳәа адырра ҟанаҵоит Аԥсны Алтаи акультура Аминистрра.
Ф.А. Искандер ихьӡ зху Аҳынҭқарратә аурыс драматә театр – Аԥсны иҟоу аурыс театр заҵәык ауп. Уи 1981 шықәсазы Аҟәатәи ахәаԥшыҩ қәыԥш итеатр аҳасабала иаԥҵан. 1991 шықәсазы аурыс драматә театр астатус аиуит.
Аҟәа. Лаҵарамза 19, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы имҩаҧысит аинтеллигенциа рхеидкыла «Аламыс» аиҿкаара иазкыз аизара ду.
Уи иалахәын Аҧсны ахада ихаҭыҧуаҩ Бадра Гәынба, аҧыза-министр ихаҭыҧуаҩ Владимир Делба, Аҧсны ахада иусбарҭа аиҳабы Џьансыхә Нанба, Аҟәа ақалақь ахада Беслан Ешба, ауаажәларра, аинтеллигенциа рхаҭарнакцәа. Абри атәы аанацҳауеит Аинформациатә маҵзура "Аԥсадгьыл-инфо".
Аҟәа. Лаҵарамза 19, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба Москваҟа иусуратә ныҟәара аҳәаақәа ирҭагӡаны И. М. Сеченов ихьӡ зху Актәи Москватәи аҳәынҭқарратә медицинатә университет аректор Пиотр Глыбочко диԥылеит, ҳәа адырра ҟанаҵоит Аԥсны агәабзиарахьчара Аминистрра апресс-маҵзура.
Едуард Быҭәбеи Пиотр Глыбочкои Аԥсны азы амедицинатә усзуҩцәа разыҟаҵареи, Аԥснынтәи апациентцәа ихымԥадатәиу амедицинатә бгаԥса аҳәаақәа ирҭагӡаны ауниверситет иатәу ахәышәтәырҭа аҿы рыстационартә хәышәтәреи ирыдҳәалоу азҵаарақәа жәпакы ирылацәажәеит.
Аҟәа. Лаҵарамза 19, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Иҷыдоу арратә операциа анагӡраҿы Донбасс фырхаҵарыла дҭахеит гәылрыԥшьтәи абокс ашкол ааӡамҭа, Аԥсни Урыстәылеи аспорт азҟаза Бебиа Олег Борис-иԥа.
Аԥсны аҿари аспорти рызҵаарақәа рзы Аҳәынҭқарратә еилакы аколлектив Бебиа Олег Борис-иԥа иҭахара инамаданы гәалсра дула иуацәеи иҭынхацәеи ирыдышшылоит. Уи игәалашәара лаша дыздыруаз зегьы наунагӡа ргәаҵаҿы иаанхоит.


Items filtered by date: Асабша, 09 Цәыббра 2023
Аҟәа. Цәыббрамза 9, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Ареспубликатә Унитартә Наплакы «Аԥсны Аихамҩеи» Акционертә Еилазаара «Афедералтә пассаџьыртә еилазаареи» Зҭакԥхықәра ҳәаақәҵоу Аилазаара «Урыстәылатәи Аихамҩақәа Тури» ирыбжьрҵаз аиқәшаҳаҭра аҳәаақәа ирҭагӡаны, цәыббрамза 10 рзы Аԥсныҟа иаараны иҟоуп атуристтә дәыӷба «Риҵа», ҳәа адырра ҟанаҵоит Аԥснытәи Аихамҩа апресс-маҵзура.
Атурисстә дәыӷба амаршрут: Шәача - Роза Хутор-Гагра-Аҟәа -Шәача – Аҳаирбаӷәаза Шәача Тур ала иныҟәалоит.
Иарбоу амаршрут ала атуристцәа Череповец аҟынтәи Шәачанӡа, нас Аԥсныҟа аныҟәарақәа мҩаԥыргоит. Убри аан рхы иадырхәоит ҩ-хкык атранспорт – аҳаирплани адәыӷбеи. Череповец аҟынтәи Шәачатәи аҳаирбаӷәазанӡа апассаџьырцәа аҳаирпланла инаӡоит, анаҩс атуристтә дәыӷбала Роза Хутори Аԥсны акурортқәеи рахь рымҩа иацырҵоит.
Аҟәа. Цәыббрамза 9, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Акультура-усуратә платформа «Гәыма» аҿы асабша, цәыббрамза 9 рзы аусура иалагеит есышықәсатәи ҭагалантәи ахәаахәҭратә цәыргақәҵа. Араҟа ицәыргақәҵоуп ақыҭанхамҩатә аалыҵ, анапкымҭатә усумҭақәа, иара убас аҩнытә ҭубар ахкқәак.
Акультура-усуратә платформа «Гәыма» акуратор Шьарида Ҭыжәба ҭагалантәи ахәаахәҭратә цәыргақәҵа аартра аламҭалазы иазгәалҭеит:
«Абар шьҭа ҩы-шықәсоуп ҳара еиуеиԥшым ахәаахәҭратә цәыргақәҵа мҩаԥаагоижьҭеи. Ари аплатформа аусдкылаҩ қәыԥшцәа жәпакы рзы русура алагамҭаны иҟалеит. Иахьа иаатит раԥхьатәи ҭагалантәи ҳхәаахәҭратә цәыргақәҵа. Араҟа алахәылацәа ицәырыргоит рқыҭанхаҩатә аалыҵ адагьы амҿи аласи ирылху рнапкымҭатә усумҭақәагьы».
Шьарида Ҭыжәба ас еиԥш иҟоу ахәаахәҭратә цәыргақәҵақәа мызкахьы хынтә еиҵамкәа еиҿкаалахоит ҳәа иазгәалҭеит. Уи аусдкылаҩ ҿарацәа радыԥхьалареи рбизнес аҿиареи адгылара анаҭалоит» - ҳәа илҳәеит лара.
Аҟәа. Цәыббрамза 9, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Борис Багаҭелиа аспорт азҟазацәа рыбжьара самбо азы адунеи ачемпионат аҿы аиааира игеит, ҳәа адырра ҟанаҵоит Аԥсны аҿари аспорти русқәа рзы аҳәынҭқарратә Еилакы.
Атурнир цәыббрамза 8 инаркны 10-нӡа Ареспублика Казахсҭан ақалақь Уральск аҿы имҩаԥысуеит.
Аԥснытәи аспортсмен акатегориа М6, акапантә категориа 98+ иаҵанакуа рыбжьара дықәгылеит.
Борис Багаҭелиа – хынтә адунеи дачемпионуп, адунеи ачемпионатқәа рҿы ҩынтә аџьазтә медал иг
Аҟәа. Цәыббрамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Урыстәыла аҳҭнықалақь амшира иазку аџьазтә музыка ахәылԥаз мҩаԥысит ахәаша ахәылбыҽха, Аҟәа ақалақь иҟоу Москва Аҩны ахыбра аҿы.
Москва Амш цәыббрамза актәи, мамзаргьы аҩбатәи асабшазы иазгәарҭоит. Сынтәа Москва ақалақь иахыҵуеит 876 шықәса.
Ахылԥаз асасцәа рзы иқәгылеит амузыкатә проект «Голос» алахәыла Дениса Хагбеи урыстәылатәи аџьазтә шәаҳәаҩы, аоркестр «БИГ БЭНД Сочи» асолистка Иулиа Алеқсеевеи рџьазтә коллектив. Аконцерт рхы аладырхәит иара убас Альдона Ҵкәуа, Армен Хачатуриани Иури Охочински.
Амузыкантцәа астиль соул, фанк, блюз ала аџьазтә нагӡарала илегендару адунеитәии урыстәылатәи ахитқәа нарыгӡеит. Убасҵәҟьа инарыгӡеит акомпозитор Тихон Хренников апоет Михаил Матусовски иажәақәа рыла ииҩыз ашәа «Московские окна», иара убас агәыԥ «Браво» ашәа «Этот город» автортә аранжировкақәа рыла инарыгӡоит.
Аҟәа. Цәыббрамза 9, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ Михаил Шургалин Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Урыстәылатәи Афедерациеи Ареспублика Аԥсни адипломатиатә еизыҟазаашьақәа рыбжьаҵара ҟалеижьҭеи 15-шықәса аҵра инамданы дидныҳәалеит.
Адныҳәаларатә шәҟәы атекст, ахәҭакахьала иаҳәоит:
«Арҭ ашықәсқәа рзы ҳтәылақәа рыбжьара аусеицура аидгылареи астратегиатә партниорреи рҟазшьа аархәеит. Урыстәылатәи Афедерациа аиашьаратә Республика Аԥсны амилаҭтә шәарҭадара ашьақәыргылара, асоциал-економикатә, акультура-гуманитартә хырхарҭала, иара убас жәларбжьаратәи апозициақәа рырӷәӷәареи арегионалтә ҭышәынтәалара ашьақыргылареи рзы ганрацәалатәи ацхыраара аҭара иацнаҵалоит».
Сухум. 9 сентября 2023. Апсныпресс. Посол России в Абхазии Михаил Шургалин поздравил министра иностранных дел РА Инала Ардзинба и сотрудников министерства с 15-й годовщиной установления дипломатических отношений между Российской Федерацией и Республикой Абхазия.
Аҟәа. Цәыббрамза 9, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы Башкириа Ахада Ради Хабиров иӡбамҭала, зықәрахь инеихьоу ареспублика ауааԥсыра рзы апроект «Башкиртәи ашықәснҵыраду. Атуризм» агеографиа арбҭаара аҳәаақәа ирҭагӡаны Аԥсныҟа аԥышәатә тур амҩаԥгара азԥхьагәаҭоуп. Башкириа аԥыза-министр Андреи Назаров ителеграм-канал ахь азхьарԥш ҟаҵо абри атәы аанацҳауеит «Башинформ».
Аилыркаагатә тур амҩаԥгара азԥхьагәаҭоуп 46-ҩык рыла ишьақәгылоу агәыԥ азы.
«Аныҟәара анхыркәшахалак ашьҭахь уи иалахәыз ҳарԥыланы ҳрыҿцәажәоит, еилаҳкаауеит иргәаԥхаз, иргәамԥхаз атәы, анаҩс ҳаԥхьаҟа апроект «Башкириа-аԥснытәи ашықәснҵыраду. Атуризм» ҳаԥхьаҟа анагӡара азы аӡбамҭа ҳадаҳкылоит», - ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит Андреи Назаров.
Аԥсны рыҟазаара хәымш ирылагӡаны Башкириатәи «араӡнытә» туристцәа аӡиа Риҵа, Сталин идача иаҭааны ирбоит, Афон Ҿыц аҭыԥ ԥшӡарақәа рыблала ирбоит, иара убас, жәаҳәарада Амшын Еиқәа аԥшаҳәа аҿы рыԥсы ршьоит.
Аҟәа. Цәыббрамза 9, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Урыстәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Урыстәылатәи Афедерациеи Ареспублика Аԥсни адипломатиатә еизыҟазаашьақәа рыбжьаҵара ҟалеижьҭеи 15-шықәса аҵра инамданы адныҳәаларатә шәҟәы изааишьҭит.
Адныҳәаларатә шәҟәы атекст, ахәҭакахьала иаҳәоит:
«Москвеи Аҟәеи аиҩызареи астратегиатә партниорреи рҟазшьа змоу аусеицура зырҿио, аамҭа иаԥышәахьоу аиҩызара рыбжьоуп. Ҳара ҳаиднакылоит иаҳзеиԥшу акультура-цәаҩашәатә ориентирқәеи адунеихәаԥшратә шьақәгылареи, иаҳзеиԥшу аҭоурых адаҟьақәа рызгәдуреи».
Аҟәа. Цәыббрамза 9, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Иахьа Урыстәылатәи Афедерациеи Аԥсны Аҳәынҭқарреи ацҳаражәҳәарҭақәа рыҩаӡараҿы адипломатиатә еизыҟазаашьақәа анрыбжьарҵаз амш 15 шықәса ахыҵит. Аԥсны иҟоу раԥхьатәи ацҳаражәҳәаҩыс жьҭаарамза 24, 2008 шықәсазы дҟаҵан еицырдыруа урыстәылатәи адипломат Семион Григориев. Ԥхынҷкәынмза 16 рзы Семион Григориев Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Сергеи Багаԥшь агәрагагатә шәҟәқәа ииҭеит.
Аҩ-ҳәынҭқаррак рыбжьара аусеицура азинтә шьаҭаны иҟоуп аҳәынҭқаррабжьаратәи ихадоу аиқәшаҳаҭрақәа ҩба:


Items filtered by date: Ахәаша, 02 Рашәара 2023
Аҟәа. Лаҵарамза 2, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Ахәаша, рашәарамза 2 рзы Аҟаа ақалақь, «Москва Аҩны» аҿы Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара Амш азгәаҭара аҳәаақәа ирҭагӡаны имҩаԥысит ахәыҷтәы литература аԥхьара зцыз арҿиаратә хәылԥазы.
«Москва Аҩны» апресс-маҵзура иҟанаҵо адыррақәа рыла, аусмҩаԥгатә иалахәхеит Аԥсны иҟоу Урыстәыла Афедералтә шәарҭадара Амаҵзура Аҳәаахьчаратә Усбарҭа аусзуҩцәа рхәыҷқәа. Аиԥылара аинтерактивтә формат ала имҩаԥигеит Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист, Ф.А. Искандер ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә аурыс драматә театр актиор Џьамбул Жорданиа.
Аиԥыла иалахәыз бзиала шәаабеит ҳәа ралҳәеит «Москва Аҩны» аусмҩаԥгатәқәа рымҩаԥгара азы асектор анапхгаҩы Мариа Соиа.
«Ас еиԥш аформат ала арҿиаратә еиԥыларақәа Москва аҩны азы шьҭа традициала ишьақәгылеит. Ҳара даараӡа ҳаигәырӷьоит урҭ ҳахәаԥшцәа рзы аинтересс ду ахьаҵоу. Агәыӷрагьы ҳамоуп иахьатәи ҳаиԥылара шәара шәзы хра злоу акакәны ишыҟало, насгьы уи акыраамҭа шәгәалашәараҿы ишаанхо», – ҳәа илҳәеит лара.
Аҟәа. Рашәарамза 2, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аусуратә визитла Ҭырқәтәыла иҟоу Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә Палата апрезидент Тамила Мерцхәлаа ақалақь Бурса Ахәаахәҭра-ааглыхратә Палата анапхгара ахаҭарнакцәа дырԥылеит.
Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә Палата аофициалтә саит иҟанаҵо адыррақәа рыла, аганқәа аусеицура, Аԥсны аекспорт-импорттә потенциал, иара убас ԥышәала аимадара алыршара, уҳәа ирыдҳәалоу азҵаарақәа жәпакы ирылацәажәеит.
«Адунеи зегьы Ахәаахәҭра-ааглыхратә Палатақәа активла аусеицура рыбжьоуп, ҳаргьы ҳазгәдууп Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә Палата аҳәаанырцәтәи аколлегацәа рымадара ахьҳамоу. Ҳусеицура агеографиа есааира аҽарҭбаауеит, аԥснытәи аусдкылаҩцәа ҭырқәтәылатәи рколлегацәеи дареи шықәсырацәалатәи еицырзыфеидоу аизыҟазаашьақәа шрыбжьало азы агәыӷра рымоуп», – ҳәа иазгәалҭеит Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә Палата апрезидент.
Тамила Мерцхәлаа аҩ-ҳәынҭқаррак рыбжьара иҟоу атауареикәыршара есышықәса ишацло азгәаҭо урҭ аринахыс еиҳа-еиҳа ишацлало азы агәыӷра шлымоу аалырԥшит.
Лара иара убас Ҭырқәтәыла, ахәҭакахьала ақалақь Бурса аҿы, хыԥхьаӡара рацәала аԥсуа диаспора шынхо, насгьы урҭ адгылара ҟарҵап ҳәагьы агәыӷра шыҟоу азгәалҭеит.
Ахәҭакахьала, Бурса Ахәаахәҭра-ааглыхратә Палата адиректорцәа рхеилак алахәыла Ҳақан Баҭмаз реиҿкаара аҭоурых иааркьаҿны далацәажәеит. 1889 шықәсазы акреилызцоз абизнесменуаҩы ила иаԥҵаз Бурса ақалақь Ахәаахәҭра-ааглыхратә Палата иахьа Ҭырқәтәыла иҟоу ахәаахәҭа-ааглыхратә Палатақәа иреиҳау палатаны иҟоуп. Уи иалоуп 55 нызықь инареиҳаны анаплакқәа, урҭ реиҳарак – имаҷууи ибжьаратәууи абизнес анаплакқәа роуп.
Аҟәа. Рашәарамза 2, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Рашәарамза 20, 2023 шықәсазы лҩызцәа лыцны Аҳәынҭқарратә Кремльтәи ахан аҿы дықәгылоит иналукааша аопертә шәаҳәаҩы шьахә, иуникалу абжьы зхоу, ифеноменалтәу адраматә баҩхатәра злоу Хьыбла Герзмаа, ҳәа адырра ҟанаҵоит Кремльтәи ахан аофициалтә саит.
Урыстәылеи Аԥсни Жәлар рартистка апублика ирызналгараны дыҟоуп апрограмма ҿыц «Аопера. Џьаз. Акино». Уи иалагалоуп адунеизегьтәи аопертә шедеврқәеи аџьазтә стандартқәеи реиԥш, урыстәылатәии аҳәаанырцәтәии акинематограф акульттә ашәақәагьы. Ари амузыка шьахә аԥхынтәи ахәылбыҽха ссир азы иааиз азыӡырҩцәа ргәалаҟазаара акыр ишьҭнахуеит.
Аҟәа. Лаҵарамза 2, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Ахәылбыҽха, рашәарамза 1 азы, Аԥсны Иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аминистрра аусзуҩцәа Аҟәа ақалақь аӡымҽхак аҿы 1981 шықәсазы ииз, аӡы иагаз аԥҳәыс лыԥсыбаҩ амшын иамырхит, ҳәа адырра ҟанаҵоит аԥсеиқәырхаратә Хылаԥшырҭа апресс-маҵзура.
«Аҭыԥантәи аԥсыӡкыҩцәа аӡы иагаз аԥҳәыс лыԥсыбаҩ амшын аҟәара ишҿықәнажьлоз гәарҭеит. Урҭ иаразнак аԥсеиқәырхаҩцәа рахь адырра ҟарҵеит. Иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аминистрра аусзуҩцәа адырра шаароузҵәҟьа, иаразнак 21 сааҭи 55 минуҭи рзы аҭыԥ аҿы инеит», - ҳәа иазгәаҭоуп ацҳамҭа аҿы.
Сухум. 2 июня 2023. Апсныпресс. Дни культуры Южной Осетии в Абхазии завершились после выступления в филармонии Госансамбля песни и танца "Симд" им. Б. Галаева в четверг, 1 июня.
Указом президента Аслана Бжания, который зачитал министр культуры Даур Кове, министр культуры Южной Осетии Радмила Дзагоева удостоена почётного звания "Заслуженный работник культуры Республики Абхазия".
Аҟәа. Рашәарамза 2, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аҳәынҭқарратә ҳазылхратә Еилакы аҳазылхратә ԥыԥшырҭа «Ԥсоу» аконтрабати аҳазылхратә зинеилагарақәеи рҿагылара аҟәша аусзуҩцәа аҳазылхратә гәаҭара азона аҿы иааныркыланы игәарҭеит Аԥсны атәылауаҩ зыԥҟы икыз, Урыстәылатәи Афедерациантәи Аԥсныҟа зхы хаз автомашьына. Амашьына асалон агәаҭараан ирыԥшааит иагьрымырхит Аԥсныҟа заагара азин ыҟам акриптовалиута арҳара иазку аппаратқәа хԥа, ҳәа адырра ҟанаҵоит Аԥсны Аҳәынҭқарратә ҳазылхратә Еилакы аофициалтә саит.
Аҟәа. Рашәарамза 2, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Рашәарамзазы иҟало «Ростелеком» ацифратә видеосервис Wink аԥхьарбарақәа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп афильм «Чик ихәыҷра» аԥхьарбара.
Арежиссиор Аслан Галазов ифильм «Чик ихәыҷра» 2021 шықәсазы иҭыхын.
Ароль хадақәа нарыгӡоит Давид Ҵулукиа, Баҭраз Засеев, Милана Ломиа, Лавренти Ахба, Изольда Аруха, Алхас Шамба, Гарри Џьынџьал, Баҭал Кобахьиа, Николаус Мавроматидис, Џьамбул Жорданиа.


2020-2021-тәи аҵарашықәс алагаразы аиҿкааратә усмҩаҧгатәқәа ақәныҟәаразы адҵа
Адҵа № 163
ақ. Аҟәа 31.08.2020ш.
2020-2021-тәи аҵарашықәс алагаразы.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра арҵаратә план инақәыршәаны Аҧсны азеиҧшбжьаратә школқәа зегь рҟны цәыббрамза 1 инаркны 2020-2021-тәи аҵарашықәс алагазааит.
2020-2021-тәи аҵарашықәс алагаразы аиҿкааратә усмҩаҧгатәқәа ақәныҟәаразы адҵа ҟасҵоит:
1. Акласс аҟны 20-ҩык инареиҳаны иахьтәоу аҵаҩцәа шазааит ҩ-гәыԥкны. Рҵара шьақәыргылазааит гәыԥ-гәыԥла мышкы бжьыхны мышкы.
2. Аныҳәатә цәаҳәа мҩаԥгазааит ҿыц ашкол ахь зшьаҿа еихызго 1-тәи акласс аҵаҩцәа рзы 15 минуҭ иреиҳамкәа.
3. Аҟәатәи абжьаратә школ №6 В. Комаров ихьӡ зху аартхоит цәыббрамза 7 инаркны, ачымазаратә ҿкы иахҟьаны.
4. Арҵаҩцәа 65 шықәса иреиҳаны изхыҵуа Аԥсны Аҳәынҭқарра аҳақьым хада иҟалҵаз абжьгарақәа инарықәыршәаны аурокқәа рымҩаԥгараан иныҟәыргалароуп асабрадақәеи, анапҭырԥақәеи ачымазара ҿкы рацәыхьчаразы. Иара убас иаԥҵатәуп аҭагылазаашьа арҵаҩцәа ҿарацәа ашколқәа рҿы аусура радыԥхьаларазы.
5. Аклассқәа рҟны 18-20-ҩык иреиҳаны аҵаҩцәа тәамзароуп, иара убас 06.05.15 шықәсазы иҟаҵаз Адҵа №150 инақәыршәаны ирыдгалазааит ашколхәыҷқәа нхарҭа ҭыԥла иахьаҵанакуа ашколқәа рахь риагара иахьынӡазалшо.
6. Аныҳәақәа, азеиԥш школтә цәаҳәақәа, амассатә усмҩаԥгатәқәа рымҩаԥгара мап рцәыркроуп, ашкол ашҭаҿы имҩаԥыргогьы убрахь иналаҵаны, 2-тәи апункт аламҵаӡакәа.
7. Аиҵбыратә классқәеи, аиҳабыратә классқәеи рзы ашкол аҩналарҭақәа хаз-хазы еиҿказааит, мамзаргьы рыҩналара еиҟәганы ирманшәалазааит.
8. Аҩналарҭакәа зегьы рҿы асанитартә нормақәа ирықәшәо адизенфекциатә усмҩаԥгатәқәа мҩаԥгазааит.
9. Алагарҭатә классқәа рҟны аурокқәа рҭаӡара 30 минуҭ, аиҳабыратә 40 минуҭ иреиҳамзароуп, аԥсшьара аамҭа 10-15 минуҭ ыҟазароуп аклассқәа аҳауа рыҩнарсразы. 10. Амедицинатә усзуҩцәа школцыԥхьаӡа имҩаԥыргалароуп иахәҭоу апрофилактикатә усмҩаԥгатәқәа. Амедицинатә усзуҩцәа ахьагу ашколқәа аамҭа маҷ иҭагӡаны иадыԥхьалатәуп. 11. Ашкол уадақәа аԥша рыҩнарсра алыршаразы, амардуанқәа рмаакырақәеи ашәқәа рымаақәеи рыцқьалатәуп адезинфекциатә маҭәашьарқәа рыла ес 2-3-сааҭ. 12. Аклассқәа рҟны ҭагалан-аӡынтәи аамҭазы ишьақәыргыланы рхы иадырхәароуп УФО-арециркулиаторқәа.
Адҵа анагӡара ахылаԥшра лнапы ианызааит Кәыҵниа Нона Апполон-иԥҳа Аԥсны Аҳәынҭқарра Аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра азеиԥши азанааҭтә ҵареи рыҟәша аспециалист хада.
Аминистр И.С. Габлиа


Items filtered by date: Ашәахьа, 08 Лаҵара 2023
Аҟәа. Лаҵарамза 9, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Урыстәылатәи Афедерациа Ашәарҭадара Амаҵзура Ахантәаҩы Ихаҭыԥуаҩ Дмитри Медведев Аслан Бжьаниа Аиааира Ду амш идиныҳәалеит.
Адныҳәаларатә шәҟәаҿы, ҷыдала, иҳәоуп:
«Ҳаҭыр зқәу Аслан Гьаргь-иԥа!
Гәык-ԥсык ала ишәыдысныҳәалоит Урыстәылеи Аԥсни еицырзеиԥшу аныҳәа ԥшьа - Аиааира Ду 78 шықәса ахыҵра амш!
Аҵак ду змоу ари амш азы ҳара иаҳгәалаҳаршәоит Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду афронтқәа рыҟны гәымшәарыла еибашьуаз рфырхаҵара, рыгәаӷьра, аибашьра ашьҭахьтәи ашықәсқәа рзы атәыла еиҭашьақәыргылара иалахәыз зегьы.
Аҟәа. Лаҵарамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Владимир Путин Аиааира ду 78 шықәса ахыҵра идиныҳәалеит.
Адныҳәаларатә шәҟәаҿы, ҷыдала, иҳәоуп:
«Ҳаҭыр зқәу Владимир Владимир-иԥа!
Гәык-ԥсык ала ишәыдысныҳәалоит хаҭала Шәареи Урыстәыла ауаажәларреи Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны Аиааира 78 шықәса ахыҵра.
Ари амш адунеизегьтәи аҭоурых ианылеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны асовет солдаҭцәа анемец фашистцәа ирҿагыланы рықәԥараҿы аиааира аныргаз иамшны.
Иахьа ҳара иаҳгәалаҳаршәоит асовет солдаҭцәеи атыл аҟны аџьа збози рфырхаҵаратә хҭысқәа. Асовет жәлар зегьы ракзаареи ҳзеиԥш Ԥсадгьыл ахьчаразы ахықәки ирыбзоураны афашизм ақәхреи адунеи атәра ацәыхьчареи алыршахеит
Аҟәа. Лаҵарамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа агәаҭаратә ныҟәарақәа раан Кәыдры аӡиас аҟны аԥшаҳәарҵауларатәи аԥшаҳәарӷәӷәаратәи усурақәа рцашьа гәаиҭеит.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Ахада Ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынбеи, Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Џьансыхә Нанба, ШЬАУ аиҳабы Ҭемыр Агрба ицын Кәыдры аӡиас аҟны аԥшаҳәарҵауларатәи усурақәа ахьымҩаԥысуа аҭыԥ данаҭаа.
ШЬАУ Аиҳабы Ҭемыр Агрба иҳәеит ҳазҭагылоу аамҭазы Очамчыра араион аганахьала Кәыдры аӡиас аҟны аԥшаҳәарӷәӷәаратә усурақәа шымҩаԥысуа.
«Ари сынтәа аусурақәа ахьымҩаԥысуа аҩбатәи ҭыԥуп. Ари аҭыԥ 1200 метра аҵанакуеит. Иҵегьы аусурақәа мҩаԥгахоит Гәылрыԥшь араион аганахьала х-ҭыԥк рыҟны 700 метрак рҟынӡа.
Ҭемыр Агрба иазгәеиҭеит аԥшаҳәа арӷәӷәара аҭахуп иара убас даҽа ҭыԥк аҟны - 650 метр ак рҟынӡа, афымцамҩангага цәаҳәақәа ахьыҟоу».
Кәыдры аӡиас аҟны аԥшаҳәарӷәӷәаратә усурақәа рымҩаԥгара Ахада ицхыраагӡатә фонд аҟнытә иазоужьуп 63 млн мааҭ.
Аҟәа. Лҵарамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа анҭыҵтәи аусуратә еилацәажәара мҩаԥигеит Очамчыра араион Администрациаҟны.
Амшхәаԥштә аҟны иқәгылан араион асоциал-економикатә ҿиара иадҳәалаз азҵаатәқәа.
Араион ахада Беслан Бигәаа аусурақәа рцашьа иазкны аҳасабырба ҟаиҵеит. Иара иҟаиҵаз адыррала, Очамчыра араион Аинвестициатә программа аҳәаақәа ирҭагӡаны 2020-2022 шш.рзы, Аԥсны Аҳәынҭқарра асоциал-економикатә ҿиара афинанстә лимит иартәеит 376 383 нызқь мааҭ, иазоужьуп 322 954 нызқь мааҭ, иахаршәалоуп -16 нызқь мааҭ, 2022 ш. алимит аҟынтә ахархәара алыршамхеит - 53 411 нызқь мааҭ.
Беслан Бигәаа адырра ҟаиҵеит аусмҩаԥгатәқәа фба шынагӡоу азы: Тамшь ақыҭан аишьцәа Занҭариаа рыхьӡ зху амҩаҟны акаҭранбетонн ақәырҭәага мыруга; аихшарҭатә цәаҳәақәа шьаҭанкылатәи рырҽеира; Звольтҳараку 220 кв. «Аҽгәара» арҽеиратә усуразы амыругеи амаҭәахәқәеи раахәара; Ԥсоуи Егрыи рыбжьара Ареспубликатә мҩаду Аҟәа-Очамчыра иаҵанакуа аҭыҧ (актәи аетап) фымцалашарала аиқәыршәара; Мықә ақыҭан акаҭранбетон ақәырҭәаразы амыруга.
Иара убас, афинанс азоужьын Мықә ақыҭан аӡеизакырҭатә ргыламҭа аргылара.
Аҟәа. Лаҵарамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аҳәынҭқарра Ахада Тҟәарчал араион Администрациаҟны анҭыҵтәи аусуратә еилацәажәара мҩаԥигеит
Араион аҟны иҟоу аҭагылазаашьазы Тҟәарчал араион ахада Исидор Дочиа ажәахә хада ҟаҵаны дықәгылеит.
Ирылацәажәеит араион аҿиара, иара убас Аԥсны асоциалтә-економикатә ҿиаразы аинвестициатә программа анагӡара иадҳәалаз азҵаарақәа.
Аҳәынҭқарра Ахада адырра ирҭеит Тҟәарчал араион аџьармыкьа аиҭашьақәыргалара шымҩаԥысуазы, ауада рацәа змоу анхарҭа ҩынқәа рхыбқәа рыԥсахразы.
Исидор Дочиа иажәақәа рыла, араион аҿиареи аекономика ашьҭыхреи рзы ихадароу факторны иҟоуп аинвестициақәа, урҭ аарыхреи аекономикеи рхырхарҭа ҿыцқәа раартра ирыцхраауеит.
Аҟәа. Лаҵарамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Владимир Путин Аслан Бжьаниа Аиааира Ду амш идиныҳәалеит.
Адныҳәалараҿы иҳәоуп:
«Ҳаҭыр зқәу Аслан Гьаргь-иԥа!
Гәык-ԥсык ала ишәыдысныҳәалоит Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аҟны Аиааира агара 78 шықәса ахыҵра.
Ҳара ҳабацәеи ҳабдуцәеи рыжәҩахыр еидҵаны, аӷа хәымга иҭархаразы рхы иамеигӡакәа, фырхаҵарыла еибашьуан, еизҳауа абиԥарақәа аҭынчреи ахақәиҭреи рымазарц азы.
Агәра згоит, Аиааира ду азеиԥш доуҳатә ҭынха аԥхьаҟагьы аидгыларатәи, астратегиатәи усеицураҟны урыстәыла-аԥснытәи аизыҟазаашьақәа рырӷәӷәара ишацхраало.
Аҟәа. Лаҵарамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аҟәатәи авокзал аҿаԥшыларатә гани ахыбра иаҵанакуа аиаҵәаратә зонеи аҭеиҭыԥш арҽеира мҩаԥысуеит.
«Ҳара ахыбра аҿаԥшыларатә ган аԥаҟәа аҟынтәи иаҳрыцқьоит. Ахыбра аҭеиҭыԥш ҳарҽеир ҳҭахуп. Акиорхер ала иаҳрыцқьоит. Уи ала арыцқьара ахьамуа аҭыԥқәа, ахаҳә астуктуреи арԥшышьеи ԥхасҭамхарц азы егьырҭ арыцқьагатә хархәагақәа ҳхы иаҳархәоит. Иахьауа, абаркьылкаламқәа шкәакәала иаҳшәуеит», – ҳәа аҟәатәи авокзал анапхгаҩы Алиса Габуниа лажәақәа аанагоит аҳҭнықалақь Ахадара апресс-маҵзура.
Иара убас апарктә зонагьы, апальмақәа, ашәҭқәа ахьеиҭаҳау аклумбақәа, уҳәа рырҽеира азԥхьагәаҭаны иҟоуп.
Сухум. 8 мая 2023. Апсныпресс. Фасад Сухумского вокзала и прилегающая к зданию зеленая зона приводятся в порядок.
«Мы очищаем фасад от плесени, черноты и налета. Хотим преобразить здание, чтобы было чисто. Чистим аккуратно кёрхером. Для тех элементов, которые им не удастся отмыть, используем другие чистящие средства, но чтобы не навредить структуре камня и лепнине. Где возможно покрасить, балясины покрасим в белый цвет», – цитирует начальника сухумского железнодорожного вокзала Алиаса Габуния пресс-служба столичной Администрации.
Аҟәа. Лаҵарамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Лаҵарамза 8 рзы 82 шықәса ҵит диижьҭеи Иури Николаи-иԥа Воронов (лаҵарамза 8, 1941 ш. –цәыббрамза 11, 1995 ш.). – Аԥсны иналукааша аҳәынҭқарратә, аҭҵаарадырратә усзуҩы, аҭоурыхдырҩы, археолог, Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутат,
«Иури Воронов ажәытәӡатәи аамҭа инаркны Аԥсны аҭоурых иазку актуалра злоу аҭҵаарадырратә монографиақәа жәпакы дравторуп. Иури Воронов иҭҵаарадырратә усумҭақәа Аԥсны иазку акрызҵазкуа аҭоурыхтә ҭҵаарақәа ирхыԥхьаӡалоуп. Аҵарауаҩ ду Иури Воронов активла Аԥсны ауаажәларратә ԥсҭазаара далахәын.
Иури Воронов активла даҿагылан ақырҭуа милаҭеилыхратә ҵысра, Асовет Еидгыла анхыбгала ашьҭахьгьы Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс даныҟаз, имч-илша зегьы Аԥсны аҳәынҭқарратә суверенитет аиҭашьақәыргылара иазикит. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анцоз Иури Воронов аҭҵаарадырреи аполитикеи русхк аҟны имаз аимадарақәа зегьы ихы иаирхәеит Аԥсны апозициа адунеи зегьы аларҵәаразы.
Аҟәа. Лаҵарамза 8, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. 1941 – 1945 шш. Аџьынџьтәылатәи еибашьра Дуӡӡа аҿы Аиааира агара 78-шықәса ахыҵра иазкны арратә парад аҽазыҟаҵара аусмҩаԥгатәқәа рҳәаақәа ирҭагӡаны, Аҟәа ақалақь аҿы арратә парад аҽазыҟаҵара хада мҩаԥысит. Уи рхы аладырхәит 600-ҩык инареиҳаны атәылахьчара Аминистрра, Аҳәынҭқарратә хьчара Амаҵзура, Иҷыдоу аҭагылазаашьақәа Рминистрра, аҩныҵҟатәи аусқәа Рминистрра Иреиҳаӡоу амилициа ашкол, Аҳәынҭқарратә миграциатә Маҵзура, Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа атәылахьчара Аминистрра 7-тәи еизаку арратә базеи Аԥсны иҟоу Урыстәыла Афедералтә шәарҭадара Амаҵзура аҳәаахьчаратә Усбарҭеи рыруаа.


04.08.2023
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Урыстәыла Афырхаҵа, аҧырҩы - акосмонавт, Москватәи ақалақьтә дума аабатәи ааҧхьара адепутат Олег Артемьев дидикылеит.
Аслан Бжьаниа Олег Артемьев аҧсшәа иаҳәо, иҭабуп ҳәа еиҳәеит 2022 ш.рзы акосмостә ҧыррақәа раан Жәларбжьаратәи акосмостә станциа ачарҭган аҟны Аҧсны Аҳәынҭқарратә бираҟ анагара ахьилшаз азы.
«Сара издыруеит ҳауаажәлар рхаҭарнакцәеи Шәареи аиҩызара шшәыбжьоу, Аҧсны шәбара гәахәарала исыдыскылеит»,- иҳәеит Бжьаниа.
Аҧырҩы - акосмонавт Артемьев Ахада иҭабуп ҳәа еиҳәеит иҟаиҵаз адкыларазы. "Сара ус разҟыс исыман, шәҳәынҭқарра ахаҭарнакцәеи сареи Аҳәынҭқарратә маҵзуразы Урыстәылатәи акадамеиаҟны аҵара рыцысҵон. Даара иҷкәынцәа бзиақәоуп, дареи сареи аиҩызара ҳабжьоуп",- иҳәеит Артемьев.
Аҧырҩы - акосмонавт иазгәеиҭеит абри аиҩызара иадырганы Аҧсны абираҟ акосмос ахь ахагалара шиӡбаз. «Сара акосмос ахь хынтә сҧырхьеит, иара убас шәтәыла сахыҧраахьеит, имҩаҧызгоз аҧыррақәа зегь раан, Аҧсны абираҟ згон, уажәы урҭ Шәара ишәысҭоит»,- иҳәеит Артемьев.
Аҧсны абираҟқәа аҧырҩы - акосмонавт акосмос аҟны иҟазаараан иҭихуан, бираҟцыҧхьаӡа Жәларбжьаратәи акосмостә маҵзура ачарҭган иануп ианцази ианаази зырҵабыргуа амҳәыр. «Абираҟ акосмос аҟны иҟан 2022 ш. хәажәкырамза 18 инаркны цәыббрамза 22-нӡа. 195 мши ҵхи рыла абираҟ Адгьыл 131млн.км. 16-нтә иакәшеит»,- иҳәеит Артемьев.
Аслан Бжьаниа акосмонавт иҭабуп ҳәа еиҳәеит Аԥсны жәлар рзы инаигӡо амиссиа иамоу аҵакы азгәаҭаны, изеиӷьеишьеит аихьӡарақәа, иҳәеит Аԥсны ҳаҭыр зқәу сасык иаҳасабала есқьынгьы иаара ишазыҧшу.
Акосмонавт иара убас Ахада адырра ииҭеит ҳазҭоу ашықәс азы акосмонавтцәа ротриад иалаларц зҭаху рыдкылара ишалагаз, урҭ рыҩныҵҟа Аԥсны ахаҭарнакцәагьы ибар шиҭаху. Уи Ахада диҳәеит Аԥснынтә Жәларбжьаратәи акосмостә станциаҟны аофициалтә хаҭарнак дҟаларц азы абри аус аҟны ацхыраара ҟаиҵарц, .
Ахада аԥсуа авиаторцәа игәалаиршәеит, урҭ рзанааҭтә зыҟаҵарала акосмос ахь аԥырразы хархәара роургьы шыҟало азгәаҭаны, ажәагьы ииҭеит ари аидеиа анагӡаразы.
Олег Артемьев иҳәеит Аԥснынтә амаамынқәа 12 акосмос ахь идәықәызҵаз Аԥышәаратә патологиеи атерапиеи ринститут ишаҭааз.
Аиԥылара ахыркәшамҭаз аганқәа агәаларшәагатә ҳамҭақәа еимырдеит.
Аԥырҩы-акосмонавт иԥылараан ицын Аҳәынҭкорпорациа "Урыскосмос" Административтә департамент Аспециалист хада Алексеи Чувильскии И.Папасқьыр ихьӡ зху Аԥснытәи амилаҭтә библиотека адиректор Борис Ҷолариеи.


Материалы отфильтрованы по дате: Понедельник, 14 ноября 2022
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны инхо Урыстәыла атәылауаа рзинқәа рыхьчаразы Ацентр анапхгаҩы Елена Жилинскаиа Жәларбжьаратәи аконкурс «Жәлар рдипломатиа аԥыза» афинал аҟынӡа днаӡеит, ҳәа адырра ҟаҵоуп аконкурс асаит аҟны.
Аконкурс афинал мҩаԥгахоит ԥхынҷкәынмза 2022 шықәсазы Пермтәи Жәларбжьаратәи афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны. Уи рхы аладырхәуеит 18-ҩык урыстәылатәи аԥызацәеи 12-ҩык аҳәаанырцәтәи аԥызацәеи. Зынӡа апроект апрограмма аҿы рхы аладырхәит 23 аҳәаанырцәтәи атәылақәеи Урыстәыла 34 региони рҟынтәи икоммерциатәым асектор ахаҭарнакцәа.
Жәларбжьаратәи аконкурс «Жәлар рдипломаиа аԥыза» аҵарадырратә программа аҵарадырратә интенсив – аконкурс алахәылацәеи урыстәылатәии аҳәаанырцәтәии аекспертцәеи реиԥыларақәа, алекциақәа, иара убас адҵақәа рынагӡареи апрактикум ахысреи – ирыдгалоу азҵаарақәа рыла апрактикаҿы ӡбамҭақәа рыдкылара азы амҩақәа рыԥшаара рыла ишьақәгылан.
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. Общественные активисты провели 13 ноября субботник в Гумистинском историко-культурном заповеднике «Уаз-абаа», в окрестностях руин одноимённой крепости XII-XIV вв.
Организатором акции выступила Ассоциация по правовой и социальной помощи российским соотечественникам, возглавляемая Владимиром Поповым.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Ауаажәларратә активистцәа абҵарамза 13 рзы, Гәымсҭатәи аҭоурых-культуратә ҳәарԥсарра «Уаз-абаа» иахьаҵанакуа, XII-XIV ашәышықәсақәа ирыҵанакуа еихьӡылоу абааш ахыжәжәарақәа рааигәа-сигәа аилыргаратә усмҩаԥгатә мҩаԥыргеит.
Акциа аиҿкааҩцәас иқәгылеит Владимир Попов напхгара зиҭо урыстәылатәи аидгьылуаа азинтәии асоциалтәии ацхыраара рыҭаразы Ассоциациа.
Иарбоу аусмҩаԥгатә рхы аладырхәит ажурналистцәа, аҭоурыхдырҩцәа, акультуратә фонд «Платформа» алахәылацәа, иара убас егьырҭ атәыла ауааԥсыра.
«Ари акциа зегьы иаҳгәаланаршәоит закәытә тәылоу ҳазқәынхо, уи иамоу аҭоурыхи ашәышықәсақәа ирылҵны ҳара ҳҟынӡа инаӡаз аҭоурыхтә баҟақәеи ртәы. Урҭ иреиуоуп – аҳәарԥсарра «Уаз-абаа». Ҳара ари абаҟа иааиуа абиԥарақәа рзы еиқәҳархароуп», – ҳәа иҳәеит Владимир Попов. Абааш «Уаз-абаа» ажәытәан акыр зҵазкуа астратегиатә ҵакы аман. Абааш аргылара аҭыԥгьы ус баша машәыршақә иалхӡамызт. Ари ахырӷәӷәарҭа ахьгылоу ахра ааигәа-сигәа иҟоу атерриториақәа ирхыҳәҳәоит, иара убри ала аӷа иқәылара азы заанаҵы адырра аиуреи уи иҿагылареи рзы алшара аԥнаҵон. Иахьанӡа еиқәханы иааз ахыжәжәарақәа рыла иубаратәы иҟоуп араҟа ишыҟаз аҭӡы, уи усҟантәи аамҭазы абааш иаҿыкәыршан. Абааш аҩадатәи ахәҭа аҿы 18 метра инарзынаԥшуа ажәҩан ахь ихалоит арратә ҟәарч аҭӡы. Уи акомплекс зегьы ихадоу ахырӷәӷәарҭаны иҟан. Аҩбатәи аҟәарч ҳара ҳаамҭа аҟынӡа еиқәханы изымааит. Аха уи ахыжәжәарақәа рыла араҟа агарнизон амацәаз аҭатәазаараан рхы иадырхәоз абааш аҟынтәи акәара аҟынӡа имаӡоу аиасырҭа шыҟаз убаратәы иҟоуп.
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. В городе Очамчыра ведутся ремонтно-восстановительные работы в 16-этажном здании, расположенном на въезде в город.
Это здание, как и введенная в эксплуатацию в этом году гостиница «Россия» в городе Гудаута, считалось долгостроем. Строительство этих объектов отдыха началось еще в советское время, но из-за распада СССР и Отечественной войны народа Абхазии 19932 – 1993 гг. они так и не были введены в эксплуатацию.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Очамчыра ақалақь уахьналало игылоу 16-еихагылакны иҟоу ахыбра аҿы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит.
Ари ахыбра, сынтәа Гәдоуҭа ақалақь аҿы аусура иалагаз асасааирҭа «Россия» еиԥш кыраамҭатәи аргылараны иԥхьаӡан. Арҭ аобиектқәа рыргылара асовет аамҭа азы иалагахьан, аха Асовет Еидгыла ахьхыбгалази 1992 – 1993 шш. Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатәи еибашьреи ирыхҟьаны урҭ уаҳа рыргыларагьы зхыркәшамхеит. Гәдоуҭа ақалақь аҿы асасааирҭа иахьа Аԥсныҟа ԥсшьараҳәа иауа атуристцәа рацәаны иаҭаауа иалагахьеит.
Очамчыратәи аԥсшьарҭа ҩны 260 номер амазаауеит, уи 600 шьҭаларҭа-ҭыԥла еиқәыршәахоит. Иарбоу аобиект иааиуа ашықәс азы, аԥсшьараамҭа алагамҭазы ахархәарахь рыҭара азԥхьагәаҭоуп, ҳәа адырра ҟанаҵоит Ochamchira_inform. Уаҟа аус аулоит ҩ-ӡҭачык: акы – аҽыхәышәтәра иазку, Елырынтәи иаагоу атермалтә ӡи ахәышәтәратә ҳәынҵәеи рыла ирҭәу, егьи – аҽыкәабарҭатә. Иарбоу аӡҭарчқәа алшықәсанык аус рулоит. Асабша, абҵарамза 12 рзы Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа ари аобиект аҿы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рымҩаԥысшьа гәеиҭеит.
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. 13 ноября на улице Деповской в Сухуме загорелся бельэтажный дом. Информация о пожаре поступила в МЧС в 11 часов 24 минуты.
К моменту приезда сотрудников спасательного и пожарного отделений столичного ПСО пламя уже полностью охватило дом. В результате пожара выгорели крыша и жилая часть помещения. Пострадавших нет.


Аепос – жәларык рлегендақәеи рмифқәеи еидызкыло баҟак аҳасабала иконкреттәу авторк дамаӡам, иагьышьақәгылоит шықәсырацәала. Нарҭаа репос ижәытәӡатәиу фольклортә баҟаны иахьыҟоу адагьы, аԥсуа жәлар зқьышықәсала ишьақәгылоз рыбзазашьа аҭҵаараҿы аҭоурыхдырцәа ирыхәо, хәы-змаӡам материалуп.
Асҭа Арӡынԥҳа
Ажәа «аепос» ажәытә бырзен бызшәа аҟынтә иаауеит. Алитератураҿы ихадоу ажәабжьеиҭаҳәаратә жанрқәа хԥа ируакуп, алирикеи адрамеи инарываргыланы. Аинтерес зҵоу акоуп аепос автор дахьамам. Уи аҿиареи ашьақәгылареи аамҭа рацәа агоит, аԥҵара иалахәуп ажәлар зегьы. Убри аҟнытә афырхацәа ирызку алегендакәеи амифқәеи инарываргыланы иара иагәылоуп ажәытәан ажәлар рыԥсҭазаашьа зеиԥшраз азы аматериал. Лассы-лассы уи ажәытәтәи аҭоурых даара иҵаулоуп.
Индиа жәлар репос «Рамаиана» ашумерцәа рҿы – «Гильгамеш», мамзаргьы аерманцәа рҿы – «Давид Сасунтәи» шыҟоу еиԥш, Кавказ жәларқәа ирымоу Нарҭаа репос адунеитә фольклор ижәытәӡатәиу баҟоуп. Кавказ жәларқәа рфырхаҵаратә епос иахьанӡа аԥсы ҭаны иаҳзааит, уи злаԥҵоу асахьаркыратә ажәа уаршанхаратә иҟоуп.
Ҿаԥыцла иааргоз. Нарҭаа репос ашьақәгылара.
Амч дуи афырхаҵареи злаз, адоуцәа ирабашьуаз, хьыӡрацра ицоз аишьцәа ирызку амифқәа змоу Кавкз жәларқәа рацәоуп. Раԥхьаӡа иргыланы аԥсуа-адыга жәларқәа – аԥсуаа, ашәуаа, аубыхцәа, адыгаа, аҟабардақәа, ачерқьесцәа. Иара убас ауаԥсаа: аҵарауаа шьоукы ргәаанагарала ашәуаа рнарҭтә епос еиҳа иҵаулоу ашьаҭақәа амоуп. Нарҭаа ирызку ажәабжьқәа уԥылоит иара убасгьы аҟарачқәеи абалкарцәеи рҟны. Уарла-шәарла иҟоуп аваинах фольклор аҿгьы – ачечен жәлари аингуш жәлари рҟны.
Абарҭ ажәабжьқәа зегьы рсиужетқәа реиҳарак шеиԥшугьы ажәларқәа, досу репос иамоуп иара ахатә ҷыдарақәа. Иҟалап уи зыхҟьаз ажәабжьеиҭаҳәацәа дара рыжәлар азы иҟазшьарбагаз адунеиҳәаԥшышьеи рыгәрахаҵарақәеи ахьаларҵоз азакәзар.
Нарҭаа репос бызшәалеи етникатә хылҵшьҭарлеи еигәыцҳәым ажәларқәа иахьырзеиԥшу – иџьашьатәу фактуп, акыршықәса раахыс афольклористцәа дуқәа заартра иашьҭоу маӡоуп. Аха иахьа уажәраанӡагьы урҭ акаҿы изымааицт. Шьоукы ргәаанагарала, аепос аԥырҵеит Кавказтәи абызшәатә ҭаацәара иатәу ажәларқәа, ауаԥсаа уи ахьрымоу акәзар – даҽазныкгьы ишьақәнарӷәӷәоит урҭ Кавказ ишашьагәыҭу, џьарантә иқәнагалаз аскифцәеи асарматцәеи ишырхылҵшьҭрам.
Даҽа шьоукы изларыԥхьаӡо ала, Аахыҵ-Кавказтәи аҭоурыхқәа еиқәдырхеит ажәытә ирантәи ашьагәыҭ, иара ажәа «нарҭ» ахаҭагьы ирантәи ахылҵшьҭра амоуп, индоевропатәи абызшәақәа рҟынтәи иаауеит иагьаанагоит «афырхаҵа» ҳәа. Убри аан аҵарауаа еиқәшаҳаҭхоит аԥсуа-адыга жәларқәа репос архаикатә цәаҩа шахоу, ижәытәӡатәиу атрадициақәеи азхаҵарақәеи рышьҭамҭа шаныԥшуа, ауаԥс ҳәамҭақәа ракәзар, хықәкыла аус рыдулан, еиԥшьу, еишьҭанеиуа иҭәышәынтәалоу аҭоурых ашьақәыргылара хықәкыс иҟаҵаны.
Нарҭаа репос ҿион иагьышьақәгылон Кавказ ашьхақәа рҿы зқьышықәсала. Аҭҵааҩцәа реиҳараҩык изларыԥхьаӡо ала, иара ҿио иалагеит ҳера ҟалаанӡа VIII-VII ашәышықәсақәа рзы. Егьырҭ аҵарауаа ирҳәоит Нарҭаа ражәабжьқәа рхыҵхырҭа ыҟоуп ҳәа ҳера ҟалаанӡа III азқьышықәсаҿы. Ус акә, егьыс акә гәаанагарак ҿыӷәӷәала иуҳәар улшоит: Нарҭаа репос иит Кавказ ақьырсианреи амсылманреи рықәнагалара акырӡа шыбжьаз. Уи аршаҳаҭуеит Нарҭаа аишьцәа дуқәа ирызку ажәабжьқәа ирныԥшуа аполитеизм.
Нарҭаа ирызку аҭоурыхқәа шьоукы-шьоукы ациклқәа рҿы еидкылахон. Урҭ еидҳәалахон ирзеиԥшу асиужет, ма ахронологиа ала. Аамҭа цацыԥхьаӡа Нарҭаа ирызкыз хаз-хазы иҟаз амифқәа зегьы еицыло ишьақәгылеит иаку аепос. Ари апроцесс хырқәшахеит ҳәа иԥхьаӡоуп абжьарашәышықәсазы – XII-XIII ашәышықәсақәа рзы. Ари аамҭазы Кавказ ицәырҵхьан ақьырсианреи амсылманреи, урҭ адинқәа рныԥшуеит хронологиала иҵыхәтәантәиу Нарҭаа ражәабжьқәагьы. Ижәытәӡатәиу аҭоурыхқәа рҟны архаикатә дунеихәаԥшышьа ааԥшуазар, аҵыхәтәантәиқәа рҿы – иуԥылоит амонотеисттә динхаҵарақәа иртәу асимволқәеи, атрибутқәеи.
Уи адагьы, ажәабжьеиҭаҳәацәа лассы-лассы рҭоурыхқәа ҳаамҭа иақәшәо иҟарҵон, ирзыӡырыҩуа иаҳа аинтерес ддыркырц азы. Иаҳҳәап, ауаԥсаа репос аҟны Нарҭ Баҭраз абзарбзан дҭатәоит, нас далахысны аӷа ибаа иҽагәыдиҵоит, убри аан иазгәаҭатәуп, абзарбзан еиԥш иҟаз абџьар Кавказ ишцәырҵыз XVI–XVII ашәышықәсақәа рҳәааҿы.
Абас ала Нарҭаа репос жәлар рҿапыцтә ҳәамҭақәа ирбаҟаны иахьыҟоу адагьы иҭоруыхтә хыҵхарҭоуп. Аепос еиуеиԥшым аганқәа рыла ианыԥшуеит иара аԥызҵаз ажәлар рсоциалтә-економикатәи ркультуратәи ҿиарақәа еиуеиԥшым апериодқәа: аматриархат аамҭақәа инадыркны афеодалтә-класстә еизыҟазаашьақәа рышьақәгылара аҟынӡа. Убри азоуп Нарҭаа репос – жәлар рнапы иҵыҵыз автографуп ҳәа изашьҭоу.
Аԥсуаа рҿы Нарҭаа репос аԥҵоуп прозалеи жәеинраала формалеи. Убри аан прозала иаԥҵоу ажәабжьқәа акыр еиҳауп.
Еицырдыруа аԥсуа ҵарауаҩ Шьалуа Инал-иԥа иҩуан: … аепос хазы игоу афрагментқәа аԥхьарца ианҵаны ашәаны ирҳәоит. Аха иашәаны ҳаамҭанӡа иааӡаз аепос ахәҭақәаа – абжьи амузыкеи ахьузеидымхуа, даараӡа имаҷуп (иҟоуп иҷыдоу Нарҭаа рмелодиа), зны-зынлагьы акәашара ацуп (иаҳҳәап «Нарҭаа лан лашәа» аҟны ишыҟоу еиԥш).
Ажәа «нарҭ» хыҵхырҭас иамоу азы аверсиақәа иҟоу рацәоуп. Аҵарауаа шьоукы ари ажәа адҳәалоуп ҳәа ирыԥхьаӡоит ахурритцәа рҭыԥхьыӡ Нахриа. Егьырҭ изларыԥхьаӡо ала, ари ажәа аԥсуа хылҵшьҭра амоуп. Даҽа шьоукых ишьақәдырӷәӷәоит ажәа «нарҭ» амонголтә шьагәыҭ амоуп ҳәа – амонгол ажәа «нара» ианагоит «амра», уи аҵыхәтәан иацлеит ауаԥс суффукис «т» - ахьыӡҟақәа рҿы арацәа хыԥхьаӡара арбага (ари аморфема ахархәарала иахьагьы ауаԥс бызшәаҿгьы ажәлақәа шьақәгылоит). Аха аҵарауаа реиҳараҩык ргәаанагарала, зегь реиҳа аҵабырг иазааигәоуп ҳазлацәажәо атермин аиран хылҵшьҭра амоуп ҳәа агәаанагара. Хыхь ишазгәаҳҭахьаз еиԥш, ажәа «нарҭ» еиԥшуп ҳәа рыԥхьаӡоит ирантәи ажәа «нар».
Аиҟарареи адемократиеи. Иазусҭцәадаз Нарҭаа?
Аԥсуаа изларыԥхьаӡо ала, Нарҭаа – ҭаацәароуп, шәҩык аишьцәеи раҳәшьазаҵә Гәындеи, урҭ зегьы зхылҵыз ран Саҭанеи-Гәашьеи назлоу. Абри аҭаацәара ду жәларык ирсимволуп.
Нарҭаа – зоуреи зыҭбаареи дуу, амч ду злоу фырхацәоуп. Зныктәи аҳәаҟьарала хра дук еиҩырсоит, знык иԥаны атыша ду иахыԥоит, ахыци ахәымпали рыла икылкааны ихысуеит, аҳәа акраҿы ирацлабуа дыҟам. Ганкахьала ргәы ҭбаауп, игәымшәақәоуп, ифырхацәоуп. Даҽа ганкахьала – ауаҩытәыҩсатә цәаҩақәа рыцәтәымым: ашьыцра, ахыбаара, агәыԥжәара. Иара уи аамҭазы, рыиашьара ӷәӷәала еидҳәаланы иакуп.
Аишьцәа раамҭа аиҳарак хьыӡрацарала имҩаԥыргоит: адауцәа-ауаажьыфацәеи, аҭакәажә омагеи, атәымқәылаҩцәеи, амаҭ дуқәеи ирабашьуан. Иқәыланы амал еидыркылоит, уаҩ дыззымиааиуа абаашқәа ргоит, анхарҭа-хыҵакырҭа змам ауаа рыхьчоит… Аибашьратә хьӡи-ԥшеи раагарала иҭәуп рыԥсҭазаара зегьы. Убас иҟоу хьыӡрацарақәа рыла ишьақәгылоуп Нарҭаа репос ихадоу асиужетқәа.
Аԥсуа Нарҭтә епос афырхаҵа хада Нарҭ Сасрыҟәа иоуп, ахаҳә иахшаз. Сасрыҟәа иҭоурыхқәа аепос иагәыцәуп. Сасрыҟәа ихаҿсахьа идеалыртәуеит, уи иашьцәа еиқәирхоит аҵх еиқәара ианалахаз, ахьҭа иакны. Дхысны аеҵәа кыдиԥаан, иашьцәа алашара дирбеит, нас адауцәа амца рымҵиԥаан иашьцәа ириҭеит. Афырхаҵарақәа ҟаиҵоит, ахымхәацәа дрыцхраауеит, аиашара шьақәирӷәӷәоит. Сасрыҟәа ихала агәылшьап шьны, иашьцәа адауԥҳәыс лымгәарҭа аҟынтә иҭыганы рыԥсқәа еиқәирхоит.
Сасрыҟәа днашԥан ҳәа иашьцәа еиҳабацәа драҭәаршьаӡомызт, дрывадыргылаӡомызт. Уи адагьы имч-илшарала дахьреиӷьыз азы иҵашьыцуан, егьараан рыԥсқәа шеиқәирхахьазгьы. Аҵыхәтәан аишьцәа аџьныш ҭакәажә лҟны Сасрыҟәа иԥсырҭа ахьыҟаз еилкааны даԥырырхуеит.
«Аихеиԥш амца дахакны арԥыс данырӡрыжәуаз,
Арыҭәала иарӷьа шьапы ркын,
Убри аҭыԥ оуп иуашәшәыроу, уброуп иԥсырҭа ахьыҟоу», — ҳәа аҳәоит аепос.
Нарҭаа репос иалоу ахаҿсахьа хадақәа дыруаӡәкуп Сатанеи-Гәашьагьы – имажәуа, ҟәыӷара згым Нарҭаа зегь ран. Адунеитә поезиаҿы иреиӷьӡаны иаарԥшу аҳәса рхаҿсахьақәа дыруаӡәкуп Саҭанеи. Дҟәышуп, дгызмалуп, анхамҩаҿгьы илзымдыруа ҳәа акгьы ыҟаӡам. Нарҭаа еснагь лабжьагажәа иаҳәоит, ирабжьылгогьы еснагь хра аманы иҟоуп. Уи лажәа иқәныҟәоз лԥацәа, лыбзоурала акырынтә аԥсра иахыԥахьан.
Шьалуа Инал-иԥа Саҭанеи-Гәашьа лхаҿсахьазы иҳәеит ажәлар рыхшыҩи рыламыси зкыз лакәын ҳәа.
«Сатанеи — зегь рыла ихазыноу аԥҳәыс лхаҿсахьоуп, мрада дкаԥхоит, мзада дкаҷҷоит. Саҭанеи лоуп Нарҭаа рыжәла хацзыркыз, уи ахаҿгьы игылоу, ахәышҭаарамца еиқәырханы иаазго, аҩнаҭа ныҟәызго, иҟалаша здыруа, жәлар рырҵаҩысгьы иҟоу», – ҳәа иҩуан аҵарауаҩ.
Нарҭаа репос ҭызҵаауаз аҵарауаҩ нага Уасил Абаев иакәзаргьы, иазгәеиҭон: «Нарҭа ухаҿы иааугар улшоит, дарбанызаалак аӡә даалхны, иара афырхаҵа хадагьы уахь дналаҵаны, аха Саҭанеи лыда Нарҭаа репос ухаҿы иузаагом».
Саҭанеи пату ду лықәырҵоит Нарҭаа зегьы, дара рыбжьара зегьы иреиҳаӡоу астатус змоугьы лара лоуп.
«Лыҷкәынцәа акаҿы ажәа лымаркуамызт. Ан аӡә лоуп иҟоу, дара – шәҩык. Ран лганахь рыбжьы ааҭыргар, илылшарызи рҿаԥхьа?» – ҳәа аҳәоит ажәабжь.
Егьырҭ аҳәса рхаҿсахьақәа уи аҟара ирацәаны иуԥылом Нарҭаа рҳәамҭақәа рҟны. Аҭыԥҳацәа еиҳарак афырхацәа еимакырҭас ироуаз мзызхон.
Нарҭаа рыдагьы аепос асиужетқәак рҟны ицәырҵуеит анҭыҵтәи афырхацәагьы. Аинтерес аҵоуп убас иааз афырхаҵа Нарџьхьоу изку аепизод, уи дымҵаирсуеит Нарҭаа раҳәшьазаҵә Гәында-ԥшӡа. Абар аепос аҟны ишаарԥшу аишьцәа ашәҩык раҳәшьазаҵә лхаҿсахьа: «Лара илыхьӡын Гәында, ԥшралеи сахьалеи дыблахкыган азы Гәында-ԥшӡа ҳәа илышьҭан. Нарҭаа раҳәшьа рнапы дықәыргыланы дырбон, уамакала илыхӡыӡаауан. Ахан хьыҵәцараҿы дынхон Гәында-ԥшӡа. Лшьапы ахаан адгьыл иқәымсыцызт. Лашьцәа шәарах баҩлашала ддырчон. Аҭыԥҳа лцәеижь ашәаӡа еиԥш ипашәын, иԥшқан. Лоуразоуроу длаша-лашон. Уаҩытәыҩсатә бызшәала еиҭаҳәашьа узаҭомызт Гәында лыԥшӡара».
Нарџьхьоу Нарҭаа дреиуам, аха иӷәӷәаралеи игәымшәаралеи урҭ дрыҵахом. Аиха хапыцқәа имоуп, зынџьырла дҭаԥахны дҿоуҳәаргьы, еиҩҵәҵәаны инықәиҵоит, иԥаҵақәа аџыр иалхуп. Хәажәарԥыс изҳәаны итәаз Гәында-ԥшӡа дымҵаирсуеит Нарџьхьоу. Зыԥҳа лынасыԥ иаӷрагылаз Нарџьхьоу дахьлырхәырц Саҭанеи-Гәашьа уи дхаҳәылтәуеит, Хәжәарԥыс иакәзар – дхәажәхоит.
Адунеи – аханатә иаԥу ак акәны. Нарҭаа зегь реиҳа бзиа ирбоз
Аинтерес зҵоу акоуп, Нарҭаа рҳәамҭақәа рҟны адунеи ауаҩыи шыҟалаз ҳәа рыӡбахә ахьҳәам, егьырҭ ажәларқәа репосқәа ракәзар, ирныԥшуеит жәларыцыԥхьаӡа рдунеихәаԥшышьа инақәыршәаны адунеи аҟны аԥсҭазаара шышьақәгылаз. Нарҭаа ракәзар, адунеи аҟазаара рыдыркылоит аханатә иаԥу акеиԥш, убри оуп рдунеихәаԥшышьа шьаҭас иамоугьы.
Нарҭаа рпантеон аҟны иҟоуп анцәахәқәа, иаҳҳәап – адади амацәыси ранцәахәы Афы, абнақәеи ашәарахи рынцәахәы – Аергь-Ажәеиԥшьаа, убас егьырҭгьы. Ус шакәугьы, аполитеисттә еилкаара инақәыршәаны, дара нцәақәоуп ҳәа узыҳәаӡом. Нарҭаа аҭыԥ ԥшьақәа ҳәа акгьы рымаӡам, анцәахәқәа рыхьӡала ашьтәашьырагьы ҟарҵаӡом. Уи аамҭазы, дара агәра ргоит еилкаашьа змам, идгьылтәым амч – адоуҳа шыҟоу, рангьы Саҭанеи-Гәашьа уи шлымоу.
Нарҭаа репос ихадоу темас иамоуп апатриотизм, рыԥсадгьыл ахьчараҿы агәымшәареи ахаҵареи рааԥшра. Уи аамҭазгьы, Нарҭаа ртәыла аҟны аибашьцәа реиҳа имаҷым ҳаҭыр рымоуп анхацәагьы: ажьицәа, адгьылқәаарыхцәа, арахә ахьчацәа. Урҭ, аибашьцәа реиԥшҵәҟьа жәлар рашәа иалоуп. Убасгьы аепос аҟны иаарԥшу темақәоуп – аҳәса пату рықәҵара, аиҳабацәа рыхӡыӡаара, ҿыц игыло абиԥара рааӡара.
Иҷыдоу аҭыԥ аепос аҟны иаанакылоит – аҽы. Нарҭаа рзы уи ҩыза бзиоуп, иара аҽы зтәу еиԥшҵәҟьа амч алоуп. Нарҭаа рҳәамҭақәа рҟны, аҽы ауаҩы игәрагара иалагоит иара ихаҵареи, иашарала ишныҟәигои анааирԥшлак ашьҭахь. Убас иҟан Сасрыҟәа иҿгьы – ицәажәоз анашанатә ҽы Арашьи иареи раԥхьаӡатәи реиқәшәараан. Уи ашьҭахь Арашь Сасрыҟәа изы хәы змам цхырааҩны иҟалоит.
Нарҭаа репос – изхылҿиааз ажәлар рҭоурых иацаԥхоуп, убасгьы иацаԥхоуп урҭ ркультура, дацла ажәытәрахь ицо. Иҭҵаау аматериалгьы – иҿыцу аартрақәа рзы ихыҵхырҭахар ауеит. Ҳара ҳҟынӡа имааӡаз аматериал шырацәоу атәы ҳамҳәаӡаргьы, уи еилкаау усуп. Иҟалап, хадара злоу Нарҭаа репос ахәҭақәа ибжьаӡыз ирылазаргьы.
Нарҭаа репос аҭҵаара иалагеижьҭеи рацәакгьы ҵуам, анауктә ҭҵаарақәа хацыркын XIX ашәышықәсазы. 1940 шықәсазы раԥхьаӡакәны икьыԥхьын Нарҭаа ирызку аҳәамҭақәа ԥшьба. 1988 шықәсазы иҭыжьын ашәҟәы «Нарҭ Сасрыҟәеи 99-ҩык иара иашьцәеи». Нарҭаа репос аҭҵаараҿы иналукааша аҭыԥ ааникылоит, академик Шьоҭа Салаҟаиа – раԥхьаӡатәи ипрофессионалтәу аԥсуа фольклорист-нарҭҭҵааҩы, аепосҭҵааҩы. Иара уабасгьы зыхьӡ нагоу афольклорҭҵааҩы, хықәкыла Нарҭдырра знапы алаку, Кавказ афольклорҭҵаараҿы злагала рацәоу академик Зураб Џьапуа.


26.06.2015
Пицунда, рашәара 25, 11.00
Ҳаҭыр зқәу пицундаа!
Рашәарамза 9 рзы ҳазҭоу ашықәсазы, Гагра араион активи ауаажәларреи рҧылараан сықәгылараҟны сара ажәа шәысҭеит шәареи ҳшеиҧыло иаартны ҳаицәажәарц азы. Агәра жәгарц сҭахуп, иҟаҵам макьана ишырацәоугьы, иҟоу иеиуеиҧшым ацәажәарақәа срыцәшәаӡом.
Пицунда – Аҧсны адунеи аҿы иеицырдыруа, уи ахаҿра зныҧшуа курортуп. Иара алшара дуӡӡақәа амоуп, аха рыцҳарас иҟалаз, инагӡаны ахархәара рымаӡам. ,p>Сара иҟасҵаз адҵала аҭыҧаҟны аҭагылазаашьа аҭҵааразы аусуартә гәыҧ аҧҵан – уи шәара иҟашәҵаз аҧшьгаралоуп ишыҟалаз. Аусуратә гәыҧ Пицунда иҟоу аҭагылазаашьа аҧсахразы аусура иалагараны иҟоуп, аха уи иаанагаӡом иара зегьы алшоит ҳәа. Убас ишыҟоугьы аҭагылазаашьа аҧсахразы зыда ҧсыхәа ыҟам аусхкқәа рымҩаҧгара, хымҧада, иҳалшоит.
Аҭагылазаашьа, ишыҟоу атәы ҳҳәозар, угәы канажьыртә иҟоуп. Ара ақалақь ахадеи егьырҭ иқәгылози ирҳәаз маҷӡам. Аха сара иҟоу апроблемақәа ртәы бзианы и здыруеит, урҭ рыӡбарагьы ҳаҿуп. Иҟоуп ацәажәарақәа рацәаны, аха рыцҳарас иҟоу, иҟаҵоу макьана иазхаӡом.
Иаартны исҳәоит: иахьа афинанстә цхыраара аганахьала ҳзықәгәыҕуаз макьана иҟаӡам. Аӡәырҩы уи сара изӡоит ҳәа ргәы иаанагоит. Сара иҟоу шыҟоу иаартны исҳәоит, акгьы сҵәахӡом.
Иҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа аҟнытә афинанстә цхыраара иадҳәаланы ауадаҩрақәа. Уаанӡа акыр аамҭа иеилаганы ишьақәдыргылоз апроекттә-харџьынҵатә документқәа иахьа, хымҧада, еилыкка разырхиара аҭахны иҟалеит.
Сара салацәажәахьеит уаанӡа иҟаз агхақәа ртәы. 10-15 млн мааҭ рыла инагӡатәыз аусурақәа рыҟны апроект-харџьынҵатә документқәа рыҟны иадырбон 100 млн инареиҳаны. Шьҭа шәахәаҧш, Гагра аӡымҩангара инадҳәаланы ишьақәгыло аҭагызаашьа уи иақәаҳхарџьыз аҧара ашьҭахь – уи ҳара ҳҧара акәӡам, урыстәылатәи ацхырааҟнытә ауп. Ҳара ҳҩызцәа шәоуп ҳәа заҳхәо ауаа амц иҳамжьароуп.
Уи адагьы, ҳара иҳамоу алшарақәа ҳхы иаҳархәароуп, уи ҳаналацәажәо иҧышәарччо, агәра зымгогьы ыҟоуп, аха урҭ хымҧада иҳамоуп. Ҳнапы нарымҵакуа аҳәара ҳаҟәыҵроуп знымзар-зны. Ҳагәра дҳаргароуп иааҳакәыршаны иҟоугьы. Уи иахьа ҳалагароуп Урыстәыла иаҳнаҭо ацхыраара ииашаны ҳхы иархәаны. Урҭ алшарақәагьы маҷӡам.
Ҳуаажәларраҟны аоппозициатә знеишьақәа ыҟоуп, ус иагьыҟазароуп. Аха урҭ зегьы қәнагала имҩаҧысуазароуп. Гагра араион 1,3 млрд мааҭ азоужьхоит анаҳҳәо, уи аҭакс урҭ аҧарақәа ахьынтәааиго зимҳәои рҳәоит. Урҭ аҧарақәа урыстәылатәиқәоуп, сџьыба иҭызымгаӡеит. Ҳара ҳҳәынҭқаррагьы, рыцҳарас иҟалаз, макьана иамаӡам ус аҧарақәа. Ижәдыруазарц сҭахуп: урҭ рахьтә акыр Пицундаҟа ишдәықәҵахо аӡиа Инкьыт, амҩақәа, аӡымҩангара, ахәышәтәырҭақәа, ахәыҷбаҳчақәа уҳәа уб. егьырҭ ирыдҳәалоу азҵаарақәа рыӡбаразы. Ҳаилышәкаар сҭахуп: иаразнак апроблемақәа рыӡбара ҳалшаӡом. Аха арҭ аҧарақәа иаартны, ишақәнагоу еиҧш ауаа рҟынӡа инаӡартә иҟаҳҵоит. Даҽакала знеишьа ҟамлароуп.
Иахьазы афымцатә станциа маҷқәеи аихшаратә каҭақәеи реиҭашьақәыргылара, Гагреи Пицундеи убрахь иналаҵаны, иазоужьхоит 733 млн мааҭ. Арҭ аҧарақәа ииашаны ҳхы иаҳархәароуп, абра иазҧхьагәаҭатәуп ҷыдала афымцамчы асистемазы еиҳа акрызҵазкуа аиҭашьақәыргылара.
Иааидкыланы Гагра араион акурорт-туристтәи еиҭашьақәыргыларақәа ирзоужьхоит 446 млн мааҭ, Гагра араион аӡымҩангаразы – 350 млн, егьырҭ араионқәа зегьы рыҟны – 1 млрд 135 млн мааҭ.
Алифтқәа раахәареи рышьақәыргыларази - 10,1 млн мааҭ, ахәыҷбаҳча аиҭашьақәыргыларазы 122 млн мааҭ, ( 2015 ш. – 72 млн мааҭ, 2016 ш. – 50 млн мааҭ.), иара убас ҷыдала акрызҵазкуа акәны иҟоуп Пицунда аӡынмҩагагатә система, уи иазоужьхоит 136 млн мааҭ – аӡиа Инкьыт инадҳәаланы аусурақәа рзы (2016 ш. – 40 млн, 2017 ш. – 90,6 млн) уи инацҵаны 4 млн мааҭ дәықәҵахоит агидротехникатә агидрологиатә, анышәтә, агроҳауатә лшарақәа реиҕьтәра иадҳәалоу аусурақәа рымҩаҧгаразы. Абасала, ҩышықәса рыҩныҵҟала аӡиа Инкьыт инамаданы иҟоу ауадаҩрақәа ҳаӡбароуп.
Арҭ аҧарақәа хымҧада иҟалоит. Аха урҭ ииашаны ахархәара рыҭатәуп. Сара апроект-харџьынҵатә документқәа реиқәыршәара знапы иану иеилыркаар сҭахуп уаанӡа иҟаз аилагарақәа шалыҳмыршо. Иаҳдыруеит, иҳаҩсыз ашықәсқәа рзы знеишьақәас иҟаз: апроект-харџьынҵатә документқәа рыҟны ацифрақәа ирзырҳаны иазгәарҭон, ирыҧшаауан аусурақәа рымҩаҧгаразы уи алшарақәа змамыз аргыларатә еиҿкаарақәа, урҭ аиҿкаарақәа қьырала аусура иаладыргон – абри инақәыршәаны аргыларатә усура иацәыхароу ауаа рнапы алакын.
Абри ауп иҟалаз пицундатәи ачазауад аҟны. Сара арҭ аматериалқәа шьҭыхны срыхәаҧшит. Аргыларатә ус знапы ианырҵада? Иарбан ҧарақәоу хархәара зыҭатәыз? Шаҟа ақәхарџьтәыз аргыларатә ус?
Аха ас иахьыҟоу Пицунда мацара акәӡам. Абас иҟоуп шамахамзар, ачазауадқәа зегьы рыҟны. Ирацәоуп ирықәхарџьу ачазауадқәа аус руларц азы. Амыругақәа аахәан, арахь иахьа урҭ азауадқәа аус руӡом.
Изныхыз аҳәынҭқарра аҧарақәа, аурыс ҧарақәа? Ҳауаажәлар ржьаразоума?
Иахьа ачаӡра иаҿу еиҳарак акоммерциатә еиҿкаарақәа роуп. Ус анакәха, ари аусура дара аҿызар еиҳа иеиҕьзар, аҧарақәа аҳәынҭқарра аусқәа рыҟны даҽа хырхарҭак рыҭатәызар.
Сара ара Пицунда иадҳәаланы иҟоу ауадаҩрақәа ртәы саҳаит, иазгәасҭаргьы сҭахуп: ииашоуп, ақалақь аҟны асоциалтә- економикатә ҭагылазаашьа ҽеиӡам. Наплакқәак роуп Пицунда иҟоу аҧҟарақәа ирықәшәо. Убри аан Пицунда аизҳазыҕьаразы алшара дуқәа змоу ақалақьқәа ируакуп. Урҭ алшарақәа атуристтә сфераҟны иҟоуп, урҭ реиқәырхарази рырҿиарази Пицунда еиқәҳархароуп. Ари Аҧсназеиҧш адунеи зегьы азы зеиҧш ыҟам ҭыҧуп. Ас хыда азнеира аҧхьаҟатәи абиҧарақәа иҳанарыжьраны иҟаӡам.
Сара исҳәахьеит, Аинвестициатә программаҟны иазгәаҭоуп Пицунда аҿиаразы аҧаратә хархәагақәа. Урҭ ииашаны ахархәара рыҭахар, иҟоу ауадаҩрақәа акыр рыӡбара алыршахоит. Аха имаҷымкәа афинанстә цхыраара шазгәаҭоугьы урҭ апроблемақәа зегьы рыӡбара алшаӡом. Ахатәы халашәалахәқәа рышьҭыхра шымҩаҧгатәу иазхәыцлатәуп.
Уи азы алшарақәа ыҟоуп. Ара сара саҧхьа иқәгылаз анапхгаҩы иҳәеит ацифрақәа рыҽшырыҧсахыз. Хымҧада, ацифрақәа, шьаҭанкыла рҽырыҧсахит. Аҿырҧштәы аазгоит. 2014 ш. лаҵарамзеи-рашәарамзеи рзы «Акурорт Пицунда» аҧсшьарҭаҩынқәа рыҟны зыҧсы зшьоз рхыҧхьаӡара 1953-ҩык рҟынӡа ыҟазҭгьы, уи аамҭазы 2015 шықәсазы 5424 рҟынӡа ихалеит. 278 % иазҳаит. Аӡәы-мышкы ҳәа аҧхьаӡарала: 2014 ш. лаҵарамза-рашәарамзанӡа – 18607-ҩык, 2015 ш. лаҵарамза-рашәарамзанӡа – 45271-ҩык. 243 % иазҳаит. Ашәҟәы иҭагалоу аҧсшьаҩцәа зхала иааз, зхала зыҧсшьара напынҵала ахәҧса ахызшәаауа 2014 ш. зынӡа 62 – ҩык ыҟан, 2015 ш. – 3417-ҩык. Ас еиҧш ацифрақәа реиҟарамра ааҧшит сынтәа ишақәнагоу ала агәаҭарақәа, ашәҟәы рҭагаларақәа рымҩаҧгара ҳахьалагаз, аҧарақәа џьоукы рџьыбақәа рахь акәымкәа абиуџьет ахь ашьҭра ахьалҳаршаз иабзоураны. Ҵыҧхи сынтәатәи ашықәси «Акурорт Пицунда» ашәахтә хыҧхьаӡаларҭақәа ахьынӡеицәыхароу убартә иҟоуп. Убас 2014 шықәса актәи азбжазы (рашәарамза 30 рҟынӡагьы) абиуџьет иахыҧхьаӡалаз ашәахтәқәа 4,3 млн рҟынӡа, урҭ рахьтә 3,2 млн мааҭ роуп иршәаҵәҟьаз. 2015 ш. рашәарамза 18 рзы иахыҧхьаӡалоуп иагьыршәеит 7,6 млн мааҭ. – даҽа. иаҳҳә. ҩынтәи бжаки иреиҳаны. Абас иҟоуп аҩныҵҟатәи алшарақәа.
Ииашаны ахарахәара аҭатәзар ҟалап ари аҭагылазаашьа. Сара ашәахтәқәа реизгаразы егьырҭ ацифрақәа срылацәажәаӡом. Лассы-лассы ашәахтә зыҧҵәақәа шьҭышәхит ҳәа иҳаҽҧнырҳәоит, анаплакқәеи ауааи ирылымшо ашәахтәқәа рықәышәҵеит рҳәоит. Иазгәасҭарц сҭахуп: ашәахтәқәа макьана ишьҭаҳамхӡац, аха ашәахтәқәа рааира арбагақәа шьаҭанкыла рҽырыҧсахит, ахыҧхьаӡаларақәа ирызҳаит. Уи ус шакәу атәы аҳәоит Пицунда иҟоу аҭагылазаашьагьы. Ари асезон анҵәамҭазы акурорт Пицунда аҿаҧхьа иаду ауалқәа зегьы ашәароуп.
Иацу ыҟоуп.


Сариа Лакоба – аԥҳәыс лиашареи лхьамҵреи, ачҳареи ахақәҵареи ирҿырԥшыгоу фырԥҳәызбоуп. Фазиль Искандер ишылзиҳәаз еиԥш, Аԥсны зыхьӡ нагоу аҳәса зегьы инарылукааша аӡә лоуп, аҵыхәтәанынӡа лхаҵа игәалашәара аҳаҭыр ахькалмыршәыз азы, уи амшала дгәаҟуа лыԥсы шылхыҵызгьы.
Арифа Қапԥҳа
Сариа инылҵыз 35 шықәса заҵәык роуп, аха убри аԥсҭазаара кьаҿ иҭаӡеит абзиабара цқьа, лҭаацәеи лхаҵеи рымаҵ аура, анра иацу ахаареи, аԥхарреи, асас дахьқәа рыдкылара, амчра знапаҿы иҟаз рҩызара, НКВД (Асовет Еидгыла Аҩныҵҟатәи аусқәа рзы жәлар ркоммисариат – аред.) абахҭаҟны ҩышықәса рыхлымӡаахра, лыԥсы ҭаны уаҳагьы дахьызҭымҵыз.
Сариа (мамзаргьы Сарие) Лакоба диит 1904 шықәсазы амал змаз аҷаруаҩ Аҳмед-Мамед Џьих-оглы иҭаацәараҿы. Сариа лынахыс аҭаацәараҿы ирызҳауан даҽа фҩык ахәыҷқәа. Аҭаацәара амал зкыз ракәны иԥхьаӡан: Баҭым аԥшаҳәаҿы аҩнқәа рызгылан, урҭ қьырала иарҭон, ирыман иара убас рхатәы чаӡырҭеи адәқьанқәеи. Сариа лан – Мелеқ Ԥаҭланӡиаԥҳа даԥсыуан, Очамчыратәын. «Ари аԥҳәыс ҟәыш, 1920-тәи ашықәсқәа ралагамҭазынӡа аҭаҭқәым (чадра) зшәыз, быжьҩык ахәыҷқәа ааӡара бзиаӡа рылҭеит. Урҭ зегьы агәыблыра рыбжьан, рангьы даара бзиа дырбон», – ҳәа лыҩуеит Адиле Аббас-Оглы, лышәҟәы «Хашҭшьа сымам» аҟны.
Нестори лареи реиқәшәара
Сариа илнасыԥхараны иҟаз Нестор Лакоба (аамҭақәак рышьҭахь Аԥсны жәлар ркоммисариатқәа рхеилак ахантәаҩыс иҟалаз – аред.) раԥхьаӡа акәны дылбеит дара рыҩны даннеи, Баҭым. Нестор ҩызас диман лара лашьеиҳаб Аки, уи иоуп ақырҭуа меньшевикцәа рҟынтә иҩыза – аԥсуа арԥыс зыҩны дызҵәахуаз. Сариа усҟан жәохә шықәса ракәын илхыҵуаз. Аҭыԥҳа ԥшӡа дкахәхәа, лыбла қаруақәа ҭыԥххаауа, лыхцәы еиқәаҵәа жәпаӡа, Нестор дшынлыхәаԥшыз еиԥшҵәҟьа иаразнак дигәаԥхеит, Сариагьы лылаҿы дааит агәымшәара злаз ареволиуционер қәыԥш. Аҩыџьагьы еицыбналеит.
Сариа лашьцәеи, лани, лаби азныказы урҭ реибагара ргәы иахәомызт, аха хәыҷы-хәыҷла ргәашыра еиқәтәон, ишнеиуазгьы Нестор иаԥсоу маҳәык иаҳасабала дрыдыркылеит. Апоет-аиҭагаҩ Сергеи Липкин ари аҭаацәара иазкны апоема аԥиҵеит «Нестори Сариеи» ҳәа хьӡыс иаҭаны. Акьыԥхь зымбацыз ари арҿиамҭа аҭоурыхҭҵааҩ Станислав Лакоба инапаҿы иҟалеит ашәҟшыҩҩы Фазиль Искандер имҭаны. Липкини Искандери хаҭала еибадыруан, аҩыџьагьы рҩымҭақәа ркьыԥхьуан алитературатә альманах «Метрополь» аҟны.
Ла лыблақәа рҿы даԥхьеит азгәыкра ԥшӡа,
Наӡаӡеиԥш илашаз, зхы иақәиҭыз уи амца,
Уи лаби лашьцәеи ргәеибакра еиҳаз,
Нас лан ллаӷырӡаша аиҳагь ицаз,
Иара амсылманра аасҭагьы иӷәӷәаз…
Игәеиҭеит урҭ зегь, аха игәы мыҭрыст:
Иҩызцәа дыдирдырт – «абар сыԥҳәыс!»
Сариа Нестор даниццоз ашколгьы далымгацызт. Аҵара лоуит аҩныҟа ҷыдала лара лзы Нестор ааԥхьара зиҭоз арҵаҩцәа рҟынтә. Аԥышәарақәа екстернла иаҭаны Сариа аттестат лоуеит.
«Уи аамҭазы аҷар ҭыԥҳа лзы ари хҭыс дуун, избан акәзар усҟан амсылман дин ныҟәызгоз аҷар ҭыԥҳацәеи аҳәсақәеи, аҭаҭқәымқәа ныҟәыргон, шамахамзар аҵара рымамызт. Аха иара уи аҿгьы даанымгылеит Сариа. Даара ирацәаны ашәҟәқәа дрыԥхьон, лҵара иазлырҳауан. Ԥсабарала илылаз ахшыҩи, агьама ҳараки, аҟыбаҩи, аҵареи аетикет адырреи анрыцла, абагәа илатәоу ахәац анхьычԥаԥырхо еиԥш ашьха-ҭыԥҳа Сариа, атәыла ахада иԥҳәыс ишлаҭәоу еиԥш, раԥхьатәи леди лакәны даақәгылеит», – ҳәа лыҩуеит Надежда Лиутахина, лессе «Сариа лыҩныҟа дхынҳәуеит» аҟны.
Насыԥла иҭәыз Аҟәатәи аԥсҭазаара
Сариа, Нестор, иара иан, нас егьырҭ рыуацәа гәакьацәеи зегьы еицынхон Аҟәа, иахьатәи Лакобеи Ажәанбеи рымҩақәа реихдаҿы игылоу аҩн ду аҟны. Сариеи Нестори рыԥсҭазаара иадҳәалоу ахҭысқәа зегь реиҳа ирацәаны иаҳзаанлыжьит лара лҭаца – лашьеиҵба Емды иԥҳәыс –Адиле Аббас-оглы, лышәҟы «Хашҭшьа сымам» аҟны. Лара лгәалашәарақәа рҟны Сариа даҳбоит згьама ҳаракӡоу ԥҳәызба ҟәышк лаҳасабала, иԥшӡаны аҽеилаҳәара инаркны аҩны аиҿкаашьа зеиӷьыҟам ала издыруаз лакәны.
«Лара ахьи абырлашқәеи рацәаны илыман, урҭ реиҳарак лашьцәа ҳамҭас илырҭақәоз ракәын, избанзар Нестор излаиԥхьаӡоз ала, уԥҳәыс амцхә «лырқьынцыцра» иаԥсам усын – аха, лара ахаангьы лырԥшӡага ссирқәа зегьы лхаҵаны џьара днеиуамызт, ԥхашьароуп ҳәа лыԥхьаӡон. Иаҳҳәап, зыхә ҳаракӡоу амацәаз лхалҵозар, алымҳарыҩқәа иаҳа имариқәааз алҭон. Аиҳабыра рыҳәсақәа лара илҿыԥшуан, илеиԥшны аҽеиҿкаашьа иашьҭан», – ҳәа лыҩуеит Аббас-оглы.
Сариа лассы-лассы аҳәсақәа лҭаауан, аҽырхиашьа аганахьала лабжьгарақәа раҳарц, ларгьы еснагь хра злаз абжьгарақәа рылҭон, убри аан аӡәгьы игәы нмырхакәа, илҳәоз зегьы ирхааны илҳәон. Лҭаца Адиле илабжьылгеит 1864 шықәсазы иҭыҵыз ашәҟәы «Аамысҭашәала ахымҩаԥгашьа аԥҟарақәа» даԥхьарц. Сариа лхаҭа лакәзар, ари ашәҟәы ианыз ҿырҳәала илҵахьан.
Зегь рыла иҿырԥшыгаз
Сариа – Лакәараа рыҩнаҭа ԥсыс дахан. Акыр лҽазылшәон лҭынхацәа европатәи акультура радыԥхьалара. Убас, иаҳҳәап, аҩнаҭа иатәу зегьы ачысфага маҭәарқәа рхы иадырхәаларц иашьлырцылон (аԥсуа чыс адкылара атрадициала ишаԥу еиԥш, афатә хкқәа зегьы напыла ирфоит – аред.). Адиле Аббас-оглы ишазгәалҭо ала, уи зыҟалҵоз, «аԥсуа традициақәа атәамбакәа ҳәа акәымызт, лара илҭахын лыԥшәма Нестор Лакоба изааигәаз ауаа аамысҭашәара рныԥшуа иҟазарц, Несторгьы уи азы даара длаҭабуан».
1921 шықәсазы Нестори Сариеи аԥа дроуит, Рауф ихьӡырҵеит. Иблагәы ҭбаақәа еиқәараӡа, даара иан длеиԥшын, дыҷкәына ԥшӡан. Аҷкәын ааӡаҩыз диман аԥсуа ԥхәыс Назиа Хонелиа, аԥсуа бызшәеи аԥсуа ҵасқәеи илырҵон. Сариа аҵара бзиа иҭара дашьҭан, Рауф ихәыҷтәы библиотекаҿы иҟан аурыс, афанцыз бызшәала ашәыҟәқәа.
Сариа аҩнра бзиаӡаны иныҟәылгон, даара ихааны ахәы ҟалҵон, аԥсуа чысқәагьы уахь иналаҵаны, асасцәа анырҭаауаз лнапала аишәа лырхион. Сасцәас ирзааиуазгьы зегь реиҳа зыхьӡ нагаз, еицырдыруаз ауаа ракәын. Сариа амузыка бзиа илбон, ҟазарала дкәашон, рыҩны ирзықәгылан Сталин ҳамҭас ириҭахьаз апатефон. Авожд иҭаацәа лассы-лассы Сариа аҳамҭақәа лзыҟарҵалон: уи иԥҳәыс Светлана Аллилуева лҟынтә Сариа илоуит ҷыдала аҳәса рзы иҟаҵоу апистолет хәыҷы, Сталин ихаҭа иакәзар, Аԥсны раԥхьатәи аледи ҳамҭас автомашьына лиҭахьан, уи лара гәахәара дула илырныҟәон.
1936 шықәсанӡа Нестори Сариеи рыԥсҭазаара зырхәашьуаз ҳәа егьыҟамызт. Аха зегь аҽаԥсахит Сталин Нестор Лакоба ианидигала Асовет еидгыла аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра дахагыларц. Аԥсны аԥыза ари ааԥхьара мап ацәикит, избан акәзар еиликаауан итәыла – иԥсадгьыл даҟәырҭхарц шырҭахыз, уи иаанагоз Аԥсны ақырҭуатәра нахьнатә аахыс згәы иҭаз Бериа ахақәиҭра иҭара акәын.
Нестор аҵыхәтәантәи имҩа
Декабртәи уахык зны Нестор ихала Қарҭҟа ацара игәы шҭоу аниҳәа (Бериа зыԥшрак ҟамҵакәа уаароуп ҳәа адырра ииҭеит) Аԥсны анҭыҵ дахьцалак иццалоз Сариа даҟәылхырц далагеит. Аха Нестор дцарц иӡбхьан, дузаарҳәуамызт, уажәазы иԥҳәысгьы лгара игәы иҭамызт, имашьынарныҟәцаҩ ида уаҳа аӡәы дицзар иҭахымызт. «Сгәы ааԥҵәахаҭеит, иԥҳәыс ихьчаҩ лакәушәа зехьынџьара дицуп, ихала џьара длышьҭуам ҳәа ауаа ирҳәо ахьсаҳауа!» – иҳәан Нестор даагәамҵны, ауада дындәылҵны дцеит.
Аха амашьына дҭатәаанӡа иаалырҟьаны ахысбжьы геит. Абар ари ахҭыс шаалырԥшуа Адиле Аббас-оглы: «Нестор Апполон-иԥа ҵаҟа длыбааит. Минуҭкгьы мҵыцкәа адәахьынтә иуаӷеимшхараны ахысбжьы геит. Сариа арҵәааҳәа дыҳәҳәан, лхы лтәӡамкәа ашә ахь деихеит, ҳара зегь ла ҳлышьҭалеит. Ашә аԥхьа Нестор дҽаԥхаҿаччо дгылан, апистолет кны. Сариа ирӷәӷәаӡаны дааигәыдиҳәҳәалан ус иҳәеит: убыржәы агәра згеит, Сариа, ак сыхьыр, былаӷырӡ бызнымкылакәа бышҵәыуало.
Абарҭ иажәақәа аҩысҭаа иаҳазшәа, хара имгакәа илабҿабахагәышьеит. Нестор иԥсы ҭаны Қарҭынтә аҩныҟа дзыхнымҳәит. Аԥсны ақырҭқәа раланырхара иазкыз Бериа иплан амшала Нестори иареи даара ажәақәа еимаркит. Нестор ҿыӷәӷәала мап рцәикит арҭ агәҭакы гьангьашқәа: «Сыԥсы ҭанаҵы ари ҟалашьа змам усуп!» ҳәа рыхҳәааны. Иара убри аухаҵәҟьа иԥсҭазаара дагьалҵит: Бериа иҩны уаххьафараан ашҳам ирҭан дыршьит Аԥсны ахада. Уахь анеира зынӡаск даҿыгәҳәаауамызт иара, аха Бериа иԥҳәыси иани ааичычан, шәеинҳарналароуп ҳәа мчылаҵәҟьа иҳәо-иичо, анеира дақәшаҳаҭхаанӡа иааиҟәамҵит. Анаҩс, данԥырҟа ашьҭахь еилкаахеит ашҳам ирҭаз ацианиттә кали шакәыз.
Нестор дшыршьыз ала аҩныҟа ашәаџь анырзааи, Сариа лгәырҩа ҳәаак амамызт. Дыҳәҳәон, лыхцәқәа кыдылхуан, лыҷкәын дгәыдылкылон, умшәан, «товаришь Сталин» дҳацхраауеит ҳәа хәыҭ-хәыҭла иалҳәон, дыргәыбзыӷуа. Акыраамҭа лгәы иаанагон ҩызас ирзыҟаз Сталин иҟалаз ахлымӡаах азы акгьы издыруамызт ҳәа. Аха Нестор данымҩаԥыргоз амшқәа зегьы ирылагӡаны, иара дахьыгҿаз Аԥсуа драматә театр ахь зықьҩыла ауаа ааиуан, лара лнапаҿы илдыркуан адунеи акәакьқәа зегьы рҟынтә иаауаз шәкыла адышшыларатә телеграммақәа, «рҩыза» Сталин иҟынтә ажәак иадымхаргьы илмоуит, иагьылмаҳаит.
Нестор ида аԥсҭазаара
Нестор инышәаҭара ашьҭахь мызкы ааҵуанеиԥш, иара изкны ауҳәан-сҳәан хәымгақәа дәықәырҵо иалагеит, ипатреҭқәа зехьынџьарантә иқәыргон, нас аҭакрақәагьы ирылагеит: НКВД ахь ауаа нарыԥхьон, анаҩс дара рыӡбахә ҳәа уаҩы акгьы изымдырӡакәа, хабарда идырӡуан. Сариа лашьа гәакьа Маџьыҭгьы абас анихь аамышьҭахь, лԥа Рауф даашьҭылхын Москваҟа дцеит, Сталин диацәажәарц. Аха Кремль ахь анеиха зынӡаскгьы илырымҭеит. Аԥсныҟа дгьежьит лгәы каҳаӡаны, гәыӷрак лымаӡамкәа.
«Аԥсадгьыл аӷацәас» Нестор идагьы уи иуацәа гәакьацәа зегь рыларҳәеит. 1937 шықәсазтәи ҭагалн азы Аԥсны ауааԥсыра зегьы арадио ала ирышьҭуаз «жәахаҩык Лакәараа» рус аӡбара шцоз ргәы ҳыҭ-хыҭуа иазыӡырҩуан, ак рывымшәарц азы. Зус рыӡбоз рхыԥхьаӡараҿы иҟан Махиали Уасили Лакәараа, Константин Инал-иԥа, Михаил Чалмаз, Владимир Ладариа уҳәа егьырҭ Нестор иҩызцәеи идгылаҩцәеи. Урҭ зегьы иреихсны иршьуеит. Анаҩс иҭаркит рыҳәсақәеи рхәыҷқәеи – урҭгьы цәгьаԥсышьа рзааргеит, рыбжаҩык ршьит, егьырҭ рыԥсы ахьынӡаҭаз абахҭақәа ирҭакын.
Ари ауахҭа цәгьа даргьы шзацәымцоз еилкааны, Сариа илылшеит лхаҵа иархив аҵәахра. Адиле Аббас-оглы ишылыҩуа ала, Сариа лашьеи лареи ашаҳаҭцәа ирбо-ираҳауа агәар аҿы Троцки исалам шәыҟәқәеи егьырҭ ашәарҭара зцыз ақьаадқәеи лыблит, аха еиҳа ихадаз, хәы змаз адокументқәа акәалап иҭаҵаны, нас афольга шәпа акәыршаны аҩны имаӡоу ҭыԥк аҿы илҵәахит.
Нестор Лакоба «аԥсадгьыл аӷас» ихьӡ анрыларҳәа, Сталин иаԥыхра зыгәҭакыз ҳәа иршьоз ирышьҭашәарыцо иалагеит. Убасҟан ашәара ҟалеит, Нестор инышәынҭра ԥхасҭартәыр ауеит ҳәа. Аха изларҳәо ала, Сариа абраҟагьы агәымшәара аарԥшны, лхаҵа иаҳаҭыр ахьчара лылшеит. Аофициалтә версиа ишаҳәо ала, Лакоба ибаҩ ыҵхны иблын Аҟәа, иахьатәи Алашарбага аҳаблан.
Аха Адиле Аббас-оглы лышәҟәаҿы илгәалалыршәоит, Нестор ибаҩ рӷьычыр ҟалоит ҳәа ацәажәарақәа шаараҳаз еиԥшҵәҟьа, Сариеи, Нестор иан Шьахәснеи, Сариа лашьа Емдыи (Адиле лхаҵа) Михаиловтәи анышәынҭра ахылаԥшҩы иацәажәаны, рхала Нестор ибаҩ ыҵхны иргеит ҳәа. Адиле агәра ганы дыҟоуп, Нестор ибаҩ Лыхны иара иқыҭа гәакьан анышә иамардеит ҳәа, аха иахьыкәҵәҟьоу здыруаз Сариеи Шьахәснеи заҵәык ракәын. Сариа лашьа гәакьагьы лхаҵа ибаҩ анышә аҭара апроцесс далалмырхәит, дыргәаҟны иидырҳәар ҳәа дшәаны. Нестор иани иԥҳәыси ракәзар, ари амаӡа уаҩы изаамыртыкәа нарцәыҟа ирыцны иргеит.
Сариа дҭаркит 1937 шықәса нанҳәамзазы. Лыҩны дшыҟаз дыргеит, аҩны зегь аадырҳәит, Нестор «ицәгьахәыцрақәа» зыршаҳаҭшаз ашәҟәқәа рыԥшааразы. НКВД аҭыӡқәа рҟны Сариа зегь реиҳа ихлымӡаахыз агәаҟҵәаҟрақәа лхылгеит. Акарцер дҭаркуан, лашьцәа идырбаны ддыргәаҟуан, нас лашьцәагьы дыргәаҟуан лара лыла иарбаны. Абарҭқәа зегьы акгьы ианамыхәа, лыҷкәын Рауф дааргеит. Лыла ишабоз, рыцҳашьарак ҟамҵаӡакәа иааисуа дырԥҟон, Нестор Лакоба Сталин иганахьала ачарҳәара иуан ҳәа Сариа илдырҳәарц.
Абар Адиле Аббас-оглы ари ахҭыс шаалырԥшуа:
— Сан, сеиқәырха, сбыҳәоит! — аҳәара ҟаиҵон лԥа. — Ирҭаху зегь ҳәа.
— Уҽырӷәӷәа, сыҷкәын, — аҭак ҟалҵон Сариа, — ичҳа абааԥсы... Уаб акгьы ихарамызт. Ҳара шьҭа усгьы ҳаурыжьҭуам...
«Шәысҭ, абар снапынҵа!..»
Аамҭа ықәҳа ицон, аха Сариа ирҭахыз уаҳа илыздырҳәомызт. Аҵыхәтәан, уаҳа ирхәыцуаз акгьы анаанымха, акарцер дахьҭакыз ахь амаҭқәа ҭарҵеит: Сариа адунеиаҿы зегь раасҭа дзыцәшәоз урҭ аҳәаза бааԥсқәа ракәын. Сариа лыҵәаабжьқәа акамерақәа рҟны иҭакыз зегьы рлымҳа ҵырхаауан.
«Лыхшыҩ еицакит Сариа рыцҳа, – ҳәа лыҩуеит Адиле Аббас-оглы, ларгьы усҟан уи абахҭа акамерақәа руак аҿы дҭакын. – Лара уажәы-уажәы дҵәыуон, нас иаалырҟьаны акыркырҳәа аччара далагон, ма дгәамҵны џьара аӡәы диқәмақаруан. Абарҭқәа рышьҭахь лҟырҟала ашьа аауан (лырԥҳақәа кыдырххьан усгьы). Ашьҭахь абахҭа ахәышәтәырҭахь днанагеит, шьала деимҳәон. Илыцышьҭаз ачымазцәа изларылшоз ала илхылаԥшуан, аҳақьым уаҩы имырбаӡакәа агәырқәа лзыҟаиҵон, мачқ иадымхаргьы лхьаақәа хызҽшаз ахәшә ҭаҭәаны. Лара уажәшьҭа дахьиаз дагьызгыломызт, аҭәеи акасыжәқәеи ирылхыз аиара дагәылаиан. Зықәра зфахьоу аԥҳәыс бырг леиԥш деизаҟәҿны дышьҭан».
1939 шықәса, лаҵарамза 16 рзы Орҭачалтәи абахҭа акамерақәа руак аҿы дышԥсра дышьҭан Сариа. Аусҭҵааҩ данааи, Нестор дыԥсахҩын ҳәа зҳәоз ақьаад лнапы аҵалыҩырц азы даҽазнык адҵа ҟаиҵарц, дахьышьҭаз дааҩаҵхахан ақьаад лшьа ахьлыршит, иагьылҳәеит аҵыхәтәантәи лымчқәа еизыркәкәаны «Шәысҭ, абар наӡаӡатәи снапынҵа!» ҳәа.
Сариеи Нестори рԥазаҵәгьы алахьынҵа цәгьа изыԥышн. Аббас-оглы ишылыҩуа ала, Рауф Лакоба ахара идҵаны, алеишәа џьбара ахьаԥыз алагер ахь дышьҭын. Шықәсқәак рышьҭахь Бериа иахь асалам шәҟәы иҩит, иԥсадгьыл ахь ахынҳәра азин ииҭарц, аҵара иҵарц, аусура далагарц шиҭаху иҩуан. Бериа иԥсахы еибакит Рауф уажәыгьы иԥсы шҭаз анидыр, адҵагьы ҟаиҵеит, алагер дыҭганы иус аӡбара иацырҵарц. Азҵаарақәа зегь раан Рауф иқәымчуан, иани иаби ԥсахыҩцәан ҳәа иазхаиҵарц, акьыԥхь аҿы, иара убас арадио ала ахара рыдҵаны дықәгыларц идыргалеит, убас ҟаиҵар иԥсы еиқәдырхоит ҳәа ажәа иҭаны. Рауф мап икит, ҳәарада. Нас иргәаҟа еиҭалагеит.
Шьоукы ишырҳәо ала, иара абахҭаҿы иԥсҭазаара далҵит, ҵыхәаԥҵәара змамыз аргәаҟрақәа руак ашьҭахь уаҳа ихдырраҿы дмааиӡакәа. Даҽа версиак ала, Рауф Лакоба ахы игәыдҵаны дшьын 1941 шықәса, ԥхынгәы 28 рзы.
Ашәҟәыҩҩы Фазиль Искандер 75 шықәса ихыҵра иазкыз аиубилеитә хәылԥаз аҟны Сариа илызкны абас еиԥш ажәақәа иҳәеит: «Ҳтәылаҿы зыхьӡ нагоу аҳәса
зегьы инарылукааша аӡә лакәны дыԥхьаӡатәуп, Аԥсны мацара акәым, иара Урыстәылагьы. Уи аҟны аӡәгьы ԥырхага изыҟаҵом, избанзар лара илхылгаз агәаҟра хлымӡаахқәа – ҭоурыхтә фактуп. Иҭоурыхтә фактуп убасгьы лхаҵа гәыкала изыҟазаареи, уи иҵабырг амԥсахреи лыԥсҭазаара ахаҭа аиҳагьы ахә ҳаракны иахьылшьаз, лыԥсгьы ахьақәылҵаз… Сара сгәы иаанагоит Сариа абаҟа лзыргылатәуп ҳәа. Убри абаҟа агуп иахьа Аԥсны».
Ауаажәларраҿы акырынтә ихацыркын Сариа Лакоба абаҟа лзыргылара иазку ахалаԥшьгарақәа. Шьоукы ажәалагалагьы ҟарҵахьан Лакоба иҩны-амузеи аҿаԥхьа уи абаҟа дыргыларц, «Сариа лыҩныҟа дхынҳәуеит» ҳәа ахьыӡҵаны. Аха иахьа уажәраанӡагьы аус ацәажәарақәа ирхымсыцт.


АААК аҭыԥантәи аҟәша Ахеилак алахәылацәа рыбзоурала Гәдоуҭа еиуеиԥшым аҭыԥқәа рҿы иргылан иахьатәи аамҭа иақәшәо аспорттә ԥырҟьақәа.
Саид Барганџьиа
Ааигәа Гәдоуҭа иаԥҵаз АААК аҭыԥантәи ахеилак алахәылацәа Гәдоуҭа еиуеиԥшым аҭыԥқәа рҿы идыргылеит аспорттә ԥырҟьақәа хԥа.
Ахеилак анапхгаҩы Амра Лакәиаԥҳа еиҭалҳәеит, ари апроект аидеа шрызцәырҵыз ҳазҭоу ашықәс, жьҭаарамза 3 рзы, аҭыԥантәи ахеилак анаԥҵаз аҽны – аԥырҟьақәа рыргыларазы ажәалагала ҟаиҵеит Ахеилак алахәцәа ируаӡәку аспортсмен Алмасхан Џьениа. Ари апроект анагӡара Ахеилак алахәцәа зегьы адгылеит, адырҩаҽныҵәҟьа апроект аус адулара нап аркын.
«Апроект анагӡараҿы иҳацхрааит асоциалтә ҳақәа рҿы ҳанҵамҭақәа збаз ҳҩызцәа, ԥшьымш рыла еизган иаҭахыз аԥара. Иазгәасҭар сҭахуп, аԥара аизгара зхы алазырхәыз Гәдоуҭа инхо ауааԥсыра рымацара шракәым, уи, сара сгәанала, иаҵанакуа рацәоуп. Аиаша ҳҳәозар, аҷкәынцәа ҳааилацәажәан, жәамш рыла ҩ-ԥырҟьак ҳаргыларц хықәкыс ишьҭаҳхит, аха аԥара иаарласны иахьеидкылахаз иабзоураны, насгьы ҳаззыԥшыз аасҭа еиҳаны иахьыҟалаз абзоурала, иаахәаны ишьақәҳаргылартә ҳҟалеит х-ԥырҟьак. Лымкаала иҭабуп ҳәа раҳҳәоит аԥырҟьақәа рышьақәыргылара зхы алазырхәыз: Макс Багаҭуриа, Данил Аџьба, Данил Габниа, Адам Цәеиба, Адам Гарцкьиа, Парамон Еныкь, Џьон Папцава, Енри Ԥлиа, Милана Гәлиаԥҳа.», – ҳәа азгәалҭеит Лакәиаԥҳа.
Лара еиҭалҳәеит, ишьақәыргылоу аԥырҟьақәа – Воркаут ҳәа изышьҭоу (англыз бызшәа аҟынтә workout – аҽазыҟаҵара) адәынтәи афитнес азы ухы иаурхәо спорттә маҭәахәуп ҳәа. Ас еиԥш иҟоу аԥырҟьаҿы 25 инареиҳаны абаҩрҵәыра хкқәа ҟауҵар алшоит, ихадароу ауаҩытәыҩсатә жьышәақәа еснагь изҩыданы рыҟазаара иацхраауа. Уажәшьҭа Гәдоуҭа изҭаху зегьы хәыда-ԥсада аспорт рҽазыҟарҵарц рылшоит аҳауаҿы ишыҟоу.
Гәдоуҭа иҟоу АААК аҭыԥантәи аҟәша ахеилак аусура иааидкыланы далацәажәауа, Амра Лакәиаԥҳа иазгәалҭеит, ахеилак еиҳарак аус рыднаулалароуп ҳәа асоциалтә хырхарҭа змоу апроектқәа.
«Аконгресс аҭыԥантәи аҟәша ахеилак хықәкы хадас иамоуп ҳәа исыԥхьаӡоит ақалақь ауааԥсыра рсоциалтә активра ацхраара. Уахь иаҵанакуеит акультуратә, аспорттә, уҳәа убас аԥсуа-абаза жәлар рбызшәеи, ркультуреи, рҵас-қьабзқәеи рыҿиара иазынархоу егьырҭ аусмҩаԥгатәқәа реиҿкаареи рымҩаԥгареи», – лҳәеит ахеилак анапхгаҩы.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак аппарат анапхгаҩы Кан Ҭаниа иакәзаргьы, инаҵшьны иазгәеиҭеит, Гәдоуҭатәи ахеилак иаԥшьнагаз раԥхьаӡатәи апроект иара аԥҵоуижьҭеи жәамш мацара ааҵуаны ишынагӡаз.
«Ақалақь-фырхаҵа Гәдоуҭа иҟоу Аконгресс аҭыԥантәи аҟәша ахеилак – ҿырԥшы бзиоуп, Аконгресс аусушьа апринципқәа аҭыԥан рхархәарагьы шықәҿиаратәу узырбо. Иҭабуп ҳәа раҳҳәоит апроект алыршахарц азы аԥара аизгара иалахәыз зегьы, лымкаалагьы ахеилак алахәцәа: избанзар дара рус ала иаадырԥшит – ҳаидгыланы иаҳзыҟамҵо ҳәа егьшыҟам», – иҳәеит Кан Ҭаниа.
Иара еиҭеиҳәеит Аконгресс аҭыԥантәи аҟәша ахеилакқәа рышьақәгылара мҩаԥысуеит ҳәа аҭыԥантәи ауааԥсыра АААК акоманда ирылахәны ауаажәларра ирыхәаша, асоциалтә хәарҭара зцу аусқәа рынагӡара рҭахны ианыҟоу, «дара ахьынхо рыԥсҭазаара аиӷьтәра иазынархоу аусқәа нарыгӡарц» азы.
«Убас, ҳҩызцәа рыла згәы былуа ауаа ҳаԥшаауеит, нас ҳаицны иҳаӡбоит дара убарҭ ауаа ахьынхо аҭыԥан иӡбатәны иқәгылоу азҵаарақәа. Аидеиақәеи апроектқәеи рынагӡара иацхраауеит ауааԥсыра рхаҭақәа ргәаҳәареи, Аконгресс иалахәу ауаа ахьырацәоуи – аԥсуа-абаза жәлар ахьынхо аҭыԥқәа зегьы рҟны иуԥылоит Аконгресс алахәцәа», – ҳәа ациҵеит Кан Ҭаниа.
Зегь реиҳагьы аԥырҟьақәа иреигәырӷьаз аҭыпантәи анхацәа роуп.
«Воркаутқәа адунеи аҿы алаҵәара ду роухьеит. Ҳара ҳаигәырӷьоит уажәшьҭарнахыс дара ҳақалақь гәакьаҿгьы иахьыҟоу. Арахь ҳааилоит, ҳхәыҷқәа ааҳгалоит. Ақалақь азы ари проект хазыноуп», – ҳәа азгәалҭеит Гәдоуҭа инхо Зулиа Барганџьиа.
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс Гәдоуҭа иҟоу аҭыԥантәи аҟәша ахеилак аԥҵан 2019 шықәса, жьҭаара 3 рзы. Уи актив иалоуп: анапхгаҩы Амра Лакәиаԥҳа, иара убас Ахеилак алахәцәа – Инал Анқәаб, Алмасхан Џьениа, Ҳамид Гыцԥҳа.


Ԥхынгәымза 23 рзы Аԥсны иазгәарҭеит Аҳәынҭқарратә бираҟ амш. Уи аныҳәамш есышықәса амҽхак ҭбааны иазгәарҭоит адунеи иқәынхо аԥсуа-абаза жәлар зегьы.
Саид Барганџьиа
Аҩаша, ԥхынгәымза 23 рзы, шәаҳәаралеи кәашаралеи Аҟәа иазгәарҭеит Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ амш. Аныҳәа еиҿнакааит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс.
Ахәылбыҽха, асааҭ 7 рзеиԥш, маҷк ақәа шлеиуазгьы, Аԥсуа драматә театр аҿаԥхьа ауаа рҿеидыркыло иалагеит: аныҳәа асасцәа ирзырхиан даараӡа аинтерес зҵаз апрограмма.
Убас, ахәылԥаз иаҭааз зегьы рзы еиҿкаан иҷыдоу аныҳәатә баннер ахьгылаз афото-зона, уаҟа згәы иаҭахыз зегьы рфотосахьақәа ҭырхыр рылшон. Иргылан асахьаҭыхҩы Диана Воуԥҳа иаԥылҵаз милаҭ маҭәала еилаҳәоу афигурақәеи, аԥсуа-абаза диаспора ахьынхо атәылақәа зныԥшуа ахсаалеи.
Иара убасгьы, ахәылԥаз асасцәа рзы иргылан Абаза жәлар рҭоурыхтә бираҟқәеи, ҳаамҭазтәи Аԥсны абираҟ аҭоурых иазку аинформациеи зныз астендқәа.
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс Аҳәса Рхеилак анапхгаҩы Гета Арӡынԥҳа – аныҳәа ихадоу аиҿкааҩцәа руаӡәк, иазгәалҭеит, иахьатәи амш – Аԥсны зегьы азеиԥш, Аконгресс азгьы аҵак ҷыда шамоу.
«Абар шьҭа ҩышықәсоуп инеиԥынкыланы ҳгәы хыҭ-хыҭуа еиҿаҳкаауеижьҭе Абираҟ амш. Ҳара ҳзы ихадоуп ҳажәлар рҭоурых даҽазныкгьы иахьеиҭаҳҳәо. Аныҳәа ибзианы еиҿаҳкааит ҳҳәар ҳалшоит, уи ауаа рхы-рҿы ианубаало агәырӷьарала еилукаартә иҟоуп. Ҳәарада, арҭ реиԥш иҟоу аныҳәақәа ауаа еиднакылоит. Ҳахьаԥсыуоу ҳалаҽхәартә ҳҟазҵо мшуп абри амшгьы», – лҳәеит Арӡынԥҳа.
Еиҿкааз аныҳәатә концерт аҟны, ахәылԥаз асасцәа рзы иқәгылеит – Оҭар Хәынцариа ихьӡ зху амилаҭтә арҳәагақәа роркестр, амузыкантцәа Ҭемыр Ҳагбеи, Мадина Кәарцхьиаԥҳаи.
АБРИ АХҬЫС ИАЗКУ АВИДЕО АХӘАԤШРА >>
«Ианакәызаалакгьы гәахәара дууп иахьатәи аныҳәеиԥш иҟоу ирызку аконцертқәа рҟны ақәгылара. Аԥсны иахнагаз рацәоуп: ахьыԥшымра азнеиразы ҳажәлар знысыз амҩа уадаҩӡан. Иахьатәи амшгьы уи аршаҳаҭуеит», - лҳәеит ашәаҳәаҩ Мадина Кәарцхьиаԥҳа.
Аныҳәаҿы ихадоу хҭысны иҟалеит жәлар аԥшаҳәа рықәсра. Ауааԥсыра, аҽыуааи аԥшӷәынҵәмца аныҟәгаҩцәеи рыцны Амҳаџьырцәа рыԥшаҳәа иалыргеит идуӡӡаз, зышәагаа – 20х30 метра иҟаз Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ.
«Ари акы иузадкыло иҟам! Сара сзы насыԥ дуун сыуаажәлар срылагыланы сбираҟ ахьыскыз! Иахьатәи аусмҩаԥгатә ҳаиднакылоит, аԥсҭазаараҿы ихадоу ҳгәаланаршәоит – Аԥсадгьыл, аҭаацәара, апатуеиқәҵара, акзаара», - лҳәеит аныҳәа асас, Аҟәа инхо Марина Дарчам.
Аӡәырҩы аныҳәа иаҭааит амилаҭ маҭәа рышәҵаны. Убас, 9-шықәса зхыҵуа Милана Барцыцԥҳа, лҭаацәареи лареи аныҳәахь имҩахыҵит рҽазыҟаҵаны.
«Ҩынтәҩны ари аныҳәа ҳаҭаауеит, сара есымша амилаҭ маҭәа сшәуп. Ҳбираҟ аҭоурыхгьы саб исзеиҭеиҳәахьеит», - лҳәеит аӡӷаб хәыҷы.
Ахәылԥаз анҵәамҭазы, Аҳәынҭқарратә жәлар рыкәашаратә ансамбль «Шьараҭын» инарыгӡеит акәашара «Аибаркыра». Иара убасгьы, уи акәашара рхы аладархәыр ҟалон згәы иаҭаху зегьы. АААК Аҳәса Рхеилак анапхгаҩы, аныҳәа аиҿкааҩцәа зегьы рыхьӡала агәыӷра аалырԥшит, ари акәашара традициак аҳасабала иҟалап ҳәа.
«Ари акәашара ауаа шеиднакыло атәы еилкаауп иара ахьӡ мацара алагьы. Ҳара ҳзы гәадуроуп иара аиҿкаара ахьҳалшаз, насыԥуп – ауаа гәахәарала рхы ахьаладархәыз», - лҳәеит Арӡынԥҳа.
Аныҳәаҿы згәы иаҭахыз зегьы Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс алаларазы алшара рыман, уи азы ихадырҭәаар акәын иҷыдоу анкета. Амш аихшьаалақәа рыла, Аконгресс иҿыц лахәылацәаны иҟалеит 94– ҩык.
Аныҳәа анеилга ашьҭахьгьы ауаа акыраамҭа рыҩныҟақәа рахь ицомызт: амилаҭ ашәақәа рҳәон, икәашон.
Автономтә советтә социалисттә республика Аԥсны 1978-шықәсазтәи Аконституциа аԥыхны, 1925-шықәсазтәи Аԥснытәи ССР Аконституциахь ишиасуа атәы алаҳәара ҟаҵаны, 1992 шықәса, ԥхынгәымза 23 рзы, Аԥсны Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу Асовет ишьақәнарӷәӷәеит ҳаамҭазтәи Аԥсны абираҟ. 2005 шықәса инаркны Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ амш официалла иазгәарҭоит ԥхынгәымза 23 рзы.


Sputnik амчыбжь: ахада иҿаԥхьа аҳасабырбақәа, Апарламент асессиа, Сириус аҿы афестиваль
10:00 04.03.2024 (ирҿыцуп: 11:01 04.03.2024)
© Sputnik / Владимир АстапковичВсемирный фестиваль молодёжи в Сочи
© Sputnik / Владимир Астапкович/
Анапаҵаҩра
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны иазнархиеит жәабран 26 инаркны хәажәкыра 3 рҟынӡа еиҳа иалукаауаз ажәабжьқәа рыхҳәаа.
Ииасыз амчыбжь азы ихыркәшахеит акультура-гәыҳалалартә фонд "Ашана" апроект аҩбатәи аетап, Аԥсны аԥсихикатә еиҭакра змоу ахәыҷқәа ралкааразы, Аԥсны АдәА рминистрра Урыстәыла АдәА рминистррахь аҳәара ҟанаҵеит аҭыԥ змоу аҳәааҿтәи аинцидентқәа ирызхьаԥшларц, имҩаԥысит Апарламент асессиа. Арҭи егьырҭ ажәабжьқәеи Sputnik аматериал аҿы.
Аҳәааҿы аимак-аиҿакқәа
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрра Урыстәыла адәныҟатәи аусқәа Рминистрра ашҟа аҳәара ҟанаҵеит аԥсны-урыстәылатәи аҳәаа ахысраан, Ганрацәалатәи амашьынақәа роушьҭра-гәаҭаратә Ҭыԥ "Адлер" аҿы иҟоу ахҭысқәа ирызхьаԥшырц.
"Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа Рминистррахь ари азҵаара аганахь ала информациак аҟамзаара инадҳәаланы, адәныҟаполитикатә усҳәарҭа еиуеиԥшым аинформациатә ҭыԥқәа рҿы атәылауаа рықәгыларақәа иазхьаԥшуеит", - ҳәа аҳәоит адәныҟаполитикатә усбарҭа акьыԥхьымҭаҿы.
Жәабран 27 рзы аминистррахь инашьҭын 15 рзаҳал, аҳәааҿы ауадаҩрақәа ирықәшәаз атәылауаа рҟынтәи. Аусбарҭаҿ ирҳәеит аҽа 15 рзаҳал ишырзыԥшу, аминистр иԥыларц жәабран 21 азы азыҳәа ҟазҵаз рхыԥхьаӡара 30-ҩык иахьынаӡоз инадҳәаланы.
Акриминогентә ҭагылазаашьа
Аӡбарҭа латәарадатәи арбаандаҩра даҵанаркит Аацы ақыҭа анхаҩы Адамыр Ԥачалиа, агәаҭара-аушьҭырҭатә ҭыԥ "Егры" аҿы азинхьчаҩцәа аҿагылара рызҭаз. Ԥачалиа жәларбжьаратәи ашьҭазаара изыҟаҵоуп. Уажәы иара Аԥсны анҭыҵ дыҟоуп.
45 шықәса зхыҵуа Адамыр Ԥачалиа ԥхынҷкәын 25 рзы амилициа аусзуҩцәа аҿагылара риҭеит, Очамчыра араион ашьаусԥшаара аҟәша аиҳабы и.н. Захариан дишьклахысит. Абри ашьҭахь аҭыԥ аҟынтәи аҳәынҭномерқәа змамыз автомашьына Мерседес ала дыбналеит.
Амчра ахаҭарнакцәа рганахь ала амч ахархәарази, закәаншьаҭада абџьар аныҟәгара, амазаара, амҩангара рзи ашьаусҭҵаара мҩаԥыргоит.
Ниџьаҭ Дадашов иганахьала аус Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь ахәаԥшразы инарышьҭит.
Ахаҵа Ҭырқәтәыла атәылауаҩ 2023 шықәсазы Аҟәа дишьит ҳәа ахара ихараҵоуп.
Апрокуратура хада аинформациала, Дадашов ари аус дадиԥхьалеит аҳәаанырцәтәи ацәгьоуратә гәыԥ "Халил АЕ" ахада, агәыԥ "Далтон" ахадараҿы игылоу ауаа рышьразы. Ауаҩшьразы уи 60 нызқь доллар изыршәараны иҟан.
2023 шықәса лаҵара 23, асааҭ 14:10 рзы Аҟәа агәаны Дадашов Ҭырқәтәыла атәылауаҩ Емирџьан Иылмаз жәеизантә диеихсит. Иылмаз аҭыԥ аҿы иԥсҭазаара далҵит. Еиуеиԥшым ахәрақәа роуит даҽа ԥшьҩык ауааԥсыра.
Дадашов гәҭакрыла ауаҩы дшишьыз азы иҿиқәшаҳаҭхеит.
Ҩыџьа урыстәылаа аанкылоуп анаркотикқәа рҭиуан ҳәа аанацҳауеит Аԥсны АШәМ апресс-маҵзура.
Леонид Мартиросани Евгениа Воронцовеи аҵәахҭыԥқәа рҿы аметадон шьҭарҵон Ахақәиҭра ашҭаҿы, Гулиеи Аидгылареи амҩақәа рҿы. Уи азы дара 100 нызқьмааҭ рырҭараны иҟан. Зынӡа иаарԥшын 11 грамм аметадон. Ашьаус хацыркуп.
Ахада иҿаԥхьа аҳасабырбақәа
Ари амчыбжь аҩныҵҟала ахада Аслан Бжьаниа иҿаԥхьа араионқәеи аусбарҭақәеи рхадацәа аҳасабырбақәа ҟарҵеит.
Аԥсны АдәА рминистр Инал Арӡынба далацәажәеит Шьамтәыла иаадыртраны иҟоу Аԥсны Ацҳаражәҳәарҭа, атәыла ахада Башар аль-Асад Аԥсныҟа иаара азырхиара рызҵаарақәа. Асад хаҭала Аԥсни Алжири Ирани реинырра дацхраауиет.
Иара убасгьы аиныррақәа рымоуп Аԥсни ОАЕ, Ливани, Палестини, Афганистани, Иемени, Аҩада Кореи, Ареспублика Сербскои.
Аслан Бжьаниа Гал араион ахада 2023 шықәсантәи аусура аихшьалақәа рзы аҳасабырба идиикылеит. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Константин Ԥлиа Ахада иҟны инарҭбааны аҳасабырба ҟаиҵеит 2023 шықәса аҩныҵҟа Гал араион аҿы иҟаз аҭагылазаашьеи 2024 шықәсазы аҿиара аԥеиԥши ирызкны.
Константин Ԥлиа иҳәеит араион аҿы 2015 шықәса раахыс ауааԥсыра ашәҟәырҭагалара шымҩаԥымсыц, атәылауаҩреи адокументқәа роуреи ирыцу ауадаҩразы ауаа араион аанрыжьуа ишалагаз.
"2023 шықәсазы Гал араион аихшьалатә биуџьет иартәеит ахашәалақәа рыла 300,3 млн. мааҭ, ахарџьқәа рыла 307,6 млн. мааҭ. Гал араион абиуџьет ахашәалатә хәҭа анагӡара ахатәы хашәалақәа рыҟны 2023 шықәсазы иартәеит 87,3 млн. мааҭ (аплан аҟны иарбаз 68,2 млн. мааҭ раан)", - ҳәа иазгәеиҭеит Константин Ԥлиа.
Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Гагра араион администрациа ахада иҟнытә 2023 шықәсаантәи аусура аихшьалазы аҳасабырба идикылеит.
Аҳасабырбаҟны иазгәаҭоуп аԥсабаратә рыцҳара иахҟьаны аԥхасҭа зауыз ауааԥсыра ацхыраара рыҭара ишазоужьу 54,4 млн мааҭ.
"Иара убас ҳраион анаплакҩцәа ацхыраара ҟарҵеит 11,5 млн мааҭ рҟынӡа, аԥсабаратә рыцҳара ахҟьа-ԥҟьақәа раԥыхразы 40 млн мааҭ рҟынӡа", - иацҵаны иазгәеиҭеит Иури Хагәышь.
"2023 шықәсазы аусура хацҳаркит ақыҭанхамҩа ацхыраара аҭара апрограмма, 23 проект ҳадаҳкылеит, араион абиуџьет аҟнытә ирзоужьу афинанс иартәеит 11 млн мааҭ", - иҳәеит араион ахада.
Гагра араион аҟны хархәара змоу афымцамч ахәԥса ашәаразы иҟоу аҭагылазаашьа атәы ала 2023 шықәсазы ишәоуп 302 млн 658 нызқь мааҭ (51, 8%). Иаанхаз ауал иартәеит 281 млн 417 нызқь мааҭ.
Гәдоуҭа араион аҿы иҟоу аҭагылазаашьақәа ртәы Аслан Бжьаниа изеиҭеиҳәеит араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Рауль Лолуа. Иара дрылацәажәеит аусуралшара змоу ауааԥсыра рхыԥхьаӡара, аусуратә ҭагылазаашьа, ақыҭанхамҩа аҿиара апрограмма.
2023 шықәсазтәи аихшьаалақәа ҟаиҵеит Аҟәа ахада Беслан Ешба. Иара иажәақәа рыла аҳҭнықалақь аҿы аныхрақәа идыртәеит ҩ-миллиард мааҭ инарыцны. Ақалақь аныхратә биуџьет иартәеит 1,97 миллиард.
Ешба дрылацәажәеит 2023-2025 шықәсазы Аинвестпрограмма аҳәаақәа ирҭагӡаны имҩаԥырго апроектқәа, амаининг аҿагылара, аусурҭамазаара.
3 Хәажәкыра, 17:13
Апарламент асессиа
Аԥсны Апарламент асессиа мҩаԥысит жәабран 28 рзы. Апарламент аҩбатәи, аҵыхәтәантәи аԥхьарала иаднакылеит "Аԥсны Аҳәынҭқарра жәларбжьаратәи аиқәшаҳаҭрақәа рзы" азакәан ахь ариашарақәа.
Аԥсахрақәа инарықәыршәаны жәларбжьаратәи аиқәшаҳаҭрақәа ишьақәыргылоу аҿҳәара иарбаны Жәлар Реизарахь инарышьҭаанӡа анапрыҵаҩра ҟалом.
Аԥсахрақәа иара убасгьы иазыԥхьагәарҭоит аратификациа ззура аҭахым аҳәынҭқаррабжьаратәии аиҳабырабжьаратәии еиқәшаҳаҭрақәа, иара убасгьы аусбарҭабжьаратә еиқәшаҳаҭрақәа Аԥсны азакәан иазыԥхьагәанаҭо аԥҟарақәа рыда аҽа ԥҟарақәак шьақәдыргылар ауам.
Аԥсны раԥхьаӡа акәны, авалиутатә ҭышәныртәалара хықәкны иҟаҵаны, азакәанԥҵаратә ҩаӡарала иалагалахар ҟалоит аилкаарақәа: "арезидент" ма "ирезидентым".
Адепутатцәа актәи аԥхьарала ирыдыркылеит урыстәылатәи азакәан иаҿырԥшны аус зыдулоу "Авалиутатә ҭышәынтәалареи авалиутатә хылаԥшреи рзы" азакәан апроект.
Иара убасгьы аҵыхәтәантәи аԥхьарала ирыдыркылеит шьҭрала иаԥсыуаау (абазақәа) раԥсуажәлақәа реиҭашьақәыргыларазы азиниоура зҵазкуа азакәан ахь аиҭакрақәа, тауарқәак атәыла ралагалараан ашәахтә рықәхра, актәи аԥхьарала –"Ирмариоу ашәахтәқәҵара асистемазы" азакәан рыдыркылеит. Ахада Иусбарҭаҟынтә Апарламент ахь инашьҭын аҩыматериалқәа рзы акцизқәа рыхәԥса аларҟәразы аиҭакра.
Агәабзиарахьчара ахӡыӡаара
Ихықәкытәиу амедицинатә программақәа ирылацәажәеит Аминистрцәа реилазаара аилатәараҿы жәабран 29 азы.
Ишьақәырӷәӷәоуп 2024 шықәсазтәи ахықәкылатә программа "Аԥсны Аҳәынҭқарра анҭыҵи аҵакыреи рҿы атәылауаа рыхәышәтәра". Иара анагӡара иазоужьуп 150 миллион мааҭ.
Адокумент иазыԥхьагәанаҭоит абарҭ ачымазарақәа раан ихымԥадатәиуи иазыԥхьагәаҭоуи аоперациақәа рымҩаԥгаразы апациентцәа ралкаара: агәы-ашьадатә система; абаҩ-жьышәаәт система; анервтә система, ашьачымазара, акьыбачымазара, аблачымазара.
Ирылацәажәан амедицинатә усҳәарҭақәа хәшәылеи хархәагалеи реиқәыршәара, аҷаҷачымазара, Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа рреабилитациа уҳәа еиуеиԥшым апрограммақәа.
100 миллион мааҭ азоужьхоит 2024 шықәсазы Аԥсны анаплакра маҷи абжьаратә наплакреи рыцхраара, арыжәтә аалыҵ азы аҳәынҭқарартә хәыԥса аҭышәныртәалараз ақәҵара рыдкылоуп.
Аԥсабаратә былрақәа
Амчыбжь зегьы ареспубликаҿ амцакрақәа рацәан, аиҳарак ауадаҩрақәа ыҟан аҵҩаа ахьбылауаз Очамчыра, Гал, Гагра араионқәа рҿы.
Аԥсны АҶА иазгәанаҭоит амцакрақәа рымзыз хада ауаҩытәыҩсатә фактор ауп ҳәа.
ПРООН ахь адҵақәа
АдәАР хәажәкыра 7 рҟынӡа ПРООН аҟынтәи иазыԥшуп "Аԥсны аоккупациахыхра" аганахьала аусураз адыррақәа раҿаԥҽра. Иазгәаҭоуп ари аҩыза аинформациа шкьыԥхьыз ЕАА жәларбжьаратәи аҿиаразы амаҵзура (USAID) аофициалтә саит аҿы. Ари амаҵзура ауп аиҿкаара аԥара азоузыжьуа. Иара убасгьы аусбарҭа адҵа ҟанаҵеит ПРООН аԥара ззоунажьуа аԥснытәи аинформациатә хыҵхырҭақәа рсиа, урҭ рхықәкы, аԥара шаҟа рзоурыжьҭуа.
"ПРООН аганахь ала арҭ адыррақәа аҿаԥҽымхар Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра уи аҭакс ииашан ҳәа иаԥхьаӡо ауснагӡатәқәа аднакылоит", - ҳәа аҳәоит акьыԥхьымҭаҿы.
Инал Арӡынба инаҵшьны иазгәеиҭеит ПРООН Аԥсны имҩаԥнаго апроектқәа ирзоурыжьуа аԥара 20 миллион доллар ишынаӡо, иазгәеиҭеит арҭ аԥарақәа ареспубликаҿы ауаажәларратә гәаанагара ашьақәҟьара зҽазызшәо аԥснытәи аинформациатә хыҵхырҭақәа ишроуа.
Адунеизегьтәи аҿар рфестиваль
Хәажәкыра 1 инаркны 7-нӡа "Сириус" имҩаԥгахо Адунеизегьтәи аҿар рфестиваль шәҩык рҟынӡа инаӡо Аԥсны аделегациа алахәуп.
Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа, Аԥсны аҿар рзы, иааизакны Аԥсны азы ауникалра злоу алшара рзаԥҵахеит ҳәа азгәеиҭеит ҳҿар уахь рцара аламҭалаз имҩаԥгаз атәыла ахадеи аҿари реиԥылараҿы.
"Ари ииашоу амҩа алхны ҳануп, Аԥсни Урыстәылеи ажәларқәа аиҩызара шрыбжьоу, насгьы уи еиҳа-еиҳа иӷәӷәахоит ҳәа ауп иаанаго. Сара агәра ганы сыҟоуп Аԥсны ахаҭарнакцәа аспорт аганахьала еиԥш ауаҩра аганахьалагьы ибзиаӡаны рхы шаадырԥшуа", – ҳәа иҳәеит Аҳәынҭқарра ахада.
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба ихы алаирхәит афестиваль аҳәаақәа ирҭакны имҩаԥысуаз адипломатцәа ҿарацәа Рфорум хада асессиа.
Иара асессиа алахәылацәа ирзеиҭеиҳәеит Аҟәеи Мински реизыҟазаашьа, аԥсны-урыстәылатә еизыҟазаашьа, Аԥсны иеиҳабыратәым аиҿкаарақәа русура ртәы.
Иара убасгьы афестиваль аҿы имҩаԥысуаз "Ночи чемпионов IBA" аҿы дықәгылеит Аԥснытәи абоксиор Харитон Агрба. Иара дзындаҭлоз Мексика ауаҩԥсы Хосе Мигель Боррего дииааиит.
Аҳазалхратә еилакы аҳасабырбақәа
Хәажәкыра 1 азы имҩаԥысит Аԥсны аҳазалхратә еилакы аколлегиа аилатәара. Аилатәараҿы 2023 шықәсатәи аусура аихшьаалақәа ҟаҵан.
2023 шықәсазы ареспублика абиуџьет иахыԥхьаӡалоуп 3,67 миллиард мааҭ, уи планла иарбаз аасҭа 29% ма 826,3 миллион мааҭ рыла еиҳауп ҳәа иҳәеит Аԥсны аҳазалхартә еилакы ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩ Алиас Лабахәуа..
Адәныҟатә хәаахәҭра иартәеит 49 миллиард мааҭ, ари 22,7% рыла ҵыԥх аасҭа еиҳауп. Аимпорт 26,5% рыла ишьҭыҵит, иартәоит 41,6 миллиард мааҭ.
Аҵыхәтәантәи ахәышықәса рыҩныҵҟа Аԥсныҟа аекспорт амҽхак ҭбаахеит
2023 шықәсазы - 7,3 миллиард мааҭ рыхә итәеит.
Атауартә позициа хадақәа: арыжәтә аалыҵ - 3,86 миллиард мааҭ, ацитрусқәа - 1,36 миллиард мааҭ.
Ҭырқәтәылатәи аӷба Аԥснынтәи иқәҵит
Ахәшәтәырҭаҟынтә илҩаау амшынуаа аманы ҭырқәтәылатәи аӷба ашәҟәы иахьҭагалоу абаӷәазахь иқәҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада.
Аекипаж алахәылацәа рыԥсыбаҩқәагьы рыԥсадгьыл ахь инашьҭуп.
Аԥсны атранспорттә прокуратура аусҭҵаара иацнаҵоит.