Ашахмат еибашьра
Сара сажәабжь афырхаҵа Гамсаниа Шьаликәа Ҭома-иԥа, сабду иоуп, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа даветерануп.
Сабду амшынҵа ныҟәигон. Аҩны иҳамоуп урҭ ҵәахны. Аиҳарак изҵазкуа 1939-1994 ашықәсқәа роуп. Уаҟа иара иҩуан ихигаз иԥсҭазаара аҭоурых.
Иҟалалон сабду сааҭла дтәаны итетрад имҵаҵаны даныҩлоз. Ивараҟны еснагь игылан арадиодкылага цәышәшәыра, аамҭа-аамҭала ажәабжьқәа изаазгалоз. Урҭ ажәабжьқәа сабду даара дрызхәыцны анализ рзыҟаиҵон, нас имшынҵа ианиҵон игәаанагарақәа.
"Имҩаԥысуеит Женеватәи, х-ганктәи аилацәажәара. Аԥсуа делегациа ахадараҟны дыҟоуп Сократ Џьинџьолиа. Ақырҭцәа ихҵәаз зегь рырхынҳәра рҽазыршәоит. Ирылшо зегь ҟарҵоит рыгәҭакы наӡарц азы", иҩуеит сабду.
Ахаан исхашҭуам икалам акышьа, заҟа ԥшӡа-ԥшӡа еивҵаԥсаны дыҩуаз. Дышәҟәыҩҩҵәҟьоушәа ауп дшыҟаз. Сгәы иабон 100 миллион тетрад имазаргьы ирҭәуан ҳәа.
Сашьеи сареи еснагь аинтерес ҳаман ииҩуаз. Аиҳаракгьы иаҳҭахын аибашьра аҭоурых адырра. Аха ҳазҵаарақәа аҭак роуамызт. Сабду аибашьра алацәажәара зынӡагьы бзиа ибомызт.
"Ибызҳар, бхаҭа баԥхьап", — иҳәон.
Усҟан ашахматтә ӷәы ааганы, ашахмат фигурақәа рыла афашистцәеи ар ҟаԥшьааи реибашьра ҳахәмаруан.
Иарбан маӡоу аветеран имшынҵа иаҵаҵәаху
Мшқәак раԥхьа исыӡбеит сабду имшынҵа саԥхьарц. Исыздырам уажәраанӡа усеиԥш сызмырҟаҵоз. Аибашьра аамҭазтәи амшынҵақәа аанымхеит сабду урҭ Аԥснытәи ҳаибашьра аламҭалаз ашколтә архив ахь ириҭан, иӡит. Аха ус шакәугьы сара исыԥшааит ирацәаны аибашьра иазкыз афактқәа. Ирацәоуп хаҭала сабду изы издырызгьы. Иара гәыкала зыԥсадгьыли, зыжәлари, зҭаацәареи бзиа избоз дреиуан. Аиаша агәра хеиҵон. Иара ахаангьы бзиа ибомызт аорденқәеи амедалқәеи зегьы ирбо рныҟәгара. Еиҭеиҳәомызт ифырхаҵара атәгьы, аха дфырхаҵаҵәҟьан.
1939 шықәса рзы 20 шықәса зхыҵуаз арԥыс аусура далагеит Аҟармаратәи ашкол-интернат аҟны абаҩырҵәыра арҵаҩыс. Уаҟа еибадырит иара абри ашкол аҵаҩ-ԥҳәызбеи иареи.
"Сан еснагь илҳәон ушьҭа ԥҳәыс даагатәуп ҳәа. Даара илҭахын Гәылрыԥшьтәи рҵаҩ ԥҳәызбак, Какәыбаа зыжәлаз даазгарц. Сара усҟан схы иҭаз сеидроу аԥҳәысаагара зынӡагьы сазхәыцуамызт. Данысҟәамҵӡа, аибашьра аламҭалаз аӡӷаб қәыԥш Аниа даазгоит ҳәа ласҳәеит", иҩуеит иара.
Санду Аниа сабду изы дарӷьажәҩахеит. Лара дахьивагылаз илымшаша илнаршон.
Аибашьра еиԥнаҟьеит арҭ аҩыџьа рыԥсҭазаара аамҭак ала. Сабду еибашьра дцеит.
Аӡсара ззымдыруаз адесант
1941 шықәса рзы сабду аҳауа-десанттә корпус далахәын. 1942 шықәса лаҵарамзанӡа акорпус ақалақь Орџьоникидзе игылан. Рҽазыҟарҵон Керчтәи адгьылбжьахаҟны ажәылара.
Ҟрымтәи афронт аҟны сабду дырхәит. Аӡы далаҳаит, арахь иара аӡсашьа издырамызт. Анцәа иџьшьарала имԥыхьашәаз ӷәык ацхыраара илшеит ахеиқәырхара.
Лаҵарамза 14 рзы акорпус Краснодарҟа ииаган. Акорпус ахәҭак тамантәи адгьылбжьахахь иргеит. Иара убри аамҭазоуп адҵа аныҟала акорпус 32-тәи агвардиатә дивизиа ҳәа ахьӡ аҭараз.
Ариадовои Уваров иеиқәырхара
1942 шықәса ԥхынгәымзазы 32-тәи адивизиа 82-тәи аполк астаница Хадыж, Туааԥсеи Маиҟәаԥи рыбжьара иҟаз, амҵан амацәаз иҭаркит.
"Ахәцәа ацхыраара ҳазрымҭо аҭагылазаашьа бааԥсы ҳаманы амацәаз аҭыҵра ҳаҿын. Сара аԥшыхәратә взвод салан. Ахәцәа ҳаман. Сареи аҽа хҩыки иҳадырҵеит ихәыз Уваров асакасала даагаларц. Аха аҭагылазаашьа ус иҟалеит, сара сыда ахә дызгаша ҳәа уаҩ дыҟамкәа. Уваров иҟаз анеиликаа, имчқәа еизганы дҩагылан: УСЕИХСНЫ СШЬЫ иҳәеит. Сцәаныррақәа ртәы аҳәара уадаҩуп. Сара исылсыршеит аибашьрамца далганы абатальон аҟынӡа иԥсы шҭаз инагара. Уинахыстәи иҭоурых ҳәа акгьы сыздырам", иҩуан сабду имшынҵаҟны.
1943 шықәса рзы, мшаԥымзазы сабду дырхәит. Аԥсра дацәынхеит. Игәы инахыкны изынхеит ашәахсҭа.
Нанҳәамзанӡа агоспиталь аҟны дышьҭан.
1944 шықәса жәабранмзазы иарманапы имыхәо амедсанбат ахь днаргеит. Уаҟа аҽа операциак изыҟарҵеит.
Афырхаҵаразы аҳамҭақәа
Сабду изкны аинформациа аԥшааразы аинтернет санҭаз исымԥыхьашәеит иара аҳамҭа иҭаразы Адҵа: http://podvignaroda.mil.ru/?#id=16211025&tab=navDetailManAward
Аруаҩ Гамсаниа Шьаликәа Томо-иԥа ианашьоуп "Афырхаҵаразы" амедал (21.02.1943ш.).
Афырхаҵара ҳәа аграфаҟны иануп:
"Шьапылатәи аԥшыхәра авзвод аԥшыхәыҩ Гамсаниа Шьаликәа Ҭома-иԥа ианашьазааит арратә ҳамҭа, 1943 шықәса ажьырныҳәа 24 рзы, аӷа итыл ҵаулахь аԥшыхәра даныҟаз иҩызеи иареи аӷа дахьыҟаз ҭаԥшыхәны, аӷа
изкыз адыррақәа еилкааны ианыхынҳәуаз шәарада анемец солдаҭцәа фҩык ахьҭадырхаз азы".
Ишԥасҭахыз абри аҭоурых сабду иҟынтәи исаҳарц, аха…
1978 шықәса лаҵарамза 9 рзы иҟаҵоу анҵамҭа:
"Аибашьра ашьҭахь аҭоурых ианылаз Аиааира Апарад алахәра анцәа исаҭәеишьеит. Хәышықәса инарзынаԥшуа исхызгаз арратә аамҭа иацын ауадаҩрақәа маҷымкәа. Сара сабиԥара ирылдыршеит урҭ зегьы ирыҵамхакәа риааира".
Ԥсҭазаараки аибашьрақәа ҩбеи
1993 шықәса. Ҳара ахәыҷқәа аибашьра ҳахәмаруан уи закәыҵәҟьаз ҳзеилымкаауа. Сабду уи закәыз ибзианы идыруан. Ус шакәызгьы иԥазаҵә, сара саб, аибашьра далагылан. Иара ихаҭагьы илшозҭгьы иабџьар шьҭыхны иԥа дивагылазаауан. Аҩбатәи аибашьрагьы иааирала еилгеит. Ԥсҭазаарак иҭаӡеит ҩ-еибашьрак. 1994 шықәса рзы сабду иԥсҭазаара далҵит. Рацәак нылымҵит уи ашьҭахь Аниагьы…
Сара сабду са сзы иреиҳаӡоу фырхаҵоуп. Игәалашәара еснагь исыцзаауеит.


АҞӘА, рашәарамза 3 — Sputnik, Саида Жьиԥҳа. Гагра араион ашколқәа зегьы рҟны игеит аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы. Аԥсҭазаара амҩа ду ианылеит 237-ҩык аушьҭымҭацәа.
Иахьа, ашьыжь асааҭ жәба рынахыс, Гагратәи абжьаратәи аԥсуа школ №1 ашҭа, даҽа ҽнак еиԥшымкәа аныҳәа ианаало ирхиан, иқәыҩуан аԥсуа ашәақәа.
Аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы иазкыз агәырӷьаратә усмҩаԥгатә ахь ахәыҷқәа ирыдырныҳәаларц имҩахыҵит Гагра араион Ахадара аиҳабы Заур Бганба, аҵара аҟәша аиҳабы Беслан Дбар, Аԥсны аҵара аминистрра ахаҭарнакцәа, аҭаацәа.
26-ҩык Гагратәи аԥсуа школ аушьҭымҭацәа напеинҟьарыла иааԥхьан ашкол ашҭахь.
Иахьа дара рганахь ирыдыркылеит адныҳәаларақәеи азеиӷьашьарақәеи.
"Ҳаҭыр зқәу аушьҭымҭацәа! Ишәыдысныҳәалоит ари акразҵазкуа аныҳәатә хҭыс. Ишәзеиӷьасшьоит ақәҿиара дуқәа, аманшәалара. Доусы иалшәхо шәымҩа ԥшӡазааит. Аҵарадыррахь раԥхьатәи шәшьаҿақәа ахьеихыжәгаз шәаԥсуа школ шәмырԥхашьааит. Аԥсны ахьӡ ҭызго ҵеицәаны шәазгылааит", — лҳәеит ашкол адиректор Хана Гәынба.
Иҳаҩсыз аҵара шықәс иалагӡаны, Гагратәи аԥсуа школ аҵаҩцәа еиуеиԥшым аконкурсқәеи аицлабрақәеи рҟны араиони ареспубликеи рҿы аԥхьахәқәа ирыԥсахеит.
Иаҳҳәозар, аҭоурыхи, акалам аԥышәареи аԥсуареи рзы араионтә конкурсқәа рҿы актәи ашкол акоманда ианнакылеит актәи аҭыԥ. Арҭ аконкурсқәа ареспубликатә ҩаӡараҟны дара иаԥсахеит аҩбатәи аҭыԥ.
Ашкол ахьӡ ҭызгаз ахәыҷқәа, иранашьан арҽхәабӷьыцқәа.
Иара убас, аџьшьара рыҭан аҵараҿы зҽалзкааз аиҵбыратәии аиҳабыратәии аклассқәа рҵаҩцәеи ирзааԥсаз арҵаҩцәеи.
Адипломқәа ранашьан арра-спорттә еицлабрақәа рҿы алҵшәа бзиақәа аазырԥшыз аҵаҩцәа.
Анаҩс, Гагра араион Ахадара аиҳабы Заур Бганба, сынтәатәи аушьҭымҭацәа мҩамш ҳәа реиҳәеит.
"Шәара иахьанахыс амҩа ду шәанылоит. Шәаԥхьаҟа аиааирақәа шәзыԥшыз. Сыхәҭакахьала, ишәабжьазгоит, ахаан ишәхашәмыршҭырц рыхьӡ шәмырԥхашьарц, иахьатәи шәҭынч ԥсҭазаара зыбзоуроу аҵеицәа", — ҳәа инаҵшьны иҳәеит араион Ахада.
Гагратәи ашколхәыҷқәа еснагь зылаԥш рху араион аҵара аҟәша аиҳабы Беслан Дбар иакәзар, иазгәеиҭеит, аԥсуа школ еснагь аԥыжәара шамоу ахырхарҭақәа зегь рҟны.
"Иахьа мҩамш ҳәа шәасҳәоит ҳаҭыр ӡқәу аушьҭымҭацәа. Иара убас иҭабуп ҳәа расҳәоит 11 шықәса аҵара шәзырҵаз шәзааӡаз арҵаҩцәа. Агәра ганы сыҟоуп, шәҭаацәеи шәырҵаҩцәеи ишәыдырҳәало агәыӷрақәа шшәырҵабыргуа", — иҳәеит аҵара аҟәша аиҳабы.
Аушьҭымҭацәа ракәзар, акыр шықәса ирзааԥсаз рырҵаҩцәа ирзыркеит ажәа ԥхақәа.
"Иҳазгәаҟьоу ҳарҵаҩцәа! Иҭабуп шәџьабаазы, иҭабуп еснагь ацхыраареи авагылареи ахьҳашәҭоз. Шәара шәыбзоурала иахьа ҳҩызцәа ҳрыҵамхо ашколтә дыррақәа ҳамоуп. Иара убас, аҭамзаара шьҭаҳҵоит зны-зынла шәгәы ахьынҳархоз", — ҳәа арҵаҩцәа рахь ихы рханы иҳәеит аушьҭымҭа Алхас Барцыц.
Сынтәатәи аушьҭымҭацәа рыкласс напхгаҩцәа ракәзар, уажәшьҭанахыс рнапы ианыҵит рыхшара ирзаҩызаз аҿар.
"Арҵаҩцәа зегьы рыхьӡала, ҳҿаԥхьа изызҳаз аушьҭымҭацәа ишәыдысныҳәалоит иахьатәи амш. Абар, шәашьҭахьҟа инхеит ашколтә ԥсҭазаара, шәаԥхьаҟа ишәзыԥшуп идырым, аха амаӡақәа рацәаны изҵоу аԥсҭазаара ссир. Шәҭаацәа рааԥсара шәхашәмыршҭын, ишәмырӡын аԥсуара. Агәра згоит ҳарҭ шәырҵаҩцәагьы, шәгәаҵаҿы аҭыԥ шаанаҳкыло. Мҩамш!", — ҳәа аушьҭымҭацәа дрыдныҳәалеит арҵаҩы Светлана Ԥалба.
Аҭаацәа рыхьӡала ахәыҷқәа ирзааԥсаз ашкол анапхгареи арҵаҩцәеи иҭабуп ҳәа реиҳәеит абыргцәа Рхеилак ахаҭарнак Аслан Амԥар.
"Ҳаҭыр ӡқәу арҵаҩцәа! Шәааԥсара пату ақәзааит, ишәааӡаз аҿар шәыдмырԥхашьо, рыԥсадгьыл иапатриотцәаны, рыжәлар ишахәҭоу еиԥш рымаҵ руртә еиԥш иазгылааит", — иҳәеит абырг.
Аушьҭымҭацәа дрыдныҳәалеит, раԥхьатәи рырҵаҩы Наҭелла Смыр. Лара абиԥара ҿыц ирзеиӷьалшьеит рыԥсҭазаара зегьы ргәы шьҭызхуа ахҭысқәа рыла ибеиазарц.
Аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы иазкыз агәырӷьаратә усмҩаԥгатә иалагӡаны, ашколхәыҷқәа ирыԥхьеит ажәеинраалақәа, инарыгӡеит ашәақәа, амилаҭ кәашарақәа.
Ари аҽны ашкол ахь иааԥхьан ҳаԥхьаҟа аԥсуа школ ахь зшьаҿа еихызгараны иҟоу ахәыҷқәа. Дара бзиала шәаабеит ҳәа рарҳәеит, гәаартыла издызкылаз рҩызцәеи арҵаҩцәеи.
Агәырӷьаратә усмҩаԥгатә ахырқәшамҭаз игеит зегь ззыԥшыз аҵыхәтәантәи ацәҵәабжьы!
Иазгәаҭатәуп сынтәа Гагра араион аҟны ахьтәы медалистцәа хәҩык шыҟоу. Урҭ рахьтә ԥшьҩык Гагратәи абжьаратә школ №2 аушьҭымҭацәа роуп. Абар ашкол агәадурақәа рыхьӡқәа: Анна Қапба, Гаиане Сидеропуло, Сабина Барцыц, Зарифа Бабаева, иара убас Гагратәи абжьаратә школ №4 аушьҭымҭа Милана Гындиа.


Адырга: ЕАР
ЕАР ассамблеиа хада импыҵахалоу Аԥсни Цхинвалтәи арегиони рҟынтә мчыла ихгоу ахаҿқәа рстатус иазку арезолиуциа аднакылеит, 95 тәылақәа рхаҭарнакцәа ари адокумент иадгылеит
Италиа ЕАР аҿы ицәырнагеит Украина аҭынчра ашьақәыргылара иазку 4 пункттәи аплан
ЕАР адыррақәа рыла, Украинаҿ урыстәылатәи агрессиа иалаӡахьеит 3 752-ҩык иреиҳаны аҭынч тәылауаа, урҭ иреиуоуп 250-ҩык ахәыҷқәа
Урыстәыла ЕАШ ахара аднаҵеит Украина абиологиатә абџьар ҟарҵоит ҳәа, ЕАР иҟанаҵз аҳәамҭала, ари шьақәзырӷәӷәо афактқәа иҟам
Ҭырқәтәылатәи аихқәа ишаарыцҳаз, арҭ амшқәа рзы Ҭырқәтәылеи, Украинеи, Урыстәылеи ЕАР-и реиԥылара мҩаԥысыр ҟалап
ЕАР адыррақәа рыла, Украинаҿ урыстәылатәи агрессиа иалаӡахьеит 3280-ҩык иреиҳаны аҭынч тәылауаа, урҭ иреиуоуп 231-ҩык ахәыҷқәа
ЕАР аинформациа ала, Украина аибашьра иалагеижьҭеи, 5 миллионҩык иреиҳаны ихҵәацәахеит
ЕАР адыррақәа рыла, Украинаҿ урыстәылатәи агрессиа иалаӡахьеит 2072-ҩык иреиҳаны аҭынч тәылауаа
ЕАР адыррақәа рыла, Украинаҿ урыстәылатәи агрессиа иалаӡахьеит 1 900ҩык аҭынчуаа
ЕАР аинформациа ала, Украина аибашьра иалагеижьҭеи, Урыстәылатәи агрессиа амшала 2/3 украинатәи ахәыҷқәа 4,3 миллионҩык ахәыҷқәа рыҩнқәа рааныжьра ирықәшәеит
ЕАР аинформациа ала, Украина аибашьра иалагеижьҭеи, украинатәи ахҵәацәа рхыҧхьаӡара азҳаит жәеиза миллионҩык рҟынӡа
Ауаҩытәыҩса изинқәа рзы ЕАР ахеилак аҿы Урыстәыла азинмчы аанкылоуп
ЕАР аинформациа ала, Украина аибашьра иалагеижьҭеи, Урыстәыла аиланхарҭақәа рҿы акассетатә бџьан 24-нтә рхы иадырхәит
Еар аинформациа ала, жәабран 24 инаркны хәажәкыра 19-нӡа Украина аахақәа роуит 2361-ҩык аҭынч тәылауаа, урҭ рҟынтә 902-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит
ЕАР адыррақәа рыла, украинатәи ахҵәацәа рхыҧхьаӡара азҳаит жәамиллионҩык рҟынӡа
ЕАР адыррақәа рыла, украинатәи ахҵәацәа рхыҧхьаӡара азҳаит хмиллионҩык рҟынӡа
ЕАР адыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи жәамш рыла Украина иалҵит ҩмиллионҩык иреиҳаны
Сергеи Лавров ЕАР ауаҩытәыҩса изинқәа рзы ахеилак аилатәараҿ иқәгылараан, алахәылацәа гәыԥҩык дәылцит [авидео]
ЕАР иҟоу ЕАШ ацҳаражәҳәаҩ - Путин аибашьра дкылашьа змам амҩала инаигӡоит, иџьбароу аҿагылара ҟаҳҵароуп
ЕАР аинформациа ала, Урыстәыла ажәылара ашьҭахь Украина иҭахеит 64-ҩык аҭынч тәылауаа, иқәҵит 160 000-ҩык иреиҳаны ауааԥсыра


Аслан Бжьаниа зыԥсҭазаара иалҵыз Заур Адлеиба иуацәеи иҭынхацәеи дрыдышшылеит
15:20 06.07.2022 (ирҿыцуп: 15:30 06.07.2022)
© Sputnik / Леон Адлейба Обращение Президента Республики Абхазия к парламенту
© Sputnik / Леон Адлейба
Ахьӡ-Аԥша аорден III аҩаӡара, ҩынтә Леон иорден занашьоу Заур Адлеиба иԥсҭазаара далҵит 70 шықәса дшырҭагылаз.
АҞӘА, ԥхынгәы 6 – Sputnik. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа зыԥсҭазаара иалҵыз Ахьӡ-Аԥша аорден III аҩаӡара, ҩынтә Леон иорден занашьоу Заур Адлеиба иуацәеи иҭынхацәеи дрыдышшылеит. Абри атәы аанацҳауеит ахада исаит.
"Гәалсра дула сшәыдышшылоит Заур Қыбеи-иԥа Адлеиба иԥсҭазаара иалҵра инамаданы", - ҳәа аҳәоит адышшылара атекст аҿы.
Бжьаниа иазгәеиҭеит Заур Қыбеи-иԥа зтәылауаҩратә позициа ӷәӷәаз патриот иашаны дшыҟаз.
"Иара иԥсҭазаара зегьы Аԥсадгьыли аԥсуа жәлари рымаҵ аура иазкын. Заур Қыбеи-иԥа дыздыруаз зегьы есқьынгьы игәалашәара лаша рыцзаауеит", - ҳәа азгәеиҭоит ахада.
4 Ԥхынгәы, 19:43
Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан Аԥсадгьыл ахьчараз игылаз дыруаӡәкын Зураб Қыбеи-иԥа.1992 шықәса абҵарамза инаркны Мықәтәи абаталион "Каскад" адҵаҟаҵаҩыс дыҟан, 1993 шықәса ԥхынгәымза инаркны атехникеи абџьари рганахьала Мрагыларатәи афронт адҵаҟаҵаҩ ихаҭыԥуаҩыс дыҟан.
Ахьӡ-Аԥша аорден III аҩаӡара, ҩынтә Леон иорден ианашьан. 2007 - 2012 шш. рзы – Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатс далхын, 2013 шықәса ԥхынгәы 10 раахыс АА АП аудиторс аус иуан.


АҞӘА, рашәарамза 8 — Sputnik, Сырма Ашәԥҳа. Аԥсны еизгоу ашьапылампылтә команда ахәмарыҩцәа зегьы қәҿиарала рхы аадырԥшит имҩаԥысуаз ахәмаррақәа зегьы рҿы. Убри инамаданы, "Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" ахьӡала, уи ахада Сонер Гогәуа аԥаратә ҳамҭақәеи аџьшьаратә шәҟәқәеи ранеишьеит ашьапылампыл асыҩцәа: Алеқсеи Бондаренко, Дмитри Кәартаа, Шабаҭ Лагәуа.
"Арҭ амшқәа рзы Аԥсны имҩаԥысуаз ачемпионат аҟны шәара ишәыбзоураны Аиааира ҳгеит. Аибашьраҿы ҳаԥсуа жәлар иргаз Аиааира иаҩызаны иҳадаҳкылеит. Ҳажәлар ракзаара, реидгылара, реиҩызара даҽазныкгьы агәра ҳнаргеит ҳаззымиааиуа акгьы шыҟам. Ишәзеиӷьасшьоит ақәҿиарақәа, аихьӡарақәа, еснагь Аиааира!", — иҳәеит Сонер Гогәуа.
Ашьапылампыл асыҩцәа Сонер Гогәуа ҭабуп ҳәа иарҳәеит иҟаиҵаз ахаҵгыларазы, насгьы еицҿакны иазгәарҭеит:
"Ҳара иаҳгаз Аиааира – Аԥсны жәлар зегьы риааира ауп. Ҳара ҳаҩны ҳаҟан. Ҳахәаԥшцәа рҿаԥхьа аҭакԥхықәра ду ҳадын. Ҳажәлар иҳадырҳәалоз агәыӷрақәа ҳрыԥсахар ҳҭахын. Иаҳмырԥхашьеит. Нцәаҵас иҳахәаԥшуан, ҳара ҳзы иныҳәон. Рныҳәаԥхьыӡ ҳақәшәеит. Шәарҭи ҳареи еицаҳгаз иааироуп. Ишәыдаҳныҳәалоит!", — ргәырӷьара ҳәаак амамкәа ргәаанагарақәа ҳацеиҩыршон ҳшьапылампыл асыҩцәа.
Ихьыԥшым ашьапылампылтә ассоциациа аконфедерациа аԥшьгарала, лаҵарамза 28 инаркны рашәарамза 5-нӡа Аԥсны имҩаԥысуан ашьапылампыл азы Адунеи ачемпионат. Уи иалахәын 12 команда. Ачемпионат афинал аҟны, Аԥсны еизгоу ашьапылампылтә команда Пенџьаб иахьацыхәмаруаз 6:5 ҳәа Аԥснытәи акоманда аԥыжәара агеит. Убас ала, ConIFA аверсиала, Аԥсны еизгоу ашьапылампылтә команда ҳтәылаҿы имҩаԥысуаз Адунеи ачемпионат аҿы аԥхьахәтә ҭыԥ иаԥсахеит.
Иара убас "Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" аусура хацнаркит апроект ҿыц "Агәамч". Иара афонд еснагьтәи проектуп, еизҳауа абиԥара аспорт абзиабара рылааӡара иазкуп. Ари апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны, есымза афонд ҳтәыла ақыҭа школқәа аспорттә маҭәахәқәа рыла еиқәнаршәоит.
Апроект "Агәамч" раԥхьатәи аусура хацнаркит Даур Сарсаниа ихьӡ зху Гәыԥтәи абжьаратә школ аҿы. Афонд ахада ихаҭыԥуаҩ Мақсим Гәынџьиа зхадараҿы дыҟаз аделегациа, Гәыԥтәи ашкол аҵаҩцәа ҳамҭас ирызнаргеит хкы рацәала аспорттә маҭәахәқәа. Афонд ахаҭарнакцәа ирыцны Гәыԥтәи ашкол иаҭааит иара убас Адунеи иачемпионцәахаз, Аԥсны еизгоу ашьапылампыл асыҩцәа Дмитри Кәартааи, Шабаҭ Лагәуеи. Хымԥада, Гәыԥаа рзы еиҳаракгьы ашкол аҵаҩцәа рзы уи акры зҵазкуаз хҭыс дуун.
Афонд ахьӡала Очамыратәи ахаҭарнак Демиан Гогәуа, Гәыԥтәи ашкол анапхгара, арҵаҩцәа, аҵаҩцәа, ақыҭа ахада Аинар Гармелиа, ҭабуп ҳәа рарҳәеит Сонер Гогәуа хадас дызмоу "Жәларбжьаратәи афонд Аԥсны" ахаҭарнакцәа ашкол ианаршьаз аспорттә маҭәахәқәа рзы. Мақсим Ӷәынџьиа еизаз ирзеиҭеиҳәеит афонд имҩаԥнаго аусурақәа ртәы. Иҳәеит афонд ахықәкы хадақәа ишреиуоу аҿар еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла адгылара рыҭара. Убри аан азҿлымҳара шарҭо аспорт аус хкы.
Ашьапылампыл асыҩцәа Дмитри Кәартааи Шабаҭ Лагәуеи Гәыԥ ақыҭан рбара акыр еигәырӷьо, аихьӡарақәеи аманшәалареи рзеиӷьаршьеит. Ақыҭақәа рҿы аспорт аҿиара ацхыраара аҭара, хымԥада, уаҵәтәи аԥеиԥш лаша иазкуп.


Урыстәыла, Ҭырқәтәыла, ЕАР урыстәылатәи аалыҵқәа аекспорт ахь рынашьҭразы иҟаз аԥкарақәа раԥыхрази украинатәи арыц алгара ацхраарази аилаӡара рнапы еицаҵарҩит. Иамоума Украина ус еиԥш аҽаҩра, ари азҵаара еилиргоит РИА Новости автор Вадим Павлов.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы аглобалтә жәабжьқәа рҿы еиҳа излацәажәо темоуп афатәаалыҵ азымхара. Адунеи афатә-ажәтә агхарц азы Урыстәыла Украина ахымҩаԥгашьала ари азҵаара "арцыхцыхуеит" ҳәа ахырҳәаауеит.
Ҿҭыӡәӡәаала ицәажәоит мраҭашәаратәи адипломатцәа реиԥш, урҭ рымаҵ зуа АИХқәагьы. "Урыстәыла асанкциақәа раԥыхразы, афатә бџьарҵас ахы иархәаны, адунеи амлакра иҭанаргылоит", абас зымҳәо дмаҷуп аҵыхәтәшантәи аамҭазы.
Мраҭашәара агәаанагарала, излаԥнаҵозеи Урыстәыла ари аҩыза аҭагылазаашьа? Украинатәи арыц алгаразы аӷбақәа ирҿагылоит, арыц аӷьычуеит, амца анаркуеит, ашьҭаҵарҭақәа ԥнажәоит, ма амҩақәа ирылахысуеит. Еицҿакны абас рҳәоит мраҭашәаратәи АИХқәа, аполитикцәа. Ари зегьы, уезгьы афатә азымхаразы иҟоу аҭагылазаашьа аруадаҩуеит.
Ганкахьала, иҟоу агәаанагарақәа рыла, Украина адунеи рыцла еиқәзыршәо тәылоуп ҳәа уҳәар алшоит. Ари азҵаара инадҳәаланы мраҭашәаратәи АИХқәа ирыҩуеит: "Урыстәылеи украинеи адунеитә џьармыкьахь 30 процент ачалыҵ наргоит" ҳәа.
Ари ииашоуп, аха аҳәоу ажәа "Урыстәыла" амхзар, украинатәи арыц аҵакы шдуугьы, зыда ԥсыхәа ыҟам акакәны изыҟалом.
Урыстәыла, ииашаҵәҟьаны адунеитә ҭахра рыцла ахарҭәаараз иналукааша тәылоуп. Уи ус шакәу убоит ЕАР афатәи ақыҭанхамҩатәи аалыҵ аиҿкаара адыррақәа уанрыхәаԥшуа.
Урыстәыла ачарыц аарыхраҿы ахԥатәи аҭыԥ амоуп, алгараҿы иреиҳау ҳәа ишьоуп (Индиеи Китаии рчарыц зегьы аҩнуҵҟатә џьармыкьахь инарышьҭуеит).
Еиду амилаҭқәа реиҿкаара иамоу адыррақәа рыла, 2020 шықәсазы 37,3 миллион тонна ачарыц атәыла иалнагеит, абри алагьы адунеи иаланагало Урыстәылатәи ахәҭа 20,4 наӡына инаӡоит. Украина - 18 миллион тонна.
Абасала, ари азҵаараҿы Украина Урыстәыла иадҳәаламкәа рацәаӡак узызхьаԥшша акакәны иҟам.
Аха мраҭашәаратәи АИХқәа дара еидырҳәалоит украинатәи ачарыц аекспорт апроблема амца аҵарҵарц.
Аҭагылазаашьа убасеиԥш иаадырԥшуеит – адунеи зегь Украина анапы ианыԥшылошәа, 25 миллион тонна арыц ара иҭахыркаазшәа.
Украинатәи ачарыцтә ассоциациа (УЗА) ахада Николаи Горбачев арыц азы Жәларбжьаратәи ахеилак имҩаԥнагаз аконференциаҿ иҳәеит, Украина аҵакыраҿы 30 миллион тонна арыц ыҟоуп ҳәа.
Украинатәи аинформациа-аналитикатә маҵзура "АПК-Информ" адыррала 2021 шықәсазы Украина 83,7 миллион тонна арыц аарыхын.
Иҳаҩсыз ашықәс (01.07.2021 - 31.12.2021) аамҭа аҩнуҵҟа арбагақәа рыла Украина 32,2 миллион тонна аекспорт ахь инанашьҭит. Арратә аоперациа ҷыда иалагаанӡа - 01.01.2022 - 24.02.2022 аамҭа аҩнуҵҟа аҽа 11,1 миллион тонна алнагеит.
Ус анакәха аоперациа ҷыда алагамҭаз Украина 40,4 миллион тонна арыц ыҟазар акәын.
Анаҩс иагҳархап иара Украина ахаҭа аҭахрақәа.
Арыц азы Жәларбжьаратәи ахеилак 27,8 миллион тонна аҩнуҵҟатә ныхра иагоит ҳәа иаԥхьаӡоит, USDA— 28,5 миллион тонна. 28 миллион рҟынӡа инаагар - Украина есымза 2,3 миллион тонна арыц ннахуеит. Ииасыз ашықәс ԥхынгәымза инаркны ари ашықәс жәабранмза аҟынӡа иҳаԥхьаӡар — 18,7 миллион тонна ҟалоит.
Ус анакәха Украина аоперациа ҷыда ианалагоз инханы иҟалоз 21,7 миллион тонна арыц акәын.
Аоперациа ҷыда иалагазар аахыс ԥшьымз ҵуеит. Ари аамҭала егьа имаҷзаргьы 4,6 миллион тонна "рфар акәын". Убри аан аекспорт шылаҟәызгьы аҭыԥ аман. Абри аамҭала ианеиҵаха 3,05 миллион тонна арыц атәыла иалган.
Ус анакәах Украина 14 миллион тонна арыц ауп иаанхаз.
Абас ала ирмариоу аматематика ЕАА ақыҭанхамҩа аминистрра адыррақәа ирықәшәоит. Дара рыҭҵаарала ақыҭанхамҩатә шықәса Украина ихыркәшан 13,4 миллион тонна арыц аманы.
Ус анакәха Џьо Баиден Украина 20 миллион тонна, Урыстәыла залгара иаԥырхагоу, арыц ыҟоуп ҳәа ииҳәаз абантәиааигеи? ЕАА ақыҭанхамҩа аминистррагьы аҭагылазаашьа зеиԥшроу анадыруа абжьы замыргои? Иароуми аԥхьаӡарақәа мҩаԥызгаз...
13-14 миллион тоннагьы бжьаратәуп, избанзар Украина акоррупциа иҟоу зегьы ирдыруеит. Ачарыцгьы "ашьҭахьтәи ашә аҟынтәи" атәыла алгара аҭыԥ шамоу зҵаара цәырнагом.
2020 шықәсазы Украина имҩаԥган Аҳәынҭрезерв агәаҭара. Уи ишьақәнаргылеит арыцҵәахырҭақәа 97 процент ишҭацәыз – "аҭаҵәах аҳәынаԥқәа ирфеит".
Иаанхаз х-процентк ракәзар, ибааит.
Асеиԥш иҟоу аҭагылазаашьақәа урызхәыцыр, аҵыхәтәантәи аамҭазы Украина граммк ачарыц ӷьычым ҳәа агәра узгом.
Нас иабантәиааргеи 25-30 миллион тонна ачарыц шьҭоуп атәыла алгара иазыԥшны ҳәа Украина аиҳабыра, Мраҭашәаратәи атәылақәа, АИХқәа?
Сынтәа, Украина аграртә политикеи афатәааглыхреи рминистр актәи ихаҭыԥуаҩ Тарас Высоцки иазыԥхьагәаҭарала 50 миллион тонна арыц аарыххоит.
Урыстәыла акәзаргьы 130 миллион тонна иазыԥшуп.
Владимир Путин иҳәеит атәыла шазыхио адунеитә џьармыкьақәа рахь 50 миллион тонна арыц анашьҭра.
Ус анакәха УА иӡыз украинатәи арыц ханарҭәаар алшоит адунеитә џьармыкьақәа рҿы.
Мраҭашәара азхәыцыр бзиан, ииашаҵәҟьаны адунеи аҟны афатә азымхара азҵаара иаԥырхагоу.


Апарламент аӡаҿы аԥсҭазаара ахьчара аилагараз ақәнагақәыршәара азакәанеидкыла ханарҭәааит
© Sputnik / Акоп Кущян Гагра с коптера
© Sputnik / Акоп Кущян
Аԥсны Жәлар Реизара аилатәара мҩаԥысит ахаша ԥхынгәы 27 рзы.
АҞӘА, ԥхынгәы 27 - Sputnik. Аԥсны Апарламент аӡаҿы иҟоу аобиектқәа рҿы ауаа рыԥсҭазаара ахьчара аусхк аҟны административтә еилагарақәа рзы азакәанеидкыла ақәнагақәыршәара азгәаҭара ахьаҭаху ахәҭа ахарҭәаарақәа аланагалеит.
Аплиажқәеи аӡаҿы ауааԥсыра егьырҭ рыԥсшьарҭа ҭыԥқәеи русуразы иҟоу аԥҟарақәа еилагазар административтә хараԥса ахшәаатәхоит 9 - 12 нызқь мааҭ рҟынӡа. Аплиажқәеи егьырҭ аӡаҿы ауааԥсыра рыԥсшьарҭа ҭыԥқәеи рҟны азинқәа реилагара 600 - 1000 мааҭ ахшәаатәхоит хараԥсак аҳасаб ала.
Адепутатцәа рыӡбарала, Азакәанеидкыла 7-тәи ахы 60-тәи ахәҭаҷ ала ихарҭәаауп ("Аӡаҿы иҟоу аргыларақәа рҟны ауаа рыԥсҭазаара ахьчара ҭышәынзыртәало Аԥсны Аҳәынҭқарра ишьақәнаргылаз аԥҟарақәеи ақәиҭымтәрақәеи реилагара").
Аԥсахрақәа актәии аҵыхәтәантәии аԥхьарала ирыдыркылеит.


АҞӘА, мшԥ 17 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Ауарӷанарҳәаҩ Лука Гаделиеи ашәаҳәаҩ Кристина Ешԥҳаи Пицундатәи ауарӷан 40 шықәса ахыҵра иазку аконцертқәа мҩаԥыргоит. Абри атәы Лука Гаделиа Sputnik акорреспондент иеиҳәеит.
Кировтәи аконцерт мҩаԥысуеит жәларбжьаратәи афестиваль "Вятская весна 2015" аҳәаақәа ирҭагӡаны.
Аконцерттә программа традициала ишьақәгылоуп еиуеиԥшым аамҭақәа рахь иаҵанакуа аԥҵамҭақәа рыла, иара убас аконцерт иаҭаауа алшара роуеит аԥсуа милаҭтә ашәақәа рзыӡырҩрра.
"Ари афилормониеи сареи акыр шықәса зхыҵуа аиҩызара ҳабжьоуп. Аҩбатәи акурс аҟны сантәаз, исоуз ааԥхьарала Кировҟа сааит аконцерттә программа сыманы. Анаҩс, шьҭрала и-Кировтәу Евгени Субботини сареи араҟа ҳаицықәгылон. Кристинеи сареи араҟа ҩынтәны аконцерт ҳамоуп. Даараӡа иҭабуп ҳәа раҳҳәар ҳҭахуп Аԥсны акультура аминистрра ари аусмҩаԥгатә иахьахаҵгылаз азы", — иҳәеит Лука Гаделиа.
Аԥсуа музыкантцәа ргострольтә тур иацырҵоит мшаԥымза 22 рзы Иошкар-Ола Мариинсктәи аҳәынҭқарратә оператә театр аҟны.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филормониа асолистцәа, жәларбжьаратәи аконкурсқәа рлауреатцәа рконцерттә программа еиуеиԥшым ауарӷани авокалтәи ԥҵамҭа лыԥшаахқәа рыла ишьақәгылоуп. Азал аҟны иҩнагылоу ауарӷан афранцыз фирма "Daniel Kern" иатәуп, иргылоуижьҭеигьы рацәак ҵуам.
Ауарӷанарҳәаҩ Лука Гаделиа анаҩстәи иконцерт мҩаԥысуеит лаҵарамза хԥа Пицундатәи ауахәамаҿы.


АҞӘА, мшаԥымза 26 — Sputnik, Владимир Бегунов. Аҟәатәи аџьармыкьа хадаҟны амиграциатә маҵзура аусуҩцәа ареид мҩаԥыргеит. Урҭ иааныркылеит ҩышәҩык рҟынӡа ауааԥсыра. Иааныркылаз рдокументқәа гәарҭон. Здокументқәа аилагарақәа рымаз аштраф рзылырҩаауан. Абри атәы ҳкорреспондент иарҳәеит аусбарҭа аусзуҩцәа.
"Акурорттә сезон иалагар мызкахьы ҩынтә ареидқәа мҩаԥаагалоит. Мшаԥымза акы инаркны амчра аиуит авизатә режим азы азакәан. Иара инақәыршәаны аусутә мигрантцәа авизақәа ргалароуп. Иахьатәи ареид еиҳарак аинформациатә ҟазшьа амоуп. Иаанаҳкылаз рдокументқәа ҳрыхәаԥшит, иҟаҵатәу шыҟаҵатәу дҳардырит", — иҳәоит амиграциатә маҵзура очамчыратәи аҟәша аиҳабы Асҭамыр Ҭраԥшь.
Амиграциатә маҵзура адыррақәа рыла ҵыԥхтәи ашықәс азы иҭаҩын 8 000-ҩык рҟынӡа амигрантцәа. Аиҳарак урҭ Узбексҭани Таџьыксҭани рҟынтәқәа роуп. Иҟоуп акореицәа, акитаицәа.
"Сынтәатәи ашықәс иалагӡаны аусуразы азин рыҭоуп 2 373-ҩык амигрантцәа", — иҳәоит Амиграциатә маҵзура аусуҩ Виачеслав Бганба.
Иара иазгәеиҭеит аусурақәа зегьы мҩаԥызго Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аконсултә маҵзура ауп ҳәа. Аусутә виза шықәсык хынҩажәа доллар иаԥсоуп, фымз — ЗО доллар. Абри ашьҭахь дара амедкомиссиа иахысроуп, ареспубликаҟны аусура азин рызҭо ашәҟәқәа реиқәыршәаразы.
"Аусуразы азин иарбоу апроцедурақәа рышьҭахь ф-нызқьмааҭ артәоит, авиза ахаҭа — 1800 мааҭ, ашәахтә ҷыда — 1500 – 2000 мааҭ. Иааидкылан шықәсыбжак — 15-18 нызқьмааҭ. Урыстәыла аасҭа ари еиҵоуп", — иҳәеит Бганба.
Иара иҳәеит 2015 шықәса рзы атәымтәылауаа аҳәаанырцә ишырышьҭыз миллиардки 700 миллион мааҭ аԥара. Абиуџьет ахь иаларгалеит 25 миллион мааҭ.
Амиграциатә маҵзура аусуҩцәа ишҳарҳәаз ала аҭаҩратә документқәа ахьрымам азы иаанкыло ирыршәахоит ахараԥса – 4 800 мааҭ инаркны 6 000 мааҭ рҟынӡа, аусураз азин амамзааразы ахараԥса иартәоит – 7 800 мааҭ инаркны 9 000 мааҭ рҟынӡа.
Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәан "Аԥсны Аҳәынҭқарра алалареи алҵреи рзы аԥҟарақәа" инақәыршәаны 2016 шықәса мшаԥымза 1 инаркны иалагалахеит авизатә режим. Арахь иаҵаркхом Урыстәыла, Никарагуа, Тувалу, Аахыҵ Уаԥстәыла.


АҞӘА, ажь 27 — Sputnik, Саид Барганџьиа. Сынтәа урыстәылатәи аҵараиурҭақәа рҭаларазы Аԥснытәи аҿар ирзылхуп 220 ҭыԥ, ҳәа Sputnik иазааицҳаит Аԥсны иҟоу "Россотрудничество" ахаҭарнакра аиҳабы, Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа Ацҳаражәҳәарҭа абжьагаҩ Сергеи Федченко.
Федченко иажәақәа рыла, 2015-2016 аҵарышықәс азы абитуриентцәа ралхра ҩ-етапк рыла ишьақәгылоит. Аҭаларазы акандидатцәа ранкетаҿы иадырбароуп аҵараиурҭа ахьӡы, иалырхыз азанааҭи.
Актәи аетап ахь иаҵанакуеит Аԥсны аҩнуҵҟа акандидатцәа ралхра, уи мҩаԥыргалоит аусбарҭабжьаратә комиссиа алахәцәа. Раԥхьатәи аетап аҿы абитуриентцәа ралхра аус "Россотрудничество" ахахьы иагоит.
"Раԥхьатәи аетап хәажәкырамза 1-нӡа имҩаԥыслоит, уи алҵшәақәа рыла ишьақәыргылахоит Урыстәылатәи аҵараиурҭақәа ирҭаларц абжьагара зырҭаз абитуриентцәа рсиа. Уи асиа шьҭхоит Урыстәыла Аҵара аминистрахь, аҩбати аетап иахысырц азы.
Аҩбатәи аетап аҟны акандидатцәа ралхра мҩаԥыслоит рашәарамза 15-нӡа.
Аԥснытәи абитуриентцәа рҟынтә анкетақәа рыдкылара мҩаԥыслоит жәабранмза 5-нӡа.


Урыстәылатәи атәанчахәқәа ԥхынҷкәынмза 16 инакны ԥхынҷкәынмза 31 рҟынӡа рыҭара мҩаԥгахоит.
Абанк анапхгараҭараҿы Sputnik акорреспондент ишизеиҭарҳәаз ала ԥхынҷкәынмзатәи атәанчахәқәа ршара аграфик егьырҭ амзақәа рыграфик еиԥшым. Ашәарақәа еиҳа заа имҩаԥысуеит. Ари иааиуа аныҳәамшқәа ирыдҳәалоуп.
"Ҳтәылауаа ркатегориақәа зегьы ԥхынҷкәынмзазы атәанчахәқәа рыҭахоит. Аҵыхәтәантәи акатегориақәа аԥара роуеит ԥхынҷкәын 30-31 рзы. Ари аныҳәазы ауаа аԥара ахьырҭаху азоуп. Уи адагьы ажьырныҳәамзазы жәамш иԥсшьарамшуп. Убри азы аӡбра ҳадаҳкылеит атәанчахәы ԥхынҷкәынмзазы ишәазарц", - иҳәеит Аҵәахырҭатә банк анапхгаҩ ихаҭыԥуаҩ Георги Абыхәба.
Аҵәахырҭатә банк аҿы ауааԥсыра ргәы рҽанырҵеит алашара арцәара агәаранқәа еиҳанатәыр шалшо, аҳәара ҟарҵеит аҭагылазаашьа еилкаарыла иазнеиирц.
Аԥара ашараан аиҳарак ауаа рырацәахара ашьыжьтәи аамҭазы иҟалалоит, убри азы аҳәара ҟаҵоуп ишалшо ала амш аҩбатәи ахәҭазы инеиларц.


08.12.2021
Араион аҟны иҟоу аҭагылазаашьа Ахада изеиҭеиҳәеит араион анапхгаҩы Иури Хагуш. 2021 шықәсазы Гагра араион ахала ахы ныҟәнаго иалагеит, аныхтәқәа раасҭагьы абиуџьет ахашәалақәа еиҳахеит.
Ашықәс алагамҭазы Гагра араион абиуџьет ишәахтәтәқәои ишәахтәтәқәами ахашәалақәа идыртәеит 350 млн. мааҭ, иахьазы аҭыԥантәи абиуџьет ахь ааимҭақәа идыртәеит 508 млн. мааҭ. 2021 шықәсазы 10 мыз рыла абиуџьет аныхтәтә хәҭа 160 млн. мааҭ рыла иазҳаит. Арҭ аԥарақәа араион аԥсҭазаара ахырхарҭақәа зегьы рзы еихшан, раԥхьа иргыланы, агәабзиарахьчара иаҭан.
2020 – 2021 шш. рзы аматериалтә цхыраара иазоужьын 21 млн. 500 нызқь мааҭ, ацхыраара рыҭоуп 1,5 нызқьҩык инарзынаԥшуа атәылауаа. Аҵыхәтәантәи 2 шықәса рыла хазхаҭалатәи аинвесторцәа (атәымтәылатәии аҭыԥантәии) рыла зеиҭашьақәыргылара мҩаԥысуа игәыгәҭажьу аобиектқәа ирзоужьхоит 4 млрд мааҭк инареиҳаны. Иаԥҵоуп 850 усуратә ҭыԥ, урҭ рахьтә 85% аусуҩцәа Аԥсны атәылауа роуп, бжьаратәла руалафахәы 15 инадыркны 20 нызқь рҟынӡа ыҟоуп.
Аинвестициатә проект дуӡӡа –асасааирҭатә комплекс 5 иаҵәак рыҩаӡара зауа, иахьа ахацыркра иазхиоуп.
Аинвестициа аицҵалыҵ иартәоит 20 млрд. мааҭ рҟынӡа, ари акомплекс азы иазԥхьагәаҭоу атуристцәа рхыԥхьаӡара шықәсык 150 нызқьҩык рҟынӡа ҟалоит. Ашәахтә шәатәқәа ари аобиект аҟнытә, Иу. Хагәыш иажәақәа рыла, идыртәоит шықәсык 400 млн. мааҭ рҟынӡа.
Араион ахада иажәахә дазыӡырҩны, Аслан Бжьаниа 2021 шықәсазы аихшьалақәа ҟаиҵеит.
2020-2021 шш. рзы COVID-19 аҿкы чымазара аҿагыларазы,аспонсорцәа рыцхыраарагьы налаҵаны, аԥсуа диаспораҟнытә иҟаз ацхыраарагьы арбаны, аҳәынҭқарра аныхтәқәа идыртәеит 800 млн. мааҭ. Ари атәыла абиуџьет азы еидара хьанҭоуп. Ахада иазгәеиҭеит Агәабзиарахьчара аминистрра аҿкы чымазара ахҟьа-ԥҟьақәа аҳәаарҭагӡаразы иаҭаху зегьы шыҟанаҵо.
Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны ачымазара захьызи зыԥсҭазаара иалҵызи рхыԥхьаӡара 1.5% шыҟоу азгәаҭаны, Аслан Бжьаниа иаҵшьны иҳәеит, «аригьы рацәоуп, аха ҳааигәа иҟоу аҳәынҭқаррақәа рырбагақәа ирҿырԥшны ҳахәаԥшуазар, ари ацифра акырӡа еиҵоуп». Уи аҳақьымцәа русура азгәаҭаны, иҳәеит «Аиҳабырагьы, саргьы, ауаажәларрагьы ари апроблема акыр хылаԥшра аҳҭоит, аӡәгьы хылаԥшрада дынҳажьӡом» ҳәа.
Аҳәынҭқарра Ахада ҷыдала иазгәеиҭеит аибашьра ашьҭахьтәи аамҭазы ареспублика раԥхьаӡакәны апрофицит биуџьет ахь ишнеиуаз, аҿкы ахҟьа-ԥҟьақәа ракәымзар. «Аханатәтәи абиуџьет рҽеиуп ашьҭыхра аганахьала – иҳарҳаит 500 млн. мааҭ инарзынаԥшуа иазԥхьагәаҭаз арбагақәа рхыхь , урҭ COVID-19 аҿагыларахь идәықәҵоуп», - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
2020-2021 шш. аҳәынҭқаррахь ацхырааразы идҵаалаз хыԥхьаӡара рацәала ҳтәылауаа рахьтә ацхыраара рыҭан 5.700 -ҩык, урҭ рыҩныҵҟа иҟоуп Урыстәыла иреиҳау аҵараиурҭақәа рыҟны 300-ҩык раҟара абитуриентцәа аҵара дырҵара иақәхарџьу 54 млн. мааҭ. 2 нызқьҩык рҟынӡа агәабзиарахьчара аганахьала аматериалтә цхыраара рыҭоуп, бжьаратәла уи 120 нызқь мааҭ артәоит.
2020 шықәса мшаԥымза инаркны ҳазҭоу ашықәс ԥхынҷкәынмза 1 аҟынӡа аҳәынҭқарра аганахьала иҟаҵоу ацхыраара иартәоит 389 млн. мааҭ. «Ари ихымԥадатәым ашәатәқәа рахь иаҵанакуеит, аха арыцҳара иақәшәаз ҳрыцхраароуп. Аԥхьаҟагьы ҳауаажәлар ҳрыцхраалоит», - иҳәеит иаҵшьны аҳәынҭқарра ахада. Аԥсабаратә рыцҳарақәа рыҩныҵҟа иҟоу аӡхыҵрақәа, аԥша бааԥсқәа аԥхасҭа иҟарҵаз ахарџь 200 млн. рҟынӡа ҟанаҵоит.
Ахада иҳәеит аԥхасҭа аԥыхразы ареспублика Урыстәылатәи Афедерациахь ацхыраара ишаҳәаз. «Ацхыраразы иаҭаху ахәҭак аԥшаара ҳалшеит, иаанхаз ахәҭагьы ҳаԥшаап ҳәа сгәы иаанагоит. Ашықәс анҵәамҭеи ажьырныҳәамза 20 инарзынаԥшуа арҭ аԥарақәа ҳауп ҳәа сгәыӷуеит, усҟан ҳтәылауаа ацхыраара раҳҭоит», - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
Азинхьчаратә система атәы ҳҳәозар, аҳәынҭқарра ахада ишазгәеиҭаз ала, атәыла анапхгара иалшо зегьы ҟанаҵоит азинхьчаратә усбарҭақәа рырӷәӷәаразы.
Уи иазгәеиҭеит азинхьчаратә усбарҭақәа русураҟны аҭагылазаашьа шеиӷьхазгьы, иара убас урҭ русура аганахьала ирырҭо авбақәагьы.
Аслан Бжьаниа иазхьаирԥшит раҧхьаӡа акәны ишубарҭоу зыҩаӡара ҳараку аматериал-техникатә база, уаанӡа Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра аганахьала ас еиҧш шаҟамыз. 2021ш. рзы Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра иаиуит 100 иназынаҧшуа автотранспорт. Иааиуа ашықәс азы Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра иаиуроуп 50 цыра иҷыдоу атранспорт, иара убас амаҭәатә мазара.Ауалафахәқәа шьҭыхуп 70% процент рыла. «Ари уажәазгьы имаҷуп, аха атәыла анапхгара рымчала иҧшаан. Ари азҵаара иахаҵгылеит Урыстәылатәи ҳҩызцәа. Абри аҩыза аҭагылазаашьа ыҟоуп Аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵзураҿгьы. Ари аиҿкаара ахыԥша бзиа амоуп, аха уаҟагьы иҟоу ауадаҩрақәа маҷым азы ацхыраара рыҭара ҳаҿуп", - иҳәеит Ахада.
Аҧсны аекономика аҿиара шаҭаху азгәаҭо, Аслан Бжьаниа иҳәеит аинвесторцәа радыҧхьаларазы Гагратәи араион ҿырҧштәыс иҟалар шакәу.Ахада иажәақәа рыла, иаарласны зымҽхак ҭбаау зеиԥш ҟамлац апроект анагӡара шазгәаҭоу Пицунда, уи Гагреи Гәдоуҭеи рраионқәа рыҟны аекономикатә ҿиара анырра ӷәӷәа анаҭоит. "Аха, ас еиҧш иҟоу апроектқәа рынагӡара алыршахоит иҭышәынтәалоу атәылаҟны, еилкаау уи иашьашәалоу аҧҟарақәа ахьыҟоу, ари лассы-лассы ҳазлацәажәо ауп",-иҳәеит иара.
Аслан Бжьаниа иазгәеиҭеит, ҳтәылауаа рыхәҭак, мамзаргьы гәыҧҩык ауаа агәынамӡара шаадырҧшуа атәыла анапхара русура инамаданы. "Атәылауаа рыгхақәа разгәаҭара азин рымоуп, аха зегьы анеиҿурҧшлак ауп иҟоу аҭагылазаашьазы алкаа аҟаҵара анзалыршахо. Иахьатәи анапхгара акыршықәса раахыс еиқәылаз ауадаҩрақәа рыӡбара иаҿуп. Иҟан аамҭақәак, аҭакҧхықәра здыз ауаа ауадаҩрақәа анаҧырҵоз".-иҳәеит Ахада.
Араион актив аизараҟны хазы Аслан Бжьаниа дазааҭгылеит афымцамч азҵаара. Иҳәеит иаарласны Урыстәылатәи Афедерациа аҟынтә ацхыррара шыҟаҵахо.
Аҳәынҭқарра Ахада иазгәеиҭеит, алашара штауару, уи азы ахә ашәара шаҭаху. Ахада игәаанагарала, афымцамч аинвестициа адыҧхьаламзар, уи асистемаҿы еснагь ауадаҩрақәа ҟаларц шалшо.
"Афымцамч ҳамазарц ҳҭахызар, уи ахә ахшәаатәуп. Ари аус аҟны ихадараӡам инвесторс иҟало ҳара даҳтәу, мамзаргьы аҳәаанырцәтәу. Дарбанзаалак ари аус аҟны злагала ҟазҵаз тарифк аҳасабала аҧара иҭахуп, мамзар афымцамчы ауишьҭӡом",-иҳәеит Ахада.
Дазааҭгылеит афымцамч азы амҩатә хсаала азҵаарагьы. Аслан Бжьаниа иҳәеит ҭыҧқәак рҿы афымцалашара арцәара зыхҟьо .Иара иажәақәа рыла, афымцамч аусхк аҟны ашәахтә леишәа рӷәӷәахоит.
Аизара аихшьала ҟаҵо, Ахада Ковид-19 ихадараны иҟоу проблеманы ишыҟоу атәы иҳәеит. Иара убас, Гагреи Гәдоуҭеи рраионқәа рыҟны ипроблеманы ишыҟоу аҧсыҭбарақәа зцу амҩатә машәырқәа.
Иахьа Урыстәыла алкра аганахьала имҩаԥсыуа аусура ҳасаб азуны, аимпорт Аԥсны аҩныҵҟа иҟоу атаури егьырҭ аалыҵқәеи рыла аԥсахра ҳалагар ҟалоит.


Афымцанхамҩа аҭагылазаашьа иалацәажәеит ԥхынгәы аказы абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы Жәлар Реизара аилак инеиҵыхыз аилатәараҟны. Уи рхы аладырхәит аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озганԥҳа, "Амшынеиқәафымцамч" ахада Михаил Логәуа, Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә маҵзуреи Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрреи рхаҭарнакцәа.
"Лкаас иҟаҳҵо акоуп ҳенергетика аҭагылазаашьа даара иуадаҩуп... Ӷәӷәала ишәарҭоуп иахьатәи ҳҭагылазаашьа. Аенергетикатә кризис зуҳәо цәыббрамза иахымгакәа Аԥсны иҟалар ауеит. Иахьазы ҩ-сааҭк алашара дырцәозар, цәыббрамзазы хәба-фба сааҭ еиҳангьы идырцәалар ҟалоит. Ҳара ҳазлааиуа ала, Егрынтәи иҳауа афымца шықәсыктәи ҳахәҭа наҳхуеит, анаҩс азҵаара цәырҵуеит иабантәиааҳго, ӡбашьас иамои ари азҵаара. Аамҭа раҳҭеит аекономика аминистрреи "Амшынеиқәафымцамч" аиҳабыреи ҳҭагылазаашьа хәыҷык аиӷьтәразы иҟарҵаша аусқәа рзы. Ҳаидтәаланы иҵегьы ҳалацәажәароуп, избанзар афымцамч иадҳәалоу азҵаарақәа рацәахеит… Ҳаилибакааит ҳәа сгәы иаанагоит. Аҭагылазаашьа зыхҟьада мҳәакәа аусура ҳалагароуп иахьа, нас аамҭа ҟалап уигьы зыхҟьаз алацәажәара", - иҳәеит Чамагәуа.
Иаҳа инеиҵыху аицәажәара аудиофаил аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
-
"Амшынеиқәафымцамч": Аԥсны ЕгрыГЕС аҟынтәи иааиуа афымцамчхара жьҭаарамза инҵәоит
-
Аԥсны афымцалашара аамҭа-аамҭала арцәара еиҭахәаԥшуеит аԥхынтәи аԥсшьара ашьҭахь


АҞӘА, мшаԥы 7 – Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҿы раԥхьаӡа акәны иԥсҭазаара далҵит акороновирус змаз апациент. Абри атәы аанацҳауеит ақалақь ахадара.
"Пациентк дыԥсит. Иара 45 шықәса ихыҵуан. Лабинсктәи ахәышәтәырҭаҿ иԥсҭазаара далҵит", - аҳәоит адырраҭараҿы.
Иахьатәи аамҭазы Краснодартәи атәылаҿацә аҿы иазгәаҭоуп акоронавирустә инфекциа COVID-19 аҭыԥ амоуп ҳәа 50 хҭыс.
Амедицинатә усзуҩцәа иазгәарҭоит ачымазара акыр ихьанҭаны ишырхырго.
"Хәҩыуаак арԥҳақәа аҳауарҭарсратә аппарат рхагылоуп, 22-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп. Ҿыц иаанагаз рҟынтәи аҿар рацәоуп", - аҳәоит адырраҭараҿы.
Аофициалтә дыррақәа рыла, Урыстәыла 7 497-ҩык коронавирус рымоуп, 58-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 496-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла 1 154-ҩык акоронавирус рыхьит ҳәа шьақәыргылан.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ԥхынҷкәын 27-Sputnik. Ҟәбина ииасыз уахи-ҽни рыла авирус шрымоу шьақәыргылан 190-ҩык, арҭ арбагақәа ирекордтәуп апандемиа алагеижьҭеи, абри аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Краснодартәи атәылаҿацә аҟны ашәҟәы иҭагалоуп 190 коронавирустә хҭыс ҿыцқәа. Аҵыхәтәантәи уахыки ҽнакы рыла ачымазара ҿкы аарԥшын 26 муниципалтә раионқәа рҿы.
Ахҭысқәа абасала еихшоуп: 56 - Краснодар, 16 – Шәача, Тимашевсктәи араион-15, Новороссиск-12.
Ахәышәтәырҭақәа рҟны ахәышәтәра иахысуеит 1658-ҩык, аҩны- 6190-ҩык.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 8459-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 6726-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 108-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥымза 13 – Sputnik, Саид Барганџьиа. Жәларбжьаратәи ауаажәларра-патриоттә проект "Боевое братство" Аҟәанӡа иааӡеит. Аԥсны аҳҭнықалақь аҟны автоеиԥхныҩлара алахәылацәа ирԥылеит ақалақь Ахадара, ауаажәларра, ашколхәыҷқәа рхаҭарнакцәа. Дара еиқәшәеит Идырым асолдаҭ ибаҟа аҿаԥхьа.
"Ари акциа иаанарԥшуеит ҳажәларқәа ифырхаҵараз рҭоурыхаамҭа. Асеиԥш иҟоу акциақәа аҿар апатриотизмра рылааӡара иазырхоуп", иҳәеит Аҟәа Ахада ихаҭыԥуаҩ Леон Кәарҷиа.
Автоеиԥхныҩлара анапхгаҩы Александр Петров иҳәеит Кавказ егьырҭ ареспубликақәагьы ирҭаараны ишыҟоу.
1941-1945 шықәсқәа рызтәи Аџьынџьтәылатә еибашьра дуӡӡаҟны аиааира иазку Автоеиԥхныҩлара хацыркхеит мшаԥымза хәба рзы ақалақьқәа Мурманск, Владивосток, Дербент, Брест, Севастополь рыҟны.
Петров иажәақәа рыла апроект алахәылацәа ахысраны иҟоуп 75 нызқь километра.


АҞӘА, мшаԥымза 20 – Sputnik, Астанда Арӡынԥҳа. Симон Кананит иуахәама аиҭашьақәыргыларазы аусурақәа ирылагоит аҳәырԥсарра "Анаҟәаԥиа" адиректор Алхас Аргәын инапхгарала.
Ахаша, мшаԥымза 20 рзы Атәыла Ахада Рауль Ҳаџьымба иҟны аиԥылараан Алхас Аргәын иазгәеиҭеит аусурақәа ҩ-етапкны ишеиҿкаахо.
Актәи аетап ахь иаҵанакуеит аргыларатә усурақәа, хаҭала анџьныртә коммуникациақәа, арӷәӷәаратә усурақәа, аҩныҵҟатәии адәахьтәии аусурақәа. Аҩбатәи аетап аан аҭыӡсахьақәа аус рыдулара иалагоит.
"Ари аетап еиҳа иуадаҩу ауп. Ҳаналаго ҳәагьы иалкаан рыцхәк ҳзазгәаҭом. Аҭыӡқәа рыцқьаны асахьақәа реиҭашьақәыргылара иалагатәуп даара маршәаркрыла", — иҳәеит Аргәын.
Ишазгәаҭоу ала аҭоурых-культуратә ҭынха аобиект аҭааҩцәа рацәаҩны иаднакылартә еиԥш аҭагылазаашьа ҟаҵатәуп.
"Аусурақәа рыхәшьареи аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рхыркәшаратә аамҭеи макьаназы ҳзалацәажәо иҟам", ҳәа азгәеиҭеит Аргәын.
"Уажәы атехникатә дҵа еиҿаҳкаауеит, нас азанаҭуаа ҳрыԥхьоит", — иҳәеит иара.
Аргәын иажәақәа рыла лаҵарамза 5 рҟынӡа Акультура аминистрра Адҵа инақәыршәаны аус адулахоит ауахәама ахыбра аиҭашьақәыргыларазы атехникатә дҵа. Апроект ахаҭа аиҿкааразы иаҭахуп хымз инарзынаԥшуа аамҭа, иҳәеит аҳәырԥсарра "Анаҟәаԥиа" адиректор Алхас Аргәын.
"Сара апроектҟаҵаҩцәа ргәыԥқәа хԥа сыҽрымаздеит. Ҩыџьа рҟынтәи аҭак соухьеит. Агәыԥқәа руак арезиумеии аусура азин ҷыда – алицензиа шрымоу азы адокуменқәа аарышьҭит. Апроект аҟаҵара иалагалахар ауеит аԥснытәи азанаҭуаагьы. Сгәы иаанагоит хымз рҟынӡа апроект аиҿкаара аамҭа аҭахуп ҳәа. Нас – аподриадчикцәеи анагӡаҩцәеи ԥшаатәхоит", — иҳәеит иара.
Ижәытәӡатәиу ари аҭынха ишалшо ала иаарласны ацхыраара аҭатәуп.
"Иаарласны аусурақәа рымҩаԥгара еиҿаҳамкаар аҭоурыхтә баҟа зынӡа иаҳцәыӡыр алшоит", — иҳәеит Ҳаџьымба.
Акультуреи аҭоурых-культуратә ҭынха ахьчареи рминистр лхаҭыԥуаҩ Баҭал Кобахьиа иазгәеиҭеит хәышықәса раԥхьа араҟа ишымҩаԥгаз адренажтә усурақәеи археологиатә жрақәеи. Урҭ рышьҭахь афинансқәа рыҟамзааразы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа нап рылакымызт ҳәа.
Аԥшьа Симон Кананит иуахәама абжьарашәышықәсақәа ирыҵаркуеит. Ишьоуп ауахәама ргылан ҳәа ажәбатәи ашәышықәсазы.
Ажәибыжьтәи ашәышықәсазы, аҭырқәмчра аҳра анауаз ауахәама ахәҭак рбган. 1875 шықәсазы, Александр аҩбатәи ауахәама аберцәа ириҭеит. Урҭ иара еиҭашьақәдыргылеит 1882 шықәса рзы. Иара убысҟан иагьырыԥшьеит.


АҞӘА, ԥхынгәы 14 – Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Апресс-конференциа рхы аладырхәит Аԥсны акультуреи аҭоурых-культуратә ҭынха аиқәырхареи рминистр Ельвира Арсалиаԥҳа, уи лхаҭыԥуаҩ Баҭал Кобахьиа, Аҳәынҭқарратә аурыс драматә театр адиректор Иракли Хынҭәба, аинформациатә маҵзура Sputnik анапхгаҩы Инал Лазба, ажурналистцәа.
Хьыбла Гьерзмааԥҳа лиубилеитә фестиваль аҟны асцена лырлашоит колхаа раҳкәажә Медеиа лхаҿрала. Афестиваль мҩаԥысраны иҟоуп Диоскураа рыԥшаҳәаҟны, нанҳәамза 3-4 рзы.
"Афестиваль амҩаԥгара аидеиа иит Аԥсны, иахьа иара аҿиарамҩа иануп. Афестиваль 15 шықәса ирҭагӡаны имҩаԥган еиуеиԥшым аспектакльқәеи аконцертқәеи. Сынтәа иазыҳаӡбеит аоператә спектакль "Медеиа" ақәыргылара. Ахәаԥшцәа ахә ҳаракны иршьап ҳәа сгәыӷәуеит", — ҳәа лҳәеит Хьыбла Гьерзмааԥҳа.
Аоператә спектакль "Медеиа" анагӡаразы абжьы ӷәӷәа ухазар ауп, ҳәа азгәеиҭеит Александр Титель.
"Абжьы ӷәӷәа ухазар ауп аоператә спектакль "Медеиа" анагӡаразы. Акыр шықәса раԥхьа иара анагӡаразы Хьыбла илыдазгалахьан, аха дақәшаҳаҭымхеит, иахьа уи аҳәаразы дызҳаит ҩныҵҟалагьы, ҟазарылагьы", — ҳәа ациҵеит иара.
Sputnik анапхгаҩы Инал Лазба иажәақәа рыла, афестиваль амҩаԥысшьа зегьы аарԥшразы аинформациатә маҵзура иамоу аресурсқәа зегьы рхы иадырҳәоит.
"Ас еиԥш иҟоу аформат ҿыц, Москвеи Аҟәеи рҟны иҟоу Sputnik апресс-центрқәа рыбжьара авидеоеимадара амҩаԥгара Хьыбла шәыла иахьааҳартыз акыр ҳазгәдууп. Афестиваль амҩаԥысшьа аарԥшразы, уи ашьҭахь апресс конференциа амҩаԥгра ҳазыхоиуп, иҳамоу алшарақәа зегьы ҳхы иаҳархәоит ", — ҳәа иҳәеит Лазба.
Авидеоеимадара ахырқәшамҭаз Хьыбла Гьерзмааԥҳа ажурналистцәа рызҵаарақәа рҭак ҟалҵеит.
Афестиваль ҩ-программак рыла еиҿкаауп. Актәи амш аҽны афестиваль аҭааҩцәа ирылшоит аоператә спектакль "Медея" (Луиджи Керубини, ақәыргылаҩ — Александр Титель) абара, аҩбатәи амш азы аџьазтә пианист Даниил Крамери итрио "Опера. Джаз. Блюз" дрыцықәгылоит Хьыбла Гьерзмааԥҳа.
Жәларбжьаратәи афестиваль "Хьыбла Гьерзмааԥҳа шәаалыԥхьоит…" еиҿкаан 2001 шықәса рзы, Аԥсны имҩаԥысуан. 2014 шықәса рзы Москва, К. С. Станиславскии В. И. Немирович-Данченкои рыхьӡ зху Амузыкатә театр аҟны имҩаԥысит. 2015 шықәса рзы XIV афестиваль Вена, Музикфераин азал аҟны имҩаԥган. 2016 шықәса рзы – Швеицариа, Санкт-Морице.


Зеижәтәи ашәышықәса актәи азбжазы Аԥсны шан ҩ-хәҭакны – "аҩныҵҟатәи" "адәныҟатәи", ҳәа. Аԥсны аҩныҵҟатәи ахәҭа иаҵанакуан, Чачаа рышьҭра иатәыз аҭауад ду имчра ахьынӡанаӡоз, аӡиасқәа Бзыԥи Егри рыбжьара ишьҭаз адгьылқәа. Аԥсны Ду ҳәа изышьҭаз ари ахәҭа акәын Аԥсуа аҳратәра агәыцәс иҟаз. Аҭыԥантәи аԥсуаа территориала рҽыршон анаҩстәи агәыԥқәа рыла: бзыԥаа (ҳаамҭ. Гәдауҭа араион), гәымаа, мамзаргьы абжьаҟәаа (ҳаамҭ. Аҟәеи Гәылрыԥшьи рраионқәа), абжьыуаа (ҳаамҭ. Очамчыра араион), самырзаҟанаа (ҳаамҭ. Гал араион), анаҩс Аԥсны Ду ашьхаҭыԥқәа рҿы инхон, ус уҳәар ауазар, аҳратәра амчра инагӡаны иахьыԥшымыз, аҭауадцәа Маршьанаа хадара ззыруаз — далаа, ҵабалаа, ԥсҳәаа рхылҵшьҭрақәа.
Аԥсуа хылҵшьҭрақәа анхарҭатә ҭыԥла акырӡа иахьыҭбааз иабзоураны аетникатә ҳәаақәеи аҳратәра аполитикатә ҳәаақәеи еиқәшәомызт. Иара иахьагьы Аԥсны Ареспублика зҭакӡоу аетникатә ҳәаақәа ракәӡам, аполитикатә ҳәаақәа роуп. Ҳаамҭазы, мраҭашәара-ҩада ишьҭоу ҳадгьылқәа ҳара ианаҳтәым, џьоукы азҵаара ықәдыргылоит даҽа 160 ԥшьыркца (Аибга адгьылқәа) мраҭашәаратәи ҳгәыла, иахьатәи ҳҩыза иҭаразы. Ииашахон харгьы мраҭашәара-ҩадатәи ҳадгьылқәа рызҵаара ықәҳаргылар.
Ҳгьежьып аҭоурыхахь. Аԥсны Ду аҳәаақәа рынҭыҵ, мраҭашәара-ҩада, аӡиас Ҳамышь (Хоста) аҟынӡа инхон аԥсуа хылҵшьҭра – асаӡқәа, мамзаргьы ахыҵхырҭақәа рҿы аџьигьетқәа ҳәа изышьҭаз. Ари Адәныҟатәи Аԥсны, Аԥсны Маҷ адгьылқәа роуп (Гарга араион – Шәача). Аратәи аԥсуа-саӡқәа территориала рҽыршон ҩ-гәыԥхадак рыла: амшын аҿықәантәи, ашьхатәи асаӡқәа, мамзаргьы мдаҩеиаа.
Амшын аҿықә иаҵанакуаз асаӡқәагьы рыҩныҵҟа рҽыршон аиланхарҭақәа рыла, инагаз ажәлатә-шьҭрақәа рыла, иаҳҳәап: Цанаа (Ацанбақәа) – инықәрыԥшны аӡиасқәа Бзыԥи Ҳашԥси (мамзаргьы Цандрыԥшь) рыбжьара; Гьечаа (Гьечбақәа) – аӡиасқәа Ҳашԥси Мзымҭеи рыбжьара; Ардбаа (Ардбақәа) – Мзымҭеи Ҳамышьи (Хоста) рыбжьара, шьала-дала аԥсуаа ирзааигәаӡаз аубыхқәа рҳәаақәа рҟынӡа. Ашьха иатәыз асаӡқәа (мдаҩеиаа), еиҳараӡак Мзымҭа ахахьы инхоз, ишьақәдыргылон ахылҵшьҭратә акқәа хԥа: аҳчыԥсы (Гәбаадәы иахьаҵанакуа), Аибгаа (аҳчыԥсаа рладахьы), убас егьырҭ аиланхарҭа маҷқәагьы. Ажәак ала, аетникатә ҳәаақәа акыр иҭбаан аполитикатә ҳәаақәа раасҭа. (Ҳазлацәажәо аамҭазтәи аԥсуа хылҵшьҭрақәеи, урҭ ретникатә ҳәаақәеи шәрыԥхьар ҟалоит З. В. Анчабаӡе, Гь. А. ӠиӠариа, Шь. Д. Инал-иԥа русумҭақәа рҿы).
19 – тәи ашәышықәса актәи азбжазы мрагылара-лада аӡиас Егры инаркны мраҭашъара-ҩада аӡиас Ҳамышьи (Хоста) аҟынӡа Аԥсны ауааԥсыра, шамахамзар, милаҭк ракәын – аԥсацәан. Уаанӡа еиԥш, усҟангьы аԥсуаа иаарыдыӷәӷәало инхон етникала ирзааигәази ирзааигәамзи ргәылацъа, ажәларқәа – абазақәа, аубыхқәа, адыгақәа (ачерқьесқәа), ақарҭвелқәа, хәҭакахьала аҭиурққәа иреиуаз (аҟарачқәа) убас егьырҭгьы.
Ҳаззааҭгылоу аамҭазы Аԥсны ауааԥсыра рхыԥхьаӡара ахьынӡанаӡоз атәы аҳәара уадаҩоуп, иҳамоу аматериали адыррақәеи ахьмаҷу азы. Гь. А. Ӡиӡариеи, Шь. Д. Инал-иԥеи излазгәарҭо ала, 19 ашәышықәса актәи азбжазы аԥсуаа хыԥхьаӡарала 130 нызқь инаӡон. Аха даҽазныкгьы иазгәасҭоит, уи ишьақәрыӷәӷәам хыԥхьаӡароуп, избанзар иҟоу егьырҭ агәаанагарақәа рыла, ҳазлацәажәо аамҭазы аԥсуаа акырӡа еиҳан.
19 ашәышықәсазы Аԥсны демографиала, етникала иузымдыруа аҟынӡа аҽеиҭанакит. Раԥхьаӡа иргыланы, уи зыхҟьаз аибашьрақәеи, аурыс империа аколониалтә политикеи, аԥсуаа хырҵәаны Османтәи аимпериеи Урыстәыла атәылаҿацәқәеи рахь рдәықәҵара роуп.
Ишдыру еиԥш, 1810 шықәсазы Аԥсуа аҳра Урыстәыла аимпериа иалалеит. Уи ашықәс инаркны иалагеит, анаҩс аҵарауаҩ ду Гь. А. Ӡиӡариа иҭҵаарадырраҿы қәҿиарала дыззааҭгылаз, Урыстәыла аҳра Аԥсны ампыҵахалара апроцесс. Шәышықәсабжак аԥсуаа хьӡрала рыдгьыл, рԥеиԥш иазықәԥон. Ахы иацәымшәеит ԥсабарала, генетикала аԥсадгьыл азы ахамеигӡара здыруаз аԥсуаа, аха ажәлар маҷ рхақәиҭратә қәԥара аасҭа еиҳахеит аимпериа агыгшәыгра.
Аурыс империа аколониалтә мчра Аԥсны ишьақәымгылар амуит. Еиҟарамыз амчқәа ашьаарҵәыратә реиҿагылараҿы Урыстәыла аҳра шаҭарада, рыцҳашьарада еснагь ахақәиҭра иашьцылаз, ақәылаҩ имҵахырхәара ззымдыруаз аԥсуаа рхырҵәаразы еиҿнакаауан зхыԥхаӡара маҷмыз експедициақәа. Аекспедициақәа рыла иҭәуп Аԥсны 19 ашәышықәсазтәи аҭоурых зегьы. Урҭ аамҭа еиқәаҵәақәа раан иҭахеит зықьҩыла аԥсуа анхаҩыжәлар, иқәрыццышәааит имаҷымкәа ақыҭақәа. Ампыҵахалаҩцәа ирзымгоз рбылуан, иҭадырхон.
Аколониалтә мчрақәа рҽазыршәон Аԥсны ауааԥсыреи аурысқәеи реизааигәатәра, аԥсуаа аурыс тәылауаҩра агәаԥхара дыркра. Ари аполитика аргаматә ҵаҵӷәы атәы ааирԥшит Кутаистәи арратә губернатор аинрал Гершельман идоклад аҿы: "Аокруг аҿы аурыс колонизациа иамоуп…аполитика аганахь ала аҳәынҭқарратә ҵак ду. Аԥсуаа зкультура лаҟәу, хдырралеи дунеихәаԥшышьалеи икәадоу, здин ззымдыруа, аполитикаҿы изықәгәыӷтәым жәларуп. Ари иҳанаҳәоит аурыс тәылауаҩра аԥсуаа рыларҵәара хымԥада ишаҭаху. Зегьы иреиӷьхон, арҭ адгьылқәа рҿы инхо ауааԥсыра аурыс колонизациа азхарҵар".
Иазгәаҭатәуп, аԥсуа уааԥсыреи аурысқәеи реилаӡҩара азҵаара аимпериатә политика аидиологцәа апропаганда шазыруаз 19 ашәышықәса 70–тәи ашықәсқәа инадыркны. Абар уи аганахьала аофициалтә газеҭ "Кавказ" иаҳәоз: Аԥсны иаҭахуп аиҳабыра ирымадоу, аҭыԥантәи анхацәа ирықәыӷәӷәаша, рышҟа ихьазрыԥшыша, рыларӡҩара зылшо ауааԥсыра". Агазеҭтә статиа автор игәаанагарала "аԥсуаа рыланырхараҿы иреиӷьу контингентуп аурыс губерниақәа аладатәии абжьаратәи ацәаҳәа иатәу ауааԥсыра".
Ҳәарада, 19 ашәышықәсазы аԥсуа жәлар рзы амилаҭтә, аҭоурыхтә хлымӡаахраны иҟалеит, аҭырқәа резидентцәа-провокаторцәеи, аурыс аҳра аколонизаторцәеи, аҭыԥантәи ҭауади-аамысҭеи ргьангьашратә хымҩаԥгара иалҵшәахаз, мчыла жәларык хырҵәаны Оттомантәи (Ҭырқәтәылатәи) аимпериахь рышьҭра. Ари амассатә експатриациа ахьӡ ҳәоуп Амҳаџьырра ҳәа – араԥ-ҭырқәшәала muhacir – "еиҭаҵуа".
Аха, 19 ашәышықәсазы Кавказ ажәларқәа рҭоурых аҿы иҟаз баша еиҭаҵрамызт, аҭыԥантәи аҭынчуааԥсра мчылатәи рхырҵәароуп. Гь.А. Ӡиӡариеи С. З. Лакобеи ишырҳәо ала Аԥсны азы ахҵәара иашықәсқәахеит – 1810, 1821, 1824, 1830, 1837, 1840, 1841, 1855, 1864, 1867, 1877. Ахҵәара арҭ аетапқәа зегьы ирыман рхатә ҽыҵгақәа, аха изыхҟьоз акакәны иаанхон – ашьамхнышгылара ззымдыруа ажәлар раԥыхра, аколониалтә мчра инагӡаны Аԥсны ашьақәырӷәӷәара.
Уи инамаданы, Кавказтәи аибашьра "нҵәаанӡагьы" Кавказтәи Анаместник афельдмаршал А. И. Бариатински лаҵарамза 1 1864 шықәсазы аимператор Александр аҩбатъи иахь иаахҵәаны иҩуан — "Аамҭа мгакәа, ҳганахь ала ааха ҟамҵакәа, иахьынӡауа ала ашьхарыуаа ықәцатәуп Ҭырқәтәылаҟа, нас атәыла рыцқьаны наунагӡа ҳәа ҳшьапы ҳарӷәӷәоит", (Г. А. Дзидзария Махаджирство и проблемы истории Абхазии 19-го столетия — Сухум 1982г. ст.199).
Османтәи аимпериахь аԥсуаа рхырҵәара апроцесс иаҳагьы иӷәӷәахеит Аурыс-Кавказтәи аибашьра анеилга (лаҵарамза 1864шықәсазы), Аԥсуа аҳратәра автономиа анаԥырх (рашәарамза 1864 шықәса) ашьҭахь. Аха, зегьы иреиҳау ахырҵәарақәа ҟалеит аколониалтә мчра иаҿагылоз, амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара ҟазшьас измаз ажәлар рықәгыларақәа рнаҩс 1866-1867 1877-1878 шықәсқәа рзы, аԥсуаа рыдгьыл аҿы иқәӡаама уҳәаратәы аҭагылазаашьа анаԥҵаха. Уи апериод азы амшын нырцәҟа иахыргон Аԥсны Мраҭашәара-Ҩадеи, Агәи, Ашьхареи иртәыз ауааԥсыра.
Аԥсуа жәлар рҭоурых аҿы иҟамзар ҟалап ҳазлацәажәо Ахырҵәара еиҳау атрагедиа. Уи алҵшәақәа ҳажәлар иахьагьы ирныруеит, ирықәыӷәӷәоит, ирхьаауп.
Ари амилаҭтә рыцҳара атәы рҳәоит аҭоурыхтә фактқәа, ихырҵәаз рхыԥхьаӡара инагӡаны ишьақәыргыламзаргьы. Убас, ашьхеи аԥшаҳәеи ираԥныз аԥсуа еиланхарҭақәа рҿы инхоз асаӡ хылҵшьҭрақәа зегьы 19 ашәышықәса 60-тәи ашықәсқәа рзы ишхәыԥкыз иахган Аҭырқәа империахь. Ҳаззааҭгыло ашәышықәса 60-70 ашықәсқәа рзы мацара Аԥснынтәи ихырҵәан 80 нызқьҩык – иҩуеит А. Ӡиӡариа, — аԥсуа-абаза аетника иатәыз ихырҵәаз рхыԥхьаӡара наӡоит инықәрыԥшны 135 нызқьҩык, аиашьаратә убыхқәа налаҵаны – инықәрыԥшны 180 нызқьҩык. Аха, хыхь ишаҳҳәаз еиԥш, арҭ ахыԥхьаӡарақәа шьақәырӷәӷәаны иҟам, избанзар ихырҵәаз рыстатистика аӡәгьы иҟаиҵарымызт, ашәҟәҭагалара мҩаԥыргарымызт.
19 ашәышықәса 60-тәи ашықәсқәа рзы "еилгеит" Аурыс-Кавказтәи аибашьра. Урыстәылатәи аимпериа уи "хнаркәшеит" аурыс ар риааиратә парад ала лаҵарамза 21 (аҿатә ԥхьаӡарала ԥхынгәы 2) 1864 шықәса, аӡиас Мзымҭа ахахьы ишьҭоу аԥсуа дгьыл Гәбаадәы амҵан (иахьа Краснаиа Полиана). "Аҵыхәтәаны" абџьар шьҭарҵеит мраҭашәаратәи аԥсуа еиланхарҭа ашьхатә саӡқәа рхылҵшьҭра иатәу аҳчыԥсаа, ашьхарыуатә жәларқәа рхақәиҭратә қәԥара активла иалахәыз.
Ауаҩыдарыла, гыгшәыграла Урыстәыла аҳра аполитика Аԥсни аԥсуааи ирзаанагаз ахлымӡаахра Кавказ иқәынхо егьырҭ ажәларқәа ирныруаз адеспотиатә қәыӷәӷәара аҵкыс еиҳахеит, аӡәы даанмыжькәа иахырцаз жәларык — аубыхқәеи, ихырҵәаны, зыдгьылқәа еимҵәаз адыга жәларшьаҭақәеи алаҳамҵозар.
Ашьхарыуа жәларқәа рнапахьы ианааргоз, аурыс аҳратәра ахаҭарнакцәа хықәкыс ирымаз ишьахәу амшын аԥшаҳәа ампыҵахалароуп. Уи ауп Урыстәыла усҟантәи амчрақәа амшын аҿықә аҿы инхоз аԥсуаа зықәырцоз, ажәлар ақәгыларақәа мҩаԥырымгар ада иамуа аҭагылазаашьа зырзыҟарҵоз, анаҩс ақәгылара иахырҟьаны иахыргарц, аԥшаҳәагьы ҭацәырц. 1878 шықәса инаркны 1907 шықәсанӡа, ахара зду ауааԥсыра ҳәа ахьӡ рыхҵаны амшын аԥшаҳәа иахьазааигәаз анхара азин зрымхызгьы убри азоуп, аурыс-ҭырқәа еибашьраҿы (1877-1878 шш.) аԥсуаа ҳҿагылеит ҳәа ҽыҵгас ҟаҵаны.
Ихырҵәаз аԥсуаа рхылҵшьҭрақәа иахьа инхоит Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла, Иорданиа, Мысра, Европа, Магриб атәылақәа рҿы, убас акырџьара. Агәаанагарақәа рыла, Ҭырқәтәыла мацара инхоит 500 нызқьҩык аԥсуа репотриантцәа.
Иахьа ахақәиҭреи ахьыԥшымреи змоу адемократиатә принципқәа ирықәшәо аԥсуа ҳәынҭқарра анҳаргыло аамҭазы, аҳәынҭқарра зтәу ҳхыԥхьаӡара акырӡа еиҵоуп иҳаланхо ажәларқәа раасҭа. Адунеи аҿы иҟаӡам даҽа жәларык, аԥсуаа ҳеиԥш зхатә ҳәынҭқарраҿы хыԥхьаӡарала егьырҭ амилаҭқәа зегьы иреиҵаны.
Уи ус шаку шаҳдыруагьы, ҳдемографиа азҵаара ҩныҵҟала аӡбаразы ҳҽазышәарақәа маҷӡоуп, адәныҟала ҳҳәаргьы, ҳрепотриантцәа рҭоурыхтә ԥсадгьылахь рыргьежьразы ҳҽазышәарақәагьы убраанӡоуп иахьыҟоу. Иаарласны адемографиа апроблема аныӡбамха, ари азҵаараҿы ҳзықәгыланы ҳныҟәо аԥырӷы ҳшьаҵатәқәа ццышәтәны ҳшьапаҟынӡа инаӡоит. Усҟаноуп, Анцәа иумҳәан, иаанкылахоит аԥсуа жәлар ҳҭоурыхтә мҩа-ҭбаа.
Аҭоурых аҿы иҟалалоит убас, зны еиӷацәаз ажәларқәа еилаҵа-еилых рымамкәа аполитикатә зҵаарақәа рҿы ианеизааигәахо. Аха, ишдыру еиԥш, аполитикаҿы иҟаӡам аҩызцәа, иҟоу ахатәы интересқәа роуп. Еснагь убри дырны, ҳҭоурых адаҟьақәа ҳгәаларшәауа, афактқәа алкаа рызуа ԥхьаҟатәи ҳԥеиԥш ааиӷътәра ҳазхиазароуп. Усҟаноуп ииашахаҭаны аԥсуа ҳәынҭқарра аргылара анҳалшо.


Sputnik, Наала Гәымԥҳа
Аԥсуа литература аҿиара, ашьақәгылара акыршықәса иааиԥмырҟьаӡакәан амаҵ азызуаз, иазааԥсоз, ашәҟәыҩҩы, апоет, арҵаҩы Терент Михаил-иԥа Ҷаниа иԥсҭазаара далҵит 84 шықәса дшырҭагылаз. Иара иааигәаны дыздыруаз, аус ицызуаз, гәалсра дула ирыдыркылеит иԥсҭазаара иалҵра.
Терент Михаил-иԥа иааигәаны ҷыдала дыздыруаз, аус ицызуаз Владимир Занҭариа иҩыза ду дигәаларшәо иҳәоит:
"Исгәалашәоит, Аинститут санҭаз 70-тәи ашықәсқәа рзы алитературатә хеидкыла агәыԥқәа еиҿкааны иҳаман, убраҟа ашәҟәыҩҩцәа еизон, Терент Михаил-иԥа урҭ раԥхьа дгылан. Хаҭала иара ҳҭаацәара дазааигәан, саб иашьеи иареи еиҩызцәа бзиақәан. Анатоли Аџьынџьали иареи акырынтә ҳаҩныҟа инеихьан, шаанӡа итәаны ицәажәон, ачеиџьыка рыбжьан. Терент Ҷаниа даара илагала дууп ҳлитература аизҳазыӷьара, аиҵыҵра, ԥхьаҟатәи аԥеиԥш бзиа аҟны", - иҳәоит иара.
Занҭариа излазгәеиҭаз ала, Терент Ҷаниа еицырдыруа аԥсуа ашәақәа 50 рҟынӡа дравторуп.
"Ашәаҳәара дазҟазан, ибзианы амузыкатә шьҭыбжьы гәникылон. Ақәра аздырӡомызт ибаҩхатәра, 80 шықәса дшырҭагылазгьы аҩымҭа ҟаимаҭкәа аԥиҵон. Дуаҩы аамсҭашәан, иныҟәашәала, иаԥсшәаҳәашьала, унеишь-уааишь ҳәа зарҳәоз, аԥсуа хаҵа, аинтеллигент ҳәа ззырҳәоз иакәын", - абас дигәалаиршәоит зыдунеи зыԥсахыз иҩыза еиҳабы.
Апоет, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩ Геннади Аламиа Терент Ҷаниа дигәаларшәо, иҳәоит аԥсуа литература аԥсҭазаара мацара акәымкәа, ҳажәлар зегьы рыԥсҭазаара далҵит ҳәа.
"Зеиԥш дыҟамыз ҳәа ззуҳәартә иҟаз уаҩын, санхәыҷыз аахыс дыздыруеит, аус еицаҳуан. Иҽымԥсахкәа, иуаҩра аханатә ишьҭихыз иманы амҩа данын. Исцәыуадаҩуп иара ихцәажәара, аԥсуа литература аԥсҭазаара мацара акәымкәа, ҳажәлар зегьы рыԥсҭазаара далҵит ҳәа исыԥхьаӡоит", - иҳәеи Аламиа.
Терент Ҷаниа ибаҩхатәра мацара акәымкәа, уи илаз ауаҩрагьы азгәарҭоит ихцәажәо зегьы.
"Терент "сара" ҳәа мҳәаӡакәа иуаҩра, ибаҩхатәра, ихаҭара аазырԥшуаз иҭоурых ҟаиҵеит. Иажәеинраалақәа, иашәақәа ижәлар ирыхирҵәеит. Иашәақәа иахьеи-уахеи иҳаҳауеит, ҳлымҳа иҭаҩуеит, уигьы насыԥуп. Ауаҩы иара даныҟам иажәа, иашәа нхоит ҳәа ирҳәо башаӡам. Ауаҩра иара анцәа изишаны ауаа рызшатәыс имазшәа акәын дшыҟаз", - иҳәеит Аламиа.
Диит Терент Ҷаниа жәабран 10, 1937 шықәсазы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аҵара иҵон Кәтолтәи аиҵбыратә школ аҟны, анаҩс Д. Гәлиа ихьӡ зху Тамшьтәи абжьаратә школ аҟны. 1955 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә апедагогикатә институт афилологиатә факультет. 1961-1963 шықәсқәа рзы арратә маҵзура дахысуан. Арратә маҵзура ихыганы данааи, аус иуан арҵаҩы-ааӡаҩыс, аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс Аҟәатәи аԥсуа школ-интернат № 1 аҟны, 1967 шықәсазы агазеҭ "Аԥсны Ҟаԥшь" амаӡаныҟәгаҩ ихаҭыԥуаҩыс. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа акьыԥ ахь ицәырҵуа иалагеит 1965 шықәса инаркны. Терент Ҷаниа дравторуп апрозеи апоезиеи знылахьоу 25 инарзынаԥшуа ашәҟәқәа. Раԥхьатәи иажәеинраалақәа рнылеит аизга "Уԥры, сара сашәа", "Сылашара".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ԥхынгәы 31 - Sputnik. Анкара азыԥшуп аҩынтә раан азенит-ракетатә системақәа С-400 Ҭырқәтәылаҟа рынашьҭра. 2020 шықәса мшаԥымза инаркны ахархәара иалагоит ҳәа, аҳәамҭа ҟаиҵеит Ҭырқәтәыла атәылахьчара аминистрра амаӡаныҟәгарҭа ахада Исмаил Демир. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости, агазеҭ Cumhuriyet адыррақәа шьаҭас иҟаҵаны.
"ЗРК С-400 Ҭырқәтәылаҟа инашьҭуп. Дара наргеит апровинциа Анкара аҳаиртә баӷәаза Миуртед ахь. Уажәы ҳазыԥшуп азенит-ракетатә системақәа С-400 Ҭырқәтәылаҟа рынашьҭра аҩбатәи аамҭахәҭа. 2020 шықәса мшаԥымза инаркны ахархәара иалагоит", - ҳәа иҳәоит Дамир.
Ҭырқәтәыла С-400 Америка имҩаԥнагоз ақәмақаррақәа ирызхьамԥшкәа иаанахәеит.
Убри аан Вашингтон С-400 НАТО астандартқәа ирықәшәом ҳәа иқәгылоуп, Ҭырқәтәылагь асанкциақәа азыҟаҳҵоит ҳәа рҳәахьеит. Пентагон акәзар, америкатәи аҳаирпланқәа F-35 аҿы ҭырқәтәылатәи аԥрыҩцәа рҽазыҟаҵара ааннакылеит, аҵара зҵозгьы ԥхынгәы 31 рҟынӡа атәыла аанрыжьырц рыдырҵеит.
Ҭырқәтәыла ахада Реџьеп Таиип Ердоган ЕАА Ҭырқәтәыла F-35 ахьаанамырхәо ҵаӷьычроуп ҳәа ахиҳәааит.
С-400 "Триумф" - урыстәылатәи зениттә ракетатә системоуп. Иара ахархәарахь ирыдыркылеит 2007 шықәса рзы.


Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Раԥхьатәи арратә мчрақәа
Аҩныҵҟатәи архәҭақәа хазы игоу рполк еиҿкаан декабр 29, 1991 шықәсазы. Асовет Еидгыла ахьынӡаҟаз асовет аргьы ыҟан, аха Аидгыла декабрь 21, 1991 шықәсазы еилаҳаит. Убри ашьҭахь еиҳагьы иуадаҩхеит Қырҭтәыла Аԥсни реизыҟазаашьақәагьы. Избан акәзар Аԥсны ахатәы арбџьармчқәа амамзаара иахҟьаны Қырҭтәыла аганахьала ашәарҭадарагьы ақәгәыӷра уадаҩын.
Хазы игоу аполк аԥҵара, раԥхьаӡа инаргыланы хықәкы хадас иаман Аԥсны ахьчара, изакәызаалакгьы мчык амазаара. Уи еиҳарак излашьақәыргылаз аррамаҵзура ахгара зуалу рыла акәымкәа, изхызгахьаз рыла акәын. Иара убас иҟалеит хатәгәаԥхарала зыԥсадгьыл амаҵ азура зҭаххаз ауаагьы.
Официалла Жәлар реизара Владислав Арӡынба данахагыла инаркны еиҳа ирацәаны ирыдыркыло иалагеит аԥсуаа ринтересқәа зыхьчоз аӡбамҭақәа. 1991 шықәса анҵәамҭазы ауп ианеиҿкааз, анаҩс "Ахьтәы Парламент" ҳәа хьӡыс изауз Жәлар реизара актәи ааԥхьара. Иалагалаз аквотақәа инарықәыршәаны, 28 ҭыԥ аԥсуаа иртәхеит, 26 – ақырҭцәа, 11 ҭыԥ - урысшәала ицәажәоз егьырҭ амилаҭқәа.
Аха ари аҭагылазаашьаҿы ахатәы роль нанагӡеит аԥсуаа ринтересқәа рыхьчара иашьҭаз ирыцхраашаз даҽа факторкгьы: ақырҭцәа иалырхыз адепутатцәа дара-дара аҳәоуеиқәымшәареи аимак-аиҿаки рыбжьалеит. Урҭ ирылҵшәаны депутатк зынӡагьы дырзалымхӡеит аҟнытә, 25-ҩык роуп инхаз.
"Анҭ 11-ҩык атәым милаҭ ахаҭарнакцәа рҟынтәи фҩык ақырҭқәа реинтересқәа ирыдгылаҩцәан, хәҩык – аԥсуаа. Абасала, зегьы еицҵаны урыхәаԥшуазар, аԥсуаа реинтересқәа ирыдгылаз ҩыџьа рыла еиҳахеит", - иазгәеиҭеит Аслан Аҩӡба.
Убри иабзоураны, ишнеи-шнеиуаз хазы игоу аполкахь аҿаргьы аарыԥхьо иалаган, ари аструктура еиҳа-еиҳа иаиуит ар ахаҿра. Аполк анаԥҵаз аҽны Жәлар Реизара аӡбамҭа аднакылеит, Аԥсны иҟаз, Асовет Еидгыла иатәыз, Қырҭтәыла иатәыз архәҭақәа зегьы Аԥсны анапаҵаҟа иҟалартә алшара ҟазҵоз.
Аибашьра аламҭалазтәи аҭагылазаашьа
Анаҩс, 1992 шықәса аӡынра нҵәаанӡа Қырҭтәыла анапаҵаҟа иҟаз Арратә комитетгьы Аԥсны анапаҵаҟа иааган, напхгаҩыс даҭан Сергеи Дбар. Иара убасҟан ауп арратә напхгаҩы иԥсадгьыл ахь раԥхьаӡакәны аусура данааз.
1992 шықәса февраль мзазы ақырҭқәа Аԥсны иаԥшьыргеит изаамҭамыз даҽа "спектаклькгьы". Усҟан ауп Ҟарҟарашвили ирхәҭақәеи иареи Аҟәа иалаланы, Ԥсоунӡа ицаны "ақырҭуа ӡы" агьама баны ианыхынҳәыз. Аԥсуа рырхәҭақәа урҭ ирҿагылар аибашьра шахылҵуаз еилыркаауан аҟнытә, ас еиԥш иҟаз ахымҩаԥгашьа ҭакда иаанрыжьырц рыӡбеит.
Аха аҳәаанхыҵнтәи иааз "амиссионерцәа" уи аҟны инымгылакәа, ауаа рырҳәра, рӷьычра уҳәа, зхаҿы аагара уадаҩу аус хәымгақәа рҽырзыркит. Урҭ рхымҩаԥгашьа аԥсуаа рымацара ракәымкәа аҭыԥантәи ақырҭқәагьы иргәамԥхо ианалага, Қырҭтәылатәи анапхгара рырхәҭақәа алганы иргеит.
Маи 4, 1992 шықәсазы иҟалеит ақырҭуа-аԥсуа еибашьраҿы раԥхьаӡатәи аофициалтә ԥсҭбара. Дҭахеит амилициаҿы аус зуаз, аԥсуа архәҭа иалаз Мгәыӡырхәатәи Агрба ҷкәын. Иара иоуп аԥсуааи ақырҭцәеи реиҿагылараҿы архәҭақәа ирылаз рҟнытә раԥхьа иҭахаз.
"Аибашьра аналага раԥхьатәи амца заахаз иара уи хазы игоу аполк алахәылацәа роуп. Ҳәара аҭахума, уи иалаз ауаа аибашьра ишахәҭоу иазыҟаҵаӡамызт аҟнытә, ишнеиуаз уи амчқәа мацара азымхо иалагеит", - еиҭеиҳәоит аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба
Авгус 14 аҽнынӡа Аԥсныи Қырҭтәылеи рҳәааҿы аицәажәара аҭыԥ аман. Ақырҭқәа рган аԥсуаа рахь ажәалагала ҟанаҵеит, аҳәааҿы игылаз аԥсуаа рырхәҭақәа шьҭахьҟа ирнахарц, урҭ рыҟазаара аҭагылазаашьа еиҳагьы иаруадаҩуеит ҳәа иԥхьаӡаны. Убри аан аҳәаақәа рыхьчареи ашәарҭадара ацклаԥшреи ақырҭуа ган ахахьы ишагоз "ҭоуба ауан". Аԥсуаа агәҩара роуит ари шымцыз, аха аҭагылазаашьа даараӡа иуадаҩын, аҳәаа ааигәа-сигәа дара ракәын инхоз аҟнытә, иҟаҵатәхеит уи аҩыза ашьаҿагьы.
Иаарту аиҿагылара
Раԥхьатәи аидыслара ҟалеит август 14 аҽны, Охәреи ақыҭан. Уакәын аԥсуаа рырхәҭақәа ахьгылаз, Егры акәмызт. Аибашьра ианалага зыԥсадгьыл ахьчаразы хатәгәаԥхарала абџьар иаҵагылаз ауаа еидызкылашаз мчрак ыҟазар акәын. Убри аҟнытә Аԥсны анапхгара Атәылахьчаразы Аҳәынҭқарратә Комитет еиҿнакааит.
Убри аамҭазгьы, Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵара инақәыршәаны, Аҩныҵҟатәи арбџьармчқәа хазы игоу рполк акомандаҟаҵаҩ идҵан хәышә-хәышә ҩык злоу ҩ-батальонк раԥҵара. Аха аполк алшарақәа рымацара азхаӡомызт аҟнытә ар аиҿкаара напы аркын.
Уи инаваргыланы еиԥҟьарада имҩаԥысуан ауаажәларратә ҵысра апроцессқәагьы. Аха уи иаанагомызт досу ишиҭахыз иахьиҭахыз деибашьуан ҳәа. Арратә напхгаҩцәа реишьҭагылашьеи арратә ԥҟарақәеи инарықәыршәаны, аиҳабы инаркны аиҵбы иҟынӡа досу рнапынҵақәа рынагӡара рҽазыркит. Зегьакоуп, арбџьармчқәа аҵыхәтәанынӡа еиҿкаамкәа ишыҟазгьы аԥсуаа ирылдыршеит Гагра ақалақь ахақәиҭтәра.
Аԥсны Арбџьармчқәа официалла, Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵарала иаԥҵан 1992 шықәса, жьҭаарамза 11 аҽны. Усҟан ирыдыркылеит раԥхьатәи ақәҵарақәа хԥа:
- Атәылахьчара аминистрра аиҿкаара;
- Атәылахьчара аминистрра Агенералтә штаб аԥҵара;
- Атәылахьчара аминистрс Владимир Аршба, аштаб Хада аиҳабыс – Султан Сосналиев
Аслан Аҩӡба иазгәеиҭеит, аҳәынҭқарра маҷқәа ар анеиҿыркаауа, дара раҵкыс еиҳау аҳәынҭқарррақәа шрыцхраауа. Ус иҟоуп адунеитә ԥышәа. Аха ҳара ҳҿы аҭагылазаашьа даҽакала иҟан, избан акәзар иаҳҿагылаз аӷа хынтә ҳара ҳаасҭа деиҳан, хыԥхьаӡарала еиԥш мчылагьы. Аҭоурых аҟны шамахамзар иҟаӡам убри аиԥш аҿырԥштәқәа, аибашьра аамҭа иалагылаз ажәлар ар аиҿкаара анрылдыршахьо.
Иара убас Аслан Фазлыбеи-иԥа игәалаиршәеит Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба, иааирак ҳгацыԥхьаӡа ауаа гәырӷьаны ихысуан, аха сара усҟан дак-дак сылԥсаауан ҳәа ииҳәахьаз ажәақәа.
"Арӡынба еиликаауан ашьаарҵәыратә аамҭа иҭагылаз ажәлар рзы хыкгьы ахәԥса ахьынӡаҳаракыз. Анапхгаҩы ӷәӷәа иоуп абарҭқәа зегьы реидхәыцлара зылшо", - ихиркәшеит аҭоурыхҭҵааҩ.
Аҩныҵҟатәи архәҭақәа хазы игоу рполк еиҿкаан декабр 29, 1991 шықәсазы. Авгус 14, 1992 шықәсазы ақырҭуа арбџьармчқәа аҳәаа еилаганы Аԥсны иақәлеит. Аибашьра аамҭазы, Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум ақәҵарала Аԥсны арбџьармчқәа аԥҵан 1992 шықәса, жьҭаарамза 11 аҽны. 413 мшы ицоз Аџьынџьтәылатә еибашьра хыркәшахеит ақырҭуа арбџьармчқәа раҵахарала. Цәыббра 30 – Аиааира амш ҳәа иԥхьаӡоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
- Ҳагба Аԥсны Арбџьармчқәа рырҿыцразы: Уаԥстәылатәи ахҭысқәа ирыдҳәалатәуп
-
Атәылахьчара аминистрра: Урыстәыла Аԥсны ар ҳаамҭа иашьашәалартә еиқәнаршәоит


АҞӘА, рашәара 27 - Sputnik. Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рзы игәаҭаз 102-ҩык рахьтә аӡәгьы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргыламызт, абри атәы аанацҳауеит COVID-19 ауаа рацәыхьчаразы Аоперативтә штаб.
Апандемиа рыларҳәеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа ичмазаҩхаз 38-ҩык рахьтә иахьазы ԥшьҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп, 33-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Урыстәыла иахьаҵанакуа аепидемиа алаҵәеижьҭеи ичмазаҩхеит 627 646-ҩык. Рыԥсҭазаара иалҵит 8969-ҩык, рҽырхәышәтәит 393 352-ҩык апациентцәа.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, акоронавирус зыхьыз рхыԥхьаӡара жә-миллионки бжаки инареиҳаны, урҭ рахьтә 490 нызқьҩык инарзынаԥшуа рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Аԥсны COVID зыхьуаз хҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ҿыц 140-ҩык чмазҩхеит
22:36 20.01.2022 (ирҿыцуп: 11:08 21.01.2022)
© Sputnik / Томас ТхайцукГудаутская ЦРБ
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аԥсны аепидемиа ҵысижьҭеи аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 39383 - ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 34374 -ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 583-ҩык.
АҞӘА, ажьырныҳәа 20- Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы атестқәа арҭеит 380-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, урҭ рахьтә 140-ҩык аҿкчымазара шрымаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит хҩык ачымазцәа: 73, 83 шықәса зхыҵуаз аҳәсеи 85 зхыҵуаз ахаҵеи.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 77-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 25-ҩык, ибжьаратәуп - 52-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит 38-ҩык ачымазцәа, урҭ рахьтә 20-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит жәҩык, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 21-ы, урҭ рахьтә хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы жәҩык ачымазцәа шьҭоуп.


АҞӘА, мшԥ 17 — Sputnik. Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Москваҟа усурала иаҭаара хыркәшахеит ахәаша, мшаԥымза 17 рзы, ҳәа аалыцҳауеит ахада импресс-маӡаныҟәгаҩ Хьыбла Возба.
Аҭаара иалагӡаны Рауль Ҳаџьымба Урыстәыла Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа иатәу Мрагылараҭҵааратә институт аҟны Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба изкны алекциа даԥхьеит, аинформациатә агентра "Интерфакс" ахыбраҟны иреиҳаӡоу урыстәылатәи аинформациатә маҵзурақәа рредакторцәа дырԥылеит, иара убас Москва иҟоу аԥсуа диаспора ахаҭарнакцәа драцәажәеит.
Иахьа ашьыжь аҳәынҭқарра ахада ҳаирпланла Аҟәаҟа амҩа дықәлеит, ашьыбжьышьҭахь имҩаԥысраны иҟоу аиҳабырабжьаратә комиссиа далахәхаразы.
Аԥсны ахада усуратә визитла Москва дыҟан мшаԥымза 14 инаркны 17-нӡа.


АҞӘА, рашәарамза 7 — Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба иазиԥхьаӡоит Жәлар реизра актәи аилазаара иалаз адепутатцәа ҷыдалатәи атәанчахәы рыҭара азҵаара аӡбразы ааԥшра шаҭаху, абри атәы иҳәеит рашәарамза 7 рзы имҩаԥигаз апресс-конференциаҿы.
"Ҳара иаҳцәыуадаҩхоит аинвалидцәеи, аибашьра аветеранцәеи, Аԥсны Афырхацәеи ари аӡбра деилыркаара", — ҳәа азгәеиҭеит атәыла ахада.
Рашәарамза 5 рзы 2017 шықәсазы Ауаажәларратә палата Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба идыргалеит, Жәлар реизра актәи аилазаара иалаз адепутатцәа, аҭоурых аҿы рлагала азгәаҭаны, ҷыдалатәи атәанчахәы рзыԥҵәара дахаҵгыларц.
Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба апресс-конференциа мҩаԥигеит ахаша рашәарамза 7 рзы. Далацәажәеит аҳәынҭқарра аекономикеи, ашәарҭадареи, акурорттә усхки егьырҭ еиуеиԥшым азҵааракәеи рзы имҩаԥнаго аусқәа ртәы.


АҞӘА, цәыббра 14 - Sputnik. Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иахьаҵанакуа 5509 коронавирус хҭыс ҿыц азгәаҭоуп 83 регион рҿы ҳәа аанацҳауеит Москва ауааԥсыра авирус COVID-19 рацәыхьчаразы аоперштаб.
Авирус змаз 25,2% ачымазара аҟазшьа рыдбаламызт.
Урыстәыла иахьаҵанакуа 5504 коронавирус хҭыс ҿыц азгәаҭоуп ииасыз уахыки-ҽнаки рыла, рыԥсҭазаара иалҵит 57-ҩык, ахәышәтәырҭа иҭырҩааит — 2 475-ҩык ҳәа аанацҳауеит аоперативтә штаб.
Аԥсны иахьаҵанакуа цәыббра 13 азтәи адыррақәа рыла акоронавирус роухьеит 656-ҩык, 186 пациент ргәы бзиахеит, фҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥы 9 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Мшаԥы 14 рҟынӡа Очамчыратәи ашкол-интернат акоронавирус иахырҟьаны иадыркит, абри атәы Sputnik иазеиҭалҳәеит Аԥсны аҵара аминистрра азеиԥши апрофессионалтәи ҵара аҟәша аиҳабы инапынҵақәа назыгӡо Асҭанда Ҷолокәуаԥҳа.
Лара лажәақәа рыла асеиԥш аӡбра рыдкылан арҵаҩцәа ҩыџьеи ааӡаҩцәа хҩыки акоронавирус анрыдырбала ашьҭахь. Уи адагьы ичмазаҩхеит ахәбатәи акласс аҵаҩыки ажәбатәи акласс аҵаҩцәа ҩыџьеи.
Мшаԥы 5 рзы ачымазара иахырҟьаны акарантин адҟаҵалан Бамборатәи абжьаратә школгьы.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13645-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13101-ы, рыԥсҭазаара иалҵит 217-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
- Аԥсны аҵыхәтәантәи ажәамш рыҩныҵҟа COVID-19 зыхьуа рхыԥхьаӡара иазҳаит


АҞӘА, ажьырныҳәа 5 - Sputnik. Ишиашоу ицо адәыӷбеимадара Роза Хутор – Гагра аус аулоит мшаԥымза нҵәаанӡа ҳәа адырра ҟарҵеит Урыстәылатәи аихамҩақәа рсаит аҟны.
"Атуристтә маршрут ҿыцқәа рырҿиаразы Афедералтә пассаџьыртә еилахәыра иацнаҵеит ишиашоу Роза Хутор – Адлер иныҟәо атуристтә дәыӷба "Шәача" иацраҳәоу авагонқәа №930/929 рныҟәара аамҭа. Урҭ мшаԥымза нҵәаанӡа иныҟәалоит. Ашьхашәҩатә курорт Роза Хутор аҟны зыԥсы зшьо алшара рымоуп рыԥсшьараамҭа еиҳагьы идырлахҿыхырц Аԥсны Аҳәынҭқаррахь ҽнактәи аныҟәара мҩаԥганы", - ҳәа аанацҳауеит адырраҭара.
Ажьырныҳәа 13 инаркны атуристтә дәыӷба Шәачантәи Гаграҟа иныҟәалоит, Адлер, Весиолое, Цандрыԥшь аангыларҭақәа рҟны иаангылоит. Адлер адәыӷба иацрарҳәои ишиашоу ицо авагонқәа Роза Хутор – Адлер.
Шәачантәи Аԥсныҟа иаар зҭаху атуристцәа аҩаша ада есҽны иныҟәалар рылшоит. Шәачантәи адәыӷба дәықәлоит асааҭ 7:45 рзы, Гагра инеиуеит асааҭ 11:30. Гагрантәи шьҭахьҟа идәықәлоит 18:43 рзы, Шәача инеиуеит 22:25 рзы. Роза Хутор аҟынтәи ишиашоу иаауа авагонқәа аҩаша ада есҽны идәықәлоит асааҭ 07:14 рзы, шьҭахьҟа игьежьуеит асааҭ 23:10 рзы.
Атуристтә дәыӷба апассаџьырцәа Гагра ҽнак рхыргар рылшоит, мамзаргьы иаархәар ауеит Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа рҭааразы иаку атур.
Атуристтә дәыӷба "Шәача" амаршрут Тҟәаԥс - Шәача - Гагра аныҟәара иалагеит 2020 шықәса нанҳәамза инаркны. Уи авагонқәа асовет аамҭаан ишыҟаз еиԥшны иҟаҵоуп, убри аан иахьатәи аамҭа аҭахрақәагьы ирықәшәоит. Авагон-ақьафурҭаҿы ауаа ирыдыргалоит аурыси аԥсуеи чысқәа.


Иҳаҩсыз амчыбжь азы аҭыԥ змаз иналукааша ахҭысқәа Sputnik аҿы.
Москваҟа ацара
Иҳаҩсыз амчыбжь азы иналукааша политикатә хҭысны иҟалеит цәыббра 7 рзы Аслан Бжьаниа Москваҟа ицара. Бжьаниа ипресс-маҵзура ишааныцҳауа ала, Москва, атәыла ахада Иусбарҭаҿи атәыла аиҳабыра рҿи еиуеиԥшым аиԥыларақәа мҩаԥысит.
Инарҭбааны Бжьаниа Москватәи ипрограмма апресс-маҵзураҿы иаламцәажәеит.
Ари аныҟәара Бжьаниа атәыла ахадас дҟалазар иԥшьбатәиуп.
Раԥхьа Москваҟа атәыла ахада днеит лаҵарамзазы. Иара ицын афинансқәа рминистр Владимир Делбеи аекономика аминистр Кристина Озганԥҳаи.
Рашәара 24 рзы Бжьаниа далахәын Москва имҩаԥгаз Аиааира Апарад.
- Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рхадацәеи Козаки Бабичи Москва аиԥылара мҩаԥыргеит
-
Аимпульс ҿыц: Аслан Бжьаниа дидикылеит Михаил Бабич
Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭа ацхыраара
Аԥсныҟа усутә ныҟәарала цәыббра 8 рзы иааит Урыстәыла агәабзиарахьчара аминистрра аделегациа. Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа урҭ дырԥылеит, анаҩсан дара Тҟәарчалҟа еиццеит.
Аделегациа арахь аара хықәкыс иаман Тҟәарчал араионтә хәышәтәырҭа хада аусуразы ихымԥадатәины иҟоу ахархәагақәеи аинвентари реиқәыԥхьаӡа аиқәыршәареи ашьақәырӷәӷәареи.
Ахәышәтәырҭа аргылара нап аркын 2017 шықәса рзы Аинвестпрограмма 2017-2019 аҳәаақәа ирҭагӡаны. Ихыркәшахараны иҟан 2019 шықәса рзы. Иазоужьын 258 миллион мааҭ.
Убри аан апроект аҿы иарбамызт акәыршагәара, аморг, акрыфарҭа, аӡәӡәарҭа, арентгентә аппарат аҩнаргыларҭа, амардуантә маакырқәа.
Аиԥылараан Аԥсны аекономика аминистр Кристина Озганԥҳа аҳәамҭа ҟалҵеит ахәышәтәырҭа аԥаразоужьра алимит иацҵатәхоит ҳәа.
- Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭа аргыларазы аԥара иҵегь азоужьхоит
-
Иури Воронов игәалашәара Амш
Цәыббра 11 рзы Аԥсны имҩаԥган аҵарауаҩ, аполитикатә усзуҩ Иури Воронов игәалашәара Амш.
Иури Воронов дыршьит цәыббра 11, 1995 шықәса рзы.
Аԥсны анапхгара, аҵарауаа, ауаажәларратә еилазаара рхаҭарнакцәа цәыббра 11 рзы иналукааша аԥсуа ҵарауаҩ, аполитикатә усзуҩ Иури Воронов анышә дахьамадоу ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
"Иури Воронов XIX ашәышықәса аахыс Аԥсны ԥсадгьылны иззыҟаз аҭаацәара дрылҵит. Иури Николаи-иԥа Аԥсны аҭоурых аҭҵаара илшамҭақәа рацәаӡаны иадын. Ашкол данҭаз инаркны иҭиҵаауа далагахьан Ҵабалтәи абаашқәа. Мрагылараҭҵаара аинститут аҿы аегиптолог изанааҭ шиоузгьы, Аԥсныҟа дхынҳәны дызҿыз аус иациҵо далагеит. Иԥсадгьыл абзиабара аԥыжәара аиҭеит", - ҳәа иҳәеит аҭоурыхҭҵааҩ Сослан Салаҟаиа.
Аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, ААУ апрофессор Иури Воронов диит лаҵара 8, 1941 шықәса рзы Ҵабал, Вороноваа рынхарҭа "Ясочка" аҟны.
1965 шықәса рзы Ленинградтәи ауниверситет далгеит. 1971 шықәса рзы аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа ркандидатс дҟалеит, 1985 — аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдокторс. Ҵабалтәи аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра напхгара аиҭон, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны алекциақәа дрыԥхьон.
1990-1995 шықәсқәа раан Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет адепутатс дыҟан. 1994 — 1995 шықәсқәа рзы Аминистрцәа Рхеилак Аԥыза-министрс дыҟан. Напхгара аиҭон Аԥсны иҟоу аурыс уаԥшьқәа Рконгресс.
Иури Воронов дыршьит 1995 шықәса рзы Аҟәа, иуаҭах ашәхымс аҿы.
- Ҟаитан Иури Воронов изы: кавказҭҵаараҿы злагала еиҳада ҳәа усазҵаар, ихьӡ ауп схаҿы иааиуа
-
Агәалашәара амш: Аҟәа Иури Воронов анышә дахьамадоу ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит
Анхарҭатә программақәа рыҿҳәара инахоуп
Аҳәынҭқарратә программақәа "Аԥсны атәылауаа ркатегориақәак нхарҭаҭыԥла реиқәыршәаразы", "Анхарҭаҭыԥ-2021" рынагӡара аҿҳәара иахыгоуп иааиуа ашықәс ахь ҳәа иҳәеит Аԥсны асоциалтә еиқәыршәареи адемографиатә политикеи рминистр Руслан Аџьба.
"Анхарҭаиуратә программақәа ирылахәу рырзаҳалқәа ҭызҵаауа акомиссиа аусура аамҭала иаанкылоуп. Убри аан арзаҳалқәа рыдкылара мҩаԥаагоит. Ирацәаҩуп здокументқәа назгахьоу. Убри аан анхарҭаҭыԥқәа аӡәгьы иҭам сынтәатәи ашықәс азы. Апрограммақәа хышықәса ҳәа аусура иаларган. Сынтәа аӡәгьы анхарҭа ахьиҭам азы акомиссиа аусура 2022 шықәса рҟынӡа инахоуп", - иҳәеит аминистр.
Аҳәынҭқарратә программақәа "Аԥсны атәылауаа ркатегориақәак нхарҭаҭыԥла реиқәыршәаразы", "Анхарҭаҭыԥ-2021" рзы акомиссиа аусура аанкылан 2020 шықәса хәажәкырамзазы акоронавирус алаҵәара инадҳәаланы.
Рашәара 3 рзы аԥыза-министр Александр Анқәаб аҳәынҭқарратә программақәа рдокументациақәа ҭҵааны Аԥсны асоциалтә еиқәыршәареи адемографиатә политикеи рминистр Руслан Аџьба инапы ианиҵеит урҭ хра рыманы иҟоуи иҟамуи ахәшьара аиҭарц, ацҵара аԥсоу иаԥсаму еиликаарц.
- Анқәаб анапынҵа ҟаиҵеит анхарҭатә программа хра аман иахьынӡаҟоу аҭҵааразы
-
Ацәгьоуцәа рыҵәахразы ахара рықәҵоуп
Аҟәатәи ақалақьтәи Очамыратәи араионтәи ӡбарҭақәа аӡбамҭа рыдыркылеит Аҟәа аԥшаҳәаҿы иҟалаз ахысраан иҟалаз ауаҩшьра иалахәыз ҳәа агәҩара ззыҟоу рыҵәахразы, изакәанымкәа абџьар аҵәахразы ҩыџьа атәылауаа ахара рыдҵаразы.
Апрокуратура хада асаит ишаҳәо ала, Изольда Аҳәԥҳа ахара лыдырҵеит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ашьаустә закәанеидкыла ахәҭаҷ 217 актәи ахәҭа (изакәанымкәа амцабџьар аҵәахреи, аныҟәгареи, амҩангареи рзы), ахәҭаҷ 318 (аҵәахра) рыла.
Аҳәԥҳа аӡбарҭа харас илыднаҵеит, лганахьала аӡбамҭагьы аднакылеит лара лаҵара 26-29, 2020 шықәса рзы Алхас Аҩӡбеи, Асҭамыр Шамбеи, Доминика Акырҭааԥҳа заанаҵ иӡбаны рышьразы ахара здырҵо Ерик Ҷкадуа дахьыҟаҵәҟьаз дырны, "активла ицхраара даҿын, иара хазы ауада изалхны, фатәыла-жәтәыла деиқәыршәаны Аҟәа иҟоу лынхарҭаҩнаҿы дҵәахны длыман" азы.
Уи адагьы Аҳәԥҳа харас илыдырҵоит иарбоу луаҭах аҿы амцабџьар, зкалибр еиуеиԥшым аџьаԥҳаны, агранатомиот, иара убас иԥжәар зылшо агранатақәа ҵәахны илыман ҳәа.
Нанҳәа 19 рзы ашьаус ахәаԥшра алҵшәақәа рыла, Аҳәԥҳа ахара лыдырҵеит, ацәгьоурақәа еизакны рзы илықәырҵеит ҩышықәсеи ҩымзи ҭакрала ахгара, ԥышәаратә ҿҳәарас фымз лыҭаны, хараԥсада.
Цәыббра 3, 2020 шықәсазы Очамчыратәи араионтә ӡбарҭа изакәанымкәа амцабџьар аҵәахреи ацәгьоура аҵәахреи рзы ахара здырҵо Валериан Шьанаа ишьаус аматериалқәа ирыхәаԥшуан.
Шьанаа аӡбарҭа харас иднаҵеит, иганахьала аӡбамҭагьы аднакылеит мшаԥы 21 инаркны лаҵара 8, 2020 шықәса рзы, ақьафурҭа "Сан Ремо" аҿаԥхьа иҟалаз ауаҩшьра далахәын ҳәа изхәаԥшуа Беслан Бганба дахьыҟаҵәҟьаз дырны, "активла ицхраара даҿын, Очамчыра араион Гәыԥ ақыҭан аҩнаҿы иара хазы ауада изалхны, фатәыла-жәтәыла деиқәыршәаны дҵәахны диман, убри алагьы Бганба аҭакԥхықәрахь иадԥхьалара даԥырхаган" ҳәа аарыцҳаит Апрокуратура хада адырраҭараҿы.
Ашьаус ахәаԥшра алҵшәақәа рыла, Шьанаа ахара идырҵеит, ацәгьоурақәа еизакны рзы иқәырҵеит хышықәса ҭакрала ахгара, ԥышәаратә ҿҳәарас ҩышықәса иҭаны, ахараԥса 40 нызқь мааҭ аҳәынҭқарра иазишәарц иқәҵаны.
Ашьапылампыл азы Аԥсны Ахраҿа
Ашьапылампыл азы Аԥсны Ахраҿаз аиндаҭларақәа ирылагеит акомандақәа "Афони", "Саӡи" рыхәмаррала цәыббра 8 азы. Аиндаҭларақәа ирылахәуп аа-командак: "Нарҭ", "Динамо", "Ерцахә", "Риҵа", "Афон", "Самырзаҟан", "Гагра", "Саӡ".
Аԥсны ашьапылампылтә лига адиректор Витали Федоренко иҳәеит уи шхыркәшахо цәыббра 16 рзы.
"Акомандақәа дара-дара еицыхәмаруеит. Аҵәҭаԥсара мҩаԥаагеит. Еицыхәмаруа шьақәҳаргылеит. Ахәмаррақәа ҩба иреиӷьу далыркаауеит. Нас имҩаԥгахоит афиналбжа. Уа ԥшь-командак хәмаруеит, анаҩс иаиааизгьы далкаахоит", - иҳәеит Федоренко.
Ашьапылампыл азы Аԥсны Ахраҿаз афинал мҩаԥгахоит абҵара 8 азы астадион "Динамо" аҿы.
COVID-19 аҭагылазаашьа
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа аҭагылазаашьа уадаҩуп, COVID-19 змаз ахаҵа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны дыԥсит цәыббра 9 рзы.
"78 шықәса зхыҵуаз ахаҵа, ҩ-ганктәи аполисегментартә ковид-гәыҵәкра зманы Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы ишьҭаз цәыббра 9 рзы иԥсҭазаара далҵит. Иара убасгьы иара иман ашьақар чымазара, ашьақәыӷәӷәара, аҷаҷачымазара. Амедицинатә усзуҩцәа ирылшо зегь шыҟарҵозгьы, аԥсыԥлагаҩагара азымхареи агәеисра аиԥҟьареи ирыхьҟьаны иԥсҭазаара далҵит", - аҳәоит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы аоперативтә штаб адырраҭараҿы.
Аҭагылазаашьа уадаҩны иҟоуп аҵаратә усҳәарҭақәа рҿы ҳәа Аԥсуа телехәаԥшра аефир аҟны илҳәеит Аҟәа ақалакь аҵара аҟәша аиҳабы Асҭанда Ҭаркьылԥҳа.
Цәыббра 11 азы иҟоу адыррақәа рыла, аҟәатәи абжьаратә школқәа рҵаҩцәа жәаҩык акоронавирус чымазара рыдбалоуп ҳәа лҳәеит лара.
Ҭаркьылԥҳа лажәақәа рыла, ҩажәаҩык арҵаҩцәа аҽыԥхьакрахь ишьҭуп. Иара убас, аҽыԥхьакра ицеит 60-ҩык ашколхәыҷқәа.
"Класск аҟны ҵаҩык ачымазара идбалазар, акласс зегьы ҩымчыбыжь аҽыԥхьакра ицоит", - лҳәеит Ҭаркьылԥҳа.
Аҟәа ақалакь аҵара аҟәша аиҳабы иазгәалҭеит, ашколқәа зегь рҟны акоронавирустә инфекциа ахҭысқәа рцәырҵреи ралаҵәареи иадҳәалоу ашәарҭарақәа рырмаҷра алзыршо аԥҟара-абжьгарақәа ишрықәныҟәо: актәи акласс аҟны аурок 30 минуҭ еиҳам, 2-11 аклассқәа рҟны- 35 минуҭ. Аԥсшьара аамҭа 10-15 минуҭ, аклассқәа аҳауа рыҩнарсразы.
- Аҟәатәи ашколқәа рҵаҩцәа жәаҩык COVID-19 рыдбалоуп
-
-
Ҳалбад аҵарашықәс ҿыц апандемиа аамҭазы: ҳазыҟаҵаӡам
Иара убас аԥсуа телехәаԥшра аефир аҟны Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа иҳәеит, ҳтәылаҿы ишыҟоу хҩык ҩынтәны акоронавирус зыдбалоу.
Анализқәа рҭак аиура еиҵазырхо аҭҵаара рацәа ахьымҩаԥгатәу ауп иҳәеит аминистр. Иара иажәақәа рыла уахыки-ҽнаки рыла 200 анализ инареиҳаны иҭырҵаауеит. Абаклабораториа х-сменакны аус ауеит ҳәа азгәеиҭеит иара.
Цәыббра 12 рзы ИАЕ "ИнгурГЭС" аиҳабы Леван Мебониа адырра ҟаиҵеит Егры ГЕС аусзуҩцәа 50-ҩык рҟынӡа ачымазара рыдбалоуп ҳәа.
"Ааигәа, Аберқыҭ аҿы ақырҭуа ган ала аҳәаа иахысуаз аԥҳәыс лгәаҭараан илыдбалан акоронавирус. Дызныруаз ауаа рышьақәыргылара иалагеит. Аԥхьа ԥшьҩык чмазцәахеит, нас - 28-ҩык, ашьҭахь 16-ҩык. Иааидкыланы 50-ҩык рҟынӡа. Дара зегьы Аберқыҭ (Саберио) иатәуп, аӡәы – Жәыргьыҭ", - иҳәеит Леван Мебониа.
Мебониа ишиҳәо ала дара зегьы авирус аҟазшьа рныԥшуам, ус шакәугьы, акарантин ахь инашьҭуп.
Акоронавирус азы анализ ақырҭуа ган аҿы ирзыҟаҵан.
ЕгрыГЕС аусзуҩцәа азиншәҟәы рымоуп аҳәаа ахысразы.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус рыдырбалахьеит 656-ҩык, 186-ҩык ргәы бзиахеит, фҩык рыԥсҭазаара иалҵит.


АҞӘА, ажьырныҳәа 1 — Sputnik. Бадри Есиава. Фҩык аҷкәынцәеи, ҩыџьа аӡӷабцәеи иит аԥснытәи ахшараиурҭақәа рыҟны ԥхынҷкәын 31 инаркны ажьырныҳәа 1-нӡа, абри атәы Sputnik акорреспондент еизеиҭарҳәеит араионтә хәышәтәырҭақәа аусзуҩцәа.
Хҩык аҷкәынцәеи, ӡӷабки иит ԥхынҷкәын 31 ауха Аҟәатәи ахшараиурҭаҟны, ажьырныҳәа 1 аҽны диит даҽа ҵеик.
"Ахәыҷқәа ргәы бзиоуп, рыкапан наӡоуп. Зегьы рзы ахьыӡқәа макьаназы аҭаацәа иалрымхыцт, аха уезгьы ҩыџьа ахәыҷқәа ирыхьӡырҵеит - Максими Киреи", - ҳәа рҳәеит Аҟәатәи ахшараиурҭаҟны.
Гәдоуҭеи Гагреи рраионқәа рыҟны ажьырныҳәа аказы иит ҩыџьа аҷкәынцәа: Кобахьиеи Дбари рҭаацәараҟны. Гал араион ԥхынҷкәын 31 ауха диит аӡӷаб, Ачԥҳа, лыкапан 4 кьылак инаӡоит.


АҞӘА, лаҵарамза 30 — Sputnik, Амра Амҷԥҳа. Акәашаратә ахәыҷтәы ансамбль иалоуп еиуеиԥшым амилаҭкәа рхаҭарнакцәа, урҭ зегьы азҿлымҳауп аԥсуа кәашарақәа. Абри атәы иҳәеит ансамбль "Амцабз" анапхгаҩы Лаша Марыхәба.
"Амцабз" аиубилеитә хәылԥазы мҩаԥган Москва "Миузик–холл" ҳәа захьӡу хәышә-ҩык зкуа азал ду аҿы.
"Ахәаԥшыҩцәа рацәаҩын. Арсҟак еизаҳгоит ҳәа ҳаҟамызт. Аҭыԥ аналаҳхуазгьы ҳазхәыцуан. Ара ақәгылара ахеиҿукааша рацәоуп, аха рхыԥхьаӡара дууп атәарҭа ҭыԥқәа. Имаар ҳәа ҳацәшәеит. Убри аҟынтә еиҳа иаҳзыманшәалаз "Миузик–холл" ҳәа иҟоу хәышә-ҩык ахьакуа алаҳхит", — иҳәеит Лаша Марыхәба.
Ԥшьышә-ҩык инарзынаԥшуа ахәаԥшыҩцәа рыбжьара иҟан аԥсуаа реиԥш Москва инхо егьырҭ амилаҭқәа рхаҭарнацәагьы.
Аконцерт аиҿкаара цәыббрамза аахыижьтеи иаҿын. Марыхәба иажәақәа рыла аиҿкаараҿы адгылара ирҭеит Москва иҟоу адиаспора ахаҭарнакцәа.
"Аконцерт аҿы ақәгыларазы ааԥхьара раҳҭеит Москва иҟоу адыгатә ансамбль, ауаԥсаа рхәыҷтәы коллектив ыҟоуп, урҭгьы ааԥхьара раҳҭеит. Аԥсуа шәаҳәаҩцәа Рамина Зааде, Саида Агрԥҳа, Рамина Киутԥҳа ықәгылеит. Аконцерт ҩ-ҟәшак рыла еихшан, ахәыҷқәа мааԥсартә еиԥш", — ҳәа азгәеиҭеит ансамбль анапхгаҩы.
Хәы-шықәса рыҩныҵҟа 70-ҩык инарзынаԥшуа ахәыҷқәа кәашон ансамбль "Амцабз" аҿы. Лаша Марыхәба иҳәеит милаҭла еилых ҟамҵакәа, аҟазара злоу ахәыҷқәа ансамбль ахь ишидикыло.


АҞӘА, хәажәкыра 15 — Sputnik. Жәларбжьаратәи аинформациатә маҵзура "Россиа сегодниа" аԥшьгамҭала еиҿкаахо Жәларбжьаратәи аконкурс "Левитан еиԥш иаҳҳәоит" ахь арзаҳалқәа рнагара хыркәшахоит мызкы ашьҭахь. Арзаҳалқәа зегь анрыдыркылалак ашьҭахь аусура хацнаркуеит ашорт-бӷьыц еиҿызкаауа аконкурс аексперттә хеилак. Ашорт-бӷьыц ахь иаҵанакуа жәаҩык алахәылацәа рыхьӡ 2016 шықәса мшаԥымза 25 рзы ирылаҳәахоит асаит ria.ru/75 аҿы. Абри ашьҭахь аҟазара аусзуҩцәеи амедиаекспертцәеи злахәу ажиури иалнакаауеит алауреатцәа. Урҭ рыхьӡқәа ӡыргахоит 2016 шықәса лаҵара 5 рзы, Москва. Аныҳәатә уснагӡатәқәа хыркәшахоит 2016 шықәса рашәарамзазы, Совинформбиуро аԥҵамҭа амш аҽны. Аконкурс аҟны аиааира згаз ианашьахоит 50 000 мааҭ зыртәо аԥаратә ҳамҭеи, адипломи, агәалашәаратә статуеткеи.
"Арадио – азыӡырыҩцәа еиҳа ирзыманшәалоу нырратә хкуп. Убжьи уинтонациеи иарбанызаалак мцык рыҵаны иҟалар иаразнак изаҳауа ирбарҭахоит. Аиҳаракгьы ишиашоу ицо аефир аҟны", — иҳәеит "Радио Россиа" адиректор, ажиури алахәыла Виачеслав Умановски.
Быжь-тәылак, Урыстәыла, Молдова, Украина, Аԥсны, Беларуссиа, Киргизиа, Аахыҵ Уаԥстәыла рхаҭарнакцәа аамҭакала азыҳәақәа нарышьҭит МИА "Россия сегодня" имҩаԥнагараны иҟоу арадиомҩаԥгаҩцәа рконкурс рҽалархәразы. Алахәылацәа еицырдыруа ажурналистцәа инадыркны ҿыц зыҽԥызшәо рҟынӡа аҵанакуеит. Урҭ рышықәсқәа 22 инаркны 69 шықәса рҟынӡа иҟоуп.
Аконкурс алахәразы ааԥхьара рымоуп Урыстәылеи, ИАРи, Балтиеи ртәылақәа рҟны аус зуа арадиоканалқәа ркорреспондентцәеи ррадиомҩаԥгаҩцәеи. Аҽалархәразы азыҳәа харҭәаатәуп, Иури Левитан
итекстқәа руак иаԥхьатәуп. Иара нашьҭтәуп Аиҿкааратә еилакы ахьӡала, email@example.com ҳәа, мшаԥымза 15 рҟынӡа.
Жәларбжьаратәи Аинформациатә маҵзура "Россия сегодня" — жәларбжьаратә медиагәыԥуп. Адунеи аҟны имҩаԥысуа ахҭысқәа зегьы инарҭбааны, оперативла, ишәаны-изаны иазнеины иаанарԥшуеит. Иарахьы иаҵанакуеит: РИА Новости, Р-Спорт, РИА Недвижимость, РИА Рейтинг, ИноСМИ. Амаҵзура иара убасгьы аԥыжәара амоуп урыстәылатәи асоциалтә ҳақәеи аблогқәеи рҟны аиҭаҳәарала.


АҞӘА, хәажәкыра 29 — Sputnik, Асҭанда Арӡынԥҳа. Аԥсуа иашахаҵаратә уахәама аиҳабы аб Виссарион (Аԥлиа) ахҳәаа азиуит ареспублика амчрақәа аԥҳәыс лҽырбгара аҟамларазы Азакәан. Иара иазгәеиҭеит ауахәама уи Азакәан ишадгыло.
Аҽырбгара, ари ахәыҷы ишьроуп. Абри аҩыза ацәгьоура азин ахьыҟоу атәыла ауаажәларра рдоуҳагьы лаҟәуп ҳәа азиԥхьаӡоит ауахәама амаҵуҩы.
"Ахаҵеи аԥҳәыси ахәыҷқәа рышьразы рҽеидыркылозар, уи ииашам усуп. Аҽырбгара – гәнаҳароуп. Аԥҳәысгьы Иаҳхылаԥшу иҿаԥхьа лыгәнаҳа лҵәахырцоуп лҽызлырбго. Аха Анцәа иҿаԥхьа акгьы узыҵәахуам. Ииашоуп, хаҵа иҟам аԥҳәыс ахәыҷы лцәа даналашәо гәнаҳароуп, аха уи ахәыҷы данылшьуа еиҳагьы игәнаҳароуп. Анцәа аԥҳәыс дзишаз ахәыҷы дылриларц ауп. Ахәыҷы аԥсҭазаара иҭаны уаанӡатәи лыгәнаҳарақәа хылҩоит. Аҽырбгара ҟалом", — иҳәеит аб Виссарион.
"Раамҭа анааилак арԥысгьы аԥҳәызбагьы аҭаацәара иалалароуп. Ауахәама урҭ ааӡара рынаҭароуп. Здоуҳа дуу ауаажәларра рҟны аԥҳәыс лыҽлырбгаӡом", — иҳәоит иара.
Ҳазҭоу ашықәс жәабранмзазы Аԥсны ирыдыркылаз азакәан "Ани имиц ахәыҷи рыхьчаразы" азырхоуп ареспублика адемографиатә проблема аӡбра.
Азакәан амчра аиуит 2016 шықәса жәабранмза 9 инаркны. Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла ареспубликаҟны инхоит 250 000-ҩык ауааԥсыра. 1994 шықәса раахыс Аԥсны иит 47 177-ҩык ахәыҷқәа, имҩаԥган 11 903 операциа аԥҳәыс лҽырбгара аганахьала.
Агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маҵзураҟны адырра шыҟарҵаз ала аҳәса рҽырбгаразы аҳақьымцәа ишрыдҵаалогьы ахәышәтәырҭақәа рҟны уи аҩыза адҵааларазы астатистика мҩаԥыргом. Жәабран мзазы аԥҳәыс лҽырбгара Агәабзиарахьчара аминистрраҟны иҭаҩым ҳәа адырра ҟанаҵеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
2015 шықәса рзы атәылаҟны иҭаҩын 835 операциа, урҭ рҟынтәи 17 – амедицинатә рбагақәа ирхьырԥшын.


АҞӘА, рашәара 2 – Sputnik. 2020 шықәса ажьырныҳәамза инаркны лаҵарамзанӡа еизгоу аҳазатә шәарақәа 94% инагӡоуп ҳәа азаарыцҳаит Sputnik Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы аҟынтәи.
"Апандемиа инадҳәаланы аԥкырақәа шалагалазгьы 2020 шықәса ажьырныҳәамза инаркны лаҵарамзанӡа еизго аҳазатә шәарақәа 94% инагӡоуп. Азеиԥш шәарақәа 687 миллион мааҭ ҟалеит" ҳәа азгәарҭеит аусбарҭаҿы.
Ажьырныҳәа-лаҵара рзтәи аҳазалхратә шәарақәа 2019 шықәсазтәи арбагақәа иреиҳауп 85 миллион рыла рҳәеит аилак аҿы.
Лаҵара 12 рзы афинансқәа рминистрреи ашәахтәеизгареи аҳазалхратәи усбарҭақәеи русеицурала лаҵара раԥхьатәи жәамш рзы иалыршахеит 80 миллион мааҭ абиуџьет ахь инеиртә аҟаҵара иҳәеит Владимир Делба аԥыза-министр имҩаԥигаз аилацәажәараан.
Делба иажәақәа рыла, арҭ аԥарақәа иалдыршоит аҭыԥантәи абиуџьетқәа цхыраагӡак аҳасабала абиуџьет усхк аусзуҩцәа руалафахәы аларшәарц рыҭара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анцоз аамҭазы, Мадина Џьапуаԥҳа 12 шықәса ракәын илхыҵуаз. Лашьцәа еиҳабацәа Аслани Руслани рыԥсадгьыл бџьаршьҭыхла ирыхьчеит. Очамчыра ақалақь ахақәиҭтәразы имҩаԥгаз ажәылараҿы дҭахоит Леон иорден занашьоу Аслан, Агәымшәараз амедал занашьоу Руслан, иашьа данҭахаз аҽны ҳаӷацәа дрытҟәоит, аибашьра ашьҭахь игәамбзиара иахҟьаны иԥсҭазаара далҵуеит. Лашьцәа реибашьратә хҭысқәа лгәалалыршәоит раҳәшьеиҵбы Мадина Џьапуаԥҳа.
Аибашьра ианалага
Аибашьра анцоз сара 12 шықәса ракәын исхыҵуаз, Тҟәарчал сани саби рҿы сыҟан. Сашьцәа Аслани Руслани Аҟәа иҟан. Аслан иреиҳау аҵараиурҭа дҭан, аҭоурыхтә факультет аҩбатәи акурс аҿы дтәан, Руслан ҿыц аррамаҵзура далган дааит, иашьа иахь Аҟәаҟа дцаны дыҟан. Исгәалашәоит жьҭаарамза 24 ауха аҩныҟа ишааз. Аха уи аԥхьа рыӡбахә ҳаҳахьан Гагра ахақәиҭтәразы ицоз ажәылара иалахәын ҳәа. Аслан иҩызцәа иманы аҩны дааҩнашылеит. Иҩызцәа рҟынтәи Мариал Кәыҵниа иоуп исгәалашәо, схәыҷын, иҩызцәагьы цқьа исыздыруамызт. Ауха астол рзыҟаҳҵеит, сҭаацәа ргәырӷьара ҳәаак амамызт. Аха, издыруадаз усҟан, сааҭқәак рнаҩс ирԥеиԥшхараны иҟаз.
Аҵыхәтәантәи аиқәшәара
Аслан иҩызцәеи иареи Руслан дрыцӡамызт. Сан, раԥхьа Аслан данылба даанаԥшааԥшит. "Уан дыԥсааит, Русик дабаҟоу?" — лҳәеит. Аслан дааԥышәарччан ус налаҭеикит: "Ах, мама, Русик иоума еиҳа игәхьаабго", — иҳәан даахлафит илҳәаз, нас днеины дааигәыдиҳәҳәалеит. "Уара уанызба сгәы еиҳа иҭынчхеит, Русик данызымба ауп санҵааз, мамзар, шәҩыџьагьы сара сзы аӡә шәами", — лҳәеит. Акрырфеит, нас рыԥсқәа ааиҭаркырц ишеилаҳәаз инықәиеит, даараӡа икараханы иҟан. Дара ыцәан, ҳара ҳтәан, ҳашьҭало ҳаҟазма? Ус алашыбжь геит. Сара соуп раԥхьа идәылҟьаз. Санынаԥш аӡә даауеит ар маҭәа ишәҵаны, аха дысзымдырӡеит. Иԥаҵақәа аужьуп, ихы аеҵәа лента акәыршоуп, абџьар икуп. Сгачамкны сгылоуп, саншәа, мама ҳәа сыҳәҳәазаап. Данычча ауп даныздыр, Руслан иакәын. "Мадина" иҳәан сааигәыдиҳәҳәалеит. Сан ҳабжьқәа анлаҳа иаразнак ддәылҟьеит, дыҩуа днаиԥылан даалгәыдлыҳәҳәалеит лыҷкәын. Ҩ-машьынакны иаауан. Асланраа зҭаз амашьына аҩныҟа иааит, егьырҭ ақалақь ахь ихалеит, уи ауп изеивнагаз.
Аиԥырҵра
Саб иажәақәа сгәалашәоит. Шьыжьымҭан ашырԥазӡа, Аслан ахаан иҟаимҵацыз ҟаиҵеит иҳәеит. Днеин дахьышьҭаз илахь днагәӡын абас еиԥш иеиҳәеит: "Саб, ҳара ҳцеит, хьаас ҳҟаумҵан", — ҳәа дындәылҵит. Саб убри хьаас иман, абас зыҟаиҵазеи, ицәа акы алашәан дыҟазар ҟаларын ҳәа. Ари жьҭаарамза 25 шьыжьымҭан акәын. Абас сашьцәа рҩызцәеи дареи ашҭа инҭыҵны ицеит. Рыӡбахә ҳәа акгьы ҳаздырӡомызт уи аҽны. Ҳшыгәжәажәоз амш мҩасит. Дара "Дед" игәыԥ иалалазаап, Очамчыра ақалақь аҭарцәразы ажәылара амҩа иқәлазаап. Уи атәы зҳәо ауха иҭыхыз авидеонҵамҭақәагьы ыҟоуп.
Ажәабжь хлымӡаах
Жьҭаарамза 26 рзы, ашьжьымҭан ауаҩы даҳзааит. Сани саби ишакәым рыбжьқәа саҳауеит, аҵәыуашьҭыбжьы еиԥшны. Сара сышьҭан, сымгылаӡацызт. Шәыҷкәынцәа шьны иааргеит ҳәа рарымҳәаӡеит, хымԥада, хыхь Тҟәарчалҟа ҳхалароуп рҳәан иргеит. Анаҩстәи ахҭыс хлымӡаахуп. Дук хара имгакәа сан лыҽшьуа дырзеиқәымкуа ашҭа иааҭалеит ауаа, ус Аслангьы амашьына дааҭыргеит. Бжьыкгьы даҽаџьара игон: "Иура умшәан, уҷкәын аиҵбы иԥсы ҭоуп. Аслан рыцҳа иоуп, Русик иԥсы ҭоуп", — ҳәа. Уи аҽны Аслан дҭахеит, Руслан дытҟәаны ҳаӷацәа дыргеит.
Аԥсра абла аҭаԥшра
Иҟалаз шыҟалаз саб еиликаауа далагеит, амашьына ишҭаблыз аҷкәынцәа, иаанхазгьы хаԥсыра шырхыргаз. Ирықәымҿиаз ажәылара аҟынтәи ихынҳәны ишаауаз, ҳаибашьцәа зҭатәаз амашьына аӷа амацәаз иҭаикит. Амашьына иеихсуа иалагеит. Аслан ашә ааигәара дтәан, уа дахьҭатәаз ахы иаахахьан. Шьапыла амашьына ашә данас, дҭыбганы дкаҳаит. Дахькажьызгьы ахысра даҿын. Руслан ила иабеит Аслан иԥсы анихыҵуаз. Руслан урҭқәа дрылацәажәаӡомызт шамахамзар, иҭахӡамызт. "Аслан инапқәа дышрыцҳауаз иԥсы ааихыҵит", — иҳәеит Русик. Амашьына амца акын, алҩа ахылҵуан. Иахьҭыҵуазгьы рбомызт, арахь ахәцәа рацәаҩын. Амашьына аԥенџьыр аҟынтә ауаа адәахьы иршәуан. Виачеслав Бганба иҩымҭаҿгьы убас иҳәоит: " Руслан, сара соуп аҵыхәтәаны амашьына иҭирбгаз, иааилиршазеи?"-ҳәа. Руслан деибган, ахы заахан иҟаз зегьы абас рыԥсеиқәырхара дашьҭан. Зыԥсы ҭаны иаанхаз аӡәырҩы иара ибзоуралоуп ишынхаз.
Атҟәара
Зыԥсы ҭаны иаанхаз амҩа ҳбоит ҳәа ишцоз, ҷкәына қәыԥшк дырԥылеит. Амҩа ҳарба ҳәа иахьиазҵааз, аӷацәа рганахь инапы рхханы идирбеит, уахь идәықәиҵеит. Ирдыруааз, дхәыҷуп рҳәан игәра ргеит. Амҩан ақырҭқәа рԥылан, итҟәаны иргеит. Беслан Делба дхәын азы Очамчыра уа дааныркылеит. Руслан, Џьон Зарандиа, Мурман Гәарамиа, Виачеслав Бганба, Гурам Кәарҷиа тҟәаны еицыргеит. 18 мшы Очамчыра иҭакын.
Ианиашьа ихаҵашьоуп
Аӷацәа рнапаҵаҟа ианыҟала ирзаарцоз еилкаау усуп. Мышқәак уа иҭакын, анаҩс адҵа ҟалеит Қарҭҟа рышьҭразы. Руслан уахь ицыргаз уажә исгәалашәаӡом. Аҳаирплан ҳанхалоз иҳәеит Русик, аӡәы артҟәацга икызаарын, ианԥижәа Русик аԥҽыхақәа илалеит. Иара иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рҟынӡа ус ирзалымхкәа егьилан. Уи акәхап ачымазара бааԥсгьы изцәырызгаз. Руслан иӡбахә аниаҳа, Џьаба Иоселиани иара иахь диԥхьеит. Абахҭа ҵаҟа иҟан, Иоселиани хыхь аԥшьбатәи аихагылаҿы дыҟан. Руслан ус иеиҳәеит: "Уауҳашьҭуеит, ҳара уҳадгыланы уеибашьуазар", — ҳәа. "Ус ахааназы ҟалашьа амам", — ҳәа Русик инапы астол иқәикшеит. Аԥшьбатәи аихагыла инаркны ҵаҟа дылбааргаанӡа ишисуаз мацара иҭыԥ аҟынӡа дааргеит. Абахҭаҿы ацәгьоуцәа ахьҭакыз дрыцҭаркит. Ауха иԥсы маҷхеит, ицҭакқәаз ацхыраара ирҭеит, ԥсымышьҭыгакгьы иҿарҵон. "Сыԥсахәага еиқәдырхеит", — ҳәа Русик игәалашәарақәа рҿы иҳәалон.
Аиҭныԥсахлара
Ақырҭуа аинралки Руслани еиҭнырыԥсахлеит. Усҟантәи аамҭазы сара сыҟан Пицунда. Саб иахәшьцәа, сашьеиҳаб Аслан иԥшәмаԥҳәыси иԥҳаи ҳаицын. Апансионат аҿы ҳахьыҟаз дрыман иааит Русик. Аха, игәаӷьны узихәаԥшуамызт. Русик иаҳдыруаз дабаҟаз?.. Маҷк игәабзиара анҭышәынтәала, иҩызцәа аибашьцәа дрылагыланы Шромаҟа еибашьра дцеит. Аиааира амш аҽнынӡа иабџьар шикыз икын.
Еиҭеиз
Сашьеиҳаб Аслан имшҩынеижәа аҽны Руслан Тҟәарчал дыҟан. Сани саби ирцәыӡхьаз рԥа иԥсы ҭаны ашҭа данҭала ишьхынԥсылеит, анаҩстәи реиқәшәара атәы ахҳәаа аҟаҵара уадаҩуп. Руслан ихы итәны ахаан акагь ҳзеиҭаиҳәаӡомызт, рыжәтә хәыҷык анижәлак, сан дыргәыбзыӷны акы илырҳәақәарц лҽазылшәалон.
Аразҟы
Сашьцәа рҩыџьагь лахьынҵак-лахьынҵак рыман. Аибашьра ашьҭахь Руслан аҭаацәара далалеит. Ҩыџьа арԥарцәеи, ҭыԥҳаки драбуп. Анцәа иџьшьаны хшарала дбеиоуп, игәазхара ибаанӡа иԥсынҵры кьаҿхеит умҳәозар. Илызҳауеит Аслан иԥҳагьы.
Аԥеиԥш
Аслан аибашьраҿы Руслан ус иаиҳәалон: "Сара сеиҳабыми, еиҳабҵас аԥхьа сыргылала, уара сышьҭахь уҟаз", — ҳәа. Абас дихӡыӡаауан иашьеиҵбы. Аслан данҭахоз ихыҵуан 24 шықәса, Руслан аибашьра анцоз аамҭазы ихыҵуан 23 шықәса. Аслан иаҳаҭыр азы, Руслан иԥеиҳаб Аслан ихьӡуп. Аԥсынра Аиааира агеит! Уи иахҭынҵоу ҳаибашьцәа рыԥсҭазаара, рыхьӡ-рыԥша адунеи иақәлахааит!


АҞӘА, жьҭаара 28 – Sputnik. Аԥсны макьаназы COVID-19 ашьақәтәаратә цәаҳәаҿы имнеицт. Аепидемиологцәа ишырҳәо ала уи ҟалоит ҩымчыбжь рышьҭахь ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа.
Ачымазара анышьақәтәалак ашьҭахь алаҟәра иалагароуп ҳәа иҳәеит иара. Ҭамаз Ҵахнакьиа иҳәеит ареспубликаҿы ишазхо иҟоу атест-системақәеи ахәшәқәеи.
Ҵахнакьиа иҳәеит араионтә хәышәтәырҭақәа рҿы авирус змоу рзы иҷыдоу аҭыԥқәа шаадыртуа. Џьара-џьара урҭ шеиқәыршәо аҽаџьара азырхиара ишаҿу.
"Ачымазцәа ӷәӷәақәа Гәдоуҭатәи агоспиталь, ма амобилтә госпиталь ахь инаргоит", - иҳәеит аминистр.
Ачымазара змоу реиҳараҩык измоу Аҟәа иаҵанакуеит, избанзар ароуп еиҳарак ауаа рацәа ахьеиланхо ҳәа иҳәеит иара. Убри аан иҳәеит ақалақьқәа рҿы аасҭа ақыҭақәа рҿы аҭагылазаашьа шеиӷьу.
Аминистр иара убасгьы иҳәеит Аԥсны анҭыҵ аус зуа аҳақьымцәа рахь иҟаиҵаз ааԥхьара аҭакс ишыҟоу аҟазауаа Гәдоуҭатәи COVID-госпиталь аҿы аусуразы аара зыгәҭаку ауаа.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит Аслан Бжьаниа Москва иҟазаараан дшырԥылаз Москва аус зуа аԥснытәи аҟазацәа, ишалацәажәаз урҭ уажәы Аԥсны русура азҵаара.
Аминистр иазгәеиҭеит, аминистрра ашәҟәқәа шынанашьҭуа ҳџьынџьуаа аус ахьыруа ахәышәтәырҭақәа рахь, урҭ аамҭала ареспубликахь аусуразы иоурышьҭырц.
Ҵахнакьиа иҳәеит ԥшьҩык аҟазауаа –Москвеи Санкт-Петербурги аус зуа арахь ишаааауа.
"Аинфекционист, арентгенолог, апульмонолог, апедиатр– дара зегьы COVID-центрқәа рҿы аусуратә ԥышәа рымоуп", - иҳәеит иара.
Аминистр иазгәеиҭеит иахьазы иҟоу аԥкырақәа шазхо, аха еиҳа хра рыманы иҟазарц азы аԥкырацҵақәа шалагалахало.
Апандемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 3952-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 1474-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 36-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, мшаԥымза 27 — Sputnik, Астанда Арӡынԥҳа. Акультура аминистрра аҟазауаа аус адырулеит Аԥсны акультура аҿаиара аконцепциа. Иара ианыԥшит атәыла акультуратә политика ахықәкы хадақәеи аусдҵа хадақәеи. Аконцепциа иазыԥхьагәанаҭоит атрадициатә культуратә беиарақәеи аҭоурых-культуратә ҭынхақәеи реиқәырхара иара убасгьы ҳаамҭазтәи акультуратә тенденциақәа рырҿиара, лҳәеит Акультура аминистр Ельвира Арсалиаԥҳа ахаша, мшаԥымза 27 рзы.
"Аконцепциа иҳәаарку документуп, аха иара убри аамҭазы программатә документнгьы ишьоуп. Иара аус адааулеит атәыла Ахада инапынҵала, еиуеиԥшым агәаанагарақәеи аԥсуа закәанԥҵареи азыԥхьагәаҭаны. Иара убри аан абри ахырхарҭа аганахьала атәылақәа жәпакы рԥышәа ҳазхьаԥшит. Адокумент нашьҭхоит ахәаԥшразы Аминистрцәа Реилазаарахь", — ҳәа азгәалҭеит Арсалиаԥҳа.
Акультура аминистр лхаҭыԥуаҩ Баҭал Кобахьиа инаҵшьны иазгәеиҭеит ихьчатәу аобиектқәа рганахьала аҳәынҭқарратә сиа нагӡа ашьақәыргылара азҵаара ахымԥадатәира.
"Ари даара акрызҵазкуа усуп. Аҭоурых-культуратә ҭынха ахьчара аҳәынҭқарра мацара анапы иузанҵом. Ара иазхьаԥштәуп адунеитә практикаҟны рхы иадырхәо аметодқәа", — иҳәеит иара.
Уи адагьы аиԥылараҟны ишазгәаҭаз еиԥш Аԥсны акультура арҿиара аконцепциа ианыԥшуеит анаука-лабораториатә усурақәа рымҩаԥгареи аҭоурых-культуратә обиектқәа рконсервациазы аусурақәеи аиҭашьақәыргыларатә усурақәеи рымҩаԥгареи рхымԥадатәира.
Адокумент аҟны иарбоуп жәлар рнапҟазареи, аҳаԥшьаӡреи, акыцӡреи акерамикатә аалыҵқәеи ртехнологиа аиҭашьақәыргылара ахымԥадара; Аԥсны аҭоурыхи акультуреи рбаҟақәа ИУНЕСКО асиа алагаларазы адипломатиатә каналқәа ахрархәареи жәларбжьаратәи аимадарақәа ахрархәареи; Аҭоурыхи акультуреи рбаҟақәа рыхьчара аусхк аганахьала жәларбжьаратәи аконвенциақәа Аԥсны ралархәра; Аԥсны аҵакырадгьыл аҟынтәи азин шьаҭа ыҟамкәа иалган иго акультуратә беиарақәа рырхынҳәра.
Атәыла Ахада иабжьгаҩ Владимир Занҭариа адокумент ахәшьара ҳаракы аиҭеит.
Иара ажәалагала ҟаиҵеит аконцепциахь иацҵазарц апунктҵаҟа – аԥсуа жәлар ретно-культуратә хыҵхырҭеи аԥсуа милаҭра атрибутқәеи рхыҵхырҭа акзаара акәны ишьаны аԥсуа бызшәа адгылареи арҿиара аҭареи рзы аҭагылазаашьақәа раԥҵаразы. Ельвира Арсалиаԥҳа ажәалагала дақәшаҳаҭхеит, иазгәалҭеит иара шазыԥхьагәаҭахо.
"Адокумент нашьҭхоит ахәаԥшразы Аминистрцәа Реилазаарахь", ҳәа азгәалҭеит Арсалиаԥҳа.