Sputnik
Аԥсны аҳәынҭқарра ахада Рауль Ҳаџьымба иусԥҟала, лыԥсадгьыл аҿаԥхьа иналыгӡаз луалԥшьазы, Иешьым Аҭрышԥҳа иланашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа "Агәымшәараз амедал".
- Иешьым, бара Аԥсны ашәарҭара ианҭагылаз, амца шыра ианалагылаз аамҭазы быԥсадгьыл ахь бааит. Ибгәалабыршәарц сҭахуп урҭ амшқәа. Бышԥанылеи быԥсадгьыл ахь иаагаз амҩа?
— Аибашьра ианалагаз сара 22 шықәса схыҵуан. Иаразнак аԥсуаа ҳкультуратә хеидкылаҿы ҳаизеит. Аԥсны имҩаԥысуаз аҭагылазаашьа уадаҩ ҳалацәажәон. Арԥарцәа Аԥсныҟа излаара амҩа иашьҭалеит. Раԥхьатәи агәыԥ рҽеидкыланы амҩа иқәлеит. Сашьеиҳаб Иаузи, саб иашьа иԥа Муҳаремми Аԥсныҟа иааит, иҳамаз аԥара-ашьара еизганы ираҳҭеит. Саргьы исҭахын урҭ арахь ианаауаз срыцаар, аха иҳамаз аԥара ҳазхаӡомызт. Урҭ цар еиҳа ихәарҭахап, абџьар ркып ҳәа ԥхьаӡаны, сара сҽааныскылеит. Урҭ рнаҩс, Кавказ Аҭрышба дааит. Ииаашаҵәҟьаны, сани саби Аԥсныҟа сцар рҭахымхаӡеит. Еилкаауп нас, аибашьра ахьцо ахшара рдәықәҵара шаҟа агәырҩа ацу. Аԥсны аӡбахә ҳаҳауан, иаҳдыруан, аха лабҿаба иҳамбацызт. Ҩымз-хымз ааҵуаны, исымаз схьымаҭәақәа ҭины, ԥарақәак еизызгеит. Анаҩс, сыбналаны Аԥсныҟа сааит.
- Аԥхәызба лзы иуадаҩуп ас еиԥш агәаӷьра аарԥшра, уи аҩыза зылшо, хымԥада дфырԥҳәызбоуп. Башьцәа ишԥарыдыркылеи арахь баара?
— Муҳаремми, Иаузи, Кавкази ирдыруан сшауааз. Сара схәыҷаахыс Аԥсназы даара сгәы былуан. Сашьцәа ирдыруан ҭынч Ҭырқәтәыла сшаанымгылоз. Аҳәааҿы исԥылеит дара. Маӡала ҳаиасит арахь. Сонер Гогәуа иԥшәмаԥхәыс лпаспорт ала сааргеит. Сара схаԥыц сыхьуазшәа, ичны иҟазшәа ҟаҵаны, сзымцәажәаӡо ахьаа сымазшәа дырбаны, игәазҭоз анааи, акы иансазҵаа, аҭак сзыҟамҵозшәа схы сырҵасит. Абас, маӡала аҳәаа сахысит. Сашьцәа, Гагра, дара ахьынхоз аҭыԥ ахь сыргеит. Шамиль ибаталион иалахәын. Уашьа иааигәа уаныҟоу аамҭазы, ихы дахәамԥшкәа, уара уихьчарц далагоит. Аибашьра ахьцоз аҭыԥқәа рахь, сгара рҭахымхаӡеит. Саргьы еилыскаауан уи зызҳәаз. Аха, даара исҭахын срыцны сцар. Уи алымҵуазшәа анызба, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь сцеит. Исылшоз ала, шықәсык аус зуан. Исзымдыруаз сҵеит, даара исцәыцәгьан раԥхьа. Аибашьцәа хәны ианаарга, ианызба, сыԥсы маҷхо аҟынӡа снеиуан. Уаанӡа ари аҩыза сымбацызт, исыздыруамызт, сзанааҭ акәмызт. Ииашаны, ашьҭахь схы сабжьеит: "Ешьым, бымшәароуп, быҽбырӷәӷәароуп, агәаӷьра аабырԥшыроуп" ҳәа. Нас, ус сашьцылеит. Даара иуадаҩын аҭагылазаашьа. Зегь сыбла ихгылоушәа збоит абыржәы.
- Ирацәоуп хымԥада аибашьратә хҭысқәа, бхәыцраҿы аҭыԥ аанызкыло. Убарҭ рахьтә еиҳа бгәалашәараҿы инхеи ҳәа ҳбазҵаар, аҭакс иҳабҭарц былшои?
— Сара сзы раԥхьатәи хҭыс дуны иҟалеит, Ефқан Цыба аибашьраҿы иҭахара. Ҳхәыҷаахыс ҳаиҩызцәан. Ари ажәабжь хлымӡаах ансаҳа, Ҭырқәтәыла сыҟан. Аиҭаҳәара сылшаӡом, саҭашәымҵан… Аԥсныҟа санаа, ахәышәтәырҭаҿы аусура саналага, еснагь избон угәы ҭызшьаауаз ахҭысқәа. Ҳаибашьцәа рнапқәа, ршьапқәа хҵәаны аԥсҭазаара иазықәԥон. Иҟан зынӡа иқәыԥшқәазгьы. Уи ахааназы исхамшҭуа хҭысқәоуп. Аха, зегь реиҳа исхамшҭуа ак шәзеиҭасҳәарц сҭахуп. Исгәалашәоит, Беслан захьӡыз ҷкәынак, Шромантәи дыхәны ҵхыбжьон дааргеит. Данааргаҵәҟьаз дсымбаӡеит. Аха, аӡә иҵәаабжь саанарԥшит: "Иаауеит, иаауеит" ҳәа. Иҟалаз сзеилымкааит, сыҩны сҿынасхеит ашьҭыбжь ахьгоз. Ауада сныҩнашылазар, ахьышәҭҳәа ишилымшозгьы дҩаҵҟьеит. Дахьыҟаз ҽеила изеилыргомызт, деибашьуазшәа изааиуан. Аха, имчқәа иххәыцуамызт, дынхьыдышьшьны дкаҳаит. Саҭамыз, сылаӷырӡқәа исдырҳәом… Иара издыруамызт, изеилкаауамызт инапқәеи, ишьапқәеи шамамыз. Нас, иан днаилаҵәан лнапқәа икәлыршеит, дышьҭылхырц далагеит. Саргьы, изулак схы снапаҿы иааган, зыҷкәын дышьҭызхырц игәаҟуаз ан слыцхраарц салагеит. Иаҳаулак аиарҭа днылаҳҵеит. Ихы-иҿы ҳәа акагь убомызт, дбылны, дҷыҷны дыҟан. "Умшәан сыҷкәын, уааигәа сыҟоуп, уҽырӷәӷәа", — ҳәа мчыла лыбжьы ҭкаауа, лыҷкәын диацәажәон ан рыцҳа. "Аӡы, аӡы сҭахуп", ҳәа дӷьаҵәыӷьаҵәуан иара. Аха, аӡы ижәыхуа дыҟазма, иқьышәқәа былны иҟан. Нас, еиҳа имарианы излаижәша ак сыԥшаан, иҟаҳҵалакгьы цәыкәбарқәак иҳаржәит. Ус, ихшыҩ еимҟьазар акәхап, даалҟьан "Бара бызустада?" ҳәа дсазҵааит. Сара исҳәара сҿамшәеит. Иан, "Ари Ҭырқәтәылантәи дааит, уаҳәшьа лоуп, шәара дшәыцхрааразы дааит", — ҳәа наиаҭалкит. Сара сгәы иазымычҳаит, сҵәыуо сдәылҵит ауада. Уинахыс уаҳа дагьымцәажәеит, исмаҳаӡеит ибжьы.
- Иешьым, зыӡбахә бымоу арԥыс, иԥсы ҭахама?
— Ааи, иԥсы ҭахеит. Аха иҟалаз, ихьыз анеиликаа, ихдырра анааи, зынӡа дымцәажәо далагеит.
- Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа еибашьра иааз арԥарцәа инарҷыданы иааит аҭыԥҳацәагьы. Убарҭгьы рҭаацәа ирцәыбналаны, ирымаз-ирыхӡыз ҭины, агәаӷьра аарԥшны иааит. Урҭ аҭыԥҳацәеи бареи шәеибадыруазма?
— Ааи, ҳаибадыруан. Урҭ арахь ианаауаз, ашәҟәы ҩны иаанрыжьит Ҭырқәтәыла. Аԥсны аибашьра ишалагаз, амилаҭ маҷ ирхараӡамкәа ишындырҵәо, рашьцәа ирывагыларц Аԥсныҟа ишцо. Дара рхымҩаԥгара иабзоураны, Ҭырқәтәыла ахы-аҵыхәа иалаҵәеит Аԥсны аибашьра ишалагаз. Ателехәаԥшрақәа рыла иддырбон, акьыԥхьтә ҭыжьымҭақәа ирнырҵон. Аԥсныҟа еицааз аҭыԥҳацәа иреиуоуп: Ашьхарааԥҳа Елиф, Ашәԥҳа Ааишьаагиуль, Жьиаа аиҳәшьцәа Фигени Зелиҳаи. Мызқәак ара иҟан. Нас, ишырҭахымыз шьҭахьҟа ихынҳәыр акәхеит. Ҭырқәтәыла ианнеи ҳаибабеит, ҳаицәажәеит. Урҭ раамышьҭахь, сара сааит Аԥсныҟа. Дареи сареи еиҳәшьцәаҵас ҳаибабоит иахьа уажәраанӡагь.
- Иешьым, башьеи бареи аибашьра анцоз аамҭазы шәыԥсадгьыл аҿаԥхьа ишәыдыз шәуалԥшьа нашәыгӡеит. Егьа ус акәзаргьы, шәара шәхымҩаԥгара шәҭаацәа ишԥарыдыркылеи, ишԥеилыркааи Аԥсны шәшыҟаз?
— Даараӡа ишәеит. Аибашьра иалагеит ҳәа анҳаҳа Аԥсны, иаразнак ҳазлаара ҳашьҭалеит. Аибашьра ажәала иҳаҳахьан ҳәа, иаанагоз иаҳдыруааз? Сара саб иԥсҭазаараҿы ҩынтә избеит данҵәыуоз. Знык, иҩыза гәакьа иҷкәын даныԥсы илаӷырӡқәа ааит. Аҩынтә раан, сашьа Иауз, Аԥсныҟа еибашьра данаауаз, убасҟангьы дҵәыуон. Ҳҭаацәа ирыздыруамызт иҟалоз, иҳахьуаз. Аибашьра амца шыра ҳаибганы ҳалҵуазу, ҳзалымҵуазу. Аха, ирдыруан иаҳҳәаз ҳшацәхьамҵуаз. "Шәца шәыԥсадгьыл ахь, шәхы ишахәҭоу еиԥш иныҟәыжәга, аԥсыуак излаиаҭәоу ала шәныҟәа. Шәыхгьы, шәҭаацәагьы шәмырԥхашьан, абааԥсы!", ҳәа дҳабжьон ҳаб.
Аибашьра иааз сашьцәагьы, сҩызцәагьы ибзианы еилыркаауан иҭахаргьы шалшоз. Аха, аԥсадгьыл хьчатәын. Ҳара Ҭырқәтәыла ҳизаргьы, ҳхәыҷы аахыс иаҳдыруеит ҳшаԥсацәоу, аԥсадгьыл шҳамоу. Уи аӡбахә шҳаҳауаз иҳазҳаит. Ҳара ҳкультура, ҳҵас, ҳқьабз ала ҳхы ныҟәаҳгоит. Раԥхьаӡа Аԥсны ҳанааигьы, сасцәаҵас ҳхы ҳмыԥхьаӡаӡеит. Еибашьтәызар ҳаибашьыр акәын, иҳалшоз ала ҳхы мҩаԥаҳгар акәын. Ара сара сыҩноуп, ара сара сыԥсадгьыл ауп, ара сара сҭыԥ ауп. Ҭырқәтәылантәи иааны еибашьуаз ҳҩызцәа иҭахақәаз ыҟоуп. Сара урҭ рҭаацәа, рыхшара рыԥсадгьыл ахьчара рхы ахьақәырҵаз ишазыразу здыруеит. Аԥсадгьыл — ари ажәа ԥшьоуп ҳара ҳзы. Шаҟаҩы рыԥсҭазаара Аиааира иахҭнырҵазеи? Аха, иахьа ҳҭынчны ҳаԥсадгьыл аҿы ҳанхоит. Еилаҳкааит, имарианы аҭынчра шаҳзымааз. Сара исҭахыуп сара сыҷкәын иԥсадгьыл аҿы дынхарц. "Аибашьра анцоз ара быҟан, уажәы ара быҟаӡам", ҳәа ихәыцуа ыҟазаргь ҟалап. Сыҷкәын ара шықәсык аҵара иҵеит. Уажәы Англиа ҳаҟоуп. Уа иреиҳау аҵараиурҭа дҭоуп. Иара идыруеит, иҵара шыхиркәшаз, Аԥсныҟа даар шакәу. Ихәыцрақәагь арахь икыдуп. Сара хаҭала снышәнап Аԥсны иҟалар сҭахуп.
Сара сыҷкәын 1991 шықәса рзы диит. Ԥшымз ракәын ихыҵуаз, Аԥсны аҳәынҭқарра раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба Ҭырқәтәылаҟа данааз. Аҳаиртә баӷәазахь ҳцеит ҳаиԥыларц азы. Сыҷкәын, Абрыскьыл Џьуџьу, аԥсыуа маҭәала деилаҳәаны ҳаиԥылеит. Владислав Арӡынба даниба, даара иџьеишьеит, диеигәырӷьеит. Дигәыдыҳәҳәала дыкны, афотосахьақәа ҭырхит. Ашьҭахь, иара аус ахьиуаз иуадаҿы иқәыргылан иман уи афотосахьа. Инеиуаз зегьы идирбон, дазгәыдуун даараӡа. "Ижәбома, атәым тәылаҿы инхо ҳдиаспора рхәыҷқәа шырааӡо", ҳәа. Аа-шықәса анихыҵуаз, Аԥсныҟа иааит иаби иареи. Араҟа аԥсуа школ дҭан. Уажәшьҭа ддухеит. Аԥхынра ааигәахо ианалагалак, Аԥсныҟа ҳанбацои ҳәа сыхҭеикуеит, бзиа ибоит даараӡа. Есышықәса ҳаауеит арахь.
- Иешьым, бара бхымҩаԥгарала ҳара иаҳбарҭоуп шаҟа иӷәӷәоу быԥсадгьыл ахь ибымоу агәыбылра. Изакузеи бара бзы аҭоурыхтә ԥсадгьыл?
— Сара сыҩнаҭа аԥсыуа ҭаацәаран. Сангьы, сабгьы аԥсышәала ицәажәон. Ҳтәашьа, ҳгылашьа, ҳхымҩаԥгашьа, зегьы аԥсуа цәа рыҟәнын. Сандуи, сабдуи еснагь Аԥсны аӡбахә рҿыҵакын. Санду 95 шықәса лхыҵуан, лыхдырра бзиан. Лара Уанаҿаԥҳан, Аҭрышаа дырҭацан. Лара еиҭалҳәон, лаб Аԥснынтә ихҵәақәаз дышреиуаз. Аҭрышаа, Шәача аган ишынхоз. Аҭоурых ду еиҭалҳәон, аха иҳазыгәнымкылеит ҽеила, ҳхәыҷқәамзи, хырҩа аҳҭомызт. Уажәы цәгьа ихьаазгоит урҭқәа. Сара 22 шықәса Ҭырқәтәыла сынхон, аҭырқәцәа аҩызцәа сымаӡамызт, аӡәык-ҩыџьак рыда. Сҩызцәа зегьы аԥсацәан. Лассы-лассы хаиқәшәон, ҳаицәажәон, ҳаԥсуара ахьаҳмырӡша ҳашьҭан.
- Иешьым, Англиа, аԥсуаа шәмаҷзаргьы, шәеибабашьа шԥаҟоу, шәеидызкыло усбарҭа ҳәа акыр еиҿкааны ишәымоума?
— Хәажәкырамза 2015 шықәса рзы, Лондон иаԥҵан аԥсуа-дыга жәлар ркультуратә хеидкыларҭа. Еиҳабыс далхын Аҭакан-Мерџьан Чкотуа. Уа инхо аԥсуаа, излаҳалшо ала ҳҽеидаҳкылоит, ҳаибабоит, ҳмилаҭтә культура аӡыргара ҳашьҭоуп. Ҳаԥсуара, ҳҭоурых, ҳаԥсадгьыл иазкны имҩаԥаҳго ҳусқәа зегьы рҿы, ҳахьцалак иҳацуп ҳаԥсуа бираҟ! Уажәы ари ахеидкыла сара напхгара асҭоит.
- Иешьым, аԥҳәыс лҟазшьа ҷыдарақәа рахьтә бара еиҳа иалыбкаауеи? Иарбан ҟазшьоу аԥҳәыс лҿы бара еиҳа пату зқәыбҵоу?
— Аԥсуа ԥҳәыс лџьабаа еснагь иӷәӷәоуп. Ахәыҷқәа лааӡоит, аҭаацәа ишрыхәҭоу еиԥш иныҟәылгоит, аҩнтәи аусқәа лнапы иҵылхуеит. Ианаҭахха аамҭазгьы агәаӷьра, ачҳара аалырԥшуеит. Аибашьраҿы акәзар, ахацәа реиԥш бџьаршьҭыхла лыԥсадгьыл ахьчара лылшоит. Ҿырԥшыс даазгар сылшоит, иахьа зыԥсҭазаара иалҵхьоу сҩыза, Аԥсны еибашьуаз доуҳалеи, гәамчлеи акырӡа иӷәӷәаз, Бергиуль Чуаз. Ирацәаҩуп ус зыӡбахә уҳәаша аԥсуа ҳәсақәа. Ианаҭаху аамҭазы аԥҳәыс дҟәымшәышәуп, ианаҭахха аамҭазгьы дыџьбароуп. Аԥсуа ԥҳәыс илылымшо акгьы ыҟаӡам. Адунеи аҿы зегь реиҳа иӷәӷәоу ԥҳәысуп. Ус иҟоуп сара сгәаанагара.
Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Ԥхынгәымза амра ашәахәа цаҳә-цаҳәқәа хәыҷы-хәыҷла еихсыӷьуан, ақыҭа мҩа саныланы, счабра ду сҿышьуа саннеиуаз. Уаҳа зылшо иԥсра убеит ҳәа ауп сшыҟоу хҭыс рацәала игәылҭәааз ари амш анҵәамҭазы, аха аҩнынӡа сызгаша сымҩа макьана инымҵәаӡац аҟнытә, ашьыжь еиԥш ашаца-шацаҳәа акәымзаргьы , "уалла" сшьаҿақәа неихго, сҽырӷәӷәаны саауеит. Ӡы-хьшәашәак уажәы исзеицәамхар ҟаларын. Сыцагьы уажәшьҭа ҿаҵақәак азҭасыршәыр цәгьа ишамбо аҟара снардыруеижьҭеи акрааҵуеит, аха аҩнынӡагьы уажәшьҭа рацәак бжьам, иаасычҳап...
Аха сышнеиуаз, сыварахьшәа баҳча ссирк сылаԥш анақәшәа, сгәы иамукәа сааҭгылан, саанаԥшы-ааԥшит. Абаҳчаҿы ашәырҵлақәа рхыԥхьаӡара рацәам, реиҳаракгьы ҵәаҵлақәоуп, аха харантәи икәалыкәаџьо исҿаԥхо аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа уамак ала иԥшӡоуп, ргьамагьы ссирхашт, ҳәарада. Ааигәа-сигәа аӡәгьы сылаԥш иқәшәом уажәазы. Ас иманшәаланы "амомент" соузар, ҩбаҟа ҵәа ҿыхны, наҟ-арахь икны саарыцҳауа, ԥшьаала сымҩа инацысҵар, аҩнынӡа сназгаша "абылтәгьы" соурын, абаҳча аԥшәмагьы уеизгьы-уеизгьы ԥхасҭа дук исҭарым ҳәа азысыӡбан, аамҭа мгакәа аанда снадгылт.
Даараҵәҟьа исгәамԥхаӡеит аҵәаҵлақәа санырзааигәаха сназлаԥшыз ацәыршәагара. Иабаҟоу харантәи сыԥсы злахаз аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа? Ааи, аԥштәхәы аганахьала зыла самжьаӡеит, урҭ ҟаԥшьқәаҵәҟьоуп. Ашәагаагьы ҟәнушьартә иҟам, схы иаҟарақәоуп амахәқәа ырхәаны, ихьанҭыџь-хьанҭыџьӡа, аԥсаҵла ахәмаргақәа реиԥш икнаҳау ашәыр. Аха ари абаҳчаҿы игылоу аҵәаҵлақәа зегьы сара сеиԥш иреилаҳашаз ауаҩы дрыниаанӡа сынтәатәи рҽаҩра зегьы хьӡыда-цәада иҿабаазаап, иагьа уҽазушәаргьы, афаразы имаҭәахәу ҵәа цырак узрылԥшаауам. Убри аангьы абаҳча анапы агуп сҳәар – гәнаҳарахоит: аҵа цқьаӡа ирхуп, амахәқәа ишахәҭоу еиԥш еилыхуп. Аха уи зегьы змаҭәахәгәышьоузеи, зегьы ззыҟаҵаз аҵыхәтәантәи алҵшәа ахархәара маиузар, аџьабаа абзабаа ацымлазар, ихәарҭаны изыҟамлазар ауаҩы изы? Аԥшәма ихаҭа аҵәафара уамак дамеилаҳазаргьы, игәылацәа ирзишар амурыз… Аҵәыуашьа ззымдыруаз ихы ԥиҽуан аума ари иахьӡу, мамзаргьы ау дымлаҟәит, акьаҿ днамӡеит акәу? Мап, арҭ ахшыҩҵакқәа уажәы сызлаԥшыз апылҳаҭра ианымаалошәа збоит. Абаҳча зҵазкуа анхарҭа злақьаԥҭоу ала, еиҳа ииашахоит ала цәгьа иаргьы иафомызт, даҽакгьы ианаҭомызт ҳәа ари ахҭыс аҟазшьарба азыҟаҳҵар.
Ԥыҭраамҭак санынаԥшааԥш, сыкәша-мыкәша избоз зегьы хшыҩзышьҭра анрысҭа, аԥшәма ари аҩнаҿы уаҳа дышнымхоз аҟара еилсыргеит азоуп ақьаԥҭа ҳәа зысҳәазгьы. Избан акәзар кәыркәа шоуразы ақыҭаҟны ашәқәеи аԥенџьырқәеи ыҵарбаҟа иаркны аӡәы дтәап ҳәа сгәы иаанагом, ауаҩы ихы даӷамзар, мамзаргьы аҩнуҵҟа аҳауа рхьшәашәага изыҩнагыламзар. Аха аԥенџьырқәа акы-ҩба ҭаԥсаны излаҟоу ала ари аҩны зыӡбахә сымоу ахархәага амоуп ҳәа аҳәара даараӡа исцәыуадаҩуп. Сгәанала, алкаа ҟаҵоуп – аԥшәма инхарҭа ҭыԥ иԥсаххьеит.
Уи зегьы еилкаауп, аҭагылазаашьақәа зегьы еиԥшӡам, аԥшәма иҩны ныжьны ицара мзызс иамоу здыруада… Аха ирхароузеи аҵәақәа? Избан урҭ ҿабаанӡа даҽа џьоукы изырҿаҵахәымхаз? Аԥшәма дкаҷбеизар? Иҟазшьа бааԥсызар? Уи ишәиира иацәшәаны акәзар егьырҭгьы ашәыр уажәраанӡа изакьымсыз? Аха даҽа ганкахьалагьы, зхы иамыхәо даҽаӡәгьы дызихәом аҟнытә, ара уеизгьы-уеизгьы иџьашьатәу ҳәа акгьы ыҟам, сгәанала. Издыруада ус акәымзаргьы, сгәы сажьозаргьы… Издыруада…
Ашәыр ҳҳәеит ҳәа, ауаҩгьы ари аҩыза ахаҿыҩбара ицәтәымӡам. Иаҳҳәап, иҟамлалои убасгьы, харантәи ауаҩы дыԥшӡазшәа анубо, аха иааигәаны данудырлакь дшеиӷрабаау анеилукаауа. Иҟалалоит даҽакалагьы: изаҭәаумшьо аҳәак иҟәнуп ҳәа шырҳәо еиԥш, еиҳа узқәымгәыӷуа ауаҩы, уара еиҳа ацхыраара ануҭаху аамҭазы инапы узырханы уанышьҭихуа. Аҭагылазаашьа ауп аус злоу, иароуп ҳсабрадақәа ҳҿыхны ҳхаҿра иаша алашарахь ицәырызго. Усҟан ҵакы амаӡам ауаҩы иҭеиҭыԥш, "дҟаԥшьу", "деиқәаҵәоу" мамзаргьы "дцәышу". Аҵакы змоу агәаҭа заҵәык акәхоит...
Ус, схәыцуа сышгылаз, исызгәамҭакәа ҷкәына хәыҷык даасыдгылеит. Даара исцәымыӷхеит, аиашазы. Иҟамлои ари абаҳча аԥшәма иара ихаҭа иакәзар? Аха, мап... Аҷкәын саниабадыр, маҷк ҳанааицәажәа, игәрагара сырҳазар акәхап, абаҳча аԥшәма изкны иидыруаз аинформациа ансыцеиҩиша, уаанӡатәи сгәаанагарақәа шьақәырӷәӷәахеит. Иара иажәақәа рыла, аԥшәма ақалақь аҟны дынхоит, зны-зынла даалоит арахь, иабацәа рџьынџь ахь. Ари абаҳча иара инапала иааӡеит, аха иаҿало ашәыр аӡәы дакьысыр иуам, даара аҭыӡшәа алихуеит. Убри аҟнытә агәыла хәыҷқәа аԥшәма аҩны дшыҟам шырдыруагьы, аҵәақәа рҿыхра рзыгәаӷьуам, еиликаар ҳәа ишәоит. Абри акәзаап ара иҟаланы иҟоу...
Ахәыцрақәа уанрылоу хәарҭазар акәхап... Маҷ-маҷ зыҟаҵара салагаз алкаақәа шиашаз еилыскааит... Аха уажәазы шьоукы рҵәабаақәа срықәӡыргьы уамак исҭахымызт аҟнытә, ԥшьаала сымҩа сназыхынҳәит. Сышӡышац сӡышуеит, сыцагьы шышәаҳәац ишәаҳәоит, аха уи уажәшьҭа хырҩа асҭаӡом, сзызхәыцуа анҭ аҵәабаақәа роуп. Сгәыӷуеит, ҽааны урҭ даҽа лахьынҵак рзыԥшуп ҳәа...
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Нанду Ҷаҷа Габлиаԥҳа лажәабжьқәа ирлас-ырлас еиҭасҳәалоит санҵамҭақәа рҿы, уи лыбзоурала сжәар иалоуп иахьа имаҷны ахархәара змоу аԥсуа лексика, иара убас, зегь реиҳа ихадоу, ажәаԥҟақәа - "Ҿыц ибеиахаз уас анцәа дсыумҭан", "Абгадуқәа ԥсын, абгассақәа гылеит", уҳәа иаацәырылгалон лара лдунеидкылашьа аазырԥшуаз лажәақәа. Нанду аҵара лымамызт, аха лажәа ԥҟан, илдыруаз ажәытә жәабжьқәа рацәан. Исымоу алшара схы иархәаны, нанду лразҟы иадҳәалоу нҵамҭа кьаҿк шәыдызгалоит, аԥхьаҩцәа шәхаҵкы. Даара зуал сыду санду, ԥсаҭа шкәакәа, лгәалашәара адунеи саннаҵы исыцзаауеит.
Санду деибан, ҩыџьа лашьцәеи лареи зааӡоз лаб иашьа Мҭы иакәын. Иаргьы хҩык ахшара драбын. Инхон дара Тамшь ақыҭан. Лара ишылгәалашәоз ала, рыҩны даара анеиааи ыҟан.
Асасцәа инеиуаз дрылан хаҵа ԥшӡак, "дад, Ҷаҷа, снапы сбырӡәӡәар" иҳәон уи ахаҵа, Мҭы иԥшәмаԥҳәыс Тадгәыгә аишәа анлырхиалакгьы. Ҷаҷа хәыҷы, ишылдыруаз ала, уи ахаҵа еибашьра дцаны даахьан. Деилаҳәан иара еснагь ԥсыуа маҭәала, игәы икыдын аџьарқәа ԥшьба.
Ҷаҷа илызҳаит, лҭәымҭа дааҭагылеит. Зеижәҟа шықәса анылхыҵуаз, нанду ԥсрак ахь дылгеит Тадгәыгә, убри алагьы раԥхьаӡа акәны аџьар даарылагылеит. Ауаа рахь деиҿкааны дцәырҵырц азы, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы лзылӡахит. Усҟан аԥсрақәа рахь уи еиуаз акәын иршәырҵоз. Абраҟа Ҷаҷа игәалҭеит рыҩны инеиуаз, згәы аџьарқәа кыдыз ахаҵа акалашәа дышлыхәаԥшыз...
Самырзаҟантәи Гогьиак машәырла Коӷониа Кәаҵиа дишьит, уи Акоӷониа иҭынхаз иҷкәын хәыҷ иангьы дыԥсхьан азы, деибахеит, иаб иашьцәа Манчеи Ҭемрази роуп изгәакьаӡаны инхаз, дара аҭаацәара иаламызт. Машәырла иҟалаз ауаҩшьра ашьҭахь, ауаа ныбжьалан, аиӷара аанкылазарц азы а-Гогьиақәа хәдықәҵара ҟарҵеит Ҟача хәыҷы изҳаанӡа иааӡара рхахьы ишырго азы.
Аӡәы иџьеишьаргьы ҟалап уажәы ари аҩыза ажәабжь, аха ажәытәан аҟазара злаз абжьаҟазаҩцәа рыла аиӷара ааныркылон абас. Ҟача дзааӡоз аҵарагьы идырҵеит, х-класск Қәҭешьтәи аҵараиурҭа далдыргеит.
Ҽнак зны, адәаҿы дызцыхәмаруаз ҷкәынаки иареи ргәы ааибаган, "уаб дызшьыз роуп уара узааӡо" ҳәа илымҳа иааҭасит Ҟача. Аԥшәмаԥҳәыс дшихьынҳалаз, 14 шықәса иреиҳамыз Ҟача шьапыла амҩа инаныршәланы Кәтолҟа ихы ирхеит…
Ҟача Коӷониа даныҩеидас, "Аԥсуаа рышәк" даланы хатәгәаԥхарала еибашьра дцеит, уи ашәк далан иаб иашьа Ҭемразгьы, иара убас кәтолаа жәаҩык рҟынӡа.
Ирҳәоит иара дҽыбӷаҟазан, иара убас дкәашон ссиршәа ҳәа. Аҳәара уадаҩуп, избан усҟан 26 шықәса зхыҵуаз арԥыс иқәыԥшра ишәарҭараз амҩахь изирхаз. Дцеит иара хатәгәаԥхарала раԥхьатәи ааԥхьара аныҟалаз ҽаҩраҭагалан 1914 шықәсазы. Хьыӡрацаран, даара ихаҵа усын ҳәа ишьозар акәхарын, зҽи зкәадыри еибыҭаны аимператор Николаи II изыҳәан еибашьра идәықәлаз кәтолтәи арԥыс...
Ҷаҷа дышқәыԥшыз ашьҭазааҩцәа лоуа далагеит. Усҟантәи аамҭазы иахьеиԥш аинтернет ала еибадыруамызт, уи иазыркуан ақьаӷьариацәа. Аҭыԥҳа лҭаацәа ауаҩы дырнырҵон рыӡӷаб дшыргәаԥхо азы, аҵыхәтәантәи ажәа змазгьы аиҳабацәа ракәын. Ҷаҷа ажәа лнызҵоз рхи рҵыхәеи уамак игәаԥхомызт лаб иашьа Мҭы. Иара диҭахын зыхьӡ, зыжәла нагаз амаҳә.
Раԥхьаӡа акәны аџьар рахь ицәырыргаз, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы зшәыз Ҷаҷа дшеицгәарҭоз лдыруан Тадгәыгә, убри аҟынтә деиҿкааны дцәырылгарц лҭахын. Аԥсраҿы аџьар еилагылан. Зыҵкы ԥшӡа зышәҵаны уахь инаргаз Ҷаҷа игәалҭеит иҵәыуаны иаақәҵыз ахаҵа ицәҩабжьаз аблақәа шлыхәаԥшуаз… Урҭ аблақәа лара дхәыҷаахыс илдыруан...
Черкессктәи аҽцәа рполк аибашьҩы Ҟача иаразнак агәымшәара ааирԥшит. Иццышәыз иҽы дақәтәаны аибашьра адәаҿы джәылон. Гьаргь иџьар lV аҩаӡара иоуит жәабранмза 1915 шықәса рзы ақалақь Станиславов ахақәиҭтәразы. Анаҩстәи Гьаргь иџьар lll аҩаӡара кәтолтәи аибашьҩы ианаршьеит ԥшыхәра аӷа имаӡақәа ҭҵааны аагаразы дахьцаз, "амацәаз дызҭаркыз" дҭыҵны, идҵа нагӡаны дахьааз азы...
Аибашьраҿы игәымшәара ахьазгәарҭоз акыр игәы шьҭнахны, анаҩстәи ажәыларақәа дрызцон. 1915 шықәса ҽаҩраҭагалантәи ажәыларақәа рзы Ҟача ианаршьоит Гьаргь иџьар II аҩаӡара. Анаҩсан, Королиово ақыҭаҿы, 1915 шықәса рашәамзазы ԥшыхәра дцаны аӷацәа рхырӷәӷәарҭа ықәхны, 5-ҩык анемсаа тҟәаны иахьааигаз азы Ҟача Коӷониа даԥсахоит Гьаргь иџьар I аҩаӡара.
Абасала, "Аԥсуаа рышәк" афырхаҵа 1916 шықәса рнаҩсан дгьежит иқыҭахь аҭынч ԥсҭазаара дазыхынҳәырц.
Ҟача иҽааилеиҳәан, икәымжәы, икаба, иара убас игәы зыздууз иџьарқәа иаԥхьа инаҭаны дынҽыжәлеит. "Уара шьҭа ухәыҷӡам, аџьар унарылаԥш, иудыруеи, уразҟы убаргьы", - ҳәа наиқәҿылҭит иҭынхаз ԥҳәыск. Аԥсраҿы дҵәыуаны данықәҵ, ацәҩабжьа ԥштәы змаз ибла ҵарқәа лықәшәеит дхәыҷаахыс иидыруаз иҩыза Мҭы Габлиа иашьа иԥҳа Ҷаҷа. Ҟача имбацызт уи уаанӡа аџьар дрылагыланы, убри аҟынтә, дышҭыԥҳахаз, насгьы ишылԥшныз аагәеиҭеит. Уи акәхеит, аҩныҟа даныгьежь ашьҭахь, Мҭы Габлиа ауаҩы дизишьҭит "уашьа иԥҳа Коӷониа Ҟача ажәа лниҵоит" ҳәа еиҭеиҳәарц.
15 шықәса рыла Ҷаҷа дышлеиҳабызгьы, Мҭы дақәшаҳаҭхеит Ҟача иуахара. Егьырҭ илеиҽырбоз рызҵаатәы нықәганы, Ҷаҷа хаҵа дрышьҭит.
"Сҵәыуон хаҵа санцоз, сара усҟан сзызхәыцуаз даҽаӡәын, аха саб иашьа "уи ҳара дҳақәнагам" ҳәа иааҿахиҵәеит лҳәалон нанду, лхаҵацашьа аалгәалашәо. Ажәытә ҵасқәа рыла, иҟан аибагара зыбжьаз, еишьашәалаз ажәлақәа. Нанду лаб иаҳәшьа Мариа Габлиаԥҳагьы Коӷониа Абас диман, ларгьы иргәаԥханы Коӷониаа дрырҭеит лҭынхацәа.
Хҩык аԥацәа рхылҵит Ҟачеи Ҷаҷеи. Ахәыҷқәа рааӡара ада гәырҩа рымамкәа иҟан, Ҟача аҵара змаз иаҳасабала, аусҳәарҭаҿы аус иуан.
Ҽнак, ԥсшьарамшк азы, рашҭа иааҭалеит ақыҭа анапхгара ирхаҭарнакыз џьоукы. "Аиҳабыра уԥхьоит, уаалароуп" анырҳәа, гәҩара ҟамҵакәа дрыцны ашҭа аанижьит Актәи аибашьра ду афырхаҵа. Даҽа ҩбаҟа сааҭ рышьҭахь, ахаан нанду илымбацыз џьоукы аакылсын, аҩны еимырдан, Ҟача иҳәаҭҳақәа ргеит. Лара дахьӡеит иџьарқәа рыԥхьакра. Хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, дзыхдырҟьаз изымдырӡо.
Дхынҳәит иара иқәра аҵкыс акыр еиҳаны изхыҵуа еиԥш ихы шлаӷәӷәаӡа. Нанду гәҩарас илымаз ауаҩы дшьыц бааԥсын лҳәон.
"Дшьыцуан азы шәабду дирӡырц иӡбеит", - уажәы-уажәы еиҭалҳәалон лара. Ҷаҷа акыр илеиҳабыз Ҟача данирҭоз лылаӷырӡқәа леиуазаргьы, ашьҭахь, ианеишьцыла, ифырхаҵара зырԥшӡоз ицыз аԥхарра деилаҳауа дааҟалеит. Еснагь иӡбахә бзианы илҳәон, зегь ҳааилатәаны лҳәатәы аныхлыртлоз.
1934 шықәсазы Ҟача ахгара иқәырҵаз дацәынханы дааит. "Ахамаԥагьареи агәымшәареи зыԥсабараҿы аҳра ауаз гәаныла изыхгомызт дзыниаз азалымдара, - даақәыԥсычҳауан Ҷаҷа, урҭ ашықәс хьанҭақәа лгәаларшәо. - "Аиҳабыра уԥхьоит" ҳәа дыдмырҩашьазҭгьы, ахаан иҽриҭомызт урҭ иашҭа иҭалаз ақыҭа чынуаа", - иазгәалҭон лара.
1942 шықәсазы Аџьынџьтәылатәи аибашьра Ду ашыкьымҭазы Кәтол ақыҭан анышә дамардон Николаи II ихаан хатәгәаԥхарала урыстәылатәи акаршәрақәа рҿы анемсаа зырхуаз Коӷониа Ҟача Кәаҵиа-иԥа.
Деибаны дынхеит 30 шықәса ирҭагылаз Ҷаҷа, хҩык лыхшара лыманы. Аԥсҭазаара аҭагәҭасра акыр дкыднаҟьазаргьы, аԥҳәыс еиба илылшеит аџьынџь аиқәырхара.
Сара зны-зынла илысҭоз азҵаара "избан бара аҩбатәи аҭаацәара заԥылымҵаз" нанду абас аҭак ҟалҵон: "Ҳаӷоу ибааит, нан, Ҟача Коӷониа иԥҳәыс хаҵа дцеит ҳәа". Убасҟак ҳаҭыр ақәылҵон иара ихьӡ, убри лыԥсы ҭанаҵы ишьҭыхны илкын.
Нанду дызланагалаз аҩнаҭаҿы абиԥарақәа иахьанӡа ирызҳауазар, лара дызлыҵыз, акыр инагаз Мҭы Габлиа иашҭа иахьа иҭацәуп. Ҳара ҳаб ианшьцәа бзиа иаҳбон. Сара сызхааныз инханы иҟаз санду лашьа Ӷәыӷә заҵәык иакәын. Иара ахшара димамызт. Санду лашьа гәакьа Гәадӷа дышқәыԥшӡаз дыԥсит.
Иара диҭынхеит аԥҳа заҵәы. Иааигаз аԥҳәыс Мери Емхааԥҳа дынцәахшан. Нанду еиҭалҳәон, Гәадӷа ԥҳәыс данааига, аҭаца лыԥшӡара зегь шаршанхаз.
"Алаԥш лаахан, Мери ԥшӡа дахьыкҿагылаз дынхьыдышьшьит", - илгәалалыршәалон нанду.
Лыԥсы ҭанаҵы, лашьа Гәадӷа дылнықәуан нанду. Мҭы иҷкәынгьы дышқәыԥшыз идунеи иԥсахт, иҭынхаз ҩыџьа аԥҳацәа роуп.
Ирҳәоит, Габлиа Мҭы дызқәынхоз адгьыл ашәи ацын ҳәа, избанзар ахацәа араҟа ианахаӡомызт… Инханы иҟаз санду лашьа заҵә Ӷәыӷә идунеи иԥсахт аибашьра ҟалаанӡа, аӡәгьы диҭнымхаӡакәа.
Аибашьра ааилгазар, сымнеицызт саб ианшьцәа ахьынхоз. Сара издыруан уа уаҩытәҩыса дахымлеижьҭеи акыр шҵуаз, ашҭа иҭагылаз Мҭы икәасқьеи ашьҭахь идыргылаз амаҵурҭеи ҳара ҳаибашьра ишыццышәнатәыз. Анцәа изигәаԥхаз здырхуада, аха ауаа нагақәа ззырҳәоз рынхарҭа қьаԥҭахеит.
Аабыкьа сҩыза Саида Жьиԥҳа лмашьына ҳақәтәаны ҳныбжьалеит Тамшь Габлиаа ргәарабжьара.
Ана-ара ауаа нхоит, аха Мҭы Габлиа иҩны аԥсҭазаара анубаалом. Сгәы хьу-хьууа саншьцәа дуқәа иқьаԥҭахаз ргәараҭа снықәыԥшны сгьежьит, санхәыҷыз сахьыԥхьоз акәасқьа ду ала аҭаԥшра ахьысқәашьымхаз азы зӷьара уадаҩу хьаак сыцны…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 23 – Sputnik. Владимир Путин Аԥсны Ахада дааиԥхьеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡаан игаз Аиааира 75 шықәса ахыҵра иазку Аиааира Апарад ахь лаҵара 9, 2020 шықәсазы. Абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа ртәы здыруа Урыстәыла ахада иадминистрациаҟны ахыҵхырҭа.
Ҳзыҿцәажәоз иазгәеиҭеит ИАР атәылақәа рхадацәа, иара убас Аахыҵ Уаԥстәылеи Аԥсныи рхадацәа.
Уаанӡа иаарыцҳаит Аиааира 75 шықәса ахыҵра инамаданы Владимир Путин ишааиԥхьаз Франциа, Китаи, ЕАА, КНДР, Индиа, Пакистан.
Москва иазԥхьагәаҭоуп агәырӷьаратә усмҩаԥгатәқәа рыпрограмма ду.
2015 шықәса рзы Урыстәыла аҳҭнықалақь ахь иааит 23 ҳәынҭқарра рхадацәа, иара убас ЕАР, ИуНЕСКО рнапхгаҩцәа.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа иалахәын 55 нызқьҩык Аԥсны атәылауаа. Урҭ рахьтә 17 нызқьи 430-ҩык рыҩныҟақәа рахь ихнымҳәӡеит. 22 Асовет Еидгыла Афырхаҵа ҳәа ахьӡ ҳаракы рыхҵан, хҩык аибашьцәа Ахьӡ-аԥша аорденқәа х-ҩаӡарак ранашьан.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аҧсны ААП Прага жәларбжьаратәи ацәыргақәҵа иалахәын
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата ахада Геннади Гагәлиа напхгара зиҭоз аделегациа жәларбжьаратәи ацәыргақәҵа "Holliday World Top Gastro & Hotel" иалахәын. Уи мҩаҧысуан жәабранмза 15 инаркны 18-нӡа Чехиа аҳҭнықалақь аҟны Прага.
Ҳҳәынҭқарра ацәыргақәҵаҟны ицәырган адунеитә туристтә бизнес аусхк аҟны атуристтә маршрут ҿыцк аҳасабала.
Иара иалахәын атуристтә фирмақәа рхаҭарнакцәа: Польша, Таиланд, Судан, Словениа, Черногориа, Словакиа, Мальты, ЕАА, Австралиа, Китаи, Индонезиа, Палестина, Мексика, Ҭырқәтәыла, Мысра, Шри-Ланка, Перу, Болгариа уҳәа уб.егь. Аҧсуа павилион Италиа, Тунис, Еллинтәыла, Хорватиа, Ҭырқәтәыла уб. егь. атәылақәа ирзааигәаны игылан. Атәылақәа реиҳарак ацәыргақәҵа иалахәын аҳәынҭқарратә ҩаӡара рыманы, атуризм азы аминистррақәа ирырҭаз адгылара ала, иара убас Чехиатәи Ареспубликаҟны дара аҳәынҭқаррақәа рыцҳаражәҳәарақәа алархәны.
Ацәыргақәҵа зегьы хҧаны ишан. Џьарак ицәырган атәылақәа ртуристтә лшарақәеи урҭ аҧхьаҟатәи рыҿиареи ирзыкыз аинформациатә материал. Аҩбатәи ацәаҳәаҟны иаарҧшын атуристтәи асасааирҭатәи бизнес хаҭарнакра азызуаз 200 инареиҳаны чехиатәи аилахәырақәа. Ахҧатәи ацәаҳәаҟны ицәырган ахәыҟаҵарҭатәи асасааирҭатәи мыругақәа, иеиуеиҧшым атәылақәа иреиҕьу рҟазацәа-аҭыжьыҩцәа рыҟнытә аҩнымаҭәа.
Ацәыргақәҵа аартраан, актәи амш аҧсуа делегациа иргәалашәоит Чехиа иҟоу Қырҭтәыла ацҳаражәҳәарҭа Чехиа арегионалтә министрра аганахьала ақәыҕәҕәара шыҟарҵози ацәыргақәҵа анапхгара аҧсуа павилион ашәыркыроуп ишырҿагылази. Аха урҭ рҽырзышәарақәа акгьы рылымҵит.
Прага инхо ақырҭуа диаспора аганахьала иҟаз апровокациақәа аҧсуа делегациа ацәырыхьчаразы ацәыргақәҵа анапхгара ацәыргақәҵа аартра амш зегьы аҩныҵҟа официалла ахьчара еиҿыркааит.
Ҧштәы рацәала иеилаз аҧсуа павилион ацәыргақәҵа иалахәыз реиҧш, уи иаҭаазгьы иаразнак рылаҧш иҵашәеит. Урҭ рыҩныҵҟа иҟан асовет аамҭазы Аҧсны иаҭаахьаз, згәалашәарақәа ирылацәажәоз аӡәырҩы,.
Апавилион асасцәа гәахәарыла агьама рбон аҧсуа ҩқәа, ауадка, акониак, ачаи, ацха, аџьынџьыхәа, иеиуеиҧшым аџьемқәа, ашәыреиларшқәа. Урҭ ацәыргақәҵаҟны ицәырыргеит ЗҲӘА Ахәаахәҭра ҩны «Рубин», хазхаҭалатәи анаплакыҩцәа Татиана Арџьениа - "Аҳчараҳ", Ельдар Шохин - «Аҧсны амҭақәа», Камила Кәыҵниа уҳәа уб. егь.
Ҷыдала иалкааны иазҵаауан, иаархәарцгьы рҭахын зегьы аҧсуа џьыка. Убри адагьы, ацәыргақәҵа иаҭааз ргәы иаланы ирҳәон даараӡа иргәаҧхаз аҧсуа аалыҵ Прагаҟа иахьнагам.
Зҿлымҳара ду аман Аҧсны Аҳәынҭқарра атуристтә, ақыҭанхамҩатә, аинвестициатә лшарақәа ртәы зҳәоз ачех бызшәала иҩу акьыҧхьтә ҭыжьымҭа. Иҳәатәуп уи ААП ацәыргақәҵазы ҷыдала ишазнархиаз. Иара убас акыр иазҵаауан агәаларшәагашәҟәы (памятка) «Аҧсныҟа узланеиуа».
Хазы иазгәаҭатәуп, ААП ацәыргақәҵа ашықәс аҩныҵҟа зегьы аҽазыҟаҵара ишаҿыз.
Атуристтә фирмақәа жәпакы рхаҭарнакцәа аҧснытәи атуристтә фирмақәа аус рыцырурц шырҭаху атәы иалацәажәон, аҳәаанырцәтәи атуризм аҿиара хықәкыс иҟаҵаны. Урҭ ргәы иалан аинформациатә телехәаҧшратә порталқәа рыҟны аӡыргара ахьыҟам, ақырҭуа цҳаражәҳәарҭеи аҳәаанырцә инхо ақырҭуа диаспора ахаҭарнакцәеи ииашам аинформациа шрыладырҵәо. Афирмақәа акыр рхаҭарнакцәа аҧсуа павилион аҟны ицәыргаз аалыҵ аҭыжьыҩцәеи дареи аимадара рыбжьалар шырҭахыз убартә иҟан дасу рҳәынҭқаррақәа рышҟа аҧсуа аалыҵ анагаразы аиқәшаҳаҭрақәа рыбжьарҵарц азы.
Жәабранмза 16 рзы аҧсуа павилион официалла даҭааит Чехиатәи Ареспубликаҟны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа ахәаахәҭратә хаҭарнак Сергеи Ступарь. Адырҩаҽны, жәабранмза 17 рзы, Чехиатәи Ареспубликаҟны иҟоу УА ацҳәаражәҳәарҭа ахьӡала апавилион даҭааит ацҳаражәҳәарҭа актәи амаӡаныҟәгаҩ Алеқсандр Мовчан.
ААП аделегациа ари ацәыргақәҵа алахәра ақәҿиара ду аманы имҩаҧысит ҳәа азгәанаҭоит. Ас еиҧш иҟоу аусмҩаҧгатәқәа Аҧсны Аҳәынҭқарра атәыла анҭыҵ ахьӡ ашьҭыхра, аларҵәара акыр иацхраауеит.


АҞӘА, лаҵара 21 - Sputnik. Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра атәыла ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵеит аҳәынҭқарратә усбарҭақәеи, ауаажәлари асасцәеи рыԥсҭазаареи русуреи ирԥырхагоу ашьаҿақәа ҟарымҵаларц, абри атәы аанацҳауеит аминистрра аофициалтә саит.
Уи адагьы, аусбарҭа атәылауаа ирыҳәоит "апровокациақәа рыҽрырымҭаларц, ироуа аинформациа иазхәыцны, цқьа иҭҵааны, азакәан иқәныҟәаларц".
"Ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа шьоукы-шьоук рхымҩаԥгашьа аполитикатә шантаж иеиԥшуп, атәылауаа рыхдырра аманипулиациа азыруеит, ргәалаҟазаарақәа ирылахәмаруеит, зны-зынлагьы ирырҭоит ииашам, иҵаҵӷәыдоу аинформациа. Ари зегьы ҳтәылаҟны иҽеим аҭагылазаашьахь икылнагар ҟалоит", - аҳәоит адырраҭараҟны.
Аԥсны ААР иаҿагылоит "азакәан еилазго аусмҩаԥгатәқәа, атәыла ахы-аҵыхәа азинмчра ашьақәыргыларазы иқәԥоит".
Иара убасгьы атәылауаа рахь ааԥхьара ҟанаҵоит амассатә уснагӡатәқәа рымҩаԥгараан аҳәынҭқарра азакәанԥҵара иқәныҟәаларц.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Зхатәгәаҧхарала иеибашьуаз Рымш
15.08.2015
Ҳаҭыр зқәу ҳџьынџьуаа!
Акыр иаҳзаҧсоу ҳашьцәа - зхатәгәаҧхарала Аҧсны ахақәиҭразы игылаз!
Гәык-ҧсыкала ишәыдысныҳәалоит Зхатәгәаҧхарала иеибашьуаз Рымш!
Сынтәа ҳара иазгәаҳҭоит Аҧсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра иалагазар аахыс 23-шықәсаҵра. 1992 шықәса нанҳәамза 14 рзы Қырҭтәыла Аҳәынҭсовет, ақәылаҩцәа рҽеибыҭаны Аҧсны иалалеит аҧсуа жәлар ртәыртәырц, ҳкультура, ҳҳәынҭқарра ыҟаӡамкәа ақәхра ргәы иҭакны.
Аибашьра аҧхьатәи амшқәа инадыркны, ҳажәлар аҧсреи аӡреи ахықә ианынхықәгыла аамҭазы Аҩада Кавказынтәи ҳашьцәа ашьхақәа ирхыҵны иааит, иҳадгылеит. Иуадаҩуп ажәала аиҭаҳәара, аибашьра аҩбатәи амш аҽны, 1992 шықәса нанҳәамза 15 рзы Кавказ Ашьхарыуа Жәларқәа Рконфедерациа (КАЖӘР) атәылахьчара аилак ахантәаҩы Султан Сосналиев дызхагылаз зхатәгәаҧхарала иеибашьуаз аотриад рашьцәа ирыцхраарц азы Аҧсныҟа ианааз атәы. Ари ахҭыс ҳажәлар акырӡа ргәы шьҭнахит, аиааиразы ирымаз агәрагара арҕәҕәеит.
Зхатәгәаҧхарала иҳацеибашьырц игылаз ҳашьцәа ирылшаз атәы изныкымкәа иқәгыларақәа рыҟны иазгәеиҭахьан Аҧсны жәлар рмилаҭтә ҧхьагыла Владислав Арӡынба: «Иҧшьоу ари аибашьарҟны аиааира ҳазгаӡомызт Аҩадатәи Кавказ ҳаиашьаратә жәларқәа иҳарҭаз ацхыраара акәымзар».
Рыжәҩахыр ҳадҵаны иҳадгыланы иеибашьуан Аҩадатәи Кавкази Алада Урыстәылеи рреспубликаҟнытә, аҧсуа-адыгатәи адиспора ахьынхо хара аҳәаанырцәынтә, Алада Уаҧстәылантәи, Приднестровиантәи зхатәгәаҧхарала иааз. Урҭ зааз, хықәкыс ирымаз еилкаан - аҧсуаа рхақәиҭреи рхьыҧшымреи рзы рықәҧараҟны ацхыраара рыҭара акәын. Еибашьра ицон, иҭахаргьы шауаз еилкааны.
1992-1993 шш. Аҧсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра иалахәын ҩнызқь инареиҳаны зхатәгәаҧхарала иҳацеибашьуаз, урҭ рахьтә 51-ҩык «Аҧсны Афырхаҵа» ҳәа ахьӡ рыхҵоуп, 247-ҩык – Леон Иорден ранашьоуп, 623 – «Агәымшәаразы амедаль».
260-ҩык зхатәгәаҧхарала иеибашьуаз Аҧсны ахақәиҭра рхы ақәырҵеит. Рыхьӡ кашәара ақәымзааит Аҧсна ахақәиҭра зхы ақәызҵаз, ҳхырхәоит аҵеицәа хьӡырҳәагақәа зааӡаз анацәа рҿаҧхьа.
Зхатәгәаҧхарала иааны иҳадгылаз аибашьцәа иаадырҧшит иреиҕьӡоу ауаҩытәҩсатә , ҟазшьақәа, агәымшәара, аиаша азықәҧара, ахамеигӡара. Ҳара иаҳуалуп хәызмаӡам арҭ аҟазшьақәа ҿыц игыло абиҧарақәа рымадара, ҳаиашьара, ҳакра, ҳаихаҵгылара мырӡкәа даргьы ирылаҳааӡароуп.
1992-1993 шш. Аџьынџьтәылатә еибашьраҟны аиааира газ рфырхаҵара иабзоураны иахьа Аҧсны Аҳәынҭқарра ихьыҧшым демократиатәу ҳәынҭқарраны аҿиара иаҿуп. Иахьа зхатәгәаҧхарала иеибашьуаз рхаҭарнакцәа ҳтәыла анапхагараҟны аҭакзыҧхықәу аҳәынҭқарратә маҵзурақәа аус руеит, иҳацхраауеит аекономика арҿиараҟны, атәыла ашәарҭадара арҕәҕәараҟны.
Акыр иаҧсоу ҳашьцәа - зхатәгәаҧхарала Аҧсны ахақәиҭразы иеибашьуаз! Ҳара есқьынгьы қәнагала ахә ҳшьоит шәара иаашәырҧшыз афырхаҵара, ҳаҭыр ақәаҳҵоит шәареи ҳареи ҳаиашьара.
Ишәзеиҕьасшьоит агәабзиара, ҭынч ҧсҭазаара.
|Твитнуть||


Адунеи аҟны раԥхьаӡа акәны арадио цәырҵижьҭеи 125 шықәса ҵуеит. Аха иҟоуп акрызҵазкуа даҽа рыцхәкгьы, 95 шықәса раԥхьа, мшаԥымза 18 рзы иаԥҵан Адунеизегьтәи арадиобзиабаҩцәа рымшгьы. Ари арыцхә инамаданы арадио ауаҩы иԥсҭазаараҿы ҭыԥс ианнакыло ҳзеиҭалҳәеит 32 шықәса арадиодырраҭара "Ицәажәоит Гагра" аҟны дикторси, корреспондентси аус зуаз апоетесса Белла Барцыцԥҳа.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Гагра араион аҟны 1936 шықәсазы ақырҭцәа аус адыруит рхатәы бызшәала ицәажәоз, рполитика ӡырызгоз арадио. Уи ашьҭахь абиԥарак ианрызҳа ауп, аԥсышәала ажәабжьқәа ҭыҵуа ианалага.
"Ицәажәоит Гагра" ҳәа лыбжьы хааӡа, аԥсышәала ҳауаажәлар ҿамҩак аҳауа цқьа ирзаҩызаз ажәабжьқәа рылалҳәо далагеит адиктор-акорреспондент Белла Барцыцԥҳа.
Хымԥада Аԥснытәи ажәабжьқәа Гаграа ираҳауан аԥсуа радио ала. Аха араион иадҳәалаз қырҭшәала мацара акәын.
"Гагра араион, иара Аԥсны ахи-аҵыхәеи рыӡбахә змаҳахьадаз Борис Кьахьыр-иԥа, Ҳараз Чамагәуа уҳәа реиԥш иҟаз, зыԥсадгьыли, зыжәлари, зхатәы бызшәеи згәы азыбылуаз ахацәа. Убарҭи дара рҩызцәеи ирыбзоурахеит 1967 шықәсазы ақырҭуа радиодырраҭараҿы аԥсышәала ажәабжьқәа рцәырҵра", - ҳәа илгәалалыршәоит "Ицәажәоит Гагра" раԥхьатәи адиктор Белла Барцыцԥҳа.
Мчыла, қәԥарала мацара мчыбжьык хынтә, жәохә минуҭ ирылагӡаны гаграа ироуит алшара аԥсышәала аколнхара аԥсҭазаареи, аҵарадырреи, аспорти ирызкыз ажәабжьқәеи, Белла Барцыцԥҳа еиҿылкааз алитературатә дырраҭареи рзыӡырҩра.
"Сара аԥсуа школ аҿгьы аус зуан. Уаҟа сҵаҩцәа ажәеинраалақәа дырҵаны, арадиодырраҭарахь ааԥхьара рысҭон. Убас азыӡырҩцәа ирыдызгалон саныхәыҷызнатә еидыскылоз асаӡ ҿаԥыцтә ҳәамҭақәа. Аефир ахь исышьҭуан жәлар рашәақәа. Ажәакала, шьаҿа-шьаҿа ақырҭцәа ихәаҽны ирымаз ҳхатәы бызшәеи ҳкультуреи аԥсы еивнаго иалагеит", - лажәа иацылҵоит лара.
Анаҩс, қырҭшәала иҭыҵуа иалагаз агазеҭ "Авангард" ианыз ажәабжьқәа, Белла Барцыцԥҳа аурыс бызшәахьы еиҭаганы илырҭон, лара аԥсшәахь ииаганы ажәлар ирыдылгаларц. Аха урҭ ирныԥшуаз ақырҭуа бзазара акәын аҟнытә, изныкымкәа аиҳабыра рабжьгарақәа мап рцәылкхьан, уи азы гәыбӷангьы лырҭахьан.
"Ҳара ҳаззықәԥоз ҳажәлар ринтересқәа ракәын, дара еиҭа иҳамаз жәохә минуҭ рҽаԥыршьуеит ҳәа иаҿын. Аха Борис Кьахьыр-иԥеи, Ҳараз Чамагәуеи ахьыҟаз узыцәшәози, иаразнак ирыхәҭаз ажәақәа раҳәашьа иақәшәон", - ҳәа азгәалҭоит арадио амҩаԥгаҩ.
Белла Барцыцԥҳа акомпартиаҿы алозунгқәеи, ааԥхьарақәеи дрыԥхьалон, убас апарадқәа раан ацәаҳәа иқәсуаз дрыхцәажәон. Шықәсык зны, Аиааира Ду амш аҽны, Идырым асолдаҭ ибаҟа амҵан, ашәҭ шьҭаҵарахь Ганҭиадтәи ашкол-интернат анааиуаз, аҳабла аҭоурыхтә аԥсуа хьӡы Цандрыԥшь лҳәеит. Усҟан аусура ламхра азҵаарагьы шьҭырхит, аха аԥсуа активистцәа ҩаԥхьа аҿагылара рырҭеит.
Гагра араион аҟны аҭыԥантәи арадио аусура ианалага ажәлар ирызхаҵомызт. Аԥсуаа рхатәы бызшәала, насгьы зыӡбахә бзианы ирдыруаз апоетесса қәыԥш Белла Барцыцԥҳа лҟынтә ажәабжьқәа раҳауа ианалага ргәы шьҭыҵит, иит агәыӷра наҟ-наҟ аԥсуа школи, агазеҭи, ателехәаԥшреи цәырҵып ҳәа.
"Усҟан, Гагра аҩнеихагылақәа рҿы арадиофикациа наган. Уаҭахцыԥхьаӡа арадиодкылақәа (приемник) кыдан. Арадиодырраҭараҟны аԥсышәала ажәабжьқәа аефир ахь иҭыҵуа ианалага аамҭа ҳԥхьаӡон инымҵәандаз ҳәа. Аха иара жәохә минуҭ ракәын иазыԥҵәаз. Ҳаԥсыԥ еивымгакәа ахы инаркны аҵыхәанӡа ҳазыӡырҩуан. Ҳажәлар аколнхараҿы, абзазараҿы, рнапы злаку аусқәа рҟны иаадырԥшуаз аихьӡарақәа ҳхатәы иааирақәа реиԥш иҳадаҳкылон", - игәалашәоит арадиобзиабаҩ, акыр шықәса ажурналистике, аҵарадырреи ирзааԥсахьоу Валери Орчыҟәба.
Иахьатәи ҳаамҭазгьы арадио иазыӡырҩуа рацәаҩӡоуп. Ҳауаажәлар, аиҳарак аиҳабыратә абиԥара ираҩрыжьӡом аԥсуа радиои, арадио "Спутник Аԥсни".
"Аԥсуа радио аҟны Сырма Ашәԥҳа редакторс дызмоу адырраҭара "Аԥсадгьыл абжьы" даара сгәы азыбылуеит. Зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь ихынҳәыз, мамзаргьы раԥхьаӡа акәны забдуцәа рыдгьыл ахь зшьаҿа еихызгаз ҳауаажәлар данрыҿцәажәо, урҭ рыгәҭахәыцрақәа лаӷырӡыда адкылара уадаҩуп. Акырӡа сазҿлымҳауп арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы ажурналист Елеонора Коӷониаԥҳа лассы-лассы дызԥхьо ллафтә колонкақәа", - иажәа иациҵоит Валери Орчыҟәба.
Белла Барцыцԥҳа "Ицәажәоит Гагра" амаҵ азылуит 1998 шықәсанӡа, анаҩс дикторс аус луит ажурналист Лиудмила Сергьегьиаԥҳа.
Аҵыхәтәантәи ҩажәа шықәса, еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны арадиодырраҭара "Ицәажәоит Гагра" аусура аанкыоуп, аха ажурналистцәа рабиԥара еиҳабы агәыӷра рымоуп аԥсуа патриотцәа нагацәа рџьабаа зду, насгьы ҳмилаҭтә культура абеиареи, ҳхатәы бызшәа аҿиареи рҿы ицхыраагӡоу арадио гаграа ҩаԥхьа абжьы раҳап ҳәа.
Адунеизегьтәи арадиобзиабаҩцәа рымш шьақәгылеит мшаԥымза 18, 1925 шықәсазы Париж, Жәларбжьаратәи арадиобзиабаҩцәа Реидгыла аԥшьгарала. Арадио ахаҭа цәырҵит 1895 шықәсазы, аурыс физик Александр Попов ибзоурала.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Апресс-конференциа иалахәуп:
• Аԥсны Акурортқәеи атуризми рминистр Авҭандил Гарцкьиа
• Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата ахада Ҭамила Мерцхәылаа
• "Атуризм Аԥснытәи ахеидкыла" ахада Анна Калиагина
• Аԥсны аотелиерцәа Ргильдиа ахада ихаҭыԥуаҩ Анна Малкина.
Хәажәкыра 18 асааҭ 12:00 рзы Sputnik Аԥсны амультимедиатә пресс-центр аҿы имҩаԥысраны иҟоу жәларбжьаратәи атуристтә цәыргақәҵа MITT аԥсуа делегациа алахәра иазку апресс-конференциахь АИХ рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоит (аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16 (абизнес-центр "Гәдоу Плаза", 5 аихагыла).
Аккредитациа абри аҭел ала: +79409992191
Sputnik Аԥсны амультимедиатә пресс-центр анонсқәа шәоуларц азы аелектронтә ҭыӡҭыԥ email@example.com ахь азыҳәа нашәышьҭ.
Иара убасгьы апресс-конференциа алахәцәа рахь азҵаарақәа нашәышьҭыр ҟалоит асоциалтә ҳа Facebook аҟны Sputnik Аԥсны адаҟьахь ма аелектронтә ҭыӡҭыԥ firstname.lastname@example.org ахь.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҿы: Кындыӷтәи, Гәдоуҭатәи, Бзыԥтәи, Оҭҳаратәи.
Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала – Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци.
Алхратә комиссиа хада имҩаԥнагаз аҵәҭаԥсарала адепутатрахь акандидатцәа Аԥсуа телехәаԥшраҟны аефиртә аамҭа рызшоуп. Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада №10 ала адепутатрахь акандидатцәа Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи аефир аҟны иҟалоит уаха, ԥхынгәы 6 рзы.
"Ауаҩы уала-ҭахыла, мамзаргьы аиҳабыра идгылоума, ицхраауама, ҳара даҳтәума, егьырҭ дыртәума ҳәа ихәыцны далзхуа изы егьа теледебат ҟауҵаргьы, иара изы зегь дара роуп. Уи ателехәаԥшраҟны иибо спектакльк еиԥш дазыӡырҩуеит, аха игәы иҭеикыз, изиҭараны дыҟоу ибжьы ииҭоит. Ибжьы зиҭо ззымдыруа аӡәыр дыҟазар, Апарламент ахь днеир абри ихаҿсахьа зеиԥшрахои ҳәа ихәыцуа ауаҩы изы ибзиоуп, ихадоуп телехәаԥшрала иибо, аха иҟоуп ауаҩы иаразнакгьы иеилкаара анымариам. Убри аганахьала сгәаанагарала Алхратә комиссиа хада ахымҩаԥгашьа хәыҷык ихьысҳауп ҳәа ажәлар разыҟаҵаразы. Дара ирҳәароуп алхрақәа шус хадоу, абжьыҭара уала-ҭахыла акәымкәа ишазнеитәу ауаа азыҟаҵалатәуп есымша. Ауаа иахьа хәыҷык иҟьалашәа иҟоуп, рыбжьы зырҭара дрыздыруам, џьоукы-џьоук хьаасгьы ирымам, "иаҳнаҭеи Апарламент" зҳәогьы ыҟоуп. Абжьыҭарахь имнеиз ауаа рхыԥхьаӡара анырацәахалак, уи иаанагоит урҭ разыҟаҵара зыхәҭаз ауаа ажәлар рҟынӡа ишахәҭаз ирызнамгаӡеит ҳәа", - азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь ԥхынгәы 12 рзы алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны АКХ аҿы адепутатрахь акандидатцәа рефиртә аамҭа шьақәдыргылеит
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Ҩыџьа ауаа амҩатә машәыр иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
"1991 шықәса рзы ииз Агәмаа Ремиз зыԥсҟы икыз амҩа атранспорттә хархәага Toyota Сrown имч ақәымхакәа, амҩа даныҵны аҵла даахеит. Агәмаа Ремизи ипассаџььыр Агрба Алхаси аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
Ахҭыс инамаданы аусҭҵаара мҩаԥысуеит.


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik.
— Енгин, Ҭырқәтәылантәи уԥсадгьыл ахь аара шԥаԥшьугеи, насгьы шаҟа шықәса ҵуеи Аԥсны унхоижьҭеи?́
— Сара Аԥсны сынхоижьҭеи уажәшьҭа иҵуеит жә-шықәса. 2008 шықәса, декабр 15 рзы анхаразы ҳәа сааит.
— Шаҟа шықәса ухыҵуаз анхараҵәҟьа ҳәа угәы иҭакны уанаауаз?
— Усҟан исхыҵуан 28 шықәса.
— Уабшьҭра аҭоурых уаҳзалацәажәарц сҭахуп, Ҭырқәтәыла уара уабанхоз?
— Сара хылҵшьҭрала субыхуп. Самсун ақалақь аҿы сынхон. Сара сыжәла — Ебжьноу зхыу ақыҭа ыҟоуп. Шәача анаҩс, Хобза ҳәа аҭыԥ ыҟоуп, Бу ҳәагьы иҟоуп. 200 шықәса раԥхьа ишьақәыргылаз ахсаалаҿоуп иахьану Ебжьноу ҳәа иҟаз ақыҭа ахьӡ. Сабду иабду иоуп Ҭырқәтәылаҟа ахҵәара иақәшәаз. Ахәбатәи абиԥара саҵанакуеит сара. Сан шаԥсыӷ ҭыԥҳауп, Қарданԥҳауп, Нуршьан лыхьӡуп.
— Абиԥарала уабдуцәа рыхьӡқәа удыруама?
— Ааи, хымԥада. Аԥснынтә иқәҵыз Зеқьириа ихьӡуп, уи иԥа — Аҳмеҭ, уи иԥа — Омер, уи иԥа — Енвер, Енвер иԥагьы сара соуп.
— Уҭаацәа ишԥарыдыркылеи Аԥсныҟа уаара?
Аԥсныҟа сшаауаз расҳәеит, аха анхараҵәҟьа сгәы иҭакны амҩа сшықәлоз рыздырӡомызт. Амц сҳәеит, аусураҿы арзаҳал зҩит, фы-мыз аԥсшьара аамҭа сырҭартә еиԥш азин згоит, Аԥсныҟа сцоит, сахәаԥшуеит, фымз рыла еилыскаауеит иҟоу-иану, шәымшәан — ҳәа раҳәаны арахь сдәықәлеит. Сҭаацәагьы ақәшаҳаҭхеит. Аха, санаауаз издыруан уаҳа Ҭырқәтәылаҟа сшымхынҳәуаз. Сусураҿы абзиараз ҳәа раҳәаноуп сшаазгьы, схынҳәӡозаргьы аусура уа уаҳа исымаӡамызт.
— Аишьцәа, аиҳәшьцәа умоума?
— Сашьеиҳаб дыҟоуп, Самсун ақалақь аҿы дынхоит, ҩыџьа ахшара имоуп. Сҭаацәа Аԥсныҟа иаалоит, сара имаҷны уахь сцоит, сцозаргьы ԥсшьара ҳасабла сцоит уажәшьҭа.
— Ужәлантәқәа, уашьцәа Ебжьноуааи уареи раԥхьа шәышԥеибадыри, шәышԥеибабеи?
— Раԥхьа Аԥсныҟа санаа, 2007 шықәса рзы, атәылауаҩшәҟәы аиуразы арепатрициахь ҳцеит. Убра дыҟан Геннади Аламиа. "Иужәлоузеи уара?" — ҳәа дсазҵааит. "С-Ебжьноуп," —сҳәеит. "Рауф Ебжьноу сара сҩыза иоуп, шәеибадырроуп," — иҳәеит. Абас ҳаибадырра ҟалеит. Исгәалашәоит, Рауф, уара дануқәлаз шәеиԥшын ҳәа сарҳәан, даара гәахәас иҟасҵеит. 2008 шықәса рзы нхара ҳәа санаа, иара, Ебжьноуаа дрыԥхьеит, ҳаибаирдырит, аҩныҟа сигеит. Счара ҟалаанӡа, иара иааигәа сынхон, анхарҭа сзииԥшаахьан. Џьырхәаҟа ҳаиццалон ақыҭахь, Рауф иан лыԥсы ҭоуп, ҳанду Акәаӡԥҳа. Даара бзиа дызбоит. Ебжьноуааи сареи ҳацәгьеи-ҳабзиеи ҳаилахәуп, аибабара бзиа ҳабжьоуп.
— Енгин, иахьа аԥсышәала аҷҷаҳәа уцәажәоит. Аԥсныҟа уанауааз иудыруазма аԥсшәа?
— Ажәак, ҩ-ажәак здыруан, урҭгьы абарҭ роуп: иҭабуп, абзиараз. Аурыс бызшәа усгьы исыздыруамызт. Аԥсшәеи аурысшәеи еилаҵаны ианцәажәоз ыҟамзи ауаа, исзеилкааӡомызт, иарбану аԥсшәа, иарбану аурысшәа ҳәа схәыцуан. Ничего иаанагои?— ҳәа сҵаауан есымша, уи аԥсышәаӡам рҳәон иччаны. Нас еснагь слымҳа иахьҭасуаз акәхарын… Хы-мыз аԥсуа бызшәа арҵаразы акурсқәа рахь сцеит, абас алоуп исҵаз аԥсшәа шысҵаз, нас аҿиара аиоуит хәыҷы-хәыҷла.
— Аԥсны уанааи иаразнак аусура уԥшаама, аԥсҭазаара нап шԥаурки?
— Сара нхара ҳәа аара сгәы иҭаскаанӡа, Аԥсны ҩынтә саахьан. 2007 шықәса, нанҳәамзазы ҳааит, нас 2008 шықәсазы, Аиааира амшныҳәазы. Убасҟан иаразнак сгәы иҭаскит, Аԥсныҟа нхара ҳәа саароуп ҳәа, аус сызлагоз схы иҭасымкӡеит зынӡагьы.
— Уара занааҭла унапы злакыз Ҭырқәтәыла?
— Сара рҵаҩыс аус зуан атехнологиеи адизаини рхырҭала. Анкаратәи иреиҳау аҵараиурҭа салгахьеит. Хы-шықәса ашьхараҿгьы арҵаҩы иусқәеи, альпинизм аусқәеи еилаԥсаны иҟаҳҵеит. Аԥсуаа рхеидкылақәа рахь сныҟәон. Измиҭ ақалақь аҿы сҩызцәеи сареи абри аганалхь ала аус аауан. Ажәакала, Аиааира амш ныҳәа ашьҭахь, Ҭырқәтәылаҟа саныхынҳә, исҭахын шықәсык ала сусқәа рҭыԥ иқәҵаны арахь саарц, аха еилыскааит шықәсык аамҭа шырацәаз, уиаҟара шысзымычҳауаз. Хымз рыла сусқәа рҭыԥ иқәҵаны сааит.
— Аханатә унапы злауки, аҽаршьцылара уцәыуадаҩхама, мамзаргьы зегь иаразнак иуцааима?
— Аханатә аусура схы иҭасымкӡеит, зегь раԥхьа абызшәа сҵарц сҭахын, нас фы-мыз рнаҩс аусқәа рыԥшаара салагеит хәыҷы-хәыҷла. Аха, сыгәҭакыҵәҟьа — ахынҳәра акәын, нас аԥсҭазаара иунарбоит иҟауҵаша ҳәа схәыцуан.
— Ҳазҭагылоу аамҭазы узҿуи?
— Уасил Царгәыш напхгара зиҭо Аԥснытәи аҳәынҭқарратә акәашаратә ашәаҳәааратә ансамбль аҟны ахор салоуп, ашәа сҳәоит. Асахьаҭыхрагьы салагеит хәыҷы-хәыҷла. Ари макьана имаӡоуп, аха шәара ишәзаасыртит сымаӡа. Сыжәлантәқәа Ебжьноуаа ҳамҭас адгьыл ҭыԥ сырҭеит Иашҭҳәа, аубыхцәа рыхьӡ зху амҩаҿы. Сара адгьыл ақәаарыхра бзиа избоит, аԥсабара аиаҵәара бзиа избоит, ашәырҵлақәа еиҭасҳауеит, еихасҳауеит, аамҭак шсоуз еиԥш уахь сыҟоуп. Асахьаҭыхратә ҟазарҭагь уахь изгеит, аҭыхрақәа рганахь ала абас аҟазара амҩа ҿыц аԥшаара саҿуп. Сабхәагьы дсахьаҭыхҩуп, аха уи иахь сыԥхашьаны сусумҭақәа цәырызгаӡом, издыруа асахьаҭыхыҩцәа идсырбоит, рабжьгарақәа сырзыӡырҩуеит, даргьы ргәы иахәаны срыдыркылоит. Иара убас, амҿлыхқәагьы аус рыдызулоит, уи аҟазрҭагьы уа исымоуп. Адунеи аҿы знык ауп аԥсҭазаара анҳаҭәоу, ҳнапаҟынтә иааиуа зегьы ҟаҳҵароуп. Амузыкатә ҵараиурҭа салгахьеит. Аконцерттә программақәа рыла Аԥсны аҩныҵҟеиԥш, уи анҭыҵгьы сықәгылартә еиԥш алшарақәа соухьеит. Иҭабуп ҳәа расҳәоит сырҵаҩцәа, сеиҳабацәа зегьы. Назырбеи Ебжьноуи сареи ансамбль ҳаицалоуп, ашәа еицаҳҳәоит, уи сара сзы даара игәадуроуп.
— Аԥсны убас еиԥш улахьынҵа ҟалеит, аҭаацәара уалалеит, унасыԥ уцеиҩылшеит аԥсуа ҭыԥҳа Аԥсуана Ҵәыџьԥҳа, изҳауеит уԥа Убых. Уҭаацәаратә ԥсҭазаара шышьақәгылаз уаҳзалацәажәар ҟалома, шәышԥеибадыри уԥшәмеи уареи?
— Саҭамыз ҳәа шәасҳәоит заа. Хәы-шықәса маҷк инеиҳауп аҭаацәара аԥысҵеижьҭеи. Владислав Арӡынба имшиыра азы, аԥсуа-абаза жәлар рконгресс аҿы, апоема ҳаԥхьап рҳәеит. Саргьы аԥсшәа сзырҵоз арҵаҩы Нонна Ҭхәазԥҳа, уаԥхьар агәахәа алысхуеит лҳәан, мап мкыкәа сақәшаҳаҭеит. Убрантә иалагеит сынасыԥ…
Аубых бызшәа аҭҵааразы аусқәа снапы рылакуп. Сара саамҭа азымхаргьы, Убых деизҳар иациҵап ҳәа сгәыӷуеит. Хы-шықәсеи бжаки роуп ихыҵуа, Аҟәа ақалақь ахәыҷбаҳча "Алиас" ахь дныҟәоит.
— Аԥсадгьыл ахь нхара ҳәа ихынҳәыз аӡә иаҳасабала, суазҵаарц сҭахуп, ухы шԥаубо ара, агәаԥхара имазар ауаҩы, ауадаҩрақәа ралҵра изымариоума?
— Аԥсны угәаԥхома ҳәа исазҵаауа рацәаҩуп. Ус иашаӡам ҳәа сазхәыцуеит. Аԥсны ҳара ҳаԥсадгьыл акәзар, иаҳгәаԥхома, иаҳгәамԥхома ҳәа азҵаара зынӡагьы ҳазымхәыцроуп. Ҳара ҳаԥсацәоуп, даҽакала ҳаҟаӡам. Ҭырқәтәыла ииз ауааи, Аԥсны иизи маҷк еиԥшымхар ҟалап аха, ҳаидызкыло ҳамоуп — аԥсуара, ауаҩра. Ицәгьаӡам Аԥсны анхара. Агәаԥхара умазароуп зегь раԥхьа иргыланы. Адунеи аҿы иҟам аԥшӡарақәа зегьы Аԥсноуп иахьыҟоу. Еснагь ҳхәыцрақәа абзиара аганахь иҳархалароуп. Сара позитивла сазнеиуеит аԥсҭазаара.
— Ара уабанхои?
— Ҳара Маҷара ҳанхоит. Аԥсшьара мшқәа рзы еснагь Иашҭхәа ҳаҟоуп, аԥхьаҟа уа иҵегьы ишьақәсыргылар, иацысҵар сҭахуп.
— Абызшәа ҳалацәажәозар, ара иазгәауҭеит, уанаауаз ажәак-ҩажәак рыда шыузымдыруаз. Изҵарц зҭаху имыцааир залшаӡом, ус аума?
— Зегь раԥхьа иргыланы ухатәы бызшәа удыруазароуп. Ҳара аҩны урыс бызшәала ҳцәажәаӡом, аԥсшәоуп иаҳҳәо, аҭырқәшәа зынӡагьы салацәажәаӡом. Ахәыҷы шаҟа бызшәа изҵо аҟара уи бзиоуп, аха ҳара ҳҿы аԥхьа игылазароуп аԥсшәа. Изҭаху иҵоит, ус сазхәыцуеит.
— Угәы иҭыхо, исҳәандаз ззугәахәуа акрыҟазар ажәа умоуп.
— Ҳара адемографиа иадҳәалоу ауадаҩрақәа ҳамоуп. Ауаа аароуп, уаҳа ԥсыхәа ҳамаӡам. Зегьы шыбзиахо ала сгәы ҭынчуп. Аха, ҳара ҳнапала иҳацааиуа ҟаҳҵар, еиҳа ирласны ибзиахар ҟалап. Аҵарауаа рацәаҩны иҳамоуп, уи гәадуроуп. 80% процент аԥсуаа Аԥсны анҭыҵ инхоит. 20% роуп Аԥсны инхо аԥсуаа. Уи маҷуп, иаароуп, ихынҳәыроуп рыԥсадгьыл ахь. Абзиабара, агәыҳалалра аҵаҵаны иҟауҵо аус ҟамларц залшаӡом. Ҳқьабызқәа ҳрықәныҟәалар, ҳдырԥшӡоит.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Апарламент ахь аиҭалхрақәа рҿы абжьыҭара иҽалаирхәит амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы ҳәа аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Аслан Бжьаниа ибжьы аиҭеит дахьҭаҩу аҭыӡҭыԥ ала, Тамшь ақыҭан иҟоу алхратә ҭыԥ аҿы.
Абжьыҭара хыркәшахоит асааҭ 20:00 рзы. Раԥхьатәи алҵшәақәа еилкаахоит алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа Алхратә комиссиа хадахьы аԥкаанҵақәа аннаргалак ашьҭахь.
Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.
Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.


АҞӘА, ажьырныҳәа 12 - Sputnik. ЕАА ахада амилаҭтә зҵаарақәа рзы иабжьагаҩ Џьон Болтон аҳәамҭа ҟаиҵеит Вашингтон Николас Мадуро Венесуела имчра азханаҵом ҳәа. Иара иазгәеиҭеит убри азы иахәҭаны иҟоу аныррақәа зегь ахархәара шрыҭахо. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
"Мадуро ирежим азакәан шьаҭа аманы иҳаԥхьаӡом. Ҳара ҳхы иаҳархәоит Венесуела адемократиа ашьақәыргыларазы аекономикатәи адипломатиатәи қәыӷәӷәара", - ҳәа азгәеиҭоит Болтон.
Мадуро ирежим шазхарымҵо атәы рҳәахьеит Америкатәи аҳәынҭқаррақәа реиҿкаареи алатынамерикатәи агәыԥ "Группа Лимы" (Мексика аалхны).
Николас Мадуро официалла атәыла ахада иҳасабала аҭоубашьҭаҵара мҩаԥигеит ажьырныҳәа 10 рзы, Каракас.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Мшаԥы 3 асааҭ 14:30 рзы Sputnik Аԥсны амультимедиатә пресс-центр аҿы имҩаԥысраны иҟоуп 2019\2020шш. рзы Урыстәылатәи аҵараиурҭақәа рҿы аҵараҵаразы абитуриентцәа ралкаара мҩаԥызгоз урыстәыла-аԥснытәии аусутә гәыԥ апресс-конференциа.
Sputnik апресс-центр аҿы имҩаԥысуа апресс-конференциа иалахәхоит:
• Аԥсны иҟоу Россотрудничество ахаҭарнак Вадим Чеха
• Аԥсны иҟоу Россотрудничество ахаҭарнакра аконсультант Дмитри Кононов
АИХ рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоитмшаԥы 3 асааҭ 14:30 рзы Sputnik Аԥсны амультимедиатә пресс-центр аҿы имҩаԥысраны иҟоуп 2019\2020шш. рзы Урыстәылатәи аҵараиурҭақәа рҿы аҵараҵаразы абитуриентцәа ралкаара мҩаԥызгоз урыстәыла-аԥснытәии аусутә гәыԥ апресс-конференциахь
(аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16 (абизнес-центр "Гудоу Плаза", 5 аихагыла).
Аккредитациа ҟалоит абри аҭел ала: +79409992191 Илона Авилова.
Азыҳәаз аелектронтә ҭыӡҭыԥ: email@example.com
Иара убасгьы азҵаарақәа рыҭира ҟалоит Sputnik Аԥсны адаҟьахь (асоциалтә ҳа Facebook) ма аелектронтә ҭыӡҭыԥ firstname.lastname@example.org ахь.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҿы: Кындыӷтәи, Гәдоуҭатәи, Бзыԥтәи, Оҭҳаратәи.
Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала – Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци.
Алхратә комиссиа хада имҩаԥнагаз аҵәҭаԥсарала адепутатрахь акандидатцәа Аԥсуа телехәаԥшраҟны аефиртә аамҭа рызшоуп. Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада №10 ала адепутатрахь акандидатцәа Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи аефир аҟны иҟалоит уаха, ԥхынгәы 6 рзы.
"Ауаҩы уала-ҭахыла, мамзаргьы аиҳабыра идгылоума, ицхраауама, ҳара даҳтәума, егьырҭ дыртәума ҳәа ихәыцны далзхуа изы егьа теледебат ҟауҵаргьы, иара изы зегь дара роуп. Уи ателехәаԥшраҟны иибо спектакльк еиԥш дазыӡырҩуеит, аха игәы иҭеикыз, изиҭараны дыҟоу ибжьы ииҭоит. Ибжьы зиҭо ззымдыруа аӡәыр дыҟазар, Апарламент ахь днеир абри ихаҿсахьа зеиԥшрахои ҳәа ихәыцуа ауаҩы изы ибзиоуп, ихадоуп телехәаԥшрала иибо, аха иҟоуп ауаҩы иаразнакгьы иеилкаара анымариам. Убри аганахьала сгәаанагарала Алхратә комиссиа хада ахымҩаԥгашьа хәыҷык ихьысҳауп ҳәа ажәлар разыҟаҵаразы. Дара ирҳәароуп алхрақәа шус хадоу, абжьыҭара уала-ҭахыла акәымкәа ишазнеитәу ауаа азыҟаҵалатәуп есымша. Ауаа иахьа хәыҷык иҟьалашәа иҟоуп, рыбжьы зырҭара дрыздыруам, џьоукы-џьоук хьаасгьы ирымам, "иаҳнаҭеи Апарламент" зҳәогьы ыҟоуп. Абжьыҭарахь имнеиз ауаа рхыԥхьаӡара анырацәахалак, уи иаанагоит урҭ разыҟаҵара зыхәҭаз ауаа ажәлар рҟынӡа ишахәҭаз ирызнамгаӡеит ҳәа", - азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь ԥхынгәы 12 рзы алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны АКХ аҿы адепутатрахь акандидатцәа рефиртә аамҭа шьақәдыргылеит
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Ҩыџьа ауаа амҩатә машәыр иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
"1991 шықәса рзы ииз Агәмаа Ремиз зыԥсҟы икыз амҩа атранспорттә хархәага Toyota Сrown имч ақәымхакәа, амҩа даныҵны аҵла даахеит. Агәмаа Ремизи ипассаџььыр Агрба Алхаси аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
Ахҭыс инамаданы аусҭҵаара мҩаԥысуеит.
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6611-ҩык COVID-19 рыдбалан, 135-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 3579-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит апортал стопкоронавирус.рф.
Аиҳарак ачымазара змоу рацәоуп Москва (685), Подмосковье (292), Ханти Манцызтә Автономтә Округ (289), 280 – Санкт-Петербург, 270 — Свердловск, 239 — Иркутсктәи аобласт.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 687 862-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 454 329-ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 296-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра коронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала ареспубликаҿ 38 чымазара-хҭыс ыҟан, хҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 34-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы – лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара амш аламҭалазы Гагратәи ахшараиурҭаҿы еицит ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа хәыҷқәа. Викториа Дбарԥҳа-Ҟаитан лаҵарамза 26 рзы илоуит аԥеи аԥҳаи - Арноуи Аннеиеи. Алиса Ҷкотуаԥҳа-Багаҭелиа лаҵарамза 27 рзы илыхшеит ҩыџьа аԥҳацәа - Миреи Киреи.
"Ас еиԥш иҟоу ахҭыс лассы-лассы иуԥылом. Гагратәи ахшараиурҭаҿы мчыбжьык аҩнуҵҟа ҩыџьа-ҩыџьа ахәыҷқәа реициира, насгьы аԥсуа ҭаацәарақәа иахьыртәу мышьҭабзиароуп ҳәа иаҳԥхьаӡоит. Иахьа жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара амш азы аиашьеи аиаҳәшьеи Ҟаитанаа аҩныҟа, Бзыԥҭаҟа ицоит. Иаарласны Оҭҳараҟа иаҳшьҭуеит ҳҭыԥҳацәа хазынақәа Багаҭелиаԥҳацәа. Анцәа сиҳәоит, ҳҭаацәарақәа зегьы рҿы ҩыџьа-ҩыџьа ахәыҷқәа ииуа, агәабзиареи апатуеиқәҵареи рыгымкәа иҟаларц. Хәыҷыжәларс иҟоу зегьы рынасыԥ ԥшӡахааит, рхаан еибашьра ҟамлааит", - иҳәеит Гагратәи Араионтә хәшәтәырҭа хада аҳақьым хада Виачеслав Аргәын.
Иахьа, традициала, ахәыҷтәы-гәыҳаларатә фонд "Ахәыҷқәа рдунеи" анапхгаҩы Лиудмила Ашәԥҳа-Ҳагба ари амш аҽны (Ахәыҷқәа рыхьчара Жәларбжьаратәи амш - аред.) ииуа ахәыҷқәеи егьырҭ асабицәеи дрыдныҳәаларц Гагратәи ахшараиурҭа данаҭаа, илзыԥшын ажәабжь ссир.
"Ахшараиурҭаҿы иахьатәила аӡәыр иима ҳәа сахьааиз, агәырӷьаҿҳәаша сзыԥшын. Ҩымш рыла, лаҵара 26, 27 рзы ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа хәыҷқәа еицизаап. Аиаша шәасҳәап, сгәы шьҭыҵит, саҟара сыцлеит. Иаразнак сцаны ҳфонди Гагра араион Ахадареи рыхьӡала аҳамҭақәа рзаазгеит. Убас итрадициатәу аҳамҭа иаҳҭоит иахьа ииуа асабигьы", - ҳәа наҵылшьит лара.
Ҟаитанааи Багаҭелиааи рхәыҷқәа здызкылоз ахәыҷышьҭыхҩы-аҳәса рҳақьым Асҭанда Џьапуаԥҳа илҳәеит асабицәа ранацәеи дареи ргәы шыбзиоу. Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рымшгьы рыдныҳәало, ирзеиӷьалшьеит илашоу, илахҿыху ахәыҷра, рҭаацәа ракәзар - ачҳареи рыхшара уадаҩрада рааӡаразы алшареи.
Асабицәа ранацәа Викториа Дбарԥҳа-Ҟаитани Алиса Ҷкотуаԥҳа-Багаҭелиеи аԥсуа ҭацацәа ишраԥу еиԥш, иԥхашьа-ԥхаҵо рыбжьы ҭырымгеит. Аха рыбла ихубаалон ирзылԥхаз анасыԥ ишеигәырӷьоз. Иазгәаҭатәуп анацәа шқәыԥшугьы, аҩны ишырзыԥшу даҽа аӡәаӡәа ахәыҷқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
-
"Ашана" 40-ҩык рҟынӡа ахәыҷқәа ирыдырныҳәалеит Рыхьчара амшныҳәа


Алахьынҵеи, еиуеиԥшым аԥсҭазааратә ҭагылазаашьақәа раан аԥсуаа рҿы аԥҳәыс ишлызныҟәози ирызку аматериалқәа рцикл иацылҵоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Аӡәгьы изы имаӡаӡам аамҭа цацыԥхьаӡа агәалашәара агага ишаҩызахо. Уи аԥсы ахьынӡалоу иуҳәаз, иануҵаз ауп абиԥарақәа ирзынхо. Ишәыдаагалоит "Аԥсуаа рышәк" иалаз, хьӡи-ԥшеи ганы еибашьуаз Миха Иаџьгьа-иԥа Барцыц изку ажәабжь, уи иҭоурых дазааҭгылоит имоҭа Жанна Барцыцԥҳа.
Ԥхынгәымза актәи асабша Аҟәа иамшны иԥхьаӡоуп. Акультура аминистрра акультуратә ҭынха ахьчара адепартамент аспециалист Инал Џьопуа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит Аҟәа ашықәс шышьақәыргылахаз, насгьы уи хыҵхырҭас иамоу атәы.
Аԥсуа ҵасла иааӡоу, зхатəы бызшəала ицəажəо Ҭырқəтəыла инхо ҳџьынџьуаҩ Мефҭун Уанаҿа лҭоурых шәаԥхьа ажурналист Сырма Ашəԥҳа ланҵамҭаҿы.
Мшаԥымзазы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аминистрцәа реилазаара аструктура ҿыц шьақәирӷәӷәеит, аминистррақәа рхыԥхьаӡара иацлеит, 12 рхаҭыԥан 14 ҟалеит.
2020 шықәса рзы Аԥснытәи ашколқәа ирылгеит 1791-ҩык аҵаҩцәа. Урҭ рҟынтәи 11-ҩык амедалқәа рыманы иалгеит, 64-ҩык "ибзиаӡоуп" ҳәа иалгеит.
Гәдоуҭа апарк-плиажтә нхамҩа аиҳабы Даниил Габниа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит араионтә плиажқәа аӡҭаларазы ашәарҭадара аԥҟарақәа иахьынӡарықәшәо атәы.
Адунеи аҿы ишьақәырӷәӷәоуп 10,9 миллионк инарзынаԥшуа ачымазара ахҭысқәа, ргәы бзиахахьеит хә-миллионк 700 нызқьҩыки инареиҳаны ауаа. Ачымазара иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит 520 нызқьҩык раҟара.
Краснодартәи атәылаҿацә азы аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла иазгәаҭан 57-ҩык акоронавирустә инфекциа ахҭысқәа.
Аконституциа ариашарақәа ралагаларазы абжьыҭара мҩаԥысраны иҟан мшаԥы 22 рзы, аха атәылаҿ аепидемиологиатә ҭагылазаашьа иахырҟьаны арыцхә ԥхынгәы 1 ахь ииаган.
Асахьаҭыхыҩ, ахәыҷтәы-арҿиаратә центр "Аинар" анапхгаҩы Витали Қацәба арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит ацәыргақәҵа "Аҟәа – есымша иуцу аныҳәа" ахь инеигаз иусумҭақәа зызку, иазгәеиҭеит уи есышықәса еиҿкаалазар шыбзиоу.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа амаҵзура "Интерфакс еиҿнакааз ипресс-конференциа мҩаԥысит ԥхынгәы 3 рзы онлаин режим ала.
Аԥсны ахада дрылахәын Аџьынџьтәылатә еибашьар ду аан Аиааира 75-шықәса ахыҵра иазкны Москва имҩаԥысыз ауснагӡатәқәа.
Аҵәахырҭатә банк аусзуҩцәа рганахь ала агәызҩара ыҟоуп закәаншьаҭада ҩ-миллионки бжаки рҟынӡа аԥара зыԥсҭазаара иалҵыз атәанчаҩцәа рыԥхьаӡамҭақәа ирхырхит ҳәа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа имҩаԥигаз апресс-конференциаҿ иҳәеит иахьатәи аамҭазы анхаҩцәеи анаплакуааи аҳәынҭқарраҟынтә ироуа ацхыраара атәы.
Рашәарамзазы аплан аҟынтәи аиҵахара 50 миллион мааҭ инаӡон, ԥхынгәымзазы уи еиҳагьы аҽеиҭанакыр ауеит ҳәа иԥхьаӡоуп.
Аконкурс аҿы аиааира зго рыхьӡқәа ԥхынгәымзазы ирылаҳәахоит аха акоронавирустә пандемиа иахырҟьаны сынтәа аԥхьахәнашьара ҟалом.
Аҟәатәи ахәбатәи абжьаратә школ аушьҭымҭа, хьтәы медалла зҵара хзыркәшаз Рафида Ануаԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит лхәыҷрашықәсқәа раан лгәы зызцоз, иахьа акәзар - занааҭс иалылхыз, аҵара дҭалар ахьылҭаху.
Владислав Арӡынба ихьӡ зху аҳаиртә баӷәаза "Сухум" ҩышықәса рыла аиҭашьақәыргылара азыԥхьагәарҭон урыстәылатәи аинвесторцәа.
Аҽазыҟаҵарақәа раан ҩ-полигонк рҟны аамҭакала адәытә мобилтә госпитальқәа аартын, 200-200-ҩык рыдкылара иазырхианы.


Аԥсны зехьынџьара амандарина аҿыхра иаҿуп. Сынтәа ари ашәырхк иеилаҳауа рзы ныҳәарахоит — аҽаҩра даара ибзиахеит, атәыла анҭыҵгьы меигӡарахда иушьҭыша ыҟоуп.
Аԥсуа мандаринақәа ргьама лымкаала ихауп. Агәаӷь рыланы, шамахамзар, иуԥылом. Аԥсны амандарина асезон абҵарамза инаркны жәабран мзанӡа инаӡоит.
Абҵарамза инаркны Аԥсны ихацыркхеит амандарина аҿыхра аамҭа. Гәылрыԥшьтәи ацитрустә наплакы "Софиа" аҟынгьы амандарина аҿыхра иаҿуп.
Сынтәа ари ашәыр бзианы иит, агьамагьы хаауп.
Аҽаҩра ахьбзиахаз аҟнытә атәыла анҭыҵтәи аџьырмыкьахь меигӡарахда иушьҭыша ҟалоит.
Амандарина ҿырхуеит секаторла, иҭыжәжәаны аҿыхра ҟалаӡом, аҵла иаԥырхагоуп.
Убас ииашаны иҿыху ашәыр анҵырагьы еиҳахоит.
Амандарина аҿыхра иазҟазоу рус ирласӡаны иҟарҵоит.
Сынтәа ацитрусқәа рыҟәшәара хацыркхеит абҵарамза 10 инаркны.
Амандарина аҿыхразы арахь есышыкәса иаауеит Аԥсны ақыҭауаа, иара убас Алада Урыстәылеи, Донецки, Лугански рҟынтә ауааԥсыра.
Сынтәа убас аусуразы иааз ируаӡәкхеит Кот-д'Ивуари Гвинеиеи ртәылауаагьы.
Амандарина ахә ҳаракӡам уажәааны, кьылак - 50 мааҭ ҳәа иухәҳар ауеит.
Ақыҭанхамҩа аминистрра адыррақәа рыла, сынтәа Аԥсныи Урыстәылеи рҳәаа иахыргахьеит 11 нызқь 200 тонна амандаринақәа.
Макьанагьы даҽа 30 нызқь тонн раҟара ацитрустәқәа ҟалоит ҳәа иазыԥшуп.
Аԥсны амандарина асезон абҵарамза инаркны жәабран мзанӡа инаӡоит, егьиабжьара ирҭиуа амандаринақәа, шамахамзар, аԥснытәқәаӡам.
Иахьа Аԥсны ашколқәа рҟны аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы геит. Аушьҭымҭацәа рхыԥхьаӡара 1791-ҩык рҟынӡа инаӡоит.Жәеизаҩык медалла иалгеит. Арҵаҩцәа роушьҭымҭацәа ирзеиӷьаршьеит аԥеиԥш лашеи ақәҿиара дуқәеи. Аушьҭымҭацәагьы аганаҿ иаанмхеит, арҵаҩцәа акыршықәсазтәи рааԥсаразы иҭабуп ҳәа рарҳәеит.
Ишаԥу еиԥш, аушьҭымҭацәа ркьаҿ шкәакәақәа рҟны адныҳәаларқәеи азеиӷьшьарақәеи анырҵон. Аҵыхәтәан ажәҩан ахь аԥышҭарчқәа халарҵеит, раԥхьааҟа ирзыԥшу агәырӷьаратә хҭысқәа ирсимволны.
Акоронавирустә пандемиа иахҟьаны Аԥсны аиҳабыра ирыӡбеит хәажәкырамзазы ашколхәыҷқәа зегьы аҵараҟынтә роушьҭра, изаамҭанытәымыз аԥсшьара рыҭаны. Сынтәа аҵарашықәс хыркәшан лаҵарамза 13 рзы. Рашәара 2 рзы аушьҭымҭацәа ҩы-мчыбжьа ҳәа ашкол ахь ихынҳәит, аԥышәарақәа рҽырзыҟарҵарц. Иалагалаз аԥкрақәа ирыхҟьаны аҵараамҭа иахьагхаз азы, хә-ԥышәарак рхаҭыԥан сынтәа аушьҭымҭацәа иарҭон ҩба: ахатәы бызшәеи алгебреи.
Аԥсны ашколқәа рҿы игеит аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы.
Аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы геит атәыла ашколқәа 153 роушьҭымҭацәа рзы.
Сынтәа ашкол иалгаз ахәыҷқәа рхыԥхьаӡара 1791-ҩык рҟынӡа инаӡоит.
Жәаҩык аушьҭымҭацәа ахьтәы медалқәа роуит, аӡәы - араӡны.
Аҟәатәи ажәабатәи абжьаратә школ аҟны аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы.
Ахәыҷқәа ркьаҿ шкәакәақәа рҿы азеиӷьшьарақәеи адныҳәаларақәеи рыҩуан.
Аушьҭымҭацәа рырҵаҩцәа иҭабуп ҳәа рарҳәеит ирыдырҵаз ааԥсаразы.
Арҵаҩцәагьы ахәыҷқәа ирзеиӷьаршьеит мҩамш иқәларц, раԥхьаҟа иҵегь аҵара дуқәа рҵарц.
Шьҭарнахыс ашкол аушьҭымҭацәа аԥсҭазаара ду ахь ршьаҿа еихыргоит.
"Адау" Аԥсны иҟоу аӡхыҽҽақәа зегь реиҳа идууп ҳәа иԥхьаӡоуп, уи аура 100-метрак иреиҳауп. Аӡхыҽҽақәа Аалӡга аӡиас ашьхантә иалало аӡымахәҭа иарҿиоит, дара-дара еишьҭагылоуп. "Ирина" аура 40 метра иҟоуп. "Иԥшьоу" -38.
Аԥсшьаҩцәа рзы аӡхыҽҽақәа рахь амҩа аартын 2016 шықәсазы.
Ашахтиортә ҳабла Аҟармара х-ӡхыҽҽак ыҟоуп – "Иԥшьоу", "Ирина", "Адау".
Аҭыхымҭаҟны: аӡхыҽҽақәа рымҩахь арбага.
"Адау"- зегь реиҳа идуу аԥснытәи ӡхыҽҽоуп.
Аура 100-метрак иреиҳауп.
"Адау" инацәыхарамкәа иҟоуп даҽа ӡхыҽҽак "Ирина". Дара рахь аԥсшьаҩцәа рзы амҩа аартын 2016 шықәсазы.
Аӡхыҽҽақәа Аалӡга аӡиас ашьхантә иалало аӡымахәҭа иарҿиоит.
"Адау" ацаҟьа иагәылсуеит.
"Ирина" аӡхыҽҽахьы уназго амҩахәасҭа.
Аҟармара ирацәоуп аӡхыҽҽа маҷқәеи акәарҷҷақәеи.
Аӡхыҽҽақәа дара-дара еишьҭагылоуп.
Аалӡга аӡиаси уаҟа иху ацҳа хәыҷи убла иаахгылоит аҟармаратәи аӡхыҽҽақәа рахь уанцо.
"Иԥшьоу " аӡхыҽҽа аҿаԥхьа акаҳуажәырҭа аартуп.
Аӡхыҽҽа "Ирина" аура 40 метра иҟоуп.
Аӡхыҽҽа "Иԥшьоу" аура 38 метра иҟоуп.
Аалӡга аӡиас
Аӡхыҽҽақәа рахь анеира уадаҩуп – шьапыла, ма ишьҭыху машьынала унаӡартә иҟоуп.
"Ԥхынгәы акы инаркны ҳалагеит арзаҳалқәа рыдкылара. Ашәҟәқәа ҳадаҳкылоит азанааҭқәа фба рыла. Иахьазы арзаҳалқәа зегь реиҳа иахьырацәоу аҳазалхратә ус аҿоуп. Абитуриентцәа зегьы ҳрыҿцәажәоит, аус рыдааулоит, нас ауп ашәҟәқәа анҳадаҳкыло дара рҟынтә. Ақыҭанхамҩа азанааҭ ала имаҷхар ҳәа ҳшәоит. ААУ аҿы иазыҟарҵоит агрономцәа, ҳара иазыҟаҳҵоит ақыҭанхамҩа аекономика ахырхарҭала, ҳаицәажәан ауп ишыҟаҳҵо. Даргьы иаурышьҭуеит 10-ҩык рҟынӡа, ҳаргьы - убасҵәҟьа. Аха иахьазы 4-ҩык роуп ҳаинститут ахь ақыҭанхамҩа аганахьала ашәҟәқәа алазҵахьоу", - ҳәа азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жьҭаара 25 - Sputnik. Бырзентәыла иҟоу Аристотель иуниверситет аҵарауаа ишьақәдыргылеит Александр Македонски иԥсра мзызны иазыҟалаз апанкреонекроз чымазароуп ҳәа. Уаанӡа атиф, агәаәҵкыра, амалиариа уҳәа еиқәырыԥхьаӡон. Абри атәы аанацҳауеит аҭыжьымҭа Greek Reporter.
1995 шықәса рзы ихацыркыз аҭҵаарақәа ачымазара аҿиашьа анализ ҭбаа азыруит.
Аҭҵаарақәа равтор, амедицина апрофессор, аҳақьым Томас Герасимидис иажәақәа рыла Александр иԥсра мзызны иаиуит апанкреонекроз. Ари ачымазара ахы цәырнагеит: из ахаҳә ахьамаз иахҟьаны, иара убасгьы арыжәтә дахьачычази, ашша змоу афатә бзиа иахьибозгьы.
Македонски ичымазара ахы акит икрыфара ашьҭахь. 14 мшгьы дырзымхәышәтщыкәа дшыҟаз иԥсҭазаара далҵит.
Александр Македонски —Македониа аҳәынҭқар, Аргеадонаа рдинастиа ахылҵшьҭра, аруаҩ, аибашьҩы, ампыҵыхалаҩ.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Ԥхынгәы акы инаркны ҳалагеит арзаҳалқәа рыдкылара. Ашәҟәқәа ҳадаҳкылоит азанааҭқәа фба рыла. Иахьазы арзаҳалқәа зегь реиҳа иахьырацәоу аҳазалхратә ус аҿоуп. Абитуриентцәа зегьы ҳрыҿцәажәоит, аус рыдааулоит, нас ауп ашәҟәқәа анҳадаҳкыло дара рҟынтә. Ақыҭанхамҩа азанааҭ ала имаҷхар ҳәа ҳшәоит. ААУ аҿы иазыҟарҵоит агрономцәа, ҳара иазыҟаҳҵоит ақыҭанхамҩа аекономика ахырхарҭала, ҳаицәажәан ауп ишыҟаҳҵо. Даргьы иаурышьҭуеит 10-ҩык рҟынӡа, ҳаргьы - убасҵәҟьа. Аха иахьазы 4-ҩык роуп ҳаинститут ахь ақыҭанхамҩа аганахьала ашәҟәқәа алазҵахьоу", - ҳәа азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵарамза 18, Sputnik. Cариа Кәарцхьаԥҳа. Аԥсуа режиссиор Инар Нарманиа икиносахьа "Махаз сыхьӡуп" афестиваль "Кинокавказ" аҟны аԥхьахә агеит, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит арежиссиор ихаҭа.
Нарманиа иажәақәа рыла, афильм аҳәаанырцәтәи ахәаԥшҩы идыргалахьеит, аха Нхыҵ-Кавказ раԥхьаӡакәны иалахәын акинофестиваль.
Аԥсуа режиссиор Инар Нарманиа зметраж кьаҿу ифильм "Махаз сыхьӡуп" ӡырыргахьан Жәларбжьаратәи акинофестиваль "Arctic open" аҟны. Афестиваль мҩаԥысуан Архангельск, ԥхынҷкәын 6-9 рзы. Инар Нарманиа ифильм абри афестиваль аҿы аиааира агеит аноминациа "Иреиӷьу арежиссиор" ала.
Иара убасгьы афильм "Махаз сыхьӡуп" Жәларбжьаратәи акинофестиваль "KONIK Film Festival" (Москва) аҟны аԥхьахә аиухьан.
2016 шықәса рзы Аԥсны ихацыркын Миха Лакрба иновеллақәа рыла зметраж кьаҿу афильмқәа рҭыхра апроект.
Аҭыхрақәа ирылагеит 2017 шықәса рзы, ихыркәшахеит 2018 шықәса рзы.
Аҟәатәи жәларбжьаратәи афестиваль аҿы акиносахьа иреиӷьу аԥхьатәи ах-фильмк рахь иаҵанакит.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Иван Данилов
Еманнуель Макров иҟаиҵаз аҳәамҭа лҵшәас иаиуеит, РИА Новости азы Иван Данилов ишиҩуа ала, уажәы Лондон имҩаԥысраны иҟоу НАТО асаммит мраҭашәаратәи аекспертцәа медицинатә консилиумк, злахьынҵа рыӡбо "НАТО захьӡу апациент" еиԥш иахьахәаԥшло. Макьаназ аӡәгьы иимҳәац ажәа хада "евтаназиа", аха Макрон иҟаиҵаз ахәшьара иашам ҳәа изшьо "Аҩадаатлантикатә алианс алшарақәа зынӡа икаҳар" иҟаҵатәузеи ҳәа рызҵаара парижтәи аҳауеиԥш европатәи аинформациатә ҳауагьы иалоуп.
Амаҵзура Рейтер адырра ҟанаҵеит Макрон иажәақәа згәамԥхаз Берлин азы абас: "Германиа адәныҟатәи аусқәа рминистр Хаико Маас амҽыша агәҽанҵара ҟаиҵеит НАТО аҵшәаара рҽацәырыхьчаларц. Иахьазы Берлин аҭак ауп Франциа ахада Еммануель Макрон иажәақәа реиҳа агәыхь зызнарҵысыз", - ҳәа.
Британиатәи апресса, уажәы НАТО лондонтәи асаммит аинформациатә мҩаԥгара аззырхио, аекспертцәа ргәынамӡара амца еихәларҵоит. Атаблоид Express апланыркразы НАТО уаанӡатәи адиректор Фабрис Потье игәаанагара аанагоит: "Еиҳа хра аиуан Макрон Франциа аиадертә бџьар Европа зегьы ахьчараз ахархәара шалыршахаша атәы иҳәар. Аха иара ус ҟаимҵеит. Франциа аиадертә бџьар ахы иахьанархәашеи иананархәашеи бзианы иадыруеит. НАТО акритика зашәҭарызеи альтернативак цәырымгаӡакәа?".
НАТО уаанӡатәи ачынуаҩ Макрон иажәақәа рыхцәажәара ҳамҭоуп Парижи Бриуссели реимак атәы здыруа рзы. Франциа ахада НАТО аиԥш Дональд Трампгьы дигәыҵасит уи ииҳәаз ала. Алианс "ахшыҩ ԥсит" ҳәа иҳәамҭа адагьы иара агәыҩбара ааирԥшит Аҩадатлантикатәи алианси Еиду аштатқәеи реиқәшаҳаҭра ахәҭаҷ 5 иазыԥхьагәанаҭо ахыдҵақәа ЕАА шазыхиоу азы. Макрон ипозициа адипломатиатә ҟазшьа аҟынтәи ажәа мариахь ииаугозар, иара агәыҩбара имоуп џьара ак ҟалар, Вашингтон "адгылаҩцәа иргәыҵасуам" ҳәа, избанзар асеиԥш ахымҩаԥгашьа америкатәи адәныҟаполитикатә традициа иашьашәалоуп.
Европатәи АИХқәа (BBC убрахь иналаҵаны) зызхьаԥшуа атекст аҟны Трамп дышрыцхраауа азы иақәиргәыӷхьаз шьамтәылатәи акурдцәа чарҳәара рзуразы иазыхиара уи имч акәадаразы шаҳаҭра ауеит. Макрон ари аӡбра акритика азиуит иинтервиу аҿы, иагьазгәеиҭеит "Еиду америкатәи аштатқәа рхыдҵақәа рынагӡара аганахьала НАТО закәыҵәҟьоу азхәыцра аҭахуп" ҳәа.
Ҳәарада, акурд еиҿкаарақәа Аҩадаатлантикатәи алианс аиҿкаара рнапы аҵаҩым, аха акритикцәа ргәаанагарала, Еиду аштатқәа рганахьала урҭ ирымоу аҽԥныҳәа шыҟоу иаанхоит, аиҳаракгьы иара Трамп ихаҭа алианс алахәылацәа руак аганахьала ажәылара мҩаԥгахар, аколлективтә хьчаразы астатиа анагӡаразы ЕАА рхы алархәразы агәыҩбара ахьимаз инамаданы.
Асеиԥш азнеишьа НАТО афункционерцәа агәыԥжәара рызцәырнагоит. Фабрис Потье диашоуп "НАТО ахь агәрагара анышәцәыӡ инаркны ишәхашәыршҭ заҟа танки заҟа ҳаирплани шәымоу. Ахәмарра хыркәшахоит" ҳәа аниҳәо. Аха Макрон ииҭахыҵәҟьоу "ахәмарра хыркәшахарц" ауп. Убри азоуп НАТО ахь агәыҩбара зирцыхцыхуа. Иара дзышьҭоу игеополитикатә проект – азеиԥшевропатә ар раԥҵара алыршароуп.
Аҩадатлантикатәи алианс лондонтәи асаммит аиашаз Мраҭашәаратәи атәылақәа ԥхьаҟазы рырратә еинырразы иҟоу еинымшәо х-гәаанагарак реиҿагылара иаҭыԥхоит.
ЕАА ахаҭарнакцәа Евроеидгыла атәылақәа рахь адҵа ҟарҵараны иҟоуп ВВП аҟынтәи арратә ныхрақәа рзы 752 миллиард доллар ршәарц. Германиа ахаҭарнакцәа, Адәныҟатәи аусқәа рминистр Маас иҳәамҭақәа ишаҳдырбо ала ахарџьқәа реизырҳара аҭахым ҳәа иқәгылоит, Вашингтони Парижи регоизм азы акритикагьы рзырулоит. Франциа ахаҭарнакцәа ракәзар, НАТО азы иаӷьлоит, азеиԥшевропатә ар раԥҵара алыршара аидеиа анагӡара рҽазыршәалоит. Арҭ апозициақәа зегьы еинзыршәаша акомпромисс аԥшаара шыуадаҩу атәы ҳәара аҭахым. НАТО ҩнуҵҟала иҵшәаауа еиҿкаароуп. Иара аимырххара иаҿуп алахәыла-тәылақәа. Дасу иара иинтерес ихьчоит.
"Иҭоурыхтәу Лондонтәи асаммит" адунеи АИХқәа зегьы рылаԥш азырхоуп. Иара аатуеит ԥхынҷкәын алагамҭазы. Ара ирыдыркылароуп ӡбара заҵәык. Ма алианс алахәылацәа зегьы еицәҳаны еимпуеит, ма алианс аиқәырхара алшоит ҳәа аҽраԥшра ҟаҵаны, анаҩс еилаҳаргьы, уи зхароу даҽа шьоук ракәхоит ҳәа агәыӷра рыманы иааиуа реиқәшәараҟынӡа еиԥырҵуеит.
Абарҭ зегьы Урыстәылазы иажәабжь бзиоуп. "Урыстәыла аҿагылара" азыгәыҳәра НАТО еиднамкылар, алианс иахәаша ҳәа уаҳа акгьы зыҟалом.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Сҭампыл игылоу Аԥшьа Софиа луахәама астатус еиҭаркит, уажәшьҭарнахыс иџьаамахоит ҳәа аанацҳауеит амаҵзура Anadolu.
"Ҭырқәтәыла Аҳәынҭхеилак ишьақәнарӷәӷәеит Аиа-Софиа Асулҭан Мехмет Хан ихьӡ зху Афонд абаланс аҿы иҟоуп, убри инадҳәаланы џьаамак аҳасаб ала ахархәара ҟалоит", - ҳәа ирыдыркылаз аӡбамҭа ахҳәаа ааргоит.
Аҳәынҭқарратә реестр аҿы Аиа-Софиа аџьаама ҳәа ианҵахоит, ари афакт аиҭакрагьы ҟалом", - ҳәа аҳәоит Аҳәынҭхеилак аӡбамҭа.
Уаанӡатәи адыррақәа рыла, Ҭырқәтәыла аҳәынҭхеилак иаԥнахит 1934 шықәса рзы ауахәама музеизааит ҳәа иҟаҵаз аусӡбара. Ҭырқәтәыла ААР ахада Мевлиут Чавушоӷлу аҳәамҭа ҟаиҵахьан атәылаҿ ауахәама астатус аԥсахразы азин шыҟоу, егьырҭ атәылақәа ргәаанагара иазхьамԥшыкәа.
Аԥшьа Софиа луахәама Константинополь османаа ианрымпыҵархала, Византиатәи аимпериа анеилаҳа ашьҭахь, 1453 шықәса рзы иџьаамоуп ҳәа азҳәан. Аха 1934 шықәса рзы Кемаль Ататиурк иусдҵала амузеи ҳәа астатус аҭаны ИуНЕСКО Адунеизегьтәи аҭынха асиа иаҵаркын.
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Шәазыӡырҩла арубрика "Аҭоурых иагәылаҵәаху" арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы есмҽыша.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аргәын Аԥсны аҳра амузеи азы: аҭыԥантәи ауааԥсыреи ҳтәыла асасцәеи азҿлымҳазар ҳҭахуп


Џьырхәатәи ахәыҷтәы лагерь аиҿкааҩ Гәында Еныкь арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы илҳәеит алагерь аиҿкаара даназхәыцуаз, ахәыҷқәа ршәарҭадара азҵаара игәцаракны ишлымаз.
Пицундеи Гагреи амҩатә машәырқәа аҭыԥ рыман ԥхынгәы 8, 12 рзы. Аахақәа роуит Урыстәыла, Украина, Аԥсны ртәылауаа.
Атәыла ахадас акандидатцәа рҭаҩра шымҩаԥысыз, Алхратә комиссиа хада уадаҩрақәас изықәшәаз, макьаназы иҟаҵатәны иҟоу шәаԥхьар шәылшоит Sputnik аматериал аҿы.
Магри - Веселое иахьрыҵанакуа аҭыԥ аҿы амшын агәаҿы аԥшатлакә ҟалар алшоит. Акурорт аԥшәмацәеи асасцәеи ргәырҽанырҵоит аӡы ааигәара рыԥсы рымшьаларц.
Аԥсны Афырхаҵа Валери Делба ихьӡ зху ахыцуаа реицлабра мҩаԥысит ԥхынгәымза 15 рзы, Аҟәа араион Гәыма ақыҭан.
1989 шықəса, ииультәи 15-16 рзы Аҧсны имҩаҧысуаз ахҭысқəа ртəы игəалаиршəоит усҟантəи аамҭазы журналистк иаҳасабала урҭ амшқəа ирҿахəҳəагаз Даур Инаҧшьба.
Аӡҩыбжьа ақыҭа ахада Дмитри Абыхәба арадио Sputnik аефир аҟны иҳәеит аҭыԥантәи аарыхыҩцәа раалыҵ аҭиираҟны ауадаҩрақәа шрымоу.
Аԥсны ахада иалхрақәа мҩаԥысраны иҟоуп нанҳәа 25 рзы.
Зыхьӡ нагоу ашьапылампыласҩы қəыҧш, иреиҕьӡоу амбахьчаҩ, Ҭырқəтəыла инхо ҳара ҳџьынџьуаҩ Алҭаи Агрба иҭоурых Сырма Ашәԥҳа лматериал аҿы.
Агәыҳалалратә фонд "Ашана" жәларбжьаратәи апроектқәа напхгара рызҭо Есма Ҳагԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит Москва имҩаԥгахо ацәыргақәҵа "Аҟазара аԥсҭазааразы" амҩаԥгара заԥшьыргаз, уаҟа ирҭиуа аусумҭақәа ирыхҭныҵуа ахьыршьҭуа.


Бадраҟ Аҩӡба, Sputnik
Ааигәа амцакра ахьыҟаз аҩбатәи ашкол ашҭаҿы аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы аргара аидеиа рыдкылан ашкол амца иамҽханакны ианыбылуаз амш азыҵәҟьа ҳәа еиҭалҳәоит ашкол адиректор Ирина Повирскер.
"Иахьа зегь шаҭаху иҟаҳҵоит, акызаҵәык, егьырҭ аклассқәа абзиараз ҳәа раҳәара ацеремониа ҳагхоит, избанзар ашкол ахыбра макьаназ ишәарҭоуп, ахәыҷы рацәа реизгара ҳҭахым. Ашкол ашҭа аныҳәатә ҟазшьа аҭаны еиҿкаауп, ирԥшӡоуп", - лҳәоит адиректор.
Адиректор аушьҭымҭацәа дрыдныҳәалеит, ирзеиӷьалшьеит ԥхьаҟатәи амҩа лаша. Лара лажәақәа рыла, даҽа ҭыԥк аҿы аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы аргара иашамызт.
Адиректор ишылҳәаз ала, ашкол аиҭашьақәыргылара апроцесс цоит. Ахыб ықәырҵахьеит. Хара имгакәа аҩнуҵҟатәи аусурақәа ирылагоит. Ашкол ашҭа амузыкабжь, агәырӷьабжь ҭыҩуеит. Аушьҭымҭацәа аамҭак азы игәырӷьоит, аҽа аамҭак азы ргәы рыхьуеит рырҵаҩцәеи рышколи ахьынрыжьуа азы.
"Сара жәеиза шықәса абра аҵара сҵон. Даара агәахәара соуит аҵыхәтәантәи ҳаиԥырҵра абра иахьазгәаҳҭо. Даҽаџьара акәызҭгьы, ҳцәаныррақәа ҽакала иҟалон", - лҳәоит аушьҭымҭа Алика Касланӡиаԥҳа.
Аԥсны абираҟ шьҭыхны агимн анадырҳәа ашьҭахь ашкол адиректор ареспубликатәи ақалақьтәи Олимпиадақәа рҿы зҽалызкааз аҵаҩцәа рыхьӡ ҳәаны аҳаҭыршәҟәқәа рылҭеит.
Сынтәа Александр Пушкин ихьӡ зху ашкол №2 иалгеит 38-ҩык аҵаҩцәа.
Аушьҭымҭацәа дрыдныҳәало, Аԥсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр ихаҭыԥуаҩ Дмитри Гәарамиа иҳәеит аҵарашықәс ҿыц азы ашкол хымԥада ихиахоит ҳәа.
Иара аҵаҩцәа ирзеиӷьеишьеит қәҿиарала аԥышәарақәа рыҭира.
"Шәырҵаҩцәа ирылшо зегь ҟарҵон ауаҩра шәылхразы, шәдырра аизырҳаразы. Сара избон шәышкол абылра иананиа заҟа шәгәы шәыхьуаз, зегь аӡәк иеиԥш ишәҳәоз уи бзиа ишыжәбоз акәын. Агәра шәсыргар сҭахуп ашкол ишыҟаз аасҭагьы ишеиӷьхо", - иҳәеит Гәарамиа.
Аушьҭымҭацәа рыхьӡала ажәҩан иаҵәарахь ихалаҵан ԥшшәырацәала еидкылаз ампышҭа ҭарчқәа.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аԥсны ауаҩԥсы аҳазалхратә ҭыԥ "Адлер" аҿы даанкылан. Арентгентә шьақәгылала ишәыра агәаҭараан ирбеит миллионк мааҭ аԥара шҭаз.
2007 шықәсазы Аԥсны ирыдыркылаз "Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан" иахьа уажәраанӡа анагӡара ахьамам уи зхатәы бызшәоу рзинқәа реилагара шаанаго атәы далацәажәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥха.
2020 шықәса ааԥынтәи арранаԥхьарала Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Аладатәи арратә округ аррамаҵзурауаа ҿыц иааԥхьоу 500-ҩык рыцлеит.
Акиносахьа "Сара исыхьӡуп Махаз" акинотеатртә ҳа "Мираж Синема" арбара ҭбаа иазнархиаз акиноальманах иалалоит.
Иахьазы Урыстәыла иахьаҵанакуа 85 регион рҿы иааидкыланы авирус рыдырбалахьеит 707 301-ҩык.
Аметеорологиатә зыԥхьагәаҭарахь иаҵаркхом COVID-19 апандемиа иахҟьаз агазқәеи аерозольқәеи аҳауа ралалара, урҭ рыҿҳәара акьаҿра инадҳәаланы.
Рашәара 15 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иусдҵала иаԥыхын амассатә культуратә уснагӡатәқәа рымҩаԥгараз аԥкырақәа.
Аҟәа ақалақь, амшын аԥшаҳәаҿы аҭыԥ змаз ауаҩшьра далахәуп ҳәа агәызҩара ззыҟоу Беслан Бганба Аԥсны АШәМ аусзуҩцәеи Аԥсны ААР аусзуҩцәеи лаҵара 8 рзы Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан дааныркылеит.
Урыстәыла Аԥсныи иареи рхәаа анаркит атәым тәылауаа рзы хәажәкыра анҵәамҭазы, аԥсуа ган ала аҳәаа аркызаауеит ԥхынгәы 15 рҟныӡа.
Аԥсны аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган Гагра араион усуратә ныҟәарала лаҭаараан Аинвестпрограмма аобиектқәа рҟны аусқәа рцашьа гәалҭеит.
Урыстәыла иахьаҵанакуа аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла ишьақәырӷәӷәан акоронавирустә хҭыс ҿыцқәа 6 562.
Анапынҵарацәатә центр амаҵзурақәа рхы иадырхәар алшоит уа инхо реиԥш, Урыстәыла атәылауаҩра змоу Аԥсны ауааԥсырагьы.
Аҽазыҟаҵарақәа ирылахәуп зықьҩык рҟынӡа аруааи 200 ак инарзынаԥшуа арратә техникеи.
Жәларбжьаратәи аинформациатә маҵзуреи арадиои Sputnik онлаин-сессиақәа мҩаԥнагоит арккаратә программа SputnikPro аҳәаақәа ирҭагӡаны.
Алианс амина-тралтә гәыԥ иалахәуп — Бырзентәыла Арра-мшынтә мчқәа иртәу иӡсо аиқәыршәаратә база "Алиакмон" (афлагман), аӡминаԥшаага "Тамбре" (Испаниа), аӷба "Гаета" (Италиа).
Аԥсны аҽыкәабаратә сезон аартуп рашәара 5 раахыс. Аԥсны зышәагаа маҷу аӷбақәа рҳәынҭинспекциа аиҳабы Ҭенгиз Сабуа иазгәеиҭеит ақалақь аплиажқәа атуристтә сезон иазыхиам ҳәа.
Ашәҟәы-альбом "Амра ашәахәақәа" автор Саида Жьиԥҳа еидылкылеит хьӡи-ԥшеи змоу ҭырқәтәылатәи ҳџьынџьуаа 67-ҩык рҭоурыхқәа.
Саида Жьиԥҳа лышәҟәы "Амра ашәахәақәа" аҟны еиҭалҳәоит Кавказтәи аибашьра иахҟьаны зџьынџь ааныжьра зқәашьхаз ирхылҵшьҭроу, иахьа Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа хьӡырҳәагақәа рҭоурыхқәа.
Агәабзиарахьчараз Адунеизегьтәи аиҿкаара адыррақәа рыла, адунеи аҿы акоронавирус COVID-19 рыман иԥхьаӡоуп 11 миллионҩык, 6 миллионҩык ргәабзиара шьақәгылеит, 540 нызқьҩык инарзынаԥшуа рыԥсҭазаара иалҵит.
Ашықәс иалагазар Шәача иаҭаахьеит 1,2 миллионҩык асасцәа. Ишазыԥхьагәаҭоу ала ԥхынгәымзазы 90-процент акурорт асанаториақәеи асасааирҭақәеи ҭәыроуп. Нанҳәамзазы 100% инагӡахап ҳәа иԥшуп.