Шаҟантә аамҭа ԥсымҭә аажьышар ржьы ҭыхны инаҭо, иааӡышар ршьа наҿырхәхәо аԥсҭазаара азыхынҳәра рықәшәахьоузеи ԥсра зқәым сара сыжәлар!
Аҩбатәи азқьышықәса анҵәамҭазы еиҭа аԥсреи абзареи рҳәааҿ иааины иаагылеит. Аԥсынтәыла ҵәымаӷны згәы иззалымхәаз ус ҭынч ҳашындмырхоз еилкаан, аха ԥсы зхоу аԥсыуак днымхарц ҳгәылацәа рыжәлар ишырмеигӡоз агәрагара цәгьан. Уи еилкааны, еибашьрала зыгәҭакы еиқәаҵәақәа ирхьызмыгӡашаз амҩақәа рыԥшаара даҿын аҵарауаҩ ду, ажәытәӡатәии ҳаамҭазтәии аҳәынҭқаррақәа рҭоурых рдипломатиеи бзиӡаны иҭҵааны измаз Владислав Арӡынба. Аполитикатә цәгьахәыцрақәа зыцәтәымыз, уи идыруан уаа «ҟәӷақәак» идыргалоз ахьаҵрақәа еибашьрадагь аҵахара ишазҳәаз. Ҳажәлар рхыԥхьаӡара амаҷра зхы иазырхәарц зҭахыз ҳаӷацәа агәра дыргатәын, ианцәгьараха мшыннырцәи, нхыҵ-аахыҵи ҳашьцәа Аԥсны иҟоу аԥсуаа ирыдгыланы ишықәгыло. Абасала, рхы зыдԥырҽыло амчқәа шыҟоу агәра диргарц, аибашьра аламҭалазы Ҭырқәтәылаҟа ацара аԥшьигеит Владислав Арӡынба. Еилкаан, ҳазлазшәа ҳаҟаз, арахь ҳаӡбахә зымҳәаӡоз аконституциахь ииасыз аҳәынҭқарра ахы ахьхаз. Хазы иҟаны, Асовет едгыла еиҿызкааз ируаӡәкыз аҳәынҭқарра иара ахатәы конституциахь ҳаиасит, иҳадаҳкылеит Абираҟ, Аҳәынҭқаррратә дырга (Агерб). Ари еибашьран. Уи атәы аартны иҳәомызт, аибашьраз ацхыраара даҳәомызт В. Арӡынба, агәыӷра иман иҭынчымҩа аҵыхәтәанынӡа инеигап ҳәа. Аҳәынҭқарратә ҵакы змаз адкыларақәа, хыԥхьаӡара рацәала ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаиԥыларақәа хашҭра зқәым ҭоурыхтә хҭысны иҟалеит. Дхынҳәит Владислав ԥхьаҟа изыԥшу аԥышәара хьанҭақәа дрыҵамхарц дызҭааз иуаажәлар рымч иманы, адунеи зегьы иаирбеит имаҷуп ҳәа аԥсуаа иаҳзырҳәо ҵаҵӷәы шамам. Аԥсуаа ирыман аӷацәа рхыԥхьаӡара иаҿадыргылашаз гәк-ԥсык ала ирзыҟаз адгылаҩцәа. Урҭ рыԥхьаӡара аҭахӡамызт.
Ҳажәлар зқьышықәсала иларҵоз абзеира аҭагалара аамҭа хьанҭа ааит. Убасҟан ауп, «Аԥсны заҵәушәа зыԥхьаӡо рыцҳауп. Схаҿы исзаагомызт адунеи ахьынӡанаӡааӡо арсҟатәи аҩызцәа ҳамоуп ҳәа!-аниҳәаз Владислав Арӡынба. Уи адунеи ыҵазырбгаша арыцҳарақәа ируакыуп ҳәа иԥхьаӡон џьоукы рымч шаҟа еиҳау аҟара рхы иааҭашәалак ҟаҵо ауаатәыҩса зегьы рлахьынҵа аӡбра иақәиҭушәа ахьырбо. Аибашьрамҩа анудыргала уи аҵыхәтәанынӡа хаҵарала ианыстәын, уаҵаханы уи амҩа ҟәараҟәантәны ухәда иахамшәарц. Аибашьра ахлымӡаах иалубаар акәын ужәлар рԥеиԥш зхылҿиаараны иҟаз Арыц. «Ҳара аԥсра ҳазцон аԥсҭазаара азыҳәан!- ҳәа Владислав иажәақәагь убри акән ҵакыс ирымаз.
Зықьҩыла Аԥсны ахьчацәа рыԥсҭазаара аԥҽыхақәа рыла ихҟьахеит нанҳәамза 15 инаркны цәыббрамза З0- нӡа аибашьра аҟынтә Аиааира аҟынӡа инагаз Амҩа. Уи амҩа ижәлар драԥхьагылан данысит Аԥсны ахақәиҭра зхы ақәызҵаз Владислав Арӡынба. …Ахәы ҳаракқәа мцабызшәала агәырӷьаҽҳәашеи ашәаџьҳәареи Аԥсны ҟьаҟьа дуӡӡа ишахьырыгӡоз еиԥш, ииасхьоу абиԥарақәа зегьы ирылыҳәҳәо иаарылагылоз жәлар Рҵеицәа Хьыӡкамшәақәа инеимда-ааимдо иааргоз ахақәиҭрахь Ааԥхьара даҽа зқьышықәсак ахәы ҳарак иаақәҩит. Аҵыхәтәан уи абжьы заҳаны, жәлар ргәаҵанӡа анагара зԥеиԥшхаз ԥсра зқәым Владислав Арӡынба иакәхеит…
ВЛАДИСЛАВ
«Саашәыкәхшоуп!» – Измаҳаз ддагәан,
Длашәын уи илыԥха зымбаз,
Насыԥ зқәшәҭуа ҟәаракаҿ ҳазнаган
Иҳахьша ихьырцаз ишаз
«Саашәыкәхшоуп!» – Аԥсны дазӡатәны,
Илаԥш ажәҩанахь ирхон,
Аамҭа зыбжьанҵәаз жәытәи ҿатәи
Еиԥгалан ижәлар еиқәирхон.
«Саашәыкәхшоуп!» – ибылра акәицқәа
Ирхылҵыз амца ҿымцәа еиқәуп,
«Саашәыкәхшоуп!» – изҭакыз ахыцқәа
Ԥыххаан ахақәиҭра мҩа иануп
Ижәлар, зԥеиԥш адунеи иаԥеиԥшу
Харантә иаауа – цоит хара,
Ирхыҩуа Ибжьы ҽа бжьык еиԥшым;
«Наунагӡа суыкәхшоуп Аԥсынра!»


"Apsny Star" аҩбатәи асезон аҵыхәтәантәи аконцерт мҩаԥысит Аҳәынҭфилармониаҿы
21:30 22.09.2023 (ирҿыцуп: 21:50 22.09.2023)
© Sputnik / Томас ТхайцукФинальный концерт "Apsny Star" прошел в Госфилармонии
© Sputnik / Томас Тхайцук
Амузыкатә проект "Apsny Star" аҳамҭа хада - Гнесинаа рыхьӡ зху Амузыкатә академиаҿы хәыда-ԥсада аҵараҵароуп.
АҞӘА, цәыббра 22 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. "Apsny Star" аҩбатәи асезон аҵыхәтәантәи аконцерт мҩаԥысит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә филармониаҿы ахәаша, цәыббра 22 рзы.
Асуперсезон ахь Фаиа Мархолиаԥҳа лкомандаҟынтәи инеит Сариа Аиԥҳаи Кристина Кәыбрааԥҳаи, Ильда Қәычбериаԥҳа лкомандаҟынтәи – Гәында Абыхәԥҳаи Рената Хаџьиевеи, Руслан Шьакаиеи Софиа Реинберги ркомандаҟынтәи – Нила Наҷҟьебиаԥҳаи Диана Карбашьиани.
Ажиури иалан амузыкатә продиусер Анри Гәымба, Аԥсны Жәлар рартистка Нинель Бжьаниаԥҳа, Аҳәынҭфилармониа ахкынагӡаҩ Алхас Ферзба. Анри Гәымба ишиӡбаз ала, Фаиа Мархолиаԥҳа лкомандаҟынтәи асуперсезон ахь днеит Елизавета Аммаевагьы.
Аҩбатәи асезон аҿы имҩаԥысит ԥшь-концертк, урҭ рашәарамза инаркны цәыббрамзанӡа мызк ахь знык имҩаԥысуан. Ахԥатәи асуперсозон ҟалоит Аҳәынҭфилармониаҿы жьҭаарамза инаркны ԥхынҷкәынмзанӡа. Афиналтә сезон аан аиааира иазықәԥалоит актәи асезонқәа ҩба раан иаиааиз алахәылацәа.
Апроект Аpsny-Star еиҿкаауп Аԥсны акультура аминистрра адгыларала, апроект аспонсор хада - амобилтә еимадара "Аҟәафон". Sputnik Аԥсны – апроект информациатә партниорс иазыҟоуп. Ашоу априз хада - Гнесинаа рыхьӡ зху Амузыка академиаҟны хәыда-ԥсада аҵараҵара.


Аҟәа. Ԥхынҷкәынмза 12, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Иахьа Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент аҟны имҩаԥысит Аекономикатә политикеи, ареформақәеи, аинформациатә технологиқәеи рзы аилак изаамҭанытәиу аусуратә еилатәара. Уи мҩаԥигеит Аилак ахантәаҩы Резо Занҭариа.
Аилак аҟны имҩаԥысит «Афымцамч азы атарифқәа рышьҭыхра аанкыларазы» азакәан апроект алацәажәара.
Ари азакәан апроект аԥшьгаҩцәа адепутатцәа ирыдыргалоит Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны ахархәаҩцәа ркатеогриақәа зегьы рзы 2011 шықәса хәажәкырамза 10 аҟн. «Ахәқәа рҳәынҭқарратә ҳәаақәҵаразы» Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәан инақәыршәаны Афымцамч азы атарифқәа рышьҭыхра аанкылара.
Иара убас ирыдыргалоит ахәԥса зшәо рзы афымцамч азы атариф афымцамч ахархәара зырҭо акатегориақәа зеиԥшразаалак, 2022 шықәса ԥхынҷкәынмза 1 азы Аԥсны Аҳәынҭқарра иахьаҵанакуа ахәԥса зшәо акатегориазы аус зуа атариф еиҳаны ҟалашьа амаӡам ҳәа ашьақәыргылара.
Азакәан адкылара аналыршаха, амч аиуеит иара анкьыԥхьха арыцхә инаркны, аусгьы аулоит 2023 шықәса ԥхынҷкәынмза 31 рҟынӡа. Абри азакәан апроект иахәаԥшны адепутатцәа азыӡба рыдыркылеит ааигәа имҩаԥысраны иҟоу Апарламент асессиа аилатәараҟны актәи аԥхьараан ирыдыркыларц азы адгалара.
Амшхәаԥштә зҵаара инақәыршәаны, апарламенттә Еилакы алахәцәа иахәаԥшит Резо Занҭариа ирыдигалаз азакәанԥҵаратә аԥшьгарақәа жәпакы.


Аԥснытәи аих ишаарыцҳаз ала, импыҵахалоу Аҧсны акоронавирус 60 афакт ҿыцқәа аарҧшуп.
Иҳaҩсыз уaхи-ҽни рылa импыҵахалоу Аҧсны акоронавирус азы иҟаҵан 323 атестқәа, 60-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырҕәҕәоуп.
Аҧсны иҟоу аковид-центрқәа рҿы рҽырыхәшәтәуеит 85 -ҩык апациентцәа, урҭ рҟынтә 21-ҩык рҭагылазаашьа цәгьоуп.
Иҳaҩсыз уaхи-ҽни рылa импыҵахалоу Аҧсны рыԥсҭазаара иалҵит акоронавирус змаз ҩыџьа апациентцәа.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аҧсны акоронавирус адиагноз рзышьақәырҕәҕәоуп 15 445-ҩык, урҭ рҟынтә 14 854-ҩык ачымазара иалҵхьеит, 236- ҩык иԥсит.


Items filtered by date: Амҽыша, 07 Лаҵара 2023
Сухум. 7 мая 2023. Апсныпресс. Международная акция "Синий платочек" стартовала в Абхазии в преддверии 78-летия Победы в Великой Отечественной войне.
Акция организована благотворительным фондом социально-культурных инициатив и поддержки соотечественников "Русская земля" совместно с Центром правозащиты российских граждан в Абхазии.
Аҟәа. Лаҵарамза 7, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Асабша, лаҵарамза 7рзы, Гәдоуҭа араион ауааԥсыра џьоукы ақалақь агәы иахьаҵанакуа еиуеиԥшым ацитатақәа зныз абаннерқәа кнарҳаит. Абаннерқәа рхыԥхьаӡараҿы иҟан Владислав Арӡынбеи Фазиль Искандери рҳәамҭақәа зну абанерқәагьы.
Гәдоуҭа араион ахада Баграт Боџьгуа Аԥсныпресс акорреспондент диацәажәо иарбоу аҭагылазаашьа атәы еиҭеиҳәеит.
«Ақалақь агәы иахьаҵанакуа хә-баннерк кнаҳан. Урҭ рахьынтә ҩ-баннерк Владислав Арӡынбеи Фазиль Искандери рҳәамҭақәа анын. Иаанхаз х-баннерк егьырҭ еиуеиԥшым ацитатақәа рнын. Урҭ амырхит Гәдоуҭа араион Ахадара аусзуҩцәа амилициа аусзуҩцәа рыцырхырааны», – ҳәа еиҭеиҳәеит Баграт Боџьгуа.
Аҟәа. Лаҵарамза 7, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны иҟоу Аҟәатәи иҷыдоу аказакцәа рыҟәша атаман Андреи Чирков лаҵарамза 9 рзы Москва ақалақь аҿы имҩаԥгахо Аиааира Апарад ихы алаирхәуеит, ҳәа Аԥсныпресс ахь адырра ҟарҵеит Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа аҿы.
«Дарбанызаалак Аԥсны атәылауаҩ Аиааира Апарад ахалархәра ҳаҭыр дуны, насыԥны иԥхьаӡарын уи еиԥш аҭагылазаашьа иоузҭгьы. Ари даара ҳаҭыр зқу иҷыдоу амиссиа ауп. Аԥсны Аҳәынҭқарра, уи амилаҭ ахыԥхьаӡара акыр ишмаҷызгьы, 22 – ҩык Асовет Еидгыла афырхацәа алҵит», - ҳәа иазгәеиҭеит Андреи Чирков.
Аҟәа. Лаҵарамза 7, 2023. Аԥсныпресс. Абҩарҵәыреи аспорти русхкы аҿы шықәсырацәа инеиԥынкыланы ламысцқьала аусуреи иҳараку азанааҭдырра аҩаӡареи рзы Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа «Аԥсны абҩарҵәыреи аспорти зҽаԥсазтәыз аусзуҩ» ҳәа аҳаҭыртә хьӡы ранеишьеит:
Бениа Џьарназ Владимир-иԥа – Гәдоуҭа араион Ахадара аҿари аспорти рызҵаарақәа рзы Аилак ахантәаҩы;
Кикнавелиӡе Зураби Шьоҭа-иԥа – Гал ақалақь ашьапылампылтә клуб «Самырзаҟан» апрезидент;


Иара убас, Адгәыр Агрба Амҳаџьыраа Рыԥшаҳәеи Лакоба имҩадууи рҿы игылоу Аиҳабыратә хыбрақәа ркомплекс акәша-мыкәша адәахьтәи анаԥшра акамерақәа шышьақәыргылоу, уахи-ҽни иааиԥмырҟьаӡакәа аҭаҩра шымҩаԥысуа азы адырра ҟаиҵеит.
Апрокурор Хада лаҵарамза 30 рзы иазԥхьагәаҭоу амитинг амҩаԥгараан азинлеишәа аиламгареи аиҿагылара аҟынӡа анамгареи рзы ааԥхьара ҟаиҵеит.
Аҟәа. Лаҵарамза 29, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Лаҵарамза 30 рзы аоппозициатә политикатә мчрақәа рыла зымҩаԥгара азԥхьагәаҭоу амитинг инамаданы, апрокурор Хада Адгәыр Агрба атәыла ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟаҵо дықәгылеит.
«Ҳаҭыр зқәу ажәлар, аоппозициатә политикатә мчрақәа рхаҭарнакцәа рыла лаҵарамза 30, 2023 шықәса, асааҭ 14;00 азы, Аҟәа ақалақь Адраматә театр аҿаԥхьа зымҩаԥгара азԥхьагәаҭоу амитинг инамаданы, Ареспублика Аԥсны апрокуратура Хада ахьӡала – амитинг амҩаԥгараан азинлеишәа аиламгареи аиҿагылара аҟынӡа анамгареи рзы Шәара шәахь аҳәара ду ҟасҵоит», – ҳәа иҳәеит апрокурор Хада.


|Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь
|Аира

жьҭаарамза 10, 1917 ш.
Ҟәланырхәа
|Аԥсра

жәабранмза 24, 1968 ш.
Аҟәа
|Атәылауаҩра
|Асовет Еидгыла
|Алма-матер
|Абхазский государственный университет
|Аусура
|археолог
|Аусураҭаҩ
|Абхазский государственный университет
|Анашьамҭақәа
|медаль «За отвагу»
Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь (аур. Михаил Мамедович Трапш; жьҭаарамза 10, 1917 ш. Ҟәланырхәа, Аҟәатәи аокруг, Урыстәылатәи ареспублика – жәабранмза 24, 1968 ш. Аҟәа, Аԥснытәи АССР, Қырҭтәылатәи ССР) — раԥхьатәи аԥсуа археолог, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, апрофессор, Аԥснытәи АССР зҽаԥсазтәыз аҭҵаарадырратә усзуҩы (1967 шықәсазы). Аҭҵаарадырратә статиақәа жәпакы дравторуп.
Анысмҩа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Диит Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь Аԥсны, Гәдоуҭа араион Ҟәланырхәа ақыҭан, 1917 шықәса жьҭаарамза 10 рзы, анхаҩы иҭаацәараҿы. Гәдоуҭатәи ашкол быжь-класски, Гәдоуҭатәи ақыҭанхамҩатә техникуми данрылга анаҩс, 1935 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи апедагогигатә институт (иахьа Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет), уи дагьалгоит ибзиаӡаны 1939 шықәса рзы.
Аҵара аамышьҭахь, Михаил Ҭраԥшь Асовет Архәҭақәа рахь арра иԥхьоит. Аррамаҵзура дахысуан Ҟрым, ақалақь Симферополь. Аррамаҵзура иахысра аамҭазы иалагоит Адунеизегьтәи аџьынџьтәылатә еибашьра Ду, Михаил Ҭраԥшьгьы афронт ахь ддәықәырҵоит. Ленинград аҵаҟа ицоз аибашьра аҿы ахәрагьы иоуеит. Даныбзиаха арратә ҵараиурҭа дҭалоит, аснаиперцәа азыҟаиҵон. 1942 шықәса инаркны иара ВКП(б) КПСС далахәылахоит.
1949 шықәсазы Михаил Ҭраԥшь Қырҭтәылатәи ССР анаукақәа Ракадемиа И. А. Џьавахишвили ихьӡ зхыз аҭоурыхи, археологиеи, аетнографиеи Ринститут аҟны аспирантура далгоит. 1957 шықәсазы акандидаттә диссертациа ихьчоит атема «Калдахәаратәи ижәытәӡатәиу аԥсыжырҭа» атема ала, 1961 шықәсазы иҭыжьын аус адуланы, насгьы инарҭбааз монографианы еиҭаҭыжьын, «Аԥснытәи АССР Ҟәланырхәа ақыҭантәи колхидатәии аскифтәии баҟақәа» ҳәа ахьыӡны.
1962 шықәсазы Михаил Мамеҭ-иԥа напхгара аиҭон Аԥснытәи анаукаҭҵааратә институт археологиа аҟәша, аамҭак азы Аҟәатәи аҳәынҭқарратә апедагогикатә институт аҿы алекциақәа дрыԥхьон. Археологиатә еикспедициақәеи, Аҟәа, Афон Ҿыц, Пицунда уҳәа аҭыԥқәа рҟны ажрақәеи дрылахәын. Апедагогикатә усура инаваргыланы Михаил Ҭраԥшь ауаажәларратә усурагьы инапы алакын – изныкымкәа далырххьан Аҟәатәи ақалақьтә пленум апартиа акомитет алахәылас, насгьы Аҟәа ақалақьтә хеилак адепутатс. Аԥснытәи Ахеилак Қарҭтәи аилазаара абаҟақәа рыхьчаразы анаԥырҵа инаркны Михаил Ҭраԥшь дрылахәын Аԥсны абаҟақәа рыхьчаразы имҩаԥысуаз аусмҩаԥгатәқәа зегьы.
Аџьынџьтәылатә еибашьра[аредакциазура | акод аредакциазура]
Ус, хара имгакәа, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду алагеит, Михаилгьы афронт ахь дцеит. Ленинград ахақәиҭтәразы аидысларақәа дрылахәын. Михаил Ҭраԥшь аибашьра зегьы дахысит, уи анынҵәоуп аҩныҟа данаа. Урҭ аамҭақәа игәалаиршәоит ҳаамҭазтәи археолог, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Олег Бӷажәба. «Михаил Мамеҭ-иԥа сара схәыҷаахыс дыздыруан, аха иара изку раԥхьаӡатәи сгәалашәара инықәырԥшшәа 1947 шықәсахьы иаҵанакуеит. Усҟан иара аибашьра аҟынтә дхынҳәхьан, аха зегь акоуп, аррамаҭәа ишәын. Сымҩашьозар, дкавалеристын», — ҳәа еиҭеиҳәоит аҵарауҩ, анаҩс иааигәаны археолог аус ицызуаз. Иԥсадгьыл аҿаԥхьа иуалԥшьа нагӡаны, Михаил Ҭраԥшь еснагь игәы ззыҳәоз иус дазыхынҳәит.
Археологиа азыхынҳәра[аредакциазура | акод аредакциазура]
Раԥхьатәи апрофессионалтә аԥсуа археолог Михаил Ҭраԥшь аԥсуа археологиатә ҭҵаарадырра ашьаҭа икит, уи иусумҭақәа уасхырны ирзыҟалеит иаамышьҭахь еиҵагылаз егьырҭ аԥсуаа ҵарауаа. Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь дшыхәыҷыз археологиа агәыбылра икит ҳәа агәра ганы иҟоуп иколлегацәа аӡәырҩы. Зегь раԥхьаӡа иҭиҵааз Ҟәланырхәатәи аԥсыжырҭоуп, уи иара дахьиз, дахьааӡаз аҩнаҭа азааигәара иҟоуп. 1948 шықәсазы Ҭраԥшь иқыҭа гәакьа Ҟәланырхәа археологиатә жрақәа дрылагеит, иагьиԥшааит ихьшәоу аџьаз аамҭеи заатәи аиха аамҭеи репохахь иаҵанакуа колхидатәи, аскифтәи акультурақәа иртәу аԥсыжырҭақәа.
Ари аԥсыжырҭа нас Ҟәланырхәатәи ҳәа ахьӡ аиуит, уи инарҭбааны аҭҵаара шьаҭас иаиуит Михаил Ҭраԥшь 1951 шықәсазы иихьчаз икандидаттә диссертациа. Аспециалистцәа ргәаанагарала, ари аусумҭа ахә ҳаразкуа акоуп – Ҟәланырхәатәи аԥсыжырҭа – Мраҭашәаратәи Кавказ аҵакыраҿы ихьшәоу аџьаз аамҭеи, заатәи аиха аамҭеи репохахь иаҵанакуа раԥхьатәи иҭҵааз баҟаны иахьыҟалаз. Археолог инарҵауланы иҭиҵаауаз теманы иҟалеит, иара убас, ажәытәтәи Аҟәа. Михаил Ҭраԥшь Аԥсны аҳҭнықалақь аҿы ажрақәа дрылагеит 1951 шықәсазы, Аҟәатәи ашьхаҿы. Уаҟа иара раԥхьаӡа акәны ибеит ихьшәоу аџьаз аамҭахь иаҵанакуа аџьазрҭәаратә ҟазарҭақәа. 1956 шықәса инаркны 1960 шықәсанӡа, Ҭраԥшь иҵижааит Алашарбага аҳаблаҿы иҟаз аԥсыжырҭа ду.
Ҩышықәса рыбжьара иҭиҵаауан, иара убас, Баграт ишьхаҿы игылоу абжьаратәи ашәышықәсазтәи абааш. Зымҽхак ҭбааз абарҭ иархеологиатә ҭҵаарақәеи иибаз аԥшаахқәеи ирылҵшәаны ауп Михаил Ҭраԥшь дшазааиз абас еиԥш алкаа: Аҟәа ақалақь ахьгылоу аҭыԥан игылан ажәытә аурым қалақь Себастополис. Михаил Мамеҭ-иԥа напхгара зиҭоз, акрызҵазкуаз археологиатә експедициан Ҵабалтәи аекспедициа. Уи 1960 шықәсазы иалагеит, иагьхыркәшахеит 1967 шықәсазы. Абарҭ быжьшықәса ирылагӡаны, уаҟа иԥшаан 180 ԥсыжырҭа инареиҳаны.
Аҵарауаҩ, амҩақәҵаҩ[аредакциазура | акод аредакциазура]
Ҵабалтәи ажрақәа раан Ҭраԥшь инапхгарала аус руан абаҩхатәра злаз археологцәа қәыԥшқәа аӡәырҩы. Афизик Исаак Ниутон иажәақәа рыла иуҳәозар, Михаил Ҭраԥшь иакәын «ауаҩнырҳа», заԥхьаҟа иҵарауаҩцәа дуқәаны иҟалашаз арԥарацәа зыжәҩахыр иқәыргыланы иаазгоз. Гьаргь Шамба, Михаил Гәынба, Иури Воронов, Олег Бӷажәба реиԥш ҳаҭҵаарадырраҿы икорифеицәаны иҟалаз археологцәа зегьы иара инапхгарала имҩаԥысуаз аекспедициақәа рҿы аус руан, имҩа иацызҵоз иҵаҩцәа ракәын уҳәар ауеит. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы дыҟан Аԥсны Раԥхьатәи ахадас иҟалараны иҟаз Владислав Григори-иԥа Арӡынбагьы.
Аусумҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аԥсуа археологиа аклассик акрызҵазкуа егьырҭ иусумҭақәа ируакуп Афон Ҿыц аҭҵаарақәа, хаҭалагьы Анаҟәаԥиатәи абааш, иара убас Пицунда имҩаԥигоз ажрақәагьы. Аҭҵаарадырратә усура анахысгьы Михаил Мамеҭ-иԥа 1955 шықәса инаркны, иԥсы ахьынӡаҭаз Аҟәатәи арҵаҩратә институт астудентцәа археологиа дырзаԥхьон. Михаил Ҭраԥшь хараӡа Аԥсны анҭыҵгьы аҳаҭыр зқәыз ҵарауаҩын. Иҵара ашықәсқәеи иархеологиатә практикеи раан, еиуеиԥшым аекспедициақәа дрылахәнаҵы аҭоурыхҭҵааҩцәеи археологцәеи дуқәа аӡәырҩы драбадырит, уинахысгьы реимадара имырӡӡеит. Иаҳҳәап, иара аус зциуаз аҵарауаа нагақәа ируаӡәкын Александр Иессен, Евгени Крупнов, Борис Пиотровски.
Михаил Ҭраԥшь аусура бзиа избоз, зегьы абырҵкал икылзхуаз ҵарауаҩын, «бжьынтә ишәаны знык ихызҵәо» ҳәа ззырҳәо дреиуан. Иара ахаангьы алкаақәа рыҟаҵара дахыццакуамызт, убри аҟнытә иқәиргылаз арыцхәқәа зегь иашоуп ҳәа шьақәырӷәӷәан. Михаил Мамеҭ-иԥа аамҭак ала ҩ-усумҭа дук ахьчаразы иазирхиеит уҳәар ауеит: акы ажәытә Аҟәа иазкын, егьи – Ҵабал. Нас убарҭ рҟынтә рыуа иқәиргыларыз изалхуамызт. Рыцҳарас иҟалаз, адоктортә диссертациа ахьчара дахьымӡагәышьеит – иаалырҟьаны иԥсҭазаара далҵит. Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь иҭынхаз аҭҵаарадырратә усумҭақәа рыхә шәашьак амам, рхыԥхьаӡарагьы маҷым. Аԥсуа археологиа уасхыр ӷәӷәас иаҵагылоуп. Михаил Ҭраԥшь қәра дук нимҵит. Иара иԥсҭазаара далҵит 51 шықәса дшырҭагылаз, 1968 шықәса жәабран 28 рзы.
Ахатәы ԥсҭазаара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Ихатә ԥсҭазааразы иаҳдыруа маҷуп. Ҭраԥшь ҩынтә аԥҳәыс дааигахьан. Аҩбатәи иԥҳәыс Валентина Григори-иԥҳа лхаҵа зегь рыла дивагылан, археологиатә жрақәа дрылахәын, иара дызҿыз аус ҳаҭыр дула дазнеиуан. Михаил Мамеҭ-иԥа даныԥсы, лара лыбзоуралоуп иусумҭақәа акьыԥхь шырбаз, ԥшь-томкны рҭыжьрагьы лара лааԥсарала иҟалеит. Аҵарауаҩ иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахьгьы, уи игәалашәара аҳаҭыразы лара акырӡа шықәса археологиатә експедициақәа лхы рылалырхәуан лаборантк иаҳасабала. Михаил Ҭраԥшь иԥсҭазаара зегьы аҭҵаарадырра амаҵ аура иазкын, аԥсуа археологиа ашьаҭаркҩыс дҟалеит. Иара иҭҵаарадырратә ԥшаарақәа роуп ҳаԥсадгьыл ажәытәтәи аҭоурых зеиԥшраз агәылаԥшра иацхрааз.
Агәалашәара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь аҵыхәтәантәи ишықәсқәа рзы, инарҵауланы археологиатә ԥшаарақәа рнаҩсгьы, иоуз археологиатә дыррақәа раларҵәарагьы дашьҭан. Иара аамҭак азы идууз ҩ-монографиак аус рыдиулон – «Ижәытәӡатәиу Аҟәеи» «Ҵабалтәи анекрополь акультуреи». Аха, аԥсра алшара инамҭеит арҭ иҭҵаарақәа шәҟәны рҭыжьра абара. 1968 шықәса, февральмза 28 рзы Аԥснытәи АССР Аминистрцәа Рхеилак аӡбамҭа аднакылоит 1968–1970-тәи ашықәсқәа ирылагӡаны Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь инаукатә ҭынха аҭыжьразы.
Қырҭтәылатәи ССР анаукақәа Ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи рзы аԥсуа институти, ашәҭыжьырҭа «Алашареи» рыбзоурала иаԥҵан ашәҟәқәа рҭыжьразы аредакциатә коллегиа, уи аилазаараҿы иҟан Қырҭтәылатәи Анаукақәа Ракадемиа алахәыла-акорреспондент А. М. Апакиӡе, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдокторцәа Г. А. Ӡиӡариа (ахантәаҩы), Ш. Д. Инал-иԥа, А. Х. Халиков, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Л. Н. Соловиов, аҟазараҭҵааратә ҵарадыррақәа ркандидат Л. А. Шервашиӡе.
Аредколлегиа абжьгара азыҟаҵан Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь иҭҵаарадырратә ҭынха зегьы ԥшь-томкны иҭрыжьырц. Актәи атом азкын аџьази, заатәи аихаӡеи ршәышықәсақәа рбаҟақәа, урҭ рыбжьара аҭыԥ ду ааннакылон VIII–VI ашәышықәсақәа ҳера ҟалаанӡатәи Ҟәланырхәатәи аԥсыжырҭа. Ари ашәҟәы аҟны зыӡбахә ҳәаз аматериалқәа инарываргыланы икьыԥхьын аҭаҵәахқәеи колхиданӡатәии колхидатәи аамҭазтәии аԥшаахқәеи ртәы зҳәоз аматериалқәа (Галтәи, Очамчыратәи, Лыхнытәи уҳәа егь.) Ашәҟәы актәи атом, актәи ахәҭа М.М. Ҭраԥшь азеиԥш ҟазшьа змоу истатиақәа рыла ишьақәгылоуп, урҭ зызку Аԥснытәи археологиатә баҟақәа рҵара ауп, иара убасгьы ара икьыԥхьуп ажәытәӡатәи Аԥсни антикатә аамҭеи ирыҵаркуа аҭоурыхтә очеркқәа.
Аизга аҩбатәи атом ианылеит Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь имонографиа «Ажәытәӡатәи Аҟәа» Уи Михаил иҩит антикатә қалақьқәа Диоскуриеи Себастополиси, иахьатәи Аҟәа ахьыҟоу аҭыԥ аҿы, ирцәынхаз аҭыԥқәа рҟны имҩаԥгаз археологиатә ҭҵаарақәа рышьаҭа ала, иара убасгьы ара иануп антикатәи аамҭазы ашьха Гәадихәи аҳабла Алашарбага ҟаԥшьи (Красный маяк) ирызку аҭҵаарақәа. Иара убра икьыԥхьын Аԥсны антикатә аамҭазтәи абаҟақәа рзы адыррақәа.
Ахԥатәи атом – Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь иԥсы анҭаз иазирхиаз хьӡыс иамоуп «Ҵабалтәи анекропольқәа ркультура», иара акыршықәсатәи аҭҵаарақәа рылҵшәақәа ирызкуп, хықәкыла М. М. Ҭраԥшь Ҵабал ииԥшааз III–VI ашәышықәса ҳера ҟалаанӡатәи аԥсыжырҭақәа. Автор ишазгәеиҭо ала, арҭ аԥсыжырҭақәа ижәытәӡатәиу аԥсуа имшьҭра – аԥсилаа иртәуп, уи, ҳәарада, аԥсуа жәлар ретногенез апроблема аӡбаразы даара аҵакы амоуп. Аԥшьбатәи атом аиҳарак изызку ашәышықәса абжьаратәи Аԥснытәи абаҟақәа роуп, убасгьы уа ианылеит Михаил Ҭраԥшь Анаҟәаԥиатәи Абааш, Баграт ибааш уҳәа реиԥш иҟаз абаҟақәа рҟны имҩаԥигоз археологиатә ԥшаарақәа рылҵшәақәа.
Аԥшьбатәи атом еиднакылеит Ҵабалтәи анекропольқәа иназыцҵоу аҭҵаарақәа рылҵшәақәа, 1967 шықәсзы Михаил Ҭраԥшь имҩаԥигаз. Иҟоуп, убасгьы, хаз игоу астатиақәа, арецензиақәа, азгәаҭақәа, Аԥсны аҭоурыхи археологиеи рыҭҵаара иадҳәалоу. Зыӡбахә ҳәоу атомқәа рҭыжьразы реиқәыршәара, разырхиара аан аредакциатә коллегиа алахәылацәа, зегь раԥхьа иргыланы хықәкыс ирымаз Михаил Мамеҭ-иԥа Ҭраԥшь иимкьыԥхьыцыз иусумҭақәа зегьы арҭ ашәҟәқәа ирнылартә аҟаҵара акәын. Аха, урҭ инарываргыланы дара иркьыԥхьит Михаил Ҭраԥшь иҭижьхьаз амонографиақәеи астатиақәеи. Аха арҭ аматериалқәа аҩынтә акьыԥхьраан автор анаҩс иҟаиҵаз аҭҵаарақәа рыла ихарҭәаан. Даара ирҽеин аусумҭақәа ирыцыз аиллиустрациақәагьы, уи азын аиқәыршәаҩцәа Михаил Ҭраԥшь еизигахьаз археологиатә коллекциақәагьы еиҭарыхәаԥшыр акәхеит. Архив акьыԥхь азырхиара иадҳәалаз аусурақәа зегьы Михаил Ҭраԥшь иԥшәмаԥҳәыс Валентина Григори-иԥҳа Ҭраԥшь лнапы иҵылгеит, уи акыр ацхыраара лиҭеит Иу. Н. Воронов, насгьы аԥсуа институт аусзуҩцәа Г. К. Шамба, М. М. Гәымба. Анаҩс атом еиқәыршәаны редакторра азиуит А. Халиков.
Аҭыжьымҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
- Труды: В 4-х т. / [Абхаз. ин-т яз., литературы и истории им. Д. И. Гулиа АН ГССР]. - Сухуми : [«Алашара»], 1969, Трапш, М. М.
- Труды: В 4-х т. / [АН ГССР. Абхаз. ин-т яз., литературы и истории им. Д. И. Гулиа]. - Тбилиси : Мецниереба, 1972, Трапш, М. М.
- Труды: В 4-х т. / [Абхаз. ин-т яз., литературы и истории им. Д. И. Гулиа АН ГССР]. - Сухуми : [«Алашара»], 1975, Трапш, М. М.
- Памятники колхидской и скифской культур в селе Куланурхва Абхазской АССР. - Сухуми: Абгиз, 1962. - 83 с. с илл.; 23 л. илл. Трапш, М. М.
- Куланурхвинский древний могильник: Автореф. дис. на соискание учен. степени канд. ист. наук. - Сухуми, 1951. - 16 с. Трапш, М. М.
- Материалы по археологии Абхазии / АН Груз. ССР. Абхаз. ин-т яз., литературы и истории им. Д. И. Гулиа. - Тбилиси : Мецниереба, 1967. Трапш, М. М.
Ахархәара змоу алитература[аредакциазура | акод аредакциазура]
- Г. К. Шамба, Михаил Ҭраԥшь, Иԥсҭазаареи иусуреи
Азхьарԥшқәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
- http://apsnyteka.org/1021-trapsh_statji.html
- http://gazeta-ra.info/index.php?ELEMENT_ID=16247
- https://www.ekhokavkaza.com/a/28868273.html
- https://arheologija.ru/m-m-trapsh/
- https://www.abaza.org/mikhail-trapsh-klassik-arkheologii
- https://www.youtube.com/watch?v=bdx9Lo5C8rg
- http://apsnyteka.org/file/Materialy_nauchnoy_konferentzii_posviashennoy_100_letiu_M_Trapsh_2017.pdf
- https://www.abaza.org/abk/mikhail-trapsh-arkheologia-aklassik
- https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/143975/
- http://alashara.org/news/polevyie_dnevniki_arheologov Иархивитәиз 2018-09-03 ахь Wayback Machine


Аҟәа. Абҵарамза 22, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Абҵарамза 22 – 23 рзы имҩаԥысуеит анаука-практикатә конференциа. Онлаин-дискуссиа амҩаԥгара аҳәаақәа ирҭагӡаны, еиуеиԥшым атәылақәа рҟынтәи аекспертцәа акоронавирусттә ҿкы чымазара апандемиа аҿагылараан ироуз аԥышәа иалацәажәоит.
Аспикерцәа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп – Беларусиа, Азербаиџьан, Узбекьысҭани Аԥсни рҟынтәи аҳақьымцәа. Аԥснынтәи аконференциа ихы алаирхәуеит Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭа аҳақьым хада Асҭамыр Гәыниа.
Асҭамыр Гәыниа иҟаиҵаз адыррақәа рыла, Аԥсны апандемиа аныҟаз аамҭа зегьы иалагӡаны, иаарԥшын 60 нызықь ҩык инарзынаԥшуа ачымазара злаҽыз ауаа, 9714 – ҩык ахәышәтәырҭақәа рҿы рҽархәышәтәуан, 695 –ҩык рыԥсҭазаара иалҵит. Раԥхьаӡа акоронавирустә ҿкы чымазара злаҽыз аарԥшын мшаԥымза, 2020 шықәса рзы.
«Хәажәкырамза, 2020 шықәса рзы еиҿкаан аминистрцәа Реилазаара аҟны иҟоу аоперативтә Штаб, иара убас агәабзиарахьчара аҟны иҟаз, уахы-ҽни инеиԥынкыланы аус зуаз аканалрацәатәи аколл-центр. Араионтә хәышәтәырҭақәа руак аҿы еиҿкаан 250 шьҭаларҭа рыла еиқәыршәаз аковидтә хәышәтәырҭа Хада. Аиҳарак ақәыӷәӷәара ахахьы иагеит амбулатортә хәҭа. Уи ааԥын, 2022 шықәсанӡа адистанциатә режим ала аԥсшьарамшқәа рыда аус ауан», - ҳәа иҳәеит Асҭамыр Гәыниа.
Ачымазара алаҽра аизҳарала, ҭагалан, 2020 шықәса рзы акадртә дефицит аҟазаара еиҳа-еиҳа иубаратәы иҟало иалагеит, аиҳарак ареаниматологцәа рганахьала. Урыстәылатәи Афедерациа агәабзиарахьчара Аминистрра ацхыраарала Урыстәылатәи Афедерациа еиуеиԥшым арегионқәа рҟынтәи Аԥсныҟа рҽеиҭныԥсахло иаауа иалагеит ареаниматологцәа ргәыԥқәа. Иара убри аамҭазы иара убас апандемиа аамҭахәҭа иалагӡаны Аԥсныҟа ҩынтә идәықәҵахеит Урыстәылатәи Афедерациа атәылахьчра Аминистрра иатәу амобилтә арратә Хәышәтәырҭа. Уи Аҟәа ақалақь, асасааирҭа «Аиҭар» иахьаҵанакуа ишьақәыргылан.
Ҭагалан, 2020 шықәса инаркны аҳҭнықалақь аинфекциатә хәышәтәырҭа аковидттә хәышәтәырҭаны иҟаҵан, араионтә хәышәтәырҭақәа рҿы аковидттә ҟәшақәа аартын.
«Апандемиа аан ахәышәтәра астандартқәа инеиԥынкыланы аиҭакрақәа ахьалагалоз инамаданы, агәабзиарахьчара Аминистрра аштабтә режим аусура иабзоураны ахәышәтәра асхема ҿыцқәа оперативла ралагалара алыршахон. Ҿырԥштәыс иааугар алшоит Адунеизегьтәи агәабзиарахьчара Аиҿкаара уи азы абжьгарақәа шыҟанамҵозгьы, астационар аҿы здоза ҳараку агормоналтә маҭәашьарқәа рыдкылара амҩаԥгара. Иара убас «цитокиновыи шторм» ҳәа изышьҭоу хра злам аимуннатә реакциақәа рыԥхьырҟәҟәаара иазкыз атерапиа амҩаԥгара, мамзаргьы уахыки-ҽнаки рышьҭахь аклиникатә еффект аҟамзаараан абиомаҭәашьарқәа даҽазныкгьы рхархәара», - ҳәа иҳәеит Асҭамыр Гәыниа. Уи инацҵаны ишазгәеиҭаз ала, уажәы уи акоронавирустә ҿкы чымазара иуадаҩны амҩаԥысра аан рхы иадырхәо ахәашәтәратә станртны ишьақәыргылахахьеит. «Аха усҟантәи аамҭазы ас еиԥш астандартқәа ыҟаӡамызт, ус иуаҳәар ауазар, ҳара иҳадаҳкылоз аӡбарақәа акыр ашәарҭара шаҵазгьы агәаӷьра ааҳарԥшуан. Уи аиашазы аҵыхәтәаны хра злоу алҵшәагьы аанарԥшит», – ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит Асҭамыр Гәыниа.
Аԥснытәи ачымазцәа рыхәышәтәра аҿы акыр ицхыраагӡа дуны иҟалеит апациентцәа рӷьырак рҿы иҷыдоу абиомаркерқәа раарԥшра ахьалыршахаз, ахәҭакахьала Интерлеикин-6, ферритин ҳәа изышьҭоу уахь иналаҵаны. Иара убас егьырҭ ацитокинқәа (ИЛ-1, ИЛ-2, ИЛ-4, ИЛ-10, ФНОа) ринформативра аҭҵаара мҩаԥысуан.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭа аҳақьым хада иажәақәа рыла, ачымазара лыԥхала алҵра аҿы акырӡа зҵазкуа факторны иҟоуп ачымазаҩ иахәҭоу ахылаԥшра иҭара.
«Ианаамҭоу зыкрыфареи зыкрыжәреи еиҿкаау апациент еиҳа ирласны игәы бзиахоит. Сара зыхьӡала сықәгыло ахәышәтәырҭа аҿы ҳара иҳалшоз ала еиҿкаау, аҩнытәи ирзааигәоу аҭагылазаашьақәа раԥҵара ҳҽазаҳшәон, уи жәаҳәарада ачымазцәа ргәы абзиахара акыр иацхраауан, ахәышәтәырҭа аҿы рыҟазаара аамҭа аркьаҿуан», - ҳәа иазгәеиҭеит Асҭамыр Гәыниа.
2021 шықәса аҩшамҭа инаркны Аԥсны Урыстәылтәи Афедерациа анапхгара ацхыраара иабзоураны, анаҩс зеффективра аазырԥшыз урыстәылатәи алаҵақәа «Спутник V», «Спутник Лайт» рыла ауааԥсыра массала рвакцинациа амҩаԥгара азы алшара ҟалеит.
Ашықәсқәа рыла аусура аихшьаалақәа еиҿырԥшуа, Асҭамыр Гәыниа 2022 шықәсазы аштамм «омикрон» злаҽыз ауаа рхыԥхьаӡара рацәан, аха уи иахҟьаны зыԥсҭазаара иалҵыз маҷын ҳәа иазгәеиҭеит.
Аусура хадара злоу ахәҭа мҩаԥган 2020 - 2021 шықәсқәа рзы. Иарбоу ашықәсқәа рзы зыԥсҭазаара иалҵыз рхыԥзхьаӡара 1,4 % рҟынӡа инаӡоит, уи Асҭамыр Гәыниа игәаанагарала, адунеизегьтәи астатистика иаҿырԥшны, хар змам лҵшәаны иҟоуп. Еиҿҳарԥшуазар, Адунеизегьтәи агәабзиарахьчара Аиҿкаара арбагақәа рыла, иарбоу аамҭахәҭа азы зыԥсҭазаара иалҵыз рхыԥхьаӡара 2% рҟынӡа инаӡеит.
Асҭамыр Гәыниа иара убас хра злоу алҵшәақәа раарԥшра иадҳәалахаз хадара злоу афакторқәа азгәеиҭеит:
Аусура аштабтә режим аԥҵара;
Апациентцәа рмаршрутизациа аиҿкаара;
Иҿыцу асхемақәа оперативра ралагалара алыршара;
Ахәыштәырҭанӡатәи аҩаӡра аҿы алаборатор-инструменталтә диагностика амҩаԥгара алыршара;
Иарбоу аҭҵааратә хкқәа зегьы аҳәынҭқарратә биуџьеҭ ахарџь ала имҩаԥысуан;
Урыстәылатәи Афедерациа аҟынтәи рколлегацәа рыцхыраара;
Имариамыз аекономикатә ҭагылазаашьа шыҟазгьы агәабзиарахьчара асистема аҭаххрақәа зегьы реиқәыршәара алзыршоз атәыла анапхгареи ареспублика ауаажәларратә еиҿкаарақәеи ҳәоуеиқәшәарала русеицура амҩаԥгара.


Цәеиԥҳа: срықәшаҳаҭӡам аԥсуа бызшәа аҵара даара иуадаҩуп зҳәо
Анапаҵаҩра
Абызшәатә политиказы Аԥсны аҳәынҭқарратә усбарҭа имҩаԥнагоз ахатәы бызшәа арҵаразы акурсқәа актәи рыхәҭа хыркәшоуп. Раԥхьатәи аҵаҩцәа рылҵшәқәа, аусура аметодика, анаҩстәи агәҭакқәа ртәы дрылацәажәеит абызшәатә курсқәа рырҵаҩы Лиубовь Цәеиԥҳа.
Аԥсны аҳәынҭқарратә бызшәатә политиказы аусбарҭаҟны аԥсшәа аҵаразы акурсқәа хацыркын рашәарамза 26 рзы. Апроект напхгара алҭон, арҵагатә материал еиқәзыршәаз Диана Шамԥҳа, лҳәеит лцәажәараҟны акурсқәа мҩаԥызгоз арҵаҩы. Акурсқәа ҩ-гәыԥкны ишьақәгылан.
"Ҳара ҳарҵагатә материал шьақәгылан аԥсуа бызшәа арҵаразы аелементартә ҩаӡарала. Актәи агәыԥ аҟны ԥшьымз аус ҳуан. Актәи агәыԥ аус шауаз аҩбатәигьы ааҳартит нанҳәамза 21 азы. Ашықәс анҵәамҭазы аҩ-гәыԥк русура хҳаркәшеит. Аԥхьатәи агәыԥ аҟны раԥхьа 18- ҩык ыҟан, аҩбатәи аҿы 10-ҩык рҟынӡа. Урҭ зегьы Аԥсны инхо ракәӡамызт, иҟан ара иааны зыԥсы зшьозгьы. Уажәтәиала асертификатқәа роуит 12-ҩык азыӡырҩцәа. Иҟоуп азыӡырҩцәа рыбжьара ҽеишәа ишазыҟаҵам азгәаҭаны, даҽа етапк иахысны, иҵегьы рҽазыҟаҵаны, аԥышәара аҭара зҭаххаз", - лҳәеит Цәеиԥҳа.
Лара иазгәалҭеит аԥсуа бызшәа аҵара даар иуадаҩуп ҳәа зҳәо дышрықәшаҳаҭым, иахьа иҟоу аметодикақәа рыла уи шалыршахо, агәазыҳәара ауп ихадароу ҳәа.
Аицәажәара инеиҵыхны ишәаҳар шәылшоит аудиофаил аҟны хыхь.


Жәыргьыҭтәи амуниципалитет Сакребуло афракциа "Амилаҭтә ҵысра" 14-ҩык иалҵит, – абрифинг аҿы аалыцҳаит афракциа "Амилаҭтә ҵысра" ахантәаҩы Маиа Каландиа.
Абрифинг рхы аладырхәит апартиа иалҵыз Сакребуло алахәылацәа. Апартиа иалҵит Сакребуло афракциа аппарат аусуҩцәагьы.
Маиа Каландиа лажәақәа рыла, аппарат аҿы идемократиам адемократиа иашьашәалам анапхгараҭара шьақәгылеит, убри азоуп абри аӡбара изрыдыркылаз. Апартиа аанрыжьит Сакребуло ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ, акомиссиақәа рхантәаҩцәа, афракциа ахантәаҩы.
Жәыргьыҭтәи амуниципалитет Сакребуло афракциа "Амилаҭтә ҵысра" 22-ҩык иалан.


2023 шықәса ԥхынҷкәынмза 14 рзы Дамаск ақалақь аҿы Шьамтәыла усуратә визитла иҟоу Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи Шьамтәылатәи иколлега Феисал Микдади реиԥылара мҩаԥысит.
Аганқәа еиуеиԥшым аусхкқәа рыла аԥсны-шьамтәылатәи аизыҟазаашьақәа рырҿиара азы ауснагӡатәқәа рыплан иалацәажәеит.
Инал Арӡынбеи Феисал Микдади рыбжьара алҵшәа змаз аиҿцәажәарақәа мҩаԥысит. Аминистрцәа Аԥсни Шьамтәылеи рыбжьара адәныҟаполитикатәи аинформациатәи акоординациа активизациа азура азы еиқәшаҳаҭхеит.
Шьамтәылатәи Арабтәи Ареспублика адәныҟатәи аусқәа рмнистр Феисал Микдад Инал Арӡынба диҳәеит Ареспублика Аԥсны Ахада Аслан Бжьаниа ихьӡала асалам ииҭарц.


АҞӘА, лаҵарамза 31 – Sputnik, Бадри Есиава. Акурорттә сезон аҽазыҟаҵара аҳәаақәа ирҭагӡаны Гәдоуҭа араион аҟны имҩаԥган аусурақәа ақалақьи амшынԥшаҳәеи ррыцқьаразы. Аҵыхәтәантәи амзақәа рзы иаахәан 46 гәамеизакырҭа бак. Абри атәы ҳзеиҭеиҳәеит Гәдоуҭа араион Ахада ихаҭыԥуаҩ Даур Ӡиӡариа.
"Агәамеизакырҭатә контеинерқәа рымаҵ зуа амашьына лассы Урыстәылантәи иаҳзаараны иҟоуп", — иҳәеит Ӡиӡариа.
Ӡиӡариа иажәақәа рыла аконтеинер ҿыцқәа ҳаамҭазтәи аиҿкаашьа рымоуп, рыхҩақәа акуеит.
Уи адагьы акурорттә сезон аҽазыҟаҵара аҳәаақәа ирҭагӡаны араион Ахадара ақалақь аҟны иҟоу аӡеиԥҟьарақәа рпроблема аӡбара нап рылакуп.
Ақалақь ариаҵәара апрограмма ала араион Ахадара ԥхынҷкәынмза инаркны хәажәкырамзанӡа 460 рҟынӡа ҵиаа еиҭарҳаит. Иара убасгьы иаԥҵоуп абарҭ аусурақәа знапы рылакхо аилазаара ҿыц – "Апарк-плиажтә нхамҩа".
"Ҳара иҳаӡбеит ақалақь аҩныҵҟа аусурақәа знапы рылакхо аилазаара ҿыц – "Апарк-плиажтә нхамҩа" аԥаҳҵарц. Иара адиректорс далхуп Даниил Габниа", — иҳәеит Ӡиӡариа.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит араион Ахадара апарки амшынԥшаҳәеи реиҿкаара апроект шазнархиахьо.
Иахьатәи аамҭазы арҭ аҭыԥқәа рҟны аус руеит амшын аҟәара зырҽеиуа агреидерқәа, аҽеилаҳәарҭақәа аахәоуп, амшынтә транспорт азона ҳәааркуп, амшын ахь уназго амҩақәа фымцалашалара еиқәыршәоуп.
Мчыбжьык аԥхьа асасааирҭақәеи, акаҳуажәырҭақәеи, аресторанқәеи асанитартә нормақәа ишрықәшәо азы ргәаҭара мҩаԥган.
Аԥхын алагамҭаз имҩаԥгахоит амҩа хадақәа рҟны ажратә рҽеиратә усурақәа. Ақалақь аҟны аканализациеи аӡымҩангагатә трубақәеи неиԥынкылан иԥсаххаанӡа акаҭран рҿыцны ақәҵара ҵак амам азы имҩаԥыргоит уажә изҿу аҽраԥшратә усурақәа иҳәеит Ӡиӡариа.


Атранспорттә прокуратура ҭырқәтәылатәи аԥсыӡкцәа рҭахара инамаданы агәаҭарақәа мҩаԥнагоит
© Sputnik / Томас Тхайцук Документы
© Sputnik / Томас Тхайцук
Анапаҵаҩра
АҞӘА, жәабран 22 - Sputnik. Аԥсны атранспорттә прокуратура аԥсыӡкыгаӷба "Eminogullari 4 NºA341388" ҿы хҩык аҭырқәа ԥсыӡкцәа рҭахара аганахьала апроцессуалтә гәаҭарақәа мҩаԥнагоит. Абри атәы Sputnik иазеиҭарҳәеит атәыла Апрокуратура хада аҟны.
"Аекспертцәа ахҭыс ахьыҟалаз аҭыԥ ахь инеит, аӡбарҭатә експертиза мҩаԥыргоит, ашаҳаҭцәа иразҵаауеит. Агәаҭара аихшьаалақәа рыла аӡбара рыдыркылоит", - ҳәа аҳәоит аҳәамҭаҿы.
Агәаҭарақәа рлыҵшәақәа рыла апроцессуалтә ӡбамҭа рыдыркылоит.
Аԥсыӡкыгаӷба Пицунда аҟәарахьы идгылеит жәабран 16 рзы. Аекипаж алахәылацәа хҩык рыԥсҭазаара иалҵит, даҽа ԥышьҩык Гагратәи ахәышәтәырҭахь инаргеит. Амедусзуҩцәа урҭ рҭагылазаашьа аҭышәныртәалара рылшеит.


Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы атеррористтә актқәа — Цәыббрамза 11, 2001 шықәсазы, ауаатәыҩса рҭоурых аҿы зегьы иреиҳау атеракт мҩаԥган. Уи аҽны адунеи зегь шьанхалеит Адунеизегьтәи ахәҳахәҭратә центри Пентагони рхыбрақәа рҿы имҩаԥгаз атерактқәа ртәы еиҭазҳәоз ателербагақәа рҿаԥхьа. Атрагедиа иалаӡит 92 ҳәынҭқарра иртәылауааз 2977-ҩык ауааԥсыра. Ари ахҭыс Америка, иара адунеи зегьы аҭоурых еиҟәнашеит «уаанӡеи» «уи ашьҭахьи» ҳәа.
«Арҭ арыцхәқәа шьаҭанкыла ирыԥсахит Америка аԥсҭазаара, Америка ауааԥсыра ршәарҭадаразы ирымаз агәаанагара аԥсаҟьеит», – ҳәа азгәеиҭоит «Цәыббрамза жәеиза амилаҭтә баҟеи амузеии» рдиректор Джо Дениелс.
Америка аганахьала амч аарԥшра, иара атәыла аҩныҵҟеиԥш, анҭыҵгьы ацәымӷреи аҿагылареи цәырыргон. Жәларбжьаратәи аҭҵаарақәа инарықәыршәаны, адунеи аҟны Америка аҿагыларазы агәазыҳәарақәа ирызҳауан.[1]
Атеррор аҿагылара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Цәыббрамза жәеиза рзы иҟалаз ахҭыс анаҩс, Џьорџь Буш-аиҵбы иреспубликатә администрациа «атеррор аҿагылара» рыларҳәеит. Убри инамаданы аконгресс иаднакылеит аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы азакәанқәа жәпакы, урҭ амаҵзура ҷыдақәа рнапынҵақәа еиҳагьы иарҭбаауан. Уажәшьҭа дара ироуит алшара аҿахәҿыхраан инамыцхәны ауаа рыргәаҟраз, иара убас аҳәаанырцәтәи атәылауаа реиԥш, дара ртәылауаагьы рышьклаԥшразгьы. Уи адагьы, США аҳәаақәа еиҳа-еиҳа иадыркуан.
2016 шықәса цәыббрамза мзазы Америка аконгресс азакәан аднакылеит цәыббрамза 11 рзы имҩаԥгаз атерактқәа ирҭынхаз аӡбарҭаҿы Саудовтәи Аравиа азашшразы алшара рызҭо.[2]
2002–2003-тәи шықәсқәа рзы аполициа иааныркылеит атеракт иалахәын ҳәа гәҩарас ирымаз фҩык ауааԥсыра. Шықәсқәак рнаҩс, ЦРУ аҟны рҭакра ашьҭахь, дара ииаган Куба иҟоу америкатәи абазақәа рлагер ахь.
ԥыҭрак ашьҭахь атеррористцәа зегьы рхаҭарақәа шьақәыргылан – урҭ Египет, Саудовтәи Аравиа, Ливан ртәылуаа ракәын. Убри аамҭаз, урҭ зегьы закәанла Америка инхон. «Аль-Каида» анапхгаҩы Усама Бен Ладен, иара убас, авидеоааԥхьара иҟаиҵаз аҟны иаартны иҳәеит, иара ихаҭа напхгара шырзиуа зеижәҩык атеррористцәа. 2011 шықәса, маи 2 рзы Пакистан Америкатәи амаҵзура ҷыдақәа рхаҭарнакцәа дҭадырхеит иара.[3]
Атеррористцәа рыгәҭакы[аредакциазура | акод аредакциазура]
Бостонтәи аҳаиртә баӷәаза Логан акомпаниа Amerikan Airlines иатәу ареис №11 аԥырра аҽазыҟаҵара иаҿуп. Аграфик инақәыршәаны, уи Лос Анџьелесҟа иԥрыроуп. Аҳаирплан иҭатәоуп ԥшьынҩажәи фҩык апассаџьырцәа.
Аборт ахь ихалеит хәҩык атеррористцәа – урҭ макьана апассаџьырцәа гәҩарас иркыртә иҟамызт. Хәҩык рахьтә раԥхьа аҳаирплан иҭалоит Мухаммед Аттеи Абдулазиз аль-Омари.
Amerikan Airlines жәеизатәи ареис шьҭыԥраауеит жәиԥшь минуҭ иагханы. Ареис аҵыхәтәаны аимадарахь ицәырҵуеит Бостон аҳаиртә ныҟәара ацентр ахь. Минуҭқәак рышьҭахь ареис адиспетчер иинструкциақәа рынагӡара иаҟәыҵуеит, иахәҭоу аҳаракырагьы шьҭнамхӡеит.[4]
United Airlines рейс 175 – даҽа ҳаирпланк Boeing 767 – иара убас Логан аҳаиртә баӷәаза аҟынтәи Лос-Анџьелес шыҟаз иԥрит. Аборт аҿы иҟоуп ҩынҩажәи жәафҩык апассаџьырцәеи, жәҩык аекипаж алахәылацәеи. Даҽа хәҩык атеррористцәа.
Аборт аҟынтәи авиакомпаниа Amerikan Airlines аофис ахь аҭел дасит ажәеизатәи ареис астиуардесса Бетти Онг.
«Апилотцәа ркабинаҟынтәи аҭак ҟарҵаӡом, абизнес-класс аҟны аӡәы дхәуп, агаз рхы иадырхәеит ҳәа сыҟоуп, аҳауа ҳазхом, ацәгьауцәа рнапаҿы ҳаҟоуп ҳәа сгәы иаанагоит», – ҳәа адырра ҟалҵоит аӡӷаб, иагьацылҵоит ҩыџьа астиуардессацәа хәуп ҳәа.
Вашингтонтәи жәларбжьаратәи аҳаиртә баӷәаза Далласнтәи Лос-Анџьелесҟа ишьҭыԥраауеит Amerikan Airlines иатәу даҽа Boeing 757. Хынҩажәи жәибыжьтәи ареис ала иԥыруеит ҩынҩажәи жәааҩык апассаџьырцәеи фҩык аекипаж иалоуи. Еиҭа хәҩык атеррористцәа аборт аҿы иҟоуп.
Жәеизатәи ареис арадиоеимадара ҿахҵәоит, аха аҳаирплан арадар аекранқәа рҿы иаанхоит. Анаҩс иара аҳауаҿы иқәгьежьааны алада, Ниу-Иоркҟа ахы рханы идәықәлоит.[5]
Бостонтәи ацентр аҽрыманадоит США амилаҭтә гвардиа авиабаза, адыррагьы ҟанаҵоит ажәеизатәи ареис шымҵарсу ала. Минуҭқәак рышьҭахь адиспетчерцәа адырра роуеит иара убас шәи хынҩажәи жәохәтәи ареис апилот иҟынтәи, уаанӡа Логанынтәи ишыҵыԥрааз.
Ниу-Иорк жәларбжьаратәи аҳаиртә баӷәаза аҟынтәи иҵыԥраауеит United Airlines иатәу Boeing 757. 93-тәи ареис аборт аҿы иҟан 37-ҩык апассаџьырцәа, 40 минуҭ иагханы Сан-Францискоҟа амҩа иқәлеит. Аборт аҿы иҟоуп ԥшьҩык атеррористцәа.
Шәи хынҩажәи жәохәтәи ареис ацәгьауцәа рнапаҿы иҟан. Сан-Франциско иҟоу авиакомпаниа United Airlines аофис ахь адырра ҟаиҵеит ареис абортмҩаԥгаҩ: уи иҳәеит апилотцәа аҩыџьагьы шшьу, абортмҩаԥгаҩ дышхәу, аҳаирплан аԥсҟы атеррористцәа ишырку.
Убри аамҭазы жәеизатәи ареис хыла иажәлеит Адунеизегьтәи ахәҳахәҭратә центр аҩадатәи абааш, 93–99-тәи аихагылақәа рыбжьара. Аҳаирплан шеибгаз ахыбра аҩныҵҟа иҩналеит, ахыбра агәҭанӡа еилаԥнаххааит, 80 тонна абылтәи, аҳаирплан аԥҽыхақәеи, ахыбра аԥҽыхақәеи амцабз рхылҵит.[6]
США апрезидент Џьорџь Буш атеракт анымҩаԥысуаз Флорида дыҟан. Сарасота ақалақь ашколқәа руак аҿы. Апрезидент аклассаҿ дахьтәаз, администрациа ахада Енди Кард дааины илымҳа иҭеиҳәеит даҽа ҳаирпланк аҩбатәи абааш ишажәлаз.
Шәи хынҩажәи жәохәтәи ареис ажәлеит Адунеизегьтәи ахәҳахәҭратә центр аладатәи абааш, аладатәи аган, 78–85-тәи аихагылақәа рыбжьара. Аҳаирплан ахәҭақәа ахыбра иагәылҟьаны мрагыларатәи аганахь икаҳауан. Ателехәаԥшратә станциақәа русураҟны аиԥҟьарақәа ҟалеит, избанзар аладатәи абааш аҟны аус руан астудиақәа, антеннатә мыругақәа.
ԥшьынҩажәи жәахатәи ареис апилотцәа ркабина атеррористцәа ақәланы аҳаирплан рнапаҿы иааргоит.[7]
Хынҩажәи жәибыжьтәи ареис Вашингтонҟа ахы шархаз азы адырра анроу Маӡалатәи амаҵзура аӡбамҭа аднакылоит Аҩны шкәакәа аҟынтәи апрезидент-ихаҭыԥуаҩ идәылгаразы.
ԥшьынҩажәи жәахатәи ареис аҟны апассаџьырцәа рыбжьара аилаҩынтра ҟалеит. Напышьашәала еилалеит ацәгьауцәеи апассаџьырцәа гәыԥҩыки.
United Airlines ареис 93 каҳауеит 129 км. аҿы. Питтсбург, алада-мрагыларатәи Пенсильваниа. Изларҳәо ала, иара хықәкыс иаман Капитолиа, ма Аҩны шкәакәа рхыбрақәа рырбгара. Аха, уаанӡа, имҵадырсхьаз аҳаирпланқәа ртәы заҳахьаз апассаџьырцәа ацәгьауцәа рыгәҭакы иахьырмыгӡеит. Ауаа рҿагылара рылымшозшәа анырба, атеррористцәа алаинер адгьыл ахь ахы рханы идәықәырҵеит.
Amerikan Airlines ишьақәнарӷәӷәеит ҩ-ҳаирпланк шацәыӡыз. Сааҭк аҩныҵҟала United Airlines убасгьы адырра ҟанаҵеит даргьы ҩ-лаинерк шырцәыӡыз ала.[8]
Еициз абаашқәа реилаҳара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Еиду Америкатәи Аштатқәа рҟны 2001 шықәса, цәыббрамза 11 рзы иҟалаз ахҭысқәа зхызгаз, урҭ ргәалашәараҿы иаанхоит наунагӡа.
«Абаашқәа еилаҳар ҟалоит ҳәа аӡәгьы ихахьы изаагомызт. Дарбанзаалак Америка ииз, аҳәаанырцәынтә иааз рзгьы, арҭ абаашқәа наунагӡа ԥсра рықәым ҳәа ирыԥхьаӡон», - ҳәа азгәеиҭоит Џьонатан Вахтел.
Раԥхьатәи аҳаирплан аҩадатәи абааш ианажәла, амца анакы, ауаа иаразнак аԥенџьырқәа рҟынтәи аԥара иалагеит. Урҭ аԥара иаҿын абааш зынӡа еилаҳаанӡа. Ауаа хыхьынтәи иԥон амцабз, алҩа иацәыбналаны, аҭуанқәа аԥҽра ианалага, рыҵаҟа адашьма рыҵаԥҽуа ианалага. Иԥон, иԥсаанӡа ҳауак лбаардарц. Ауаа каҳауан хыхьынтәи ахыбра аԥшьганк рҟынтәи. Сааҭки бжаки иреиҳаны ауаа аԥенџьырқәа рҟынтәи аԥара иаҿын. Усҟантәи аамҭаз иҟаҵаз афотосахьаҿы иубоит хҩык еишьҭагыланы аҳауа ишалоу апарашиутистцәа раҳасабала.[9]
Ахаҳәмҿыхә аҵаҟа ҩажәа сааҭ инеиҳаны иаҵажьын ахацәа – асержант Џьон Мак Лафлин иҟынӡа абылраусзуҩцәа ашьыжь цәыббрамза жәаҩа рзы ауп ианнеиз. Агоспиталь аҟны аҳақьымцәа акагь ҳалшом рҳәеит – убри аҟара ааха ӷәӷәа иман иара. Анаҩс Џьон фымчыбжьа ихизымдыруа дыҟан, ҩажәи жәаба рҟынӡа аԥҟарақәа ихигеит. Акыршықәсатәи атерапиа ашьҭахь ишьапы дықәгылеит.
Адунеизегьтәи ахәҳахәҭратә центр аԥҽыхақәа ирыҵыргаз рахьтә, Џьон Мак Лафлин дҵыхәтәантәиуп.
Ашәарҭара ӷәӷәа иҭагылан аиқәырхаҩцәагьы – ауаа алыргарц азыҳәан рыԥсҭазаара еигӡомызт.
Аладатәи абааш аҟны ауаа ахаҳә дуқәа зҿажьыз амардуан ала илбаауан. «Иуаҳауан ауаа рқьыбжьы, реимҳәабжьы. ԥҳәыск лнапы, лшьапы ашьа ахьыжжы днеиуан. Адашьмаҟны лшьала лшьапышьҭақәа аанлыжьуан.Сара сҽазысшәон схы снапаҿы аагара», – еиҭалҳәоит ари ахыбраҿы аус зуаз аԥҳәыс. Уи илыцызгьы ларгьы амҩаду ахь ацәырҵра рылшеит.[10]
Ҩажәижәаба шықәса зхыҵуаз Маикл Раит иакәзар, атеракт аныҟалаз аамҭазы Адунеизегьтәи Ахәҳахәҭратә центр Аҩадатәи абааш ԥшьынҩажәиактәи аихагылаҿы дыҟан. Ахаҵа иажәақәа рыла, азныказ ахыбра аагарыгаҽеит – иара ауадаҟынтәи дандәылыԥш ибеит амца. Иара убас адашьма аиҟәышьшьара иалагеит, алифт азааигәара иҟаз ахолл еилыбгахьан, зехьынџьара алҩа хачылан.
Маикл иколлегацәеи иареи ҵаҟа албаара ишаҿыз ҩынҩажәатәи аихагылаҿы ирԥылеит амцарцәаҩцәа. Дара илбааларц ирабжьаргеит. Аҩажәатәи аихагылаҟынӡа ианнеи ирбеит зехьынџьара иԥсны ишкажьыз жәаҩыла ауаа.
Ахыбра аилаҳара иалагеит Раит иколлегацәеи иареи адәылҵырҭа ианазааигәаха. Асаба еилачны игылаз аҳауа ареиқәаҵәеит. Маикл адәахьы ддәылигеит амцарцәаҩ, уи идыруан еиқәхаз ашәҟәыҭирҭа ахыбара ала амҩахь ушцәырҵуаз.
Атрагедиа амш аҽны Ниу-Иорк дыҟан Александр Братерски, уажәы – «Газета.Ru» аполитикатә хҳәааҟаҵаҩ. Иара илақәа рыла ибеит ихлымӡаахыз урҭ асааҭқәа рзы ақалақь аҿы имҩаԥысуаз ахҭысқәа. «Ашьыжь шаанӡа сара аметро сҭан, егьырҭ апассаџьырцәеи сареи ахыбра дуқәа руак аҟны амцабз ҳбеит. Ҳара авагон аҟынтәи ҳҭыргеит – аҳаирплан абааш ишажәлаз атәы аполициа аусзуҩцәа рҟынтәи ауп ишҳаҳаз. Ҳара иаразнак ҳгәы иаанагеит ари терактуп ҳәа. Сара иаразнак адәаҿы игылаз атаксофон ахь сеихеит, усҟан аус ахьызуаз «Наше радио» аефирахь аҭыҵразы», – иҳәоит Братерски.[11]
Ахҳәааҟаҵаҩ игәалаиршәоит рыкәшамыкәша ауаа шәаҟьаны ишыҟаз. «Ирацәаҩын иҵәыуоз, аполициа аусзуҩцәа ҳәҳәон, ауаа ақалақь иалҵны Ниу-Џьерсиҟа ицаларц. Урысшәала сышцәажәоз заҳаз ӡӷабк снапы аанылкылеит. Лара Украинантәи даазаап. Уи дҵәыуон, иҟалҵоз дақәшәомызт. Нас акафе аҟынӡа дназгеит, уаҟа ауаа еизаны телевизорла абаашқәа шеилаҳауаз иахәаԥшуан», – иҳәоит Братерски.
Цәыббрамза 11 рзы атеракт иахҟьаны иҭахеит 2977-ҩык: 246-ҩык апассаџьырцәеи аҳаирплан аекипажи, 2606-ҩык – Ниу-Иорк, Адунеизегьтәи Ахәҳахәҭратә Центр аҿы, 125-ҩык – Пентагон ахыбраҿы. Иҭахеит Америкеи даҽа 91 ҳәынҭқарреи ртәылауаа. Аиқәырхаратә усурақәа раан иҭахеит, иара убас, 341-ҩык амцарцәаҩцәеи, 60-ҩык аполициа аусзуҩцәеи, ааҩык ацхыраара ласы аузуҩцәеи.
2002 шықәса раахыс США амзарқәа рҿы цәыббрамза 11 арбоуп Апатриот имш ҳәа. 2009 шықәса раахыс ари арыцхә убасгьы иԥхьаӡоуп Амаҵзуреи агәаларшәареи рзеиԥшмилаҭтә мшны.
2011 шықәсазы Ниу-Иорк ирбгаз ахыбрақәа рҭыԥ аҿы игылоу Адунеизегьтәи Ахәҳахәҭратә центр амемориал, ашьапаҟны ишьҭоу ахаҳәцәы иануп иҭахаз рыхьӡқәа.[12]
Азгәаҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
- https://ria.ru/20130911/961945852.html
- https://hromadske.ua/ru/posts/kak-izmenilsya-terrorizm-v-ssha-posle-11-sentyabrya-2001-goda
- https://www.interfax.ru/world/613067
- https://tass.ru/spec/11_9
- https://iz.ru/1059448/video/19-godovshchina-teraktov-11-sentiabria
- https://www.m24.ru/articles/proisshestviya/11092020/157090
- https://ria.ru/20190911/1558495751.html
- https://www.rbc.ru/society/11/09/2011/5703ebf99a79477633d379cc
- https://www.gazeta.ru/social/2019/09/11/12641899.shtml
- https://veved.ru/events/150376-19-let-nazad-terroristy-unichtozhili-bashni-bliznecy-v-nju-jorke.html
- https://www.tourister.ru/world/america/united-states/city/new_york_city/skyscrapers/1984
- https://quote.rbc.ru/news/article/5f5602839a79473dd7d7ce5f


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеиаҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Аԥсшьара
АРЕПАТРИАЦИА
Дбар:
қыҭа
дуӡӡак
дзырҭәааша
зыԥсадгьыл
ашҟа
игьежьыз
ҳџьынџьуаа
ыҟоуп
17:42 18.08.2017
Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аилак аиҳабы Беслан Дбар дазааҭгылеит мызкы иалагӡаны иусруаҟны имҩаԥигаз аҭҵаарақәеи, ааигәа Ҭырқәтәылаҟа ицара зызкуи ртәы.
Оқҭаи
Чкотуа:
знык
сџьынџь
дгьылахь
саныхынҳә
Ҭырқәтәылаҟа
сышԥацоз
Нугзар
Ашәба:
аибабара
еснагь
агәыбылра
аанагоит
13:33 20.03.2017
25
Мелеқь Папааԥҳа: сара Аԥсны ахьӡ акәын издыруаз
90 шықәса зхыҵуа Мелеқь Папааԥҳа-Аргәынԥҳа лыхшара налыдкыланы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга ашьҭахь Ҭырқәтәылантәи раԥхьа зыԥсадгьыл ахь нхара ҳәа иаақәаз дреиуоуп. Ԥшьҩык аԥацәеи, ҩыџьа аҭыԥҳацәеи дрануп, амаҭацәеи, урҭ ирхылҵызи жәларык драндууп.
10:30 23.02.2017
152
Саим Аҩӡба: ҳбызшәа аиқәырхара ҳаԥсадгьыл аҿы алацәажәара ԥхашьароушәа збоит
Саим Аҩӡба 1992 шықәса рзы Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дхынҳәит, дынхоит Аҟәа, дҭаацәароуп, ҩыџьа арԥарцәа драбуп, иара дазааҭгылоит иԥсадгьыл ахь дшыхынҳәызи, аԥсуара шиларааӡази, ихатәы бызшәа шиҵази ртәы.
17:30 31.10.2016
235
Аԥсуа гьама змоу аҭырқә чысқәа
Амҳаџьырқәа рхылҵшьҭра иԥсҭазаареи, иҭоурых ԥсадгьыл аҵасқәа реиқәырхареи, аԥсҭазаара иҿыцны ашьапкра шалшоуи ртәы далацәажәоит Ҭырқәтәылантәи зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз Шьемсеҭҭин Ԥлиа.
12:40 20.10.2016
47
Мунир Кәыџба: иахьа ҳаԥсадгьыыл аҿы ҳгәы каршәны ҳанхоит-ҳанҵуеит
Сириантәи зыԥсадгьыл ахь нхара иааз Мунир Кәыџба Аԥсныҟа ихынҳәра шыҟалази игәҭахәыцрақәеи ҳацеиҩишеит.
13:05 12.10.2016
48
Маамун Маан: зегьы ирыцку сыхшареи сареи ҳаԥсадгьыл аҿы ҳанхоит
Абар уажәшьҭа ԥшьышықәса ирықәуп Сириа инхоз ҳџьынџьуаҩ Маамун Маан иҭаацәа иманы иҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь дааижьҭеи. Иара хҩык ахшара драбуп, ҩыџьа аҭыԥҳацәеи арԥыски имоуп. Маамун Маан ҳаиҿцәажәараҟны иаҳзеиҭеиҳәеит иҭоурыхтә ԥсадгьыл иадҳәалоу ихәыцрақәа.
19:27 12.09.2016
193
Салаҳ Леиба: Шьамтәыла аҭаацәара ду сымоуп, араҟагьы ауа-аҭынха соуит
Аҭоурыхтә маҟәмабарақәа ирыхҟьаны Ҭырқәтәылаҟа иӡхыҵыз, уи ашьҭахь Шьамтәылаҟа иагаз Салаҳ Леиба иҭаацәа рҭоурыхи, иахьа игәы иҵхо азҵаарақәа ртәы Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа илзеиҭеиҳәеит.
18:55 11.08.2016
81
Ҳаири Қәҭарба: сыԥхыӡ лабҿабахеит, сыԥсадгьыл Аԥсны сынхоит
Ҭырқәтәылаҟа иӡхыҵыз рхылҵшьҭрақәа иреиуоу, жәа-шықәса раԥхьа зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара ҳәа иааз, ҭырқәшәала иҩуа аԥсуа шәҟәыҩҩы Ҳаири Қәҭарба иҭоурых дазыыҭгылоит Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
18:31 20.07.2016
177
Џьемре Жаде: ауадаҩрақәа сырцәымшәеит, ара саанхеит, Аԥсны сыԥсадгьыл акәхеит
Адыга ҭыԥҳа Амра Џьемре Жаде жәышықәса раԥхьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа анхара ҳәа иааз ҳџьынџьуаа дреиуоуп. Кавказ ажәларқәа рхырҵәара ашықәсқәа раан лабду иабду амҳаџьырра дахнагеит.
18:03 07.07.2016
41
Аҳмеҭ Ҳаԥаҭ: ҳлеишәа, ҳқьабз, ҳҵас, рыззегьы зыхьчо ҳаԥсадгьыл ауп
Арҭ амшқәа рзы Аԥсны дааны дыҟоуп Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа культуратә хеидкылақәа рфедерациа аиҳабы Аҳмеҭ Ҳаԥаҭ.
11:32 23.06.2016
52
Ешьреф Гындиа: зегь реиҳа сгәы ҭызшьаауаз ҳамҭан - аԥсуа нбан
Ешьреф Гындиа иабду Гәыдым Ҭырқәтәылаҟа дшықәнагалазатәы еиҭеиҳәоит.
14:21 21.06.2016
32
Нуриҭҭин Ахба: ҳабацәа ҳанацәа иаҳдырбаз ала ҳхы ныҟәаҳгоит
Ҭырқәтәылатәи ҳџьынџьуаҩ Нуриҭҭин Ахба Ҳендеқь ақалақь аҿы инхо еиҭеиҳәоит ԥсыуак асасцәа шидикылаз атәы.
16:10 05.06.2016
239
Ҳалдун Леиба: сыхшаара рыԥсадгьылаҿ инхоит, рхатәы бызшәа рҳәоит
Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра ашықәсқәа рзы иԥсадгьыл ихьчоит ҳәа Иорданиантә иааз ҳџьынџьуаҩ, анаҩс араҟа аҭаацәара аԥызҵаз, наунагӡа нхара ҳәа зыԥсадгьыл иазыхынҳәыз Ҳалдун Леиба иҭоурых атәы дазааҭгылоит Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
18:09 17.05.2016
170
Бебиаԥҳа: аԥсуаа Иорданиа ҳаҭыр рықәуп
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны имҩаԥган апрофессор ажурналист Екатерина Бебиаԥҳа Иорданиатәи лныҟәарақәа ирызкны "Ҳџьынџьхылҵшьҭрақәа Иорданиатәылаҿ" захьӡыз алекциа, иахьа лаҵарамза 17 аҽны.
15:26 18.04.2016
43
Аишьцәа Царгәышаа ҭырқәтәылатәи рыԥсҭазаара
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рахьтә имаҷҩым зыхьӡ нагоу, еиуеиԥшым азанааҭкәа знапы рылаку ауаа. Урҭ рахь иаҵанакуеит аишьцәа Царгәышаа, дара иаартны ирымоуп рхатәы наплакы, еихагылақәак иҟоу аӡахырҭатә фабрика.
20:01 18.03.2016
278
Алина Жьиԥҳа: аибабара агәыбылра ацуп
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхьарԥшразы иҟоу амҩақәа ртәы дазааҭгылеит абызшәадырҩы, апоет-аиҭагаҩ Алина Жьиԥҳа.
11:26 08.03.2016
265
Анқәабԥҳа: аԥсуа ԥҳәыс зегьы дрыхьӡон
Зықәрахь инеихьо аԥхәыс бырг, Миаси Анқәабԥҳа акыр шықәса раԥхьа Ҭырқәтәылантәи лҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара дааит, ҳаиҿцәажәараҟны лара дазааҭгылоит аԥсуа ԥҳәыс илыду аҭакԥхықәра атәы.
Жәлар рдоуҳа
10:08 24.12.2015
41
Қадем Гәылиа: Аԥсны ҳамбаӡац, анеира схьаауп, сыԥхыӡ иалоуп
90 шықәса ирҭысхьоу Қадем Гәылиа, Ҭырқәтәыла, Енегиол Османиа аҟәара ҳәа иахьашьҭоу ақыҭаҿы инхо имариамыз иԥсҭазаара атәы игәалаиршәоит.
14:01 15.12.2015
61
Вижьдан Ҭарԥҳа: егьа бзиа уҟазаргьы, атәым дгьыл гьамас иамоузеи?
Sputnik акорреспондент Сырма Ашәԥҳа ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспорахь лныҟәарақәа руак аан длыҿцәажәеит аԥсуара иаҵанакуа зегь ныҟәызго Вижьдан Ҭарԥҳа.
17:52 04.12.2015
89
Ирфан Хәаҷаа: Ахатәы бызшәа амырӡроуп зегь реиҳа ҳзышьҭоу
Ирфан Хәаҷаа Адаԥазар иаҵанакуа Каилак ақыҭаҿ дынхоит. Дҭаацәароуп, ирызҳауеит ихшара. Аԥсни аԥсуареи бзиа ибоит, изныкымкәа иабдуцәа рыдгьыл даҭаахьеит.
18:17 27.10.2015
31
Ныӡаарас иҟоу тәым дгьылуп, ԥсҭазаарас иҟоу ԥсадгьылуп
Дарбанызаалак ауаҩы, иара ихатәы лахьынҵа шизшоу еиԥш, Аԥсадгьыл иамоуп иара ахатәы разҟы, ахатәы лахьынҵа, изнысхьоу аҭоурыхтә мҩа, иацтәи, иахьатәи амш, уаҵәтәи агәыӷра.
Иҵегь аҭагалара
15:29 17.08.2017
35
Аҟәа имҩаԥысит аԥшӡареи аҟазареи рфестиваль
Есышықәса Аҟәа имҩаԥысуеит аԥшӡареи аҟазареи рфестиваль "Королева Абхазии" "Мини мисс Абхазия". Акультуратә фонд "L-star" имҩаԥнаго афестиваль сынтәа имҩаԥысит нанҳәа 16 рзы.
13:27 17.08.2017
18
Инал Арӡынба аԥсуа ҿар дырԥылоит
Инал Арӡынба аԥсуа ҿар рԥылараан иӡыригараны дыҟоуп агәыҳалалратә проектқәа.
12:33 16.08.2017
11
Авидеонҵамҭақәа
Аҟамақәа кны акәашареи, адауласыҩцәеи: Аҟәа иазгәарҭеит зхатәгәаԥхарала еибашьуаз рымш
Ҟабарда-Балкариатәи Академиатә ансамбль "Кабардинкеи" Аԥсны жәлар рыкәашара Аҳәынҭқарратә ансамбль "Кавкази" Аҟәа еицықәгылеит нанҳәа 15, зхатәгәаԥхарала еибашьуаз рымш азгәаҭараан.
09:37 16.08.2017
11
Аахыҵ Уаԥстәылатәи аҿар Аԥсныҟа иаауеит
Аахыҵ Уаԥстәылатәи ашколхәыҷқәеи акадетцәеи Аԥсны арра-патриоттә лагер рҽаладырхәырц амҩа иқәлеит.
18:19 18.08.2017
10
Иури Барганџьиа атроллеибус амаршрут ҿыц иазкны: ауаа аргәырӷьеит
Атроллеибусттә парк аҭагылазаашьа зеиԥшроуи, амаршрут ҿыцқәеи ртәы арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит аҳҭнықалақь Атроллеибустә усбарҭа аиҳабы Иури Барганџьиа.
Иҵегь аҭагалара


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеиаҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Аԥсшьара
АРЕПАТРИАЦИА
Дбар:
ҳџьынџьуааи
ҳареи
лассы-лассы
ҳаиԥылара
даара
ихаданы
исыԥхьаӡоит
17:39 30.11.2017
Аҧсадгьыл ахь архынҳәразы Аҧсны Аҳәынҭқарратә еилакы ахаҭарнакцәа Ҭырқәтәылеи Иорданиеи раҭаара атәы далацәажәеит аилак аиҳабы Беслан Дбар.
Дбар:
Ҭырқәтәыла
иҟоу
ҳџьынџьуаа
еснагь
аԥсуа
жәлари
дареи
еимадоуп
Дбар:
қыҭа
дуӡӡак
дзырҭәааша
зыԥсадгьыл
ашҟа
игьежьыз
ҳџьынџьуаа
ыҟоуп
17:03 28.03.2017
110
Оқҭаи Чкотуа: знык сџьынџь дгьылахь саныхынҳә Ҭырқәтәылаҟа сышԥацоз
Оқтаи Чкотуа раԥхьаӡа акәны Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа иааз ҳџьынџьуаа дреиоуоуп. Ҩажәа шықәса инареиҳаны иџьынџь дгьылаҿы дынхоит, аҭаацәара аԥиҵеит. Аԥсныҟа иаара шыҟалази, иара убас ашәҟәқәа реиҭагара дшалагази Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа илзеиҭеиҳәеит.
11:48 23.03.2017
103
Нугзар Ашәба: аибабара еснагь агәыбылра аанагоит
Хәажәкыра 23 1993 шықәса рзы иаԥҵан Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы аҳәынҭқарратә еилакы, уи напхгаҩыс даман Нугзар Нури-иԥа Ашәба. Иара дазааҭгылоит ахеилак шаԥҵаз аҭоурых.
13:33 20.03.2017
27
Мелеқь Папааԥҳа: сара Аԥсны ахьӡ акәын издыруаз
90 шықәса зхыҵуа Мелеқь Папааԥҳа-Аргәынԥҳа лыхшара налыдкыланы Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга ашьҭахь Ҭырқәтәылантәи раԥхьа зыԥсадгьыл ахь нхара ҳәа иаақәаз дреиуоуп. Ԥшьҩык аԥацәеи, ҩыџьа аҭыԥҳацәеи дрануп, амаҭацәеи, урҭ ирхылҵызи жәларык драндууп.
10:30 23.02.2017
154
Саим Аҩӡба: ҳбызшәа аиқәырхара ҳаԥсадгьыл аҿы алацәажәара ԥхашьароушәа збоит
Саим Аҩӡба 1992 шықәса рзы Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа дхынҳәит, дынхоит Аҟәа, дҭаацәароуп, ҩыџьа арԥарцәа драбуп, иара дазааҭгылоит иԥсадгьыл ахь дшыхынҳәызи, аԥсуара шиларааӡази, ихатәы бызшәа шиҵази ртәы.
17:30 31.10.2016
240
Аԥсуа гьама змоу аҭырқә чысқәа
Амҳаџьырқәа рхылҵшьҭра иԥсҭазаареи, иҭоурых ԥсадгьыл аҵасқәа реиқәырхареи, аԥсҭазаара иҿыцны ашьапкра шалшоуи ртәы далацәажәоит Ҭырқәтәылантәи зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз Шьемсеҭҭин Ԥлиа.
12:40 20.10.2016
50
Мунир Кәыџба: иахьа ҳаԥсадгьыыл аҿы ҳгәы каршәны ҳанхоит-ҳанҵуеит
Сириантәи зыԥсадгьыл ахь нхара иааз Мунир Кәыџба Аԥсныҟа ихынҳәра шыҟалази игәҭахәыцрақәеи ҳацеиҩишеит.
13:05 12.10.2016
48
Маамун Маан: зегьы ирыцку сыхшареи сареи ҳаԥсадгьыл аҿы ҳанхоит
Абар уажәшьҭа ԥшьышықәса ирықәуп Сириа инхоз ҳџьынџьуаҩ Маамун Маан иҭаацәа иманы иҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь дааижьҭеи. Иара хҩык ахшара драбуп, ҩыџьа аҭыԥҳацәеи арԥыски имоуп. Маамун Маан ҳаиҿцәажәараҟны иаҳзеиҭеиҳәеит иҭоурыхтә ԥсадгьыл иадҳәалоу ихәыцрақәа.
19:27 12.09.2016
194
Салаҳ Леиба: Шьамтәыла аҭаацәара ду сымоуп, араҟагьы ауа-аҭынха соуит
Аҭоурыхтә маҟәмабарақәа ирыхҟьаны Ҭырқәтәылаҟа иӡхыҵыз, уи ашьҭахь Шьамтәылаҟа иагаз Салаҳ Леиба иҭаацәа рҭоурыхи, иахьа игәы иҵхо азҵаарақәа ртәы Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа илзеиҭеиҳәеит.
18:55 11.08.2016
83
Ҳаири Қәҭарба: сыԥхыӡ лабҿабахеит, сыԥсадгьыл Аԥсны сынхоит
Ҭырқәтәылаҟа иӡхыҵыз рхылҵшьҭрақәа иреиуоу, жәа-шықәса раԥхьа зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара ҳәа иааз, ҭырқәшәала иҩуа аԥсуа шәҟәыҩҩы Ҳаири Қәҭарба иҭоурых дазыыҭгылоит Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
18:31 20.07.2016
181
Џьемре Жаде: ауадаҩрақәа сырцәымшәеит, ара саанхеит, Аԥсны сыԥсадгьыл акәхеит
Адыга ҭыԥҳа Амра Џьемре Жаде жәышықәса раԥхьа Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа анхара ҳәа иааз ҳџьынџьуаа дреиуоуп. Кавказ ажәларқәа рхырҵәара ашықәсқәа раан лабду иабду амҳаџьырра дахнагеит.
18:03 07.07.2016
74
Аҳмеҭ Ҳаԥаҭ: ҳлеишәа, ҳқьабз, ҳҵас, рыззегьы зыхьчо ҳаԥсадгьыл ауп
Арҭ амшқәа рзы Аԥсны дааны дыҟоуп Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа культуратә хеидкылақәа рфедерациа аиҳабы Аҳмеҭ Ҳаԥаҭ.
11:32 23.06.2016
52
Ешьреф Гындиа: зегь реиҳа сгәы ҭызшьаауаз ҳамҭан - аԥсуа нбан
Ешьреф Гындиа иабду Гәыдым Ҭырқәтәылаҟа дшықәнагалазатәы еиҭеиҳәоит.
14:21 21.06.2016
32
Нуриҭҭин Ахба: ҳабацәа ҳанацәа иаҳдырбаз ала ҳхы ныҟәаҳгоит
Ҭырқәтәылатәи ҳџьынџьуаҩ Нуриҭҭин Ахба Ҳендеқь ақалақь аҿы инхо еиҭеиҳәоит ԥсыуак асасцәа шидикылаз атәы.
16:10 05.06.2016
287
Ҳалдун Леиба: сыхшаара рыԥсадгьылаҿ инхоит, рхатәы бызшәа рҳәоит
Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра ашықәсқәа рзы иԥсадгьыл ихьчоит ҳәа Иорданиантә иааз ҳџьынџьуаҩ, анаҩс араҟа аҭаацәара аԥызҵаз, наунагӡа нхара ҳәа зыԥсадгьыл иазыхынҳәыз Ҳалдун Леиба иҭоурых атәы дазааҭгылоит Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
18:09 17.05.2016
170
Бебиаԥҳа: аԥсуаа Иорданиа ҳаҭыр рықәуп
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны имҩаԥган апрофессор ажурналист Екатерина Бебиаԥҳа Иорданиатәи лныҟәарақәа ирызкны "Ҳџьынџьхылҵшьҭрақәа Иорданиатәылаҿ" захьӡыз алекциа, иахьа лаҵарамза 17 аҽны.
15:26 18.04.2016
43
Аишьцәа Царгәышаа ҭырқәтәылатәи рыԥсҭазаара
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рахьтә имаҷҩым зыхьӡ нагоу, еиуеиԥшым азанааҭкәа знапы рылаку ауаа. Урҭ рахь иаҵанакуеит аишьцәа Царгәышаа, дара иаартны ирымоуп рхатәы наплакы, еихагылақәак иҟоу аӡахырҭатә фабрика.
20:01 18.03.2016
278
Алина Жьиԥҳа: аибабара агәыбылра ацуп
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхьарԥшразы иҟоу амҩақәа ртәы дазааҭгылеит абызшәадырҩы, апоет-аиҭагаҩ Алина Жьиԥҳа.
11:26 08.03.2016
266
Анқәабԥҳа: аԥсуа ԥҳәыс зегьы дрыхьӡон
Зықәрахь инеихьо аԥхәыс бырг, Миаси Анқәабԥҳа акыр шықәса раԥхьа Ҭырқәтәылантәи лҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара дааит, ҳаиҿцәажәараҟны лара дазааҭгылоит аԥсуа ԥҳәыс илыду аҭакԥхықәра атәы.
Жәлар рдоуҳа
10:08 24.12.2015
41
Қадем Гәылиа: Аԥсны ҳамбаӡац, анеира схьаауп, сыԥхыӡ иалоуп
90 шықәса ирҭысхьоу Қадем Гәылиа, Ҭырқәтәыла, Енегиол Османиа аҟәара ҳәа иахьашьҭоу ақыҭаҿы инхо имариамыз иԥсҭазаара атәы игәалаиршәоит.
14:01 15.12.2015
61
Вижьдан Ҭарԥҳа: егьа бзиа уҟазаргьы, атәым дгьыл гьамас иамоузеи?
Sputnik акорреспондент Сырма Ашәԥҳа ҭырқәтәылатәи аԥсуа диаспорахь лныҟәарақәа руак аан длыҿцәажәеит аԥсуара иаҵанакуа зегь ныҟәызго Вижьдан Ҭарԥҳа.
Иҵегь аҭагалара
09:33 13.12.2017
197
Мадина Ажьиԥҳа: аԥҳәыс лзы, арҵаҩы изанааҭ аасҭа иманшәало ыҟам
Иахьа, Гагра араион аҵара аҟәша иахагылоу, 15 шықәса еиԥмырҟьаӡакәа аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус зухьоу Мадина Алик-иԥҳа Ажьиԥҳа лзанааҭ дшазнеиз Cаида Жьиԥҳа ланҵамҭаҿ.
10:23 14.12.2017
36
Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра Павел Арӡынба иԥсра шьақәдырӷәӷәеит
Амашьына "Мерседес" еихсит ԥхынҷкәын 13 асааҭ 17:00 рзы.
13:26 14.12.2017
33
Амш еиқәаҵәа
Лаҭатәи арыцҳара лҭаацәара ишырнырыз атәы дазааҭгылоит ажурналист Елеонора Коӷониаԥҳа.
15:17 12.12.2017
22
Гыцба: раԥхьатәи ашьаҿа- аԥсуаа иахьынхо аҭыԥқәа рҿы реидкылара ауп
Иаарласны Санк-Петербург имҩаԥысран иҟоуп Аԥсуа-абаза жәлар Рассоциациа аусуратә еизара, иҳәеит арадио Sputnik Аԥсны астудиаҟны Аԥсуа-абаза жәлар Рассоциациа анагӡаратә маӡаныҟәгаҩ Инар Гыцба.
16:22 13.12.2017
17
ВДНХ амцакраан аԥсуа павилион еиқәхеит
Аиҭашьақәыргыларатә усурақәа раан ВДНХ апавилион хадаҿы амцакра ҟалеит.
Иҵегь аҭагалара


Ражьден Гәымба ихьӡ зху Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит Кандид Ҭарба ихьӡ зху жәлар рыкәашара аҳәынҭқарратә ансамбль "Кавказ" аҳасабырбатә концерт.
Кәтолтәи ачаи фабрикаҿы ииасыз амчыбжь аҩныҵҟа аусуҩцәа шә-тоннак рҟынӡа ачаибӷьы ҿырххьеит. Ачаиплантациақәа рҟны аусуҩцәа шьыжь шаанӡа инаркны иаахәлаанӡа аус руеит.
Аспектакль "Пиковая дама" аҟны аԥсуа шәаҳәаҩ Алиса Гыцԥҳа апартиа хада налыгӡоит. Аспектакль мҩаԥысраны иҟоуп москватәи атеатр "Геликон-опера" аҟны ԥхынҷкәын 10 - 12 рзы.
Аԥсны, ишаԥу еиԥш, амандарин аҟәшәара иалогоит абҵарамза алагамҭазы, аха сынтәа амш цәгьақәа ирыхҟьаны акыр инаскьаны иалагеит.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны ахы-аҵыхәа ахьынӡанаӡааӡо ҟазара ҳаракыла аԥсуа жәлар рмузыкатә инструментқәа ҟазҵо аӡә иакәны дыҟоуп Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭан инхо Уасил Арухаа.
Абысҭа аныҳәақәа раан еиԥш есҽынгьы аишәаҟны иқәгылоуп. Аиҳарак иара агьама бзиоуп аԥсуа мца иахакнаҳаны ианыруа.
Ачаӡҩы изанааҭ атәы даҳзалацәажәеит 15 шықәса ачаӡырҭаҟны аус зухьо Инесса Арышԥҳа.
Аԥсуа қыҭақәа рыбжеиҳарак амшын аҿықәаҿ ишьҭоуп. Урҭ аҭыԥқәарыҟны аҳацкьын анмаҷхалакгьы ахьчацәа ашьхаҟа ашьамаҟеи, аԥсасеи, ауахьади карцоит.
1993 шықәса цәыббра 27 рзы аԥсуа еибашьцәа аӷа иҿагылара ӷәӷәаӡа иаиааины Аҟәа ақалақь ахы иақәиҭыртәит.
Аԥсны зҽаԥсазтәыз акульутра аусзуҩ, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреиат, Аԥсны Жәлар рартист, ашәаҳәаҩ, адирежиор, акомпозитор Ражден Гәымба иԥсы ҭаны дыҟазар, цәыббрамза 12 аҽны, ихыҵуан 91 шықәса.
Аҟәа ҩымчыбжьа рыҩнуҵаҟа атроллеибусқәа русура аанкылоуп.
Аҟәа еиҭашьақәыргыланы иаартуп аҵарауаҩ Иури Воронов ихьӡ зху абжьаратә школ №3.
"Королева Абхазии – 2017" ҳәа рыхьӡ рҳәеит жәаҩык аҭыԥҳацәа. Аиндаҭлара арегламент ԥсахны асеиԥш аӡбра лыдылкылеит акультуратә фонд "L-star" аиҳабы Лали Сыҷынааԥҳа.
Амыҵмыџь, акаҵахәыр, абҳәаса иалхәу уҳәа ирацәоуп аԥсуаа реишәахиараҿы рхы иадырхо асыӡбалқәа. Акадифа ҟаԥшь еиԥш убла хнакуа иҟоу асыӡбал цаҳәцаҳәо уажәааны зегьы ихырҩоит.
Аԥсны Ахада Ихраҿа анашьахеит Резван Хатков дзықәтәаз аҽыҩ "Фаст Керл" (аҽы ихатәуп Ахра Ашәба).
Фазиль Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр аҿы аԥшьаша, рашәарамза 15 рзы имҩаԥысит аспектакль "Примадонны" апремиера. Аспектакль ықәиргылеит арежиссиор Сергеи Ефремов.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә аҿартә театр ахәаԥшыҩцәа ирыднагалеит аспектакль ҿыц "Инаԥҳа Кьагәа".
Sputnik Аԥсны иазнархиеит Аҟәатәи аџьармыкьа аҟынтәи афотоcахьақәа.
Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа занашьоу Ҟабарда-Балкариеи Адыга тәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аҧша" аорден актәи аҩаӡара акавалер, Аҧснытәи Аҭҵаарадырратә Академиа академик Баграт Уасил-иҧа Шьынқәба диижьҭеи 100-шықәса аҵра азгәарҭоит.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа Аиааира амшныҳәа иазкны Аҟәа имҩаԥысит еиуеиԥшым ауснагӡатәқәа.


ГАГРА, нанҳәамза 26 — Sputnik, Саида Жьиԥҳа. Нанҳәамза 26 инаркны 28-нӡа, Аԥсны аԥсыӡкреи ашәарыцареи рзы аспорт Афедерациа Бзыԥ аӡиас аҟны имҩаԥнагоит, цәгәырла аԥсыӡкразы аҩбатәи ареспубликатә чемпионат. Уи иалахәуп 55-ҩык Аԥсни Урыстәылеи рҟынтә аԥсыӡкыҩцәа.
"Ари аспорттә усмҩаԥгатә иалахәуп аԥышәа ду змоу Урыстәылатәи акомандақәа. Иаҳҳәозар Урыстәылеи Европеи адунеи ирчемпионхахьоу аԥсыӡкыҩцәа. Аԥсны ахьӡала ачемпионат иалахәуп акомандақәа быжьба, дара хҩык-хҩык аԥсыӡкыҩцәа рыла ишьақәгылоуп. Агәра ҳгоит, аԥышәа ду змоу ҳасасцәа ирыҵамхап ҳәа. Ачемпионат ахәшьара арҭоит 21-ҩык Урыстәылазегьтәии Жәларбжьаратәии аҩаӡара змоу аӡбаҩцәа", — иҳәеит Аԥсны аԥсыӡкреи ашәарыцареи рзы аспорт Афедерациа ахада Альберт Бондаренко.
Иахьа, Бзыԥ аӡиас аҳәырԥссара иатәым аҵакыраҟны иоурыжьит ачемпионат амҩаԥгара инамаданы 400 кьыла аԥсыӡ. Хыԥхьаӡарала иугозар 2000 цыра акалмаҳа. Аԥсыӡкра мҩаԥысуеит "икны иоужь" асистемала. Аԥсыӡкыҩцәа иркуа аԥсыӡ напыла иакьымскәа, аӡбаҩ ианирбаны, ааха амҭакәа иаразнак иоурыжьроуп.
Ачемпионат цонаҵы, аԥсыӡ ахьоурыжьуа аҭыԥ уахи ҽни рылаԥш ахуп, Аҩнуҵҟатәи аусқәа Бзыԥҭатәи аҟәша аусзуҩцәа.
Уи азы, ҷыдала Аԥсны аԥсыӡкреи ашәарыцареи рзы аспорт Афедерациа ахадара иҭабуп ҳәа рарҳәоит.
Ари ачемпионат Аԥсны имҩаԥысуеижьҭеит шықәсыки бжаки ҵуеит. Ари аамҭа иалагӡаны, Бзыԥ аӡиас аҟны иоужьуп 14 нызқьи бжаки цыра акалмаҳ.
Ачемпионат хырқәшахоит нанҳәамза 28 рзы. Уи аҽны еилкаахоит, аԥхьахәқәа зго аԥсыӡкыҩцәа рыхьӡқәа.
"Цәгәырла аԥсыӡкразы аҩбатәи ареспубликатә чемпионат ашьҭахь, нанҳәамза 29 рзы, ҳара имҩаԥаагоит фышықәса зхыҵуа инадыркны жәаашықәсанӡа зхыҵуа ақәыԥшцәа рыбжьарагьы ачемпионат", — ҳәа ациҵеит Альберт Бондаренко.
Ари аспорттә усмаԥгатә иабзоураны, ҳтәыла еиҳа иӡыргахеит. Иҳаҩсыз аӡынра мацара иалагӡаны ҳтәылаҟны имҩаԥысуа аԥсыӡкразы ачемпионатқәа рылахәцәа рабжьгарала, Гагра араион иаҭааит хәнызқьҩык инарзынаԥшуа асасцәа.


Абџьар ахархәара аҭаны ауаҩшьрақәа ҟалеит Гагра, хәажәкыра 17 рзы.
Хәажәкыра 18 рзы Урыстәыла Ахада иалхрақәа мҩаԥысуеит. Атәыла иахьаҵанакуа иаартуп 97 нызқь алхырҭатә ҭыԥқәа, урҭ рҟынтәи 400 — аҳәаанырцә.
Урыстәыла Ахада иалхраз Аԥсны абжьыҭира хацыркуп. Алхыҩцәа ирылшоит дара рҭыӡҭыԥ еиҳа иазааигәаны иҟоу алхырҭатә ҭыԥ ахь инеины рыбжьы рҭиирц. Алхырҭатә ҭыԥқәа аус руеит асааҭ 20:00 рҟынӡа.
Ҟрымтәи ацҳа агәаҭараан, Путин ихырҵахьоу ацҳахәҭа дықәсны, Ҟрым аганахь автомабилтә аркала диасит.
Украина аҿари аспорти рзы аминистр Игорь Жданов Урыстәыла иахьаҵанакуа имҩаԥысуа иарбанызаалак аицлабрақәа "украинатәи аспортсменцәа рзы ишәарҭоуп" ҳәа ахиҳәааит.
Ашьыжь асааҭ жәба инаркны ихыртуп СССР жәлар рартист Олег Табаков наӡаӡаз абзиараз ҳәа иаҳәара ацеремониа.
Британиа ду аԥыза-министр Тереза Меи аҳәамҭа ҟалҵеит урыстәылатәи адипломатцәа 23-ҩык атәыла ралцара Британиа урыстәылатәи аԥшыхәратә маҵзурақәа русура акраамҭа иааннакылоит ҳәа.
Вероника Тришкина дызшьыз 28-шықәса зхыҵуа лабԥса Аԥсны иҽиҵәахырц игәы ишҭаз азинхьчаратә органқәа дааныркылеит.
RT аредактор хада Маргарита Симониан лгәаанагарала Британиа RT алицензиа амырхыр, Урыстәыла аҭактә шьаҿақәа ҟанаҵоит.
Афизик-теоретик Стивен Хокинг иԥсҭазаара далҵит.
ЕАШ (США) егьырҭ атәылақәа реиԥш арҿиара арҭоит ақәыларатәии ахыхьчаратәии космостә системақәа.
Ашьапылампыл азы адунеи ачемпионат мҩаԥысраны иҟоуп Урыстәыла, 2018 шықәса рашәарамза 14 инаркны ԥхынгәымза 15 рҟынӡа.
Шьамтәылатәи Африн аҿы акурдцәа реиҿкаарақәа ирҿагыланы арратә операциа амҩаԥгара хацркын ажьырныҳәа 20 рзы. Аоперациа мҩаԥнагоит Ҭырқәтәыла арратә мчрақәа рштаб хада.
Акраамҭатәи ичымазара иахҟьаны, 82 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит СССР жәлар рартист Олег Табаков.
Ашьҭыԥраара-тәаратә цәаҳәаҟынӡа 500 метра шагыз аҳаирплан каҳаит. Иҭатәаз зегьы ҭахеит.
Ашьақар чымазара ҩ-гәыԥкны ишоит уаанӡа иԥхьаӡазар, уажәы уи хә-гәыԥкны иршо иалагеит. Абри иазкылсит скандинавиатәи аҵарауаа ҳәа аҩуеит The Lancet Diabetes & Endocrinology.
Атуристтә форум-цәыргақәҵа "Амимоза ашәҭра" мҩаԥысуеит Аҟәа, хәажәкыра 7-10 рзы.
Беларуссиатәи аполициаа шықәсык иназынаԥшуа изышьҭаз Урыстәыла атәылауаҩ Аԥсны аҳәааҿы дааныркылеит. Иара иҩыза 500 000 мааҭ джьаны имихырц иҭахын ҳәа ргәы изҩоит.
Амҩатә усзуҩцәа ахаҳәлеира аԥдырҟәҟәааит, атранспорт аусура хацыркхеит.
Керчтәи аӡыбжьахалаҿ урыстәылатәи асеинери аидарамҩаԥгагеи еинҟьеит. Аӷбақәа рыҩбагь рацәак ибаргәымыз аахақәа роуит, дара рхала рымҩа иацырҵеит.


АҞӘА, ԥхынгәы 3 – Sputnik. Гагра араион аҿы иҟалаз амҩатә машәыр аԥсыҭбарақәа ацуп. Иҭахеит хҩык атәыла ауааԥсыра ҳәа аанацҳауеит Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра апресс-маҵзура.
Амашәыр ҟалеит ԥхынгәы 3, асааҭ 2:30 рзы, Гагра араион, Бзыԥҭа аҳабла иахьаҵанакуа. Автомобиль Audi аԥсҟы зкыз Гагра араион аҿы ԥхынгәы 3 ауха аҵла даахеит. Автомашьына иҭатәан ԥшьҩык ауаа. Амашьына аԥсҟы зкыз Гагратәи ахәышәтәырҭахь днагоуп, уи иԥсҭазаара шәарҭа амам ҳәа ирыԥхьаӡоит, егьырҭ апассаџьырцәа рыԥсҭазаара иалҵит.
Амҩатә машәыр аганахь ала аекспертиза амҩаԥгара иаҿуп аус знапы иану аорганқәа.


Амҩатə машəыр иахҟьаны иаамҭаӡамкəа зыҧсҭазаара иалҵыз Геннади Гагəылиа иҭахара даара ихьаазго, Шьамтәыла иаҭааны иҟаз аҧсуа делегациа иалахәыз ҳџьынџьуаҩ Шьараф Маршьан Сырма Ашәҧҳа илзеиҭеиҳәеит игәалашәараҿы ари ауаҩ дшаанхо.
Ааигәа Ҭырқәтәылантәи зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара ҳәа иааз Ҵыҵаа рҭаацәа дырҭааит, дагьрацәажәеит Сырма Ашәԥҳа.
Нанҳәамза анҵәамҭазы, Ҭырқәтәыла, Каисери ақалақь аҿы имҩаԥысит Кавказ ажәларқәа рхеидкыла 50 шықәса ахыҵра иазкыз Жәларбжьаратәи афестиваль. Аԥснынтә уи далхәын ашәаҳәаҩ, асахьаҭыхҩы Ерик Миқаа. Шәаԥхьарц ишәыдаагалоит абри иазкны Сырма Ашәԥҳа иазлырхиаз аматериал.
Аҭацаагарашәа "Радеда" аҭоурых дагәылаԥшны иаҳзеиҭалҳәеит Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа.
Апоет, ауаажәларратә усуҩы Дырмит Габалиа далацәажәеит ҳаамҭазы асахьаркыратә литература иааннакыло аҭыԥ, нас уи иамоу азҿлымҳара. Аиҿцәажәара мҩаԥигеит Аинар Ҷыҭанаа.
Азакәан еилаганы Аҟәа ауаҭахқәа раанкылара имҩаԥысыз, нас уи зыхҟьаз азы лгәаанагара лҳәеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Аҧснытəи ААУ апрофессор, афилософиатə ҭҵаарадыррақəа рдоктор, афилософиеи акультурологиеи ркафедра аиҳабы Иван Дорофеи-иҧа Ҭарба Китаи имҩаҧысуаз Адунеизегьтəи афилософцəа рконгресс далахəын. Китаи имҩаҧысуаз ари Жəларбжьаратəи аконгресс аҟны Иван Ҭарба раҧхьаӡатәи Аҧснынəи алахəҩуп. Ишәыдаагалоит абри иазкны Сырма Ашәҧҳа иазлырхиаз аиҿцәажәара.
Џьгьарда ақыҭаҿы инхо Џьон Аӡынбеи Есма Кара-Османи хҩык рыхшара ашкол ахь рышьҭра иазыҧшуп. Иахьынӡазыҟаҵоу еилаҳкаанӡа, ҳазааҭгылап маҷк ари аҭаацәара рҭоурых.
Оҭҳара ақыҭан итрадициатәу ԥсыуа ҭаацәарак рҿы сынтәа Нанҳәа шазгәарҭаз ҳзеиҭалҳәеит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.
50 шықәса инарзынаԥшуа Гагра араион ахәыҷқәа амузыка рылааӡараҿы аџьабаа збахьоу, урҭ рахьтә 25 шықәса Пицундатәи амузыкатә школ аиҳабыс иахагылоу Роза Спиридон-иԥҳа Ажьиԥҳа агәаҳәара дуӡӡа аалырԥшуеит, амузыка азанааҭ иазҟазоу, згәы азыбылуа, узықәгәыӷуа ауаҩы лмаҵураҟны диԥсахырц.
Нанҳәа ауха аԥсуаа имҩаԥырго ақьабзқәеи, насгьы абжьыуааи бзыԥааи уи аҿы излеиԥшым ртәы далацәажәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.
Очамчыра аҿар рцентр "Гиуенос" аус ауеижьҭеи аа-шықәса ирықәуп. Ари аамҭа иалагӡаны изнысыз амҩа, насгьы ԥхьаҟатәи агәҭакқәа дрылацәажәеит аҿар рцентр аиҳабы Даур Ҵәыџьба. Аиҿцәажәара мҩаԥигеит Аинар Ҷыҭанаа.
Аԥсны ахьыԥшымра азхаҵара жәа-шықәса ахыҵра иацу аныҳәатә гәалаҟареи, иахьатәи ҳполитикатә ҭагылазаашьа ицәырнаго ахәыцрақәеи дырзааҭгылеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Аԥсны зҽаҧсазтəыз ажурналист, "Ахьӡ - Аҧша" аорден ахҧатəи аҩаӡара занашьоу, "Агəымшəараз" амедал иаҧсахаз Даур Инаԥшьба игəалаиршəоит аибашьра иадҳəалоу ахҭысқəа, ҷыдала нанҳəа 26- Аԥсны ахьыԥшымра амш ныҳəа иадҳəалоу агəалашəарақəа.
Аԥсны Ахьыԥшымра Урыстәылатәи Афедерациа ианазханаҵа ашықәс азы, Аԥсны жәлар реизара аиҳабыс иҟаз, ари аус аҟны злагала ыҟаз Нугзар Ашәба игәалаиршәоит ахҭысқəа рыҿиара шыҟалаз атәы.
Нанҳәа 26 2008 шықәса рзы Урыстәыла Ахада Аԥсны ахьыԥшымра азхаҵаразы Аусԥҟа инапы аҵаиҩит - аҭоурыхтә хҭыс аахижьҭеи иҵит жәашықәса. Ари амш лгәалашәараҿы ишаанхаз атәы дазааҭгылоит Светлана Ладариаԥҳа.
Ашәҟәыԥхьара акультура аԥсыҽхареи, насгьы "зыԥсы ҭоу" ашәҟәы аԥхьара иаҵоу агьамеи ртәы Аинар Ҷыҭанаа ианҵамҭаҿы.
Ҭырқәтәыла аԥсуа хьыӡқәа иахьа уажәраанӡа ишеиқәхаз атәы Sputnik аматериал аҟны.
Аӡы ажәлар рдырраҿы аҧсҭазаара зхылҿиаауа акоуп. Аҿиара еиҧш уи ацқьарагьы иадҳәалоуп (амагиатә ҽрыцқьара). Иара убри аан, аӡы нырцәи аарцәи еимаздо ҳәааны иҧхьаӡоуп. Аҧсуаа аӡы иадҳәаланы имҩаҧырго ақьабзқәа ганкахьала, иара аҧсабаратә ҟазшьақәа ирыдҳәалоуп (ацқьара, аласра, аҽырхьшәашәара), даҽа ганкахьала – "итәыму" дунеик уагәылазхало роуп.
Ашәарыцара асезон аартра инамаданы ишәыдаагалоит аԥсуаа рҿы ашәарыцара иадҳәалоу аԥҟарақәеи ақьабзқәеи ирызку Cусанна Ҭаниаԥҳа лматериал.


Арӡынба ихьӡ зху аибашьра афырхаҵара Ахьӡ-аԥша амузеи аиҳабы Мзиа Беиаԥҳа иазгәалҭеит Егры аҳәааҟны ихшьыз Аиааира абираҟ ахҩылааа иреиҳау аҳамҭақәа ишреиуоу амузеи азы. Уи абираҟ атәылахьчара аминистрра аҟынтәи амузеи ҳамҭас иаҭан цәыббра 18 рзы.
Ҭырқәтәыла аҳәаанырцә инхо аднаԥхьалоит аԥшӡарала, аҳауа зҩыдала, ауаа рыԥхаррала. Ҭырқәтәыла атәылауаҩра аиура алшоит еиуеиԥшым амҩақәа рыла.
Урыстәыла атуроператорцәа Рассоциациа адыррақәа рыла аԥснытәи акурортқәа рахь аара зҭаху рхыԥхьаӡара 20% иацлеит.
Аибашьра аветеранцәа-аинвалидцәа рзы ҷыдала аконцерт мҩаԥган Гагратәи акультура аҩнаҟны.
Леон иорден занашьоу, аибашьра аветеран Шьазина Џьапуаԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны дазааҭгылеит аԥсуа ԥҳәызба лыхәҭалага иадҳәалоу лажәахә. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҟны игаз аиааира 25 шықәса ахыҵра аҳаҭыр азы Аԥсуа ҭҵааратә институт аҟны имҩаԥысуеит аконференциа.
Джеимс Коми имемуарқәа, Америка ахада Дональд Трампи иареи реинырра атәы зҳәо ашәҟәыҭирҭақәа рахь инеиит мшаԥымза 17 2018 шықәса рзы.
Раԥхьаӡатәи аԥсуа-адыга литературатә фестиваль "Арифмақәа — Риҵа" мҩаԥысуеит цәыббрамза 17 инаркны 19 нӡа. Цәыббрамза 18 рзы алитература аҭҵааҩцәеи арҿиаҩцәеи аӡиа Риҵа аҟны еиқәшәеит.
Пхениан цәыббра 18 — 20 рзы имҩаԥысуа асаммит аҟны аганқәа рнапы аҵарҩит аиқәшаҳаҭра.
Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба аҩаша, цәыббра 18 рзы аминистрцәа дыдирдырит аиҳабыра рхада ҿыц – Валери Рамшьыхә-иԥа Бганба. Валери Бганба Аԥсны Аԥыза-министрс дҟарҵеит Геннади Гагәылиа машәырла иҭахара ашьҭахь.
Афестиваль "Аԥсны" мҩаԥысраны иҟоуп москватәи апарк "Красная Пресня" аҿы. Ара иқәгылоит Аԥснытәи аколлективқәа, имҩаԥгахоит амастер-классқәа, аус руеит ареспублика аалыҵ апавильонқәа.
Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра Аиааира абираҟ шьҭыхын аҳәынҭқарратә ҳәааҿ цәыббра 30 1993 шықәса рзы.
Sputnik Аԥсны апроект аҟны ишәыдаагалоит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ахроника.
Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәу ақыҭанхамҩа аинститут аҭаҭын аҟәша аиҳабы Анатоли Барцыц арадио Sputnik аефир аҟны Аԥсны ирааӡоз аҭаҭын хкы атәы еиҭеиҳәеит.
Леон Иорден занашьоу аибашьра аветеран Адгәыр Басариа игәалаиршәеит Аҟәа ахақәиҭтәра амшқәа. Аиҿцәажәара Sputnik иазирхиеит Алхас Манаргиа.
Апровинциа Хмеимим иҟоу урыстәылатәи абаза анапхгара цәыббра 17 рзы аҳаирплан Ил-20 дареи аимадара рцәыӡит. Аимадара ыӡит аҳаирплан Адгьылбжьахатә мшын аҵакыра ианахаԥраауаз, Шьамтәыла 35 километра инацәхыкны.
Агәалашәаратә ԥсар "Аиааира 25" Амилаҭтә банк иҭнажьхьо аԥсарқәа зегьы иреиҳауп. Иара хыԥхьаӡарала иԥкхоит.
Леон иорден занашьоу, Аҟәатәи абаталион аибашьҩы Адгәыр Басариа арадио Sputnik аефир аҟны игәалаиршәеит Аԥсны ахақәиҭтәразы Цәыббрамзатәи ажәылара.
Ԥсҳәы ақыҭан ацаҟьа иаҿҟьаз ахаҵа ацхыраара иҭаразы Аԥсны АҶА амцарцәара-еиқәырхаратә отриад верталиотла инеиит цәыббра 18 рзы ҳәа аанацҳауеит Аԥсны АҶА апресс-маҵзура.
Аԥсны аҳәынҭқарра ахада Рауль Ҳаџьымба аԥыза-министр ҿыц аиҳабыра данрыдигалоз иазгәеиҭеит иԥышәа аҳәынҭқарратә зҵаарақәа рыӡбараҟны ихәарҭа духоит ҳәа агәаанагара шимоу.
"Формула-1" Гран-при 2018 шықәса рзы имҩаԥысуеит "Сочи Автодром" аҿы, цәыббра 27-30 рзы. Урыстәыла ахьӡала дықәгылоит апилот Сергеи Сироткин акоманда "Уильямс" аҟынтәи.


Германиа аканцлер Ангела Меркель Евро-Еидгыла ассамит аламҭалаз абундестаг аҟны дықәгыло аҳәамҭа ҟалҵеит Германиа агәы ишҭам Урыстәылатәи Афедерациа аганахьала иҟоу асанкциақәа рыркәадара, уимоу еиҳагьы идырӷәӷәоит ҳәа.
Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба Ихраҿа агаразы аиндаҭлара мҩаԥысуан Бзыԥҭатәи аҽырҩырҭаҿы, цәыббрамза 22 рзы.
Ашәарыцацәеи аԥсыӡкцәеи рреспубликатә еилазаара имҩаԥнагеит ашәарыцалақәа рцәыргақәҵа Аҟәа, цәыббрамза 15 рзы. Ацәыргақәҵахь инаган 30 рҟынӡа ла.
Алахьеиқәратә митинг мҩаԥысит Гәдоуҭатәи акультуратә хан аҟны цәыббрамза 12 рзы.
Аԥыза-министр Геннади Гагәылиа иԥсра инамаданы адышшыларатә шәҟәы хыртуп Ҭырқәтәыла.
Ачарақәа раамҭа ааира иацу агәырӷьара сынтәа ихызҽыз ахҭыс дазааҭгылеит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Аҧсуаа рҿы ахәыҷы иныҳәара шымҩаҧырго ҳзеиҭалҳәеит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаҧҳа.
Аҧсуа қыҭақәа, аҧсуара агәеисыбжь ахьго, аҧсуа бызшәа ашьҭыбжь еицамкрада иахьуаҳауа. Аҧсуа иашҭа ҭбаа, исасдкылара, иаҧшәмара аныҟәгара, ҿыцәаара зқәым ихәышҭаарамца абиҧарақәа имырӡзакәа ирымаздо. Абарҭқәа зегьы аҧсуа қыҭақәа рҿы.


ConIFA аверсиала Европа ашьапылампыл азы ачемпионат аадыртуеит рашәара 1 азы ареспублика Арцах (Ашьха Ҟарабах – аред.), афинал мҩаԥгахоит Степанакерт рашәара 9 рзы.
Абар ҩымшуп атәыла аоппозициатә мчқәа Апарламент аҿаԥхьа еизаны акциа мҩаԥыргоижьҭеи.
Лаҵара 20 рзы аоппозициа ахаҭарнакцәа атәыла ахада иалхра аҿҳәара инахазарц иҟарҵаз аҳәара Апарламент мап анацәнакы ҿҳәарадатәи акциа иалагеит.
Лаҵара 20 рзы Аԥсны Апарламент ахыбра аҿаԥхьа еизеит аоппозициаа рхаҭарнакцәа атәыла ахада иалхрақәа рыҿҳәара ҭагалан ахь инахарц.
Лаҵара 20 рзы аоппозициатә мчрақәа Реидгыла Аԥсны апарламент аҿаԥхьа амитинг мҩаԥыргоит алхрақәа ҭагалан ахь риагара азҵаара инадҳәаланы.
Аԥсны АҶА аҷаԥшьаратә хәҭахьы аҭел иасны адырра ҟаҵан аԥшьаша, ашьыжь асааҭ 6:40 рзы. Аҭыԥ аҿы аус руеит шәҩык инарзынаԥшуа амцарцәаҩцәеи жәаба инареиҳаны атехникеи. Ашкол аҟны аҵара рҵоит 1250-ҩык аҵаҩцәа.
Кремльтәи асценаҿы, хәажәкыра 5 рзы имҩаԥысраны иҟоуп агәыҳалалратә гала-концерт. Аконцерт иалахәхоит уаанӡатәи асезонқәеи асезон ҿыци рлахәылацәа.
Жәабран 20 инаркны Аԥсны иахьаҵанкуа афымцалашара дырцәо иалагеит есыҽны асааҭ 11:00 инаркны 14:00 рҟынӡа, ЕгрыГЕС иҭоу аӡы амаҷхара иахҟьаны зынӡа аусура иаанымгыларц.
Амшын ма аокеан аӡыцқьа аԥшаҳәаҿыҵәҟьа заамҭа ахгара бзиа избо рҭахрақәа ирықәшәо еидкылоуп адунеи аҿы реиҳа иԥшӡоу адгьылбжьахақәа рыхьыӡқәа.
Венесуела аҿагыларатә массатә акциақәа ирылагеит ажьырныҳәа 21 рзы. Гуаидо атәылаа аамҭалатәи ахадас ҳәа ихы рылеиҳәеит. Урыстәыла Мадуро Венесуела азакәантә хада ҳәа дырԥхьаӡоит. Аҿагыларатә акциақәа цонаҵы ирбаандаҩуп 791-ҩык ауаа, иҭахахьеит 29-ҩык.
Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада есышықәсатәи ипресс-конференциа мҩаԥысит аҩаша, ԥхынҷкәын 25 рзы.
Аԥсны аԥыза-министр Геннади Гагәылиа иԥсҭазаара далҵит 71 шықәса дшырҭагылаз, цәыббрамза 8, 22 сааҭи 40 минуҭи рзы Мысратәи абжьаларҭа анахыс амҩаду аҿы иҟалаз амашәыр иахҟьаны. Геннади Гагәылиа Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба дызхагылаз аԥсуа делегациа дахәҭакны Шьамтәыла официалла даҭааны дыҟан. Амҩатә машәыр ҟалеит аиҳабыра рмашьынақәа еишьҭагыланы Шәачатәи аҳаирбаӷәазантә Аҟәаҟа ишаауаз.
Цəыббрамза 4 рзы Аԥсны Аҳəынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба официалтə ныҟәарала Шьамтəылатəи Арабтə Республика даҭааит. Цәыббрамза 5 рзы аҩ-тәылак рхадацәа Аԥсны Аҳәынҭқарреи Шьамтәылатәи Арабтә республикеи рыбжьара аиҩызареи аусеицуреи рзы Аиқәшаҳаҭра рнапы аҵарҩит. Анаҩс аҳəынҭқарратә ҳамҭақәа еимырдеит.
Аҧсны Аҳəынҭқарра Ахада напхгара ззиуа аделегациа аилазаараҿы иҟоуп: Аҧыза-министр Геннади Гагəылиа, Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы Беслан Барцыц, Ашəарҭадара Ахеилак амаӡаныҟəгаҩ Муҳаммед Кьылба, Адəныҟатəи аусқəа рминистр Даур Ақаҩба, Атəылахьчара аминистр Мераб Кьышьмариа, Аекономика аминистр Адгəыр Арӡынба.
Аџьынџьтәылатәи еибашьра Ду 1941-1945 шықәсқәа рзы Аԥснытәи аибашьцәеи рҭаацәеи еимаздоз афронт аҟнытә асалам шәҟәқәа ракәын. Sputnik Аԥсны апроект "Асалам афронт аҟнытә" - аибашьцәа ргәы иҵхоз, аҩныҟа ишықәхьааргоз атәы.
2018 шықәса рзы ашьапылампыл азы ачемпионат мҩаԥгахоит лаҵарамза 14 инаркны ԥхынгәымза 15 рҟынӡа.
Алхрақәа мҩаԥысраны иҟоуп хәажәкыра 18 рзы, официалла алхратә компаниа хацыркуп 2017 шықәса ԥхынҷкәын 18 раахыс.
2016 шықәса Аԥсны изеиԥшраз, акультуратә-аполитикатә усмҩаԥгатәқәас иҟаз, 2017 шықәса гәҭыхақәас иацу атәы шәаԥхьар шәылшоит Sputnik Аԥсны акорреспондентәа ранҵамҭақәа рҿы.


Жәабран 26 рзы Аԥсуа драматә театр асценаҿы имҩаԥысит апоезиатә хәылԥазы "Аԥсуа литература ашедеврқәа". Иреиӷьӡоу аимгеимцарақәа шәрыхәаԥшыр шәылшоит Sputnik иазнархиаз афотолентаҿы.
Аԥсны Афырхаҵа Валери Делба ихьӡ зху ахыцуаа реицлабра мҩаԥысит ԥхынгәымза 15 рзы, Аҟәа араион Гәыма ақыҭан.
Москва, апарк "Красная Пресня" аҿы имҩаԥган афестиваль "Аԥсны".
Есышықәса Амшаԥы иашьҭааиуа абыжьбатәи ахашазы имҩаԥыргоит Леиаа рныҳәара. Сынтәа уи рашәара 19 иақәшәеит.
Sputnik афотолентаҟны шәахәаԥшырц ишәыдаагалоит зегь реиҳа убла хызкуа ааԥынтәи афотоҭыхымҭақәа.
Магри - Веселое иахьрыҵанакуа аҭыԥ аҿы амшын агәаҿы аԥшатлакә ҟалар алшоит. Акурорт аԥшәмацәеи асасцәеи ргәырҽанырҵоит аӡы ааигәара рыԥсы рымшьаларц.
1989 шықəса, ииультәи 15-16 рзы Аҧсны имҩаҧысуаз ахҭысқəа ртəы игəалаиршəоит усҟантəи аамҭазы журналистк иаҳасабала урҭ амшқəа ирҿахəҳəагаз Даур Инаҧшьба.
Аԥсны ахада иалхрақәа мҩаԥысраны иҟоуп нанҳәа 25 рзы.


АААК
Иналукааша аԥсуа ауаажәларра-политикатә усзуҩы, АААК аҳаҭыр зқәу ахада Тарас Шамбеи Аҟәа иҟоу Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс аусзуҩцәеи реиҩызаратә еиԥылара мҩаԥысит.
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс, Аԥсны ашколқәа рҿы актәи акласс ахь ицаз аҵаҩцәа раԥхьатәи рҵара амш рыдныҳәалауа, ҳамҭас атетрадқәа рынаҭеит.
Мусса Егзакь напхгара зиҭо АААК аделегациа ахаҭарнакцәа Иорданиа раҭаара иалагӡаны аҵыхәтәан ирԥылеит уа инхо Абаза жәла еиднакыло аҭаацәарақәа.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩи Аконгресс егьырҭ ахаҭарнакцәеи Иорданиа раҭаара аҳәаақәа ирҭагӡаны иԥылеит Амман иҟоу аспорттә клуб «Аль Ахли Клаб» анапхгаҩы.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы хадара ззиуа Аконгресс аделегациа нанҳәамза 25 рзы Иорданиатәи Ҳашимиҭтәи Акралраҿы еиуеиԥшым аиԥыларақәа мҩаԥнагеит, Иорданиа ауаажәларратә-политикатә усзуҩцәа рԥыларақәагьы уахь иналаҵаны.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩи егьырҭ Аконгресс ахаҭарнакцәеи Иорданиа иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәарҭа анапхгара ирԥылеит, АААК аделегациа арҭ амшқәа рзы усуратә ныҟәарала Иорданиа раҭаара аҳәаақәа ирҭагӡаны.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь Иорданиатәи Ҳашимиҭтәи Акралра иаҭаара хацыркын нанҳәамза 25 рзы Иорданиа аҳҭнықалақь аҿы инхо аԥсуа-абаза милаҭ ахаҭарнакцәа рԥыларала.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы официалла Иорданиа иаҭаара мҩаԥысуеит нанҳәамза 24 инаркны 27 рҟынӡа.
Ԥхынгәымза 23 рзы Аԥсны иазгәарҭеит Аҳәынҭқарратә бираҟ амш. Уи аныҳәамш есышықәса амҽхак ҭбааны иазгәарҭоит адунеи иқәынхо аԥсуа-абаза жәлар зегьы.
Есышықәстәи акультуратә-спорттә фестиваль «Абаза» афбатәи ахәмаррақәа аатит Ҟарачы-Черқьессиатәи Ареспубликаҟны.


Аҭоурых
Ҳазҭоу ашықәс азы 105 шықәса ҵуеит иналукааша аҵарауаҩ-абызшәадырҩы, алитератураҭҵааҩы, аԥсуа литературатә критика ашьаҭаркҩы, Д. Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа алауреат, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Хәыхәыт Бӷажәба диижьҭеи.
Уажәшьҭа шәышықәса инархыҳәҳәо иҵуеит жьҭаара 10 рзы диижьҭеи еицырдыруа аҵарауаҩ, аԥсуа археологиа аклассик Михаил Ҭраԥшь – Аԥснытәи аҭоурыхҭҵааҩцәа рыдагьы кавказҭҵааҩцәа зегьы рзы хәы змаӡам аҭынха аанзыжьыз. Абри арыцхә инамаданы АААК аинфопортал аҟны иаҳкьыԥхьуеит иара изку аочерк.
Цәыббра 30 рзы 110 шықәса ҵуеит Аԥсныи Қырҭтәылеи жәларқәа рартистка, иналукааша аԥҳәыс Минадора Зыхәԥҳа диижьҭеи. Абри арыцхә инамаданы АААК Аинфопортал иазнархиеит лара лыԥсҭазаареи лырҿиареи ирызку аочерк.
Аԥсны иҟоуп Аԥсуа баарыԥхрақәа ҳәа изышьҭоу аргылара ду – зҭоурых иахьа уажәраанӡагьы инагӡаны иҭҵаам ижәытәӡатәиу хыхьчаратә ҭӡуп. Иҟалап, ҳазҭоу ашықәс, аԥхынразы иаԥшьгаз аҭҵаарадырратә проект абзоурала иқәгылоу азҵаарақәа зегьы рҭак ҳаургьы.
Цәыббра 16 рзы 70 шықәса ихыҵуеит Муҳадин Шенкауа – ҞЧА ауаажәларра-политикатә усзуҩы, Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс Иреиҳаӡоу ахеилак алахәыла. Ари арыцхә инадҳәаланы Аконгресс Аинфопортал иазнархиеит аиубилиар иԥсҭазаареи ганрацәалатәи иусуреи иазку аочерк.
Цәыббра 14 рзы еицырдыруа абаза уаажәларратә усзуҩы Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа Кьышьмахәа 70 шықәса ихыҵуеит. Ари арыцхә инақәыршәаны АААК Аинформациатә портал иазнархиеит аиубилиар иԥсҭазааратә мҩа иазку аочерк.
Шәышықәса раԥхьаҟа ухаҿгьы иузаагомызт ашьха ааӡара знапы алакымыз абаза ҩнаҭак ыҟоуп ҳәа, ианакәзаалакгьы ари аус зегьы бзиа ирбоз, пату зқәыз акы акәны иҟан. Иара иахьагьы аҭагылазаашьа рацәак аҽамԥсахит: ҳаамҭазтәи ашьхааӡаҩцәа ашьхагәарқәа дырҿыцит, иахьатәи аамҭа иақәшәо иҟарҵеит, аха ус шакәугьы, дара ирылшеит ижәытәӡатәиу ашьхааӡаратә традициақәа ҟазарак еиԥш реиқәырхара.
Иорданиа иҟоу аԥсуа-абаза диаспореи, хаҭалагьы — ауаажәларратә еиҿкаара «Диуан Абаза» ахада Ҳасан Абазеи (Чычба) — ҿырԥшыс иааугар ҟалоит, аиаша акыраамҭа иҵәахны иҟазаргьы ауаҩы ицәа-ижьы иалоу иԥсадгьыл ахь абзиабара ахы шаанарԥшуа.
Хабарда ибжьаӡыз жәларбжьаратәи рымш азгәарҭоит есышықәса, нанҳәамза 30 рзы. Ҳтәылаҿы ибжьаӡыз ирхыԥхьаӡалоу реиҳараҩык — Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан ибжьаӡыз роуп.
1989 шықәса, нанҳәамза 25-26 рзы Аҟәа имҩаԥысит Кавказ ашьхарыуа жәларқәа Рассамблеиа (Рконфедерациа) актәи аизара ду. Аԥсны жәлар рџьынтәылатә еибашьраҟны ихадоу ароль назыгӡаз абри ахеилак 30-шықәса ахыҵра инамаданы, АААК Аинфопортал иазнархиеит уи аԥҵара иазку аҭоурых.


Аҧсҭазаара ганрацəала еиларсуп. Иҟоуп ауаҩытəыҩса ихьааиго, дзеигəырҕьо, дызхьымӡаз, зынагӡара игəы иҭоу аусқəа. Убас еиҧш, 2019-тəи ашықəс аихшьаала алҵшəа ҟаҵо, исҳəарц сылшоит сызхьымӡаз шырацəоугьы, сгəы ҭызгаз, хьаангьы исыцрасыз ахҭысқəа шмаҷым.
Сара аҧсҭазаараҿы исымоуп ҧҟара хадак-ашьыжь аҩны сандəылҵуа сгəалаҟазаара еиҟарамзаргьы, уи ашəхымс ихсыжьӡом, избанзар амш иалагӡаны исҧыло ауаа сеихаччо аҧсшəа расҳəарц сҭахуп, сусура аганахь ала акəзаргьы убас, исҭахуп санҵамҭа ззыскуа ауаа ргəырҕьареи рхьааи рыцеиҩысшарц, уи сара суалҧшьа хадақəа ируакны исыҧхьаӡоит, изласылшо ала.
Уажəшьҭа 20 шықəса инарзынаҧшуеит арҿиара снапы алакуижьҭеи, убас еиҧш сырҿиара хəыҷы жанрла еиуеиҧшым. Аҧсуа телехəаҧшреи арадиои инарҷыданы, хəышықəса рыҩныҵҟа схы ҧысшəеит ҳəа сыҧхьаӡоит аинформациатə маҵзура Sputnik аҟны. Избанзар, сара ҷыдала аус адызулозтгьы ҳдиаспора ирызку атематика, араҟа сылаҧш ҳəаа еиҳа аҽарҭбааит, рыҽдырҭбааит иара убас снапы иҵсыжьуа еиуеиҧшым атемақəа рыла еиларсу аматериалқəа. Аханатə, сара Sputnik аусура садзыҧхьалаз иреиуоуп Инал Лазбеи Алина Жьиҧҳаи, аханатə санҵамҭақəагьы зызкыз аҳəаанырцə инхо, иара убас зҭоурыхтə ҧсадгьыл ахь ихынҳəыз ҳџьынџьуаа ракəын. Аха, уаҟа еиқəымҳəалахеит, арҿиара ишаҧу еиҧш, уи шаҟа амҽак аҽарҭбаауа аҟара, убриаҟа ахара инаӡоит улаҧш ҳəаагьы.
Ҷыдала, 2019 -тəи ашықəс иалагӡаны Sputnik Аԥсны адаҟьақəа рҟны, аҧсуа редакциаа аҟəшаҟны аҧсышəала зырхиара сылшаз анҵамҭақəа акыр агəахəара снаҭеит, избанзар анҵамҭа алахəцəа убриаҟара аҧхарра рхылҵуан, убриаҟара иџьашьахəын дара рдунеи. Урҭ рахьтə иҟан еиуеиҧшым азанааҭқəа знапы рылакыз, зҟазара аҧсы ахазҵоз ауаа, иҟоуп иара убас ахьаагара ҕəҕəа снырыртə сҟазҵаз аматериалқəагьы, урҭ еиҳарак Аҧсны Аџьыџьтəылатə еибашьра иадҳəалаз ахҭысқəеи агəалашəарақəеи ракəын.
Ашықəс иалагӡаны снапы иҵсыжьыз анҵамҭақəа рахьтə, схəыцраҿы аҭыҧ ылызхыз агəалаашəарақəа маҷым. Хаҿсахьацыҧхьаӡа асаркьеиҧш иагəылыҧхаауеит иара ахатə ҭоурых, ахатə лахьынҵа, иахьатəи амш, уаҵəтəи агəыҕра.
Сара сзы шаҟа инасыҧузеи, Ҭырқəтəылантəи, Шьамтəылантəи зыҧсадгьыл ахь нхара ҳəа иааз аҧсуаа ирызкны ҳажəлар агəахəара рызҭоз анҵамҭақəа рыҟаҵара. Убарҭ дыруаӡəкуп зхəыҷрашықəсқəа сылаҧхьа имҩасыз, иахьа Аҧсны иахьӡырҳəаганы иазгылаз амузыкант, Москва зҵара ду иацызҵо Барас Кəыџба. Ҭырқəтəылантəи Аҧсныҟа ихынҳəыз иашьеи иаҳəшьеи, иахьа Аҧснытəи аҳəынҭқарратə университет аҿы аҵара зҵо Ҳандани Кадыри Тəанаа. Шаҟа игəазырҳагоузеи аамҭаказы амшыннырцə сзыҿцəажəахьаз, иахьа зыҧсадгьыл аҿы инхо аҧсуа ҭаацəарақəа аратəи рыҧсҭазаара, рынхашьа-рынҵышьа иазкны аматериалқəа разырхиара ахьысқəашьхаз. Иара убас, шаҟа агəахəара снаҭазеи Ҭырқəтəылантəи Аҧсны зыҧсшьарамшқəа зхызгоз аҿар ргəырҕьара лабҿаба иахьызбаз, уи ахҭыс аҧхьаҩцəа рҟынӡа иназгартə аҭагылазаашьа ахьсоуз. Шьамтəылантəи зыҧсадгьыл ахь ихынҳəыз рхатəы бызшəа аҵара иазгəышьуа иахьысҧылаз. Урҭ рахьтə иҟоуп араҟа абжьаратə школқəа ирылганы ААУ иҭалаз аҿар, иара убас аҳəынҭқрратə усбарҭақəа рҿы аус зуа. Иаҳҳəозар, Анзор Арҩыҭаа, Меџьиҭ Гогəуа, Џьолан Маршьан, ус еиҧш ирацəаҩуп зыӡбахə ҳəатəу.
Инасыҧуп, иагьхьаауп иара убас, аибашьцə афырхацəа рҭаацəарақəа, рҩызцəа рыҿцəажəарақəа, рыхшара ргəалашəарақəа рӡыргара, уи ажурналист иҭакҧхықəра иднаҵо акоуп, аха азнеишьеи агəаҕьреи хазуп.
2019 шықəса рзы Ҭырқəтəыла инхо ҳашьцəа рҭаара акыр агəахəара снаҭеит. Сыблақəа ихгылоуп Сҭампыл ҧсуаа ркультуратə хеидкылаҿы сара сзықəшəаз, аҧсуа бызшəа аҵара акурсқəа ирхысуаз ахəыҷкəа рыблақəа, шаҟа иазгəышьуазеи, шаҟа ирҭахузеи гəыла-ҧсыла рхатəы бызшəала ацəажəара.
Иара убас иџьашьатəуп, қəрала 70 шықəса инарҭысхьоу аҧсуаа ҳкультура аӡыргара иахьашьҭоу, аҧсуа кəашарақəа, аҧсуа шəақəа, аҧсуа бызшəа аҵара ашҟа иныҟəоу рхыҧхьаӡара ахьырацəоу. Ирацəаҩуп ажəытə аҧсуаа иныҟəыргоз анапҟазара иазҿлымҳау, уи шьахəла иҟазҵо , изцааиуа ҳашьцəа. Убарҭ дыруаӡəкуп аҧсуа маҭəахəқəа ҟазҵо Ҭырқəтəыла исықəшəаз Шьеннур Аҭрышҧҳа. Иара абраҟа иазгəасҭарц сҭахуп, Ҭырқəтəылантəи Аҧсныҟа амҩа санықəлоз ауха, Сҭампыл иҟоу , Ҳальуқ Саӡба иҧшəмаҧҳəыси иареи иаартны ирымоу акрыфарҭа "Сылашара" аҟны хыҧхьаӡара рацəала аҧсуаа сахьрықəшəаз, урҭ рахьтə сара издыруаз ауаа ахьызбаз.
Лымкаала иӡбахə сҳəарц сҭахуп, збара акырӡа сеигəырҕьаз, шықəсқəак раҧхьа Аҧсны сзыҿцəажəахьаз, аибашьра иалахəыз афырхаҵа Иауз Аҭрышба. Шаҟа аҧхарра аҵааз аҧсуааи сареи уаҟа сааҭқəак ҳаибабара, шаҟагьы ирацəаз агəыбылра зцыз Аҧсныҟа иаарышьҭуаз асаламқəа, шаҟагьы инасыҧыз сара урҭ ирхылҵуаз аҧхарра ҳаҧхьаҩцəа рҟынӡа анагара ахьсылсыршаз. Ус шаҟа хҭыс, шаҟа ҭоурых...
Ҳџьынџьуаа ирызку атема инаҷыданы, Sputnik абзоурала, ирацəаҩуп сзыҿцəажəаз аҭыҧантəи аҧсуаа. Урҭ рахьтə иҟоуп анхара-анҵыра знапы алаку, аҳəынҭқарра ганрацəала амаҵ азызуа ауаа. Агəахəара ду снаҭеит ҳашəҟəыҩҩцəа хатəрақəа ируаӡəку ҳпоет Мушьни Лашəриа изныкымкəа иҿцəажəара, ажəытə аамҭа дагəылсны аҿатə аамҭа арахəыцқəа реихаҧсашьа дахьазааҭгылоз, иџьашьатəу еиҭагақəа рдунеи сахьагəылаирҧшыз, ирҿиамҭақəа рҿы ихадароу аҭыҧ ҷыда аанызкыло Алеқсандр Пушкин иажəеинраалоу ироман "Евгени Онегин" аҧсшəахь аиҭагара шигəаҕьыз.
Иара убас, аҧсуара аҵас-ақьабз, ахымҩаҧгара, аиҳаби-аиҵби реихаҵгылара иазкны Ҭырқəтəылеи Аҧсни инхо аҧсуа быргцəа рыҿцəажəарақəа сыхшыҩ аҿы аҭыҧ ҷыда аанныркылеит. Убас еиҧш, исгəалашəоит 90 шықəса ирзааигəоу аҧсуа бырг хатəра, ҳџьынџьуаҩ Қадем Лазба иажəақəа: "Сыҷкəын, аҧсуараҿы аҧхашьара зегьы ирыцкуп. Ауаҩы даныҧхашьа, иаҧсуарагьы аҧсы ҭоуп", убас еиҧш имаҷым аҧсуара иадҳəаланы схы-сгəаҿы иаанхаз ахшыҩзышьҭрақəа: "Аҧсуара ахьыҟоу ауаҩраҿоуп, ауаҩра ахьыҟоу аҧсуараҿоуп",-шаҟа игəылҭəааузеи арҭ ажəақəа рыхшыҩҵак.
Сара сырҿиараҿы иреиҳау аҭыҧ ааннакылоит акрыздыруа, акрызбахьоу, зылаҧшҳəаа ахара инаӡоу абыргцəа хатəрақəа рыҿцəажəара, урҭ ражəа хьыршəыгəқəа аҭоурых азныжьра иуалны схы адҵара. Сыхшыҩзышьҭрақəа ақьаад анҵара сшаҿыз, саҧхьаа иаагылеит атанк, ааи иџьашəшьаргьы, Кындыҕ ақыҭан игылоу атанк. Шаҟаҩ ҳарҧарцəа рлахьынҵа адҳəалоузеи, иахьа аҭоурых иаҿахəҳəаганы игылоу уи атанк. Сыбла ихыҵраны иҟоума атанк ақəцə ихаланы ихəмаруаз аҷкəын хəыҷы ихаҿсахьа. Убри акəзаргьы ҟалап исзырҟаҵаз атанк аҭоурых аҭҵаара. Уи аӡбахə харҭəааны исзеиҭеиҳəеит Аҧсны Афырхаҵца Зорик Ҷҟəаниа. Хымҧада, агəаҳəара змоу шəаҧхьарц шəылшоит Sputnik адаҟьақəа рҟны.
Аибашьра атема, сҩымҭақəа цəаҳəа ҟаҧшьны иргəылсуа, иҧшьоу акакəны исзааиуеит. Шаҟантə схы сазааҭгылахьоузеи, исылшарыма аибашьцəа ирыхəҭоу ажəа аҳəара, урҭ рҭаацəеи рҩызцəеи рыҿцəажəара ҳəа. Аха, аҵыхəтəаны сгəы сҟажоит: "иахəҭоуп, иҟаҵатəуп"-ҳəа. Убас еиҧш, жьҭаарамзазы, Очамчыра ақалақь ахақəиҭтəразы ажəылара иалахəыз, итҟəаны ақырҭқəа ирымаз, хыҧсыра зхызгаз, аха Анцəа иџьшьаны зыҧсҭазаара еиқəхаз Џьон Зарандиеи, Гəрам Кəарҷиеи рыҿцəажəара ахааназы хашҭра сзақəымкəа иаанхоит. Убасҟан еиҭашьақəсырҕəҕəеит, ииашаҵəҟьаны, аҧсуа изҭоу агəаҕь акыр ишыҕəҕəоу, шьала-дала илоу афырхаҵара акыр амч шамоу.
Абраҟа дысгəаласмыршəар ауам, зыхьӡ хымҧада издыруаз, аизарақəа рҟны зцəажəарақəа акыр схызххьаз, ҳаибашьраҿы иҭахаз аҟабарда ҷкəын Аҧсны Афырхаҵа Заур Пежев иан Лера Пежева иааигəаны сахьлабадырыз. Ахааназы сгəы иҭынҵəом лажəақəа:"Шроматəи ажəыларахь ицоз аҟабарда ҷкəынцəа сҧагьы дрылан. Аӡиас ирсит иҭаланы мацара, ахьҭа ыҟан, ахгара уадаҩын. Ишьапы еихсны ирхəит ақырҭқəа, анаҩс иҳəынҷаны иргеит, сыҷкəын хəҭа-хəҭала деимҿыхны, дышьны дсырҭеит... Аҧсны сыҧсы аҿҳəароуп, избанзар сҧа иҧсы ақəиҵеит". Шаҟа игəаҕьыуацəоузеи зҧа дҭахаз ан лҟынтəи ас еиҧш иоу ажəақəа раҳара... Анацəа зегьы рҿаҧхьа схырхəоит, анацəа-афырҧхəызбацəа!
Убас еиҧш сахьашəкыла еиларсуп аҧсҭазаара аҧшшəахəқəа. Ҳҭоурых иаҳзыннажьуа ашьҭа ахыланы ацара ҧстазаарак иаҩсуеит. Ажəытəра иаҿахəҳəагоу ахҭысқəа маҷым, уи шаҳаҭра азызуа амаҭəахəқəагьы убрахь иналаҵаны. Џьгьарда ақыҭа инхо, 80 шықəса ирҭысхьоу Илиа Ашəба иҭаацəа, иахьа рыбла ҷыц еиҧш иахӡыӡаауа ирымоуп, Аџьынџьтəылатə еибашьра ду аҿы хабарда ибжьаӡыз иаб амҿлых иалхны иҟаиҵахьаз амаҭəахəқəа, урҭ рхыҧхьаӡараҿы иҟоуп ҭаацəашəала есҽны изхатəоу аишəа. Џьгьардатəи абжьаратə школ арҵаҩы, Белла Ҵəыџьба-Аӡынба лакəзар, иаҳзаалыртит, дызланагалаз аҭаацəара иртəышьҭроу, Чаҵə Чагə иаҳəшьаҧҳа, Аӡынаа рҭаца, Макала Ашəҧҳа 200 шықəса инареиҳаны изхыҵуа лшəындыҟəра амаӡа. Арҭқəа зегьы аҧсуарахь ухьазырҧшуа, аамҭа иаҟəырҷахоу хьыршəыгəқəоуп.
Адгьыл иқəу, ажəҩан иалоу, ашьха икыду, аҟазара злоу, аҟармаҵыс абжьы зхоу, знапы ахьы аҧссо, асцена зырмацəысуа, аҵысмҩа абла ҭызхуа, ашəарыцара зыҧсы аҿҳəароу, аҵара лашвра амҩа иану, амшын аҟəара иқəыҧсоу аҧслымӡ ахыҧхьаӡара здыруа ҳауаажəлар ирыдысныҳəалоит Ашықəс Ҿыц. Агəыҕра сымоуп Ашықəс Ҿыц иаҳзаанагоу агəырҕьара шырацəахоу. Ҩнаҭацыҧхьаӡа аизҳара, аинҭəылара, аихьӡарақəа ҟалааит!
Агəыҕра сымоуп ҳаҧхьаҩцəеи, ҳзыӡырҩцəеи, ҳареи ажəабжь бзиақəа ҳшеимардо. Ари сынҵамҭа хəыҷы иҭагӡаны исцəыуадаҩуп шықəсык аҩныҵҟа сызнысыз сырҿиаратə мҩа аихшьаала азыҟаҵара. Сызхьымӡаз рацəоуп, сгəы иаанагоит урҭ рыхəҭак Ашықəс Ҿыц азы рхарҭəаара сылшап ҳəа. Шəыгəҭакқəа еснагь инаӡалааит, Ҽааныбзиала, ҽааныҧшӡала шəнеиааит!"


АҞӘА, жәабран 11 – Sputnik. Аурыс-аԥсуа ҳәааҟны ихацыркхеит амимоза асезон. Аҳазалхыҩцәа раԥхьатәи ашәҭ аалыҵ апартиа ашәҟәы иҭаргалеит ҳәа аанацҳауеит Шәачатәи аҳазалхыҩцәа рыпресс-маҵзура.
Хәажәкыра 8 аламҭалазы Аԥснынтәи Урыстәылаҟа амимозашәҭқәа ргара мҩаԥысуеит есышықәса. Сынтәа аҳауатә ҭагылазаашьа зеиԥшроу иаҿырԥшны амимоза аекспорт еиҳа заа ихацыркхеит.
Амимоза мҩаныргоит рацәак идум апартиақәеи акоммерциатә партиа дуқәеи рыла. Аҳазалхратә ҭыԥ "Адлер" аҿы ашәҟәы иҭагалоуп раԥхьатәи апартиа.
Амимозашәҭ аалыҵ аиҳара аҳәаа иахыргоит жәабранмза абжара инаркны хәажәкырамза алагамҭанӡа. Сынтәа иазыԥхьагәаҭоуп 150 тонна ашәҭ аҳәаа ахыгара. Ииасыз ашықәс азы аҳәаа иахыган 100 тоннак амимоза.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жьҭаара 2 - Sputnik. Карел Готт иԥсҭазаара далҵит 80 шықәса дшырҭагылаз, Прага ақалақь аҿы ҳәа аанацҳауеит Sputnik Чехия.
"Карел Готт иԥсҭазаара далҵит аҩашаҽны, иҩны, иҭаацәа рыгәҭа", - ҳәа аанацҳауеит ашәаҳәаҩ ипресс-маӡаныҟәгаҩ Анета Штольцова лдырраҭараҿы.
2015 шықәса рзы ашәаҳәаҩ акьыбачымазара идырбалеит. Иҽыхәышәтәны аестрадахь ахынҳәра изныкымкәа иҽазишәахьан. Сынтәа, ԥхынгәымзазы Готт иазгәеиҭеит 80 шықәса ихыҵра, аха иҭагылазаашьа иахҟьаны иконцерт ахган.
Карел Готт диит ԥхынгәы 14, 1939 шықәса рзы, Пльзен ақалақь аҿы. Чехиа иара деицырдыруан шәаҳәаҩык иаҳасаб ала адагьы актиорк, сахьаҭыхҩык иакәны. Готт 293 рҟынӡа альбом ҭижьхьан аитәылаҟнеиԥш аҳәаанырцәгьы. 120 инареиҳаны аԥхьахәқәа ианашьан. Иальбомқәа 8 "ахьтәы пластинка" ҳәа астатус роухьан, акы - "абырлаштә пластинка" ҳәа. Ирепертуар иалан 978 ашәа.
Асовет Еидгыла аныҟаз Готт бзиа еицырбоз шәаҳәаҩын. Иконцертқәа мҩаԥысхьан атәыла ақалақьқәа жәпакы рҿы. Убри аан дахьықәгылозаалакгьы азалқәа унацәа узрыламҵо уаала иҭәуан.
Зегьы еицырдыруеит акинофильм "Ҷышәшәына лзы х-расацк" аҟны Готт инеигӡоз ашәа. Германиа акәзар, ашколтә программа хымԥада иалахәуп амультфильм "Ашьхыц Маиа" аҟны немец бызшәала инеигӡоз ашәа.
АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik. Адиагноз "акоронавирус" ззықәыргылаз хҩык рыԥсҭазаара иалҵит Краснодартәи ахәышәтәырҭақәа рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Атәылаҿацә аҿы пандемиа иаалагазар акоронавирус змоу рхыԥхьаӡара 3987-ҩык ыҟоуп. Урҭ рҟынтәи 2842 пациент ргәы бзиахахьеит. Краснодар аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 79 коронавирус хҭыс азгәаҭоуп, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьазы Урыстәыла 423 741 акоронавирус хҭыс азгәаҭоуп 85 регион рҿы. Иԥсхьеит 5 037-ҩык, ргәабзиара шьақәгылеит 186 985-ҩык.
Краснодартәи атәылаҿацә аҿы акарантин аҿҳәара инахоуп рашәара 6 рҟынӡа. Атәылаҿацә алалара макьаназы иԥкуп атранзит транспорт азы ада.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik. Адгьыл азы ишәарҭоу астероид 163348 (2002 NN4) асабша Адгьыл иазааигәахоит ҳәа аҳәоит НАСА асаитқәа руак аҿы.
Зегь раасҭа иара адгьыл иазааигәахараны иҟоуп асааҭ 06:00 рзы.
Убри аан иара апланета иаахап ҳәа азгәарҭом, избанзар Амза аорбита аасҭа 13-нтә ихарахоит.
Астероид гәаҭан 2002 шықәса рзы. Иара Амра зныктәи акәшара 300 дгьылтә уахи-ҽни иҟоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Иҳауз алаҵа Аԥсны арахә ирымоу ҩ-чымазарак иртәуп. Аҳәынҭқарратә программала ари ахәшә ааҳхәаӡом, иааҳхәо иаҳа злеишәа цәгьоу ачымазарақәа рзоуп аҟнытә, иара апрограмма иаҵанакуамызт. Акрааҵуеит аҳәара ҟаҳҵоижьҭеи Аԥсны аус зуа Еиду амилаҭқәа рхаҭарнакра иҟанаҵо ацхыраарала ари авакцина ҳзааргарц. Даара аџьабаа адбаланы иҳарҭеит ахәшә, ақырҭцәа иаармышьҭырц иалагеит. 15 нызқь доза ҳзааргеит, урҭ рахьынтә аа-нызқь инареиҳаны ишаны ираҳҭахьеит ҳара ҳҳақьымцәа. Авакцина иагхан иахьааз аҟнытә усҟак ахархәара аиуӡом, избанзар зырахә ашьхахь иказцахьоу анхацәа ыҟоуп, ашоура ӷәӷәа аан агәыргьы рылауҵар ҟалаӡом", - ҳәа еиҭеиҳәеит Џьапуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: