АҞӘА, хәажәкыра 12 - Sputnik. COVID-19 аҟынтәи алаҵа актәи апартиа Аԥсныҟа иаауеит хәажәкыра анҵәамҭазы ҳәа аҳәамҭа ҟалҵеит ареспублика асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик Аԥсуа телехәаԥшра аефир аҿы.
Скорик иазгәалҭеит ареспублика алаҵа шазыҭмыжьуа, убри азы Аԥсны алаҵа анашьҭратә график ишаҵанакуа.
"Алаҵа актәи апартиа Аԥсныҟа иаауеит хәажәкыра анҵәамҭазы", - ҳәа лҳәеит лара, абри азы азыҳәа ииасыз ашықәс анҵәамҭазы ишыҟаҵаз азгәаҭаны.
Урыстәыла ахархәара змоу алаҵақәа "Спутник V", "Эпиваккорона" роуп, урҭ рыуа иарбану иаарышьҭуа ҳаздырам ҳәа азгәалҭеит Скорик.
Аԥсны ауааԥсыра рзы алаҵаҟаҵара хәыдаԥсадахоит, ихатәгәаԥхаралахоит.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13024-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12440-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 203-ҩык.
Аԥкыратә уснагӡатәқәа рыҿҳәара мшаԥы 12 рҟынӡа инахоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Акоронавирус азы аԥкрақәа мшаԥы 12 рҟынӡа рыҿҳәара иацҵахоит
АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Аԥсуа-абаза диаспора рхаҭарнакцәа Санкт-Петербургтәи аҳәынҭқарратә абнанхамҩатә университет хәыда-ԥсада иҭалар ҟалоит. Абри атәы аанацҳауеит аконгресс асаит.
Ари аҩыза алшара ҟалеит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси ауниверситети абҵарамза, 2020 шықәсазы ирыбжьарҵаз аиқәшаҳаҭра иабзоураны.
Иазгәаҭоуп, аҵараиурҭа иҭаларц зҭаху рзы ашәҟәқәа рыдкылара шхацыркыз хәажәкыра 1 инаркны. Абиуџьет ҭыԥқәа рахь иҭало рышәҟәқәа аларҵароуп ԥхынгәы 20-нӡа, латәарадатәи аҟәшахьы – нанҳәа 11-нӡа, амагистратурахь – нанҳәа 6-нӡа.
Арзаҳал азы абитуриентцәа абарҭ ашәҟәқәа еиқәыршәаны ирымазароуп: атәылауаҩшәҟәы ахкьыԥхьаа, аттестат (ахкьыԥхьаа ма аоригинал), 3×4 см иҟоу афотосахьақәа фба, аԥсуа-абаза жәлар дшырхаҭарнаку зыршаҳаҭуа аилыркаа, ма урыстәылатәи атәылауаҩра. Ашәҟәқәа рынашьҭра ауеит ауниверситет асаит ахь.
Санкт-Петербургтәи аҳәынҭқарратә абнанхамҩатә университет адкыларатә комиссиа аиҳабы Елена Богатова лажәақәа рыла, аԥышәарақәа мҩаԥгахоит ҩ-форматк рыла: адистанциатә ма хаҭала.
Санкт-Петербургтәи аҳәынҭқарратә абнанхамҩатә университети Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси ауниверситети аиқәшаҳаҭра рыбжьарҵеит абҵарамзазы.
СПААУ иҭаларц зҭаху Аԥснытәи, Ҭырқәтәылатәи абитуреинтцәа инарҭбаау аинформациазы иадҵаалар рылшоит Санкт-Петербург иҟоу АААК аофис, абри аелектронтә ҭыӡҭыԥ ала: firstname.lastname@example.org, ма абри аҭел +7 812 514 88 55 ала.
Аҭоурыхтә баҟақәа Иаку аҭоурых-культуратә ҭынха аобиектқәа рсиа Аԥсны ирыдыркылеит 2015 шықәса ԥхынҷкәынмзазы. Уи аамҭазы уи ианылеит 1535 обиект. Ашьҭахь еиҿкааз аинветаризациа апрограммала даҽа 700 обиект алԥшаан. Хадаратәла урҭ архитектуратә баҟақәа ракәын. Дара аҳәынҭқарра иахьчоит азакәан инақәыршәаны, ҳәа азгәеиҭеит Аԥсны акультура аминистрра аҭоурых-культуратә ҭынха ахьчаразы адепартамент аспециалист Инал Џьопуа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, хәажәкыра 22 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. ЕгрыГЕС аусура иалагоит лаҵара 1-2 рзы ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит ЕгрыГЕС анапхгара ахантәаҩы Леван Мебониа.
Иара иажәақәа рыла иахьазы аусурақәа 60 процент инагӡоуп, мшаԥымза анҵәамҭазы ихыркәшахоит.
Аремонт ахьцо атоннель адиаметр 9,5 метра иҟоуп, аура –15,5 километра. Мебониа иҳәеит ипроблемоу аҭыԥқәа зегьы рҿы хымз рыла аремонтҟаҵара шалымшо, убри азы еиҳа иуашәшәырҭо аҭыԥқәа рҿы аремонт шыҟарҵо, уи 2,5 километра шыҟало.
"Аусурақәа аӡцарҭақәа цементдыркуеит. Ацемент иаларыԥсоит ахимиатә маҭәашьар, ирласны изырӷәӷәо. Аӡыдкыларҭагьы аремонт азыҟаҳҵоит. Арматура иалху акаҭақәа абетон ала еибаҳаркуеит, аӡы анырра анамҭо ишьақәҳаргылоит", - иҳәоит иара.
Мебониа иажәақәа рыла аремонт анцоз иззыԥшымыз аҭагылазаашьақәагьы аҭыԥ рыман, аха урҭ аҿҳәара анырра арҭом.
"Уадаҩра дук рыҵамызт. Аплан маҷк ҳацәхьаҵыр акәхеит, аха аҭыԥ аҿы аӡбрақәа ҳадаҳкылеит. Германиеи Ҭырқәтәылеи рҟынтәи аконсультациатә еилахәыреи ҳареи еицыҳаӡбоит ҳусурақәа рымҩаԥысшьа", - иҳәоит иара.
Аремонттә усурақәа ирхықәкы хадоу иуашәшәыроу аҭыԥқәа аремонт рзуны авариа дуқәа рыҟалара алмыршароуп. Аусура иалахәуп 550-ҩык аусуцәа, анџьнырцәа, аоператорцәа, атехникцәа.
ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аремонт азуразы аусура аанкылан ажьырныҳәа 20 рзы, аремонт азура иалагеит амҽыша ашьыжь инаркны ажьырныҳәа 24 рзы.
Аԥхьанатә атоннель аремонт иалагараны иҟан 2021 шықәса жәабранмза агәазы. Ихыркәшахар акәын лаҵарамзазы.
Аиҭашьақәыргылара мҩаԥнагоит ақырҭуа ргыларатә еилахәыра, анемец ҟазауаа рыпроект ала. Аԥарашәара мҩаԥнагоит Европатәи арҿиара абанк. Иахьазы Аԥсны Урыстәылантәи афымцалашара аиуеит. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аҵыхәтәантәи аремонт мҩаԥган 2006 шықәса рзы, ашәарҭадара атехника ишаҳәо ала ес-хәышықәса аҭагылазаашьа ишашьклаԥшлатәу. Уажәы аӡы ахьацәцо азы 250 миллион киловатт сааҭ ыӡуеит. Ари Аԥсны шықәсык ала ахы ианархәо афымцалашараҟынтә 10% артәоит.
Аусурақәа ирықәхарџьхоит 45 миллион евро.
ЕгрыГЕС заҵәык Ауп Аԥсны аҵакыра зегьы фымцалашарала еиқәзыршәо. Иара ахархәарахь ирыҭан 1978 шықәса рзы. Агидроагрегатқәа Аԥсны аҵакыраҿ игылоуп, аӡеизакырҭа – Қырҭтәыла. Астанциа ашықәсбжьаратә фымцамч аужьра х-миллиардки 700 миллион киловатт ыҟоуп сааҭк ала.
Аҭоурыхтә баҟақәа Иаку аҭоурых-культуратә ҭынха аобиектқәа рсиа Аԥсны ирыдыркылеит 2015 шықәса ԥхынҷкәынмзазы. Уи аамҭазы уи ианылеит 1535 обиект. Ашьҭахь еиҿкааз аинветаризациа апрограммала даҽа 700 обиект алԥшаан. Хадаратәла урҭ архитектуратә баҟақәа ракәын. Дара аҳәынҭқарра иахьчоит азакәан инақәыршәаны, ҳәа азгәеиҭеит Аԥсны акультура аминистрра аҭоурых-культуратә ҭынха ахьчаразы адепартамент аспециалист Инал Џьопуа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Бадри Есиава. Аԥсуа боксиор Саир Качараа 15-16 шықәса зхыҵуа рыбжьара абокс ала Урыстәыла Аԥхьахә азы аиндаҭлараҟны аиааира игеит, иигаз аиааира иалнаршоит Европа Аԥхьахә аҿы иқәгылара, абри атәы Sputnik акорреспондент изеиҭеиҳәеит аспортсмен иазыҟаҵаҩцәа руаӡәк Арнольд Гәыбаз.
"Атурнир аан Саир ԥшьы-еиԥыларак мҩаԥигеит, урҭ зегьы рҿы аиааира игеит. Афинал аҟны еиԥылеит Белгородтәи аспортсмени иареи (Родион Мытник-аред.). Саир иеиндаҭлоз даара иӷәӷәан. Иаԥхьаҟа иизыԥшуп Европа Аԥхьахә аҿы ақәгылара. Саир ҩынтәуп Урыстәыла Аԥхьахә азы аиндаҭлараҟны аиааира игоижьҭеи, аха усҟан урыстәылатәи акоманда Европа Аԥхьахә агаразы имцаӡеит", - иҳәеит Гәыбаз.
Гәыбаз иазгәеиҭеит, ари атурнир ахь иколлегацәеи иареи Нальчикнтәи ишааз, уаҟа абокс азы Урыстәылазегьтәи атурнир мҩаԥыргон, уи иалахәын ԥшьҩык гәдоуҭатәи аспортсменцәа- ахԥатәи аҭыԥ ааникылеит Дамеи Чамагәуа, аҩбатәи-Соломон Папба, Аинар Малиеи Даут Хагәышьи актәи аҭыԥ.
Саир Качараа 15 шықәса ихыҵуеит. Анапа имҩаԥысуаз аицлабрақәа рҟны 60 кьыла рҟынӡа зыкапан наӡо дрыцықәгылон. Аспортсмен дазыҟарҵоит Арнольд Гәыбази Алиас Агрбеи.


"Аԥсшьаҩцәа Аԥсныҟа иадзыԥхьало еиҳарак аԥхарра, ацитрустә шәырқәа, атәыла аекологиатә ҭагылазаашьа ауп. Араҟа ақалақьқәа дуӡам. Дара шьапылагьы урылсыр ҟалоит. Атуристцәа зҭааша аҭыԥқәа рацәоуп. Заатәи аҿаҵарақәа рзы араион аҿы аҭагылазаашьа зеиԥшроу ала макьана еизгоу аинформациа ыҟам, аха 2020 шықәсазы асасааирҭақәа рҿы нанҳәамза акы инаркны рыԥсы ршьеит 64 589-ҩык. Ари маҷым. Сынтәа аҳәаа аартуп, сгәы иаанагоит ари ахыԥхьаӡара ҩынтә-хынтә еиҳахап ҳәа. Асасааирҭақәа зтәу ҳанрацәажәогьы ирҳәоит сынтәа аԥсшьаҩцәа рхыԥхьаӡара еиҳахоит ҳәа. Аԥхын асасааирҭақәа рыхәқәа хәыҷык ирыцлар алшоит. Уи егьырҭ атәылақәа рахь аҳәаақәа ахьарку азы акәым, иара аамҭа ахатә ԥҟарақәа амоуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Бганба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аексперт: Аԥсны абиуџьет азы ихәарҭахоит ашықәс зегьы иалагӡаны апутиовкақәа рҭилар
"…Сара сазхәыцуеит саныхәыҷыз сани, саби, сандуи ҷыдала ҳрааӡозма ҳәа. Мамоу. Абри ҳқыҭаҟны иҟаз зегьы рхымҩаԥгашьала ҳрааӡон. Абри абри ауп ҳәа ҳарҳәаӡомызт. Ус ишыҟоу иаҳдырбон рыԥсҭазаашьала, рныҟәашьала, ртәашьа-ргылашьала, реизыҟазаашьала. Урҭ уахьрыхәаԥшуаз ухы уааӡон, убри аҩыза аҭагылазаашьа ыҟан", - иҳәеит Ҷкотуа.
Аиҿцәажәара инарҭбааны шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.
Мшаԥы 20 рзы Роспотребнадзор аԥҟара ҿыцқәа аланагалеит. Урҭ рыла, лаҵара 1 ашьҭахь аҳәаанырцәынтә ихынҳәуа акоронавирус азы ҩынтә атест арҭароуп. Аҩбатәи атест аҭак аҳәынҭқарратә маҵзурақәа иаку рпортал аҿы икьыԥхьтәуп. Урыстәыла атәылауаа Аԥсны иаҭааз, Краснодартәи атәылаҿацә аҿы иҭаҩу рыда, егьырҭ атестқәа арҭар акәхоит.
"Уаанӡа аԥсшьарҭа ҭыԥ ахь иаар зҭахыз аҭыԥқәа ааныркылон, ахәԥса хәыҷык ршәон, ишаауаз ҳдыруан, ҳаргьы ҳарзыԥшын. Абри Роспотребнадзор аԥҟарақәа рыдыркылеижьҭеи рызҵаарақәа рацәахеит, иҟоуп заанаҵтәи аҿаҵатәқәа мап рцәызкуа. Уи даргьы ирҭахым, аха ирацәаны ақьаадқәа аҭахуп рҳәоит (ачымазара ҿкы инадҳәаланы агәаҭарақәа ирыдҳәалоу - аред.), ҳаргьы ҳахьыӡ ҳмырцәгьарц, иаарышьҭыз аԥара шьҭахьҟа иҳаргьежьуеит. Ари хәыҷык иаҳԥырхагоуп, ҳаԥхьаҟа ишыҟало сыздыруам. Акзаҵәык иазгәасҭарц исҭаху, ҳнапхгара аҟынтәи, атуризм аминистрра аҟынтә аинформациа иаша ҽеишәа иҳамаӡам, еилырганы аԥсшьаҩцәа адырра раҳҭарц азы. Абри абас ауп ҳәа иаҳҳәаратәы амҩа ҳақәҵатәуп", - ҳәа азгәеиҭеит Смыр.
Иаҳа инеиҵыху аицәажәара шәаҳар шәҭахызар, шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.
"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.
Лан лзы акәзар, абас лҳәон:
"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.
Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.
Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.
Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:
"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.
Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.
"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.
Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Малиа Сариа Лакоба лзы: леиԥш аҭоурых аҿы дыҟам


Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13576-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13070-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 216-ҩык.
Арҭ амшқәа рзы иҟалаз ахьҭақәа ишәҭхьоу ашәырҵлақәа анырра шрынаҭо атәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит Дранда ақыҭан инхо, анхаҩы Џьумка Ҳашба.
Аруаа ргәаҭараан аус рыдулахоит арратә база аруааи Аԥсны Арратә мчқәа рыруааи реинырра азҵаара.
Аԥсны Жәлар реизара адепутат Баҭал Табаӷәуа актәи аԥхьарала ирыдкылоу азакәан "Аԥсны Апарламент адепутатцәа ралхразы" аиҭакрақәа ахҳәаа рзыҟаиҵеит.
Аԥсны авольтҳарак цәаҳәақәа "Гьачрыԥшь", "Кавкасиони" рҟны иҟалаз авариа иахҟьаны алашара аиура аԥкыра аларгалеит.
Аԥсны ахада Аслан Гьаргь-иԥа Бжьаниа мшаԥы 6 рзы 58-тәи имшира азгәеиҭоит. Sputnik архив аҟны ирацәоуп Атәыла ахада иусура атәы аазырԥшуа афотосахьақәа, урҭ ҳфотолентаҟны.
Акриптовалиута арҳара аҿагыларазы Гәдоуҭа араион ахадараҿы еиҿкаау аоперативтә штаб ақыҭақәа рхадацәа рнапы ианнаҵеит закәаншьаҭада афымцацәаҳәақәа рҽахьаԥыршьуа аҭыԥқәа рзы аинформациа еизыргаларц.
2021 шықәсазы машьынала иныҟәо атуристцәа рыбжьара имҩаԥгаз азҵаареилкаарақәа рыла ишьақәыргылоуп иалыркаауа ахырхарҭа хадақәа жәаба.
Аҟәа ақалақь ахадара аҵара аусбарҭа аспециалист хада Марина Арышԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит Аԥсны апрофильтә рҵара аиҿкааразы иҟоу аҭагылазаашьақәа ртәы.
Авольтҳарак цәаҳәақәа "Гьачрыԥшь", "Кавкасиони" Урыстәыла аҵакыраҿы иҟалаз авариа иахҟьаны русура еиԥҟьоуп, ареспублика аенергосистемаҿ 100 мегаваттк адефицит ҟалеит.


Ажәаԥҟа – ажәлар зқьышықәсалатәи рыԥсҭазааратә ԥышәа иахылҵыз, рдоуҳатә еизҳара иалҵшәоу акоуп. Игәаҭ аԥсуа жәаԥҟақәа ахьынӡау(б)дыруа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 14918-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13868-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 224-ҩык.
Ахра Аҩӡбеи дзыхьчоз ԥшьҩыки ахара рыдҵоуп абџьари аџьаԥҳани закәаншьаҭа рымамкәа раахәара, рыҵәахра, рымҩангара, рныҟәгара ахьымҩаԥигоз азы.
Казань ақалақьтә гимназиа №175 аҿы иҟалаз ахысрақәа ирыхҟьаны жәҩык ҭахеит, урҭ рҟынтәи быжьҩык хәыҷқәоуп.


Аџьынџьтәылатә еибашьар ду аҟны аиааира агара амш 76-шықәса ахыҵра иазкны Кәтол ақыҭан аҽырыҩрақәеи, аҽырхәмаррақәеи мҩаԥысит.
Сергеи Багаԥшь ихьӡ зху ашҭаҿы аӡыршә ақәыргылараз аусурақәа ирылагеит ажьырныҳәамзазы. Аусурақәа мҩаԥнагоит Аҟәа ахадара амуниципалтә усбарҭа "Аиқәыршәазаара".
Қьырала игоу аԥышәаратә нхамҩа аусура шеиҿкаауи, аалыҵ ахаҭабзиара шыҟоуи ртәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит Аацы ақыҭан иҟоу абаҳча аиҳабы Џьота Аиба.
Очамчыра араион Кәтол ақыҭан имҩаԥысуа аҽыспорттә еиндаҭларақәа ирылахәуп Кәтолтәи, Гәылрыԥшьтәи акомандакәа ҩба.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 14557-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 222-ҩык.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аан ҳџьынџьуаа зықьҩыла амцашыра иалагылан. Еибашьра ицаз 55,5 нызқьҩык Аԥсны аԥацәеи аԥҳацәеи рҟынтәи 17 нызқьҩык рышьҭахьҟа изыхнымҳәит. 22-а Асовет Еидгыла Афырхаҵа ҳәа ахьӡ ду иаԥсахеит.
Аҟәа асасааирҭақәа руак аҟны урыстәылауаҩ иԥсҭазаара ашәарҭара иҭаиргылеит зыԥшаара рылаҳәоу ахаҵа. Ацәгьоура ҟазҵаз иҽиӡеит.
Лаҵара 1 азы 128 шықәса ҵит амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара иналукааша аԥхьагыла Нестор Аполлон-иԥа Лакоба диижьҭеи.
Sputnik Аԥсны асаит аԥсуа аверсиа аредактор-аҭыжьҩы Рада Ажьиԥҳа арадио ефир аҿы еиҭалҳәеит Ачгара Ду шымҩаԥылгои, насгьы дзықәныҟәо атрадициақәеи ртәы.
Жәларбжьаратәи атуристтә форум "Абхазия-страна души 2021" атуризм знапы алаку рзы рԥышәа аимдаразы ицхыраагӡоуп.


Даара аҟәыӷара рныԥшуан ажәытә традициақәа, урҭ рӷьырак иахьа уамак ахархәара рымам. Сара саныҩагылазгьы, урҭ рыбжакы рцәаара убомызт, аха иҟоуп сызхаанугьы. Ажәытә жәабжьқәа издыруа еиҳарак сандуи сани исарҳәаз ауп.
Иҳәаны итәоу аҭыԥҳа лхаҵацара иазыԥҵәаз аҿҳәара ахыгара иашам, иалшоит нас лразҟы еиԥҟьар ҳәа ирыԥхьаӡон. Абри иазкуп иахьатәи санҵамҭагьы.
Мышкы иахыԥо шәымш иахыԥоит рымҳәои, убри аҟынтә, аҩнра ҳәа ацара згәы иҭаз аԥҳәызба лхаҵацара аҿҳәара анахара дырга бааԥсны иршьон. Заҟантә иҟалахьоузеи, аԥсыҭбара иахҟьаны, ма даҽа мзызк акәзаргьы, ачара ианнахалакгьы, дук мырҵыкәа даҽа ԥықәсларак анцәырҵуаз, уи иахҟьаны зразҟы еимаздарц зҭахыз рыԥсҭазаара аилаҵара анхыбгалогьы ыҟоуп. Абарҭқәа зегь рыхәшьадуан ажәытәуаа, убри аҟынтә аразҟы аус азы ирхәыцхьан аԥҟарақәа.
Қыҭак аҿы инхон уаа нагақәак. Урҭ рыԥҳа еиҳабы дҳәаны дтәан. Лхаҵацара иазыԥҵәаз аҿҳәара ауха лмаҟарацәеи лареи рҽырхианы аҭацаагацәа анаауа ҳәа иԥшын. Аҭыԥҳа дызгоз дара рқыҭа акыр иацәыхараны инхон, аҭацаагацәа ҽыла акәын усҟан ишныҟәоз, амҩагьы маҷ иқәхомызт. Аӡӷаб лхаҵацара аргаман, убри аҟынтә, аџьџьаҳәа ржәытә жәабжьқәа ҳәо асасцәа ирзыԥшын рҳәеит.
Аҵх акыр инаскьахьан, ҽыуаҩк агәашә даадгылеит. Аԥшәмацәа ирыҵкарыз аӡәы уи днеиԥылеит. Ԥыҭкгьы еидхалеит рҩыџьагьы. Иҟалаз убри акәзаап, аҭаца дызгоз аҭаацәа ирзааигәаз ауаҩы иаалырҟьаны идунеи иԥсахзаап. Иааз аҽыуаҩ аԥшәмацәа иреиҳәарц дааит, уахала аҭаца дшырзымго, нас ашықәс анҵлакгьы, рҭаца лгаразы дырҩагьых ишаауа.
Ари бзиамызт зыԥҳа дзышьҭуаз рзгьы, аҭаца дызгоз рзгьы. Аҽыуаҩ иԥылаз ахаҵа зажәа ԥхылнадоз, атрадициақәагьы бзианы издыруаз уаҩын рҳәеит. Аԥшәмацәа анааилацәажәа ашьҭахь, уи ахаҵа ргәашә иадгылаз аҽыуаҩ иахь ихы наирхан, абас иҳәеит рҳәеит: "Шәзықәшәаз арыцҳара акыр ҳгәы иалсит, аха аӡӷаб лразҟы ахырԥара ҵасым, убри аҟынтә, шәҭаца дышәҭахызар, уахаҵәҟьа дганы џьара дшәыртәа. Аԥсы дышәжыр, нас шәҭаца шәыҩныҟа днажәгап. Ус анакәымха, даҽазны ҭацаагара ҳәа арахь шәхы шәмырхан", - ҳәа нациҵазаап.
Уажәтәи аамҭала уахәаԥшуазар, рыӡӷаб лхаҵацара иахгәаҟуама угәахәып, аха мап, ус изыҟарҵаз аразҟы еиԥымҟьарц азоуп. Агәашә аҿы иааиз аҽыуаҩ, маҷк инахараны изыԥшыз егьырҭ иҩызцәа рахь днаскьан, аԥшәмацәа ирхаҭарнакыз ииҳәаз нареиҳәеит. Дара уи аҩыза ажәалагала рзыҟаҵомызт азын, аԥшәмацәа ражәа шиашаз аадырны, ауха рҭаца дрыманы ицан, еиуарала уиаҟара ирзааигәамыз, рқыҭа иналганы инхоз џьоук рҿы аҭаца ддыртәеит. Абасала, уи аԥҳәызба лразҟы еиԥымҟьаратәы иныҟәеит.
Сара ари ажәабжь нанду ианысзеиҭалҳәа, уамашәа избеит, ишԥа "ҳаӡӷаб дыжәгозар, уаха дыжәга" ҳәа аҭаацагацәа ишԥарарҳәеи ҳәа џьашьахәыс искит, аха санду агәра слыргеит уи аҟәыӷара ишадҳәалоу.
"Нан, нас даҽакы рԥышькласыр ҟалон, дҳәаны дыштәаз лразҟы иаԥырхагахоз рацәахар алшон, уимоу, иареи лареи зынӡа еибамгаргьы ҟалон, аԥшеи ақәеи аныбжьаслак аӡәы цәгьак иҳәаргьы ауан", - насаҭалкит нанду.
Ари ансаҳаз ашьҭахь акраамҭа цеит хыхь исҳәаз иаҿагыло анаҩстәи ахҭыс аныҟалаз. Ибзианы издыруаз ԥҳәызбак ихы хҵәа длышьҭан арԥыск. Акыр шықәса ажәа лниҵон, аха илзыгәаӷьуамызт. Ус ишыҟаз, ақьаӷьариа бзиа днарыбжьалан, абри аԥҳәызба аҿа лдырҳәеит. Лхәыҷы-мыҷ еидылкылан, днаскьазгараны иҟаз лмаҟарацәеи лареи сабшак ауха аҭаацагацәа ирзыԥшны дахьыҩназ луадаҿы иԥшын.
Дызгоз арԥыс ақалақь иацәыхараз ԥсыуа қыҭак аҿы дынхон. Ақалақь ацәа аԥсымҭагьы ааит, аха аҭацаагацәа рхабар ыҟамызт. Усҟан аҭел уасны иҟалазгьы узеилкаауамызт. Иԥшын, иԥшын иҟьаҟьаӡа иаашаанӡа, аха имааит аҭацаагацәа. Лара лакәзар еидылхәыцлозгьы сеидроу, абырсҟатәи шықәса илышьҭаз, мап зцәылкуаз "ааи" ҳәа иаҳәара анылгәаӷь, дахьзырхәызеи, иҟалазеи лҳәозаргьы ауан гәаныла.
Ашьыжьымҭангьы уаҩытәҩыса ихабаргьы ҟамлеит, ахәылбыҽхагьы, ашьҭахь ҳәанҳәахла ажәабжь ааит, дызгоз иҭаацәараҿы аԥсыҭбара зцыз амашәыр шыҟалаз, убри аҟынтә шакәу аҭацаагацәа ззымааизгьы.
Аамҭа маҷк анца, аҭыԥҳа дызгараны иҟаз иҭаацәа ааит, аԥҳәызба илыҳәарц дырҭацахаразы. Акырынтә ицо-иаауа илацәажәон, иара арԥыс иакәзаргьы акыр иҽазикит, аха лара аҿҳәара азыԥҵәаны ианыҟаз, амашәыр аныҟалаз адырра ахьлырымҭаз, лымкаала уи ауха ауаҩы дахьылнырымҵаз иаахлырҟьан, инаҿаршәны мап ацәылкит дзызҳәаны иҟаз иццара. Ихыбгалеит уи ачара. Ларгьы анаҩсгьы разҟыла уаҳа деиқәымшәеит, аҭаацәара даламлаӡеит.
Ацәгьеи абзиеи рышьхәа еивҵами, аҭаца дызгараны иҟаз арыцҳара анырзыҟала, иҳәаны итәаз аҭыԥҳа лахь ауаҩы дшаашьҭтәыз иазхәыцуаз дҟамлеит, аҭаца дганы џьара дрызмыртәозаргьы, иҟалаз ахҭыс азы лгәылҽанҵара шыруалыз рхахьы имааит, избанзар ажәытәан ауаа ирымаз агәҟәышра ашьҭрақәа ыӡхьан азы.
Абарҭқәа зегь еидхәыцло, ҳазааир ауеит иаҳцәыӡуа атрадициақәа рӷьырак реиқәырхара ишаԥсоу. Адунеи акыр аҽаԥсахзаргьы, иҵаулоу жәлар рдоуҳа иарҿиоз ақьабзқәа иреиҳау ыҟам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Анасыԥ ахь ҳамҩа нагоуп": аҭаацәара алалара иадҳәалоу жәлар разгәаҭарақәа
Аамҭа иагаз ақьабзқәа рызхьаара
Ишьаарҵәырахаз аизара, ма аԥсуа нхаҩы ихьыӡ шихьчаз
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Sputnik
Сергеи Дбар аибашьраҿы иааирԥшыз афырхаҵара далацәажәо, Аԥсны Раҧхьатәи Ахада Владислав Арӡынба ус иҳәахьан: "Сергеи Платон-иԥа Дбар иҟаиҵаз аԥсуа жәлар зегьы ирдыруеит. Сара сызлахәаԥшуа ала, ҳиааира аагараҿы иара илагала дуӡӡоуп. Исхамышҭуа схаҿы иаанхеит Сергеи Платон-иԥа иажәақәа, аиааира анаҳга ииҳәаз — "Уажәшьҭа ҳгәы рҭынчны ҳаԥсыр ҟалоит, избанзар, ҳуалԥшьа наҳагӡеит" ҳәа".
Лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан диит заб игәараҭа еснагь иҭҭәааз, зхәыҷра ашықәсқәа ақыҭаҿы изхызгаз, еснагь аччареи ахәмарреи згымыз, зшьапы зыжәлар рԥеиԥш азы иеихызгаз, зцәажәара, зхәыцра, змилаҭ рҭоурых иузаҟәымҭхо иадызҳәалоз, Аԥсны ашәарҭа ианҭагылоз зыбжьы аӷьеҩҳәа изыргоз, ҳарбџьармчқәа ҵәатәы шьаҟаны ирыҵагылаз аибашьҩы-аинрал, Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Платон-иԥа Дбар.
Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ далгеит, уи ашьҭахь Бақәатәи иреиҳаӡоу азеиԥш арратә ҵараиурҭа хиркәшеит, авзводи, аротеи, абаталиони ркомандирс дыҟан, Фрунзе ихьӡ зху Арратә академиа азыӡырҩыс дыҟан, Аеҵәа ҟаԥшь аорденқәа дыркавалерын, Германиеи, Венгриеи, Ефиопиеи реиҳабыратә ҳамҭақәа ианаршьахьан, Аԥсны аиҳабыра иҟарҵаз аҳәарала, 1990 шықәсазы Сергеи Дбар арратә комиссарс дҟаҵан. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианалага инаркны уи Аҟәа ахьчара напхгара аиҭон.
"Сергеи Дбар аибашьра алагаанӡа хаҭала дсыздыруамызт, аха иӡбахәи имаз арратә ԥышәеи ртәы саҳахьан. Август 26 рыҽны Гагра ахырхарҭаҟны имҩаԥаагаз, илҵшәадаз ажәылара ашьҭахь ҳаибадырит. Ҳгәыԥ ахьыҟаз аҭыԥ ахь Сергеи Дбар шьыбжьоншьҭахь дааит, убра ҳаиқәшәеит, ҳаибадырит, уи инаркны аибашьра зегьы ҳаицын", — ҳәа игәалаиршәоит Сергеи Дбари иареи реибадырра шыҟалаз Гарри Саманба.
Афронт Гәымсҭа аӡиас ахь ианиас ашьҭахь, Сергеи Дбар Бзыԥтәи ахырӷәӷәарҭатә ҳәаа аштаб еиҳабыс дарҭеит, Гагра ахақәиҭтәра напхгара азиуан, уи қәҿиарала ианхыркәшаха, Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс далхын.
1993 шықәса лаҵарамза инаркны Аԥсны арбџьармчқәа рыштаб хадас Сергеи Дбар дҟаҵан, иара Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәра аплан аус адызулаз дыруаӡәкын.
"Даара иаҳирбаз, иаҳирҵаз рацәоуп, аибашьра абаҳбахьаз, иара арратә напхгара азыҳәан дыррала деиқәшәан, акәамаҵамарақәа идыруан, шәаԥхьаҟа ишәыхәоит ҳәа ҳаҳәаны, иҳабжьеигоз рацәан. Иџьабаала, ибзоурала ҳаԥсы аанхазшәа сгәы ыҟоуп иахьагьы. Иаҳирҵоз убас аҟазшьа аиҭон, иара днавсны, ҳхаҿы инеирц азы алаф ааҳәашәа иҳазнеигон. Даара игәра ҳгон, аиаша азыҳәан, абык иеиԥш игәра ҳгон, ииҳәозгьы ҳахыԥомызт", - ҳәа ациҵеит Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Аибашьраан "17-тәи", мамзаргьы "Аду" ҳәа ахьӡ ҷыдақәа иман Сергеи Дбар, иара дахьыҟазаалак аибашьцәа дырԥшаауан, агәра ргозаргьы иара имазҵааӡакәа шьаҿак ҟарҵомызт.
"Абри ауаҩы сара игәы каҳаны дсымбаӡацызт, избан акәзар иара игәы каҳазҭгьы, ивагылазгьы ҳгәы каҳауан. Иара амҩа иаша ҳақәиҵон, адҵа ҳаҭаны уа аштаб аҟны дтәо акәымкәа, доусы ҳахьыҟоу днеины, дынҳавагыланы, илаԥш ҳхын, имацарагьы аԥшыхәра данцозгьы ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Саманба.
Шрома аҭарцәраан ԥшыхәра ицаз Сергеи Дбар аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа далашәеит, дыҭҟәаны дыргарц маҷк ауп игхаз. Аԥсуа еибашьцәа Анцәа иҳәон Сергеи Дбар деибганы дхынҳҳәырц.
"Шрома анаҳгоз аан аҳаркыра зегьы ҳзымгаӡеит, уа ҳаангылеит, иара аҵх лашьца иалагӡаны ԥшыхәра дцеит, даауеит ҳәагьы ҳаԥшымызт, избанзар аӷацәа рыгәҭанӡа днеит. "Сзымнеиргьы иҟоу, иҟоу абри ауп", - ҳәа аинформациа ҳаиҭеит. Анцәа имчала, иара деибга дгьежьит. Уи ашьҭахь иаҳҳәалон данцозгьы ҳамбеит, данаауазгьы ҳамбеит ҳәа. Аиааира агаразы Аҟәа ахақәиҭтәра ҳҽаназыҟаҳҵоз, есҽны ҳаибабон, ҳгәы ҟаҵаны амҩа ҳақәиҵон, аибашьра еибашьроуп, аӡәгьы дҭахароуп, аӡәгьы дыԥсыроуп ҳәа иҳәалон", — абасала ари ахҭыс игәалаиршәоит Гарри Саманба.
Абри ашьҭахь аибашьцәа даҽазныкгьы агәра ргеит Сергеи Дбар имаз агәаӷьреи адырреи Аиааира аҟынӡа ишнанагоз.
Сергеи Дбар зажәа ҿацаӡа иҟаз, агәаӷьра злаз, хара ихәыцуаз ԥхьагылаҩны ҳаибашьцәа дырзыҟан. Аибашьра ашықәсқәеи уи ашьҭахьи иоуз агәыфареи агәамҵреи ирыхҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит.
"Иара ианакәызаалак аибашьра далацәажәомыз, аҽхәара захьӡу уи иааигәара иҟамыз акакәын. Аиааира амш аныҟоу, қәгыларак аныҟоу џьара акы имҳәозар, абжьааԥны уи далацәажәаӡомызт. Иҟасҵаз ҳәагьы дыҽхәомызт. Акызаҵәык ииҳәоз, аибашьра цон, аха уаҟатәи аԥсҭазаара аҵәыуареи, алаӷырӡи, агәырҩеи шыҟоу еиԥш, алафгьы ацын, лафшақә иигәалашәақәоз акы имҳәозар, аибашьра зынӡагьы далацәажәомызт", — иҳәеит Саманба.
Сергеи Дбар аибашьцәа ргәалашәараҿы даанхеит, аԥсыуа хаҵа наганы, зыжәлари, зҩызцәеи бзиа избоз, аибашьраҿы дмыцәа-дымтәа, аҩныҟа дымца аиааира аагара иазықәԥоз фырхаҵаны.
"Гәыкала зыԥсадгьыл зҭахыз абри иеиԥш ауаҩы иԥшаара уадаҩуп. Санхәыцлак, сгәы иабоит иара Анцәа даҳзааишьҭызшәа, избанзар илшаз зылшаз маҷуп. Иара аԥсҭазаараҿы егьа ицәыуадаҩзаргьы, зныкгьы иҿы ҭыганы акгьы иҳәомыз. Убасҟак дҳаракын, аӡәы усыцхраа ҳәа сышԥаидгыло иҳәон. Ихы шьҭыхны зегь реиҳа сара иҟасҵеит ҳәа иҳәаны ахааназ исмаҳацызт. Сергеи иаҳзаанижьыз агәыбылра еиԥымкрада иаагоит. Даҳзымыхьчеит Сергеи, иҟамзаара ҳныԥшуеит. Иеибашьратә мҩеи ифырхаҵареи аҭоурых иазынижьит", — иҳәеит аибашьраан Сергеи Дбар ивагылаз Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Рашәарамза 27 рыҽны, 2002 шықәсазы Сергеи Дбар 57 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит. Иҟаиҵарц ииҭахыз рацәаӡан, урҭ зегьы бжамҽамны иаанхеит. Зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы аҳәара иаԥсахаз, зымчи зылшеи зыжәлар ирызҭоз, зхаҿсахьа наунагӡа зыԥсадгьыл иазынзыжьыз Сергеи Дбар игәалашәара аҳаҭыраз аҳҭнықалақь Аҟәа амҩадуқәа руаки Гәдоуҭатәи иҭахаз аибашьцәа рмузеии ихьӡ рыхҵоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳаԥсуа литератураҿы сара даҽа шәҟыҩҩык дысгәалашәаӡом Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иаҟара Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы зхы-зыԥсы ақәҵаны акыр шықәса иааиԥмырҟьаӡакәа аус зухьаз. Уи ашьыжь шаанӡа амаӡаныҟәгаҩцәа раԥхьагьы аусураҿы днеиуан, амш иааимнахаанӡагьы иҭыԥаҿ аус иуан, мамзаргьы ахәылԥазқәа еиҿикаауан, имҩаԥигон аиԥыларақәа, иазыҟаиҵон ҿыц иҭыҵран иҟаз ашәҟәқәа, ма Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаларан иҟаз аҿар рышәҟәқәа еиқәиршәон, аҭыжьра иазыҟаиҵон.
Кәымф Ломиа сара санихьӡа иаркы-ирцә ҳәа дыҟан. Уи Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аиҳабыс усҟан иҟаз еицырдыруа аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Иван Константин-иԥа Ҭарба дарӷьажәҩан дивагылан, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ имҩаԥысуаз аусқәа зегьы реиқәыршәараҿы, разрыхиараҿы иара инапы зԥимшьуаз, дызхьымӡоз акгьы ыҟаӡамызт.
Сара раԥхьаӡа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ саб снапы санкны симан саннеи, ашәхымс уанынхыҵлак иԥырԥыруа иуԥылоз амаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба ԥшӡа исалҳәеит аиҳабы иҿы Кәымф Шьрын-иԥа дыштәоу, уаҵәы имҩаԥысраны иҟоу еиԥылара дук рыҽшазыҟарҵо, шьҭа рцәажәарагьы ахыркәшарахь ишнеиуа, ҳаргьы ҳидикылартә ишыҟалҵо. Уи ҳара, саби сареи, даара ҳаигәырӷьеит, избанзар знык убра ҳгәы рҭынчны ҳаздәылҵыр, саб иҳәалон еиԥш, ҳзыргәырӷьаша ак ҳарҳәар, нас иҵегь ақалақь аҿы иҳамаз аусқәа ҳрыхьӡон, цәыкьагьы аҩныҟа ҳҩеиуан.
Амаӡаныҟәгаҩ ҭелла иахьылҳәоз саҳаит Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иахьа аусқәа рацәаны ишимоу, аха урҭ дшаархашәалалак, сасцәақәак Гагрантәи идикылараны дшыҟоу. Са сахьтәаз аҟаԥыҳәа иаасгәалашәеит уажә ааигәа даара исгәаԥханы исҵаз иажәеинраалақәа руак, абар иара, уи иахьагьы исгәалашәоит:
Сара исҭахуп аҵла адацқәа
Адгьыл иалмыԥсаарц бзанҵы.
Адәаҿы ииларц ашьацқәа,
Ашәҭқәа есымша иҭазарц рыԥсы.
Жәҩанаҿ аеҵәақәа мхәашьырц,
Урҭ збаларц ажәҩан иаҿаҩҩы.
Аԥсыӡ аӡыжь аҿы имхәаҽырц,
Адгьыл аҿы - ауаҩы.
Исгәалашәаз ажәеинраала сгәы аарыӷәӷәеит, издыруада, сара сыӡбахә абауаҳаи ҳәа дсазҵааргьы, исҳәо сыман, амала сыԥхамшьар! Сара ус зны-зынла исыхьлон, аха уи шәымҭак акәын, нас иаразнак исгәалашәон!
Саб ашәҟәыҩҩцәа зегьы шамаха дрышьцылан, избанзар Баграт Шьынқәбеи, Алықьса Џьонуеи, Ҷыҷыкәа Џьонуеи ҳареи қыҭак ҳазлатәыз ала, рыҩнқәа рҿы акырынтә днеихьан, уаҟа урҭ ирҿахырсҭан, убри азы ирлас-ырласны дрықәшәалон, насгьы иаргьы данқәыԥшӡаз ажәеинраалақәа иҩуазаарын, аха нас, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду ахь данца, ишьҭеиҵеит уи аус.
Уи зегьы уажәы исгәалазыршәаз, Кәымф Ломиа уи аҽны даара ибзиан ҳидикылеит саби сареи, нас ҳнаганы Иван Ҭарба ҳаиирдырит, уи даара зҿлымҳарыла даҳзыӡыҩрит, амҩа шсыҭатәыз, сҩымҭақәа акьыԥхь ишазырхиатәыз рнапы ианиҵеит иусзуҩцәа! Уи сара сзы мҵәыжәҩан, саби сареи аҽнынтәарак ажәҩанахь ҳзымԥырит акәымзар, уаҳа акгьы ҳагымхеит!
Ажәакала, сара сзы акраанагеит апоет Кәымф Ломиа дшысԥылаз, сышидикылаз, уимоу, иҳалалӡа иҟаз иччаԥшьҵәҟьагьы абыржәыгь исгәалашәоит. Уи нахыс, апоет ирҿиара еиҳагьы сазҿлымҳахеит, игәныскылеит, иара еиҿикаауаз, иара дызлахәыз аиԥыларақәа зегьы шамаха сҩызцәеи сареи ҳаҽрылаҳархәуан. Иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит уи хрыжь-хрыжь, ажәак изыӡыҩрцәа рҟынӡа имнеир ҳәа дшәаны дзыԥхьоз иан илызкыз иажәеинраалақәа руак:
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Агәашә санҭыҵуаз шьыжьы,
Ибҳәон: "Убзиаз, нан, схәыҷы".
Хәылбыҽха ашҭаҿ игар сыбжьы,
Бгәырӷьон: "Заа дхынҳәит схәыҷы".
Бҵаауан, снатәар сеиқәышьшьы:
"Угәы акралоума, нан, схәыҷы?"
Сҩыза дсыцны санааи аҩны,
Бгәырӷьеит: "Инасыԥ збеит схәыҷы!"
Сара дансоу ахылҵ хәыҷы,
Агарашәа бҳәон: "Схәыҷы ихәыҷы!"
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Ба бцеит, зегь сызныжь сара,
Быуаҩра, быразра, бгәыбылра.
Заҵәык сан, исцәыбгеит сара,
Сара схәыҷра, сара схәыҷра…
Уажәы иаҳгәалаҳаршәап апоет ихәыҷра шықәсқәа, ибиографиа, аҵара ахьиҵоз, аус ахьиуаз, ишәҟәқәа рыхьӡ.
Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа диит жәабран 14, 1928 шықәсазы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит 1946 шықәсазы, нас – А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт 1950 шықәсазы. Аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 шықәсқәа рзы ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 шықәсазы ажурнал ҿыц "Амцабз" аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа дыиаргеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984 шықәсанӡа. 1986-1993 ашықәсқәа раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 шықәса инаркны агазеҭ "Акоммунизм ахь" (уаанӡа – "Абольшевик мҩа" захьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: "Аԥсны ҟаԥшь", "Советская Абхазия", "Правда", "Советская культура", "Литературноя газета", "Литературная Россия", "Собҷоҭа Аԥхазеҭи", ажурналқәа: "Алашара", "Амцабз", "Москва", "Юность", "Смена", "Огонек", "Наш современник", "Нева", "Звезда" уҳәа егьырҭгьы.
Кәымф Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭагангьы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
Кәымф Шьрын-иԥа цәгьала иԥшӡаны ажәеинраалақәа дрыԥхьон. Насгьы, уи иажәеинраалақәа даара иаԥсыуа жәеинраалақәан, ижәлар рҟазшьақәеи, рқьабзқәеи, ртрадициақәеи бзиаӡаны ирныԥшуан, избанзар иара дхәыҷны данҩыҵшәа инаркны ижәлар дрылагылан, рхьааи, ргәырҩеи, рхаҵареи, ргәымшәареи ирылихуан ирҿиамҭақәа зегьы.
Апоет иажәеинраалақәа иреиӷьӡақәоу рахь иушьартә иҟоуп аԥсуа-қырҭуатә еибашьраан ақырҭқәа Аҟәа ианалала, Д. Гәлиа ибаҟа иаразнак аихсра иахьалагаз иазку ажәеинраала:
Ақырҭуа ир Аҟәа ианалала,
Раԥхьаӡа изеихсыз - Дырмит ибаҟа!
Аха апоет игәа ахы аналамла,
Иусқәа шҽеимхоз идырит аӷа…
Апоет дхәуп, аха даагылазар,
Дзышьцылахьаз ами - иԥызҵәахьаз игәахы.
Омашәа ибатәӡам Дырмит иааникылазар,
Аӷа иҭирҟьаз раԥхьатәи ахы.
Уи дымцеит иқалақь гәакьа далҵны,
Аӷа дшәаӡыӡоит дынҭаԥшыр илакҭа.
Сгәы иабоит дгылоушәа игәы иалсны,
Имшираз ҳахьзымнеизаз иҩнаҭа.
Иқалақь агәҭан дышгылоугьы ихала,
Аҟәа ахы ишақәиҭхо агәра игоит.
Ҵабыргуп, аӷа ихҭыԥқәа инпыҟҟалоуп,
Аха деицакуам - дыш-Дырмиту даанхоит!
Абраҟа иазгәаҭазарц ахәҭоуп апоет Кәымф Ломиа иҷкәын Алиоша Ломиа ҳаибашьра ахы инаркны аҵыхәанӡа дшалагылаз, хаҵарыла аӷа диҿагыланы дшеибашьуаз, акырынтә ашәарҭара ӷәӷәақәа дышрықәшәаз, аха деибга-деизҩыда дшалҵыз, егьырҭ иӡӷабцәа зегьы анасыԥ бзиақәа шроуз, аҭаацәа хазынақәа шаԥырҵаз, рыхшара зегьы ҳгәы рыладухартә ишырааӡаз.
Апоет Кәымф Ломиа иԥсҭазаара зегьы алитература амаҵ аура иазикит, лацәааихьшь ҟамҵакәа уахгьы-ҽынгьы уи аус даҿын. Уи инапы зыԥшьымыз литературатә еиԥыларак, иубилеик, ҭыжьымҭак шамахак иҟаӡамызт. Уаҩы игәы шьҭнахуеит, иара иҭаацәара, еиҳараӡакгьы ихатә ҩыза, Аԥсны жәлар рпоет Нели Ҭарԥҳаи иареи, ахшара бзиааӡақәагьы ахьеицрааӡаз. Абра иаазгар сҭахуп, Нели Ҭарԥҳа иара изылкыз, даара гәыкала иҩу ажәеинраала:
Уара сара усцәымшәан ахаан…
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Сара уара иуцәымӷу,
Аҵәымӷ еиԥш иҵәымӷу,
Уа угәы уазырго,
Ахьымӡӷ узырго,
Акы узыҟасҵом, иузызуам ахаан!
Уи уара иумамыз игәалан, ма ихьаан!
Уара сара усцәымшәан ахаан!
Уара сара сумамыз сгәалан, ма схьаан!
Сара агәырӷьареи,
Агәазҳара-агәахәареи,
Уаҩ изҭамлац агәи,
Уаҩ имоуц аразҟи,
Уара заҵәык иусҭарц азыҳәан мацараз,
Сизшәа збоит сара ианшаз, ма ианлашьцараз!
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Мышкы сизар,
Мышкы сыԥсуазар,
Урҭ аҩмшык ирыбжьаӡо,
Урҭ аҩмшынк ирҭаӡо,
Сара сыԥсҭазаара уара иугсыжьуам ахаан,
Уара уԥсҭазаара сара исыгмыз ахаан!
Апоет Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа ирҿиара даара ибеиоуп, даара иҵаулоуп, уи еибаха-еибафо инеиуа ӡиас дук иаҩызоуп ҳаԥсуа доуҳатә культураҿы… Аус злоу, иахьа игылоу аҿар рахь шаҟа иҳазнаго, шаҟа иреилҳаркаауа, шаҟа дара ишыртәу рдырыртә, иалаҽхәартә, ргәы аладуны иахцәажәартә иаҳзыҟаҵо, убриаҟара анарха аиуеит зда ҳамам ҳбызшәагьы!
Sputnik
Аныҳәатә ҽазыҟаҵарақәа Аҟәа ирылагеит лаҵара 3 рзы. Абри амш аҽны имҩаԥысит Аԥсны аҳәынҭқарратә камертә оркестри Москва аҳәынҭқарратә капеллеи рконцерт.
Аибашьра аветеранцәа алархәны афотоцәыргақәҵа "Аиааира ахаҿқәа. Ҳара ҳгәалашәареи ҳгәадуреи" Иван Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотекаҿы лаҵара 5 рзы иаадыртит.
Лаҵара 6 рзы аҟәатәи ашколхәыҷқәа рзы аибашьра иазку акиносахьақәа дырбара мҩаԥысуан.
Лаҵара 9 рзы, Аиааира амш аҽны, Аҟәа Диоскураа рыԥшаҳәаҿы Идырым асолдаҭ ибаҟа аҿаԥхьа ашәҭшьыҵәрақәа рышьҭаҵара ацеремониеи амитинги аадыртуеит асааҭ 10:00 рзы. Асааҭ 11:00 рзы Аԥсни Урыстәылеи рыруаа рымҩасра еиҿкаахоит. Асааҭ 9:00 рзы итрадициахаз "Ԥсра зқәым архәҭа" ақалақь агәы иалсуеит. Асааҭ 14:00 рзы маланыҟәала аицлабра "Сабду, аиааираз иҭабуп" акциа мҩаԥгахоит. Амш ахи-аҵыхәеи ақалақь иалыҩуеит аибашьра аамҭазтәи ашәақәа, амузыка.
Гагра аныҳәатә уснагӡатәқәа аадыртуеит Идырым асолдаҭ ибаҟа аҿаԥхьа ашәҭқәа рышьҭаҵара ацеремониала асааҭ 10:00 рзы. Нас имҩаԥысуеит акәашаратә ансамбльқәа рконцерт. Аветеранцәа аҳамҭақәа рыҭахоит.
Асааҭ 10:00 рзы В.И. Ленин ихьӡ зху апарк аҿы игылоу Идырым асолдаҭ ибаҟа амҵан ашәҭқәа шьҭарҵоит. Асааҭ 11:00 рзы Дәрыԥшь ақыҭан имҩаԥгахоит аҽырыҩрақәа.
Гәылрыԥшь араион аҿы Аиааира амш азгәаҭара хацыркхоит Идырым асолдаҭ ибаҟа аҿаԥхьа ашәҭшьыҵәрақәа рышьҭаҵарала. Асааҭ 12:00 рзы Смецкои ихьӡ зху асанатори аҿы имҩаԥгахоит аконцерт. Гәылрыԥшь ауааԥсыра ирылшоит маланыҟәала аицлабра "Сабду, аиааираз иҭабуп" акциа иалахәхар. Лаҵара 9 ауха аныҳәатә салиут халарҵоит, ашәҭргьагьақәа амшынӡ ихырҵоит.
Очамчыра араион аҿы аныҳәатә уснагӡатәқәа Кәтол ақыҭан аҽырыҩра амҩаԥгарала ихацыркхеит. Лаҵара 9 рзы Очамчыра, Идырым асолдаҭ ибаҟахьы инеиуеит араион ауааԥсыра. Асааҭ 11:00 рзы имҩаԥгахоит аконцерт.
Тҟәарчал аныҳәа аадыртуеит асааҭ 12:00 рзы 1941-1945 шықәсқәа раан иҭахаз асолдаҭцәа рбаҟахьы анеирала. Анаҩс Акультура ахан аҿы имҩаԥысуеит аконцерт.
Гал ашҭа хадаҿы арратә музыка арҳәарала ауснагӡатәқәа ирылагоит. Имҩаԥгахоит ахәыҷқәа рыхәмаррақәа, асахьаҭыхратә цәыргақәҵа, акаҭран аҿы асахьа аҭыхра, имҩаԥгахоит "Ԥсра зқәым архәҭа" акциа, амитинг. Асааҭ 12:30 рзы галаа урыстәылатәи аҳәаахьчаҩцәа злахәу ауснагӡатәқәа рыдгалахоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ишԥазгәарҭои амсылманцәа аныҳәа Ураза-Баирам, насгьы изакә ныҳәоузеи иара, абри атәы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны еиҭеиҳәеит Аԥсны амуфти хада ихаҭыԥуаҩ Абдураҳман Џьуӷьелиа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 14918-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13868-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 224-ҩык.
Ахра Аҩӡбеи дзыхьчоз ԥшьҩыки ахара рыдҵоуп абџьари аџьаԥҳани закәаншьаҭа рымамкәа раахәара, рыҵәахра, рымҩангара, рныҟәгара ахьымҩаԥигоз азы.
Казань ақалақьтә гимназиа №175 аҿы иҟалаз ахысрақәа ирыхҟьаны жәҩык ҭахеит, урҭ рҟынтәи быжьҩык хәыҷқәоуп.


АҞӘА, жьҭаара 25 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 зцәа иалоу реилкааразы атестқәа 480 ҟаҵан, урҭ рахьтә акоронавирус аарԥшын 172 тест рҟны ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аоперштаб иара убас иаанацҳаит жьҭаара 25 рзы Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы рыԥсҭазаара ишалҵыз ҩыџьа апациентцәа.
1944 шықәсазы ииз апациент, иара ареанимациа аҟәша дҭашәеит цәыббрамза 28 рзы иԥсыԥ лагаҩагара акыр ицәыцәгьаны, ҩганктәи агәыҵәкра иманы. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы, жьҭаара 25 рзы иԥсҭазаара далҵит.
1939 шықәсазы ииз ахаҵа, иара ареанимациа аҟәша дҭашәеит жьҭаара 20 рзы рзы иԥсыԥ лагаҩагара акыр ицәыцәгьаны, ҩганктәи агәыҵәкра иманы. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы, жьҭаара 24 рзы иԥсҭазаара далҵит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 148-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 141-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 51-ҩык, илҩаауп 8-ҩык апациентцәа. Гәдоуҭатәи агоспиталь иҭашәеит жәҩык ачымазцәа.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 42-ҩык апациентцәа. 39-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, хҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жәабран 26 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1958 шықәса рзы ииз апациент, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апациент иизықәыргылаз адиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц ауп. Ахаҵа иԥсҭазаара далҵит жәабран 25 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 44-ҩык, урҭ рахьтә 37-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 15-ҩык, ибжьаратәуп - 16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 10-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу жәҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12788-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12169-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 198-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Шәазыӡырҩла арубрика "Жәлар рдоуҳа" арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны есхаша.
Атекст шәаԥхьар ҟалоит абра>> Ажәҵыс ахьнеиуа амшра иатәуп: аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи ирыхҳәаау жәлар разгәаҭарақәа
АҞӘА, лаҵара 12 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Гәылрыԥшьтәи араионтә ӡбарҭа аӡбаҩ Игор Агәмаа Ахра Аҩӡба иҳәарала аус аҽа хьчаҩык иадгалара дақәшаҳаҭхеит.
Уаанӡа Ахра Аҩӡба иус ахәаԥшра урыстәылатәи адукат Сергеи Белиак иалахәхаразы азыҳәа ҟаиҵеит. Аӡбамҭа адкыларазы аӡбаҩцәа аилацәажәаратә уадахь инеиит.
Уаанӡа Ахра Аҩӡба иинтересқәа лыхьчон адукат Инга Габилаиаԥҳа.
Гәылрыԥшьтәи араионтә ӡбарҭаҿы Ахра Аҩӡбеи иара идгылаҩцәеи рус азы аилатәара хацдыркит. Дара ахара рыдҵоуп абџьари аџьаԥҳани закәаншьаҭа рымамкәа раахәара, рыҵәахра, рымҩангара, рныҟәгара ахьымҩаԥигоз азы.
Ари аҩыза аумҭазы ахәҭаҷ иазыԥхьагәанаҭоит ҩышықәса инаркны фышықәсанӡа ҭакрала ахыгара.


АҞӘА, лаҵара 20 – Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭаҿы лаҵарамза 20 рзы иԥсҭазаара далҵит 1951 шықәса ииз ахаҵа, лаҵарамза 19 рзы 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыс, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 46-ҩык, урҭ рахьтә 42-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 16-ҩык, ибжьаратәуп - 26-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 27-ҩык апациентцәа, рҭагылазаашьа бааԥсуп ааҩык. Очамчыра ирхәышәтәуеит 19-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 15126-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 14270-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 229-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Хәышықәса раԥхьа Гәылрыԥшь араион Дранда аҳаблан иаадыртит аҵыҵындрааӡарҭа. Иахьатәи аамҭазы ара аус руеит хышәҩык рҟынӡа аҭыԥантәи анхаҩцәа, иара аарыхырҭа аҵакыра акәзар, 20 гектар иҟоуп.
Афотосахьақәа шәрыхәаԥшыр ҟалоит абра>> Ааԥыни аԥхыни ирсимволу аргәыц: мышкы Драндатәи аҵыҵындрааӡарҭаҿы
Ԥаразиаа Романи Владимири 12 шықәса рхыҵуеит. Дара шықәсык анырхыҵуаз рҭаацәа игәарҭеит рцәажәара аҿиара шылаҟәыз.
Хԥа-хԥа шықәса анырхыҵуаз Москваҟа иргеит. Усҟан имҩаԥгаз ахәышәтәра лыҵшәа амоуит. Заанаҵтәи адиагноз – аутистизмтә спектр иаҵанакуа ашьақәҟьара, анервтә система хада ачымазара, ацәажәара аԥкра. Уи аахыс аҭаацәа уаҳа Аԥсны анҭыҵҟа ицартә аҭагылазаашьа рмоуит.
Быжь-шықәса рыҩнуҵҟа ахәыҷқәа рҭагылазаашьа еиҳагьы ибааԥсхеит, лассы-лассы рыԥсқәа рылышәшәоит, рхаԥыцқәеи рҿаҵеи ачымазарақәа дырҳаит. Уажәы дара адиагноз рзықәыргыларазы Москва, Воино-Иасенецки ихьӡ зху Аҭҵаарадырра-практикатә центр ҷыдаҿ агәаҭара иахысроуп. Уи азы ирҭахуп 315 560 нызқь мааҭ. Ариаҟара аԥара рҭаацәа ирымам азы афонд "Ашана" аԥареизгара хацнаркит.
Аԥсны АҶА амцарцәара-еиқәырхаратә хәҭа планлатәи рҵара-ҽазыҟаҵарақәа мҩаԥган Тҟәарчал, абри атәы аанацҳауеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
Раԥхьа амҩа-транспорт машәыр аан ахымҩаԥгашьа апрактикатә уснагӡатәқәа мҩаԥган. Иаҭахны иҟан излалшо ала ирццакны, агидравликатә хархәагала автомашьына ахыб ԥҟаны, ааха зауыз ауаҩы иҭыгара, ахәышәтәырҭахь ишьҭра. Аҩбатәи аетап аан ақалақь ахыбрақәа руак аҿы амца дырцәон. Алегендала амца акын ахԥатәии ахәбатәии аихагылақәа. Уахьынтә ауаа дәылгатәын.
Аминистр Лев Кәыҵниа иажәақәа рыла, азанааҭуаа рҿаԥхьа иқәгылаз аусдҵа нарыгӡеит, рҟазара аадырԥшит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, лаҵара 26 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аҟәатәи аԥшаҳәаҿы хынтәтәи ауаҩшьразы аусӡбара ахантәаҩы Мимоза Цәышԥҳа аус лалахәразы мап лыцәкызарц аӡбара аднакылеит Иреиҳаӡоу аӡбарҭа.
Ахьчаратә ган ахантәаҩы Мимоза Цәышԥҳа аус далгазарц азыҳәа ҟанаҵеит, лашьа иԥҳа гәакьа Лаура Цәышԥҳа усҭҵааҩык иаҳасаб ала аусҭҵаара дахьалахәыз азы. Ари аҭагылазаашьа Ашьаустә Закәанеидкыла иаҿагылоит.
Ахарадҵаратә ган иазгәанаҭеит аӡбаҩ лашьа иԥҳа аусҭҵаара дшалахәыз, аха аҷаԥшьаҩ усҭҵааҩ иаҳасаб ала мацара, лара ашьаусӡбареиҿкаара далахәылам, уи алагьы лара лалахәра мзызс дзыҟалом ҳәа.
Аус ахәаԥшразы аӡбаҩцәа реилазаара ԥсаххоит.
2019 шықәса абҵара 22 асааҭ 14:43 рзы Аҟәатәи аресторан "Сан-Ремо" аҿаԥхьа асабрадақәа зҿаз хҩык ауаа ахысра иалагеит. Алхас Аҩӡбеи Асҭамыр Шамбеи рыԥсҭазаара иалҵит. Урҭ рынахысгьы, ԥхынҷкәын 3 азы ахәышәтәырҭаҿы лыԥсҭазаара далҵит ахәра зауыз ахәынаҳаҩ Доминика Ақырҭааԥҳа. Даҽа ҩыџьа ахәрақәа роуит.
Апрокуратура хада адыррала, 2019 шықәса абҵара 22 азы акриминал алахәылацәа Асҭамыр Шамба, Алхас Аҩӡба, ақьафурҭа ахәынаҳаҩ Доминика Ақырҭааԥҳаи рышьреи Русҭам Шамбеи Шамил Аҩӡбеи рышьразы аҽазышәареи рхараҵоуп ацәгьоуцәа ргәыԥ аиҿкааҩцәа Ерик Ҷкадуеи, Беслан Бганбеи, агәыԥ алахәылацәа Даҭо Ахалаиеи, Демур Ахалаиеи, Аслан Блаббеи.
Иара убасгьы ацәгьоуцәа закәаншьаҭада абџьар ахархәареи, атәым мазара хықәкыла ааха аҭареи рзы ахара рхарарҵоит.
Хыхь зыӡбахә ҳәоу ацәгьоурақәа рнаҩсан Ҷкадуа ахара идырҵоит амашьынақәа "Мерседес-Бенц" и "Lexus GX" рӷьычреи, "абџьар изакәанымкәа аахәареи, аныҟәгареи, аҭиреи" ахәҭаҷ ала.
Демур Ахалаиа ахара идырҵоит Ахра Џьопуеи иареи еибыҳәаны абџьар изакәанымкәа аахәареи, аныҟәгареи, аҭиреи иалахәын ҳәа.
Беслан Бганбеи Аслан Блаббеи ахара рыдарҵоит абџьар изакәанымкәа аахәареи, аныҟәгареи, аҭиреи иалахәын ҳәа.
2019 шықәса ԥхынҷкәын 2 азы Апарламент аҿы абжьыҭира ашьҭахь рмаҵурақәа ирымххеит апрокурор хада Зураб Ачба, ихаҭыԥуаҩ Ешсоу Какалиа, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Гарри Аршба, ихаҭыԥуаҩ Казбек Кишмахов.
АҞӘА, рашәара 12 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 177-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 45-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 38-ҩык, урҭ рахьтә 37-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 12-ҩык, ибжьаратәуп - 26-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә ааҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 10-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - ааҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Атәыла ахада апарламент ахь инашьҭымҭа - хықәкыс иамоузеи ари апроцедура? Иара абжьажьра азакәан абанӡеиланаго? Аԥсны ахада апарламент ахь инашьҭымҭа ари ашықәс азы иарбоума, уи аҟны иалкаахо ахырхарҭа хадақәа, анашьҭымҭа аҵакы, адунеитә ԥышәа уҳәа азҵаарақәа ирылацәажәеит арадио Sputnik аефир аҟны Аԥсны ахада иҿы иҟоу аинформациатә хархәагақәа рымадаразы аусбарҭа аиҳабы Алхас Ҷолокәуа, ажурналист, агазеҭ "Чегемскаиа правда" аредактор хада Инал Ҳашыг.
"…Аԥсны аҳәынҭқарра ахада анапхгарахь даннеи, ԥшьымзгьы ахылахьан ашықәс, ачымазара ҿыц анцәырҵыз акәын. Ҳазхиаӡамызт аҭагылазаашьа, иҟалараны иҟазгьы аҳәара уадаҩын, амч-алша, ахшыҩ зегьы уи аус иазкын. Насгьы ԥҟаралагьы Аԥсны ауаа рацәа алархәны аиԥыларақәа, аизарақәа рымҩаԥгара аанкылан… уи ауп изызку анашьҭымҭа аҟамзаара, аха уи инаваргыланы исҳәар сҭахуп аҳәынҭқарра ахада изныкымкәа апарламент аҟны аиԥыларақәа шимаз, уаҟа Аԥсны аҩнуҵҟатәи адәныҟатәи аполитика далацәажәеит. Аԥсны аҭагылазаашьазы аҳәынҭқарра ахада ипланқәа ауаа рахь ицәыргамызт ҳәа аҳәарагьы иашам… Акызаҵәык, исҳәар исҭаху, анашьҭымҭа ҟалоит, амала ианыҟало абри амш ауп ҳәа макьана аҳәара сазхиам", - ҳәа азгәеиҭеит Ҷолокәуа.
Арҭ ашықәсқәа рзы аҳәынҭқарра ахада апарламент ахь инашьҭымҭа ритуалтә традициак аҳасабала ҳахәаԥшуан, инарҵауланы адокумент ҭҵааны, иҟаҳҵо шыҟаҳҵо атәы уиаҟара ҳазхәыцуамызт ҳәа агәаанагара ааирԥшит ажурналист Инал Ҳашыг.
Инеиҵыху аицәажәара шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.


АҞӘА, лаҵара 18 – Sputnik, Бадри Есиава. Мшаԥымзатәи аԥсуа тәанчахәқәа лаҵарамза анҵәамҭазы иршәоит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны Атәанчахәытә фонд аиҳабы Денис Гәылариа.
"Атәанчахәытә фонд мызк аҩнуҵҟа 95 миллион мааҭ аҭахны иҟоуп. Абжа аԥара азоуҳажьхьеит. Иаанханы иҟоуп мшаԥымзатәи ашәарақәа - 47 миллион мааҭ. Мшаԥымзатәи атәанчахәқәа лаҵара анҵәамҭа иахымгакәа иаҳшәоит", - иҳәеит иара.
Мшаԥымзазы Гәылариа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәон уи аамҭазы атәанчаҩцәа рҿаԥхьа ишәамкәа 55 миллион мааҭ нханы ишыҟаз.
Ашәарақәа рзы аиҵахарақәа зыхҟьаны иҟаз пандемиа ахҟьаԥҟьақәа роуп. Акоммерциатә еиҿкаарақәа жәпакы ашәахтәқәа рҟынтәи рхы иақәиҭтәын. Аԥгаԥсатә лагалақәагьы ҟарҵомызт.
Иара иажәақәа рыла, лаҵарамзазы иҵоуроу адинамика убартә иҟоуп.
"Аԥгаԥсатә лагалақәа рдинамика уахәаԥшуазар, ҭагалани аӡыни илаҟәлоит, аха ааԥынрази аԥхынрази ҩаԥхьа ихалоит акурорттә сезон иалҵшәаны. Аха макьаназ акурорттә сезон иалагамҭоуп, сгәы иаанагоит асезон анҵәамҭаз ҳаиҵахара аԥаҳхып ҳәа", - иҳәоит иара.
Атәанчахәытә фонд аҿаԥхьа еиҳа ауал зқәу еилахәыраны иҟоуп АУН "Амшынеиқәафымцамч". Анаплакы ЕгрыГЕС аусура анхацнарк инаркны иақәыз ауал ашәара иалагеит.
Аԥсны Атәанчахәытә фонд ареспублика атәылауаа рҿаԥхьа 2021 шықәса мшаԥымза инаркны иақәу ауал 55 миллион рҟынтәи 47 миллион рҟынӡа илаҟәит.
Зынӡа 2021 шықәса мшаԥымзазы ашәҟәы иҭагалоуп аԥсуа тәанчахәқәеи ашәарацҵақәеи зауа 47 300-ҩык. Арҭ рҟынтәи жә-нызқьҩык рҟынӡа урыстәылатәи атәанчахәы роуам. Аԥсны иашәо 2500 мааҭ роуп. 2021 шықәса жьҭаарамза инаркны уи 3000 мааҭ рҟынӡа ихаргалараны иҟоуп.
Афонд аҭахрақәа реизҳара ианыруа факторны иҟоуп есышықәса Урыстәыла Атәанчахәытә фонд аҟынтәи атәанчахәы змауа атәанчаҩцәа рхыԥхьаӡара иахьазҳауа.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 9 - Sputnik. Аԥсны Апарламент "2020 шықәсазтәи ареспубликатә биуџьет анагӡаразы" азакәан апроект адкылараз абжьыҭара мҩаԥнагеит.
Аԥсны аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, афинансқәа рминистр Владимир Делба еиҭеиҳәеит ҵыԥхтәи абиуџьет алагалақәеи аныхтәқәеи ртәы.
Апараметр хадақәа рынагӡара ишьақәнаргылеит 9 миллиардки 300 миллион мааҭ, ишьақәырӷәӷәаз 10 миллиардк иаҿырԥшны. Анагӡара мҩаԥысит 92,6%.
Аныхрақәа рзы абиуџьет апараметрқәа рынагӡара ишьақәнаргылеит 9 миллиардки 350 миллион мааҭ, ишьақәырӷәӷәаз 11 миллиарди 170 миллион мааҭ иаҿырԥшны.
Адепутат Натали Смырԥҳа ажәалагала ҟалҵеит абиуџьет анагӡара актәи аԥхьарала ирыдыркыларц.
Апарламентари Рауль Лолуа иазгәеиҭеит афинансқәа рминистр инарҭбаау аинформациа шыҟаиҵаз, ауадаҩрақәа шыҟазгьы 2020 шықәсазы аиҳабыра ишрылдыршаз рхыдҵақәа рынагӡара.
Иара ажәадгала ҟаиҵеит азакәан апроект актәии егьырҭ аԥхьарақәеи рыла ирыдыркыларц.
Ахцәажәарақәа рышьҭахь адепутатцәа ирыӡбеит актәи аԥхьара аҳәаақәа ирҭагӡаны абжьыҭара мҩаԥыргарц. Абжьыҭараан абиуџьет анагӡара рыдыркылеит.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


— Адгәыр, ааигәа ихырқәшахеит аԥсуа жәлар рыхәмаррақәа рыҭҵааразы аекспедициа ахԥатәи аетап. Иарбан хәмаррақәоу уажәы иҭыухыз?
— Жәлар рыхәмаррақәа рырҿиара, реиқәырхара изызҳауа аҿар рыбжьара агәыбылра ацәыргара хықәкыс ишьҭыхны ажәытә аԥсуаа имҩаԥыргоз, гәашьамхыла, махәҿыла, иахьеицлабуаз ахәмаррақәа иахьатәи аԥсҭазаара аларҵәара азы апроект шьҭыхын. Раԥхьаӡа адгылара азҭаз Аԥсны анаукақәа ракадемиа апрезидент Зураб Џьапуа иуоп.
Ателехәаԥшраҟны акымкәа-ҩбамкәа аматериал сышьҭхьан ахәмаррақәа ирызкны, уи ашьҭахь иара аапхьара сиҭеит иҵегь инарҭбааны ари азҵаара ҭаҳҵаарц. Авагыларагьы ҳаиҭеит "абазеи аԥсуаа рбызшәақәа аиқәырхареи, рырҿиареи, аҭоурыхтә культура ҭынхеи" захьӡу, амеценат Муса Екзеков напхгара зиҭо апрограмма аҿы аплан иарбан. Анаҩс, аекспедициақәа рымҩаԥгаразы аплан шьақәыргылан.
Уажәтәи аҭҵаарақәа рҿы аԥсуа қыҭақәа рыҟны ԥшь-експедициак мҩаԥган. Анҵамҭақәа ҟаҵоуп ҩба, даҽа ҩба амонтаж ҟаҵатәны иҟоуп. Макьана аусура апроцесс цоит. Ирацәоуп ахәмаррақәа зыҭҵаара аҭаху. Раԥхьатәи ахәмарра иахьӡуп "Бӷарҵа", уи иахыршланы иҟоу ахәмарра "Махцәы-махцәы" ҳәа иҟоу ахәмарра еицҭысхит Лыхны ақыҭан.
Анаҩс, Џьгьарда ақыҭан иҭыхын, ажәытәын аԥсуаа ахьчацәа иаԥырҵаз "Ауаса рымпал" ахәмарра. Ауаса ахәы иалхны ампыл ҟарҵеит, руасақәеи рыџьмақәеи ахьынӡаҳәоз дара неины ихәмаруан. Ус ауп ишыҟоу ҳәа еиҭарҳәеит ҳзызҵаақәаз. Аԥҟарақәа инҭырҳәцааны издыруа рхыԥхьаӡара маҷуп. Аха излауа ала аҭҵаара ҳаҿуп. Аӡәык ҩыџьак ирдыруазаргьы аԥҟарақәа иамоу акәамаҵамарақәа здыруа маҷуп. Аԥҟара ахаҭаҵәҟа, ихадоу шьаҭас иаҭаны ауп аҭыхрақәагьы шымҩаԥааго. Уажәы ааигәа Дәрыԥшь ақыҭан иҭаҳхит "Аркьыл" захьӡу ахәмарра.
Ари ажәа лассы-лассы иаҳԥымлозаргьы аԥсуаа рхы иадырхәоит. Ахәмаррақәа ашколхәыҷқәа рзы аинтерес змоу хәмарроуп. Иазгәаҭатәуп аҭыхрақәа анымҩаԥаҳгоз ашколхәыҷкәа зегьы, адиректор ианимаркны аинтерес рызцәырҵны ишахәаԥшуаз, рыблақәа амца ахыубаалон. Уажәы ааигәа Қәтол ақыҭан имҩаԥаагеит "Шьапықәсра", ари ахәмарра даара аццакра зҭаху хәмарроуп. Арҭ зегьы гәашьамхтә хәмаррақәоуп. Аекспедициақәа рылҵшәақәа рыла имҩаԥгоуп абарҭ аҭыхрақәа.
— Аҭыхрақәа ирылаху аиҳабыратә классқәа рҵаҩцәа роуп. Аԥҟарақәа шԥарызнауго, аҭыхрақәа иашԥазыҟауҵо?
— Ииашаны, аҭыхрақәа ирылаху аиҳабыратә аклассқәа реиҳабацәа роуп. Аԥҟарақәа баша уаныхәмаруа рацәак иуадаҩымзаргьы, аҭыхрақәа раан уи даҽакуп. Ирзеилкааӡом ақәыргылара ишаҭаху, дара адруҳәа ихәмарыр рҭахуп аха, ус иауӡом. Иҟарҵаз еиҭах зныкымкәа ҩынтәымкәа идҳарҟаҵоит. Раԥхьа ҳаналаго ицәгьуп, аха нас еилыркаауеит. Исҭаху зегьы араскадровка ҟасҵоит, асценара сыҩуеит. Ажәакала, ари аус зегьы етап-етапла ишьақәгылоуп.
— Аԥҟарақәа здыруа аекспертцәа шԥауԥшаауеит?
— Ақыҭақәа рхадацәа рыла заа адырра ҟасҵоит, абыргцәа зцәажәара бзиоу, ахәмаррақәа ирхаану, ахәмаррақәа ртәы здыруа сыҵарҳәарц. Сахьнеиуа џьара-џьара зынӡа иззымдыруагьы ыҟоуп, сгьежьны санаауагьы ҟалалоит. Апҟарақәа здыруагьы инҭырҳәцааны иҟоуп, анаҩс аҭыхрақәа амҩаԥгаразы сымҩақәызҵо.
— Асиужетқәа анеиқәуршәалакгьы афильм ҳасабла иҟалоума?
— Асиужетқәа ҳанаарылгалак аформа азыԥшааны, еилаҵаны, мамзаргьы хаз-хазы жәлар рыхәмаррақәа ирызку фильм хәыҷык аҳасабала иалҵыртә аихшьаалатә аҟаҵара. Ари аусура аанкылахаӡом. Иҳаҩсаз ашықәс анҵәамҭазы Аԥсны имҩаԥган астол гьежь аԥсуааи абазақәеи еицымҩаԥырго апроект ала. Уаҟа ажәахә сыман сықәгылан, аихшьаала ҟаҵан сусура, анаҩс аилацәажәара ашьҭахь иазыӡбан сынтәтаәи ашықәсазгьы аусура иацҵахоит ҳәа.
— Ахԥатәи аетап азы иарбан хәмаррақәоу ҳәа аплан шьақәургылахьоума?
— Ҳҵакыра, ҳгеографиа ҳарҭбааит ҳәа уҳәар алшоит, Аԥсны мацара акәымкәа анҭыҵ аҭҵаарақәа рымҩаԥгара. Ари апроект абазақәеи ҳареи иаҳзеиԥшуп аҟынтәи, иаҳгәиҭоуп Ҟарачы-Черқьесск аҭыхрақәа рымҩаԥгара. Уи баша ҽнакала иузынамгӡо усуп, мчыбжьыла уахь ацара аҭаххоит.
Уажәы сызҿу асиужетқәа анхсырқәшалак ашьҭахь аекспедициа мҩаԥгатәуп, мамзар аамҭа ҳацәцар алшоит. Уажәнатә уахь адырра ҟасҵахьеит, еизугаша аматериал ыҟоуп. Аԥсны еиԥш ирацәамзаргьы, ҩба-хԥа хәмарра ҭуҵааратәы иҟоуп.
— Ажәакала, иҭыуҵааша аԥсуа жәлар рыхәмаррақәа рацәоуп, уаԥхьаҟа аус ду шьҭоуп
— Ааи, ирацәоуп иҭыуҵааша аинтерес зҵоу ахәмаррақәа. Зегьы маншәалахап ҳәа сгәы иаанагоит.
Амшира. Изакәытә мшузеи? Доусы иара итәала идикылоит ари амш. Насгьы, ҳәарада, шаҟа ухыҵуа еиԥш. Уаныхәыҷу, уанҿоу угәы хыҭхыҭуа уазыԥшызар, уқәра ацлацыԥхьаӡа, адунеи хызфаауа ҳәа уаҩ дшыҟам анеилукаалак, ухәыцуа уалагоит. Аамҭа цацыԥхьаӡа уи арыцхә еиҳа-еиҳа угәы ақәымло уҟалоит. Усҵәҟьоуп уи амш шазгәоуҭогьы. Аха уажәы уи акәым исҳәарц исҭаху. Зегь реиҳа сгәалашәараҿ инхаз сымшира атәы шәзеиҭасҳәарц сҭахуп!
Ажәбатәи акласс саналгоз, сыԥсҭазаара ԥхьаҟа ишыҟалаша сҩырц кәакьк сныкҿатәеит, зегь азԥхьагәасҭеит, убарҭ аҳәаақәа сҽырҭагӡаны сныҟәаларц ӡбаны. Раԥхьа ус иалҵуазшәа иагьыҟан: ашкол саналгаша, аҵара санҭалаша, аусура саналагаша, раԥхьатәи сԥарақәа ансырҳаша, ԥҳәыс данаазгашаҵәҟьагьы сазхәыцит! Зегь маншәалан ацара иаҿын, аха… Сара сыԥсҭазаара иагәылалеит аибашьра! Уи иаанарҳәит зегьы! Ара шьҭа Аманшәалара Ахацкы ишаӡбо акәын! Алотереиа! Иабатәи зԥхьагәаҭароу?!.
Ҩажәибыжьбатәи сымшира 1993 шықәса рашәарамза иақәшәеит. Аибашьра аилашымҭа. Аамҭалатәи аҭынчра шыҟазгьы. Аха зегьы еилыркаауан, лассы (даҽакала ҟалашьа амамызт) аҭабиақәа ҳарҭыҵны жәылара ишдәықәлатәхоз. Уа… Ишалҵуеиԥш…
Аха уи ԥхынгәазы. Макьана аҭабиақәа рҿынтә акәын ҳшеибашьуаз. Кәтышьха. Ахырӷәӷәарҭатә ҭыԥ ҳақәшәеит. Ахысырҭақәа аманы. Аҭабиахырӷәӷәарҭа аманы. Аҽыԥхьакырҭа ҟаҵаны. Ҳаӷацәа жәылара идәықәларц ргәаӷьызҭгьы, џьаҳаным рзыԥшын! Ҽхырцәажәараӡам, ус акәҵәҟьан ишыҟаз. Избанзар ҳахьыҟаз аҭыԥ аҿы аԥсабара ахаҭа ҳахәон, уи ҳара ҳзы иманшәалан, зегь рыла ииашан иалхын. Ҳџьаԥҳаны ҳазхандаз, ҩ-баталионкгьы лаҳашьҭуан.
Аха уи зегь аибашьра атәоуп, аҭынч ԥсҭазаара атәы сҳәарц сҭахуп. Аблиндаж аҿы рҽеиҭнырыԥсахларц хәымши хәымши рыбжьара жәаҩык аауан. Убарҭ хәымш иахьынӡауа уаҩԥсҵас иаҳхаагарц азы иааҳбоз зегь наҳгеит. Агазҵәҟьагь! Ачанахқәа, ачқьыԥқәа, аҳәызбақәа. Агәабанқәа, ахчқәа, аиаракнаҳаҵәҟьагь! Анардқәа, амацақәа, ажурналқәеи ашәҟәқәеи!
Рашәарамза 20 ҳҽанеиҭнаҳаԥсахлозҵәҟьа иақәшәеит, сара аҷаԥшьарҭахь санцашаз. Ажәалагалақәа рацәахеит. Аӡәы иахаҳгап иҳәеит, аӡәы ақәҿиҭуамызт, сара инаҿаршәны мап скит! Аха зегь зыӡбаз Сан лакәхеит! Узавамлартә ауп ишылҳәазгьы, лара ишылҟазшьазеиԥш. Аибашьра еибашьроуп, аха аԥсҭазаара ԥсҭазаароуп, аҷкәынцәа ргәы дырҿыхарц рҭахуп! Зегь ааилаҭырит. Хкырацәала афатә аархианы, аҭра инҭаҵаны иара уа ахырӷәӷәарҭаҿ ныҳәа хәыҷык еиҿкаатәуп ҳәа ҳаӡбеит! Ухаҿы иузаагомызт уа, аха гәҭакы бзиан!
Картонтә ҭрак ҳаԥшаан, убри иакыша афатә ҳәа ҳхәыцуа ҳалагеит. Ачашәқәеи ачарӡи ракәхоит ҳәа ҳаӡбеит. Хә-литрак зкуа аҩы зҭаз аԥаҭлыка сарҭмаҟ иҭаҵаны изгоит ҳәа ҳҳасабит. Изхәыцҵәҟьаз дысгәалашәом, аха ачашәқәа рацәаны ишаҳзалымҵуаз анаҳба (ачашыла ҳазхомызт, насгьы зегь реиҳа ихадароу – ашә!), иара убас чарӡк акуан, нас убри ахыхь ҭыԥк нхон иара азы… аторт азы! Ааи, ааи! Аторт! Абри акәын зегь иџьаршьаҵәҟьоз! Ара сара саҿаапкит! Машьынада, ҭоуиҭадла гашьас иасҭои абри зегь?! Ари зегь еиламло?! Аха Сан илҳәаз ҳәан!
Ара исымҳәар ауам сыԥшәма лыфатәҟаҵашьа ахыԥша кыр хара ишнаҩхьаз. Лчысҟаҵашьа аԥхьа инаргылан! Имаӡам, ахаҵа игәахьы уназго амҩа фатәла ишҩычоу, сара сахьхаафаҩыз (уажәгьы) уазхәыцуазар, иалсхыз аҭыԥҳа лтортқәа схырхит! Сҭаацәара даналанагала, сгәакьацәеи сҩызцәеи рҿы имҩаԥысуаз еишәачарацыԥхьаӡа лнапала иҟалҵоз атортқәа аҭыԥ ҷыда ааныркылон! Нас, ари аибашьра хлымӡаах ҳанҭагылоу уҩызцәа игәхьааргаз ачысқәа рыла ишԥаумыргәырӷьо шьҭа?! Иаҭахыз амарҭхәқәа ҳрышьҭалеит. Ачашыла, акәҭаӷьқәа, архаага уҳәару, иахьынтәааҳгаз ҳәа уаҩы игәалашәом, адгьыл иҵаҳхит, аха иҳаԥшааит! Саҳәшьаԥа Масиута (усҟан жәаҩа шықәса ихыҵуан) илшозгьы илымшозгьы ҟаҵаны, уаԥсҵәык амшәмаахыр иԥшааит. Аамҭа бзиақәа раан еиԥш – аторт ссирхеит! Аҭра аҵан ачашәқәа ҭаҳҵеит, нас ачарӡ, урҭ зегь рханы аторт! Ихьанҭацәамхеит, аха закәытә ҭакԥхықәроузеи! Намҩатәла еибганы анагара!
Аибашьраан зегьы урыцклаԥшуа, зегь хауҵо уалагоит. Аҩны сдәылҵны аибашьра ацәаҳәахьы сцара шьаҿацыԥхьаӡа иазԥхьагәаҭан иҟан: аӡәгьы абзиараз ҳәа иамҳәакәа, акулон змаз сыхьтәы хәыдхаҵа схыхны сыԥшәма илзынсыжьуан, насгьы еснагь (!) амҩахь сан снаскьалгон! Ари зегьы заа аӡәгьы далацәажәомызт, иӡбомызт, аха ус ианышьақәгылах, аӡәгьы еилеигомызт. Ус акәхеит уажәгьы. Сҽеибысҭан, сԥаҭлыка сарҭмаҟ инҭасҵеит, счысҭра снапы инасыркын сдәықәлеит. Акы мацара унақәтәан Кәтышьханӡа ушиашоу еснагь узцомызт, ҳәараҭахума. Уажәгьы хынтә-ԥшьынтә амашьынақәа ԥсахтәхеит.
Амашьына дуқәагь, амашьыналасқәагь. Лассы-ласс издыруаз сыргон, ус исымҩалацәазгьы сықәшәалон. Зегь аинтерес рыман: абри иуку иҭоузеи? Рызегь ҭакс ирысҭон: "Аторт!". Уи "алаф" зегь ргәы ҟанаҵон. Аӡәгьы иара ус ихаҿы иааиуамызт уа иреиӷьу ачысхаа ҭаҵаны изгоит ҳәа! Убас ҭоуиҭадла сагьнеит аблиндаж аҟынӡа.
Аҷкәынцәа аԥсшәа ахьеибырҳәоз, ажәабжьқәак ахьеибырҳәоз схы иархәаны аҭуан аҿы уаҩы иахьиимбашаз исҵәахит. Ҳаԥшырҭақәа ҳалаԥш рхаҳган, анаԥшыҩцәа ықәҳаргылан, шьыбжьхьа ҳфап ҳәа ҳаӡбеит. Ишаҳбац еиԥш акартош ӡны. Кранаҳфа ашьҭахь сымшира шыҟаз рыласҳәеит, уи азгәаҳҭарц аҩы шаазгазгьы сҳәеит. Зегь еигәырӷьеит, сгәыдыркылеит-схыдыркылеит, аныҳәаҿа ԥшӡақәа ныркылан иржәит. Ус аӡәы иааигәалашәеит: "Ех, аамҭа бзиак акәызҭгьы, Иана астол ҳазлырхиарын, хкы рацәала ахаақәа ҟалҵарын, хымԥада торт хазынакгьы ҟалҵашан! Аха иабаҟоу?!" Шьҭа сҳамҭа аамҭа шааз збеит! Сҩагылан, сҭаҵәах ахьыҟаз сҿынасхан, сыбжьы ҭыган ус сҳәеит:
– Уи мариоуп! Аибашьра ҳԥырхагоуп ҳәа зҳәада?! Тортзар ишәҭаху – абар иаргьы!
Скоробка аацәырызгеит. Астол инықәсыргылан, ашашәақәа рԥыртлара салагеит. Зегь сыкәшан иԥшуп. Урҭ рхаҿсахьақәа жәбандаз, ашашәақәа ԥыртланы изҭаз аҭра анаасырт! Шаҟа гәырӷьабжь, шаҟа ҽхәаԥхьыӡ, шаҟа ҭабуп ахырҳәааз!!! Ари аҩыза аӡәгьы дазыԥшымызт, аиашаз! Анаҩстәи аныҳәаҿа абри ачысҭра иҭаз ҟазҵази еиқәзыршәази ргәабзиараз инкылан! Сымшира шыҟаз ажәабжь, насгьы, зегь реиҳа ихадараз – аторт шыҟоу атәы – ахырӷәӷәарҭа зегь иахыҵәеит!
Иҟалаз уи ауп, Аҟәатәи абаталион х-ҭыԥк рҿы апозициақәа ннакылон. Актәи аблиндаж – "зықәра ыҟаз" (қәрала зегьы иҳаиҳабыз), аҩбатәи - "арԥарцәа" рвзвод, еиҳарак класск аҿы еицтәаз рыла ишьақәгылаз, аибашьра аналагоз жәаа шықәса зхыҵыз (изхымҵыцгьы ыҟан!), нас ҳара – "асқамуаа", адрамтеатр аҿаԥхьа игылаз асқамқәа рҿы ҳахьеизоз азы ус зыхьӡхалаз, "аԥсуа шҭа" иатәызгьы ҳаланы (рыҩнашҭа иатәыз аҷкәынцәа, "акәакьуаа" ҳәа ҳзышьҭаз). Аторт ҳасны иаразнак иаҳфандаз ҳәа ҳшыҟазгьы, знык ала имфакәа, маҷк-маҷк акәзаргьы еихшаны зегьы агьама дҳарбароуп ҳәа ҳаӡбеит. Уи шыҟаҳҵазгьы абас ауп: егьырҭ агәыԥқәа рахь иҳацҳаит, дара ацҳаражәҳәаҩцәа аарышьҭит. Ацҳаражәҳәаҩ амҩахәасҭа данылан дшааиуаз, шәкҟа метра шыбжьоу ҿиҭуан: "Лиоха!!! Иудысныҳәалоит умшира! Ураааа!!!"
Аиашаз, ачарӡи ачашәқәеи ауха ачаи анаҳжәуа ҳәа иаҳҵәахит. Ахәылбыҽха инаркны аухантәарак ари аҭыԥ аҿы уамашәа иубашаз аилаҩеиласра ыҟан! Мзызс иаарыԥшаалак зегь акҿаҩрахьы инеины ахаа агьама рбон. Уи хашҭшьа амам! Агәра ганы сыҟоуп, урҭ аҷкәынцәа рахьтә уи аторт аҵкыс ихаау ифахьазаргьы, абас игьаманы ахаан ишимфац!
Аҵыхәтәаны исҳәарц исҭаху. Уинахыс иҟан ишьаарҵәыраз ԥхынгәымза, аиааира аазгаз цәыббрамза. Аӡәы шьапыда дынхоит, аӡәы ила ҭырхуеит, аӡәы дҭахоит, игәыҿкаагоуп, аха цәыббра 30 зегьы аԥылартә, еилыркаартә изыҟаломызт. Уинахыс аибашьрашьҭахьтәи аамҭа. Аибашьра иалҵыз изларылшо ала рхы ныҟәыргар акәхоит! Абарҭ ракәын, ахаан еибашьра зымбацыз, иҟалап, раԥхьаӡакәны автомат ахьанҭара знырыз ыҟазаргьы, ахаан ашәақьхәшә афҩы змаҳацызгьы, дара зегьы аӡәк иеиԥш еидгыланы рыԥсадгьыл ахьчараз игылар акәхеит! Доусы илахьынҵа иман, доусы иԥсыҽра иман, доусы игәазыҳәара ыҟан! Урҭ аибашьра иԥнашәеит! Аха, рыцҳарас иҟалаз, аҭынч ԥсҭазаара зегь зазымиааит!
Еибашьра шәымбааит! Агәабзиареи аманшәалареи!
Иҭахаз рыԥсаҭа бзиахааит!
Аԥсны Аҳәынҭқарра Аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра иҟанаҵаз алаҳәара инақәыршәаны ҳазҭоу ашықәс рашәарамза 25 рзы ихыркәшахоит аҵаратә процесс, аԥышәарақәа ракәзар, ԥхынгәы 1 азы инҵәоит. Аха, абраҟа ицәырҵит еиуеиԥшым агәаанагарақәа цәырызгаз даҽа ҳәамҭак. Аминистрра ишаанацҳауа ала "иаанкылоуп ақалақьтә балқәа". Иарбану шәызқәыԥшуаз, апандемиа акәу, уи иарҿиаз афинанстә кризис акәу ҳәа аминистр Инал Габлиа исҭаз азҵаара "агәабзиара ҳазхәыцуан" ҳәа аҭак сиҭеит.
Иахьа, ииашоуп, аԥкрақәа рӷьырак амхуп, ауаажәларра унарылаԥшыр, иубоит асабраданыҟәгараҵәҟьа ишаҟәыҵыз, убри аҟынтә, ашкол аушьҭымҭацәа рзы еиҳа аԥкарақәа заҭахузеи ҳәа азҵаатәқәа шьҭызхызгьы ыҟоуп. Адәахьала атәым дҳахәаԥшыр COVID-19 ацәаара ыҟамшәа иҟоуп. Аоперативтә штаб иаанацҳауа атәы ҳҳәозар, аҭагылазаашьа зынӡагьы иманшәалам. Аҵыхәтәантәи аинформациа ишаҳәо ала, игәаҭаз 302-а рахьтә 90–ҩык ачымазара рыдбалоуп. Иара убас ачымазара еизҳауеит ашколхәыҷқәеи арҵаҩцәеи рыбжьара ҳәа арҭ амшқәа рзы адырра ҟанаҵеит Агәабзиарахьчара аминистрра.
Абас ала, аҵарадырра аминистрра ашкол аушьҭымҭацәа ашәарҭара рацәыхьчаразы ирыдыркылаз қәҵароуп. Апандемиа иарҿиаз ашәарҭара анаҩсангьы, ашкол аушьҭымҭацәа рыхәылԥазқәа ахархьуаа рзы ҵҩа змам финанстә уадаҩроуп. COVID-19 ҟааланӡатәи атрадициақәа ртәы ҳҳәозар, "апонт" ҳәа ҳзышьҭоу иадҳәалоу аусмҩаԥгатәқәа рацәан. Аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы аиҿкаара, ақьафурҭахь ацара, анаҩс иҟан ақалақьтә бал - аресторан, нас ареспубликатә бал - аресторан. Абарҭқәа зегьы имаҷымкәа ахарџь рыцуп. Измоу рзы ипроблемамзар акәхап, аха зылшара маҷугьы рыхшара ргәы ҭамҷаҷарц азы абарҭ ахәылԥазқәа рҽырхьырыгӡон.
Аибашьра ҟалаанӡа атәы ҳалацәажәозар, иҟан аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы, ашәҭқәа, ҳамҭас арҵаҩцәа рзы ашәҟәқәа. Иахьынӡасгәалашәо, ҳҭаацәа рзы уамак ибаргәымызт ашкол ҳалгара. Усҟангьы, аԥышәарақәа рышьҭахь аишәақәа рхианы ианазгәарҭоз ыҟан, аха иахьатәи "апонт" амҽхак зынӡа иацәыхаран.
Сара слацәажәеит сынтәа зыԥҳа ашкол иалго ԥшьҩык ахшара ран. Аԥҳәыс дынхоит Аҟәа. Лара лыхьӡ лҳәар лҭахымхеит, нас лыԥҳа лҩызцәа гәыбӷан лырымҭарц азы.
"Иҟоуп зыхә ҳараку аҵкқәа зыԥҳацәа ирзаазхәарц зылшо. 40 нызқь ҳәа иаазхәо дубап. Ҳара уиаҟара ҳалшомызт аҟынтә, еиҳа ирмарианы ҳшалгаша ҳазхәыцуан. Ацәҩыча аахәаны исыман схәыҷы лзы, аха уажәшьҭа абал ҟамлозар, аҵкы ҳӡахру иҳамӡахру ҳаздыруам. Сныхтәқәа еиҳа имҷхаргьы ауеит", - лҳәеит аԥҳәыс.
Акырынтә ҳаԥхьахьеит аҳәаанырцә ашкол иалго агәыҳалалратә акциақәа ҟаҵаны, абалқәа ракәымкәа баша аԥсшьара еиҿызкаауа шыҟоу. Аха, аԥсуа "понт" атәы ҳҳәозар, ҳхыза заҟароу ҳаԥшны акәӡам ҳшьапы шеиҵаҳхуа. Сара дсықәшәеит абал хымԥада имҩаԥгатәуп ҳәа изыԥхьаӡо ан. Лара "ашкол аушьҭымҭацәа рныҳәа абжьыхра аҭахым, ачарақәа руеит, нас абал ҟалар иамоузеи?" ҳәа азҵаара сылҭеит. Ҳаицәажәараан COVID-19 алеишәа шыцәгьоу атема анцәырызга, "егьырҭ ирыхьуа ҳаргьы иҳахьып" ҳәа саҭалкит. Ашкол алгара иацу ахарџь азы уи аԥҳәыс илҳәеит "60 нызқь ишеиҵамхо, цқьа иуԥхьаӡар, еиҳахаргьы ауеит, иҟоуп 40 нызқь иаԥсоу аҵкы аазхәаргьы зылшо, аха урҭ сара срацлабуам", - инацылҵеит абал амҩаԥгара иадгыло ан лажәа.
Асоциалтә ҳақәа ҳрыхәаԥшыр, Аҵара аминистрра иаднакылаз ақәҵара иақәшаҳаҭым рацәаҩуп. Иақәшаҳаҭу ыҟазаргьы, иԥхашьаны рыԥсы ахдырӡаауам. Сиацәажәон Галтәи 2-тәи абжьаратә школ адиректор Ахра Кәакәасқьыр.
"Ҳара сынтәа ашкол ашҭаҿы имҩаԥаҳгоит аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы, иара убас аттестатқәа рыҭара", - иҳәеит иара. Абал аӡбахә азы "ныҳәа бзиан, афинанстә ҳәаақәа рмаҷызҭгьы" иҳәеит ҩыџьа аҭыԥҳацәа ашкол иалзыргахьоу иаҳасабала. Адиректор Кәакәасқьыр сынтәа апандемиа иахҟьаны иаанкылоу абал аҭаацәа зны-зынла иахҭнырҵо дазхәыцуа ирониатә ҟазшьала абас иҳәеит:
"Ҳчарақәа ирҩызахеит. Аҭаацәа реиндаҭлароуп иара шьаҭас иамоу. Араионқәа рҿы ари аус еиҳа имариоуп, аҳҭнықалақь аҿы афокусқәа рацәоуп", - иҳәеит Кәакәасқьыр.
Анаҩс сыҽлымаздеит Гагратәи 1-тәи абжьаратә школ адиректор Хана Гәынԥҳа. Абалқәа ахьаанкылоу азы аҵаҩцәа ирҳәозеи ҳәа санлазҵаа, "хымԥада ахәыҷқәа ргәы иалсит, рҽазыҟарҵон" ҳәа азгәалҭеит. Гәынԥҳагьы илҳәеит аминистрра иҭнажьыз ақәҵара инақәыршәаны дара ашкол ашҭаҿы ишымҩаԥырго аушьҭымҭацәа рныҳәа.
"Аттестатқәа анроулакгьы, "идырхиаз рышәҵатәқәа ахьыршәырҵаша рыԥшаауеит усгьы", - лҳәеит лара, аҭаацәеи ахшареи уи аныҳәа аганахь ишаанырмыжьуа дазхәыцуа. Аҭаацәа ашкол иалдырго рхәыҷқәа рышәҵатәы иахҭнырҵо азы адиректор Гәынԥҳа "апонт апроцент ҳаркуп" ҳәа ахҳәаа азылуит.
Асовет аамҭақәа рахь сгьежьуазар, сара 1980 шықәсазы саналгоз усҟан директорс иҳамаз Пантик Табаӷәуа азин ҳаимҭаӡеит џьара ҳаизаны "акампани́́а" ҳәа изышьҭаз амҩаԥгара. Ус ҟаиҵеит, избаназар шықәсык уи аԥхьа ақыҭаҿы ҭаацәарак рҿы имҩаԥыргоз аныҳәа ауха аҷкәынцәа ргәы нибархеит. Ажәакала, ашкол салгара иадҳәаланы абанкет захьӡу сгәалашәараҿы иҟам, уамакгьы ихьаасымгеит усҟан. Ашкол ашҭаҿы ҳаизганы арҵаҩцәа ҳадныҳәалеит. Убри ашьҭахь, ҳарҵаҩцәа қәыԥшцәа ҳацны шьапыла Кәтоли Тамшьи аспидола кны ашәа арҳәо ҳабжьысит. Уи аныҟәара уажәгьы иԥхаӡа сгәы иҭоуп.
Сынтәа 2021-тәи ашықәс азы, "апонтқәа" рыхә акыр ихалахьеит, ачымазара ҿкы акашәа имбакәа, знык аттестатқәа роур, ашкол анҭыҵ агәырӷьаратә хәылԥазқәа еиҿыркаашт алшара змоу аҭаацәа рыхшара. Ақыҭа хәыҷқәа ракәзар, ахааназгьы еиҳа ирмарианы иахысуан ари апроцесс...
Мҩамш, ашкол аушьҭымҭацәа!
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Лаҵарамза 23 рзы адунеижәларбжьара акәуақәа рымш азгәарҭоит.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа адунеи атәылақәа жәпакы рҟны иуԥылоит. Амшын Еиқәа аҿықәан акәзар, (араҟа иҟоу наукала Никольски икәуақәа, Чиквитаӡе ихкыхәҭа ҳәа иашьҭоуп) Анапа инаркны Пицунда-Мысратәи аҳәырԥсарра ауп рнызарҭа (ареал). Аха уеизгьы, Аԥснытәи аҳауа дара еиҳа ирнаалоит. Избанзар ишԥеилкаатәу, Лӡаа ахәыҳаракырақәа рҿы рхыԥхьаӡара арацәара, Краснодартәи атәылаҿацә зегьы аасҭа.
"Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рыҭҵааразы жәашықәса инеиԥынкыланы лаҵарамзазы, Нижни Новгородынтәи Лӡааҟа даауан аҵарауаҩ, азоолог Марк Пестов. Иареи сареи ҳанеибадыр Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет, абиологиатә факультет аҿы аҵара сҵон. Иалсхыз азанааҭ анеиликаа, иҭҵаарақәа срылаирхәуа далагеит. Акәуақәа реиҿартәышьа, рцәеижьхәҭақәа, ршьаԥхыц, рҵыхәа, ирықәу амса хагьежьааны ауреи, аҭбаареи ҳшәон, рҟазшьаҷыдарақәа, рныҟәашьа, уҳәа рыԥсҭазаара амҩаԥысшьа хәҭа-хәҭала еилҳаргон. Адыргақәа раҳҭон, ақьаад аҿы иаҳарбон. Адырҩашықәсазы, мамзаргьы ҩба-хԥа шықәса рышьҭахь иаҳԥыхьашәар рыҽшеиҭаркуаз гәаҳҭон", - иҳәоит Лӡаатәи акәуақәа рыҭҵаара иалахәыз абиолог Умар Џьакониа.
Арԥыс иажәақәа рыла, Лӡаа ахәыҳаракырақәа рацәоуп. Шықәсык аԥхьа хәык аҿы ирбоз акәуа, иҟалон адырҩашықәсазы даҽа хәык аҿы ианырбоз. Уи иранаҳәон реиҭаҵшьа зеиԥшраз.
Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Аԥсны егьырҭ аҭыԥқәа рҿы иаҳԥыхьашәеит ҳәа аҵарауаа адырра анрырҭоз, урҭ аҭыԥқәа рыҭҵаарахьы ицон, аха ауаа аӡмахтә акәуақәа ирыцәҩашьозаарын. Ажәакала, ашәҟәы ҟаԥшь иану адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Лӡаатәи абнара ауп рыԥсҭазаара иазыманшәалоу.
"Акәуақәа Лӡаа ақыҭанхацәа руҭрақәеи, рашҭақәеи рҿы ианырбогьы ыҟоуп. Зны-зынла амшын аԥшаҳәаҿгьы улаԥш иҵашәоит. Аха уи зыхҟьо атуристцәа ныҟәара ианцо, алада илбааргоит ауп. Ақыҭаҟны аԥсшьаҩцәа здызкыло зегьы, рысасцәа агәҽанҵара рырҭоит абнахь ихалозар, акәуақәа иркьымсырц. Ирарҳәоит урҭ Ашәҟәы ҟаԥшь ишану. Аха ҟазшьалеи, хәыцшьалеи ҳаиԥшым аҟнытә, џьоукы-џьоукы аҳәатәы иацныҟәом. Ажәакала, ақыҭауаа арҭ акәуақәа рнапаҟны ианааилак, имаашьакәа абнахь иганы иоурыжьуеит", - еиҭеиҳәоит Умар.
Аҭыԥантәи анхацәа Лӡаатәи аҳаракырақәа рахь шәарацара машьынала ихалозаргьы, амҩақәа ирыцклаԥшуеит акәуақәа рыгьежьқәа ирыҵамхарц. Уимоу абнақәа анхырҟьогьы амца ацрарҵаӡом. Акызаҵәык иқәызхуа аҳәақәа роуп. Акәуақәа аӡынра адгьыл ҭыжааны иҵалозаргьы, егьырҭ ԥынҵала ицәаӷәаны иҵырхуеит, ирфоит. Ибзиашәа ас еиԥш иҟоу афактқәа маҷӡаны иуԥылоит. Ажәакала, аԥсабаратә ӷацәа иаразы ирацәаӡам.
"Акәуақәа, жьҭаарамза аҽеиҩшамҭаз аӡынтәи ацәара рҽазыркуеит, иааԥшуеит мшаԥымза анҵәамҭазы. Уажәы дара иршыкьымҭоуп, рымч аҭаҵара иаҿуп. Насгьы ианҿио аамҭоуп. Акәуақәа рыкәтаӷьқәа анԥхьаркуа, еиҳа аԥхарра рылсыр арцынақәа ылҵуеит, (32 градус) градусқәак рыла еиҵызар (28 градус) – абаӷьқәа. Абас аинтерес змоу афактгьы ыҟоуп", - иажәа иациҵоит абиолог.
Умар Џьакониа иҳәеит, аҳәаанырцәтәи аҵарауаа разгәаҭарақәа рыла, Краснодар атәылаҿацә абнарақәа рҟны кәуак убарц азы, сааҭла уеимдароуп ҳәа. Лӡаа акәзар, 30 минуҭ рыла 10-15 цыра уԥылоит. Уажәааны аҿиара иаҿуп азы, хԥа-ԥшьба еицны иануԥыхьашәогьы ыҟоуп.
Акәуа дуқәа роура 30 сантиметр инаӡоит.
Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рбаразы Умари сареи амшын аҩаӡараҟнытә ҩышә метра Аҵангәара ҳәа изышьҭоу (хара имгакәа уи аҭоурыхгьы шәыдызгалоит) ахәы ҳанхала, (дара 100 - 400 метра амшын аҩаӡараҟынтә ахәқәа рҿоуп иахьамоу) лабҿаба игәасҭеит урҭ шырацәаз. Иаҳԥыхьашәеит азоолог Марк Пестов "134-тәи" адырга зиҭаз. Умар иажәақәа рыла, амса иалубаауаз ақәратә мацәазқәа иаадырԥшуан уи 10 шықәса шахыҵуаз.
"Ақәратә мацәазқәа уаныржьогьы ыҟоуп. Избанзар амацәаз ҿыцқәа анцәырҵуа, ажәытәқәа аамҭа анцо ианыҵуеит. Убри азы, ари жәашықәса ахыҵуеит сҳәоит, аха уи аԥхьаҟа иҵегь амацәазқәа анны, ианыҵзаргьы ауеит. Акәуа ақәра ашьақәырӷәӷәара мариам. Амала амса еиҳа аиқәаҵәара иамҽханакуазар, уи иуанаҳәоит акыр шахыҵуа", - аԥстәы амаӡақәа сзааиртит Умар.
Абна ҳаланаҵы, раԥхьатәи 15 минуҭ рыла исԥхьаӡеит акәуақәа быжьба. Руакы даара ишәарӡыӡон. "Иарцыназар ҟалап" ҳәагьы ҳахлафааит. Ажәлар рҿы "акәуа ццакӡом" рҳәоит, аха ари "арцына" еилҟьа-еилӷәыцәӡа иҟан. Иҩуа иандәықәла, афото аҭыхра сахьӡомызт азы, авидеокамера аҿаскит, иара уи аус сагьақәӡуан, сшьапы ахьсыргылоз збозма, аобиектив сышкылыԥшуаз ажрагьы сҭаҳаит. Умар сгәысҽаниҵеит акәымзар, анаҩс руакы снапаҟны ианааныскыл, ишәаны аӡшьаргьы аунажьит, сааигәара иаазгазҭгьы саҟьашьуан.
Шьҭахьҟа ақыҭахь ҳаналбаауаз, амҩа аԥхьа аҳаскьын иамцкласуа итәан даҽа кәуа дукгьы. Амала уи иақәыз амса ҭыԥқәак рҿы аԥақәа чымазара аман. Сгәы снархьшәа аниба, Умар иҳәеит амса хыхьтәи аҽыҭ аҽарыцқьара шазҷыдароу. Егьырҭ иаҳбаз зегьы рымса цырцыруа ирықәын.
Лӡаатәи акәуақәа рыҭҵааҩы Марк Пестов игәамбзиара иахырҟьаны хышықәса ҵуеит Аԥсныҟа дмааижьҭеи. Аха иара Умар изааицҳаит, алшара шааиоулак арахь амҩа дшықәло.
Иазгәаумҭарц залшом Умар истуденттә аамҭазы иоуз аԥышәа ишалҵшәахаз аҵара даналгоз адгьылбжьарамшынтә акәуақәа ирызкны идипломтә усумҭа қәҿирала ахьчара. Наҟ-наҟ имазеиу аспециалист ихаҭа аҿар адыррақәа риҭаларгьы ауеит.
Сара Аԥсны тәылауаҩык иаҳасабала, Лӡаа ақыҭанхацәа иҭабуп ҳәа расҳәоит рыԥсабара иахьеиҷаҳауа азы. Ашәҟәы ҟаԥшь иану адгьылбжьарамшынтә акәуақәа араҟа еиқәханы иахьыҟоу, насгьы аҳәаанырцәтәи аҵарауаа ааны иҭырҵаартә еиԥш аҭагылазаашьа аԥызҵаз егьа умҳәан дара роуп.
Аҵыхәтәаны иацысҵарц сҭахуп Умар иаб иашьа Ерик Џьакониеи иареи аинкубатор ала абнакәытқәа (афазанқәа) ылхны, иааӡаны ахәыҳаракырақәа рҿы ишоурыжьуа, абнара ԥсаатәла идырбеиарц азы. Аха уи атәы анаҩстәи санҵамҭаҿы…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Хымш рышьҭахь, есышықәса ишыҟарҵалац еиԥш, Дырмит Гәлиа игәалашәара иазкыз ахәылԥаз ыҟан, даҽакала иаҳҳәозар, амузеи иазгәанаҭон апоет ду имшира. Иҟан 30-ҩык раҟара ауаа, еиҳарак шәҟәыҩҩцәан. Уи ахәылԥаз сгәы иамыхәагәышьеит. Дырмит Гәлиа ду, ҳлитература мацара акәым, ҳкультура зегьы ашьаҭаркҩы, иҩны ҳтәаны имшира азгәаҳҭозу, амагазин аиҳабык иҩны ҳтәазу аиҩдыраара уадаҩын".
Аԥсны жәлар рпоет Баграт Шьынқәба "Имшынҵақәа" рыҟнытә.
Аԥсуаа 50 шықәса раԥхьа Дырмит Гәлиа игәалашәара ҳшазныҟәоз еиԥш иахьа уи ибызшәа ҳазныҟәошәа збоит.
Ҳара ҳиааира ду ашьҭахь даара акыр аамҭа ҳацәцеит ҳбызшәа иахьахәҭоу аҭыԥ аҿы ахагаларазы, акыраамҭа ааҵра иҵаргылан иҳаман. Ари гәнаҳа дууп ҳбызшәеи ҳаԥсадгьыли зыхқәа рықәызҵаз ҳтәыла ахьчаҩцәеи иахьа уажәраанӡа имырӡӡакәа иаҳзаазгаз ҳажәлари рҿаԥхьа. Ҳара ҳмалқәа зегьы иреиҳауп ҳбызшәа, убри азы ихьчатәугьы зегьы раԥхьа иара ҳаргылароуп. Даҽа абиԥарак, абыржәы ишцо, акгьы ҳахьымӡаӡакәа ианҳацәца, нас даара ицәгьахоит ҳбызшәа архынҳәра, аиқәырхара.
Ҳара ҳабиԥараҿ иҳаргылароуп ҳаԥсуа жәлар зегьы ҳбызшәа дырҵаразы акәаԥ! Убри азы иреиӷьӡоу ҳҵарауаа рыхшыҩқәа еиларҵароуп, иахьа ихиоу, иҟаҵоу, ҳхәыҷқәа ҳбызшәа аҵаразы ирыдыркылартә иҟоу рызнагатәуп, ирыларҵәатәуп. Сара сгәанала, уи ашықәс рацәа аҭахӡам, иҳацәцахьоу аамҭа, аӡыхәашь еиԥш, ҳацҳақәа акыр хнаххьеит, ҳала ишабо, ҳашҭақәа ирҭалоит атәым бызшәа, ԥшәымара уа, ҳаҩнқәа ирыҩналоит… Ус анакәха, раԥхьа иԥшаатәуп иахьҳахьуа, нас - уи ахәшә!
Иахьа акреилызкаауа ауаа ирбоит збызшәазы згәы былуа уаҳа ишҳанармыжьуа, ҳзықәтәоу аҽы ахы иахьахәҭоу ианҳазмырха, аӷәра дара ишааныркыло!.. Урҭ иагьиашоуп, избанзар амыцхә ахықә ҳазааигәахахьеит…
Иахьа шьҭа изызхәыцтәу, имтәа-имыцәа инагӡатәу, иҳамоу, иҳахәо, уажәраанӡа иҭыжьу еиқәырханы, иҭыжьым ҭыжьны, хәыҷи-дуи абызшәа аҵараҿы ирыхәаша ацхыраагӡа бзиақәа ҟаҵатәуп. Аус зымуа рыцҳашьарада наҟ инкажьны, ҳаамҭа иацааиуа шьтыхны.
Убри аамҭазгьы азакәан рыӷәӷәатәуп, Аԥсны иқәынхо дарбан милаҭзаалакгьы, усс дызҿызаалакгьы, аԥсшәа имҵар ада ԥсыхәа имоуа, исзымҵеит, изласҵои ҳәа ҿарԥа изыҟамҵо, методикалагьы деиқәыршәаны, азакәангьы дзахымԥо!.. Убарҭ аҩбагь аус ишахәҭоу ианеицырулак, нас алҵшәа бзиагьы ҟалоит!.. Аԥсуа интеллигенциа убри аус хылаԥшра ӷәӷәа арҭароуп, ҳҿаԥхьа иқәгылоу ус ԥшьа хаданы избоит.
Иахьа уажәраанӡа аинтеллигенциа рроль зыӷәӷәамхеит, аҽеиҩшарақәеи, азеидымгыларақәеи, хи-ԥси мацара ҳахьашьҭалаз ирыхҟьаны, ҳбызшәа ала ҭраа ишҳахәаԥшуаз, иҳаҵагылаз аҿар рзы итәымуаҩны иҟаҳҵеит, иуҳәаргьы ауа, иумҳәаргьы ауа, уалацәажәаргьы ауа, уаламцәажәаргьы ауа. Ҳҿар абжаҩык еиҳа ирзымариаз абызшәа шьҭырхит, ршьа иалаз рхадыршҭит.
Ажурнал "Алашара" аибашьра ҟалаанӡа Аԥсны 17 000 нызқь екземплиар ҭыҵуан, иахьа иҭҳажьуа атираж зегьы 500 роуп. Сара ажәалагала ҟасҵоит ажурнал иааиуа ашықәс азы аинтернет аҿы еиҳа амч аиуртә азы аҭагылазаашьа аԥҵаразы. Иахьа 17 000-ҩык ракәым иаԥхьалаша, 100 000-ҩык рҟынӡа аԥхьалартә ихаҳгалароуп ҳаԥсуа литература.
Аибашьра ашьҭахь ҳбызшәа иазкны асеиԥш инарҭбаан ацәажәара ҟамлаӡацызт, иахьҳахьуа ҳмыхьуашәа ҟаҳҵоит, ҳацәшәаны иӷәӷәаны ҳнапы ақәаҳкӡом!..
Сара сгәанала, ари аҩыза аус ду еиҿызкааз абызшәа аиқәырхара иазкны аус бзиақәа ҟазҵахьоу зегьы рԥышәа рхы иадырхәоит, ҭаацәаракны аусура еицалагоит!.. Ус анакәха, ҳбызшәа аиқәырхаразы хара ихәыцуа зегьы еизибагароуп, ирҳәароуп зегь иреиҳау ҳмал анаҳзымыхьча, иаҳцәыӡыр шалшо, рҽеидыркылароуп иреиӷьӡоу ҳахшыҩҭрақәа!.. Убри аҭаацәара ду амҵәыжәҩа иҵанакыроуп егьырҭ абызшәа аус ԥшьа аизырҳара иаҿу ҳҵарауаа зегьы!..
Хыла аӡбахә сҳәар сҭахуп, макьана аҳәынҭқар иԥара мааҭкгьы аламҵаӡакәа, аԥсшәа ззымдыруа ахәыҷқәа рзы арҵага ссирқәа шҭрыжьхьоу Аԥсны афырхаҵа Леуан Миқаа дызхагылоу, Баграт Шьынқәба ихьӡ зху агәыҳалалратә Фонд. Араҟа ашьа аус ауит, Баграт ду имаҭа иабду ихиҵаз ацҳа амаакыра арӷәӷәара далагеит!..
Сара сгәанала, даара ирыцҳауп, даара ацхыраара рҭахуп Гәлиеи, Коӷониеи, Шьынқәбеи, Гогәуеи, Аџьбеи уҳәа ирацәаҩны ҳашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа изырмыԥхьаӡакәа, аԥсуа бызшәа ахаара, аԥшӡара иаҵоу рзеилымкааӡакәа изызҳауа. Ари аус аӡбара абызшәадырыҩцәа мацара рымч ақәхаӡом, Аԥсуа ҳәынҭқарра ахадара азҿлымҳара ӷәӷәа ҟарҵароуп, зегь раԥхьа иӡбатәу аус ҟәадақәа рахь ииагатәуп ҳбызшәа аиқәырхара.
Ҳажәлар еиқәырхоуп, ихьчоуп, ицәырҵит Аԥсны Афырхацәа уи ахьчараз игылаз! Ус лахьынҵас иҳауит, уажәшьҭа ҳбызшәа ахьчаразгьы ицәырҵроуп Афырхацәа, ааи, ааи, хшыҩла аибашьраҿгьы Аԥсны Афырхацәа аҭахуп, ҳаԥсадгьыл зыхьчаз ирымаз агәаӷьреи агәаӷьи змоу ауаа гылароуп, амҩа рыҭатәуп, рымҩа иаԥгылоу аӡәыр дцәырҵуазар, имшаҭакәа ианыцатәуп!
Сыгәҭахәыцрақәа хсыркәшар сҭахуп аԥсуаа зегьы иааҳацрымшәаӡо иҳацзааша абарҭ ажәақәа рыла:
"Сара ус ауп сшазхәыцуа, аԥсуа бызшәа ҳҭахымзар, изаҳҭахи Аԥсынтәыла, ҳаԥсыуаауп ҳәа ҳнапы занаҳҵои, иалаҳхуи. Избан акәзар ажәларқәа рыцыԥхьаӡа, иуҭаху ажәлар га, раԥхьаӡа зҵаарас игылоу абызшәоуп, абызшәа зцәыӡыз ажәлар – уи жәларӡам, уи иқәӡааит ауп иахьӡу. Ԥыҭҩык ус иазхәыцуеит, Аԥсны Ахада аԥсуа бызшәа идыруазароуп. Аԥсны ахада иаамышьҭахь егьырҭгьы ԥыҭҩык ирдырыр ами, Аминистрцәа реилазаара ирҳәалароуп… Ԥхьаҟа аԥсуа бызшәа ззымдыруа ауаҩы, ахәыҷы ара иԥеиԥш ыҟаӡам…"
Арҭ ажәақәа сара истәӡам, ари зҳәаз Аԥсны Раԥхьаӡатәи Ахада Владислав иоуп!
Ҳбызшәа ахаангьы иԥсӡом,
Ашьанҵа еиԥшны иӷәӷәахахьеит…
Изаҭәазымшьо - изырҵысӡом,
Сацәымҩашьо агәра згахьеит!..
Нас дарбану са сҿы зкуа,
Сыбжьы аӷьеиҳәа исыргахьеит…
Аԥсуа ила Аԥсны ҭәуа
Мышкызны ишызбо агәра згахьеит!..
Изеицәааӡарызеи, акоронавирустә инфекциаҟынтәи алаҵа Аԥсныҟа ианаарго ҳәа сыԥшын. COVID-19 цәырҵижьҭеи иахьынӡасылшоз сҽацәысыхьчон, аха зегь акоуп гәынхәҵысҭала еилыскаауан ачымазара саргьы сҭаацәагьы ирыласыр шалшоз. Ари аҿкычымазара иахҟьаны маҷ алыԥсаа ҳаума, иара убас ӷәӷәала ачымазара зшьара иқәнарҟьаз рацәаҩгәышьоуп. COVID-19 рыхьит исзааигәааз ауаа, урҭ рахьтә иҟоуп ауадаҩрақәа зызцәырнагаз.
Астатистика ҳазааҭгылозар, ачымазара зыхьыз 15 нызқьҩык рҟынӡа ыҟоуп, рыԥсҭазаара иалҵит 230-ҩык инареиҳаны. Апандемиа иснарҵаз атәы сҳәозар, инамыцхәны анапыӡәӡәара, ауаа рацәа ахьыҟоу амнеира, ацәгьа-абзиа агыжьра уҳәа, ажәакала, ҳаԥсҭазаара иаланагалаз рацәоуп, асабрада аныҟәгара аԥхьа инаргыланы.
Аҭагылазаашьа абас ишыҟоугьы, ари ачымазара акашәа изымбо, агәра зымго ауаа шыҟоу уажәгьы иубарҭоуп аԥсуаа ахьеизо унрылаԥшыр, еиҳаракгьы ақыҭақәа рҿы ацәгьеи абзиеи рымҩаԥгашьа уацклаԥшыр, ақалақь аҿгьы иахьубарҭоу рацәоуп...
Ажәакала, сыԥшәмагьы саргьы даара иаҳҭахын алаҵа ҳалаҳҵарц. Сыҷкәын аиҳабы иакәзар, уи дахыццакуам. Алаҵа атәы анысҳәа, иазгәасҭоит хышықәса раахыс агрипп чымазараҟынтәи алаҵа шыҟасҵоз. Иахьагьы убри акәу џьысшьоит COVID-19 сааигәа иаазмышьҭыз.
Уажәшьҭа алаҵаҟаҵара иадҳәалоу ахҭысқәа.
Раԥхьатәи алаҵа ҟасҵеит лаҵара 18 рзы. Заа аполиклиникаҿы сцаны асиа сҽанысҵеит. Ианаамҭаз асааҭ 9 рзы Аҟәатәи актәи аполиклиникаҿы сыҟан. Инеиԥынкыланы ҩ-сааҭк аамҭа агеит. Раԥхьа иҟазҵо рзы аиқәыԥхьаӡара ҟарҵоит иаази имаази еилдыргарц, нас атерапевт духәаԥшны ушьақәыӷәӷәара зеиԥшроу уҳәа угәабзиара иадҳәалоу азгәаҭақәа ҟалҵоит, ақьаад халырҭәаауеит. Анаҩс, авакцина аагара ицоит аҳақьымцәа. Уи ашьҭахь агәаран иқәгыланы аӡәаӡәала ари апроцедура иахысуеит.
Актәи аполиклиникаҿы алаҵаҟаҵара адагьы абжьааԥнытәи ачымазцәа рымоуп, убри аҟынтә, иубоит ари аус ишеиланархо амедусзуҩцәа. Аполиклиника ахыбра шыҟоу атәы ҳҳәозар, ауадабжьарақәа акыр иҭшәоуп, хазы иалкаау, иманшәалоу уадак ыҟам, убри аҟынтә, аҭымыҭшәарра апациентцәа ирзыманшәаламызт. Актәи амш азы асааҭ 12 рзы схы сақәиҭхеит, алаҵа сгәабзиара уадаҩра дук анамҭеит, маҷк схы сыхьуан, насгьы агәыр ахьаларҵаз сныруан. Иацы рашәара 8 рзы иҟасҵеит аҩбатәи алаҵа. Аамҭа шаҟа сцәагаз атәы сҳәозар – сааҭк ауп. Агәаран рацәамызт, ииашоуп, алаҵа шулаҵоу азы иурҭо ақьаад ахарҭәаара, уи аҳақьым хада лҿы амҳәыр аархара маҷк аамҭа агоит. Ус акәзаргьы, иубоит аполиклиникаҿы еиҳа аиҿкааратә усқәа маншәаланы ишыҟоу, уи иацхраауеит алаҵаҟаҵарҭа ақалақь егьырҭ аҭыԥқәа рҿгьы иахьаадыртыз. Аҩбатәи алаҵа аныҟасҵа ашьҭахьгьы, макьаназы сгәы бзиоуп.
Исҳәарц сылшоит алаҵеи сареи даара иааибуа ҳауп ҳәа. Иахьа Аԥсны алаҵа ҟазҵахьоу 2000-ҩык инарыцны иҟоуп. Иааргаз ахыԥхьаӡара ф-нызқьи бжаки ыҟазар, излазҵахьоу зынӡагьы ирацәаҩӡоуп узҳәом.
Сгәы ишаанаго ала, икәанызануа ауаа рзы алаҵаҟаҵара иҵегьы ирманшәалазар бзиоуп. Ақалақь аҿы инхо аполиклиника рзааигәазар, араионқәеи ақыҭақәеи рынхаҩцәа зынӡагьы ирзыманшәаламзар ауеит алаҵаҟаҵаратә усқәа рыҽрылагалара. Алаҵа ҟарҵеит ақыҭаҿы инхо сыуацәа. Уи азы дара заа рҽанырҵан, нас амашьына аанкыланы араионтә центр ахь ицеит. Иахьа автобусқәа усҟак излабжьам ала, анхаҩы изымариахарым ақыҭаҟынтә ақалақь ахь ацара, еиҳаракгьы абыргцәа. Убри аҟынтә, алаҵа аҟаҵраа зҭаху, аха абарҭ хыхь еиқәыԥхьаӡоу аусмҩаԥгатәқәа ирыхҟьаны сҽазызымкуа рзы алаҵа "рыԥгалатәуп". Уи иаанго, иаԥҵатәуп еиҳа иманшәалоу аҭагылазаашьақәа. Макьанагьы ауаажәларра иахьынӡаҵаулоу рзеилкаауам, ма еилыркаарцгьы рҭахым COVID-19 захьӡу ачымазара заҟа игьангьашу, уи адагьы, аԥсуа ҳақьымцәа аџьамыӷәа цәгьа шырхырго аковид-центрқәа рҿы.
Даараӡа аԥырхага ҟарҵо џьысшьоит, асоциалтә ҳақәа рҿы COVID-19 иадҳәалоу алаҵа ауаҩы дашьыр алшоит уҳәа, еиуеиԥшым аҳәамҭақәа ахьыҟарҵо. Иҟалап иҵегьы ауаажәларра рхаҿы анагаразы атәы здыруа аспециалистцәа абри аус телехәаԥшралеи егьырҭ аинформациатә хархәагақәеи рҿы иқәыгылар ахәҭазар. Уажәы аԥкрақәа рӷьырак амхуп, атуристтә сезон ашәхымс ҳалагылоуп, насгьы, ақьафурҭақәа рҿы ҽаҩраҭагалан ачароурақәа изларысакьаҳәымҭоу ҳазхәыцны иаҳҳәозар, алаҵа ҟаҳымҵар, иалшоит ачымазара дырҩегьых амҽхак арҭбаар.
Аӡы иаго ҳәҳәабжь иаҳаӡом шырҳәо еиԥш, ачымазара ҳархны иҳалсаанӡа, сгәанала, алаҵа ҟаҳҵар еиӷьзар ҟалап. Алаҵа ҟасҵеит, аха уи иаанагаӡом асабрада аныҟәгара зынӡа саҟәыҵуеит ҳәа.
Акы заҵәык, аҩбатәи алаҵа ашьҭахь апсихологиатә ҭынчра сзыхынҳәит. Даара саргәамҵуан ачымазара азхәыцра, исыхьума, исмыхьуама ҳәа астресстә ҭагылазаашьа сыман сҳәарц сылшоит.
Алаҵаҟаҵарала ачымазара аҽацәыхьчара аҭахны исыԥхьаӡоит. Иаҳҳәап, аҵыхәтәаны акоронавирус аҽацәыхьчаразы аоперативтә штаб аҟынтә иҳауа аинформациа иаҳәоит: "Игәаҭоу 234-ҩык рҟынтә, 42-ҩык инареиҳаны акоронавирус рцәа иалоуп". Уи иаанагоит ари аҿкы ахьаҵра агәы ишҭам. Агәабзиара шәоуааит зегьы!
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
АҞӘА, рашәара 13 – Sputnik, Бадри Есиава. Аҟәа абылра ахьыҟалаз уаанӡатәи акондитертә фабрикаҿы амца ырцәоуп ҳәа аҭыԥ аҟынтәи адырра ҟаиҵоит Sputnik акорреспондент.
Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа иажәақәа рыла, амца уаҳа иацлаӡом, амцарцәаҩцәа ахыбра иҩналаны аихагылақәа зегьы ргәаҭара иалагеит.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, амцарцәара иаҿын Аҟәа ақалақьи Аҟәеи Гәылрыԥшьи араионқәеи иртәу амцарцәаратә гәыԥқәа ааба. Иара убас ацхыраара ҟарҵеит урыстәылатәи аруаа.
Аҭыԥ аҟны аус руеит амилициа аусзуҩцәа, Аԥсны АҶА амедицинатә усбарҭеи аԥшаара-еиқәырхаратә гәыԥи русзуҩцәа.
Амцарцәаразы иадԥхьалан Аҟәа ақалақь ахадара иатәу аӡымҩангага машьынагьы.
Амцакра азеиԥш ҵакыра зықь ԥшьыркца метра инареиҳауп.
Заанаҵатәи адыррақәа рыла, амца акит ахыбра аҭуан, уи мзызс иаиуз аҭҵаара иаҿуп. Ауааԥсыра рахьтә аӡәгьы ааха имоуӡеит.


АҞӘА, ԥхынгәы 16 - Sputnik. Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа ҿҳәарала цәыббра 15, 2020 шықәсанӡа аҩнтәы баандаҩра иқәнаҵеит "Аԥсныавтомҩа" аиҳабы инапынҵақәа назыгӡоз Борис Ачба. Абри атәы аанацҳауеит аӡбарҭа асаит.
Аԥсны АШәМ аусҭҵааратә ҟәша азыҳәа ҟанаҵон Борис Ачба иганахьала арбаандаҩра аамҭа иацҵазарц. Иара Аԥсны АШәМ аусзуҩцәа дныркылеит рашәара 18 рзы.
Ари аӡбамҭа азыҳәа еиҭахәаԥшны мап ацәнакит иаанкылоу имоу ачымазарақәа ҳасаб рзуны.
Борис Ачба Аԥсны Ашьаустә закәанеидкыла ахәҭаҷ 16 "Еиҿкаау агәыԥ аԥара рацәаны мцҳәарыла реимҵәара" ахәҭа 4 инақәыршәаны, фышықәса инаркны 12 шықәса рҟынӡа ҭакрала ахгара иқәырҵар ҟалоит.
Аусҭҵаара адыррақәа рыла, Ачба мцҳәарыла абиуџьеттә ԥарақәа 20 миллион мааҭ еимиҵәеит адокумент ԥаршеиқәа ихы иархәаны, ишьақәыргылам ахаҿы дицырхырааны.
Борис Ачба 2014 инаркны 2016 шықәсанӡа аҳәынҭқарратә еилахәыра "Аԥсныавтомҩа" ахада ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 2016 шықәса инаркны аилахәыра деиҳабын.
1994 шықәса инаркны 2007 шықәсанӡа Аҟәа анхарҭатә усбарҭа деиҳабын, иара убас ахадара аиҳабы ихаҭыԥуаҩс дыҟан. 2007 шықәсазы Ачбеи, Аҟәа ақалақь ахада Асҭамыр Адлеибеи, афинансқәа рыҟәша аиҳабы Константин Ҭыжәбеи, анхарҭатә усбарҭа аиҳабы Давид Џьынџьали русура иамхын аҳәынҭқарратә мал еимырҵәеит ҳәа. Агәаҭарақәа рылҵшәақәа рыла Борис Ачба ҭакрадатәи ахарахгара иқәҵан.
Борис Ачба акгьы ихарам ҳәа дыԥхьаӡоуп уи ихара шьақәыргыланы азакәантә мчы аиуаанӡа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Аԥсныҟа урыстәылатәи алаҵа "Спутник V" 6500 доза иҟоу актәи апартиа ааган мшаԥы 30 рзы. Дозак шьақәгылоуп ҩ-компонентк рыла.
Бадраҟ Аҩӡба, Sputnik
Аԥсны COVID-19 аҟынтәи алаҵаҟаҵара ишаҿыц иаҿуп. Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра адыррақәа рыла, акоронавирус аҟынтәи алаҵа рзыҟарҵахьеит 5609-ҩык ауааԥсыра.
Агәабзиарахьчара аминистрраҟны ирҳәеит, амчыбжь анҵәамҭазы иаагоу алаҵа шнырхуа. Иара убас иазгәарҭеит, ачымазараҿкы аҟынтәи алаҵа аҩбатәи апартиа аагаразы Урыстәылаҟа аҳәара шынарышьҭыз.
Алаҵаҟаҵара атәы дазаҭгыло Аҟәа ақалақь ахадара агәабзиарахьчара аусбарҭа аиҳабы иазгәалҭеит, иахьала даара ибзиан ишымҩаԥысуа.
"Алаҵа анҵәара ианалага аамҭазы ирацәаҩны ауаа асиа рҽанырҵоит. Ақьаадқәа еиқәыршәаны иҳамоуп, аха ҩымш рыла иара нҵәоит. Актәи ахәҭа ҳалгоит. Аҩбатәи макьана аҟаҵара ҳаҿуп. Актәи ҟазҵахьоу зегьы аҩбатәи ирызхартә еиқәыршәоуп", -лҳәеит Воуԥҳа.
Уажәы ачымазҩцәа рацәаҩхеит, иара ачымазара ахаҭагьы бааԥсхеит, лҳәеит лара.
"Ауаа алшара рымаӡам аҩны аҽыхәышәтәра, убри аҟынтә ирҭахуп астационар ахь. Аҟәа макьана ҳаизхоит, аха ашьҭаҵарҭатә ҭыԥқәа ирыцаҳҵо ҳалагар, рымаҵ аура ҳахьӡаӡом. Иҟоуп амедицина аусзуҩцәа ачымазара зҽадызҳәалар зҭахымгьы", - азгәалҭеит Воупҳа.
Аоперштаб арбагақәа рыла иумбарц залшом аҿкычымазара акыр аҽарӷәӷәеит, уи амедусҳәарҭақәа ирнымԥшырц залшом.
Агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба иажәақәа рыла, Аԥсны Урыстәылаҟа аҳәара нанашьҭхьеит COVID-19 аҟынтәи алаҵа ҩаԥхьа иаарышьҭырц, иара убас иаҭаххар, цхыраара аҳақьымцәагьы аарц ирыҳәеит.
Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра атерапевт хада Анжела Арҷелиаԥҳа арадио Sputnik илҳәеит акоронавирустә инфекциаҟынтә алаҵа "Спутник V" ауаа ишырхырго атәы. Алаҵа ҟазҵаз еиҳараҩык уи ныррак рнамҭеит. Ҩыџьа аллергиатә реакциа рызцәырнагеит, аха ирласны ирхыҵит. Иҟоуп зшоура халаз. Алаҵа ззыҟарҵаз рахьынтәи аӡәгьы ахәышәтәырҭахь днанамгеит ҳәа азгәалҭеит.
Ачымазара аҽарҭбаара иахҟьаны Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аковидҿагыларатә усқәа рырӷәӷәаразы аусдҵа инапы аҵеиҩит. Адокумент инақәыршәаны ԥхынгәы 5, 2021 шықәса инаркны рзин ҟаҵам ачарақәа, аныҳәақәа, аԥсхәратәи егьырҭ ауснагӡатәқәеи иарку ауаажәларратә крыфарачаратә хыбрақәа рҿы.
Ԥхынгәы 6 рзы иҟоу адыррақәа рыла, аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 17999-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 15573-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 254-ҩык.
АҞӘА, ԥхынгәы 28 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 517-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 162-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 69 шықәса зхыҵуаз апациент.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 171-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 46-ҩык, ибжьаратәуп - 56-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 43-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 15-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 25-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 47-ҩык, урҭ рахьтә 15-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 15-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭан иаарту аетнографиатә парк аҵакырадгьыл аа-гектарк рҟынӡа инаӡоит. Аҭааҩцәа ирбарц рылшоит ажәытәан аԥсуаа рынхашьа-рынҵышьа зеиԥшраз, иахьынхоз рыҩнқәа шеиҿкааз, рхы иадырхәоз амаҭәарқәеи аҩнымаҭәеи, афатә ахьыҟарҵоз.
Апарк аҵакырадгьыл аҟны иҭагылоуп аԥацха, амҳара, акәасқьа, ара аекскурсиақәа мҩаԥыргоит.
Амилаҭтә парк "Аԥсны" аргыларазы мҽхакы ҭбаала аусурақәа хышықәса ицон. Апроект авторс дамоуп анаплакҩы Мзауҷ Ԥлиа, ацхыраара ирҭеит аҵарауаҩ Адгәыр Какоба, асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа, Аԥсны абџьарҟаҵаҩцәа рхеилак аиҳабы Ҭемыр Ӡиӡариа.
Аԥсны ауааԥсыреи урыстәылтәи аррамаҵзурауааи рзы апарк аҭалара хәыдаԥсадоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхынгәы 27 рзы Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭан иаатит аԥсуа инхашьа -инҵышьа, иԥсҭазаашьа атәы аазырԥшуа амилаҭтә парк "Аԥсны".
Аҭааҩцәа араҟа ирбарц рылшоит ажәытәан аԥсуаа рынхарҭақәа зеиԥшрази, рыҩныи-рашҭеи, рхы иадырхәоз амаҭәарқәеи
Апарк аҵакырадгьыл аҟны иҭагылоу ахыбрақәа амузеи ҳасабла иҟоуп
Аԥсуа милаҭтә маҭәа. Автор Елена Лабахәуа.
Ари агара Тҟәарчал амҩаду аҟны иангылан иԥшааит асахьаҭыхҩы Баҭал Џьапуа.
Амузеи иҩнагылоу амаҭәарқәа еидкылан шықәсқәак рыла.
еиҳарак анхацәа ҳамҭас ирырҭеит
Ахыбрақәа рҟны аекскурсиақәа мҩаԥыргоит. Амҩаԥгаҩцәа еиҭарҳәоит аԥсуаа рҵасқәеи, рқьабзқәеи зеиԥшроу
Амҳара – ҿыц еибагаз рыҩноуп
"Амҳара – ҩны хәыҷуп, иаабац аԥацхеиԥш ишышны аҭыӡқәа шьҭхуп. Уи аҩнду ашьҭахь идыргылон, жәабаҟа-ҩажәаҟа метра иаацәыхараны", – ҳәа иҩуан аҵарауаҩ Шьалуа Инал-иԥа.
Амҳара иҩнагылаз аҩнымаҭәа
Апарк аҵакырадгьыл аа-гектарк рҟынӡа инаӡоит
Аԥсуа иашҭа иаакәыршаны аанда абыц ала ишшуп.
Аԥш зҭарыԥсо- аца
Мҷышьҭа ахықәаҿы иаарту апарк аҵакырадгьыл иҭагылоу ахыбрақәеи, ирыҩнагылоу амаҭәарқәеи аԥсуареи, ақабзқәеи, аҵасқәеи бзиа избо зегьы азҿлымҳара рзаҵалар алшоит.
Аԥсуа иԥацха аиҿкаашьа
Апарк аҟны ахыци-ахәымпали рыла ахысшьеи, аҽы ақәтәашьеи ддырҵоит
Апарк аҟны аус руеит ажьирҭеи аҳаԥшьаӡратә аҟазарҭеи


Аҭоурыхдырыҩ Аслан Аҩӡба арадио Sputnik Аԥсны иаиҭаз аинтервиу аҿы дазааҭгылеит, Владислав Арӡынба Асоветтә ҳәынҭқарра аиқәырхара дзашьҭаз атәы.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 21735-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 17434-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 304-ҩык.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа усутә ныҟәарала Москваҟа дцеит ԥхынгәы 28 рзы.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны биуџьеттә ҭыԥк аҿы 1,3 ықгылан, зынӡа иҟаз 294 биуџьет ҭыԥ ахь инеиит 397 абитуриентцәа.


АҞӘА, лаҵара 3 - Sputnik. Аԥсны атәылауаҩ ашәахьа ашьыжь Аҟәа, асанатори МВО иатәу аплиаж аҿы дӡааҟәрылеит ҳәа адырра ҟанаҵоит Аԥсны АҶА апресс-маҵзура.
Адырраҭараҿы иазгәарҭоит иӡааҟәрылаз 1987 шықәса рзы Џьынџьал ҷкәынак шиакәыз. Иара дшыӡыз азы АҶА ахь адырра ҟалеит лаҵара 3 ашьыжь асааҭ 06:50 рзы. Амшын аԥшаҳәаҿы аиқәырхаҩцәа ирбеит иӡыз ауаҩы имаҭәа. Џьынџьал иԥсыбаҩ рыԥшааит 20 метра аԥшаҳәаҟынтәи 3 метрак аҵаулараҿы.
Аԥшааратә операциа иалахәын АҶА иатәу зышәагаа маҷу аӷбақәа рзы аҳәынҭавтоинспекциа, амедицинатә усбарҭа, аиқәырхаратә отриад иара убас Аҟәатәи абылра-еиқәырхаратә отриад аусзуҩцәа.
Уаанӡа АҶА адырра ҟанаҵахьан Аԥсны амшынҭалара асезон официалла ишаартхо рашәара 5 рзы, Аԥсны АҶА Зышәагаа маҷу аӷбақәа рзы аҳәынҭавтоинспекциа аусзуҩцәа лаҵарамза анҵәамҭазы атәыла ақалақьқәа зегьы рҿы игәарҭараны иҟоуп аплиажқәа рҭагылазаашьа. Араионқәа рхадарақәа аҽазыҟаҵаратә усурақәа мҩаԥыргароуп, иара убас аиқәырхаҩцәа аусура иаладыргароуп, аиқәырхагатә маҭәахәқәа адыргалароуп.
АҞӘА, нанҳәа 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Урыстәылатәи аспелеологцәа Аԥсны иҟоу Веревкин иҳаԥаҿы ахаҵа иԥсыбаҩ рбеит 1100 метра алаҟәыраҿы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит Урыстәыла аспелеологцәа Реидгыла анапхгара алахәыла Евгени Снедков.
"Нанҳәа 3, асааҭ 4:00 азы Москва, Перовсктәи аклуб аспелеологцәа ргәыԥ, 30 шықәса инарзынаԥшуа Веревкин иҳаԥаҿы аусурақәа мҩаԥызго, атурист иԥсыбаҩ рбеит. Аԥхьа аҭаларҭатә ҵеиџь ахықәаҿ ашаха рбеит, маҭәақәакгьы. Анаҩс 1100 метра алаҟәыраҿ ауаҩы иԥсыбаҩ кнаҳан", - иҳәеит иара.
Снедков иажәақәа рыла иҭахаз дыштуристыз еилкаахеит, избанзар аҳаԥы амаршрут ауадаҩра иақәшәомызт ихархәагақәа. Иҟалоит иара аԥышәеи амчи изымхазар. Уи адагьы асеиԥш иҟоу аҳаԥқәа аӡәы ихала аҭалара ашәарҭадара атехника еиланагоит. Иара ихаҭара шьықәзыргылаша ҳәа аспелеологцәа акгьы рзымԥшааит.
Урыстәылатәи аспелеологцәа ргәаанагарала Веревкин иҳаԥаҿы арыцҳара ҟалазар ҟалоит 2020 шықәса аԥхын ма ҭагалан.
Аспелеологцәа реидгыла Аԥсны АҶА ахь адырра ҟарҵеит.
"Идокументқәеи игәакьацәеи ԥшаатәуп. Иҟаҵатәу дара ирҳәароуп. Асеиԥш аан аԥсыбаҩ аҭгара рҽазыршәоит аха ариаҟара аҵаҟынтә уи уадаҩуп. 50 – 100-ҩык рҟынӡа аспелеологцәа аҭахуп. Аҳаԥаҿы ишәарҭоу аҭыԥқәа ыҟоуп",- иҳәоит Снедков.
Иара иҳәеит Аԥсныҟа амҩа ишықәло аспелеологцәа Реидгылаҟынтә уи азы аҳәара ҟаҵахар.
2020 шықәса нанҳәамзазы Арбаика аҳаԥаҿы дҭахеит аспелеолог Павел Демидов. Иԥсыбаҩ 300 метра рҟынтә ихагалан.
Веревкин иҳаԥы адунеи аҿы реиҳа иҵаулоу ҳәа иԥхьаӡоуп. 2018 шықәсазы урыстәылатәи аспелеологцәа 2212 метра илбааит.
АҞӘА, нанҳәа 4 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 392-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 98-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ԥшьҩык: 76 шықәсеи 80 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа аҳәсеи, 42 шықәсеи 83 шықәсеи зхыҵуаз ҩыџьа ахацәеи.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 178-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 41-ы, ибжьаратәуп - 51-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 44-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 17-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 24-ҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 47-ҩык, урҭ рахьтә 12-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 13-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. WhatsApp зҽызҵәахуа афотоқәеи авидеоқәеи рынашьҭра афункциа аартхоит ҳәа рҳәеит аилахәыра ахаҭарнакцәа.
Ахархәаҩцәа рфотосахьақәеи авидеоқәеи рышьҭлар алшоит аопциа "Знык ахәаԥшра" ацхыраарала. Афотосахьақәеи авидеоқәеи знык урыхәаԥшуеит нас ианыҵуеит.
Ари аҩыза афункциа аус ауеит Instagram аҿы: изауа акнопка дақәыӷәӷәоит, асахьа ма авидео ибоит, уи анаҩс урҭ ықәҵуеит.
WhatsApp аҿы ирҳәом ари ишаанамго изауыз скринрекордер ала аҭаҩра илшом ҳәа.