АҞӘА, рашәарамза 22- Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Апроект "Возвращение имени" аӡыргара мҩаԥысит аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны апресс центр аҟны, уи автор Григори Скворцови аинформациатә партниор Sputnik Аԥсны анапхгаҩы Инал Лазбеи алархәны.
Апроект азкуп Аџьынџьтәылатәи еибашьра Ду аҟны хабарда ибжьаӡыз аԥсуаа рыхьыӡқәа аԥшаара.
"Ари апроект азкуп агәаларшәара, хықәкыла Аџьынџьтәылатәи еибашьра Дуӡӡа ашықәсқәа раан хабарда ибжьаӡыз аԥсуаа. Аџьынџьтәылатәи еибашьра аналага ноиабр мзазы 1941 шықәсазы афашисттә Германиа иҭҟәаны ирыман аурыс ир аҟынтә ҩ-миллионк инарзынаԥшуа асолдаҭцәа, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп аԥсуаа рхаҭарнакцәа аӡәырҩы. Асиақәа еихыршәшәаны аҳәара уадаҩуп, избан акәзар анемеццәа имҩаԥыргоз ақәнамгарақәа аӡәы идырыр ҳәа ишәаны ирҵәахуан", — ҳәа иҳәеит апроект автор Григори Скворцов.
Аџьынџьтәылатәи еибашьра ду Аԥснынтә иалахәын 55 нызқь-ҩык, урҭ рахьтә хабарда ибжьаӡыз ҳәа иԥхьаӡоуп аа-нызқь ҩык.
"Аибашьра адәаҟны хабарда ибжьаӡыит ҳәа иԥхьаӡоуп аа-нызқь ҩык аԥсуаа. Уи иаанаго акоуп, дара рыуа-рҭынха рхабар рзымдыруа иҟоуп иахьа уажәраанӡа, убри ауп ари апроект аиҿкаара сзалагазгьы. Ҳара ҳапроект хықәкыс иамоуп дара рыхьыӡқәа ашьақәыргылара, рыуацәа рҳадгәынқәа рахь ргара. Иахьынӡалшо асиақәа рышьақәыргылара. Сара снапаҟны иааиз адокументқәа рыла 320-ҩык роуп хабарда ибжьаӡыз ҳәа иԥхьаӡоу. Урыстәылатәи архив аҟны ус ауп ишарбо. Ҳхықәкы анагӡара ҳалшап ҳәа сгәы иаанагоит", — ҳәа ациҵеит иара.
Григори Скворцов иажәақәа рыла, иҟоу асиақәа рыла аибашьцәа рҭынхацәа рыԥшаара, акыр аџьабаа ацуп.
"Аԥсны шдуумгьы араҟа ирацәоуп ақыҭақәа, џьара-џьара иуадаҩзаргьы ҳхықәкы анагӡара, сара сеигәырӷьоит иахьымҩаԥысуа ари апроцесс. Иаҭахыуп, иҟаҵатәуп, инагӡатәуп ари апроект ҳәа иазызыԥхьаӡо зегьы иҭабуп", — иҳәеит Скворцов.
Ари апроект аинформациа аларҵәараз ацхыраара анаҭоит аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны. Уи анапхгаҩы Инал Лазба иажәақәа рыла, ари акырӡа зҵазкуа усуп.
"Ҳара ҳазыхиоуп ари апроект аҩнуҵҟа иҟоу аинформациа зегьы, авидео, афото, асиақәа асаит аҟны аарԥшра. 75 шықәса ҵуеит аибашьра алагеижьҭеит, уи аахыс хабарда ибжьаӡыз рыӡбахә аӡәгьы инҭкааны иҭыимҵаацт, уи аус аҟны ари апроект акырӡа ицхыраагоуп ", — ҳәа иҳәеит Лазба.
Аџьынџьтәылатәи еибашьра ду алагеижьҭеи 75 шықәса аҵра амш аҽны апроект раԥхьатәи ахәҭа дырбахоит Аԥсуа телехәаԥшра аканал ала. Апроект "Возвращение имени" аусура напы аркын шықәсык уажәаԥхьа.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 13 – Sputnik. Ахылаԥшра аушьҭырҭатә пункт "Егры" ԥхынгәы 13 асааҭ 15:00 13 рзы 74-ҩык ахысхьан. Абри атәы арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит ареспублика асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик.
Лара лажәақәа рыла, ахылаԥшра аушьҭырҭатә пункт "Егры" иахысуа рҭагылазаашьа агәаҭаразы аус руеит Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура, Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра, араионтә санитар-епидемиологиатә маҵзурақәа русзуҩцәа.
"Агуманитартә коридор иахысуа зегьы рбиоматериал гоуп, 14 рыҩныҵҟа аҽыԥхьакра ишахысша ашәҟәқәа рыҭоуп, избанзар Қырҭтәыла макьаназгьы авирус шьаҽым. Уаанӡа СЕС-и Аԥсны ААР-и рмаҵзурақәа агәҽанҵара рыҭан арҭ ауаа хылаԥшра рыҭаразы", - лҳәеит лара.
Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура Аҳәаахьчаратә отриад аиҳабы Рустам Латипов иажәақәа рыла, ԥхынгәы 13 рзы Қырҭтәыла Аԥсны атәылауаа 300-ҩык рҟынӡа ыҟан.
"Ихынҳәыз рҟынтәи ҽыхәышәтәра иҟаз маҷын, егьырҭ Гал араион инхо роуп. Урҭ еиуеиԥшым амзызқәа рыла Қырҭтәыла аҵакырахь иҟан", - иҳәеит иара.
Қырҭтәыла иҟоу Аԥсны атәылауаа рзы аушьҭырҭатә ҭыԥ "Егры" Аԥсны аганахь ала аҽа гуманитартә коридорк шаартхо азы адырра ҟаҵан ԥхынгәы 11 рзы.
Қырҭтәыла иҟоу Аԥсны атәылауааи иқәынхои рзы акоридор аартуп абарҭ арыцхәқәа рзы:
Ԥхынгәы 13 - 15, 2020 шықәса рзы асааҭ 9:00 инаркы 19:00 рҟынӡа аҭыԥантәи аамҭа инақәыршәаны;
Ԥхынгәы 16 - 17, 2020 шықәса рзы асааҭ 9:00 инаркы 15:00 рҟынӡа аҭыԥантәи аамҭа инақәыршәаны.
Қырҭтәылантәи ихынҳәуа атәылауаа зегьы ргәабзиара аҭагылазаашьа аилкааразы амедицина-санитартә гәаҭара хымԥада иахысроуп.
Аҳәынҭқарратә ҳәаа ахысра ҟалоит анаҩстәи адокументқәа рымазаараан:
Уаанӡа акаридор аартын рашәара 22 - 24 рзы. Усҟан ареспубликахь иҭалеит 907-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 13 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсуа ҽыҩ Конард Лорд Урыстәыла Афедерациа ахада Ихраҿазы XVI аҽырыҩрақәа рҟны ахԥатәи аҭыԥ ааннакылеит ҳәа Sputnik иазааицҳаит Аԥсны Аҽыбӷаҟазара Афедерациа ахада Аслан Камлиа.
"Ари аҽы уаанӡагьы ҩышықәса инеиԥынкыланы актәи аҭыԥқәа агахьан. Аҽырыҩра аҭоурых иаздырӡом ҽык инеиԥынкыланы ҩышықәса актәи аҭыԥқәа ааннакыло. Уажә, 2400 метра аҩраҿы ахԥатәи аҭыԥ агеит. Аҽы аа-шықәса ахыҵуеит. Ахԥатәи аҭыԥгьы даара ишьахәуп", - иҳәеит иара.
Камлиа ишиҳәаз ала, 2000 метра еиԥхныҩлоз аҽқәа рыбжьарагь Аԥснытәи аҽыҩ Тиудор актәи аҭыԥ аннакылеит.
Аиндаҭларақәа ирылахәын Урыстәыла, ИАР атәылақәа, Аԥсны, Аахыҵ Уаԥстәыла рҟынтәи аҽыҩқәа.
Аԥхьахәтә фонд иартәоит 10 миллион мааҭк.
Аиҿкааҩцәа: Урыстәыла ақыҭанхамҩа аминистрра, АЕ "Российские ипподромы".
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 5– Sputnik. Акиноеилахәыра Warner Bros адрама "Џьокер" 2019 шықәсазы иреиӷьу фильмны иаԥхьаӡоит. Астудиа Warner Bros Тодд Филлипс и-"Џьокер" аԥхьахә "Оскар" аиуразы иқәнаргылеит 24 номинациа рҟынтәи 16 номинациа рыла ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Аԥҵаҩцәа ргәаанагарала акиносахьа абарҭ аноминациақәа зегьы ирыԥсоуп: - ашықәсаз иреиӷьу афильм;
Афильм заҟа "Оскар" аиур алшо еилкаахоит ажьырныҳәа 13 2020 шықәса рзы.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, цәыббра 9 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Таиф Аџьба ипремиа аиуразы иқәыргылоуп ԥшь-усумҭак, иҳәеит апремиа аиуразы акомиссиа ахантәаҩы Валентин Коӷониа.
"Платон Бебиа ишәҟәы "Уа мшыбзиа амш бзиа" ахьӡуп, анаҩсан иаҳзааит Валери Касланӡиа ахәыҷқәа ирызкны ииҩыз апоезиатә рҿиамҭақәа реизгақәа ҩба, акы иахьӡуп "Анҷакәынҷа", егьи "Жьакәыр гәымшәа", иара убас Рушьбеи Смыр иажәеинраалақәа рышәҟәы "Аҵыс иаҵәа", иара убас, апроза ажанр ала иаҳзааит Анатоли Лагәлаа иажәабжьқәа реизга ахәыҷқәа рзы "Ардәына захьӡу", — азгәеиҭеит уи.
Таиф Аџьба ихьӡ зху апремиа аиуразы акомиссиа иалоуп быжьҩык, урҭ иалырхуеит апремиа занашьахо аусумҭа.
"Ҩымз-хымз рыҩнуҵаҟа аҩымҭақәа рыхцәажәара аус ҵасыр ауп, арадио, ателехәаԥшра, акьыԥхь рҿы. Абарҭ аҩымҭақәа аспециалистцәа ахцәажәар ауп, нас алкаақәа ҟарҵар ауп. Нас, ажьырныҳәамзазы акомиссиа еилатәоит, ахцәажәарақәа иҟаҵаз хшыҩзышьҭра рзуны аиааира згаз маӡалатәи бжьыҭирала иалыркаауеит", — иҳәеит уи.
Ахәыҷқәеи ақәыԥшцәеи ирызку алитература арҿиараҿы алагалазы Таиф Аџьба ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә литературатә премиа еиҿкаан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа рассоциациеи ашәҟәыҩҩцәа реидгылеи рабжьгарала. Аусуратә комиссиа дахагылоуп афилологиатә наукақәа рдоктор Валентин Коӷониа.
Аконкурс ахь адокументқәа рыдыркылон 2016 шықәса лаҵарамза 25 инаркны нанҳәа 25-нӡа.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла Аԥсны акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 42-ҩык ауаа.
Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет адекан Алик Габелиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит апандемиа аамҭазы иреиҳаӡоу аҵараиурҭа аҟны амагистрантцәа роушьҭратә квалификациатә усумҭақәа рыхьчара шеиҿкааз атәы.
Гәылрыԥшь араион аҟны еиҿкаау ансамбль "Кәыдры" асахьаркыратә напхгаҩы Омар Багаҭелиа арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит арҿиаратә коллектив аусура апандемиа шаныԥшыз.
Иахьазы Урыстәыла иахьаҵанакуа 362 342 коронавирустә хҭыс азгәаҭоуп 85 регион рҿы.
Сынтәа Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аҿы аиааира 75-шықәса ахыҵра амшныҳәа амҩаԥгара аԥсахрақәа аланагалеит акоронавирустә пандемиа. Аиааира апарад арыцхә ахыган.
Аслан Бжьаниа Аԥсны ахадас далххеит хәажәкыра 22 рзы имҩаԥысыз аиҭабжьыҭираан. Аҭоубашьҭаҵара ацеремониа мҩаԥган мшаԥы 23 рзы.
Аԥсны Апарламент ахь адепутатраз акандидатцәа рықәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥқәеи аполитикатә партиақәеи рҭаҩра иалагеит лаҵара 23 рзы.
Урыстәылаа рыхәҭак акарантин ашьҭахь рфинанстә ҭагылазаашьа уадаҩхоит ҳәа иазырыԥхьаӡоит.
Аҟәатәи иаарту аинститут аректор Валери Кәарҷиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит аҵараиурҭа иалго аҿкы аламырҵәаразы аԥкрақәа еиларымгакәа аҳәынҭқарратә ԥышәарақәа раҭара аус шырзеиҿыркааз атәы.
Акциа ахықәкы – Урыстәыла аҩныҵҟа аҳақьымцәеи, амедицинатә усзуҩцәеи, аволонтиорцәеи рҭоурыхқәа иаку атематикатә портал аҿы реизгара амедиагәыԥ асаит ria.ru. аҟны.
Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла иахьаҵанакуа 362 342-ҩык акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит арегионқәа 85 рыҟны.
Аилахәыра Apple иатәу iPhone амодель ҿыцқәа OLED-дисплеиқәа рыла еиқәдыршәоит, аусура рылшоит 5G аҳақәа рҿы.
Арҭ иреиԥшу амашьынақәа зтәу апассаџьыртә ҳазалхратә декларациа, ма арзаҳал ахарҭәааразы аҳазалхратә усбарҭахь рнеира аҭахӡам; амашьынақәа ралагалара аҿҳәара инахоуп уаанӡа инашьҭыз ашәҟәқәа рҵаҵӷәала.
Аԥсны ақыҭанхамҩа аминистрра иатәу аҳәынҭқарратә унитартә наплакы "Аԥсныцха" аиҳабы Даур Туӷәышь арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит ацха ԥаршеи ҟазҵо ашьхааӡаҩцәа русура аԥсуа цха ахыԥша ишаныԥшуа атәы.
Дмитри Песков акоронавирус шимаз азы адырра ҟаиҵеит лаҵара 12 рзы. Иԥшәмаԥҳәыс Татиана Навкеи иареи ахәышәтәырҭахь инаган.
Лаҵара 25 азтәи адыррақәа рыла, адунеиаҿ 5 миллионҩык инарзынаԥшуа авирус рымоуп, 2 миллионҩык ргәабзиара шьақәгылеит, рыԥсҭазаара иалҵит 345 нызқьҩык.
Аԥсни Қырҭтәылеи рҳәаа аркын хәажәкыра 14 рзы усҟантәи ахада инапынҵақәа назыгӡоз Валери Бганба иусдҵала.
Иахьатәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп 11-ҩык апациентцәа, урҭ зегьы акоронавирус шрыхьыз шьақәырӷәӷәоуп.
Аԥсны Акультура аминистрре Аҿар ирызку ареспубликатә библиотекеи еицымҩаԥырго авидеоформат змоу акциа мҩаԥыслоит рашәара 1 аҟынӡа.
Ауаҩи аԥсабареи аҵыхәтәантәи аамҭазы рхеибарҭәаара маҷхеит, ауаҩы схы иабасырхәари ҳәа ауп еиҳарак дхәыцуа дшалагаз, дызлахәаша акәымкәа. Аха Саида Жьиԥҳа дызҭааз Лӡаа ақыҭанхаҩы Ерик Џьакониа аԥсабара дацхраауеит - инапала ииааӡо абнакәытқәа Лӡаатәи абнақәа ирылаиҵоит.


АҞӘА, жьҭаара 8 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Сынтәа, ҭагалан аҩнатәԥстәқәа ашьапархьи ажәзҩеи рҟынтәи алаҵа рзыҟарҵоит ҳәа Sputnik Аԥсны иазеиҭеиҳәеит ареспублика аҳәынҭқарратә ветеренартә маҵзура аиҳабы Роман Џьопуа.
"Ажәзҩа аҟынтәи аԥстәи аԥсасеи шықәсык ахь знык алаҵа рзыҟарҵоит. Апроцесс ҳазҭо амзазы амҩаԥгара ҳалагоит. Зегьы аҳауатә ҭагылазаашьа иахьырԥштәхоит", - иҳәеит иара.
Аԥсны аҳәынҭқарратә ветеренартә маҵзура аиҳабы Роман Џьопуа иҳәеит Аԥсны аҩнатәԥстәқәа ажәзҩа рымоуп ҳәа изныкымкәа ашәарҭара ыҟаны ишацәшәахьаз аха уи шьақәырӷәӷәамхеит.
"Ус шакәугьы алаҵа ҟаҵалатәуп ашәарҭара аҽацәыхьчаразы. Ари ачымазара аҭыԥ аман ииасыз ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа раан" ҳәа иҳәеит Роман Џьопуа.
Есышықәса ажәзҩа алаҵаҟаҵара аламҭалаз араионқәа рхадарақәа рҿы аизарақәа мҩаԥыргоит. Аветеранартә ҳақьым ирылеиҳәоит алаҵа амҩаԥгара ишалаго.
"Аизарақәа рҟны ақыҭақәа рхадацәа ҟалоит. Ишьақәдыргылоит асианҵа аамҭала еихшаны. Ақыҭауаа ирылаҳәатәуп алаҵаҟаҵара ишалаго, арыцхәқәа арбаны. Уи ашьҭахь аҟазауаа ауааԥсыра ирылалоит рнапынҵа анагӡаразы", - иҳәеит иара.
Ажәзҩа адагьы алаҵа ҟаҵатәуп ашьапархь аҟынтәгьы ҳәа иҳәеит Роман Џьопуа.
"Ашьапархь азы алаҵа мҩаԥган сынтәа, ааԥынразы гали Тҟәарчали араионқәа рҿы", - иҳәоит иара.
Ашьапархьи ажәзҩеи рҟынтәи алаҵа адагьы ареспублика аҳәынҭқарратә ветеренартә маҵзура имҩаԥнагараны иҟоуп аԥстәи аԥсасеи ргәабзиара аҭҵаара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Жәабран - арахә реизҳаразы, ԥырхага рымамкәа рааӡаразы аԥсуаа иныҟәырго аныҳәара
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, рашәара 15 - Sputnik. Урыстәыла акоронавирустә пандемиа иалҵуеит цәыӡ маҷла ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит Урыстәыла ахада Владимир Путин адырраҭара "Москва. Кремль. Путин" аинтервиу аҭо.
"Ҳара ҳрылацәажәоит еиуеиԥшым апроблемақәа, ауадаҩрақәа, аха ус шакәугьы Урыстәыла акоронавирустә пандемиа иалҵуеит цәыӡ маҷла ҳәа уҳәар ауеит", - Путин иажәақәа аанагоит РИА Новости.
Агәабзиарахьчаразы Адунеизегьтәи аиҿкаара хәажәкырамзазы аҳәамҭа ҟанаҵеит акоронавирустә инфекциа COVID-19 пандемиоуп ҳәа.
COVID-19 иаҿагылан ақәԥаразы Москва аоперативтә штаб адыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи уахи-ҽни рыԥсҭазаара иалҵит 119-ҩык, COVID-19 рыхьит 8 835-ҩык.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Sputnik. Амра Амҷԥҳа
"Мама, мама, ажә ду збеит, ажә ду", — фышықәса зхыҵуа Арина лыбжьы иаахьанарԥшит амузеи аҭааҩцәа. Аӡӷаб хәыҷы лаб дицны кавказтәи адумбеи ацәаҳа ахьгылаз ауада дыҩналазаап. Иара абри ауадаҿоуп ахәыҷқәа рзы аинтерактивтә хәмаррақәагьы ахьеиҿкааз.
Ахәыҷқәа еиуеиԥшымыз азҵаарақәа рырҭон, аганахь игылаз рҭаацәагьы зны-зынла ирзымычҳакәа аҭакқәа рыҵарҳәалон. Аиааира згаз амузеи аусзуҩы Ирина Кәасиаԥҳа аҳамҭақәа рылҭон.
Саргьы ҳамҭаны амзаршәҟәы сырҭеит. Уа ианын иахьазы алушәак иуԥымло ашьхардац (горец мясо-красный — Рolygonum carneum C.Koch). ажәытәан аԥсуаа аҵиаақәа рымчхара бзианы ирдыруан, ахархәарагьы рырҭон.
Кавказтәи адумбеи акәзар Акультура аминистр лхаҭыԥуаҩ Баҭал Кобахьиа иахьагьы ицәа дҭанарӡыӡоит.
"Саныхәыҷыз, амузеи ахь санаарга абри адумбеи ацәаҳа ааигәара анеира сацәшәеит. 50 шықәса иреиҳауп иара", — иҳәеит Кобахьиа.
"Аҵх амузеи аҟны" амҩаԥгаразы арахь иааиит имаҷымкәа ахәыҷқәа рҭаацәа рыцны. Урҭ зал-цыԥхьаӡа иуԥылон.
Аҟәатәи ашкол №3 аҵаҩцәа Улиана Глазковеи Нара Кәаӡԥҳаи арахь рхала иааиит.
"Сара ҵыԥхгьы акциа салахәын. Сара ара зегьы сгәаԥхоит. Аиҳаракгьы абри адомбеи. Сынтәа сҩызагьы даазгеит", — лҳәеит Улиана.
Амузеи аҩбатәи аихагыла аҟны еиҿкаан аекспозициа ҷыда "Природа Абхазии глазами художника". Уаҟа иџьашьахәыз асахьақәа ишрыхәаԥшуаз ҳрыхҭыгәлеит амузеи аҭааҩцәа қәыԥшцәа. Актәи акласс арҵаҩы Асида Хасан-оглы лҵаҩцәеи фышықәса зхыҵуа лыԥҳа Арифа Киути аалгеит арахь.
Ахԥатәи аихагылаҟны ицәыргақәҵан амаркақәа. Араҟа ауаа рацәаҩын. Ара дыҟан Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымбагьы.
Атәыла Ахада иазгәеиҭеит есышықәса абри амш аҽны ауаа еиҳа-еиҳа ишырацәахо.
"Ари иаанагоит ауаа еиҳа-еиҳа акультура ишаднаԥхьало, аҭоурых аинтерес шыркуа. Аҿар ҳәарада рҭоурых рдыруазароуп", — иҳәеит Ҳаџьымба.
Ацәыргақәҵаҿ иӡырган аибашьра ашьҭахь Аԥсны иҭрыжьыз амаркақәа. Ацәыргақәҵа акуратор Рамза Мықәԥҳа амаркақәа дрыхцәажәон, рҭоурых еиҭалҳәон, урҭ ирнубаалоз ахаҿсахьақәа ртәы далацәажәон.
"Зубеидет Шхаплы, дкорреспондентуп, ахәыҷқәа рзы алакәқәа дравторуп, Аҳмаҭ Кҽыҿба дҳақьымын, Мамдух Абаза Маршьан Шьамтәыла авиациа ар дреиҳабын" – лҳәоит лара.
Амузеи аҭоурых аҟәша аиҳабы Клара Гьерзмааԥҳа илҳәоит асеиԥш ауаа рацәа амузеи ахь иаабац амшқәа рзы ишымааиуа.
"Аиҳарак ҳара ҳахь иаарго ашколхәыҷқәа роуп. Аԥхын аԥсшьаҩцәа рацәоуп. Урҭ аҭоурых адагьы иахьатәи аамҭа иазҵаауеит. Аԥсны раԥхьатәи Ахада изку аекспозициа аидкылара ҳаҿуп макьаназ еиҿкаам акәымзар. Аҭоурых здыруа аӡәы даҳҭахуп. Ус ӡәыр дыжәдыруазар?", — дҵаауеит амузеи аусзуҩы.
Сылаԥш нарықәшәоит зегьы иаарылукаартә милаҭ маҭәала еибыҭаз арԥарацәеи аҭыԥҳацәеи. Исзымычҳакәа сразҵаауеит изусҭцәоу сарҳәарц.
Афон ҿыцтәи амузеи аусзуҩцәа ракәзаап. Урҭ ирыӡбеит асеиԥш акциа аҽалархәра.
Хышықәса раԥхьа жәларбжьаратәи акциа аҽаланархәит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи. Акциа "Аҵх амузеи аҟны" еиҿкаан Франциа, 1999 шықәса рзы.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа инапы аҵаиҩит Даур Ақаҩба Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрс иҟаҵаразы ҳәа аанацҳауеит ахада исаит.
Даур Вадим-иԥа Ақаҩба диит хәажәкыра 15, 1979 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Аҟәа ақалақь аҿы.
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, "Азиндырратә" факультет далгеит (азанааҭ – "адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара").
1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Ахаҭарнакраҿы абжьгаҩ.
2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.
2005-2006 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.
2006-2010 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.
2010-2011 шш. – Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы.
2012 шықәса лаҵарамза инаркны абҵарамзанӡа – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы.
2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икоммерциатәым Афонд "Институт Евразийских исследований" анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ.
2014 шықәса – Аԥсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабы.
2016 шықәса жьҭаарамза инаркны – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа ирыциҵеит ԥхынгәы 21 рҟынӡа, абри атәы аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Адырраҭараҿы иазгәаҭоуп аԥсуа ган аурыс-аԥсуа ҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа раԥыхра алзыршо ажәалагалақәа шышьақәнаргылаз.
Урыстәыла аиҳабыра рхада Михаил Мишустин ихьӡала ашәҟәы нашьҭуп Аԥсны аҳәааҟны аԥкрақәа рахыхра шрылшо, иахәҭоу асанитар-епидемиологиатә усмҩаԥгатәқәа ирықәныҟәозар.
Уажәазы аҩганк реиҳабырақәа рхаҭарнакцәа злахәу аилацәажәарақәа мҩаԥысуеит аҳәааҟны аԥкрақәа раԥыхра алзыршо еицырзеиԥшу аӡбамҭа рыдыркыларц азы.
Ԥхынгәы 3 рзы имҩаԥысуаз апресс-конференциаҟны Аслан Бжьаниа иазгәеиҭеит аҳәаа аартра аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ишадҳәалахо, Аԥсны аҳәаа аартра ишазыхиоу, аха атәылақәа рыҩба аамҭак ала рус еиқәдыршәар шакәу.
Урыстәыла ԥхынгәы 15 инаркны иаԥыхуп ихымԥадатәиу ҩымчыбжьатәи акарантин атәылахь иалало рзы.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны акоронавирустә инфекциа зыхьуа ҳәа аӡәгьы дыҟаӡам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 422-ҩык акоронавирус рыдбалоуп


Украина арра-мшынтә мчқәа "Адунеитә океан ахь" аҽа шьаҿак ҟарҵеит: абҵара 9 рзы уаанӡа ЕАА аҟынтәи аидараӷба Ocean Freedom ала иааргеит иажәхьоу ахылаԥшра-ҷаԥшьаратә шхәақәа ҩба Island – Р 190 "Старобельски" Р 191 "Славянски" иреиԥшу. Арҭ ашхәақәа ЕАА аҟәарахьчаратә мчрақәа рҟны ашәҟәы иҭырхаанӡа Cutters Drummond, Cushing рыхьӡын. Рықәрагьы 30 шықәса иҭысхьеит. Аха, абасеиԥш иҟоу ашхәақәа фба "аҩбатәи аԥсҭазаара" аиура иаԥсахеит Украина арра-мшынтә мчрақәа рҿы.
Киев иҟоу агәаанагарала Island реиԥш зеиԥшу амшынцәаҳәа ааигәа ахылаԥшреи НАТО аӷбақәа адгылара рыҭараз Адгьылбжьаратә мшын ахь анеиреи рылшоит. Аха иҟалаз уи ауп, "Старобельски" "Славянски" одессатәи рреид ахь раԥхьатәи рцәырҵра архәашьит амилаҭтә шәарҭадаразы ЕАА ахада иабжьгаҩ Роберт О'Браиен иажәақәа: ЕАА Украина арратә цхыраара уаҳа ианаҭалом, Киеви Москвеи еилацәажәап ҳәагьы агәыӷра амоуп ҳәа.
ЕАА афедералтә биуџьет апроект аҿы иазыԥхьагәаҭоуп Украина ашәарҭадаразы 250 миллион доллар. 2018 шықәсазтәи атәылахьчаратә биуџьет иазыԥхьагәанаҭон Киев ацхырааразы 350 миллион доллар. 2014 шықәса раахыс америкаа рыцхыраара миллиард доллар инахыҳәҳәахьеит. Аха, жьҭаарамза анҵәамҭазы Вашингтон Украина арратә цхыраразы 400 миллион доллар рыла еиҵанатәит. Ари Киев азы узыргәырӷьаша акакәым.
ЕАА аҟәарахьчаратә ҟәша Атәылахьчара аминистрра аилазаара иалаӡам. Иара инанагӡо аҳазалхра-полициатә напынҵақәа роуп. Убас, ааигәа иааныркылеит аконтрабандистцәеи 7 тоннак акокаини зҭаз аӷба. Амаҵзура азинхьчаратә акцент аханатә иԥнакуеит аӷбақәа ртактика-техникатә ҟазшьақәа. Ихароу аныҟәарақәеи амшын аҿы аибашьрақәеи "ԥхыӡуп". Иара убри азоуп Украина ԥхьаҟатәи "аокеантә флот" ЕАА аҟынтәи аидараӷбақәа ирықәҵаны изааргазгьы.
500 миль рҟынӡа аԥшаҳәа иацәыхараны аҟазаара зылшо аӷбақәа афлот амчра хадақәа – аракетатә ӷбақәа, амшынҵаҟатә ӷбақәа ирзаԥнаҵоит иманшәалоу аоперативтә режим. Аха арҭ рҩызцәа аусдҵақәа ахылаԥшра-ҷаԥшьаратә шхәақәа ирзынагӡом.
Island рӡыкапан 169 тонна иҟоуп, роура – 34 метра, рыҭбаара – 6,4 метра, рыццакыра –28 ӷбаццакыра, рекипаж 16-ҩык, ахалаҟазаара –5 уахыки-ҽнаки. Аԥхьанатә ашхәа 25-мм иҟоу артилерриатә шьақәгыла Mk 38 Mod 0 Bushmaster, 12,7-мм иҟоу апулемет М2НВ ақәгылоуп. Иақәгылоуп РЛС AN/SPS-73 аматортә шхәарчы. Арҭ еиқәыԥхьаӡоу азхоит изакәаным амиграциеи анаркотрафики раԥырҟәҟәааразы. Аха Island-қәа фба рыла Амшынеиқәатә зона ахьчареи Адгьылбжьаратә мшын аҟны НАТО аӷбақәа ацхыраара рыҭареи фантастикоуп ҳәа азуҳәар ҟалоит.
Урыстәыла Амшынеиқәатә флот иаҿурԥшыр – ихшыҩдароуп ҳәа адагьы иччархәроуп ҳәа уҳәар ҟалоит.
Украина арра-мшынтә мчрақәа реилазаараҿы ажәыларатә ӷбақәа зынӡа ирымам ҳәа уҳәар ҟалоит. Аӷбаргылара аганахь алагьы рыпланқәа ыҟаӡам. Рыфрегат заҵә "Гетман Сагайдачный" аремонт азура хыркәшахап ҳәагьы узҳәом. Антиквартә шхәақәа Island амш бааԥс азы рхәарҭара зынӡа илаҟәуеит. Америкатәи аҳамҭақәа зхәарҭоу алаԥина ацҳара иеиҳам, украинатәи абиуџьет акыр ишҭадырцәуагьы.
Еиду аштатқәа рҳамҭақәа – Island украинатәи абиуџьет 10 миллион доллар рҟынӡа агнархеит. Егьырҭ иаарымгацкәа иҟоу ашхәақәа аԥшьба рзгьы Киев 20 миллион доллар ашәар акәхоит. Аԥара ду шрыхшәааугьы дара зҿыцхом, аекипаж рызгьы ишәарҭоуп.избанзар 2017 шықәса рзы ашәҟәы ианҭыргоз амалыр рацәа рыманы иҟан. Аҵыхәәтантәи рремонтгьы хәышықәса раԥхьоуп ианымҩаԥыргахьаз.
Иашала, ари аҩыза агәыжә-мыжә наҟ икажьтәуп, аха америкаа уи аԥарахшәаара рҭахым. Еиҳа еиӷьны ирыԥхьаӡоит "рпартниорцәа" хә-маҷла ирырҭар. Убас, 2015 шықәса рзы ашхәақәа хԥа Island Пакистан иаанахәеит, 2016 шықәса рзы – Қырҭтәыла ҩ-шхәак аанахәеит, 2017 шықәса рзы –"Айлендԥәа" ҩба аанахәеит Коста-Рика.
НАТО арра-ҽазыҟаҵаратә уснагӡатә Sea Breeze алахәрала ма "ажә-мыжә" аныҟәгарала фырхаҵара узаарԥшуам. Вашингтон "апартнерцәа" рахь иамоу аинтерес иахьа иҟазар уаҵәы иҟамлар алшоит. Урыстәыла агәыламабзиара иреиӷьу абџьар аасҭа ахьчара алшоны ишыҟоу дырзар зегьы иреиӷьуп.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Амҩаду ҿыц Џьубга – Шәача аура 119 километра иҟоуп ҳәа аанацҳауеит Краснодартәи атәылаҿацә ахадара.
"Ари амҩа ашьҭаҵара Шәачеиԥш Амшын еиқәа арегион зегьы аҿиара иацхраауеит. Амҩаду ҿыц Џьубга – Шәача аура 119 километра иҟоуп. Иара аиланхарҭақәа ирхыган имҩангоуп. Уи акраҵанакуеит, аиҳарак Тҟәаԥстәи араион азы. Уа амҩақәа машьынала иҭәуп", - ҳәа иҳәеит атәылаҿацә агубернатор Вениамин Кондратьев.
Ари амҩа Шәачеиԥш Амшынеиқәа арегион зегьы аҿиара иацхраауеит ҳәа иҳәеит иара.
Иахьазы аус зуа амҩацәаҳәа Џьубга – Шәача Шәача егьырҭ Урыстәыла арегионқәа ирыдызҳәало мҩа заҵәыкны иҟоуп. Ҩ-цәаҳәакны ишьақәгылоуп. Аԥхынразы акыр ауадаҩрақәа аиуеит атранспорт арацәаразы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Амҩаду Џьубга - Аԥсны аҳәаа ахәҭак аамҭала иаанкылоуп
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6611-ҩык COVID-19 рыдбалан, 135-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 3579-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит апортал стопкоронавирус.рф.
Аиҳарак ачымазара змоу рацәоуп Москва (685), Подмосковье (292), Ханти Манцызтә Автономтә Округ (289), 280 – Санкт-Петербург, 270 — Свердловск, 239 — Иркутсктәи аобласт.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 687 862-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 454 329-ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 296-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра коронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала ареспубликаҿ 38 чымазара-хҭыс ыҟан, хҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 34-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы – лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Араса аганахьала апроблема дуқәа ыҟоуп сҳәар имцхоит, избанзар ауаа рхатә џьабаалеи иара убас араион ақыҭанхамҩа иазоужьыз амармалташьтә пты иаҿагыланы ақәԥаразы 500 литра ахәшәи рзаҳшеит. Ахәшә ирызшаз азхаӡом, избанзар араион аҟны 18 қыҭа ыҟоуп, быжь-нызқь гектар инацны арасаҭрақәа ыҟоуп. Ҳәара аҭахума, ацхыраара иҵегьы иҳаур ибзиахон, избанзар акәыкәбаачымазара иаҿагыло ахәшә ҳақәгәыӷуан, иахьа ишҳаҳауа ала, Аԥсны ахадара азҵаара аӡбара иаҿуп. Иҳаҩсыз амчыбжь азы араион ҳалсуан, ачымазара хәыҷык идәықәлахьеит, араса аус даара ашәарҭара иҭагылоуп. Анхацәа хәыҷык ацхыраара ҳазрыҭар, аура ҟалап ҳәа ҳгәы иаанагоит", - иҳәеит Шьониа.
Иара иажәақәа рыла, ҵыԥх араион аҟны 4 нызқь гектар араса вертолиотла ихәшәтәын, сынтәагьы ахәшәтәра арбан.
"Хәыҷык аус ҳарццакыр цәгьаӡам, ианаамҭоу ахәшәқәа ҳаур акәыкәбаачымазара аҟынтә, алҵшәа бзиахон. 2017 шықәсазы араса аҽаҩра 20 % ҳамаӡамызт, 2019 шықәсазы 50-80 процент рҟынӡа аҽаҩра аанашьҭит. Иаҳхысыз ашықәсқәа рзы иҟаҵаз ахәшәтәрақәа рылҵшәақәа ҳцәыӡыр ҟалоит шықәсык бжьаҳажьыр, ажәлар рџьабаа аӡы иагеит ауп. Араион ахадара ирдыруеит, аиҳабырагьы ирарҳәахьеит ацхыраара ҳаур, кәыркәамза ахәшәтәра иара иатәуп, ихымԥадатәуп. Иахьа ачымазарақәа ҳбоит, амармалташьтә птгьы иаҳа иацло иалагеит уажәтәи ашоурақәа раан, акәыкәбаачымазара аԥхьа инаргыланы еиҭазго иара ауп", - иҳәеит Шьониа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ԥхынҷкәын 19 - Sputnik. Америкатәи Forbes иакьыԥхьит YouTube аҟны 2019 шықәсазы реиҳа аԥара зырҳауа аблогерцәа рреитинг.
Асиаҟны ахԥатәи аҭыԥ аанылкылеит хәышықәса зхыҵуа Краснодартәи аблогер хәыҷ Анастасиа Радзинскаиа. YouTube аҟны лара лвидео иахәаԥшит 42 миллиард рҟынӡа. Лканалқәа аус рыцыруеит ахәмаргақәеи афатәаалыҵи знапы рылаку аилахәырақәа.
Аӡӷаб адабла лыманы диит. Аҳақьымцәа лхы дахәо дҟалом ҳәа иршьон, аха лҭаацәа рыӡӷаб илуаз-илҳәоз, лылшарақәа YouTube иҭарҵо иалагеит. Уажәы урҭ ароликқәа адунеи абызшәақәа быжьба рыла иҭыҵуеит.
Ареитинг аҟны актәи аҭыԥ ааникылеит 7 шықәса зхыҵуа Раиан Каджи — аканал Ryan ToysReview автор. Авидеоблог изаанашьҭуеит 26 миллион доллар. Аҩбатәи аҭыԥ ааннакылоит хәҩык аиҩызцәа рвидеоблог Dude Perfect. Шықәсык аҩнуҵҟа дара идырҳауеит 20 миллион доллар.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсуа ҿар атәыла апроблемақәа ртәы зҳәо аклип ӡырыргеит
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Ес-иааиуа ахәышықәса аҳауа градуск иадамзаргьы ишьҭыҵуеит аиндустри аамҭа иаҵанакуа 1850-1900 ашықәсқәа ирҿырԥшны ҳәа аҳәоит Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаара аҳауатә зыԥхьагәаҭара адыррақәа.
Уи адагьы иазгәарҭоит шықәсык ашьҭахь аҳауа 1,5°С ишьҭыҵыр шалшо. Аҟазауаа рдыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи ахәышықәса реиҳа ишоураз шықәсқәоуп.
Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаараҿ агәра ганы иҟоуп аҭҵаарадырра аҳауа аԥсахразы парижтәи аиқәшаҳаҭра ахықәкқәа рынагӡаразы аусдҵақәа шықәыргылахо – аиндустриаамҭа иаҿырԥшны ҳазҭоу ашәышықәсазы аҳауа 2°С еиҵатәызарци 1,5°С аҳауашьҭыҵра аԥкыра аҭарази.
Аметеорологиатә зыԥхьагәаҭарахь иаҵаркхом COVID-19 апандемиа иахҟьаз агазқәеи аерозольқәеи аҳауа ралалара. CO2 атмосфераҿ акраамҭа аҟазаара ашоура ашьҭыҵра мзызны иамоуп. Уи аҳауа амԥсахырцгьы алшом.
Аиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ хада Петтери Таалас иазгәеиҭеит COVID-19 адунеитә економика иҵоурам анырра шанаҭазгьы, аҳәынҭқаррақәа рхы иадырхәароуп апандемиашьҭахьтәи аиҭашьақәыларазы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара ҳәа.
Аԥхьатәи ахәаԥшцәа злахәыз арепетициа хада амҩаԥысшьа Sputnik аматериал аҿы.
Сариа Кәарцхьиаԥҳа, Sputnik
РУСДРАМ аҩналарҭаҿ ауаа маҷуп. Уи амзыз амоуп. Акоронавирустә пандемиагьы акәым.
"Ҳаҭыр зқәу аспектакль "Ишьаарҵәыроу ачара" раԥхьатәи ахәаԥшцәа, шәара иахьа арепетициа хада шәҳарбоит. Уаҵәы аԥхьарбараламҭалатә, уаҵәашьҭахь – аԥхьарбара", - иҳәоит Иракли Хынҭәба иагьазгәеиҭоит аспектакль анцо арежиссиор иаанкыланы алагалақәа ҟаиҵар шалшо.
Афоие аҿы алашара ыцәоит, аспектакль иалагоит. Амузыка, алашара, асценахь иааиуеит актиорцәа. Алашьцара иалыҩуеит арежиссиор лыбжьы.
- Шәыхиоума? Шәҽеидышәкыла! – акоманда рылҭоит аспектакль арежиссиор Мариа Романова.
30-ҩык инарзынаԥшуа ахәаԥшцәа аҩбатәи адубль иазыԥшуп.
Аханатә аспектакль испаниатәи амотивқәа, агитареи афламенкои реиԥш иҟоу шалам убоит. Аспектакль абзиабарахаҭа, иааишьа змам ацәаныррақәа, ауаҩытәыҩса иԥсабара аиҿагылара ирызкуп.
Аспектакль поезиала иҭәуп. Лорка итекст асцена иқәыҩуеит. Алашара, амузыка, адекорациа аспектакль эакы иаламҩашьо иҟарҵоит.
Иҷыдоу атмосфера аспектакль иарҭоит ацәамаҭәақәа. Урҭ ХХ ашәышықәса алагамҭа ацәа рыҟәнышьшьы иҟоуп.
"Ишьаарҵәыроу ачараҿ" алашара ахатә роль нанагӡоит. Асахьаҭыхыҩ Денис Солнцев иуадаҩу, аха ҳәашьак амамкәа иԥшӡоу алашареиҿкаара ҟаиҵеит. Аҩеижьи аҟаԥшьи шьаҿа-шьаҿа атрагедиахь ҳнаргоит, актиорцәа ирку асаркьақәа ирныҷҷало алашара акәзар ҳаргьы уи атрагедиа ҳаладырхәуеит.
Арежиссиор Мариа Романова илылшеит актиортә ансамбль ссир аизакра. Аҭаца лроль налыгӡоит Мадлена Барцыцԥҳа. Уи дԥышәырччозаргьы, лылақәа ирхубаалоит ааԥсара, агәкаҳара.
Иаркы-ирцә ҳәа иҟоу Леонардо ироль дыхәмаруеит Осман Абыхәба. Осман даҽаӡәы иԥҳәысхараны иҟоу аԥҳәызба бзиа дызбо, ухы иузҭамыгӡо ак ҟазҵар зылшо ауаҩы ироль наигӡоит. Еибаго арԥыси (Рубен Депелиан) аԥҳәызбеи, аԥҳәызбеи Леонардои рдиалогқәа ԥхьаҟа иузмырҽеиуа ахҭыс бааԥсқәа шыҟало иунырыртә иҟарҵоит.
Ан лроль налыгӡоит Аԥсны зҽаԥсазтәыз артистка Наталиа Папасқьырԥҳа. Лара ишылҳәаз ала, аԥхьанатә ари аҭоурых хьанҭоуп иазылыԥхьаӡеит.
"Ишԥаҳалҳаршо ҳәа схәыцит, аха нас аусура ҳаналага, Лорка ирҿиамҭа ҳанагәыланахала, уаанӡатәи схәыцрақәа зегь неиԥхьбеит. Дарбанзаалак даҽа авторк абасеиԥш ҳаигәылеимхалацызт. Дасу ҳаҩнуҵҟатәи ҳцәаныррақәа арҿыхеит. Иҟоуп ҳәа ҳаззымхәыцуазгьы. Ҳархәыцит. Аԥҳәыс ауадаҩрақәа данрықәшәо аӡәы ихы анираалоит, даҽаӡәы аҿагылара далагоит. Ииашоу аӡбара адкылара даара иуадаҩуп", - лҳәоит лара.
Ан амч змоу, зегь зымпыҵазкуа ԥҳәысуп, лԥеи лхаҵеи ршьоура дазгәаҟуеит. Аха аҩбатәи лԥа данҭахалак ашьҭахь ллахьынҵа лыдылкылоит, анажьра дазыгьежьуеит.
Аспектакль "Ишьаарҵәыроу ачара" – ҳәарада РУСДРАМ ақәҿиара дуқәа иреиуоуп. Ара зегь уамашәа иҟоуп – алашара, амузыка, ашәҵатәы, актиорцәа рыхәмарра. Акызаҵәык аамҭа еиҵыхцәоуп – ҩ-сааҭк инареиҳаны ицоит.
Аспектакль "Ишьаарҵәыроу ачара" аԥхьарбара мҩаԥысуеит ԥхынгәы 10, 11 рзы.


Цәыббра 14 рзы еицырдыруа абаза уаажәларратә усзуҩы Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа Кьышьмахәа 70 шықәса ихыҵуеит. Ари арыцхә инақәыршәаны АААК Аинформациатә портал иазнархиеит аиубилиар иԥсҭазааратә мҩа иазку аочерк.
Гьаргь Чкала
Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа Кьышьмахәа аубых хылҵшьҭра змоу абаза жәла датәуп. Ихылҵшьҭра иазкны Кьышьмахәа хаҭала еиликааз рацәоуп: зегьы иазҿлымҳау ауаҩы, ижәла аҭоурых ҭыимҵаар залшомызт. Уимоу иԥсҭазаараҿы инапы злакыз аусхкқәа зегьы рҟынтә реиҳа ихадараны иҟалеит ижәлар рҭоурых иазикыз аҭҵаарадырратә усура.
«Инасыԥу» ажәла
Кьышьмахәаа рыжәла ахы ыҵнахуеит аубых ҭауад жәла Берзеқь (Берзег) аҟынтә. Ари афакт Кьышьмахәа ишьақәирӷәӷәеит иҳаҩсыз ашәышықәса 90-тәи ашықәсқәа рзы иаԥшьигаз Кьышьмахәаа рыжәла аизараҟны. Ижәлантәқәа еизигаанӡа, Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа ганрацәала иҭиҵааит ижәла аҭоурых, уи иадҳәалаз зегьы – ажәла ахьынтәааз, ажәла зхыз ауааԥсыра ахьынхақәоз аҭыԥқәа шьақәиргылеит, ажәла Кьышьмариа зху Аԥсны инхо иашьцәа иҽрымеидеит.
Ари аус акыр дагәыланахалеит, аҵыхәтәангьы иҭижьуеит иҭҵаарақәа шьаҭас измоу ашәҟәы – «Аубыхцәа иԥшьоу рыԥшаҳәаҟнытә иаауа ажәла» ҳәа хьӡыс измоу. Уи аҿгьы даанымгылакәа, акандидадтә диссертациа ихьчоит, аубыхцәа рҭоурых иазку ашәҟәқәа ҭижьуеит.
Иахьатәи ҳаамҭақәа рҟынӡа еиқәхаз ажәабжьқәа ишырҳәо ала, аҭауадцәа Берзеқьаа аҵыхәтәантәи рыҵәҩаншьап иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, даанхеит зцәа зтәымыз иԥҳәыс. Аҭауад иҩызак, ханк иҷкәын, ус иҳәеит: «Берзеқьаа аԥа дроуит ҳәа адырра сзаазго, акәадыр зқәу аҽыҩ ҳамҭас исҭоит» ҳәа. Зегьы ззыԥшыз аԥа даниы, уи ахан дгәырӷьаҵәа ҿааиҭит: «Кьышь махәа!» ҳәа – уи иара имилаҭ рбызшәала иаанагоит: «Абри амш анасыԥ анагааит!» ҳәа. Абарҭ ажәақәа рҟынтә ауп Кьашьмахәаа ҳаҭырлқәҵарала шәышықәсала иныҟәырго ажәла ахьынтәаауа.
Магомеҭ Кьышьмахәа ижәлантәқәа рҟнытә аӡәырҩы дрызгәдууп. Иаҳҳәап, Баҭаҟәа Иусуп-иԥа – аурыс ар аподполковник, Павловтәи акадеттә корпус аушьҭымҭа. Баҭаҟәа Кьышьмахәа далахәын аурыс ар имҩаԥнагоз Балкантәи (1828-1829 шықәсқәа), Аполиактәи (1835 шықәса) аныҟәарақәа, абазақәеи, ачерқьесцәеи, аурысцәеи рыбжьара иҟалаз аидысларақәа рышьҭахь иара дцоит ақыҭа Прочны Окоп аҿы иҟаз Кавказтәи ацәаҳәа Арыӷьаратәи афланг ар аштаб ахь, уаҟа аурыс ар рԥыза иҿаԥхьа ашьхарыуаа ринтересқәа ихьчон. Бџьарла еибыҭаз аруаа уахынла иуаҭах иҩналаны дыршьуеит.
Баҭаҟәа Кьышьмахәа иашьа иԥа Баҭори Аслангьари-иԥа Ставропольтәи агимназиа аҟны рҵаҩыс аус иуан, акыргьы аџьабаа ибеит амилаҭқәа аҵарадырра роурц. Иҵаҩцәа руаӡәк Ҳаџьбақьыр Кьышьмахәа – Магомеҭ иаб иакәын.
Магомеҭ ихәыҷратә шықәсқәа
Иаб, Ҳаџьбақьыр Зулҟарнаи-иԥа диит ақыҭа Дударуковски (иахьа – ақыҭа Ԥсыж – аред.), иара убраҟа агимназиа даналга ашьҭахь рҵаҩыс аус иуан. 1949 шықәсазы дрышьҭуеит Ҟара-Пагәа ақыҭахь. Уброуп Магомеҭ дахьиизгьы. Аҭаацәараҿы ахшара рацәа ирызҳауан: Магомеҭ иман хәҩык аиҳәшьцәеи, хҩык аишьцәеи. Иаҳәшьеиҳаби ҩыџьа иашьцәеи ишыҳәыҷқәаз рыԥсҭазаара иалҵит.
1955 шықәсазы Магомеҭ иҭаацәара Ԥсыжҟа ихынҳәуеит, уаҟагьы аҷкәын ашкол дҭалоит. Ахәбатәи акласс инаркны иара диаргоит Черқьесскҟа, аобласттә милаҭтә школ-интернат ахь. Иара класск аҿы аҵара ициҵон заԥхьаҟа еицырдыруа абаза поетхараны иҟаз Қьарим Мыхц, уи адагьы, урҭ уадак аҿы еицынхон.
Магомеҭ аԥсабаратә ҭҵаарадыррақәа дрызҿлымҳан, убасгьы арадиотехника бзиа ибон. Уи адагьы абокси амилаҭтә кәашарақәеи рахь дныҟәон.
«Аинтернат ашьҭахь, Таганрогтәи арадиотехникатә институт сҭалап ҳәа сгәы иҭан, - еиҭеиҳәоит Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа. – Аха урҭ сыгәҭакқәа иԥсахит Борис Сопоев (Сопоев Борис Александр-иԥа, Урыстәыла зҽаԥсазтәыз артист, ансамбль «Алан» асолист – аред.), ҳашколтә ансамбль анапхгаҩы. Ус сеиҳәеит, сареи аҵара сыцызҵоз Қахар Ерыжәи, Сулҭан Едиеви Ашьхарыуа қыҭанхамҩатә институт ҳҭеиҵоит ҳәа, убас ала ҳцеит Орџьоникиӡе (иахьазы – ақалақь Владикавказ – аред.) ақалақь ахь.
Аҵара, абокс, акәашара
Аинститут «шәҭаҳҵоит» ҳәа ираҳәаз ажәақәа маҷк идуцәан: аҷкәынцәа рдыррақәа рыла мацара аҵариурҭа иҭалар акәхеит, Анцәа иџьшьаны, аинтернат аҿы ироуз адыррақәа рызхеит.
«Иахьеиԥш исгәалашәоит амаҭәар химиа ала аҭаларатә ԥышәара, - игәалаиршәоит Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа. – Уи аԥышәара лыдылкылон астудентцәа зегьы зыцәшәоз ахимиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат. Ишьҭысхыз абилет ианыз азҵаарақәа снарыхәаԥшны, ҽазыҟаҵарада аҭак ҟасҵоит ҳәа сҳәеит – уаҟа ианыз атемақәа зегьы бзианы издыруан. Азҵаарақәа зегьы рҭак аныҟасҵа ашьҭахь, аԥышәараҿы итәаз афакультет адекан дсазҵаауа далагеит – сарбану, сабатәиу ҳәа. Инацҵаны исыҭаз азҵаарақәагьы рҭак аныҟасҵа ашьҭахь, адекан хәба сырҭаразы ажәалагала ҟаиҵеит».
Абокси акәашареи Кьышьмахәа аинститут аҟынгьы ирыциҵоит – иазгәаҭатәуп урҭ аҩба қәҿиарала ишицааиуазгьы. 1969 шықәсазы имҩаԥысуаз аԥхьахә ААЕ «Буревестник» (ахатәгәаԥхаратә спорттә еилазаара, еиднакылон Асовет Еидгыла иреиҳаӡоу аҵариурҭақәа реиҳарак рҟны аҵара зҵоз аҵаҩцәеи, иара убасгьы апрофессортә-арҵаҩратә еилазаареи – аред.) аҟны иара игоит араӡны, Асовет Еидгыла аспорт азҟазарахь акандидат инорматив нагӡаны.
Акәашарақәа ртәы ҳҳәозар – Магомеҭи, иҩызцәа Қахари Ерыжәи Сулҭани Едиеви злаз зҽаԥсазтәыз амилаҭтә кәашаратә ансамбль «Џьигиҭ», Польшеи Венгриеи имҩаԥысуаз актәи, аҩбатәи Жәларбжьаратәи афольклортә кәашарақәа рфестиваль аҟны лауреатс иҟалахьан (1969, 1971 шықәсқәа рзы).
Ари зегьы астудент иҵараҿы ԥырхага инаҭомызт, 1972 шықәсазы инапаҿы иоуеит агроном идиплом.
Аҵараҵара ашьҭахьтәи ашықәсқәа: аколнхареи арреи
Иҵара анхиркәша ашьҭахь Магомеҭ аусура ҳәа дышьҭын Ставропольтәи атәылаҿацә ахь, аха уаҟа агроном ивакансиа ыҟамызт азы иара иқыҭахь дхынҳәуеит. Аамҭак ашьҭахь аусура даарыԥхьоит аԥышәаратә нхамҩахь, уаҟа идыргалеит алаборант иҭыԥ, 70 мааҭ аулафахәы зқәыз.
«Аулафахәы маҷысшьеит: сара сакәын саҳәшьцәа еиҵбацәеи сашьеи ирхылаԥшуаз. Уаҵәынӡа схәыцуеит ҳәа раҳәаны аҩныҟа сааит, - игәалаиршәоит Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа. – Сахьааиз, сани саби исарҳәоит, ҳколнхара «Кубань» ахантәаҩи ихадоу агрономи ҳаҩны ишыҟаз, уаҵәы ашьыжь дара рахь сымҩахыҵырц аҳәара шыҟарҵаз атәы. Адырҩаҽны аколнхарахь сцеит, уаҟагьы исыдыргалеит аҩбатәи абригада агроном иҭыԥ, уи амаҵура 120 мааҭ аулафахәы ақәын. Насгьы, сусура иаларҵеит уи аԥхьаҟа ақыҭа Садовы аҟны иҟаз арԥхаратә нхамҩагьы, уи азы суалафахәы иацҵан даҽа 60 мааҭ. 180 мааҭ усҟантәи аамҭақәа рзы – уалафахәы бзиан. Сақәшаҳаҭхеит».
«Кубань» – Ҟарачы-Черқьессиа иреиӷьу аколнхарақәа ирхыԥхьаӡалан, апрогрессивтә дыррақәа змаз аспециалист қәыԥшгьы иҭыԥ аҟныҵәҟьа днанагеит. Аха, хара имгакәа, арԥыс иџьаус ааникылар акәхоит: 1974 шықәсазы аррахь даарыԥхьоит. Иара дақәшәоит Ленинградтәи арратә округ, атанктә архәҭа. Аррамаҵура дахысуанаҵы иныҟәигон асержант еиҳабы ҳәа арратә хьӡы, дыҟан аҟәша акомандирс, анаҩс – аҟәыра акомандирс. Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа игәалашәараҿы инхеит, арратә шықәсқәа раан ихы данақәиҭхоз амшқәа рзы дшиԥылоз идгьылуаҩ Мураҭ Ерыжә – ишколтә ҩыза Қахар иашьа. (Мураҭ Ерыжә – актиор, арежиссиор, деицырдыруеит абарҭ акиносахьақәа рҟны инаигӡаз арольқәа рыла – «Спецназ по-русски», «Агент национальной безопасности», «Бандитский Петербург 2: Адвокат» – аред.).
Апартиатә аҳәынҭқарратә усураҿы
1977 шықәсазы Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа апартиахь усура даарыԥхьоит. Убри аамҭа инаркны 1986 шықәсанӡа апартиа аганахь ала иара иааникылон еиуеиԥшым амаҵура
ҭыԥқәа, аха анаҩс дхынҳәуеит агрокомплекс ашҟа – аха уи аусура зынӡа иҿыцу аҟазшьа аман.
Асовет Еидгыла аиҭашьақәыргылара ашықәсқәа раан (Апартиа амаӡаныҟәгаҩ Хада Михаил Горбачиов иаԥшьгарала атәылаҿы излагаз аиҭакра дуқәа – аидеологиеи, аекономикеи, аполитикеи ахырхарҭақәа рыла. Аҵыхәтәаназы уи зегьы АЕ ахыбгалара аҟынӡа инанагеит – аред.) ирыӡбеит аалыҵ аарыхра иазку зегьы – «амхы инаркны адәқьан аҟынӡа» реидҵара. Уи азы, зехьынџьара иаԥырҵо иалагеит агроааглыхратә еилазаарақәеи акомбинатқәеи.
1986 шықәсазы Усть-Џьегәыҭынтәи агроааглыхратә еилазаара напхгаҩыс даҭан Магомеҭ Кьышьмахәа. Уи аусура адагьы, иара убасгьы Усть-Џьегәыҭынтәи араионтә анагӡаратә еилакы ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩс дыҟан. Адырҩашықәсаны, Урыстәылатәи Асоветтә Афедеративтә Асоциалтә Республика Аҳәынҭқарратә агрономтә ааглыхра акомплекс анапхгара азуразы Урыстәылазегьтәи иреиҳаӡоу ашкол аҟны дахысуеит амеханизмқәа рекономикеи, аинтенсивтә технологиақәеи рзы акурсқәа.
1988 шықәсазы аилазаара агроааглыхтә комбинат «Ҟарачы-Черқьессиатәи» иахәҭакны иҟалоит, уаҟа Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа аус иуан 1989 шықәса, рашәарамзанӡа.
Анаҩс иара ддыргьежьуеит апартиатә аусурахьы: раԥхьақәа рзы Апартиа аобласттә комитет аинструкторс, хәымз рышьҭахь – Прикубансктәи араионтә комитет аҩбатәи амаӡаныҟәгаҩыс. 1990 шықәсазы дҭалоит Ростовтәи иреиҳаӡоу апартиатә школ, уаҟа ҩышықәса аҵара иҵон… аха иҵараҵара иаалырҟьаны ихыркәшан.
«Уи аамҭазы акоммунисттә партиа иӷәӷәаны акритика иахрыжьуан, саргьы адиплом ансырҭа, иԥжәаны икасыжьит. Анаҩс акырынтә исыԥхьон уи адубликат сырҭараз, аха уи сашьҭаланы уаҳа сагьымцеит», - гәаартыла еиҭеиҳәоит Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа.
Ауаа ирыхәара иашьҭаз
Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа иникылоз имаҵурақәа зегьы рҟны ламысла аус иуан, изныкымкәа аҳаҭыртә шәҟәқәа ианаршьахьан араионтәи аобласттәи аусбарҭақәа. Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа – ҞЧА аҳәынҭқарратә маҵзура зҽаԥсазтәыз аусзуҩы ҳәа ахьӡ имоуп. Аха иара изы ианакәзаалак зегь реиҳа ихаданы иҟан анамыси, иусура ауаа ишрыхәо аилкаареи.
Аԥсны аибашьра ианалага (Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра 1992-1993 шықәсқәа рзтәи – аред.), Кьышьмахәа аус иуан Прикубантәи араион ахадара аҟны. Аиашьаратә республиказы агуманитартә цхыраара еидызкылоз дыруаӡәкын, иара убасгьы раԥхьатәи агуманитартә еидара зқәыз аколонна дацын.
«Усҟан ахәрагьы соуит – иаакылырҟьаны ицәырҵыз ақырҭуа авицаиа ажәҩан аҟнытә иҳалахысуа иалагеит, сымгәа аԥҽыха алалеит», - игәалашәоит иара.
Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа изныкымкәа диԥылахьан Владислав Арӡынба – аибашьра анцоз еиԥш, иара убасгьы аҭынчра аамҭазы. Иахьа уажәраанӡагьы иԥшьоу акы еиԥш иҵәахны имоуп Аԥсны Раԥхьатәи Ахада инапы аҟнытә ҳамҭас иоуз – Аԥсны агерб. Кьышьмахәа иажәақәа рыла, ианашьақәаз аҳамҭақәа зегьы рҟынтә реиҳа дзеиҷаҳауа – Аԥсны Аҳәынҭқарра аорден «Ахьӡ Аԥша» ауп.
2000-тәи ашықәсқәа рзы, Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа абизнес наплакык аҿы акоммерциатә директорс аус иуан, анаҩс дхынҳәуеит аҳәынҭқарратә маҵзурахьы – ҞЧА Аԥсабарахархәара ахылаԥшразы Афедералтә маҵзураҿы бжьышықәса аус иуит аспециалист-експертс. Иара убасгьы Урыстәылатәи Афедерациа аҳәынҭқарратә усзуҩы ареферент 1 акласс ичын ианашьоуп.
Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа абазақәа рыбжьара имоу апатуқәҵареи, иԥсҭазааратә ԥышәеи азгәаҭаны ҩынтә – 2000, 2007 шықәсқәа рзы ауаажәларратә-политикатә ҵысра «Абаза» (уажәазы – Ауаажәларратә еиҿкаара «Абаза» – аред.) напхгаҩыс далырххьан.
«Усҟан ҳара иаԥаҳҵеит атрадициа бзиа – ҳмилаҭ иатәу, иналукааша, аихьӡара ҳаракқәа змоу, зыжәлар азы аџьабаа збахьоу ауаа ирызкны рыԥсы ахьынӡаҭоу аныҳәақәа рымҩаԥгара», – имҩаԥигоз ауаажәларратә усура дахцәажәо иҳәоит Магомеҭ Кьышьмахәа. – Раԥхьаӡа акәны уи аҩыза аныҳәа изымҩаԥаҳгеит Қьарим Мыхц. 1999 шықәсазы иара ихыҵит 50 шықәса, аха ииубилеитә хәылԥазы уаҳа иаҳзеиҿкаауамызт. Аҵыхәтәан аныҳәатә хәылԥазы мҩаԥаҳгеит 2001 шықәса, хәыжәкырамзазы. Уи ашьҭахь мызкы ааҵуаны Қарим иԥсҭазаара далҵит».
Иҳараку ауаажәларратә маҵзураҿы дыҟанаҵ, Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа илшоз зегьы ҟаиҵон, ареспубликаҿы еиуеиԥшым азҵаарақәа рыӡбараан абазақәа ринтересқәа азгәарҭаларц.
Аҭҵаарадырратә усура
2004 шықәсазы Магомеҭ Кьышьмахәа далгоит Ҟарачы-Черқьессктәи аҳәынҭқарратә университет аспирантура, ихьчоит адиссертациа, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидатс дҟалоит. 15 шықәса рҟынӡа инаӡо иҭҵаарадырратә усура иалагӡаны иҩуеит 70 инареиҳаны абиографиатә статиақәа Адыгатәи (Ачерқьессиатә) аенциклопедиазы, 40 статиа инареиҳаны Аԥсуа биографиатә жәар азы, астатиа «Абаза ҭаацәара» – «Аурыс ҭаацәара» ҳәа хьӡыс измоу аенциклопедиазы, иҭижьит хә-монографиак, еиуеиԥшым аҭҵаарадырратәи, ауаажәларратә-политикатә ҭыжьымҭақәа рзы хыԥхьаӡара рацәала астатиақәа азирхиахьеит.
Хыхь ишаҳҳәаз еиԥш, Магомеҭ Кьышьмахәа иҭҵаарадырратә усураҿы ихадоу хырхарҭас иалихуеит аубых жәлар рҭоурых аҭҵаара.
«Ари атема ҭҵаауа сара Ҭырқәтәыла саҭаахьеит, аубых мҳаџьырцәа рҭынхацәа срыҿцәажәарц азы. Урҭ даараӡа аинтрес зҵоу афактқәа сзеиҭарҳәеит. Иара убасгьы аинтерес зҵоу адокументқәа сыԥшааит Ермантәылеи, Азербаиџьани, Ҭырқәтәылеи, Москвеи, Ростови, Ставрополи рархивқәа рҟны. Урҭ аматериалқәа, сышәҟәқәа – «Аубыхқәа ретникатә ҭоурыхи, ркультуреи апроблемақәа», «Аубыхқәа рҭоурыхи, рзини абаҟақәа», уҳәа убас егьырҭгьы шьаҭас ирзыҟалеит», - еиҭеиҳәоит Магомеҭ Кьышьмахәа.
Магомеҭ Ҳаџьбақьыр-иԥа тәанчара дышцахьоугьы, иҭҵаарадырратә усура иахьагьы иациҵоит. Аха аҵыхәтәантәи аамҭазы иԥшәмаԥҳәыс Нинеи иареи, рыԥҳа Альбинеи рԥа Альберти рхәыҷқәа – хҩык рмоҭацәа рганаҿы аҟазаара еиҳа ргәы азцоит.


АҞӘА, нанҳәа 23 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны ашколқәа рҟны аҵарашықәс иалагоит цәыббрамза 2 рзы, абри атәы Sputnik иазеиҭарҳәеит Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара апресс-маҵзураҿы.
Нанҳәа 22 рзы имҩаԥысыз Аԥсны аиҳабыра реилатәараан Аџьеи, аусурамазаареи, асоциалтә еиқәыршәареи рзы аминистр Руслан Аџьба излааицҳаз ала, Аԥсны Аҵареи аҭҵаарадырреи рминистрра ажәалагала ҟанаҵеит амҽыша, цәыббра 1 усурамшны ирыларҳәарц, убри аан нанҳәа 27 ԥсшьарамшны ирыларҳәарц.
Аԥсны аԥыза-министр Валери Бганба уи азҵаара иҵегь алацәажәара нанҳәа 23 ахь ииаигеит.
Нанҳәа 23 рзы Аиҳабыра аилацәажәара аан ирыӡбеит, амзар аҿы ишазгәаҭоу еиԥш, цәыббра 2 аҵарашықәс алагоит ҳәа инрыжьырц.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, нанҳәа 21 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Аҟәа ақалақь ахадара акаҳуажәырҭа "Брехаловка" аҵакыраҿы изакәанымкәа идыргылаз аконструкциа еимырхит, абри атәы Sputnik акорреспондент илзеиҭеиҳәеит аҳҭнықалақь ахада Адгәыр Ҳаразиа.
"Ари аконструкциа аргыларазы ҳақалақь ахадара ақәиҭтәратә документқәа ҳәа акгьы рырымҭеит, уи азы аӡәгьы дҳадымҵаалеит. Убри азы сара адҵа ҟасҵеит ари аргыламҭа ықәырхырц азы. Уажәы уи ахадара аусзуҩцәа иқәыргоит", – иҳәеит иара.
Ҳаразиа излеиԥхьаӡо ала, ари аргыламҭа ақалақь архитектуратә хаҿра ианаалаӡом.
Ишәгәалаҳаршәоит, иҳаҩсыз амчыбжь азы Аҟәа аԥшаҳәаҿы игылоу акаҳуажәырҭа "Брехаловка" авараҿы абетон ҭадырҭәеит.
Уаанӡа Аҟәа ақалақь ахадара Архитектуреи, ақалақьргылареи, адгьылшьақәыргылареи рзы аусбарҭа аиҳабы Светлана Шаменкова адырра ҟалҵеит ақалақь ахадара "Брехаловка" иахьаҵанакуа аргыларазы ақәиҭтәратә документқәа шрырымҭаз, ари аус азы ишьақәдыргылеит административтә зинеилагаразы аԥкаанҵа.
Ари аҭагылазаашьа аҳҭнықлаақь ауааԥсыра агәынамӡара рызцәырнагеит. Асоциалтә ҳақәа рҟны афлешмоб маҷ хацдыркит, ркьыԥхьымҭақәа ахештегқәа #оставьтебрехаловку, #нетрогайтебрехаловку ҳәа рыҵаҩны.
"Брехаловка" есымша иаҭаауа ауаа ракәзар, арҭ аиҭакрақәа мап рцәыркуам. Дара изларҳәо ала, хыбк рыздыргылар еиҳа ирзеиӷьын.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 31– Sputnik. ЕАА аконгресс аҳәаанырцәтәи аусқәа рзы ахаҭарнакцәа рпалата Аилак арезолиуциа аднакылеит Урыстәыла аформат G7 иалахәымхароуп ҳәа. Абри атәы аанацҳауеит адокумент авторцәа ируаӡәку аконгрессмен Альбио Саирес исаит.
Урыстәыла G7 асаммитқәа ирылахәымхароуп "агәыларатә ҳәынҭқаррақәа рҵакырадгьылтә акзаара аҳаҭыр або иҟалаанӡа", - аҳәоит арезолиуциаҿы.
G7 иалахәуп: Германиа, ЕАА, Канада, Иапониа, Франциа, Британиа ду, Италиа.
1998 шықәса рзы аформат аҽарҭбааит Урыстәыла алаларала, аха Ҟрым Урыстәыла ианазыхынҳә ашьҭахь аусура ԥкхеит.
Уаанӡа ЕАА ахада Дональд Трамп Урыстәыла ахада Владимир Путин 2020 шықәса рзы Еиду аштатқәа рҿы имҩаԥысуа G7 реиԥыларахь днасыԥхьоит ҳәа адырра ҟаиҵахьан. Иара игәаанагарала иҟоуп Урыстәыла злархәны иӡбатәу аусқәа.
Владимир Путин иакәзар аҳәамҭа ҟаиҵеит Москва адиалог иазыхиоуп, аформат G8 аусура аиҭашьақәыргыларагьы оумашәа иубартә иҟам ҳәа.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Ԥхынгәы акы инаркны ҳалагеит арзаҳалқәа рыдкылара. Ашәҟәқәа ҳадаҳкылоит азанааҭқәа фба рыла. Иахьазы арзаҳалқәа зегь реиҳа иахьырацәоу аҳазалхратә ус аҿоуп. Абитуриентцәа зегьы ҳрыҿцәажәоит, аус рыдааулоит, нас ауп ашәҟәқәа анҳадаҳкыло дара рҟынтә. Ақыҭанхамҩа азанааҭ ала имаҷхар ҳәа ҳшәоит. ААУ аҿы иазыҟарҵоит агрономцәа, ҳара иазыҟаҳҵоит ақыҭанхамҩа аекономика ахырхарҭала, ҳаицәажәан ауп ишыҟаҳҵо. Даргьы иаурышьҭуеит 10-ҩык рҟынӡа, ҳаргьы - убасҵәҟьа. Аха иахьазы 4-ҩык роуп ҳаинститут ахь ақыҭанхамҩа аганахьала ашәҟәқәа алазҵахьоу", - ҳәа азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа қыҭа Алынџьа ахьӡуп сара сахьынхоз. Уа ашкол салгеит, сара сқыҭа хәыҷуп, хыԥхьаӡарала инхо ртәы ҳҳәозар. Ауаа маҷны инхозаргьы, даара иԥшӡоуп сқыҭа. Жәохә-жәаф ҭӡы рҟынӡа аԥсуаа нхоит. Иаҳҳәозар, абас еиԥш иҟоу ажәлақәа: Џьаԥра, Ашьхарыуаа фба-быжьба ҭӡы, Хьециаа ҩба-хԥа ҭӡы, Ҷокәуа, Маршьанаа ҭӡык, Аҳәаа - хыҭӡык, Баҩданаа ыҟан, аха урҭ ықәӡааит уаҩ днымхаӡеит, Ҳаразиаа ҭӡык ыҟоуп.
Аԥсуа бызшәагьы аԥсы ҭоуп, аԥсшәагьы аԥсы ҭоуп, аԥсуарагьы аԥсы ҭоуп. Аԥсуа бызшәеи аԥсшәеи рҵакы сара хаз-хазы сазхәыцуеит. Аԥсуа бызшәа иарбан милаҭзаалак ирҳәар ҟалоит, аха аԥсшәа аԥсуа имацара иоуп издыруа. Аҵас, адырра, ахшыҩ аҭахуп.
Аԥсуараҿы зегь раԥхьа игылоуп, сара сгәанала, аԥхашьара. Аԥхашьара злам ауаҩы дзаԥсыуахаӡом. Зегь раԥхьа пату зқәырҵаша аиҳаб иоуп, уԥсҭазаара аазырԥшуа, амҩа уқәызҵо. Аҿаргьы убас, аиҵбацәагьы даара пату рықәҵатәуп. Избанзар, аиҳабацәа ирдыруа аиҵбацәа ирымардар, аԥсуарагьы, алеишәагьы, аҵасгьы, ақьабзгьы, абызшәагьы - зегьы еиқәхоит. Аԥсуа аԥхашьара аниламла, иҟаимҵо акгьы ыҟаӡам. Аиҳаби аиҵби рҭыԥқәа хазуп, патуеиқәҵарыла еизнеитәуп, уи ауп ҳара ҳзырԥшӡо, ҳаԥсуара ӡырызго.
Сара Арӡынбеи Аӡынбеи ажәлақәа хаз-хазны срыхәаԥшӡом, еилысхӡом. Ҳарҭ аӡә ҳауп, еилых ҳамаӡам уи аганахьала. Ҭырқәтәыла, Адаԥазар аганахь абиԥарақәа рацәоуп. Сара раԥхьаӡа Аԥсны санаауаз, 1990 шықәса рзы, саб, иԥсаҭа бзиахааит, даасыдтәалан, убас сеиҳәеит: "Уахьцо ҳҭоурых еилукаарц азы хәыҷмыҷқәак издыруа уасҳәоит, ҳара абиԥарала Џыриԥацәа ҳреиуоуп", - ҳәа. Сара сабду ихьӡын Рушьаҭ, саб дшыхәыҷыз иаб дыԥсит, уи иаб ихьӡын Хәысраб, Хәысраб иаб Уазган. Сара Аԥсны санаа, ҳҭоурых аилкаара сашьҭалеит Дәрыԥшь, Џьгьарда, Аӡынаа, Арӡынаа ахьынхоз аҭыԥқәа рыла.
Ҳара раԥхьа Ԥсҳәы ҳҭыҵит, Ҵабалҟа ҳцеит. Ҳабдуцәа Ҵабалынтә ихҵәеит Ҭырқәтәылаҟа. Сара сабду иаб Хәысраб иоуп Ҭырқәтәылаҟа иагаз. Ермалы ҳәа қыҭак ыҟоуп, аԥсуааи аҭырқәцәеи еиланхоит, раԥхьаӡа уа инанагеит. Уа жәашықәса раҟара инхеит, нас Алынџьаҟа ииасит. Саб иан д-Абыгԥҳан, Аҭие лыхьӡын. Саб ианду д-Қаҩԥҳан. Сара сан Ашьхарыуаԥҳан, Мили лыхьӡын. Сан лан д-Аҳәԥҳан. Сандуцәа аҩыџьагьы сырхаануп, сабдуцәа - мап. Сан лаб, лабҿабоушәа, ԥхыӡушәа дысзааиуеит, ҽеила дысгәалашәом.
Сара саб иан лыԥсҭазаара даналаҵуаз 90 шықәса лхыҵуан. Лаб иҟынтә, ланшьцәа рҟынтә дахаануп Аԥсназы ирҳәалоз ажәабжьқәа. Ҳара ҳхәыҷқәан усҟан, иаҳзеилкаауамызт, рацәак ҳазхәыцуамызт, аха алымҳаҭшьқәа ҳаман. Џьара ҳанцалак, лассы ҳанымаалак: "Шәабаҟаз, Гагра амҩа акра шәцазма?" - рҳәалон. Нас, "Аҟәагьы ахьы ҭоуп, аха изыԥсоузеи?" - ҳәа. Гагра, Аҟәа захьӡыз ҳаздыруамызт усҟан. Издыруадаз, ҳандуцәа, ҳабдуцәа злацәажәоз, изеиԥхыӡуаз ҳаԥсадгьыл мышкымзар мышкы иаҳбоит ҳәа?! Ханыҩеидас, ҳахшыҩ азцо ианалага, зегь еилаҳкааит.
Лыӡбахә сҳәар сҭахуп Папаԥҳа Маҳинур, уи ҳара ҳқыҭа датәуп, ҳқыҭа далҵит. Маҳинур лашьа гәакьак дыҟан, ҳанхәыҷқәаз аԥсуа шәҟәқәа иманы ҳаҩны днеиуан, ԥсыуа бызшәала аԥсуа шәҟәқәа дрыԥхьон. 1975-76-тәи ашықәсқәа рзы акәын. Ҳара даара ҳазҿлымҳан дзыԥхьоз. Убрантә иалагеит ҳгәыбылра. Аха, Аԥсадгьыл аҵакы еиҳа сазхәыцуа саналага, раԥхьаӡа Аԥсны санаа, сыдгьыл сшьапы анықәсыргыла ауп.
Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны сааит 1990 шықәса рзы. Баҭым ала ҳаирпланла ҳааит, Бабышьра аҳаиртә баӷәазаҿы ҳалбааит. Усҟан сара жәамш сынхеит, усҟангьы, иахьагьы убас еиԥш сҳәоит: "Сыԥсҭазарааҿы зегьы иреиӷьу урҭ амшқәа, жәамш сыԥсадгьыл аҿы сыҟазаара", - ҳәа. Усҟан избеит ара аԥсуаа шынхоз, избеит сыжәлантәқәа, сашьцәа. Зегьы гәыҭыӷьӷьаала, гәахәала ҳрыдыркылеит. Жәафҩык ҳаҟан, еиҳабцәаны иҳацын Абаӷба Орҳани Агәмаа Неџьааҭии. Аиаша шәасҳәоит, усҟантәи аамҭазы ԥхыӡзу, лабҿабазу ҳаздыруамызт Аԥсны ҳаҟазаара - аԥхыӡ ҳалан.
Сара еснагь Аԥсныҟа нхара аара гәҭакыс исыман, аха иалҵуамызт. Ҭырқәтәыла, Аԥсуа федерациа салан. Исгәалашәоит, 2012 шықәса рзы Аԥсуа-абаза жәлар рконгресс ыҟан. Убасҟан аделегациа сацны сааит Аԥсныҟа. Ара сҭынхацәа зегьы збеит. Иԥсаҭа бзиахааит, Арӡынба Заур Џьота-иԥеи сареи ԥацхак аҿы ҳаиқәшәеит санааз аҽны. Санибаҵәҟьа, иаразнак сидырит. Иџьыба аҟынтә 22 шықәса раԥхьа исҭахьаз спатреҭ ааҭыганы исирбеит. Уи сара даара сархәыцит. Ҩажәамш раҟара саанхеит Аԥсны, сҩызцәа раԥхьа сааит, сҩызцәа рышьҭахьгьы сцеит. Санцоз аҽны даасыԥхьан, иҿаԥхьа снаиртәан дсазҵааит: "22 шықәса раԥхьа уанцоз иаарласны Аԥсныҟа саауеит ҳәа сауҳәан, умааӡеит. Уажәы еиҭа суазҵаауеит: "Уаауама?". Сыла дҭаԥшуа абас еиԥш иҟаз азҵаара сиҭеит, аҭаксгьы "саауеит" сҳәеит. Ииашаҵәҟьаны, мызкы ахы-аҵыхәала сгьежьны сааит, уижьҭеи абра сыҟоуп.
Сара сыԥсадгыл аҿы сынхоижьҭеи фышықәса инареиҳауп, схы-сгәы сақәгәырӷьо сыҟоуп. Очамчыра апорт аҿы сашьцәеи сареи ҳаицуп, аус еицаҳуеит Таифун Арӡынбеи сареи, Маҷара сынхоит. Исҭахуп аҿар аԥсышәала ицәажәаларц. Анцәа иџьшьаны, ашколқәа ҳамоуп, аҷҷаҳәа аԥсышәала аҵара ахьырҵаша, уи азы сгәы ҭынчуп.
Сара Ҭырқәтәылантәи иаауа сҩызцәа убас расҳәоит еснагь: "Аԥсны бзиа иубар, Аԥсны бзиа уабоит", - ҳәа. Уԥсадгьыл бзиа иануба, уԥсадгьыл уара уагәыднаҳәҳәалоит. Сара убас сазхәыцуеит. Аԥсны - ҳаԥсадгьыл ауп, бзиа иаҳбароуп, ҳхы бзианы имҩаԥаагароуп, ҳаицхыраароуп.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Шәазыӡырҩла арубрика "Аҭоурых иагәылаҵәаху" арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы есмҽыша.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аргәын Аԥсны аҳра амузеи азы: аҭыԥантәи ауааԥсыреи ҳтәыла асасцәеи азҿлымҳазар ҳҭахуп


АҞӘА, нанҳәа 9– Sputnik. Еиду Америкатәи Аштатқәа арра-мшынтә мчрақәа ресминец Porter Амшынеиқәахь аҭалара агәҭакуп "Арегионтә ҭышәынтәалараз аоперациақәа" рылахәхаразы ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
"Ҳадгылаҩцәеи ҳареи Амшынеиқәаҿ еицымҩаԥааго арра-мшынтә операциақәа аизыҟазаашьа бзиа, арегион аҿы аҭышәынтәалара ирзырхоуп", - иҳәоит ЕАА афбатәи афлот акомандаҟаҵаҩ Лис Франкетти.
Уаанӡа, 2019 шықәса рзы Амшынеиқәаҿ иҟан аесминец Carney. Иара алахәын америка-украинатә ҽазыҟаҵарақәа Sea Breeze. Арҭ аҽазыҟаҵарақәа иара убасгьы ирылахәын 17 тәыла.
ЕАА аӷбақәа Амшынеиқәа акваториаҿ рыҟазаара азин ҟарҵоит жәларбжьаратәи анормақәа, Монтре иконвенциагьы абрахь иналакны.
Мшаԥымзазы НАТО амаӡаныҟәгаҩ Хада Иенс Столтенберг аҳәамҭа ҟаиҵеит алианс Амшынеиқәаҿ Украинеи Қырҭтәылеи адгылара рнаҭалоит ҳәа.
Урыстәыла акәзар асеиԥш ахымҩаԥгашьа ишәарҭоу идеиоуп ҳәа иршьоит.
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла Афедералтә Шәарҭадаратә маҵзура иаадырԥшит "Исламское государство" алахәылацәа ргәыԥ Ростовтәи аобласт аҿы ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АШәМ ауаажәларра рнырразы Ацентр.
"Дара аполициаа рықәлареи амедицинатәи аҵараҵаратәии усбарҭақәа рҿы атеррористтә акциақәеи рымҩаԥгара рҽаздырхион", - аҳәоит арелиз аҿы.
Аоперациа ҷыда мҩаԥган Азовтәи араион аҿы. Агәыԥ ахада иаанкылараан аҿагылара ҟаиҵеит автомат Калашников ала дхысуа, нас арԥжәагала иҽԥижәеит. Иара дҭахеит, егьырҭ ахәҩык аанкылоуп.
Иааныркылаз ргәаҭараан ирыдбалоуп автоматқәа, аџьаԥҳаны, ахалаҟаҵаратә рԥжәага, анаркотикқәа.
Атеракт, абџьар закәанда ахархәара, азинхьчаратә усбарҭақәа рҿагылара рзы ашьаус хацыркуп.
Урыстәыла АШәМ адиректор Александр Бортников иқәгылара инақәыршәаны, аҵыхәтәантәи жәашықәса рыҩныҵҟа Урыстәыла 160 теракт рымҩаԥгара аԥырҟәҟәаан, 2019 шықәса рзы – 43.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 537-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 84 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 25,6% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 104-ҩык, ргәы бзиахеит 2 960-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 11 439-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 504 021 -ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 17 - Sputnik. Аслан Бжьаниа акоронавирустә инфекциа алаҵәоит ҳәа ашәарҭара аныҟоу аамҭазы анаплакратә усура асубиектқәа рыцхрааразы аусмҩаԥгатәқәа ирзырхоу адҵа инапы аҵаиҩит ҳәа аанацҳауеит ахада исаит.
Адокумент инақәыршәаны, Аминистрцәа реилазаара рашәара 25, 2020 шықәсазы аус адуланы ашьақәырӷәӷәарахь инанашьҭроуп анаҩстәи аԥҟарақәа ҭышәынзыртәало актқәа:
Ԥхынгәы 1 аҟынӡа Аминистрцәа реилазаара аус адуланы ахада идыргалароуп аус зуа азакәанԥҵара анаҩсантәи ахәҭақәа рахь аиҭакрақәа ралагаларазы азакәанԥҵаратә актқәа рпроектқәа:
Адҵа шынарыгӡо ахылаԥшра инапы ианҵоуп атәыла аԥыза-министр.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҟәа ахада амуниципалтә хыбрақәа қьырала измаз абизнесуаа аԥарашәараҟынтә рхы иақәиҭитәит
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Шәазыӡырҩла арубрика "Жәлар рдоуҳа" арадио Sputnik аефир аҟны.
Абри анҵамҭа атексттә версиа шәаԥхьар ҟалоит абра:


АҞӘА, лаҵара 25 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны Акультура аминистрреи Аҿар ирызку ареспубликатә библиотекеи лаҵара 26 инаркны ихацдыркуеит акциа "Ҳаԥхьоит аклассика", абри атәы Sputnik иазеиҭарҳәеит аусбарҭаҟны.
"Акциа видеоформатла имҩаԥаагоит. Ҳара ианаҳҵеит Акультура аминистрреи абиблиотекеи русзуҩцәа зну ароликқәа, урҭ аԥсуеи аурыси классикцәа раԥҵамҭақәа ирыԥхьоит. Уаҵәы инаркны есҽны ҩба-ҩба ролик ҭаҳгалалоит ҳофициалтә даҟьаҟны, ателехәаԥшралагьы иддырбар ҟалоит", - ҳәа азгәарҭеит Акультура аминистрра апресс-маҵзураҟны.
Акциа "Ҳаԥхьоит аклассика" рашәара 1 аҟынӡа имҩаԥыслоит. Акциа хықәкы хадас иамоуп абиблиотекатәи ашәҟәтәи ус арҿиара, ашәҟәыԥхьара ауаа азҿлымҳахартә еиԥш аҟаҵара, аҿар радԥхьаларазы аформат ҿыцқәа реиҿкаара.
Акоронавирус алаҵәаразы иҟоу ашәарҭара инамаданы рашәара 1 аҟынӡа Аԥсны еиуеиԥшым аԥкрақәа алагалоуп. Убарҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп акультуратә хыбрақәа - атеатрқәа, амузеиқәа, акультуратә центрқәа, акультура аханқәа, аконцерттә залқәа, аҭоурых-культуратә ҳәырԥсаррақәа - русура аанкыларагьы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Шәазыӡырҩла арубрика "Жәлар рдоуҳа" арадио Sputnik аефир аҟны.
Абри анҵамҭа атексттә версиа шәаԥхьар ҟалоит абра:


АҞӘА, ԥхынгәы 11 – Sputnik. Астанциа маҷқәа "Гагра-2", "Холодная речка", "Цандрипш-тяга", "Гячрыпш" фымцала еиқәзыршәо зымчхара ҳараку ацәаҳәа "Жәкәара" ахәаша, ԥхынгәы 12 рзы асааҭ 04:00 инаркны асааҭ 06:00 рҟынӡа афымцалашара дырцәоит ҳәа аанацҳауеит АУН "Амшынеиқәафымцамч". Уи зыхҟьаз амҩаду арыцқьара шакәу рҳәеит аусбарҭа адырраҭараҟны.
"Амшынеиқәафымцамч" ауааԥсыра рҿаԥхьа аамҭалатәи ауадаҩразы аҭамзаара шьҭанаҵоит.
"Араса атәыла анҭыҵ ианахырго ашәахтә аԥыхуп ҵыԥх аахыижьҭеи. Егьыс араса аҽаҩра 13 нызқь тонна рҟынӡа сынтәа иҟалоит ҳәа ҳазыԥшуп. Уи аҿыхра, аизгара, аҭира иалагахьеит. Араионқәа рҟны араса ахьрыдыркыло еиҿкааны ирымоуп, макьаназы ахә 60 мааҭ рҟынӡа ыҟоуп. Сынтәа аҽаҩра ҵыԥх аасҭа еиҳауп. Иҟоуп араса ахәшәтәра иахьахьӡаз, аҳәынҭқарраҟны аԥара аҟамзаара иахҟьаны ахәшәтәра иахьагхазгьы ыҟоуп. Араса ачымазара акит, ҳахьахьымӡаз. Аҽаҩра иҟоу 60 процент рҟынӡа араса бзиоуп ҳәа адырра ҳамоуп", - иҳәеит Барганџьиа.
Иара иазгәеиҭеит иахьа аҳәынҭқарраҟны азҿлымҳара шыҟоу ақыҭанхамҩа аҿиара азҵаара аганахьала.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sрutnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 7- Sputnik. Адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп даҽа фҩык Аԥсны ауааԥсыра ҳәа аанацҳауеит акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иахьазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 120-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>