Sputnik
Амцакра араионқәа зегьы рҿы
Ахәаша, хәажәкыра 6 рзы абнабылрақәа аҭыԥ рыман хә-раионк рҿы: Гагра, Гәдоуҭа, Аҟәа, Очамчыра, Гал. Урҭ абылрақәа ауаҩы инапы иахҟьеит ҳәа ирыԥхьаӡоит АҶА аҟны.
Аҭагылазаашьа аицәахара зыхҟьаз ауаа рынхарҭақәа рыкәша-мыкәша иҟоу адгьылқәа, аарыхырҭақәа ррыцқьаразы аҳаскьын ҩа амца ахьацрарҵо ауп ҳәа иҳәеит Аԥсны АҶА аминистр.Аминистр ауаа ргәырҽанырҵоит ас еиԥш хымхәыцрала ахымҩаԥгара ишәарҭоу аҭагылазаашьахь икылнагар шалшо.
Очамчыра араион ақыҭақәа 27 рҟынтәи аԥхасҭа роуит 19.
Аԥсны ақалақьқәеи араионқәеи Кәыдрытәи аиҩхааи еимаздо атуннель хышықәса ҵуеит аҭӡы еиҟәшьшьеижьҭеи. Уажәы, хәажәкыра 6 рзы ахәҭак еилаҳаит.
Ашәахьа, хәажәкыра 9 рзы Кәыдрытәи аиҩхааҿы амҩеи атуннель ахаҭеи рҭагылазаашьа агәаҭаразы Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа ари аҭыԥ ахь днеит.
"Ари аҭыԥ аԥхьанатә уавсыртә иҟан, аха атуннель иҵегь абгара иацнаҵеит. Кәыдрытәи аиҩхааи уа иҟоу ақыҭақәеи рахь анеира залыршахом даҽа мҩак злаҟам ала. Ус шакәугьы, Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба иахь аҳәара ҳашьҭырц ҳгәы иҭоуп атуннель аркызарц", - ҳәа азгәеиҭеит аминистр.
Аԥсны ақалақьқәеи араионқәеи Кәыдрытәи аиҩхааи еимаздо атуннель ргылан 1964 шықәсазы. Атуннель бгар алшоит ҳәа ашәарҭара цәырҵит иара убасҟан, аха ари азҵаара аӡбара иагьаламгацызт. Усҟангьы аспециалистцәа атуннель арктәуп ҳәа рҳәахьан, аха ари амҩа ада даҽа мҩак злаҟамыз ала, уи аркра залмыршахеит.
Ааԥхьара зырҭаз уралтәи аспециалистцәа аекспертиза аныҟарҵа ашьҭахь, иазгәарҭеит атуннель шьаҭанкыла аиҭашьақәыргыларазы амҩанысра зынӡа иаанкылатәхар шакәхо, иагьақәхарџьтәхоит 240 миллион мааҭ.
2020 шықәса, хәажәкыра 2 рзы хҩык ҳтәылауаа амлашьра иалагеит. Хәажәкыра 9 рзы урҭ ирыцлеит даҽа хҩык. Зынӡа имлашьуан хәҩык: Џьансыхә Адлеиба, Асида Кортуаԥҳа, Иван Ачба, Марина Агрԥҳа, Алина Ачԥҳа, Бота Ажьиба.
Дара дҵаны иқәдыргылоит Апарламент адепутатцәа "Амаҵзурауааи адепутатцәеи рхашәалақәеи, рныхрақәеи, рмазареи, амазаратә ҟазшьа змоу рхыдҵақәеи ашәҟәы рҭагаларазы" азакәан ахь хара имгакәа ариашарақәа аларгаларц.
ЕАР Аконвенциа 20-тәи ахәҭаҷ адкылара адгылаҩцәа ражәақәа рыла, хәажәкыра 9 рзы 5000 напынҵамҭа еизыргахьан, даҽа 2000 напынҵамҭа атәыла егьырҭ ақалақьқәеи араионқәеи рҟны еизгоуп.
Аԥсныҟа иара убас иааргеит Шәачатәи ҳдиаспораҟынтәи анапынҵамҭақәа шәкы.
Хәажәкыра 11 рзы Аҟәа, Ахақәиҭра ашҭаҿы амлашьратә акциа мҩаԥызгоз рахь инеит Апарламент адепутатцәа гәыԥҩык.
Адепутатцәа Рауль Лолуа, Лаша Ашәба, Асҭамур Аршба, Гиви Кәарҷиа аҿагыларатә акциа алахәылацәа рахь аҳәара ҟарҵеит амлашьра иаҟәыҵырц, ажәа рырҭеит "Амаҵзурауааи адепутатцәеи рхашәалақәеи, рныхрақәеи, рмазареи, амазаратә ҟазшьа змоу рхыдҵақәеи ашәҟәы рҭагаларазы" азакәан ахь ариашарақәа шаларгало азы.
Активистцәа урҭ ражәа иацныҟәаны рымлашьра ааныркылеит.
Апарламент адепутатцәа "Амаҵзурауааи адепутатцәеи рхашәалақәеи, рныхрақәеи, рмазареи, амазаратә ҟазшьа змоу рхыдҵақәеи ашәҟәы рҭагаларазы" азакәан ахь ариашарақәа аларгалеит хәажәкыра 12 рзы.
Апарламентарицәа рыӡбарала ачынуаа рхаҭақәа рыдагьы урҭ рыҳәса/рхацәа, зықәра намӡац/ зықәра наӡахьоу рыхшара, рашьцәа/раҳәшьцәа рхашәалақәа ашәҟәы иҭаргалалароуп.
Хра злоу ахҭысқәа: Аџьынџьали Габалиеи акоррупциа иазкны
Уажәшьҭарнахыс ахадарахьы акандидатцәеи адепутатцәеи рдекларациақәа нарышьҭлароуп алхратә комиссиахь еиԥш ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистррахьгьы.
Ариашарақәа инарықәыршәаны адекларациақәа рдыррақәа аофициалтә саитқәа рҟны икьыԥхьхоит, АИХқәа ирзынарышьҭуеит.
Иара убас ардырра иаҵанакуеит:
"Амаҵзурауааи адепутатцәеи рхашәалақәеи, рныхрақәеи, рмазареи, амазаратә ҟазшьа змоу рхыдҵақәеи ашәҟәы рҭагаларазы" азакәан амчра аиуеит официалла ианкьыԥхьха ашьҭахь.
Аԥсны аамҭала амассатә уснагӡатәқәа раанкылара адҳәалоуп коронавирус ареспубликаҿ алаҵәара ашәарҭаразы.
Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба аамҭала ареспублика аҩныҵҟа аспорттә, акультуратә уснагӡатәқәеи аҳәаанырцә аусуратә ныҟәарақәеи рымҩаԥгара аанкылахарц азы хәажәкыра 11 рзы аусдҵа инапы аҵеиҩит 2020 шықәса мшаԥы 7 рҟынӡа.
Аусдҵа амҩаԥгашьазы ахылаԥшра рнапы иануп: афинансқәа рминистрра, аҵара аминистрра, аҿари аспорти рзы аҳәынҭеилакы, ақалақьқәеи араионқәеи рхадарақәа.
Хәажәкыра 11 рзы Агәабзиарахьчараз адунеизегьтәи аиҿкаара (ВОЗ) иазханаҵеит коронавирус адунеиаҿ алаҵәара пандемиа аҟазшьа шьҭнахит ҳәа. Пандемиа ҳәа иашьҭоуп тәылак ма атәылақәа жәпакы зымҽхазкыз аепидемиа.
ВОЗ аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла коронавирус иахҟьаны иԥсхьеит 4291-ҩык. Зынӡа иара рыхьхьеит 118-ҩык. Авирус ашьҭа рбеит 114 тәыла рҿы.
Аԥсны аҩныҵҟа уахи-ҽни аусура мҩаԥнагоит иҷыдоу аҭелтә еимадара, акоронавирустә инфекциа азҵаарақәа ирызкны. Дарбанзаалак изҭаху ианиҭаху аҭел дасыр ҟалоит абарҭ аномерқәа рыла: 7 840 226 44 52; +7 840 226 49 55 - акоронавирус иазку азҵаарақәа рҭак иоурц.
Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрра акоронавирус иаҿагыланы ақәԥаразы жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара (ВОЗ), Еиду амилаҭқәа реиҿкаара, Евроеидгыла рахь ацхыраара иаҳәахьеит.
Урыстәыла Агәабзиарахьчара аминистрреи Роспотребнадзори Аԥсны аҳәаа иахьаԥну асанитар-карантинтә ҭыԥқәа рырӷәӷәара иацхраауеит.
Урыстәылеи Аԥсни рҳәааҿы иара убасгьы иаԥҵахоит асанитар-карантинтә ҭыԥ. Егры аҳәаала аус зуа аҳақьымцәа рыбригада аусурагьы рыӷәӷәахоит.
Ареспубликаҿы иаԥҵахоит авирус здырбалаз рзы акарантин ахьеиҿкаахо амедицинатә усҳәарҭақәа. Уи адагьы аамҭалатәи авирустә инфекциа зыхьуа рзгьы иаԥҵахоит акарантин, урҭ рҭаара ԥкхоит.
Хәажәкыра 11 рзы Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба адҵа ҟаиҵеит Аԥсни Қырҭтәылеи рҳәаа 2020 шықәс ахәажәкыра 14 инаркны иаркызарц.
Аԥсны ахадарахьы акандидат Аслан Бжьаниа Аԥсныҟа дхынҳәит Краснодартәи ахәышәәтырҭа дҭыҵны хәажәкыра 14 рзы. Аҳәааҟны идгылаҩцәа напеинҟьарыла иԥылеит.
Иара Аԥсныҟа даанӡа Москва аиԥыларақәа акымкәа-ҩбамкәа имҩаԥигеит. Уажәшьҭа ара алхратә кампаниа иациҵоит.
Аслан Бжьаниа иалхратә кампаниа аанкылан хәажәкыра 2 рзы уи иаалырҟьаны игәабзиара анышьақәҟьа ашьҭахь, Шәачатәи ахәышәтәшырҭақәа руак данҭашәа. Уи амедикаментозтә кома далагаланы Краснодарҟа диаган асанитартә авиациа иатәу авертолиот ала. Уа диагнозс изықәдыргылеит ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра.
Хәажәкыра 10 рзы Аԥсны Апрокуратура хада аҳасабырба ҟанаҵеит ахадарахьы акандидат ахәышәтәырҭа дахьҭашәаз мзызс иҟоу аҭҵааразы имҩаԥыргаз аусқәа рзы.
Ишырҳәаз ала, аҳақьымцәа Аԥсны ахадарахьы акандидат ицәеижь аҟны "адәныҟантәи ашҳамтә нырра аазырԥшуа арбагақәа илам" ҳәа. Апрокуратура адыррақәа рыла, Бжьаниа ичымазара "идикылоз ахәшә ахьинымаалаз ауп изыхҟьаз".
Аԥсны ахада иеиҭалхрақәа мҩаԥысраны иҟоуп ҳазҭоу ашықәс хәажәкыра 22 рзы. Ахадарахьы кандидатцәас иқәгылоуп Адгәыр Арӡынба, Аслан Бжьаниа, Леонид Ӡаԥшьба.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Жәытә-натә аахыс аԥсуа ирыман дара рхатә анцәахаҵара. Ҳазшаз даӡәыкуп, аха адинхаҵарақәа еиуеиԥшым, доусу иара итәала дазнеиуеит. Аԥсуаа ақьырсиан атәгьы ныҟәыргоит, амсылман итәгьы ныҟәыргоит, Ажьирахьгьы инеиуеит. Зегьы мҩаԥаҳгоит Ҳазшаз игәы ҟаҳҵарц. Уажәы қьырсианла аҿбаара иҵалоит. Ԥсыуала аныҳәагатә мҩаԥызгар зҭаху изы уи акгьы амам. Ажәытә аԥсуаа ирымаз ачгара, уи ауаҩы даныԥслак акәын, ахаа ықәырҵаанӡа, ашьтәа ршьаанӡа ичгон. Анаҩсан шәарыцара ианцоз, мышкы ҩымш ианычгозгьы иҟан. Ачгарақәеи аҿбаарақәеи зегьы ныҟәаҳго ҳалагар, ҳаԥсуарагьы каҳажьыр акәхоит", - иҳәеит Латариа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ԥхынгәы 3 - Sputnik. Аԥсны абиуџьет ахь ашәахтәқәа ралалара аплан ашықәсбжазы изынагӡамхеит ҳәа аԥыза-министр Александр Анқәаб иирдырит ашәахтәқәеи аизгақәеи рзы аминистр Даур Кәырмазиа аиҳабыра рфинанс-економикатә блок аилацәажәараан. Абри атәы аҳәоит Аминистрцәа реилазаара асаит.
Аусуратә еиԥылара иалахәын аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, Афинансқәа рминистр Владимир Делбеи Аҳәынҭҳазалхратә еилакы ахантәаҩ ин.н. Гәырам Инаԥшьбеи.
Кәырмазиа ашәахтәқәа рырбагақәа ртәы еиҭеиҳәеит:
"Рашәарамзазы планла 189 миллион ахьарбаз абиуџьет ахь инеиит 138 миллион мааҭ. Абас ала фымз рыҩныҵҟа 988 миллион мааҭ абиуџьет иаланагалеит. Анагӡара– 93,2% ыҟоуп, аихьымӡара – 72,6 миллион мааҭ артәоит", – ҳәа иҳәеит Кәырмазиа.
Аминистр иазгәеиҭеит рашәарамзазы аиҵахара 50,8 миллион мааҭ шыҟаз. Планла ԥхынгәымзатәи арбагақәа рашәарамзатәқәа раасҭа 300 миллион рыла еиҳаны иахьазгәаҭоу инадҳәаланы ԥхынгәымзаз аиҟәшара еиҳагьы идухар алшоит.
Кәырмазиа иҳәеит аиҵахарақәа шрымоу Аҟәа, Тҟәарчал, Гәдоуҭа, Гагра араионқәа.
Гәырам Инаԥшьба атауареикәыршара арбагақәа дрылацәажәеит: 2020 шықәса аԥхьатәи ашықәсбжазы атауареикәыршара иартәеит 11 миллиарди 697 миллиони мааҭ, планла 13 миллиарди 320 миллиони мааҭ ахьарбаз.
Иара иазгәеиҭеит ари ашықәс арбагақәа 2019 шықәсазтәи арбагақәа ишрықәшәо.
Аҳазатә шәарақәа ракәзар, 2020 шықәса раԥхьатәи афымз рзы абиуџьет ахь инеиит 815 миллион мааҭ планла 916 миллион ахьарбаз. 2020 шықәсазтәи абри аамҭа арбагақәа 2019 шықәсазтәи арбагақәа ирҿырԥшны 36 миллион мааҭ рыла еиҳауп.
"Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, афинансқәа рминистр иазгәеиҭеит аҭагылазаашьа шымариам аха уажәазы аҭышәныртәалара шалшо. Аминистрра идуум еиҵахарыла асоциалтәии егьырҭ аусхкқәеи рҟны аныхрақәа рҭаххара шыхнаҩо", – ҳәаа ҳәоит адырраҭараҿы.
Иара иажәақәа рыла, аусбарҭаҿы аныхрақәа реихырԥсаҟьара аус адырулоит еиҳа аԥыжәара змоу ахырхарҭақәа разгәаҭарала.
Аԥыза-министр аусбарҭақәа рнапхгаҩцәа рнапы ианиҵеит иҟоу аҭагылазаашьа уадаҩ азыԥхьагәаҭаны анапхгаратә фактор рхы иадырхәарц.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ҭырқəтəыла, Белеџьықь иаҵанакуа Сарынч ақыҭаҿы инхон забдуцəа рџьынџь ахь ихынҳəыз Ҳақан Папба иеиҳабацəа. Ҳақан иабшьҭра Ҭырқəтəыла даара зыхьӡ нагаз уаан. Дара усҟантəи аамҭазы Ҭырқəтəылатəи аҳəынҭқарра напхгара азҭоз Қьемал-Мысҭафа Аҭаҭиурк идгылаҩцəан, ихьӡ зху амедалқəагьы ранашьан, ражəа акрыԥхылнадон, иуаа нагақəан.
"Сара сабдуцəа Аԥсны Ҵабал иҭыҵқəаз иреиуоуп. Изларҳəо ала, Аԥснынтə усҟан Папбақəа Ҭырқəтəылаҟа ирыцыхҵəаз аԥсуаа рхыԥхьаӡара 500-ҩык инареиҳауп. Усҟан ақыҭа ахьӡ азҭазгьы ишьақəзыргылазгьы сара сабду иаб иоуп. Иара Сулеиман ихьӡын, 123 шықəса ниҵит, даара дшəарыцаҩ бзиан, зхымҭа камшəақəоз дреиуан", - ҳəа ажəабжьҳəара дналагеит Ҳақан Папба.
Ҳақан Папба ихаҭа диит Анкара ақалақь аҿы. Иаб Гази Папба иусура аганахьала иқыҭа ааныжьны уахь диасыр акəхеит. Ҳақан иан Арӡынԥҳауп, Леман лыхьӡуп, лыԥшəмеи лареи аҵарадырра ҳаракы змоу ахшара рацəа рааӡеит.
"Ҳара ҳҭаацəара дууп, фҩык аишьцəеи хҩык аиҳəшьцəеи ҳаҟоуп, хашьцəа руаӡəк дҳаԥхахьеит. Ҳани ҳаби аҵарақəа ҳдырҵеит, еиуеиԥшым азаанаҭқəа ҳнапы рылакуп, иҟоуп азиндырратə усбарҭаҿы аус зуа, аҳақьым изаанаҭ змоу, аекономика аус иаҿу уҳəа. Саҳəшьцəа руаӡəк Англиа дынхоит, уаҟа аҭаацəара далоуп, лыԥшəма дҟабардоуп. Саб иԥсҭазаара далҵхьеит, сан лыԥсы ҭоуп, лықəрагьы такəы инаскьахьеит", - дҳацəажəон ҳџьынџьуаҩ.
Ҳақан Папба занааҭла механик-нџьныруп, абар уажəшьҭа шықəсқəак инарзынаԥшуеит Очамчыра ақалақь арацəа аус ахьадыруло афирмаҿы аус иуеижьҭеи.
"Сара зныкгьы сгəы меиҭасӡац Аԥсныҟа сахьааз. Сыззыԥшыз ари ахҭыс ҟалеит 2013 шықəса рзы. Ҩыџьа арԥарцəа сымоуп, руаӡəк Аҟəатəи аҩбатəи ашкол далгахьеит, Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет жəларбжьаратəи аизыҟазаашьақəа рҿы аҵара иҵоит, аиҵбы макьана ашкол дҭоуп, аабатəи акласс аҿы аҵара иҵоит. Аолимпиадақəа рҿы изныкымкəа аԥхьахəқəа игахьеит сԥа еиҳабы, даара сгəы еизнарҳауеит уи", - ҳəа азгəеиҭоит Ҳақан Папба.
Ҳақан Папба иԥшəмаԥҳəыс Ҟрымтəуп, ҭаҭар ҭыԥҳауп, аԥсуара аҵасқəа бзиа ибаны издызкылаз ԥҳəызбоуп, ԥсыуа ҭацак ишлықəнаго еиԥш лхы мҩаԥылгоит. Лысасдкылара зеиԥшраз иаразнак избарҭахеит уи аҽны дара ахьынхоз Маҷара аҳабла санаҭаа, лхы-лҿы еихаччо лчеиџьыка лнапы иқəыргыланы данысԥыла.
"Сара шьала-дала сшаԥсыуаз еиҳагьы агəра згеит сыԥсадгьыл ахь санаа амш инаркны. Саб иан Фаҳриа лыхьӡын, Беиаԥҳан. Сан лан Кəыџԥҳан, Хьымараса лыхьӡын. Урҭ рхаан иҟаз аамҭа даҽа аамҭан, хааралеи бзиабаралеи еибаркын, ргəы-рыԥсы иахылҵуаз раԥсшəа агьама хазын, урҭ аамҭақəа цəгьа ихьаазгоит. Ихьаазгоит иара убас сгəы ишаҭаху еиԥш аԥсышəала сахьзымцəажəо, избанзар ақалақь ду аҿы исызҳауан, рацəак аԥсшəа ахьумаҳауаз", - иҳəеит Ҳақан Папба.
Ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба акыр дазгəыдуны иазгəеиҭеит ишьыжьшара Аԥсынтəыла иахьалаго, ихəларагьы убас. Адоуҳамч ду инаҭоит Ҵабал ашьхақəа дырҿаԥшуа дахьынхо.
"Сыԥсадгьыл аҿоуп сыԥсы ахьҭоу, суаҩынаӡаны схы ахьызбо. Сара сусура аганахьала атəым тəылақəа рҿы аус зухьеит, атəым милаҭ срыланхахьеит. Узбекисҭан 23 шықəса сыҟан, убас еиԥш Ҟазахсҭангьы. Ашьыжьтəи аҳауа араҟа даҽакуп. Хəыцрашəкы санеимарымкуа ыҟаӡам. Зны-зынла сыхшыҩ аҟны иааиуа асахьақəа лабҿабоушəа исыдыскылоит. Издыруада сандуцəа сабдуцəа абни аҭыԥ аҿы инхозҭгьы, издыруада урҭ рыҽқəа ирықəтəаны абнаҟа имҩасуазҭгьы, издыруада рмаҵураҭаҭыԥ абнаҟа иҟазҭгьы, рылҩаҵə уантəи иҩеиуазҭгьы, издыруада?.." - игəҭахəыцрақəа ҳацеиҩишон Ҳақан Папба.
Иара зегь раԥхьа иргыланы иҭахуп ихшара ԥсыуа ҵасла иааӡазарц, рхатəы бызшəа рдыруазарц, араҟа рышьаҭа еиздырҳарц. Убри аҟынтə иазиӡбеит наӡаӡа иԥсадгьыл ахь иҭаацəа иманы даарц, иагьыҟаиҵеит. Дынхоит Гəылрыԥшь араион Маҷара аҳаблан, ҳҳəынҭқарра ахарџь ала ҷыдала ҳџьынџьуаа рзы идыргылаз анхарҭаҩнқəа руак аҿы.
Ҳазҭагылоу аамҭазы Гəылрыԥшь араион аҿы иҟоуп ф-ҳаблак ҳџьынџьуаа хьынхо, иааидкыланы дара 360 ҭӡы ыҟоуп. Маҷара аҳаблан акəзар, иҟоу аҩнқəа инарҷыданы, даҽа хыҩнык рыргылара иаҿуп, 150-ҭӡы ҳџьынџьуаа ахьынхаша. Уажəазы Маҷара иҟоу анхарҭа ҩнқəа рҿы 55 ҭӡы ыҟоуп.
"Сашьцəеи сареи ҳаибадырит, аибабара ҳабжьоуп. Ҳабдуцəа ирыхҭысыз шьарда ыҟоуп, иаҳдыруа аасҭа иаҳзымдыруа еиҳауп. Аҭоурых дыртəуп, иҭҵаалатəуп, уи уаҵəтəи ҳара ҳԥеиԥш ауп", - ҳəа азгəеиҭеит Ҳақан Папба ҳаиҿцəажəараҟны.
Аҳəаанырцə инхо ҳџьынџьуаа рзы Ҳақан Папба ииҳəо акоуп - зегь раԥхьаӡа иргыланы ирымазароуп агəаԥхара, анаҩс ицəырҵуа азҵаарақəа рыӡбара еиҳа имариоуп. Аԥсныдгьыл знык зшьапы ықəзыргылаз, знык араҟа аӡы иаҿыхəаз наӡаӡа датəнатəуеит, уи ус шакəу агəра игоит ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шықəсқəак раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь ихынҳəыз ҳџьынџьуаа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп Маха Кəыџба лҭаацəа. Лыԥшəма шаԥсыӷуп, Маруан Ҳаӷбаџь-Сафарбеқь. Дара ҩыџьа ахшара рымоуп.
Зыӡбахə сымоу аҭаацəеи сареи ҳаибадырра џьашьатəшəа иҟалеит. Уи аҽны Маҷара аҳаблаҿы инхо ҳџьынџьуаа снарыҿцəажəарц сцеит. Урҭ рахьтə иҟан издырқəоз, иҟан ҿыц сзабадырқəаз. Адəаҿы ҳаидгыланы аицəажəара ҳшаҿыз, ҩыџьа аҷкəынцəа хəыҷқəа наҳавсит, нас иааҭгыланы иҳахəаԥшуа иалагеит.
"Шəызусҭцəада шəара?" - сҳəан снаразҵааит.
"Сара Шьамтəылантəи сааит,-иҳəеит руаӡəк, егьи: - Нхыҵ-Кавказынтə", -иҳəеит.
Шьамтəылатəи ҳаԥсуа ҳəыҷы иҩыза қəрала маҷк диеиҳабын, "аҩныҟа ҳара ҳахь шəымнеиӡои, аҩны сани саҳəшьеи ыҟоуп" иҳəеит урыс бызшəала. Саргьы ажəа исҭеит рыҩныҟа ҳамҩахымҵкəа сшымгьежьуаз. "Ус акəзар араҟа сышəзыԥшуеит", - иҳəан, иикыз ицыгə хəыҷы аауишьҭын, сааигəара дааины даагылт.
Адəаҿы сусқəа санрылга, аҷқəын хəыҷы снаицны иҩныҟа сынхалеит. Ашə снасит, аԥшəмаԥҳəыс Маха дҿаԥха-ҿаччо дааҳԥылеит. Заа сзабадырхьаз лԥа хəыҷы иналеиҳəеит сызусҭаз, нас иаразнак дыҩны изыԥшыз иҩыза хəыҷы иахь дылбааит. Аԥсшəақəа анааибаҳҳəа, ҳаиҿцəажəарагьы ҳналагеит. Лара лгəы иаланы иазгəалҭеит лхатəы бызшəала дахьзымцəажəо, аха аҵара дшаҿу.
"Шьамтəыла аԥсуаа рацəаҩны иахьынхоз Берҳаџьам ақыҭаҿы инхон сара сҭаацəа. Аибашьра иахҟьаны ҳаҩнқəа зегьы ҟəыбаса еилажьуп. Аԥсныҟа ҳанаауаз иаҳшəыз ҳцəамаҭəа ада аҩны акагьы ҳзалымгаӡеит. Сара сан Мазоҳ Асрие дедыгьын, араб бызшəа инаваргыланы ҳаҩнаҭаҟны иаҳҳəоз аедыгь бызшəа акəын, убри аҟынтə саԥсшəа хьысҳауп", - лҳəеит Маха.
Маха Кəыџба ҟазшьала даара иҭынчу, згəы ҭбаау, агəлара-азлара пату зқəу ԥҳəызбоуп. Аҩнтəи аусқəа акыр игəцаракны, лыхшара рнапы рыдкыланы дынхоит лыԥсадгьыл аҿы.
"Иҟалап, Аԥсныҟа ҳаара аибашьра иахҟьазар. Знык ҳаԥсадгьыл ҳшьапы анықəҳаргыла нахыс уажəаԥхьа абра ҳашԥанымхоз ҳəа хəыцра жəпакы сызцəырҵуа иалагеит. Аԥсадгьыл змам ауаҩы дхəаҽуп, уи еиҳагьы ианеилыскааз уажəоуп. Ҳазҭагылоу аамҭазы сҭаацəеи сареи ҳгəырӷьаҵəа ҳанхоит, ҳанаауаз икаҳҭəаз алаӷырӡ наунагӡа ҳахəаҽуаз џьысшьон, аха ус акəымхеит", - ҳəа азгəалҭоит ҳџьынџьуаҩ.
Маҷара аҳаблаҿы Маха Кəыџба лҭаацəеи лареи нхарҭа ҭыԥла реиқəыршəара ахахьы иагеит ҳџьынџьуаа рыԥсадгьыл ахь рырхынҳəразы Аҳəынҭқарратə еилакы.
"Ауаҩы ауаҩы изы дыхəшəуп. Ҳаԥсадгьыл аҿы инхо ҳауаажəлар убриаҟара ԥхаррала иаҳԥылеит, ҳхьаақəа зегьы ҳхадыршҭит. Ҳаигəылара бзиоуп, ҳаихаҵгылоит, досу излаҳалшо ала аус ҳуеит. Схəыҷқəа духеит, исыцхраауеит, аӡӷаб еиҳабы Ламар 14 шықəса лхыҵуеит, аҷкəын Омар 3-тəи акласс аҿы аҵара иҵоит, Аҟəатəи ашкол интернат дҭоуп", - лҳəеит Маха, аратəи рыԥсҭазаара дахцəажəауа.
Ииашаҵəҟьаны, Махеи сареи ҳаиҿцəажəара ҭырџьманра азызуаз лыԥҳа еиҳабы лакəын. Атəым бызшəақəа акыр дрызҟазоуп, лхатəы бызшəа акəзар, хымԥада аҭыԥ ҷыда ааннакылоит, есааира ицқьаны илҵарц дацклаԥшуеит. Аҩнаҭа аԥшəма иакəзар, аҽны дсықəымшəеит, аусура дыҟан.
"Ҳара Шьамтəыла ҳанынхоз иҟалап ҳаиҳабацəа ирхыргаз аҭоурых уиаҟара хырҩа аҳамҭозҭгьы. Уажəы уи акыр хьаас иҳамоуп, абазақəа ҳəа иҳашьҭан уаҟа зегьы. Уимоу, "Абаза" рыхьӡырҵон ииуаз асабицəагьы. Убриала атəым милаҭ ҳрылаӡҩарц ҳҭахымызт", - ҳəа азгəалҭеит Маха Кəыџба.
Маха Кəыџба дахьиз аҭаацəараҿы ахшара рацəа ирызҳауан. Быжьҩык аиҳəшьцəеи иашьаки ыҟан. Аԥсҭазаара убас еиԥш иҳəаақəнаҵеит, рызегьы атəым ҳəынҭқаррақəа рҿы инхоит. Иаҳҳəозар: Италиа, Германиа, Ҭырқəтəыла, Шьамтəыла. Урҭ зегьы иахьа излеигəныҩуа аҭелтə еимадара алоуп. Маха Кəыџба лоуп разҟыс изауз лабдуцəа рџьынџь ахь ахынҳəра. Агəыӷра лымоуп лаҳəшьцəеи лашьеи Аԥсныҟа иаартə еиԥш аҭагылазаашьа роуп ҳəа, насгьы урҭ рахьтə аӡəы идамхаргьы араҟа дынхартə-дынҵыртə дҟалап ҳəа.
Маха ажəа сылҭеит лхатəы бызшəа бзианы ишылҵалак лыгəҭахəыцрақəа еиҳа инарҭбааны исзеиҭалҳəарц. Аха, урҭ зегьы еидкыланы ирхылҵуа акоуп: "Аԥсны - сара сыгəҭыхоуп, сгəырӷьароуп, схьаауп, слахьынҵоуп", - лҳəеит.
Уи аҽны имҩаԥызгаз аиҿцəажəарақəа ирхылҵыз аԥхарра акыраамҭа исыцуп. Ҩаԥхьа ҳџьынџьуаа рҭоурых зҳəо адаҟьақəа ҿыц еихсыршəшəаанӡа. Маха Кəыџба лҭаацəеи лареи ирзеиӷьаҳшьоит аихьӡарақəа, рыԥсадгьыл аҟны аиҵыҵра, аизҳазыӷьара!
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 26 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иуаажәлар ирыдиныҳәалеит ҳтәыла ахьыԥшымра азхаҵара амш. Адныҳәалара атекст кьыԥхьуп атәыла ахада исаит аҟны.
"Ари акыр иқәыԥшу, аха иреиҳаӡоу аҳәынҭқарратә ныҳәақәа ируакуп. Жәаҩа шықәса раԥхьа инаӡеит шәышықәсала аԥсуа жәлар ззыԥшыз ргәыхәтәы – зхы иақәиҭу, ихьыԥшым аҳәынҭқарра аргылара ", - ҳәа аҳәоит адныҳәалара.
Ахада иазгәеиҭеит Урыстәыла иҟанаҵаз Аԥсны ахьыԥшымра азхаҵара – ҳтәыла иҿыцӡоу аҭоурых аҟны акрызҵазкуа хҭысуп ҳәа. Азхаҵара анҳау ашьҭахь, Бжьаниа иажәақәа рыла, "Аԥсны аҭынчра аҳра ауа иҟалеит, аиуристтә шьаҭа зауз ашәарҭадара ҳауит, уи абзоуралагьы аҳәынҭқарратә институтқәа рырӷәӷәареи асоциалтә-економикатә зҵаарақәеи егьырҭ аҩнуҵҟатә ҿиара азҵаарақәеи рыӡбара ҳхы рзаҳашьҭыртә еиԥш алшара ҳауит".
"Абри аныҳәамш аҽны ҳара иаҳгәалаҳаршәоит зыԥсадгьыл ахақәиҭра зхы қәызҵаз афырхацәа, иара убас ҳажәлар рԥызацәа: Аиааира ҳзаазгаз Владислав Арӡынбеи, ҳхьыԥшымра азхаҵара зыхьӡ адҳәалоу Сергеи Багаԥшьи", - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
Нанҳәа 26, 2008 шықәсазы Урыстәыла ахада Дмитри Медведев, аԥсуеи ауаԥси жәларқәа рхы иақәиҭны иаадырԥшыз ргәаҳәара дазыразны, ООН Аԥҟаԥҵәеи, жәларбжьаратәи азин апринципқәа рзы 1970 шықәсазтәи адекларациеи, 1975 шықәсазтәи Хельсинкитәи ахыркәшаратә акти егьырҭ ишьаҭанкылатәу жәларбжьаратәи ашәҟәқәеи шьаҭас иҟаҵаны инапы аҵаиҩит Урыстәылатәи Афедерациа Аахыҵ Уаԥстәылеи Аԥсни рхьыԥшымра шазханаҵо азы ақәҵарақәа.
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Жәытә-натә аахыс аԥсуа ирыман дара рхатә анцәахаҵара. Ҳазшаз даӡәыкуп, аха адинхаҵарақәа еиуеиԥшым, доусу иара итәала дазнеиуеит. Аԥсуаа ақьырсиан атәгьы ныҟәыргоит, амсылман итәгьы ныҟәыргоит, Ажьирахьгьы инеиуеит. Зегьы мҩаԥаҳгоит Ҳазшаз игәы ҟаҳҵарц. Уажәы қьырсианла аҿбаара иҵалоит. Ԥсыуала аныҳәагатә мҩаԥызгар зҭаху изы уи акгьы амам. Ажәытә аԥсуаа ирымаз ачгара, уи ауаҩы даныԥслак акәын, ахаа ықәырҵаанӡа, ашьтәа ршьаанӡа ичгон. Анаҩсан шәарыцара ианцоз, мышкы ҩымш ианычгозгьы иҟан. Ачгарақәеи аҿбаарақәеи зегьы ныҟәаҳго ҳалагар, ҳаԥсуарагьы каҳажьыр акәхоит", - иҳәеит Латариа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жьҭаара 21 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аан иҭахаз ҩыџьа аԥырҩцәа анышә иахьамадоу аҭыԥ аҿы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит, абри атәы иҳәеит Sputnik аинтервиу азҭаз Владислав Арӡынба ихьӡ зху Ахьӡ-аԥша амузеи адиректор лхаҭыԥуаҩ Николаи Медвенски.
"Ишыжәдыруа еиԥш, 1942 шықәса рзы Аԥсны ажәҩанҵакыраҿ аҳауаҿ аибашьра ӷәӷәақәамҩаԥысуан. Анемеццәа хықәкны ирыман Аԥсны иахьаҵанакуа анхарҭаҭыԥқәа абомбақәа рылажьра. Аиҳаракгьы хықәкыс ирымаз Аҟәеи аҟәатәи амшынбаӷәазеи ракәын", - еиҭеиҳәоит Медвенски.
Аҟәеи акәша-мыкәшеи рыхьчон Сухум 863-тәи ажәыларатә авиациатә полк аруаа. Абри аамҭазы ара иҭахеит 11-ҩык аԥрыҩцәа.
"Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аан иҭахаз ҩыџьа аԥырҩцәа анышә иахьамадоу аҭыԥ (Надежда Курченко лыхьӡ зху апарк– аред.) 2013 шықәса рзы иаҳирбеит Аҟәа инхоз Лаша Шамба", - иҳәоит Николаи Медвенски.
Анышәынҭрақәа рҭагылазаашьа збаз амузеи аусзуҩцәеи Аԥсны иҟоу Амшынеиқәатә аказақцәа рыри ирыӡбеит ари аҭыԥ дрыцқьарц.
Аиҭарҿыцратә усурақәа ирылаган 2019 шықәса цәыббрамзазы иҳәеит Николаи Медвенски.
Николаи Медвенски ишиҳәаз ала ара ижу рыхьӡ еилкаам, уи аилкааразы азыҳәа шьҭуп Гатчина иҟо аҳәынҭқарратә арратә архив ахь.
Иара иажәақәа рыла архивтә дыррақәа инарықәыршәаны Аԥсны джуп аҽа ԥырҩыкгьы, аџьармыкьа хада ааигәа, аԥхьаҟазы иазыԥхьагәаҭоуп иаргьы апарк аҿы анышә иамадара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 2– Sputnik. Аҳҭнықалақь ауаажәларратә транспорт аҽа мышқәак Абазақәа рымҩала иныҟәалоит ҳәа иҳәеит аҳҭнықалақь ахадара атранспорти амҩатә ныҟәара аиҿкаареи русбарҭа адиректор ихаҭыԥуаҩ Ерик Харчлаа.
"Аидгылара амҩала макьаназы атранспорт ныҟәом. Адыргақәа зегьы иахьрыхәҭоу иҟаҵоуп. Мышкы-ҩымш рыла атранспорт арахьала аныҟәара иалагоит", - иҳәоит Харчлаа.
Иара иажәақәа рыла аҿҳәара инахоуп ауаа амаршрут ҿыц иашьцыларц азы.
"Аидгылара ала ауаажәларратә транспорт абҵара 4 инаркны аныҟәара иалагароуп. Ауаа ашьцылароуп, ганкымацаралатәи аныҟәара ҟалоит", - иҳәеит иара.
Аидгылара ала амаршрут ҿыц аԥҵоуп Абазақәа рымҩаҿы ицо аремонттә усурақәа инарыдҳәаланы.
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсуаа рыблаҷыц еиԥш иахӡыӡаауеит реиҳабацәа рҟынтәи ирзынхаз аҭоурых иаҿахәҳәагоу ажәытә маҭәахәқәа. Убас еиԥш, уажәы ишәыдаагало жәлар рашәаҳәагатә инструментқәа ируаку ачамгәыр амаӡақәа ҳзаалыртуеит Фатима Џьалаӷаниаԥҳа. Лара ланду Бебиаԥҳа Ашьиа Кәабзач-иԥҳа шьҭрала д- Кәтолтәын, Џьгьарда Лацәышаа дырҭацан, зыхьӡ нагаз Нестор Лацәыш иԥшәмаԥҳәыс лакәын.
"Сара санду (мамаду ҳәа лаҳҳәон) жәаҩык ахшара лхылҵит, аха ишхәыҷқәаз иԥсқәаз ыҟоуп, аҵыхәтәаны 15 шықәса зхыҵуаз лыҷкәынгьы дыԥсхьан, уи анаҩсан илааӡаз илԥылаз ԥшьҩык аԥҳацәеи лыҷкәын заҵәи роуп, хәҩык ахшара. Убарҭ рҟынтәи зегьы иреиҵбыз сан лакәын, Заира лыхьӡын. Сан сараӡәк сакәын ԥҳас илымаз, санеизҳагьы санду лҳәахьа сан иналыгӡеит", - ҳәа ажәабжьҳәара дналагеит Фатима Џьалаӷаниаԥҳа.
Ишаԥу еиԥш, аԥсуаа рыԥсымҭазы ауасиаҭ нрыжьуан, уи знапы ианыз инаигӡар акәын, мамзар иҵасмызт. Ашьиа Бебиаԥҳа луасиаҭ акәзар, абас еиԥш иҟан.
"Сара саныԥслак ашьҭахь, шықәсык аԥсуаа ишыҟарҵо еиԥш, сеишәамаҭәа илашәҵа счамгәыр, ашықәс анҵлак амаҭәақәа анышьҭышәхлак, смаҭа Фатима сара сҟынтәи ҳамҭас, гәаларшәагас илымазааит" ҳәа ауасиаҭ нлыжьит санду. Сан лаҳәшьцәа еиҳабацәан, санду леишәамаҭәа анышьҭырх, сан илырҭеит ачамгәыр, усҟан сара схәыҷын, аиҵбыратәи аклассқәа рҿы аҵара сҵон Кәтол ақыҭан", - лҳәеит Фатима Џьалаӷаниаԥҳа.
Фатима излазгәалҭо ала, ачамгәыр арҳәашьа ахьылҵашаз амузыкатә школ ахьыҟамыз азы ахархәашьа лыздыруам, уи лгәы иалоуп.
"Аҵара салганы аҭаацәара салалеит саншьцәа рқыҭаҿы Џьгьарда. Зны аанҿасра сҭаацәа рахь санца, сан ус салҳәеит: "Абри банду ибзынлыжьхьаз ачамгәыр ауп, ибҭахызар уахь аҩныҟа ига", - ҳәа. Сара акырӡа сеигәырӷьеит санду исзынлыжьхьаз аҳамҭа сан аҩныҟа иахьсылҭаз. Иахьа уажәраанӡагьы сахьынхо Џьгьарда ақыҭаҿы иҵәахны, хәыҷык дахьзаламкьысша аҭыԥ аҿы иҵәахны исымоуп. Гәалас исымоу акоуп - схәыҷқәагьы саргьы арҳәашьа ахьаҳзымдыруа. Схәыҷкәа аибашьра ашьҭахь ашкол иахьҭаз ачамгәыр арҳәашьа рҵартә еиԥш аҭагылазаашьа ыҟамызт", - лҳәоит Фатима.
Зегь акоуп Фатима Џьалаӷаниаԥҳа агәыӷра лымоуп, еизҳауа лмаҭацәа аԥхьаҟа ачамгәыр адырҳәо иҟалап ҳәа. Абриаҟара шықәса аԥсы ҭаны иааизар, хымԥада уи арахәыцқәа ирхылҵуа абжьы ҩаԥхьа еихсыӷьра ақәлом, аԥхьаҟагьы аҿахәы аҳәашт.
"Даара пату, ҳаҭыр сзақәуп ари ачамгәыр, избацыԥхьаӡа санду сыбла дыхгылоуп. Ҳан ҳлыманы ҳанду лҿы ҳшыҟаз ауп лара лыԥсҭазаара дшалҵызгьы 1975 шықәсазы, ибзианы дысгәалашәоит, ахԥатәи акласс аҿы стәан. Ачамгәыр ахаҭа қәрала 70 шықәса иреиҵам, напылаҟаҵароуп", - ҳәа азгәалҭоит амаҭа.
Фатима ибзианы илгәалашәоит ланду ачамгәыр аналырҳәоз аамҭа, убриаҟара бзиа илбон лыԥсеиԥш дахӡыӡаауан, насгьы хьаа хҽыгасгьы илыман.
"Даара лыбжьы ссирын санду, сангьы ачамгәыр арҳәашьа лдыруан, ашәа анеицырҳәалозгьы ыҟан. Абыржәгьы слымҳа иҭаҩуазшәа збоит, сгәаҵанӡа инеиуеит рыбжьы, ачамгәыр ашәа анацырҳәоз. Ажәытә аԥсуа шәақәа, агәаҟ ашәақәа уҳәа иарбан санду ачамгәыр иацлымҳәоз ашәақәа?!" - лгәалашәарақәа ҳацеиҩылшон Фатима Џьалаӷаниаԥҳа.
Ашьиа Бебиаԥҳа фҩык аишьцәа драҳәшьан, дагьраҳәшьазаҵәымызт, иҵегь аиҳәшьцәа лыман. Лашьцәа анлыԥхалак, рышықәс мызқәак анахылалак ашьҭахь, лчамгәыр аашьҭыхны днатәон. Шықәсык илкӡомызт, леиқәаҵәа маҭәагьы лшәылхуамызт, лашьцәа ишахәҭаз еиԥш илџьабон. Лашьцәа лзы лгәырҩа ачамгәыр ала иахылгон.
"Сандуи сабдуи аҵара рымаӡамызт, аха рыхшара зегьы иреиҳау аҵара дуқәа ддырҵеит, рхы аџьыка ықәхны ирааӡеит. Рыҷкәын заҵәы араион аҟны еицырдыруаз, ақыҭақәа напхгара рызҭахьаз, Очамчыра аҵәахырҭатә банк аҟны еиҳабыс аус зухьаз, хьӡи-ԥшеи змаз Андреи Лацәыш ҳәа дыҟан, убри иаагамҭан зыӡбахә сымоу ачамгәыр, ҳамҭасгьы иан илиҭахьан", - лҳәеит Фатима Џьалаӷаниаԥҳа.
Ажәытәра иаҿахәҳәагоу, аҿатәра иалашарбагоу Ашьиа Бебиаԥҳа лчамгәыр аԥсынҵры дууп, иаҿоу арахәыцқәа аԥхьаҟа ирхылҵраны иҟоу ашьҭыбжь еицакра шақәымло агәра лгоит иахьа уи знапаҿы иҟоу лмаҭа Фатима Џьалаӷаниаԥҳа.
"Аԥхьа инаргыланы ҳаибашьцәа анышә иахьамадоу апарк аҟны еиҭаҳҳаит 65 шьапы аԥсаҵлақәа, акамфортә ҵлақәа -13. Аҵлақәа ӡынгьы-ԥхынгьы аиаҵәара амоуп, ашәшьыра ҟанаҵоит. Ҳгәаанагарала ҳажәларгьы ргәы иаҳа иаахәар ҟалоит. Ирацәахеит уаҟа ихыԥсааз аҵлақәа. Убасгьы, администрациа аҿаԥхьа иҟоу апарк аҟны еиҭаҳахоит аҵлақәа, уаҵәы-уаҵәашьҭахь афилармониа ааигәа еиҭаҳҳараны ҳаҟоуп, аҵлақәеи аҵиаақәеи рзы аҭыԥқәа ҳархиахьеит Баграт Шьынқәба ихьӡ зху апарк аҟны, насгьы амшын аԥшаҳәа иахьагу аҵлақәа еиҭаҳҳарц ауп. Сынтәа, 165 ҵла иреиҳаны еиҭаҳҳауеит, уаҳа изалҵуам, аха аԥхьаҟа ҳгәыӷуеит даҽа 500 шьапы реиҭаҳара ҳалшап ҳәа. Амагнолиақәеи, аԥсақәеи, акамфортә ҵлақәеи, османтусқәеи роуп, аҵлақәа очамчырантәи иааҳгеит, агәыӷра ҳамоуп урҭ аднакылап ҳәа", - иҳәеит Џьынџьал.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
АҞӘА, абҵара 30 - Sputnik. Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭақәа рҟны аҿкычымазара зыдбаланы ишьҭаз хҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа аҟны иԥсҭазаара далҵит 1954 шықәсазы ииз апациент. Ахаҵа ахәышәтәырҭа дҭашәеит акоронавирустә инфекциа ицәа иаланы жьҭаара 16 рзы. Иақәнагаз атерапиа шизмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит абҵара 29 рзы.
Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҟны иԥсҭазаара далҵит 1936 шықәсазы ииз апациент. Ахаҵа ахәышәтәырҭа дҭашәеит акоронавирустә инфекциа ицәа иаланы абҵара 22 рзы. Ареанимациа аҟәшахьы диаган иҭагылазаашьа акыр ианыӷәӷәаха абҵара 26 рзы. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит абҵара 29 рзы.
Абҵара 29 рзы аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны иԥсҭазаара далҵит 1940 шықәса рзы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 29 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 79-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 65-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 23-ҩык, ибжьаратәуп - 16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 35-ҩык апациентцәа.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 43-ҩык апациентцәа. 40-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, хҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5970-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3845-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 84-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жәабран 4– Sputnik. Аахыҵ Кавказ аҳҭнықалақь аҟны агәабзиарахьчара азҵаарақәа рзы урыстәылатәи абжьгаҩ Игор Гали иԥшәмаԥҳәыси ԥсны ирбеит ҳәа аанацҳауеит Sputnik Южная Осетия.
Аахыҵ Уаԥстәыла Апрокуратура хада заанаҵтәи адыррақәа рыла хаҵеи ԥҳәыси рыԥсҭазаара ралҵра мчылатәымызт. Иҟалаз амзыз шьақәнаргылоит амедицинатә експертиза.
"Заанаҵтәи агәаҭарақәа иаҳдырбеит мчыла рыԥсҭазаара ишалхымыз", - иҳәеит ареспублика апрокурор хада Урузмаг Џьагаев.
Игор Гали иԥшәмаԥҳәыси рҭахара зыхҟьаз аилкааразы амедицинатә експертиза ҟаҵатәуп. Уи азы дара рыԥсыбаҩқәа Владикавказҟа инагоуп иҳәеит Џьагаев.
Еицырдыруа амедицинатә усзуҩ, апрофессор Игор Галь Аахыҵ Уаԥстәыла аус иуан 2016 шықәса раахыс ареспубликатә гәабзиарахьчара ареформа азуразы.


АҞӘА, жьҭаара 12 - Sputnik. COVID-19 ачымазара еиҳа иҭышәынтәалахоит иааиуа 10-12 мшы рыҩнуҵҟа ҳәа РИА Новости иазеиҭалҳәеит Роспотребнадзор аепидемиологиаз ЦНИИ адиректор Наталиа Пшеничнаиа.
"Аԥкрақәа реиҳарак цәыббрамза анҵәамҭа - жьҭаарамза алагамҭаз иалагалан. Убри инадҳәаланы ачымазара аизҳара ԥкхар алшоит 10-20 мшы рыҩнуҵҟа ашьҭыҵра иаҟәыҵыр алшоит", - ҳәа лҳәеит Пшеничнаиа.
Лара илҳәеит урыстәылаа еиҳа адисциплина иқәныҟәо ишалагаз, апрофилактикатә уснагӡатәқәа шымҩаԥырго. Аус зуа рыхәҭак адистанциатә режим ахь ииагоуп, ашколхәыҷқәа аԥсшьарамшцҵақәа рыҭоуп, абарҭ зегьы ачымазара еиқәырҳәалоит. Уи иаразнакы иубарҭахом, COVID-19 аинкубациатә аамҭа ахьауу азы. 1,5 инкубациатә аамҭа цароуп ачымазара иацымло аҽыннакыларц ҳәа лҳәеит Пшеничнаиа.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Абри аҭоурых зысгәалашәаз, аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы ашьхақәа адунеи аҿы ианыӡаауа иалагеит. Раԥхьа адунеи зегьы цхала изырчоз Китаии Канадеи рыла иалагеит, нас егьырҭ аҳәынҭкаррақәа. Ари биологиатә катастрофоуп ҳәа ирыԥхьаӡоит аҵарауаа. Иаҳҳәап, Америка 2006 ш. инаркны 80% аҩнытәи, 90% абнатә шьхеи ҭахахьеит. 2013 шықәсазы ашьхақәа раныӡаара зыхҟьо аилкааразы Европатәи акомиссиа 4 млн. € азоунашьҭит Евроеидгыла иалоу 17 ҳәынҭқарра рҿы агәаҭарақәа рзы мацара.
Ҳазҭагылоу 2019 шықәсазы ари апроблема Урыстәыла иааит ҳәа цәгьала ирхьаауп. Аԥсынгьы ашьха иҭыҵыз мхынҳәуа, ашьхымза рхыԥхьаӡара маҷхо иалагахьеит. Уи зхароу ҳәа ирҳәақәо иреиуоуп аарыхра ахәшәқәа ирықәырҭәо, аинтернет акаҭақәа, иааидкылан аҳауа аҽыԥсахра.
Ишәыдаагало ажәабжь анҵан 20 шықәса раԥхьа, усҟан уи аҩыза апроблема ҳамаӡамызт, иагьыҳмаҳацызт Аԥсны.
Цәыббын 1998 ш. Аԥсуаҭҵааратә институт аусзуҩцәа ҳаҟан аекспедициа Кәтол ақыҭа Тоумышь аҳабла. Еицыз: антрополог Пиотр Кәыҵниа, афольклорист Зураб Џьапуа, аетнолог Сима Дбар, сара.. Ҳаиҭаан данаҳҵон ажәабжьҳәаҩ Минџьори Гамгьиа.
Минџьори Гамгьиа дажәабжьҳәаҩ дуун. Агәынкылара ду иман. Даныхәыҷыз инаркны иаҳаз зхамышҭуаз (даныхәыҷӡаз ииҵаз ажәеинраалақәа, апоемақәа ҿырҳәала дҳазрыԥхьон), иаҳахьаз анеиҭеиҳәоз аламала акгьы ацзымҵоз, изымдыруа акы ыҟаны азҵаара аниаҳҭалак, уи сыздыруам, исмаҳацт ҳәа мап икуан. Қәрала 80-ҟа шықәса дырҭагылан, длашәын (60 шықәса анихыҵуаз инаркны илақәа зынӡа ирбаӡомызт).
"1938 шықәса рзы ауп сара абри ансаҳаз.
Аӡәы дыцәан, дааԥшит:
- Хаха–хымш салаԥсны сыҟан. Санааԥш, саҳәшьцәа, адунеи, рыӡӷы ыҟам, рылахь ыҟам, рыхәда ыҟам, зегь цәԥны игылан. "Иҟалеи, ишәыхьи?!" - ҳәа санрызҵаа, "Ыы, ҳа ҳаума узызҵаауа, уара уԥсны уҟан", - рҳәеит.
Иара ииҳәоз убас акәын, баба:
- Ацгәы акранаҿауҵо, "дгьыли жәҩани шаҳаҭуп" ҳәаны, ахы уқәымскәа, акры аумҭан. Ала рыцҳа, ала зшьуа ауаҩы даара агәнаҳа ду ҟаиҵоит, - иҳәеит.
- Избан? - анаҳҳәа.
- Ацҳа ыҟоуп, џьаҳаным уҭазыжьуа. Абна уанықәсуа, ацгәы ашша ықәнашьуеит, ала уи рбзо иқәлоит. "Дгьыли-жәҩани шаҳаҭуп!" ануҳәалак, ацгәы крашаҿоуҵахьоу мап азкуам. Ус мҳәакәа акранауҭахьоу, мап акуеит, - иҳәеит.
- Анаҩс, срыманы ицеит, - иҳәеит. - Издыруа ауаа роуп сызгаз. Дәеиужьрак аҟны ҳнеит. Адунеи какаҷроуп. Бзиа зыԥсхәы уыу истол шгылоу ҩашьаӡом. Хар амаӡамкәа иҟазҵазгьы ыҟоуп. Шьурҭ акгьы змаузгьы ыҟоуп. Нас абрахь еиԥш ауп уахьгьы. Ажәлар зегьы крыфашьала ҳаиԥшума. Зегь ԥсхәушьалагьы ҳаиԥшума, абас иҟан, - иҳәеит.
Нас, убас ҳаиҳәеит:
- Баба, ҳашлеи-шлеиуа, абыржә дук мырҵыкәа, аибашьра ҟалоит (1941-45шш. - МБ). Абыржәы еибашьуеит. Арбаӷь еиқәаҵәеи арбаӷь ҟаԥшьи еиҿасуеит. Иаҵахома уҳәо аҟны илеиуеит, аха арбаӷь ҟаԥшь аиааиуеит, - иҳәеит. - Ҳа ҳтәқәа аиааиуеит. Убри нахыс, ҳара ҳҳәынҭқарра, абыржәтәи аҳәынҭқарра иҟоу дунеиахаан акы иагарц иҟам. Дәныҟала дунеиахаан ауаҩ дахәом, ҩнуҵҟала ибгоит, ҩнуҵҟала идырбгоит абри ҳзакәан. Быжьҩык аҳәынҭқарцәа аԥсахуеит, иҳәеит. Абыжьҩык раамышьҭахь иара ахала, ҳҳәынҭқарра ахала ибгоит, - иҳәеит (Б.Н. Ельцин абжьбатәи аҳәынҭқар иакәын - МБ).
- Акы убри иҳәеит. Ҩба - акәабашьиа аҟалара иаҟәыҵуеит, - иҳәеит.
- Ашьхымза ықәҵуеит, - иҳәеит.
- Аҳарданыжь ықәҵуеит,- иҳәеит.
- Абиагьы убас, - иҳәеит.
- Аԥшгьы ҟалом, - иҳәеит. Уи хәшәыркны, абас мчыла иаадрыхуа аҟынӡа, абас инеиуеит, - иҳәеит.
- Ишнеишнеиуа милаҭла аибашьра ҟалоит иҳәеит. Иреиҵоу ҳәынҭқаррак иахҟьаны адунеи зегь аибашьра ҟалоит, баба. Иреиҵоу ҳәынҭқаррак иахҟьаны!
- Сҭампыл, - иҳәеит, - хымз зхыҵуа аҽҵыс ашьа иарӡсоит ҳәа аҳәоит. Убра еилгоит иҳәеит. 36 шықәса зхыҵуа аԥҳәызба ҳәынҭқарс дҟалоит. Убри ҩышықәса лтәы аҳәоит. Убри нахыс сыздыруам нас иҟало, - иҳәеит.
- Аԥҳәыс ахаҵа еиқәа зшьоу данылбалакь: "Аа, анаџьалбеит, ахаҵеиқәа зшьоу!" ҳәа дихьҵәыуо аҟынӡа абас иҟалоит, - иҳәеит.
- Арбаӷь абжьи арбаӷь абжьи еинымыҩуа аҟынӡа ауаа убри аҟара иӷархоит (иаӷахоит-М.Б.) иҳәеит.
- Абри дрылатәаны ианеиҭеиҳәоз, нас, хар змамыз абыргцәа бзиақәа: Лашәриа Никәа, Лашәриаа Ҭарашь, Никәа Бебиа, Ҳаџьараҭ Бебиа, Гьаргьиа Иаџь, убас ауаа бзиақәа тәаны ажәабжь анырҳәоз, абри саҳауан. Игәаҭо саауеит, уажәы, нас, анкьа еиԥш акәабашьиагьы ыҟам, баба! Аҳардан сынтәа иақәуҵар, ҽааны иҿало иҟаз, уигьы мчыла, ауац ауҭаргьы, егьи ауҭаргьы, уигьы аҟалара иаҟәыҵит. Ҳбиақәа ықәҵит. Ҳашьхымза маҷхеит, иабаҟоу?! Ажәытә рхала икны иҭаркуан, уаҳа хәшәгьы аҭахымызт, егьигьы аҭахымызт ашьхымза. Уи маҷхеит. Ишиҳәоз еиԥш, лаԥҟьак ергьҳәа иҿало, ҳамхурсҭақәа абас иҟалеит... Милаҭла ҳәа дызҿызгьы, баба, милаҭла аибашьра ҳаҿуп уажәы..."
Минџьори Гамгьиа иҳәамҭоуп. Ианҵоуп Кәтол ақыҭа, Ҭоумышь аҳабла, 1998 шықәсазы.
Иара убас шәаԥхьар шәылшоит:
Зегьы ирдыруеит иарбанзаалак еишәачарак зымҩаԥысуам аҭамада ида. Дызусҭада аҭамада? Ҳаамҭазтәи ахәыцрала уи "аныҳәатә аниматорк" диҩызоуп – "ахәмарра шьақәзыргыло", амҩаԥгаҩ иус назыгӡо. Аха аԥсуаа ртрадициатә культураҿы аҭамада инаигӡо ароли иара ихаҭа истатуси акырӡа иҳаракны иршьон амҩаԥгара мацара адагьы.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Аҭамада иалырхуа ауаҩы ари даараӡа пату зқәу аӡә иакәзароуп ижәлантәи дызланхо агәыла-азлеи рыҩнуҵҟа. Ҟарачы-Балҟартәи абызшәақәа рҟынтәи еиҭаугозар, ажәа "ҭамада" – "аиҳабы", "ахада" аанагоит. Убри аан ҭамадас иалырхуа хымԥада зықәра ыҟоу иакәны дыҟазар акәӡам, уи дҿаӡаргь ауеит, ихадароу – иара дызланхо рҟны имоу апату анаҩсгьы иажәаҳәатә ҟазара ауп.
Ачараҿы аҭамада далырхуеит актәи аныҳәаҿа "Анцәа улԥха ҳаҭ!" анааныркылалак ашьҭахь. Убри нахысгьы аишәачара амҩаԥгара иара идуп. Иара ачара иацу ақьабзқәагьы иара изин алоуп ишымҩаԥысуа, иара иазылихуа аамҭа инақәыршәаны. Аҭамада имазҵаакәа ацәажәарагьы аишәа ахыҵрагьы ҟалом. Аҭамада аныҳәаҿа анааникыло иажәа аҿаԥҽра патудароуп ҳәа иԥхьаӡоуп, зегьы ршьапы иқәгылан иӡырыҩуазароуп. (Иахьатәи ҳаамҭазы амикрофон дышҭацәажәогьы ибжьы аӡәгьы иаҳауам.) Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы уаанӡеиԥш ажәлар зегьы ырӡырҩны аныҳәаҿа аанкылара иаҟәыҵит.
Аҭамадеи уи иҩызцәеи рҿаԥхьаҵәҟьа асасцәа надыртәоит дара-дара пату еиқәҵаны аныҳәаҿақәа ныркыларц азы. Егьырҭ ауаа еидтәалоу дара-дара аныҳәаҿақәа еибырҳәоит. Џьоукы, аныҳәаҿақәа реишьҭагылара иашьҭам, аҭаца дахьгылоу инеины аҵәцақәа ныркылоит. Иаахҵәаны иуҳәозар, зегьы хаз-хазы ирҭаху ҟарҵоит. Иҟалап уи азы акәзаргьы аԥсуа чарақәа ргьама зырцәыӡызгьы. Аԥшәмацәеи асасцәеи раԥсшәеибыҳәашьа, рыпатуеиқәҵашьа аӡәгьы дашьҭамызар, аҭамада иныҳәаҿақәа рҳәашьа иазымӡырҩуазар, нас иарбан ԥшӡароу, иарбан ҵасу ачара иазынхо.
Аҭамада ицәажәарала иааирԥшуеит ҭаацәарак, жәлантәык рҭоурых. Иааникыло ныҳәаҿацыԥхьаӡа ҭоурых маҷуп азуҳәар ауеит. Убасҵәҟьа асасцәа рганахьалагьы ицәажәо аиҳабы. Урҭ рыпатуеиқәҵара еиндаҭларак иаҩызан. Араҟа ихадараз заҟа ҵәыца ржәыз акәӡамызт, заҟа иԥшӡаны иахцәажәаз ауп. Итәаз ауаагьы урҭ раҵәцеимдашьа зҿлымҳарыла иазыӡырҩуан, ражәақәа гәныркылон. Ачараҿы иалху аҭамада ифункциа хадақәа иреиуоуп асасцәа (амаҟарацәа) ишақәнагоу рԥылашьа, пату рықәҵашьа, рымҩаԥгашьа.
Иахьа аҭамадаратә ҟазара аӡра ишаҿу убоит, уи инаигӡоз функциақәак иԥсахит иааԥхьоу амҩаԥгаҩ. Аишәачара амҩаԥгара аҟазара алаҟәхара ачара зегьы амҩаԥысшьа ашьхыцқәа реилалара еиԥшнатәуа иҟалеит, хаоск еиԥшхеит, аҵәца арҭәреи аҭыркәкәареи ада акы азнымхакәа. Иҟалалоит ачараҿ имтәакәа аԥара ҭаҩны ианцогьы, мамзаргьы инеиуагьы изызнеиз аныҳәа иазҿлымҳаны акәымкәа, баша акрыфараз инеиуа дубап.
Иҟаҵатәузеи ачара ахаҿра аргьежьразы? Ари азҵаара аҭак аҟаҵаразы уи ахаҿра еилазго арбану еилкаатәуп. Аԥхьа игылазар ҟалап ачарахь иааԥхьоу ауаа рхыԥхьаӡара арацәара, армыцхәра.
Анаҩс, аҭамада ироль уаанӡа ишыҟаз еиԥш ашьҭыхра, иара убас асасцәеи аԥшәмацәеи ирыбжьоу аԥҟарақәа разгәаҭара. Акәымзар баша қьафурҭак иаҭаан крыфа-крыжә ицаз уакәны уаанхоит, уахьыҟаз чаразу, даҽа усмҩаԥгатәк акәзу узымдыруа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Аԥсаатә, аԥсатәааӡара уаназхәыцуа аԥсуа қыҭақәа уи аганахьала еснагь атрадициа бзиақәа рыман, ҭӡыцыԥхьаӡа акәты, ашәишәи, акәата, аҟыз иреиуоу аԥсаатә рзанын, ирзануп иахьагьы.
Иахьагьы аԥҳәыс лбеиара, лбарақьаҭра, лымаашьара иадыргоуп лашҭа иҭоу аԥсаатә. Насгьы акыр узцәыԥхашьо сасык дануҭаалак, аԥшәмаԥҳәыс кәтык ахәда ахҵәара анылзымгәаӷь хьымӡӷуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Аҭаацәарақәа рҿы аԥсаатә шьны иахьырфо адагьы ирҵо акәҭагь, еиҳараӡак ахьара анрыцәмаҷу ижәны, мамзаргьы иџьны ирфоит цыфак аҳасабала.
Иара убас, ичаразааит, иԥсхәразааит иҟаҵоу аишәа зхарҭәаахом аԥсаатә ажьы анықәым, еиҳараӡак -акәтыжь. Нас ҳәара аҭахымкәа ас еиԥш хәарҭара зланы иҟоу аԥсаатә ранҵара, рааӡара, рырмарымажара апроцесс иахылымҿиаар залшомызт еиуеиԥшым ажәлар разгәаҭарақәа. Ҳрызхьаԥшып урҭ:
Аԥсаатә ирызку жәлар разгәаҭарақәа.
Ажәлар разгәаҭарақәа ирнубаалоит аҩнатә ԥсаатәқәа реиԥш егьырҭ аԥсаатәқәа рхаҿсахьагьы, иаагозар:
Арахә, аҩнытә ԥсҭтәқәа аҭыԥ ду ааныркылон аԥсуа ихныҟәгараҿы. Ԥсуаҵасла аԥсуаа арахә рҭиуан, иаархәон, урҭ раалыҵ – ахш, ахарҵәы, ашә, акәац аҭаацәа ргәы ҟазҵоз фатәын. Ҳрылацәажәап аԥстәқәа ирызку азгәаҭарақәа:
Аԥстәқәа ирызку жәлар разгәаҭарақәа.
Убасгьы рыӡбахә умҳәарц залшом абнатә ԥстәқәа (агыгшәыгқәа), урҭ шеишықәса раахижьҭеи иреишәарыцон, ркәац, рцәа рхы иадырхәон. Аԥстәқәа ирызку азгәаҭарақәагьы акык-ҩбак аазгоит:
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, цәыббра 5 - Sputnik. Аҟәа ақалақьтә клиникатә хәышәтәырҭа акарантиншьҭахь аусура иалагоит цәыббра 15 инаркны, абри атәы Аԥсныпресс иазеиҭеиҳәеит Апсны агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа.
Ҵахнакьиа иазгәеиҭеит, ахәышәтәырҭаҿы ишымҩаԥго арзҩыдара, иахьатәи аамҭазы аус шауа ПЦР-адиагностика ахьыҟарҵо ауадеи, арентгентә уадеи.
Агәабзиарахьчара аминистрраҟны ирҳәахьан, зыда ԥсыхәа ыҟам ачымазыҩцәа Ареспубликатә хәышәтәырҭаҟны ахирургиатә, акардиологиатә, аневролигеи атерапиеи рыҟәшақәа рҟны ишрыдыркыло.
Аминистр иажәақәа рыла, Ареспубликатә хәышәтәырҭа иатәу аполиклинакаҿы апациентцәа рыдкылара аамҭала иаанкылан, ауаа рацәа ахьеизоз иахҟьаны.
"Иҷыдоу ахырхарҭа аҳақьымцәа апациентцәа рыдыркылоит ақалақьтә поликлиника №1 аҿы. Ахәышәтәырҭа аус ауеит асааҭ 9:00 инаркны 21:00 рҟынӡа", - иҳәеит иара.
Аҟәатәи ахшараиурҭа абжьааԥнеиԥш аус ауеит, уаҟа имҩаԥгоуп асанитартә усмҩаԥгатәқәа зегьы.
Аминистрра адырраҭарала аппарат шьақәдыргылоит цәыббра 5 рзы иаразы еиҿкаау аҭыԥ аҿы. Атомограф аусура иазырхиахоит цәыббра 20-нӡа.
"Акомпиутертә томографиа аппарат аус адызуло ренгенолак заҵәык иоуп иҳамоу Аԥсны. Иара Ареспубликатә хәышәтәырҭаҟны аус иуеит, раԥхьатәи амшқәа рзы есҽны гәдоуҭатәи агоспиталь ахь дцалоит. Анаҩсан арентген-ҭыхымҭа ҟарҵалоит алобарант-арентгенолог, адистанциатә еимадарала ачымазараа шьақәдыргылоит аҳақьымцәа. Ас еиԥш аусура жәларбжьаратәи практикоуп", - иҳәеит Ҵахнакьиа.
Цәыббра 4 рзы иҟоу адыррақәа рыла, Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа 466-ҩык ишрылоу аадырԥшхьеит. Урҭ рахьтә 154-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Агәабзиарахьчара аминистрра COVID-19 аҿагыларазы амедицинатә маҭәахәқәа аанахәеит
АҞӘА, абҵара 24 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусдҵа инапы аҵеиҩит. Уи инақәыршәаны аԥкырақәа рыҿҳәара инахахоит 2021 шықәса ажьырныҳәа 12 рҟынӡа ҳәа аанацҳауеит ахада исаит.
Аусдҵа анапы аҵаҩуп Акоординациатә штаб 2020 шықәса абҵара 20 азтәи аӡбра шьаҭас иҟаҵаны.
Аусдҵа ҿыц инақәыршәаны ареспубликаҿы 2021 шықәса ажьырныҳәа 12 рҟынӡа азин ыҟам:
Ауааԥсыра ирабыжьгоуп ауаажәларратә ҭыԥқәа рҟны рыҟазаараан ахыхьчаратә хархәагақәа ах рархәара, аԥсрақәеи аԥсхәрақәеи ирылахәу ауааԥсыра рхыԥхьаӡара рырмаҷра, аныҳәақәа раан акульттә обиектқәа (аҵакырақәа) рҟны ауаа рырмаҷра.
Абри аамҭазы икоммерциатәуи иккоммерциатәыми аиҿкаарақәа ирабжьгоуп руалафахәы рызныжьны 60 шықәса ирҭысхьоу, ашколқәраҟынӡатәии алагарҭатә школқәреи (1-4 аклассқәа) ирыҵаркуа ахәыҷқәа змоу русзуҩцәа рхы иақәиҭыртәырц ажьырныҳәа 12 2021 шықәсанӡа рулафахәы рызныжьны.
Аҟәа ақалақьи араионқәеи рҟны афатә, ақыҭанхамҩатә, ацәамаҭәатә џьармыкьақәа рҟны апрофилактикатә рзҩыдара мҩаԥгалатәуп.
Араионқәа рхадарақәа еиҿыркаароуп есыҽнтәи арзҩыдаратә усурақәа ауаажәларратә транспорт аҿы, атранспорт арныҟәцаҩцәа асабрадақәа рҿазароуп, амедицинатә напхаҵақәа ныҟәыргозароуп. Иара убасгьы иҟалом ахыхьчага зхы иазмырхәо апассаџьырцәа рныҟәгара.
Ауаажәларратә крыфарҭақәа ирабыжьгоуп робиектқәа ртәарҭақәа 50 процент рхы иархәаны атәылауаа рымаҵура иазку аишәақәа рыбжьара асоциалтә дистанциа (1,5 метра) рыбжьаҵарац, амаҵ зуа аусуҩцәа хаҭалатәи ахыхьчагақәа (амедицинатә сабрадақәеи амедицинатә напҭарҧақәеи) рхархәаразы аҭаххарақәа ирықәныҟәаларазы.
АҞӘА, абҵара 24 - Sputnik. Абҵара 25 асааҭ 03:00 инаркны асааҭ 18:00 рҟынӡа Аҟәа ахәҭак ӡыда иаанхоит ҳәа аанацҳауеит АУН "Аӡыканал".
Аӡынашьҭра аанкылахоит: Араион ҿыц, Ажәытә ҳабла, Колос, Адыгаа рымҩа, ВИЕМ, ақалақь агәаҿы аҩнеихагылақәа рҟны аӡы халом.
Гәымсҭатәи амассив, Ешератәи амҩа аӡымҩангага аремонт азыруеит.
Уаанӡа АУН "Аӡыканал" аҟны Sputnik ишазеиҭарҳәахьоу ала, аӡы лассы-лассы аанкылара азҵаара аӡбаразы комплексла аӡымҩангагақәа ԥсахтәуп. Арахь иаҵанакуеит аӡыҭгагақәа, аӡеизакырҭақәа, аӡеихшарҭақәа.


АҞӘА, абҵара 6 - Sputnik. Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынбеи Аԥсны иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианини аиԥылара рыман. Аиԥылараан иалацәажәан мышқәак рнаҩс имҩаԥгахараны иҟоу Аԥсны Урыстәыла ауааԥсыра рмазаратә зинқәа рыхьчаразы акомиссиа аизара амшхәаԥштә азҵаара. Абри атәы аанацҳауеит ахада исаит.
Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба ацҳаражәҳәаҩ иирдырит акомиссиа аусура алҵшәақәа. Иара иажәақәа рыла 2010 шықәса раахыс Акомиссиа еилнаргахьеит 369 рзаҳал. Урҭ рҟынтәи 66 ибзиоуп ҳәа рыхҳәаауп, 32–аӡбарҭахь инашьҭуп. Рынхарҭаҭыԥқәа рзырхынҳәуп, ма аҽакала ирзыԥсахуп 34 тәылауаа. 60-ҩык ирабжьгоуп аӡбарҭахь иашшырц, 44 рзаҳал ҵаҵӷәыданы ишьоуп. Иаанхаз арзаҳалқәа акомиссиа реилатәараан иахәаԥшуеит, иҳәеит Гәынба.
Гәынба иазгәеиҭеит иарбоу арзаҳалқәа 183 рҿы зыӡбахә ҳәоу Акомиссиа акомпетенциа ишаҵанамкуаз, 113 хҭыс раан аимакқәа аҭаацәараҩныҵҟатә еимакқәа ракәын, азыҳәа ҟазҵоз аибашьра ҟалаанӡа анхарҭаҭыԥ зтәыз ракәмызт. Арахь иаҵанакуеит Аԥсны аибашьра иалахәыз, нас, ашьҭахь иқәҵыз ақырҭуа хаҿқәа 43-ҩыкгьы. Ақырҭуа милаҭ иеиуоу рырзаҳалқәа рыӡбахә ҳәо ахада ихаҭыԥуаҩ иазгәеиҭеит Акомиссиа урҭ арзаҳалқәа ишырмыхәаԥшуа.
"Ҳара ҳзы ари апозициа алацәажәара аҭахым", - иҳәеит Бадра Гәынба.
Аԥсны ахада ипресс-маҵзура аинформациаҿы иара убасгьы иазгәаҭоуп ахада ихаҭыԥуаҩ дшақәшаҳаҭым урыстәылатәи АИХқәак Аԥсны аурысқәа рмазаратә зинқәа массала еиларгоит ҳәа ирыладырҵәо. Бадра Гәынба иазгәеиҭеит анхарҭатә еимакқәа аетникатә ҟазшьа шрымам.
"Сара, ахада ихаҭыԥуаҩык иҳасаб ала Акомиссиа напхгара асҭоит. Исҳәар сылшоит Акомиссиа аусураан арзаҳал аазышьҭыз зегьы рҟынтәи атәылауаҩра зҭо 50% аетникатә урысцәа шракәу", - иҳәеит ахада ихаҭыԥуаҩ.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит Аԥсны ашколқәа 153 рҟынтәи 55 – шурыс школқәоу, уи адагьы 16 школ рҿы аурыс секторқәа шаарту, Аԥсны аҵакыраҿы ишеиҿкаау жәаба инареиҳаны аурыс уаажәларратә еиҿкаарақәа.
Адырраҭараҿы иазгәаҭоуп ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианин атәыла анапхгара Акомиссиа аусура ахьхацдыркыз азы ҭабуп ҳәа ахиҳәааит ҳәа.
Жьҭаара 14 рзы ажурналистцәа Маргарита Симониан, Владимир Сунгоркин, Роман Бабаиан аинтервиу ду анымҩаԥыргоз Владимир Сунгоркин Урыстәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров Аԥсны, Таџьикистан, Беларуссиа атәылақәа рҿы аурысқәа рмазаратә зинқәа реилагаразы азҵаара ииҭеит.
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, рашәара 18 - Sputnik. Уахыки-ҽнаки рыҩныҵҟа Урыстәыла 7 790 COVID-19 хҭыс ҿыц аҭыԥ рыман ҳәа адырра ҟанаҵоит Москва аоперативтә штаб. Иаарԥшу рҟынтәи 31,5% ачымазара аклиникатә ҟазшьақәа рымамызт.
Уахыки-ҽнаки рыла Урыстәылатәи Афедерациаҿ 182-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 9 621-ҩык. Апандемиа аамҭа иалагӡаны рыԥсҭазаара иалҵит 7 660-ҩык, ргәы бзиахеит 313 963-ҩык.
Агәабзиарахьчаразы Адунеизегьтәи аиҿкаара адыррақәа рыла, адунеи аҿы 7,9 миллионҩык акоронавирус рцәа иалоуп, 434-нызқьҩык инарзынаԥшуа рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны иахьатәи аамҭазы авирус рыдырбалахьеит 38-ҩык. Жәаҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 27-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.


Анжелика Бениаԥҳа, Sputnik
Витали Ҭарба, шьҭрала Очамчыра араион Мықәа ақыҭантәиуп. Аррамаҵзура ашьҭахь диасуеит Аҟәаҟа. Аҵара иҵон Пензатәи анџьныр-ргыларатә институт аҟны, аха еиуеиԥшым амзызқәа ирыхҟьаны иҵара неимыгӡеит. Аус иуан аргылара аусхк аҟны. Нас иалагеит аибашьра.
"Ҳара ҳгәы иаанагон 1989 шықәса рзеиԥш иҟалоит ҳәа, аха зегь еиҳа ирыцҳара духеит", — иҳәеит Ҭарба.
Аибашьраан Витали Ҭарба 45 шықәса ихыҵуан. Иԥшәмаԥҳәыси, иԥацәа ҩыџьеи шықәсыбжак зхыҵуаз иԥҳа хәыҷи Гәдоуҭа иҟан.
"Аибашьра раԥхьатәи амш аҽны сҭаацәа Гәдоуҭаҟа исышьҭит. Сгәылеи сареи Ацҳа ҟаԥшь ашҟа ҳнеиит. Уа ҳаннеи, актәи атанк ҳара ҳтәқәа рнапаҟны иааргахьан. Саргьы станкныҟәцаҩуп, шәекипаж сахышәыԥхьаӡал сҳәеит, аха дара уқәра дууп рҳәеит", — ҳәа игәалаиршәоит Ҭарба раԥхьатәи аибашьратә мшқәа.
Ҳапроект афырхаҵа иаҳзеиҭеиҳәон аибашьра ахԥатәи амш азы Қырҭтәылантәи ар наҟ-ааҟ реиԥыгаразы ҳаилацәажәарц ишааз.
"Ҳара усҟантәи аамҭазы "Универсам" ҳаҟан, Араион ҿыц ахь ахаҵәирҭаҟны. Ақырҭцәагьы аԥхьаҵәҟьа инаскьаны иаагылазшәа ҟарҵеит аха нас ақалақь ртәыртәит. Џьоукы Гәымсҭа ахықәа аҟны рҽеизыркит, џьоукых аҽаџьара. Ҳара абџьар азы ҳмаџьанан. Сҩызеи сареи жәабаҟа мшы Аҟәа ҳаҟан, нас Гәдоуҭаҟа ҳаиасит. Аԥхьаҵәҟьа уаҟагьы бџьар ҳамамызт, насоуп ианҳау. Ахҵәацәа Гәдоуҭаҟа иаагон, уаҟа анхарҭақәа рзаҳаԥшаауан» ҳәа еиҭеиҳәоит иара.
Витали Ҭарба далахәын Марттәи ажәылара, уи ашьҭахь аҩбатәи абригада, актәи абаталион аҟны деибашьуан, далахәын Шроматәи аоперациа.
"Марттәи ажәылара ашьҭахь сара аҩбатәи абригада актәи абаталион салахәны Шроматәи аоперациа салан. Жәеизамш, есҽны 500-500 метра – ус Аҟәанӡа ҳнаӡеит. Ҳнеиит ашкол-интернат ахьгылонӡа цәыббра 25 рзы. Ҳара иҳарҳәеит дҵада Аҟәа ҳаламларц. Ҳара ҳбаталион раԥхьгылан, раԥхьа ақалақь иалалаз иреиуан", — ҳәа игәалаиршәоит Ҭарба.
Иара иажәақәа рыла абаталион ахьгылазынтә ибзиан иубарҭан аҳҭнықалақь. Иара еснагь агәра игон Аҟәа, Аԥсны зегь аиԥш ахы ишақәиҭхоз.
"Хыхьтәи Иашҭхәа ҳаҵысны ҳара ҳнеиуан, Ӡиӡариа имҩаду ианыланы, аҩызауад аганахьала инеиуан аерманцәа рбаталион, Вием аганахьала – Ака Арӡынба ибаталион. Ҳара зегь ҳҽааизеиҟаратәны ҳанаагыла ҳашиашаз ақалақь ҳналалеит. Аибашьраҵәҟьа ақалақь аҩныҵҟа иҟамызт, Ацҳа ҟаԥшь аҟынӡа ҳнеит. Амза 27 рзы Аҟәа ахы иақәиҭтәын", — иҳәеит Ҭарба.
"Ахәылԥаз, уаа хынҩажәаҩык амҩахәасҭа ҳаныланы ҳнеиуан. Макьана алашареи алашьцареи иааимаркуан. Ҳарбан, ҳиехсра иалагеит. Хынҩажәаҩык ҳҟынтәи уаа жәохәҩык рхәит. Урхәыр-ҭабуп уҳәап. Аха анцәа иџьшьаны ԥсыҭбара ҟамлеит, ҳаиқәхеит зегьы", — иҳәоит Ҭарба.
Хыхьтәи Иашҭхәа анышәынҭрақәа ахьыҟоу аҭыԥ ақырҭцәа иаакәыршан иеиехсуан.
"Ианалаго, ианалго уздырам. Атҟәацыбжьқәа адгьыл дырцәажәоит. Убраҟа дырхәит Автондил Гарцкиа – ҳкомандир. Ахәцәа сакасала иалаагоит ҳәа ҳшаҿыз еиҭах ахысра иалаган, еиҭах ахә дҟалеит. Ҩыџьа шалаагоз ахԥатәигьы дрыцлеит", — ҳәа игәалаиршәоит Ҭарба.
Ҳапроект афырхаҵа еиҭеиҳәеит асахьаҭыхыҩ Руслан Габлиеи иареи шеицеибашьуаз.
"Ҳара мартмзанӡа Аҩада Ешыра ҳаицыҟан, ҭабиак ҳҭаиан. ИАРК (ПЗРК) ҳнапы ианын. Ԥышьҩык ҳаҟан", — игәалаиршәоит Ҭарба.
Иара иажәақәа рыла ипатреҭ ирццакны иҭыхын.
"Руслани сареи шьыбжьхьа ҳфан, ҳтәан. Иальбом аашьҭихын карандашь хәыҷык ала ссахьа аҭыхра далагеит. Даара ирласны иҭихит. Ҳцәажәонаҵы далгеит, даналгазгьы сымбеит. Ахҭыхаа аибашьра ашьҭахь исиҭеит. Ахаҭаҵәҟьа Аладатәи Ешыра амузеи аҟны иҟан", — иҳәеит Ҭарба.
"Аибашьраан ҳара иҳацҟан зынӡа иқәыԥшӡақәаз, 20 шықәса иреиҳамыз. Урҭ аибашьраан, ажәыларақәа раан даара фырхаҵарыла рхы аадырԥшуан. Ҳаԥхьа игылангьы инеиуаз дара ракәын. Иҭахақәоз реиҳараҩык 30 шықәса иреиҳамызт. Акызаҵәык аибашьра даара уаԥсахуеит, еиҳаракгьы аҿар".
Ҭарба иажәақәа рыла иҟалалон ҭагылазаашьақәак алаф умҳәар анамуаз.
"Аерманцәа рнышәынҭрақәа ахьыҟаз аҭыԥ ҳнапахьы иаагар акәын. Ҽнак хәлаанӡа аибашьра цоит. Зны дара зны ҳара ҳнапахьы ииасуан ари аҭыԥ. Зны сыԥшызар анышә жуп, аӡә анышә иамадара иахьымӡазаап, заҟа ҳманшәалоузеи, ак ҳахьыргьы зегь хиоуп сҳәеит", — еиҭеиҳәоит Ҭарба.
Иара иҳәоит иԥсы ҭаны аибашьра иалҵра зыбзоуроу иԥышәоуп ҳәа.
"Аибашьра зегьы акаска схан. Акыр исыхәеит. Изхазымҵоз рацәан. Иҟан аҭагылазаашьа ахыԥҽыха санацәнахьчаз. Сгәы иалоуп жәыларак аан иахьысцәыӡыз", — иҳәеит иара.
Аҟәа анырга ашьҭахь Витали иҩызцәеи иареи ирыӡбеит иаб иашьа иҟны иаангыларц.
"Илашьцахьан. Хысра ҳәа акгьы ыҟамызт. Саб иашьа иуада ацаԥхақәа агәылацәа иаарымаҳхын ҳныҩналеит. Уа ҳшыҟаз иаалырҟьаны ахысра ҭарҵеит. Ажәҩан аверталиотқәа иҵдырлашон. Сгәы иаанагеит ақалақь аагеит аха ақырҭцәа еиҭаҳакәшазар ҟалап ҳәа, аха арҭ зегь зызкыз аиааира акәзаарын. Ҳаргьы ҵәҩанҵәыҟа ирханы ахысра ҭаҳҵеит", — иҳәеит Ҭарба.
Витали Ҭарба ианашьоуп "Агәымшәараз" амедал.
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Жәытә-натә аахыс аԥсуа ирыман дара рхатә анцәахаҵара. Ҳазшаз даӡәыкуп, аха адинхаҵарақәа еиуеиԥшым, доусу иара итәала дазнеиуеит. Аԥсуаа ақьырсиан атәгьы ныҟәыргоит, амсылман итәгьы ныҟәыргоит, Ажьирахьгьы инеиуеит. Зегьы мҩаԥаҳгоит Ҳазшаз игәы ҟаҳҵарц. Уажәы қьырсианла аҿбаара иҵалоит. Ԥсыуала аныҳәагатә мҩаԥызгар зҭаху изы уи акгьы амам. Ажәытә аԥсуаа ирымаз ачгара, уи ауаҩы даныԥслак акәын, ахаа ықәырҵаанӡа, ашьтәа ршьаанӡа ичгон. Анаҩсан шәарыцара ианцоз, мышкы ҩымш ианычгозгьы иҟан. Ачгарақәеи аҿбаарақәеи зегьы ныҟәаҳго ҳалагар, ҳаԥсуарагьы каҳажьыр акәхоит", - иҳәеит Латариа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 12 - Sputnik. Россотрудничество имҩаԥнагаз аконкурс "Урыстәылаз ажәеинраала" аиааирагаҩцәа Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭаҿ аҳамҭақәа рыҭара мҩаԥысит. Аконкурс рхы аладырхәит 40-ҩык рҟынӡа ашколхәыҷқәа.
"Ахәыҷқәа ажәеинраалақәа рхы-рыԥсы зегь ақәҵаны ирыԥхьон. Акомиссиа алахәылацәа даара ирцәыцәгьан аӡә иалкаара. Ус шакәызгьы, аимак-аиҿак ашьҭахь аӡбра ҳадаҳкылеит", - ҳәа еиҭарҳәеит Россотрудничество аҿы.
Аиааира ргеит:
Акомиссиа иара убасгьы ишьақәнаргылеит авидео азы аԥхьахә ҷыда. Ари аноминациаҿ аиааира игеит Демурчан Марлен Олег-иԥа (Багажә иашҭа).
Ацҳаражәҳәарҭахь инаԥхьан ахәыҷқәа разыҟаҵаҩцәа: Чилачаа Медеиа Иури-иԥҳа, Коржова Вера Уасил-иԥҳа, Славина Викториа Александр-иԥҳа, Алексиан Лусине Киркор-иԥҳа. Аԥхьахәқәа ранашьара иалахәын аҭаацәагьы.
Урыстәыла Ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Двинианин иазгәеиҭеит Аԥсны аурыс бызшәахь аинтерес шрымоу, Россотрудничество ахаҭарнакра анапхгаҩы Вадим Чеха ирзеиӷьеишьеит ақәҿиарақәа.
Аҳамҭаҭара ашьҭахь алахәылацәа зегьы иформалым аишәа хаа рзырхиан.
"Аконкурс алахәылацәа рвидеоқәа асоциалтә ҳақәа рҿы рбара алшон. Атехникатә ҭагылазаашьақәа ирымаданы иалымшеит зегьы аамҭакала дырбара", - ҳәа азгәарҭеит Россотрудничество аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Амшын еиқәа афлот арадиациатәи, ахимиатәи, абиологиатәи хьчара архәҭаҟынтәи Гагра аобиектқәа рырзҩыдарақәа мҩаԥыргеит, абри атәы Sputnik акорреспондент изеиҭеиҳәеит Урыстәыла атәылахьчара аминистрра ахаҭарнак Павел Груздиев.
"Иахьа ҳара гагратәи аџьармыкьа, 25 000 метр ԥшьыркца иахьаҵанакуеи 6 000 метр ԥшьыркца иахьаҵанакуа амҩа дырзҩыдеит. Уи ашьҭахь араион ахадара ахыбра, 4,5 нызқь метр ԥшьыркца дырзҩыдеит", - иҳәеит иара.
Груздиев иҳәеит ахәаша, абҵара 6 рзы арзҩыдарақәа ишырхырго Гагратәи ахәышәтәырҭеи БТИ ахыбреи. Аусурақәа мҩаԥыргоит 7 акк атехникеи 18-ҩык аруааи.
Амшын еиқәа афлот арадиациатәи, ахимиатәи, абиологиатәи хьчара архәҭа аруаа Аҟәа, Гәылрыԥшь, Очамчыра, Гәдоуҭа араионқәа рҿы ауаа рацәа реизарҭақәа, азеиԥшхархәагатә мҩадуқәа, зынӡа 600 000 метр ԥшьыркца дырзҩыдахьеит.
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 29 – Sputnik, Бадри Есиава. 2020 шықәсазы Пицунда иаҭааз атуристцәа раахәаратә лшара еиҳахеит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Пицунда ахада Алхас Шамба.
"Сара 50 шықәса ҵуеит Пицунда сынхоижьҭеи. Ибзианы исгәалашәоит Лиудмила Гурченкои Ельдар Риазановы неиааиуа ҳаԥшаҳәа иананыз. Дысгәалашәоит аолимпиатә чемпион Владислав Третиак ҳпансионат аҿы иԥсы шишьоз. Еиҿсырԥшыша сымоуп. Иахьатәи атуристцәа усҟантәи аамҭақәа рыҩаӡараҟынӡа раахәаратә лшара ҟаланы иҟоуп", - иҳәеит иара.
Шамба иажәақәа рыла, сынтәа, Пицунда иаҭааз ҵыԥх аасҭа рхыԥхьаӡара шеиҵоугьы нанҳәамзаахыс акаҳуажәырҭақәа, ақьафурҭақәа, ахатә сектор ҭәын.
Ақалақь ахада ари атенденциа адиҳәалоит апандемиа иахырҟьаны урыстәылаа адунеитә курортқәарахь рцара ахьыԥкхаз. Иаартыз атәылақәа иреиуан Аԥсны.
"Акаҳуажәырҭақәа рҭааҩцәа рацәаҩын, аплиажқәа, аотельқәа рҿы аномерқәа иара убасгьы иҭәын. Заҟаҩ ҳҭааз сызҳәом, аха абри аамҭазы уаанӡа Пицунда иаҭаауаз рхыԥхьаӡара абжанӡа ыҟан", - иҳәеит Шамба.
Нанҳәа акы азы аурыс-аԥсуа ҳәаа аадыртызар, Аԥсны иаҭаахьеит 600 000-ҩык атуристцәа иҳәеит Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба Аԥсуа телехәаԥшраҿы апресс-конференциа анымҩаԥигоз.
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шықəсқəак раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь ихынҳəыз ҳџьынџьуаа рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп Маха Кəыџба лҭаацəа. Лыԥшəма шаԥсыӷуп, Маруан Ҳаӷбаџь-Сафарбеқь. Дара ҩыџьа ахшара рымоуп.
Зыӡбахə сымоу аҭаацəеи сареи ҳаибадырра џьашьатəшəа иҟалеит. Уи аҽны Маҷара аҳаблаҿы инхо ҳџьынџьуаа снарыҿцəажəарц сцеит. Урҭ рахьтə иҟан издырқəоз, иҟан ҿыц сзабадырқəаз. Адəаҿы ҳаидгыланы аицəажəара ҳшаҿыз, ҩыџьа аҷкəынцəа хəыҷқəа наҳавсит, нас иааҭгыланы иҳахəаԥшуа иалагеит.
"Шəызусҭцəада шəара?" - сҳəан снаразҵааит.
"Сара Шьамтəылантəи сааит,-иҳəеит руаӡəк, егьи: - Нхыҵ-Кавказынтə", -иҳəеит.
Шьамтəылатəи ҳаԥсуа ҳəыҷы иҩыза қəрала маҷк диеиҳабын, "аҩныҟа ҳара ҳахь шəымнеиӡои, аҩны сани саҳəшьеи ыҟоуп" иҳəеит урыс бызшəала. Саргьы ажəа исҭеит рыҩныҟа ҳамҩахымҵкəа сшымгьежьуаз. "Ус акəзар араҟа сышəзыԥшуеит", - иҳəан, иикыз ицыгə хəыҷы аауишьҭын, сааигəара дааины даагылт.
Адəаҿы сусқəа санрылга, аҷқəын хəыҷы снаицны иҩныҟа сынхалеит. Ашə снасит, аԥшəмаԥҳəыс Маха дҿаԥха-ҿаччо дааҳԥылеит. Заа сзабадырхьаз лԥа хəыҷы иналеиҳəеит сызусҭаз, нас иаразнак дыҩны изыԥшыз иҩыза хəыҷы иахь дылбааит. Аԥсшəақəа анааибаҳҳəа, ҳаиҿцəажəарагьы ҳналагеит. Лара лгəы иаланы иазгəалҭеит лхатəы бызшəала дахьзымцəажəо, аха аҵара дшаҿу.
"Шьамтəыла аԥсуаа рацəаҩны иахьынхоз Берҳаџьам ақыҭаҿы инхон сара сҭаацəа. Аибашьра иахҟьаны ҳаҩнқəа зегьы ҟəыбаса еилажьуп. Аԥсныҟа ҳанаауаз иаҳшəыз ҳцəамаҭəа ада аҩны акагьы ҳзалымгаӡеит. Сара сан Мазоҳ Асрие дедыгьын, араб бызшəа инаваргыланы ҳаҩнаҭаҟны иаҳҳəоз аедыгь бызшəа акəын, убри аҟынтə саԥсшəа хьысҳауп", - лҳəеит Маха.
Маха Кəыџба ҟазшьала даара иҭынчу, згəы ҭбаау, агəлара-азлара пату зқəу ԥҳəызбоуп. Аҩнтəи аусқəа акыр игəцаракны, лыхшара рнапы рыдкыланы дынхоит лыԥсадгьыл аҿы.
"Иҟалап, Аԥсныҟа ҳаара аибашьра иахҟьазар. Знык ҳаԥсадгьыл ҳшьапы анықəҳаргыла нахыс уажəаԥхьа абра ҳашԥанымхоз ҳəа хəыцра жəпакы сызцəырҵуа иалагеит. Аԥсадгьыл змам ауаҩы дхəаҽуп, уи еиҳагьы ианеилыскааз уажəоуп. Ҳазҭагылоу аамҭазы сҭаацəеи сареи ҳгəырӷьаҵəа ҳанхоит, ҳанаауаз икаҳҭəаз алаӷырӡ наунагӡа ҳахəаҽуаз џьысшьон, аха ус акəымхеит", - ҳəа азгəалҭоит ҳџьынџьуаҩ.
Маҷара аҳаблаҿы Маха Кəыџба лҭаацəеи лареи нхарҭа ҭыԥла реиқəыршəара ахахьы иагеит ҳџьынџьуаа рыԥсадгьыл ахь рырхынҳəразы Аҳəынҭқарратə еилакы.
"Ауаҩы ауаҩы изы дыхəшəуп. Ҳаԥсадгьыл аҿы инхо ҳауаажəлар убриаҟара ԥхаррала иаҳԥылеит, ҳхьаақəа зегьы ҳхадыршҭит. Ҳаигəылара бзиоуп, ҳаихаҵгылоит, досу излаҳалшо ала аус ҳуеит. Схəыҷқəа духеит, исыцхраауеит, аӡӷаб еиҳабы Ламар 14 шықəса лхыҵуеит, аҷкəын Омар 3-тəи акласс аҿы аҵара иҵоит, Аҟəатəи ашкол интернат дҭоуп", - лҳəеит Маха, аратəи рыԥсҭазаара дахцəажəауа.
Ииашаҵəҟьаны, Махеи сареи ҳаиҿцəажəара ҭырџьманра азызуаз лыԥҳа еиҳабы лакəын. Атəым бызшəақəа акыр дрызҟазоуп, лхатəы бызшəа акəзар, хымԥада аҭыԥ ҷыда ааннакылоит, есааира ицқьаны илҵарц дацклаԥшуеит. Аҩнаҭа аԥшəма иакəзар, аҽны дсықəымшəеит, аусура дыҟан.
"Ҳара Шьамтəыла ҳанынхоз иҟалап ҳаиҳабацəа ирхыргаз аҭоурых уиаҟара хырҩа аҳамҭозҭгьы. Уажəы уи акыр хьаас иҳамоуп, абазақəа ҳəа иҳашьҭан уаҟа зегьы. Уимоу, "Абаза" рыхьӡырҵон ииуаз асабицəагьы. Убриала атəым милаҭ ҳрылаӡҩарц ҳҭахымызт", - ҳəа азгəалҭеит Маха Кəыџба.
Маха Кəыџба дахьиз аҭаацəараҿы ахшара рацəа ирызҳауан. Быжьҩык аиҳəшьцəеи иашьаки ыҟан. Аԥсҭазаара убас еиԥш иҳəаақəнаҵеит, рызегьы атəым ҳəынҭқаррақəа рҿы инхоит. Иаҳҳəозар: Италиа, Германиа, Ҭырқəтəыла, Шьамтəыла. Урҭ зегьы иахьа излеигəныҩуа аҭелтə еимадара алоуп. Маха Кəыџба лоуп разҟыс изауз лабдуцəа рџьынџь ахь ахынҳəра. Агəыӷра лымоуп лаҳəшьцəеи лашьеи Аԥсныҟа иаартə еиԥш аҭагылазаашьа роуп ҳəа, насгьы урҭ рахьтə аӡəы идамхаргьы араҟа дынхартə-дынҵыртə дҟалап ҳəа.
Маха ажəа сылҭеит лхатəы бызшəа бзианы ишылҵалак лыгəҭахəыцрақəа еиҳа инарҭбааны исзеиҭалҳəарц. Аха, урҭ зегьы еидкыланы ирхылҵуа акоуп: "Аԥсны - сара сыгəҭыхоуп, сгəырӷьароуп, схьаауп, слахьынҵоуп", - лҳəеит.
Уи аҽны имҩаԥызгаз аиҿцəажəарақəа ирхылҵыз аԥхарра акыраамҭа исыцуп. Ҩаԥхьа ҳџьынџьуаа рҭоурых зҳəо адаҟьақəа ҿыц еихсыршəшəаанӡа. Маха Кəыџба лҭаацəеи лареи ирзеиӷьаҳшьоит аихьӡарақəа, рыԥсадгьыл аҟны аиҵыҵра, аизҳазыӷьара!
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ҭырқəтəыла, Белеџьықь иаҵанакуа Сарынч ақыҭаҿы инхон забдуцəа рџьынџь ахь ихынҳəыз Ҳақан Папба иеиҳабацəа. Ҳақан иабшьҭра Ҭырқəтəыла даара зыхьӡ нагаз уаан. Дара усҟантəи аамҭазы Ҭырқəтəылатəи аҳəынҭқарра напхгара азҭоз Қьемал-Мысҭафа Аҭаҭиурк идгылаҩцəан, ихьӡ зху амедалқəагьы ранашьан, ражəа акрыԥхылнадон, иуаа нагақəан.
"Сара сабдуцəа Аԥсны Ҵабал иҭыҵқəаз иреиуоуп. Изларҳəо ала, Аԥснынтə усҟан Папбақəа Ҭырқəтəылаҟа ирыцыхҵəаз аԥсуаа рхыԥхьаӡара 500-ҩык инареиҳауп. Усҟан ақыҭа ахьӡ азҭазгьы ишьақəзыргылазгьы сара сабду иаб иоуп. Иара Сулеиман ихьӡын, 123 шықəса ниҵит, даара дшəарыцаҩ бзиан, зхымҭа камшəақəоз дреиуан", - ҳəа ажəабжьҳəара дналагеит Ҳақан Папба.
Ҳақан Папба ихаҭа диит Анкара ақалақь аҿы. Иаб Гази Папба иусура аганахьала иқыҭа ааныжьны уахь диасыр акəхеит. Ҳақан иан Арӡынԥҳауп, Леман лыхьӡуп, лыԥшəмеи лареи аҵарадырра ҳаракы змоу ахшара рацəа рааӡеит.
"Ҳара ҳҭаацəара дууп, фҩык аишьцəеи хҩык аиҳəшьцəеи ҳаҟоуп, хашьцəа руаӡəк дҳаԥхахьеит. Ҳани ҳаби аҵарақəа ҳдырҵеит, еиуеиԥшым азаанаҭқəа ҳнапы рылакуп, иҟоуп азиндырратə усбарҭаҿы аус зуа, аҳақьым изаанаҭ змоу, аекономика аус иаҿу уҳəа. Саҳəшьцəа руаӡəк Англиа дынхоит, уаҟа аҭаацəара далоуп, лыԥшəма дҟабардоуп. Саб иԥсҭазаара далҵхьеит, сан лыԥсы ҭоуп, лықəрагьы такəы инаскьахьеит", - дҳацəажəон ҳџьынџьуаҩ.
Ҳақан Папба занааҭла механик-нџьныруп, абар уажəшьҭа шықəсқəак инарзынаԥшуеит Очамчыра ақалақь арацəа аус ахьадыруло афирмаҿы аус иуеижьҭеи.
"Сара зныкгьы сгəы меиҭасӡац Аԥсныҟа сахьааз. Сыззыԥшыз ари ахҭыс ҟалеит 2013 шықəса рзы. Ҩыџьа арԥарцəа сымоуп, руаӡəк Аҟəатəи аҩбатəи ашкол далгахьеит, Аԥснытəи аҳəынҭқарратə университет жəларбжьаратəи аизыҟазаашьақəа рҿы аҵара иҵоит, аиҵбы макьана ашкол дҭоуп, аабатəи акласс аҿы аҵара иҵоит. Аолимпиадақəа рҿы изныкымкəа аԥхьахəқəа игахьеит сԥа еиҳабы, даара сгəы еизнарҳауеит уи", - ҳəа азгəеиҭоит Ҳақан Папба.
Ҳақан Папба иԥшəмаԥҳəыс Ҟрымтəуп, ҭаҭар ҭыԥҳауп, аԥсуара аҵасқəа бзиа ибаны издызкылаз ԥҳəызбоуп, ԥсыуа ҭацак ишлықəнаго еиԥш лхы мҩаԥылгоит. Лысасдкылара зеиԥшраз иаразнак избарҭахеит уи аҽны дара ахьынхоз Маҷара аҳабла санаҭаа, лхы-лҿы еихаччо лчеиџьыка лнапы иқəыргыланы данысԥыла.
"Сара шьала-дала сшаԥсыуаз еиҳагьы агəра згеит сыԥсадгьыл ахь санаа амш инаркны. Саб иан Фаҳриа лыхьӡын, Беиаԥҳан. Сан лан Кəыџԥҳан, Хьымараса лыхьӡын. Урҭ рхаан иҟаз аамҭа даҽа аамҭан, хааралеи бзиабаралеи еибаркын, ргəы-рыԥсы иахылҵуаз раԥсшəа агьама хазын, урҭ аамҭақəа цəгьа ихьаазгоит. Ихьаазгоит иара убас сгəы ишаҭаху еиԥш аԥсышəала сахьзымцəажəо, избанзар ақалақь ду аҿы исызҳауан, рацəак аԥсшəа ахьумаҳауаз", - иҳəеит Ҳақан Папба.
Ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба акыр дазгəыдуны иазгəеиҭеит ишьыжьшара Аԥсынтəыла иахьалаго, ихəларагьы убас. Адоуҳамч ду инаҭоит Ҵабал ашьхақəа дырҿаԥшуа дахьынхо.
"Сыԥсадгьыл аҿоуп сыԥсы ахьҭоу, суаҩынаӡаны схы ахьызбо. Сара сусура аганахьала атəым тəылақəа рҿы аус зухьеит, атəым милаҭ срыланхахьеит. Узбекисҭан 23 шықəса сыҟан, убас еиԥш Ҟазахсҭангьы. Ашьыжьтəи аҳауа араҟа даҽакуп. Хəыцрашəкы санеимарымкуа ыҟаӡам. Зны-зынла сыхшыҩ аҟны иааиуа асахьақəа лабҿабоушəа исыдыскылоит. Издыруада сандуцəа сабдуцəа абни аҭыԥ аҿы инхозҭгьы, издыруада урҭ рыҽқəа ирықəтəаны абнаҟа имҩасуазҭгьы, издыруада рмаҵураҭаҭыԥ абнаҟа иҟазҭгьы, рылҩаҵə уантəи иҩеиуазҭгьы, издыруада?.." - игəҭахəыцрақəа ҳацеиҩишон Ҳақан Папба.
Иара зегь раԥхьа иргыланы иҭахуп ихшара ԥсыуа ҵасла иааӡазарц, рхатəы бызшəа рдыруазарц, араҟа рышьаҭа еиздырҳарц. Убри аҟынтə иазиӡбеит наӡаӡа иԥсадгьыл ахь иҭаацəа иманы даарц, иагьыҟаиҵеит. Дынхоит Гəылрыԥшь араион Маҷара аҳаблан, ҳҳəынҭқарра ахарџь ала ҷыдала ҳџьынџьуаа рзы идыргылаз анхарҭаҩнқəа руак аҿы.
Ҳазҭагылоу аамҭазы Гəылрыԥшь араион аҿы иҟоуп ф-ҳаблак ҳџьынџьуаа хьынхо, иааидкыланы дара 360 ҭӡы ыҟоуп. Маҷара аҳаблан акəзар, иҟоу аҩнқəа инарҷыданы, даҽа хыҩнык рыргылара иаҿуп, 150-ҭӡы ҳџьынџьуаа ахьынхаша. Уажəазы Маҷара иҟоу анхарҭа ҩнқəа рҿы 55 ҭӡы ыҟоуп.
"Сашьцəеи сареи ҳаибадырит, аибабара ҳабжьоуп. Ҳабдуцəа ирыхҭысыз шьарда ыҟоуп, иаҳдыруа аасҭа иаҳзымдыруа еиҳауп. Аҭоурых дыртəуп, иҭҵаалатəуп, уи уаҵəтəи ҳара ҳԥеиԥш ауп", - ҳəа азгəеиҭеит Ҳақан Папба ҳаиҿцəажəараҟны.
Аҳəаанырцə инхо ҳџьынџьуаа рзы Ҳақан Папба ииҳəо акоуп - зегь раԥхьаӡа иргыланы ирымазароуп агəаԥхара, анаҩс ицəырҵуа азҵаарақəа рыӡбара еиҳа имариоуп. Аԥсныдгьыл знык зшьапы ықəзыргылаз, знык араҟа аӡы иаҿыхəаз наӡаӡа датəнатəуеит, уи ус шакəу агəра игоит ҳџьынџьуаҩ Ҳақан Папба.
АҞӘА, жьҭаара 30 — Sputnik. Cырма Ашәԥҳа.Ҭырқәтәыла Измир ақалақь аҟны иҟалаз адгьылҵысра иахҟьаны аԥсуаа рахьтә ԥсыҭбара ыҟам, абри атәы иҳәеит Сҭампыл еиҿкаау Аԥсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба.
"Анцәа иџьшьаны, аԥсуаа рганахь ала, ԥсыҭбара ыҟам", - иҳәоит иара.
Аҟәысба иажәақәа рыла, уажәтәи аамҭазы иҟоу адырраҭарақәа рыла ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ахәрақәа змоу рацәаҩуп- 200-ҩык рҟынӡа инаӡоит. Сааҭцыпҳьаӡа аинформациа аҽаԥсахуеит, аҭҵааратә усурақәа мҩаԥысуеит, иҳәеит иара.
"Ахсаалаҿы изларбо ала, Измир ақалақь Ҭырқәтәыла мраҭашәаратәи аган аҿы ишьҭоуп. Ааигәа-сигәа иҟоу ақалақьқәа иреиуоуп Бурса, Билеџьиқь, уантә машьынамҩала ҩба-хԥа сааҭ рыла унаӡоит. Бырзентәылеи Ҭырқәтәылеи ирыбжьоу Егеитәи амшын аԥшаҳәаҿы иҟоу қалақьуп. Ҭырқәтәыла иҟоу ақалақь дуқәа Сҭампыли Анкареи рнаҩс зегь реиҳа идуу қалақьуп ҳәа иԥхьаӡоуп Измир ақалақь, уаҟа инхо ауааԥсыра рхыԥхьаӡара хәмиллионк иреиҳауп", - иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Аԥсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба излазгәаиҭо ала, адунеи иалаҵәаз аҿкчымазара ҟамлазҭгьы, Измир ақалақь аҿы аԥсуаа ркультуратә хеидкыла аԥҵара ргәы иҭан, уи аԥхьаҟа хымԥада ишьақәдыргылоит.
"Адгьылҵысра иахҟьаны мшын аԥшаҳәа иазааигәаны игылаз ахыбрақәа роуп еиҳарак ибгаз. Ателехәаԥшратә дырраҭарақәа излазгәарҭо ала, 6-7 рыбжьара рҟынӡа инаӡоит иҟалаз адгьылҵысра амчхара, аӷәӷәара. Аԥсҭбарақәа иҵегьы еиҳахар ҟалап, иҟоу аҭагылазаашьа ус еиԥш агәҽанызаара ҳанаҭоит. Амшын аҿы иҟалеит азы адгьыл анҵысы, ацәқәырԥақәа рыҽдырӷәӷәеит, 30 см. рҟынӡа ақалақьқәа рыҩныҵҟа аӡқәа хыҵны ирыжәлеит, еиҳарак аԥшаҳәа азааигәара иҟоу араионқәа ааха рнаҭеит", - ҳәа азгәеиҭеит Аҭанур Аҟәысба.
Измир ақалақь аҿы ибгаз ахыбрақәа хәба-фба рҟынӡа ыҟоуп. Аҩнеихагылақәа ирыҵаркуа ауадақәа рхыԥхьаӡара рацәоуп, акырӡа аԥхасҭа ӷәӷәа ҟанаҵеит иҟалаз адгьылҵысра. Аԥхьаҟагьы агәҽанызаара ӷәӷәа аадырԥшуеит уаҟа инхо ауааԥсыра, иҳәеит адиаспора ахаҭарнак.
АҞӘА, абҵара 24 - Sputnik. Абҵара 25 асааҭ 03:00 инаркны асааҭ 18:00 рҟынӡа Аҟәа ахәҭак ӡыда иаанхоит ҳәа аанацҳауеит АУН "Аӡыканал".
Аӡынашьҭра аанкылахоит: Араион ҿыц, Ажәытә ҳабла, Колос, Адыгаа рымҩа, ВИЕМ, ақалақь агәаҿы аҩнеихагылақәа рҟны аӡы халом.
Гәымсҭатәи амассив, Ешератәи амҩа аӡымҩангага аремонт азыруеит.
Уаанӡа АУН "Аӡыканал" аҟны Sputnik ишазеиҭарҳәахьоу ала, аӡы лассы-лассы аанкылара азҵаара аӡбаразы комплексла аӡымҩангагақәа ԥсахтәуп. Арахь иаҵанакуеит аӡыҭгагақәа, аӡеизакырҭақәа, аӡеихшарҭақәа.


АҞӘА, абҵара 25 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Аԥсни Урыстәылеи рыбжьара асоциалтәи аекономикатәи зеиԥшҵакыра аиҿкаара апрограмма абҵара 24 рзыахада исаит аҿы икьыԥхьуп.
Адокумент 45 уснагӡатә-пункт рыла ишьақәгылоуп.
Апрограмма иаҵанакуеит: аҩба-тәылауаҩра, урыстәылатәи аинвистициақәа ралагаларазы азинтә актқәа, аинтеллектуалтә хатәтәра азин ахьчара уҳәа егьырҭгьы.
Апрограмма аҳәаақәа ирҭагӡаны 2021 - 2023 шықәсқәа рзы 2014 шықәсазы анапы зҵаҩыз Аԥсни Урыстәылеи рыбжьара аиҩызареи астратегиатә партниорреи рзы Аиқәшаҳаҭра аԥҟарақәа зегь нагӡахароуп.
2021 шықәсанӡа Аԥсны Аминистрцәа реилазаареи Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрреи аҩба-тәылауаҩра азҵаарақәа рҭышәныртәаларазы аиқәшаҳаҭра аус адуланы рнапы аҵарҩыроуп.
Апрограммаиара убасгьы иазыԥхьагъанаҭоит аҩба-шәахтәқәҵара ҟамларц атәылақәа реиҳабырақәа рыбжьара аиқәшаҳаҭра аус адулареи анапаҵаҩреи.
Адокумент аенергетика азҵаарақәагьы аҵанакуеит. 2021 ықәса рашәарамзанӡа Аԥсны аиҳабыреи Урыстәыла Миненергои, Минекономразвитиеи, Миниусти аус рыдуланы ирыдыркылароуп анормативтә актқәа – урыстәылатәи афымцаҳатә еилахәырақәа ринвистициақәа рыдкыларазы, ареспублика афымцатә инфраструктура аҿиарази ашәарҭадарази.
Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилаки Афедералтә ҳазалхратә еилаки 2023 шықәсанӡа иазырхианы анапы аҵарҩыроуп ҩ-ганктәи акт аҳазалхратә ҭышәныртәалара аусхк аҟны.
2021-2023 шықәсқәа рзы иара убасгьы аус адуланы ирыдыркылароуп Аԥсны Аҳәынҭқарра афинанстә арендазы азакәан. Иара абри аамҭазы ирыдыркылароуп аинвестициатә партниорразы азакәан.
Аԥсны асоциалтә ҿиаразы аминистрреи урыстәылатәи Минтруда, Минекономразвитие, Минфин аҟынтә рколлегацәеи дареи 2021 шықәсазы аус адуланы рнапы аҵарҩыроуп амеморандуми аплан-графики Аԥсны хымԥадатәи аԥгаԥсатә система аиҿкааразы.
Апрограмма – 2014 шықәса абҵара 24 рзы анапы зҵаҩыз Аԥсни Урыстәылеи рыбжьара аиҩызареи астратегиатә партниорреи рзы Аиқәшаҳаҭра ацҵоуп.
Апрограмма азырхоуп Аԥсны инхарҭәааны, Урыстәыла имҩаԥнаго аинтеграциатә процессқәа рылахәхаразы иманшәалоу аҭагылазаашьақәа аҭаразы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аҳамҭа – ари ауаа рыҩнуҵҟатәи реизыҟазаашьа аазырԥшуа актуп. "Аҳамҭа" ақьабзтә ҵакыла уахәаԥшуазар, уи ауаҩы аԥсабара иаиҭо аҳамҭа аҵанакуеит, ахаҭабура аҳасабала – иаҳҳәап: "зқьы ааӡаны шәкы абна алаҵара". Ҳамҭас, ҭабурас иаанрыжьуеит иара убас, иԥшьоу ҭыԥк аҿы амаҭәарқәа (иаҳҳәап: ашәарыцацәа ашьха ианхыҵуа уи ашьапаҿы иаанрыжьуа ахҿа, аҳәа, ма даҽа бџьармаҭәак). Мамзаргьы аныҳәаҩ дандырныҳәо ихымԥадатәны аҳамҭа ирҭоит.
Аҳамҭа (маҭәарк) аӡәы даҽаӡәы иҭара аритуалтә ҵакы ныҟәнагоит, убри азын ихадароуп ҳамҭас иҟауҵо закәу, иуҭо амаҭәар ахаҭа аҵакы.
Аҳамҭақәа зегь раԥхьа игылоуп ачеиџьыка. "Ичеиџьыка инапы иқәыргылан диԥылеит" рҳәоит аԥсуаа, уи еиҳау аҳамҭа ыҟаӡам ауаҩы изы.
Ауаҩы идкылашьа зегьы иреиҳау малуп, убри аан ихадароу аишәа заҟа беиала ирхиоу акәым, аԥшәма ихаҭа ари акт иазыҟазаашьа ауп, уи иаанарԥшуеит иззынархоу ушизыҟоугьы.
Иалкаатәуп, ачеиџьыка шхадароу шааԥшуа аԥсуаа рныҳәаратә қьабзқәа рҿы. Иарбанзаалак аныҳәара акрыфара аритуал ацымкәа имҩаԥысуам, еснагь иныҳәо ауаҩы дзыхныҳәаз зегьы агьама дирбоит. Ари мацарагьы иунарбоит ачеиџьыка аҵакы аҳаракра, пату ақәҵара, амчра злоу адоуҳаратә функциа аҵаҵара.
Аҷкәын игәаԥхо аҭыԥҳа лзы, ма харантә иааз асас изы, иара убас "ухы аасҭа бзиа иубо ауаҩы изы" ҳәа шырҳәо еиԥш, аԥсуаа иалкааз ҳамҭаны иҟарҵон ашьабсҭа аԥсы шҭаз икны, аҽы, мамзаргьы иԥшӡаӡа иҟоу, хәыц еиқәаҵәа злам аџьма, зтәыҩақәа ыршаны иҟоу. Ашықәс ҿыц адырҩаҽны акәзар, "гәныҳәа" ҳәа изышьҭаз ақьабз амҩаԥгараан аиҵбацәа аиҳабацәа ҳамҭас ирырҭон ардәына, убри алагьы аҷқәынцәа реиҳабацәа рҿаԥхьа ирылоу рышәарыцаратә ҟазара аадырԥшуан, насгьы аиҳабы пату иқәҵара иасимволын.
Иҳәатәуп, ардәына ҳамҭас арԥыс игәаԥхаз аҭыԥҳа ишылзынаиҭиуаз. Амала аҭыԥҳа лзы уи дырԥшӡон: абаз аҿыҵакны, арасамахә иқәыртәашәа, аҵиаақәа ирылартәаны.
Иазгәаҭатәуп, иара убас асас аҩны дахьааиз игәаԥхаз, илаԥш зықәшәаз иарбан маҭәарзаалак иара ишитәхо, ҳамҭас иширҭо.
Иахьатәи ҳаамҭазгьы иуԥылоит зыԥсы ҭоу ашьтәа ҳамҭас аҟаҵара. Аиҳарак уи зыдҳәалоу ахәыҷы иира ауп. Ахәыҷы данилак, аӡӷаб лҭаацәа аҳамҭақәа иаарго раԥхьа игылоуп зыԥсы ҭоу аџьма шкәакәа, атәыҩақәа ырԥшӡаны иҟаҵаны.
Аҭыԥҳа аҳамҭа аҭакс иҟалҵон лнапала иқәҵаны иҟалҵаз ачабра, ампахьшьы. Напылаҟаҵара ақәҵараҿы уи иаалырԥшуан еиуеиԥшымыз асахьақәа, уи алагьы аӡӷаб лара лҟазарагьы цәырылгон. Ус еиԥш иҟаз аҭыԥҳацәа "аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит" ҳәа лзырҳәон.
Иахьатәи ҳаамҭазы аҳамҭа аҟаҵара ақьабзқәа инарҟәыҭханы зыда ҟалашьа амам акакәны иубарҭоуп. Аха убри аан аҳамҭа ззыҟауҵо игьама ақәшәара ауп иаҳа изышьклаԥшуа. Егьа ус шакәугьы, иахьагьы ҳамҭас иҟарҵо амаҭәар аҵакгьы азгәарҭоит.
Иаҳҳәап, аӡәы имшира ыҟазар, ачабра, ма ачхьарԥ ҳамҭас изыҟарҵом – ачабра алаӷырӡ иатәуп, ачхьарԥ - нарцәытәи адунеи ахь уиазго маҭәаруп ҳәа. Мамзаргьы аҷкәын ахьы ҳамҭас аӡӷаб илиҭозар, уи аҵакы шдуу, аҷкәын ихықәкы лнардыруеит аӡӷаб.
Аха ишыҟазаалакгьы, аҳамҭақәа иреиҳау ауаҩы иччаԥшь ауп, аамҭақәа зегьы раан уи ԥсахрада иаанхоит.