Sputnik амчыбжь: аҵараиура апроблемақәа, ашкол аҿы ашәарҭара, Аԥсни Белоруссиеи русеицура
09:00 18.09.2023 (ирҿыцуп: 09:04 18.09.2023)
© Sputnik / Марианна Кубрава Учеников сухумской школы №2 эвакуировали из-за сообщения о минировании
© Sputnik / Марианна Кубрава
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны иазнархиеит цәыббра 11-17 рзы иалкаахаз амчыбыжь ахҭысқәа.
Аҵара аусхк аҟны апроблемақәа рыӡбразы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа инапынҵақәа, ареспублика Белоруссиа аганахьала иофициалтәым азхаҵара, азинхьчаратә усбарҭақәа иааныркылази иззааныркылази, Аиааира аиубилеи аҽазырхиара ишаҿу уҳәа ахҭыс рацәа Sputnik аҟны.
Аҵарадырра азҵаарақәа
Ииасыз амчыбжь азы Аслан Бжьаниа аҵара аусхк апроблемақәеи аҵарашықәс ҿыц азыхиареи рызҵаарақәа дрылацәажәеит Аҵара аминистрра, араионтә ҟәшақәа рхаҭарнакцәа алархәны.
Аԥсны аҵара аминистр Инал Габлиа иҳәеит ареспублика ашколқәа 2023 шықәсазы ишрыдыркылаз актәи акласс ахь 2500-ҩык ахәыҷқәа, ахәыҷбаҳчақәа рахь ишымҩахыҵыз 1500-ҩык, Аҳәынҭқарратә университет ишаданкылаз 650-ҩык абитуриентцәа.
Урыстәыла аҵара зҵар зҭаххаз рзы Россотрудничество аквотақәа рхархәарала 84-ҩык уахь амҩа иқәлеит аҵараз, Аҵара аминистраа ахырхарҭала урыстәылатәи аҵаратә усҳәарҭақәа ирҭалеит 15 абитуриент, IT-коллеџь "Сириус" иҭалеит ҩыџьа.
Акапиталтә ргылара аусбарҭа аиҳабы Ҭемыр Агрба иҳәеит 2023 шықәсазы ареспубликатә биуџьет аҟынтәи аҵараиурҭақәа рремонт ишақәхарџьу 64 миллион мааҭ.
Аилацәажәараҿы ирзааҭгылан ахәыҷбаҳчақәеи ашколқәеи рҿы ашәарҭадара азҵаара. Аслан Бжьаниа анапынҵа ҟаиҵеит акамерақәа ықәдыргыларц ашколы-интернатқәеи егьырҭ ашколқәеи рҿы.
Иара убасгьы адҵа ҟаиҵеита кадырқа разымхара азҵаара ӡбазарц, аԥсуа бызшәа аҭагылазаашьа еилыргазарц.
Ҟазахсҭан атурфорум
Цәыббра 15 рзы Аԥсны атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба зхадараҿы дыҟоу аԥсуа делегациа Актау имҩаԥысуа I Жәларбжьаратәи атурфорум "Иҭышәынтәалам адунеи аҿы атуризм аҿиаразы ишьақәгылоу астратегиа" алахәхаразы Ҟазахсҭанҟа инеит.
Аԥсни Ҟазахсҭани атуризм ахырхарҭала русеицура ҳақәыӷәуеит ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит атуризм аминистр Ҭеимураз Хышба, Актау имҩаԥысуа Жәларбжьаратәи атурфорум аҟны иқәгылараан.
"Аԥсни Ҟазахсҭани, егьырҭ атәылақәеи ҳареи ҳусеицура ҳақәгәыӷуеит. Аҳәаа ахысразы уадаҩра ҳамаӡам, ҳара ҳҟны ишәарҭаӡам. Ҳҳәынҭқарра ашәарҭадаразы Урыстәыла ахәдықәҵа ҟанаҵоит, уи азы иҭабуп ҳәа раҳҳәоит", - иҳәеит Хышба.
Хышба Аԥсны амилаҭ рацәа шынхо азгәеиҭеит, ауаа роуп-амал иҳәеит иара.
Аԥсны ижәытәӡатәиу тәылоуп. Гәыкала иҳазнеиуа зегьы ҳарзыразуп иҳәеит Ҭеимураз Хышба.
Аныҳәа аҽазырхиара
Цәыббра 30, 2023 шықәсазы Аиааира 30 шықәса ахыҵра аҳаҭыраз Аԥсны ақалақьқәа зегь рҟны аныҳәатә уснагӡатәқәа мҩаԥгахоит.
Зқьи хәышәҩык рҟынӡа алахәхоит Аԥсны Аиааира 30 шықәса ахыҵразы апарад ҳәа иҳәеит атәылахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ, аинрал-полковник Беслан Ҵәыџьба.
Ҵәыџьба иажәақәа рыла, апарад иалахәхоит атәылахьчара иатәу архәҭақәа зегьы, амчратә усбарҭақәа рҟынтәи аколоннақәа - АШәМ, амиграциатә маҵзура, аҳазалхратә еилакы, АҶА, Аҳәынҭқарратә ахьчаратә маҵзура. Иара убасгьы Аахыҵ Уаԥстәыоа аррамаҵзурауаагьы апарад иалахәхоит. Аҽазыҟаҵара хада мҩаԥгахоит цәыббра 28 азы.
Аиааира амш аҽны Аҟәа ақалақь агәы атранспорт азы иаркхоит асааҭ 6:00 инаркны.
Владимир Аршба, Гиви Агрба, Мушьни Хәарцкьиа рбиустқәа Ахьӡ-аԥша апарк аҿы иқәдыргылоит Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш 30 шықәса ахыҵра аламҭалаз. Абиустқәа рескизқәа аус рыдыруылеит асахьаҭыхыҩцәа Амиран Адлеибеи Руслан Габлиеи. Дара роуп Ахьӡ-аԥша апарк аҿы иқәгылоу Сулҭан Сосналиеви Сергеи Дбари рбиустқәагьы авторцәас ирымоу.
Аиааира амшныҳәазы иҭахаз рҭаацәарақәа 20-20 нызқь мааҭ рызшәахоит.
"Аԥсна ахада иҟаиҵаз адҵа ала 4 категориак рахь иаҵанакуеит: Аԥсны зхы ақәызҵаз рҭаацәара; аибашьраҟны хатәгәаԥхарала иҭахаз рҭаацәа; жьҭаарамза 1993 шықәса инаркны ԥхынҷқәынмза 1994 шықәса ирыбжьанакыз аамҭазы иҭахаз хатәгәаԥхарала еибашьуаз рҭаацәа; аҭаацәараҿы иҭахаз ма аинвалид дахьыҟоу ", - иҳәеит Атәанчахәытә фонд ахантәаҩы Денис Гәлариа.
Зынӡа арҭ ашәарақәа ирзырхахоит 23 миллион мааҭ.
Де-факто азхаҵара
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Афон, Гәдоуҭа, Гагра, Пицунда актив дырԥылеит аԥшьаша, цәыббра 14 рзы. Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба иқәгылараҟны иҳәеит Белоруссиа економикала де-факто Аԥсны азханаҵеит, белоруссиатәи ахада Александр Лукашенко атәылақәа рыбжьара абаџьдатә хәҳаахәҭра шьақәиргылоит ҳәа.
"Ҳара ҳзы ари економикала де-факто зхаҵароуп. Ари аҭагылазаашьа ҳхы ишаҳархәо иабзоурахоит Белоруссиеи ҳареи ҳполитикатә еизыҟазаашьақәа рхырхарҭа", - ҳәа иҳәеит аминистр.
Уи адагьы, аиԥылараҿы иалацәажәеит Аԥсни Ааигәа Мрагылара иҟоу атәылақәеи рыбжьара ашәарҭадареи реизыҟазаашьақәеи рызҵаарақәа. Ахәҭакала иазааҭгылан "Аԥсны - Еиду Арабтә Емиратқәа" аусутә еилакы алыршара.
Амедицина
Ииасыз амчыбжь азы ареспубликатә хәыҷтәы хәшәтәырҭа адиагностикатә маҭәахә ҿыцқәа азаархәеит, амедицинатә маҭәахә ҿыцқәа ирықәхарџьуп 9,5 миллион мааҭ. Уи адагьы ахәшәтәырҭа алабараториа арҽеиреи аиқәыршәареи рзы аусурақәа мҩаԥысуеит.
Амедусҳәарҭа иаҭоуп еиҭаҵуа арентген-аппарат, афымцагидравлиатә операциатә стол, адезинфекциа ҟазҵо арепроцессор, адерматом, авидеогастроскопқәа ҩба, авидеобронхоскоп, ендоскоптә авидеопроцессор, амедицинатә кәырҷыжь, амедицинатә монитор, афымцатә аквадистиллиатор, адиагностикатә отоскоп.
Аҳақьым хада и.н. Инесса Камлиаԥҳа лажәақәа рыла, амаҭәарқәа реибыҭара иалагахьеит.
Ԥсҳәы ақыҭа ауааԥсыра ргәабзиара гәарҭоит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси Агәабзиарахьчара аминистрреи еицымҩаԥырго апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны.
Агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маҵзура ишазгәанаҭаз ала, Ԥсҳәы ақыҭа ауааԥсыра 30 шықәса рыҩнуҵҟа раԥхьаӡакәны адиспансеризациа иахысуеит.
Аԥсны ашколхәыҷқәа амедицинатә гәаҭара иахрыжьуеит, игәарҭоит ранализқәа, иаҭаххар афлиурографиа, арентген, УЗИ, ЕКГ ашҟа идәықәырҵоит. Апроект мҩаԥнагоит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс, Агәабзиарахьчара аминистрреи Аҵара аминистрреи рыцхыраарала. Апроект хацыркын 2023 шықәса хәажәкырамзазы.
Хырԥашьа змам аҭагылазаашьақәа раан ацхыраара ахьрырҭаша акардиохирургиатә ҟәша аартра ргәы иҭоуп Аԥсны ҳәа арадио Sputnik аҟны иҳәеит агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба.
"Зыӡбахә сымоу акардиохирургиатә ҟәшаҟны ацхыраара рыҭахоит иуадаҩу аҭагылазаашьақәа раан, аинфаркт ма егьыс адатә патологиа змоу ауаа. Адатә патологиа змоу ианаамҭоу аинвазиамаҷтә цхыраара рыҭазар, рыԥсҭазаара еиқәнархоит. Уи азы ари ахырхарҭала аус ҳуеит"- иҳәеит Быҭәба.
Аԥсны акардиохирургиатә ҟәша аартра хыԥадатәиуп ҳәа раԥхьаӡакәны ирҳәеит 2019 шықәсазы, аха апроект нагӡамкәан ус иаанханы иҟан.
Ашкол аҿы аилаҩеиласра
Аҳҭнықалақь ашколқәа руак арҭҟәацга аҵоуп ҳәа Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистррахь аҭел иасит цәыббра 14 рзы. Аҩбатәи ашкол аҟынтәи аҵаҩцәеи арҵаҩцәеи ашкол идәылган ари адырра ашьҭахь. Ашкол ахь инеины аус руан асапиорцәа, акинологцәа Ашәарҭадаратә маҵзура аусзуҩцәа.
Ашкол аҿы аус зуаз асапиорцәа, акинологцәа ахыбра зегь гәарҭеит, аха ишәарҭаз ҳәа акгьы рымбеит, аҭел иасыз ихаҭара шьақәыргылам ҳәа иҳәеит Аԥсны АҶА ахада Лев Кәыҵниа.
14 Цәыббра, 15:28
Тҟәарчал амаининг-ферма
Аус зуаз амаининг-ферма рбеит Тҟәарчал абнараҿы ҳәа аарыцҳаит Аԥсны АҩАР апресс-маҵзураҿы. Афермаҿы зынӡа 148 аппарат ыҟан. Урҭ изакәанымкәа инырхуаз афымцамч амчхара 100.3 кВт иҟан.
Аобиект гәарҭон Аԥсны АҩАР иатәу аекономикатә шәарҭадареи акоррупциа аҿагылареи русбарҭеи иҷыдоу аҟәшеи русзуҩцәа, иара убас Аҳәынҭстандарт аҟазауааи.
Аферма зтәу Гәдоуҭа араион Жәандәрыԥшь ақыҭа анхаҩы Еснаҭ Агрба иганахьала административтә ԥкаанҵа шьақәыргылоуп.
Аанкыларақәеи ашьаусҭҵаарақәеи
Беслан Гогәуа ихысуа абџьар ахархәарала ацәеижьаахақәа ҟаиҵеит ҳәа иганахь ала ашьаус хацыркуп ҳәа аанацҳаит Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра апресс-маҵзура.
Аусҭҵаара адыррақәа рыла ацәгьоура мҩаԥган Гәдоуҭа. Гогәуа Аҟәа инхоз ауаҩԥсы диехсны аҭыԥаҟынтәи дыбналеит.
Ашьаусҭҵаара аусзуҩцәа Гогәуа дныркылеит. Агәаҭара данахрыжьуаз закәаншьаҭада иааихәаз "Макаров" итапанча, апатронақәа, аметадон еилаҳәара идбалан.
Иара убасгьы Аҟәа, амшын аԥшаҳәаҿы аҵәахырҭа ҭыԥқәа рҿы ирбеит Гогәуа уаанӡа ишьҭеиҵахьаз аметадон аилаҳәарақәа.
Иаанкылоу ишиҳәаз ала, анаркотикқәа ихази аҭирази иҵәахит. Иԥшаау анаркотикқәа - 103 грамм ыҟоуп. Гогәуа даанкылоуп.
Хҩык аҳәаанырцәуаа ашьҭаҵарҭа маӡақәа зхы иархәаны анаркотиикатә маҭәашьарқәа аҟәатәи амҩақәа рҿы ишьҭазҵуаз Аԥсны АҩАР анаркотикқәа реикәыршара ахылаԥшразы аусбараҭа аусзуҩцәа иааныркалеит.
Таџьикистан атәылауаа - 21 шықәса зхыҵуа Фарух Амирови 25 шықәса зхыҵуа Шахмансур Абдурахмонови анааныркылоз ирыдбалан 39 еилаҳәара аметадон, зынӡа 40 грамм.
Туркменисҭан атәылауаҩ Севинчбек Џьумениазов Амировуи Абдурахмонови дрыцхраауан аилаҳәарақәа рыҵәахраҿы - аҳҭнықалақь авокзал ашҭаҿы, Агәмаа имҩа аҩнеихагылақәа рышҭаҿы, аҿкчымазаратә хәышәтәырҭа араион аҿы.
Иарбаз аҭыԥқәа рҿы азинхьчаҩцәа аҽа жәа-еилаҳәарак аметадон аадырԥшит. Зынӡа 46 грамм.
Урыстәылантәи Аԥсныҟа аметадон аиагара иҽазишәеит аҳәаанырцәтәылауаҩ ҳәа аанацҳаит Урыстәыла АШәМ Краснодартәи атәылаҿацә аҿы иҟоу Аҳәаахьчаратә усбарҭа апресс-маҵзура.
37 шықәса зхыҵуа ахаҵа дааныркылеит аушьҭырҭатә ҭыԥ "Адлер" аҿы ихымҩаԥгашьаз агәызҩара анроу. Иара аҳәаахьчаҩцәа рзин имамкәа апаспорттә хылаԥшра ацәаҳәа нижьит.
Агәаҭара иахыжьраан иеиқәа аџьыбаҿы ирбеит анаркотикқәа реилаҳәара.
Урыстәыла АШәМ Краснодартәи атәылаҿацә аҿы иҟоу ашьаусҭҵааратә еилакы ашьаус хацнаркит анаркотикқәа рконтрабандаз.
13 Цәыббра, 14:30
Аԥсны атәылауаҩ Леон Зарандиа 16 шықәса иқәырҵеит зрежим ӷәӷәоу аколониаҿы ихигарц анаркотикқәа раахәареи рыҭиреи рзы, иара убас ареспублика абиуџьет ахь иршәахоит 650 000 мааҭ ахараԥса.
Зарандиа закәаншьаҭада 48,853 грамм аметадон аахәара, амазаара, аҭиразы амҩангареи гәыԥҩык дрылахәны 0,869 грамм анаркотикқәа рыҭиреи, атәылауаҩ Гаиазова Д.Е. аԥхасҭа ӷәӷәа лыҭареи рзы ахара идырҵоит.
Амҩатә машәырқәа
Тула ақалақь аҟны инхо Александр Мамонов амҩан иҟалаз амашәыр иахҟьаны иԥсҭазаара далҵит цәыббра 13-14 руха, Очамчыра араион Маркәыла ақыҭа иахьаҵанакуа.
36 шықәса зхыҵуа урыстәылауаҩ амашьына аԥсҟы изнымкылаӡакәан аҵла дасит.
Аусбарҭаҟны ирҳәеит, амҩатә машәыр шыҟалаз асааҭ 00:27 рзы. Аиқәырхаҩцәа аҭыԥ аҟны инеиаанӡа Александр Мамонов иԥсҭазаара дшалҵыз.
Цәыббра 14 азы 32 шықәса зхыҵуа ахаҵа Афон амҩан иҟалаз амашәыр аҟны дҭахеит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит Гәдоуҭа араион аҩнуҵҟатәи аусқәа рыҟәша аиҳабы Зосма Гыцба.
Иара иазгәеиҭеит амҩатә машәыр шыҟалаз аԥшьаша, цәыббра 14 ашьыжь асааҭ 6:00 реиԥш. Амашьына аԥсҟы зкыз изаанымкылаӡакәан ашьаҟа дшасыз.
Адизельтә былтәы зҭаз ацистерна мҩанызгоз аидарамҩангага ааҳәит ареспубликатә мҩаду аҿы цәыббра 11 азы.
Амашәыр ҟалеит Аҩада Ешыра. Амца амкырц азы аҭыԥ ахь инеит АҶА амцарцәара-еиқәырхаратә гәыԥқәа ҩба. Ахҭыс аан аӡәгьы ааха имоуӡеит, амҩаду аҿы аныҟәара аанкылаӡам.
Цәыббра 10 азы Ареспубликатә мҩаду 102-тәи акилометр Аҩада Ешыратәи амҩаҿы авариа ҟалеит ҳәа аанацҳауеит аинформмаҵзура "Аԥсныпресс".
"Автомашьына аԥсҟы зкыз аԥҳәыс ааха лоуит. Лара ахәышәтәырҭахь днагоуп, аха лыԥсҭазаара шәарҭа иҭагылам.
Акультуратә фестивальқәа
Аԥсуа культуреи анапҟазареи рфестиваль мҩаԥысит Мықә ақыҭан цәыббра 15 рзы. Афестиваль иалахәын Гал, Тҟәарчал, Очамчыра, Гәдоуҭа, Гагра араионқәа рҟынтәи 125-ҩык ахәыҷқәа.
Ашколхәыҷқәа хә-гәыԥкны еихшан: "Акыцӡҩцәа", "Аҽыбӷаҟазацәа", "Ахыцеибашьцәа", "Асыҩцәа", "Ахәыҟаҵаҩцәа". Акомандақәа зегьы рзы иҷыдоу апрограмма еиҿкаан.
Афестиваль аҳәаақәа ирҭагӡаны ашколхәыҷқәа ахшаара рааӡареи, аԥсуа кьанџьақәеи, аԥсуаа рыԥсҭазаараҿы аҽи аҽыбӷаҟазареи ирымоу аҵаки рзеиҭарҳәеит, иара убас ахыци-ахәымпали рыла ихысуан, иҭыхуан, амилаҭтә чысхкқәа ҟарҵон.
Афестиваль алахәылацәа ражәақәа рыла, зегь реиҳа иргәаԥхаз иреиуоуп аԥсуа хәмарра "Ахылԥахас".
16 Цәыббра, 16:37
Есышықәсатәи аԥсуа-адыга литературатә фестиваль "Арифмақәа Риҵа" аатит Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр аҟны, цәыббра 16 рзы.
Апроект автор апоет Зарина Ҟаныҟәа лажәақәа рыла, уажәраанӡа афестиваль иалахәыз Аԥсни Ҟабарда-Балкариеи ракәзар, сынтәа ирҭбаауп агеографиа, афестиваль иаднаԥхьалоит Адыгеиеи Ҟарачы-Черқьесиеи рҟынтәи апоетцәеи ажурналистцәеи.
Зарина Ҟаныҟәа лажәақәа рыла, афестиваль ихадоу ахәҭа Риҵатәи амилаҭтә парк аҟны имҩаԥысуеит. Алахәылацәа аӡиа Риҵа иаҭааит цәыббра 17 рзы. Афестиваль "Арифмақәа Риҵа-2023" еиҿкаауп Аԥсны акультура аминистрра адгыларала, адыга поет, ашәҟәыҩҩы, аҵарауаҩ Заур Налоев диижьҭеи 95 шықәса аҵра ахьӡала.
16 Цәыббра, 18:21


Пицунда имҩаԥысит аҽтәы спорт хәмаррақәа реицлабра
© Sputnik / Томас ТхайцукСкачки в селе Моква
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аицлабрақәа рыҟны ԥшь-еиԥхныҩларак ыҟан. Иааизакны аԥхьахәтә фонд 350 нызқьмааҭ артәеит.
АҞӘА, рашәара 25 - Sputnik, Сариа Кәарацхьелиаԥҳа. Аҽырҩра аамҭа аатит Пицундатәи аҽырхәмарратә комплекс аҟны амҽыша, рашәара 25 рзы.
Аицлабрақәа рыӡбаҩ хада Џьарназ Бениа иажәақәа рыла зынӡа ԥшь-еиԥхныҩларак ракәын иҟаз.
"Ахьӡ-аԥша" ахԥатәи аҩаӡара занашьоу Џьамал Гәбаз ихьӡала аҭыԥантәи аҽқәа 1400 метра рыҩраҟны актәи аҭыԥ ааникылеит Ҭемыр Чхьебелиа, аҩбатәи - Алхас Абыџба, ахԥатәи - Владес Ҵнариа.
СССР Зҽаԥсазтәыз аспорт азҟаза, Леон иорден занашьоу Саида Гәынба лыхьӡ ала 1600 метра еицлабуаз рыбжьара "ахьы" даԥсахеит Ҭемыр Чхьебелиа, "араӡны" игеит Дмитри Қардиа, "аџьаз" - Џьубеи Аҩӡба.
"Аԥсны Афырхаҵа" Валери Шәлымба игәаларшәаразы 2000 метра аҭыԥантәи ашьацқьа злоу аҽқәа реиԥхныҩлараҿ актәи аҭыԥ ааникылеит аҿыбӷаҟазаҩ Адам Шегушев, аҩбатәи - Џьубеи Аҩӡба, ахԥатәи - Саид Гәынба.
Аԥсни Урыстәылеи Зҽаԥсазтәыз аспорт азҟаза, "Ахьӡ-аԥша" аҩбатәи аҩаӡара занашьоу, адунеии Европеи акырынтә иачемпионхахьоу, Аолимпиатә хәмаррақәа рыҟны ахԥатәи аҭыԥ аанызкылаз, Аԥсны аспорт еиқәԥаразы Афедерациа ахантәаҩы Денис Царгәыш иаԥхьахә агаразы 2000 метра еиԥхныҩлоз ашьацқьа злоу аҽқәа рыбжьара актәи аҭыԥ ааникылеит Адам Шегушев, аҩбатәи - Џьубеи Аҩӡба, ахԥатәи - Дмитри Қардиа.
Аҽырҩра аамҭа аартраҿы аицлабрақәа раԥхьахәтә фонд 350 нызқьмааҭ ыҟан.
2023 шықәсазы аҽырҩра аамҭа иалагӡаны нанҳәамза анҵәамҭаз иазгәаҭоуп "Аԥсны ахада Ихраҿа" агаразы аҽырҩра, жьҭаарамзазы - Леон иорден занашьоу Павел Арӡынба игәалашәаразы аицлабра, абҵарамзазы - Аԥсны ачемптонат, жьҭаарамза анҵәамҭазы Мықә имҩаԥгахоит Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьраҟны игаз Аиааира 30 шықәса ахыҵра иазкны, аҽыхәмаррақәа рзы Очамчыра араион ачемпионат.


Барцыцԥҳа Аԥсны амшынӡы аҭагылазаашьазы: аҽыкәабара бзиа избо изыцәшәо ҳәа акгьы ыҟаӡам
Аԥсны асанитар-епидемиологиатә маҵзура аусзуҩцәа амшынӡы гәарҭоит есымчыбжьа лаҵарамза аҩбатәи азбжа инаркны жьҭаарамза азбжанӡа. Есышықәса имҩаԥысуа агәаҭарақәа ҽыԥсахрақәас ирымоу, рлыҵшәақәа ртәы арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит асанитар-епидемиологиатә маҵзура аусзуҩы Викториа Барцыцԥҳа.
Амшынӡы ацқьара егьырҭ ашықәсқа рзы ишгәаҳҭоз еиԥш игәаҳҭоит, уажәтәила амшын абактериақәа рыла иҟьшьуп ҳәа ҳазҳәаӡом, аҽыкәабара бзиа избо изыцәшәо ҳәа акгьы ыҟаӡам ҳәа азгәалҭеит аицәажәараҿы Барцыцԥҳа.
"Амшынӡы ааргоит есымчыбжьа 14 ҭыԥ рҟынтә, Кьалашәыр инаркны Алашарбага аҳабланӡа. Излаарго аԥаҭлыкақәа цқьазароуп, урҭ ҳара иаҳтәуп. Аӡы ааргаӡом ақәа анлеиуа, амшын аныцәқәырԥо амшқәа рзы", - ҳәа лҳәеит асанитар-епидемиологиатә маҵзура аусзуҩы.
Викториа Барцыцԥҳа иара убасгьы еиҭалҳәеит, амшынӡы замхажәуа ицәеижь ишаныруа, Каховтәи арыцҳара иахҟьаны ҳамшынӡы аҭагылазаашьа атәы.
Иаҳа инарҭбааны аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.


«Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу изку» Азакәан, анагӡаратә мчра иахьыԥшым аҳәынҭқарратә зинхьчаратә усбарҭа ашьаҭа азышьҭазҵаз, Аԥсны Аҳәынҭқарра Апарламент аднакылеит жәабранмза 24, 2016 шықәсазы.
Ихьыԥшым аинститут 2016 шықәсазы ишаԥҵазгьы, азинхьчаратә ҳәынҭқарратә усбарҭақәа Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҟны ҩ-жәашықәсак рыҩнуҵҟа урҭ рфункциақәа нарыгӡон.
Раԥхьатәи комиссиахеит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҟны иаԥҵахаз Ауаҩы изинқәа рыхьчаразы акомиссиа, уи аԥҵан ахада Иусԥҟала № УП-23 хәажәкырамза 21, 1997 шықәсазы. Акомиссиа ахантәаҩы даҭахон ахада иӡбара инақәыршәаны. 1997 шықәсазы акомиссиа хантәаҩыс далхын Ҳагба В.Ш.
Лаҵарамза 22, 1997 шықәсазы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада даҽа иусԥҟак инақәыршәаны (№ УП-28) Акомиссиа ахьӡ ԥсахын Ауаҩы изинқәа рзы амилаҭтә комиссиа (АИАК). Аусԥҟаҿы иазгәаҭан ЕАР изықәнагоу арезолиуциахь уназгаша ассылкақәа, ЕАР 48/134 ԥхынҷкәынмза 20, 1993 шықәсазы Ассамблеиа Хада Арезолиуциагьы налаҵаны. АИАК ахантәаҩы даҭахон атәыла Ахада ила, АИАК ахаҭарнакцәа реилазаашьа иара убасҵәҟьа ахантәаҩы иадгаларала атәыла Ахада ила ишьақәырӷәӷәахон.
АИАК азакәанқәеи азакәанапроектқәеи Жәларбжьаратәи абилль иашьашәаланы иҟаларц азы аԥсахрақәа аларгаларц азин амоуп. Аусбарҭа акомпетенциахь иаҵанакуан азакәанапроект ҿыц адкылара мамзаргьы иҟоу аԥсахрақәа ралагалара. АИАК иазку аҭагылазаашьа акомиссиа иарбанзаалак ауаҩы изинқәа реилагара ҭнаҵаартә алшара анаҭон, иара убас Аԥсны Аҳәынҭқарра Анапхгара ауаҩы изинқәа шеилагахаз днарбон ас еиԥш иҟоу аилагарақәа аԥыхразы изықәнагоу азнеишьақәа дырбарала. Ахеидкыла аусура апрактикаҿы Аԥсны иҟоу ауаҩы изинқәа рҭагылазаашьа зеиԥшроу иазкны анагӡаратә напхгара адырра азынашьҭра акәын.
Лаҵарамза 15, 2007 шықәсазы АИАК ацынхәрас атәыла Ахада Иусбарҭаҟны Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҟны иҟоу Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу захьӡу амаҵура ҿыц аԥҵахеит. Азинмчра змоу изку Аҭагылазаашьа 3 ахәҭаҷ аҟны иаҳәон атәылауаа рзинқәеи рхақәиҭреи рыхьчаразы иҟоу азнеишьақәа ирыцхыраагӡаны иҟоуп ҳәа, еилагоу азинқәеи ахақәиҭреи еиқәзыршәо иагьеиҭашьақәзыргыло аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ркомпетенциахь иаҵанакуа аҟәнахӡом насгьы аиҭахәаԥшрахь инанагаӡом.
Ари Аҭагылазаашьа инақәыршәаны Азинмчра змоу иусураҭыԥ даҭахоит дагьамххоит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада ила. Хәажәкырамза 3, 2007 шықәса инаркны лаҵарамза 4, 2016 шықәсанӡа (ари апозициа аԥыххаанӡа) Азинмчра змоу имаҵура ааникылон Оҭырба Гь.А.
Азинмчра змоу иусура Аҭагылазаашьа инақәыршәаны ауаҩи атәылауаҩи рзинқәеи рхақәиҭреи рыхьчара иахьаҵанакуа аполитика аҳәынҭқарратә напхгара уи анагӡараҿы ацхыраара рыҭара ауп иззырхаз, иара убас Аԥсны Аҳәынҭқарра иахьаҵанакуа Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада ауаҩи атәылауааи рзинқәеи рхыдҵақәеи рыхьчараҿы хәдықәҵаҩыс дахьыҟало иконституциатә зинмчрақәа рынагӡаразы аҭагылазаашьақәа изаԥҵара.
Азинмчра змоу ауаҩы изинқәа рыхьчаразы амеханизмқәа реиӷьтәра ахьынӡауа иазку адгаларақәа иманы дықәгыларацы Аҭагылазаашьа ус еиԥш алшара инаҭомызт. Уи Азинмчра змоу ас еиԥш иҟоу адгаларақәа атәыла Ахада идигаларц мацара азин инаҭон. Иага ус иҟазаргьы, хазы игоу ашшрақәа рыҭҵаара иахьаҵанакуа аинститут инанагӡоз афункциатәра маҷ аҽарҭбааит уаанӡа иҟаз Аҭагылазаашьа иаҿырԥшзар. Азинмчра змоу атәылауаа мацара рыдагьы, аҳәаанхыҵынтә иаази атәылауаҩра змам ауааԥсыреи рашшрақәа ҭиҵаар илшон. Адисциплинатәи административтәи ус мамзаргьы ашьаус амаҵурауаҩ изкны икомпетенттәу аусбарҭақәа дрыдҵаалар илшон, зыӡбамҭақәеи иҟаиҵаз (иҟаимҵаз) аныррақәеи рҟны ауаҩи атәылауаҩи рзинқәеи рхыдҵақәеи рҟны аилагарақәа ҟалазар.
Аха Азинмчра змоу ауаҩы изинқәа реилагара анырра аҭараҿы Аҭагылазаашьа ихарҭәаау азнеишьақәа рааизак инаҭомызт. Амаҵурауаа Азинмчра змоу лзыҳәарақәа рызхьамԥшразы административтәи ашьауӷатәи закәанԥҵарала аҭакԥхықәра роуамызт. Азинмчра змоу анапхгара аусбарҭақәа иҟарҵаз (иҟарымҵаз) аныррақәа рзы ауаа рзинқәеи рхақәиҭреи рыхьчара зызкыз арзаҳал ҩны алаҵараҿы илшарақәа ԥкын.
Азинмчра змоу иҳәаарку икомпетенциа насгьы ари аинститут анагӡаратә мчра разыҟазаашьа аанарԥшуан атәыла анапхгара аҳәынҭқарратә зинхьчаратә усмҩаԥгара ихарҭәаау аинституционализациа негативла ишазнеиуа, аҳәынҭқарратә напхгара аусбарҭақәа анырра аҭара зылшоз, ауаҩы изинқәа рыстандартқәа ҷыдарас иганы. Ауаҩы изинқәа реилагара лассы-лассы иеффективтәым насгьы азинхьчаратә стандартқәа ирышьамшәало, аструктура анагӡаратә мчра алаҵара лҵшәас ишазыҟало хшыҩзышьҭа аҭауа, аинститут анагӡаратә мчра алаҵара аҳәынҭқарратә напхгара уи анырра аминималрахь анагара иацхраауан. Иара абри афақтор Азинмчра змоу иинститути ауаажәлари реиҟәыҭхаганы иҟалон, атәылауаҩратә зинхьчаратә хеидкылақәагьы налаҵаны.
Иазгәаҭазар ахәҭоуп, Азинмчра змоу ихьыԥшыҵәҟьам иинститут аԥҵара цхыраагӡас иамаз азинхьчаратә тәылауаҩратә хаҭарнакцәа рҟынтә насгьы АА Жәлар Реизара – Апарламент адепутатцәа русмҩаԥгара шакәыз. Еицырдыруа азиндырыҩ, АА Апарламент депутатс иҟаз Зураб Ачба, атәылауаа рзинқәа зыхьчоз, депутатсгьы иҟаз, ЕАР амиссиаҟны ауаҩы изинқәа рыхьчаразы акомиссиаҟны аус уа, ихьыԥшым Аомбудсмен иинститут аԥҵаразы ацхыраара адигалон. Ауаҩы изинқәа рықәныҟәара аиқәыршәаразы аус дуқәа мҩаԥыргахьан уаанӡа депутатцәас иҟақәаз Наҭелла Акабеи Баҭал Кобахьиеи, Емма Гамсаниаԥҳа, АА Апарламент аҿы еиуеиԥшым аамҭақәа рзы ауаҩы изинқәа рзы акомиссиа напхгара азҭақәоз. Аҵыхәтәаны, ауаҩы изинқәа рыхьчаразы аус зуа амеханизмқәа еиҿкаахеит инапхгаратәым ахеидкылақәеи атәылауаатә еилазаарақәа рактивистцәеи рыла. Убас, ауаҩы изинқәа рзы ауаажәларратә дкыларҭақәа акыр шықәса рыҩнуҵҟа рфункциақәа нарыгӡон абарҭ ахеидкылақәа рҿы, «Атәылауаҩратә инициативеи ҳаԥхьаҟатәи Ауаҩи» Афонд еиԥш иҟоу, Агуманитартә цхырааразы Ацентр, Нужная газета захьӡу, Аԥсны Аҳәса Рхеидкыла, Инва-Содействие захьӡу Ахеидкыла. Ари азакәанԥҵара, Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу изинтә статус шьақәзырӷәӷәо аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ирхьыԥшым институтк аҳасаб ала иҿиоу акомпетенциа змоу аус адулара иалагеит 2012 шықәсазы. Азакәан апроект аус адулан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭаҟны хьӡысгьы иаман «Апарламент иатәу ауаҩы изинқәа ирызку». Ари аусшәҟәы аԥыжәара аман амчра змоу азакәан иаҿырԥшзар, избан акәзар Азинмчра змоу иалхраҿы уи еиҳа идемократиатәу апроцедура амҽханакуеит – уи икандидатура алхразы адгаларақәа аларгалар ҟалон Апарламент ахь ауаажәларратә еидгылақәа. Иалырхуаз изинмчра аҿҳәара иҵегьы еиҳан - ԥкрада фышықәса инеиԥынкыланы алхыҩцәа рхыԥхьаӡарала. Уи иамҽханакуан иԥку ауснагӡатәқәа рыхәҭак насгьы ашшрақәа рыҭҵаараан Азинмчрақәа змоу изинқәагьы.
Азакәанапроект ихарҭәааны аус адулараҿы рлагала акырӡа ирацәахеит Агуманитартә Программақәа Рцентр аекспертцәа, иаздырхиеит адгаларақәа, урҭ рыхәҭак адкылан. «Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу изку» Азакәан адкылараҿы аус ду аднаулеит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҟны иҟаз Аппарат насгьы Г.А. Оҭырба хаҭалагьы. «Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу изку» Азакәан аҵыхәтәантәи аредакциа адкылан жәабранмза 24, 2016 шықәсазы. Азакәан инақәыршәаны Азинмчра змоу имаҵурахьы далххоит АА Жәлар Реизара - Апарламент ала Апарламент азеиԥш хыԥхьаӡара аҟнытә иреиҳау абжьқәа рыла имаӡоу абжьыҭирала 5 шықәса ҿҳәарас иаҭаны. Азинмчра змоу ԥырхага иқәым иара изинмчра ыҟанаҵы. Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу ари азакәан икомпетенциа акырӡа еиҳаранатәит ашшрақәа анырра рыҭараҿы насгьы еилагаз азинқәа реиҭашьақәыргылараҿы. Азинмчра змоу астатус ҿыц иҭаз анапхгара аусбарҭақәа рхаҭарнакцәа рҟынтә иҟалар зылшоз аԥҟареилагарқәа иҟаҵаз иҵегьы еффективрала анырра аҭараҿы изинмчра акырӡа еиҳахеит. Раԥхьаӡа акәны Азинмчра змоу ашьауӷатәи атәылауаҩратәи усқәа, административтә зинеилагарақәа русқәа, амчра зауз аусӡбаратә актқәа, иара убас зыҭҵаара аҟәырхыз аусқәеи аматериалқәеи, зызҵаарала ашьауӷатә усқәа арку закәанрала рыҭҵааразы азин иоуит. Мчылатәи аҭакырҭаҿы иҟоу ауаа рзинқәа рыхьчаратә компонентқәа акырӡа еиҳахеит – Азинмчра змоу иарбанзаалак аамҭазы иҭакқәоу, зус агәаҭара иахрыжьуа, рҭыԥқәа ирҭаар рылшоит, иҭакқәоу ахьырхәразы иахьҭаку аусбарҭақәеи насгьы мчылатәи аҭакырҭақәеи аиҭааӡареи русбарҭақәеи, аԥсихиатриатә хәышәтәырҭақәа, уа иҭакқәоу ауаа хаҭала рыҿцәажәара, уа рҭакра аҭагылазаашьа иазку аинформациа адкылара иара убас урҭ иазгәаҭоу аусбарҭақәа рҟны рҭакра азакәантәра агәаҭара алзыршо аусшәҟәқәа ргәаҭара. Азинмчра змоу Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанԥҵара аԥсахрақәа алеигалар илшоит, ауаҩи атәылауаҩи рзинқәеи рхақәиҭреи ирыдҳәалақәоу, АА Аконституциатә ӡбарҭа адҵааларала. Еилагоу азинқәа реиҭашьақәыргыларазы имҩаԥгоу азнеишьақәа рҳәаақәа ирҭагӡаны, Азинмчра змоу анапхгаратә усбарҭақәеи урҭ рмаҵурауааи рҟынтә дара рнапы зҵарыҩхьаз адгаларақәа нарыгӡартә дахылаԥшырц азин имоуп, урҭ рхыдҵақәа нармыгӡозар, аусӡбаратә еилыргара мҩаԥыргарц, насгьы ахара зду ауаа рганахь ала административтәи адисциплинатәи ус еиқәдыршәарц дазыҳәоит. Азинмчра змоу апрокуратура дадҵаалар илшоит азакәантә мчы зауз аӡбамҭа, аусӡбарҭа аӡбара, аилыркаара мамзаргьы аусӡабрҭа иаднакылаз аӡбамҭа ма аусӡбарҭа ақәҵара ма аусӡбаҩ иқәҵара азҵаарала.
Абҵарамза 22, 2016 ш. Ауаҩы изинқәа азинмчра змоу иакәны дҟалеит Дмитри Маршьан. Аха Азинмчра змоу иусура аццакра ацәмаҷын, избан акәзар аҳәынҭқарра ианаамҭоу амаҭәахә-техникатә цхыраара шамахаӡак акәымзар иҟанаҵомыз, уи хымԥадатәын аинститут ихарҭәааны афункциақәа нанагӡаларц азы. Усҟантәи аамҭазы Азинмчра змоу иаппарат ахатәы офис амамызт. Азинмчра змоу иусураҿы афинанстәи, амазаратәи, акадртәи зҵаарала иахьеиқәыршәамыз иахҟьаны ауаа рыдкылареи арзаҳалыҩҩцәа рыҩралатәи ашшрақәа қәнагала рыдкылареи рзы алшара ыҟамызт. Жьҭаарамза 16, 2017 шықәсазы Д.З. Маршьан имаҵураҭыԥ ааникылеит ихатәы қәшаҳаҭрала.
Хәажәкырамза 21, 2018 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу имаҵурахьы АА Апарламент далнахит Асида Шьаҟрылԥҳа, Агуманитартә Программақәа Рцентр аҟны Ауаажәларратә дкыларҭа аусура напхгара азызуаз. Ԥхынҷкәынмза 11, 2018 ш. И.Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотека ауадақәа иреиуаз руак аҟны иаартын АА аҟны иҟоу Ауаҩы изинқәа рзы азинмчра змоу иофис.


Анқәаб 2023 шықәса жьҭаарамза-ԥхынҷкәынмза рзы аррахь анаԥхьараз Ақәҵара инапы аҵаиҩит
© Sputnik / Томас Тхайцук Сессия Парламента
© Sputnik / Томас Тхайцук
Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа 2023 шықәса жьҭаарамза 1 инаркны ԥхынҷкәынмза 31 рҟынӡа Аԥсны атәылауаа аррамаҵзурахь рнаԥхьаразы Аусԥҟа инапы аҵаиҩит.
АҞӘА, жьҭаара 13 - Sputnik. Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб "Аԥсны атәылауаа 2023 шықәса жьҭаарамза-ԥхынҷкәынмза рзы арратә уалԥшьа анагӡарахь ааԥхьара рыҭара азы" Ақәҵара инапы аҵаиҩит.
Аԥсны Атәылахьчара аминистрра анапы ианҵоуп арранаԥхьара анхыркәшахалак ашьҭахь 15 мшы рыҩнуҵҟа арратә уалԥшьа анагӡаразы анаԥхьара амҩаԥгара шалыршахаз азы Аминистрцәа реилазаарахь аинформациа нанашьҭырц.
Араионқәеи Аҟәа ақалақьи рхадарақәа ирыдҵоуп анаԥхьаратә комиссиақәа раԥҵара.
Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра иаҭаԥхықәроуп арратә уалԥшьа анагӡара иацәхьаҵуа рыԥшаара иазку аусмҩаԥгатәқәа рынагӡара.
Агәабзиарахьчара Аминистрра иаҭакԥхықәроуп арра ирго рмедицинатә гәаҭара амҩаԥгаразы анаԥхьаратә комиссиақәа реилазаарақәа рахь аҳақьымцәа-аспециалистцәа ралагалара.
Ақәҵара анагӡара ахылаԥшра Аԥсны Атәылахьчара аминистрра иадҵоуп.
Аррамаҵзурахь инарыԥхьоит 18-27 шықәса зхыҵуа, ԥхьатәара иҟам Аԥсны атәылауаа.


14.08.2023
Аԥсны Ахада 1992-1993 шш. Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалагеижьҭеи 31 шықәса аҵра инамаданы Ааԥхьара ҟаиҵеит
Ҳаҭыр зқәу ҳауаажәлар!
31 ш. раҧхьа, 1992 ш. нанҳәамза 14 рзы иалагеит аҧсуа жәлар рҭоурых аҟны зегь раасҭа ишьаарҵәыраз ахҭысқәа ируакны инхаз - 1992-1993 шш. Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра.
Аӷа мыцҳәарыла ҭынч инхоз-инҵуаз ҳажәлар дрықәлеит, рықәхра, реимҵәара хықәкыс иҟаҵаны.
Урҭ ашықәсқәа рзы Қырҭтәыла анапхгара ирыӡбеит адипломатиа абызшәа мап ацәкны, бзарбзанлеи танклеи ҳажәлар ирацәажәарц. Иацтәи арецидивистцәа усҟан архәҭақәа рнапынҵа зырҭаз, агыгшәыгра аарҧшуа, атәыла зегьы ашьаҟьара рҽазыркит. Амилаҭ рнырҵәара, аҭынч уааҧсыра рырҳәра, ауаажәларратә мазареи амилаҭтә ҭынхеи реимҵәара Аҧсынтәыла ахи-аҵыхәеи иахыҵәеит. Аха ҳажәлар ргәы еиҭамҧеит, ҳҧыза ду Владислав Арӡынба ҳ-Аҧсадгьыл ахьчаразы иҟаиҵаз ааҧхьара иадгылеит.
Аԥсуаа реиԥш, аиашара иадгыланы иқәгылеит милаҭрацәала еилоу ҳтәыла ахаҭарнакцәа: аурысқәа, аерманцәа, абырзенцәа, ақырҭқәа уҳәа убас егьырҭгьы.
Иарӷьажәҩаны иҳавагылеит Аҩадатәи Кавказынтә хатәгәаԥхарала иааз ҳашьцәа, мшынцә нырцә иҟоу ҳџьынџьуаа, Алада Урыстәылантә, Приднестровиантә, Ашьха Ҟарабахнтә, аӡәк еиԥш еидгыланы агрессор иқәцара рылшеит, Аԥсны Аҳәынҭқарра ахы иақәиҭыртәит.
Аԥсны жәлар иахҭнырҵаз рацәоуп рыԥсадгьыл аҟны аҟазааразы азин. Ишьаарҵәыраз абарҭ аибашьратә хҭысқәа раан имҩаԥысуан аӡрыжәхара ҳҳәынҭқарра, шәышықәсала иззықәԥоз аԥсуа жәлар рҭоурыхтә лахьынҵа ачаԥара.
Хашҭра рықәым Аиааира Амш иахьымӡаз афырхацәа, ҳхырхәоит аиааира ҳзаазгаз
ҳветеранцәеи хьӡи-ԥшеи згым ҳажәлари рҿаԥхьа. Иагымзааит Аԥсны Аҳәынҭқарра аҭынчра, еизҳазыӷьалааит.
АХАДА БЖЬАНИА А.
Аҟәа ақ. 2023 шықәса нанҳәамза 14


Адунеи ахьынӡанаӡааӡо аԥсуа-абаза жәлар ахьықәынхозаалак аҳәынҭқарратә бираҟ амш есышықәса инарҭбааны иазгәарҭоит. Сынтәа Аԥсны уи шазгәарҭаз еилышәкаар шәылшоит АААК аинформациатә портал иазнархиаз арепортаж аҟны.
Рада Ажьиԥҳа
Аԥсуаа еигәырӷьаны, лымкаала ргәы аздуны, инеиҵыхны иазгәарҭоит Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ амш, ԥхынгәы 23.
Ныҳәа дук еиԥш иаԥылоит. Ари амш азгәарҭо иалагеит 2005 шықәса инаркны: усҟан Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Багаԥшь инапы аҵаиҩит Апарламент иаднакылаз азакәан «Аԥсны аныҳәатә, агәаларшәагатә мшқәа ирызкны» Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәан ахарҭәаареи аиҭакреи алагаларазы». Иахьатәи аԥсуа бираҟ шьақәырӷәӷәан 1992 шықәса ԥхынгәымза 23 рзы, Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет аҭоурых ианхалаз аилатәараан.
Абираҟ аԥшшәқәа ирышьашәаланы
Амилаҭтә ныҳәа инарҭбааны иазгәарҭоит. Ари амш – агәырӷьареи, ашәаҳәареи, акәашареи ирымшуп. Шьоукы абираҟ кны аныҳәатә демонстрациақәа мҩаԥыргоит, даҽа шьоукы абираҟ аԥшшәқәа ирышьашәалоу маҭәала рҽеиларҳәоит. Ус иҟан сынтәагьы. Аныҳәамш аҽны Аҟәа амшын аԥшаҳәаҿы ауаа узрылымсуа ирацәан: аҿар, ақалақьуаа, асасцәа – зегьы еицны – зыԥсы ҭоу абираҟ ду еиԥш еилашьқьыруан.
Сергеи Багаԥшь ихьӡ зху ашҭаҿы имҩаԥысит аныҳәа аофициалтә хәҭа, уи иалахәын Аԥсны ахада, Апарламент ахантәаҩы, адепутатцәа. Аныҳәа блахкыганы имҩаԥган. Амҳаџьырқәа рыԥшаҳәа ианысит аҽыуаа, Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ ҳаракны икны. Анаҩс уи абираҟ Аҟарул ҳаҭыр зқәу арота аиҳабы идыркит, анаҩс иара абираҟ инапаҿы ииҭеит Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба. Абираҟ анышьҭырх аамышьҭахь, аҳәынҭқарратә гимн абжьы гауа, Аԥсны ахада зегьы ирыдиныҳәалеит аныҳәамш.
«Аԥсны аҭоурых аҿы имаҷым ҳаҿиараҿы иҷыдоу аҭыԥ аанызкыло ахҭысқәа. Урҭ рахь иаҵанакуеит аҳәынҭқарратә символқәа ирыдҳәалоу амшқәагьы. Иахьа ҳаԥсадгьыл иахашәыршәыруеит, ахьшь ахы иақәиҭны ианыԥыруеиԥш, Аԥсны аҳәынҭқарра абираҟ!» – иҳәеит атәыла ахада иадныҳәаларатә ажәаҿы.
Иара иазгәеиҭеит амилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара аԥхьагылаҩцәа рыбзоурала Аԥсны ауадаҩрақәа зегьы ишырхысуаз, Владислав Арӡынба раԥхьа днаргыланы.
«Иԥшьоу ҳаԥсадгьыл Аԥсны ӷәӷәаазааит, ишәҭыкакаҷлааит наунагӡа! Ҳҿар ақәҿиара ҿыцқәа роулааит, ҳбираҟ шьҭыхны аԥеиԥш лашахь ҳазгаша!» – ҳәа азеиӷьшьарақәа ҟаиҵеит Аԥсны ахада.
Аҟәа-Черқьесск-Есқьишьеҳир-Амман
Абираҟ амш азгәаҭара аҳәаақәа ирҭагӡаны аԥсуа-абаза диаспора жәпаҩны иахьынхо аҭыԥқәа рахь ателемост еиҿкаан «Аҟәа-Черқьесск-Есқьишьеҳир-Амман» ҳәа хьӡыс изауз, уи абзоурала Иорданиа иҟоу «Диуан Абаза» ахантәаҩы Ҳасан Хусеин Чычба Абаза Аԥсны жәлар рмилаҭтә ныҳәа рыдиныҳәалеит.
«Аҭынчра шәымазааит ҳашьцәа, ҳаҳшьцәа Аԥсны инхо шәеиԥш, адунеи егьырҭ атәылақәа ирықәынхогьы зегьы! Ари амш аҽны ҳара ҷыдала иаҳгәалаҳаршәарц ҳҭахуп Аԥсны ахақәиҭреи, аԥсуаа рыԥсадгьыл аҿы рзинқәа рыхьчареи рзы иҭахаз ҳашьцәа. Гәыкԥсыкала ишәыдаҳныҳәалоит иахьатәи амш!» – иҳәеит Чычба.
Ахақәиҭра асимвол
Ҳтәылазы абираҟ – ахақәиҭреи ахьыԥшымреи ирсимволуп. Абри атәы иҳәеит Аԥсны Жәлар реизара ахантәаҩы Валери Кәарҷиа.
«Сара исгәалашәоит абираҟ ашьақәырӷәӷәаразы Апарлмамент аҿы ианаарга, уа иҟаз ауаа шгәырӷьоз. Абираҟ акәым, уи шаҟа гәырӷьара, шаҟа насыԥ ауаа ирынаҭаз акәын ибатәыз. Уи аҽны ауаа рыхдырраҿы аҽеиҭакра ҟалеит. Ахақәиҭреи ахьыԥшымреи шҳауа азы агәыҩбара змамыз, рыгәрагара еиҳагьы иӷәӷәахеит», – ҳәа азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Амилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара иалахәыз, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран Закан Нанба агәра ганы дыҟоуп абираҟ иара ианаамҭаҵәҟьаз ишҳауз.
«Ҳбираҟ – амилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара иасимволхеит, Аиааира, акзаара, аиашьара ирсимволхеит. Абираҟ шьақәырӷәӷәан аибашьра аламҭалаз, ҳҵеицәа зықьҩыла рхы ақәырҵеит иахьа ҳара абри аныҳәамш азгәаҳҭо ҳҟаларазы», – иҳәеит Нанба.
Аветеран иациҵеит иара убас, аԥсуа бираҟ адунеи атәылақәа рбираҟқәа зегь раасҭа иԥшӡоуп ҳәа шиԥхьаӡо.
Аԥсуа бираҟ амш – дарбан аԥсыуазаалак дзеигәырӷьо ныҳәа лашоуп ҳәа агәра ганы дыҟоуп Аҟәа инхо Викториа Маланиа.
«Макьана иқәыԥшу ҳҳәынҭқарразы даара акраҵанакуеит ҳбираҟ егьырҭ атәылақәа рбираҟқәа ираҟараны иахьышьҭыху. Сара сгәы иахәоит абри аныҳәа ҳажәлар гәыбылрала, гәаартыла иахьазгәарҭо», – лҳәеит Маланиаԥҳа.
Агәыҳалалреи аекспозициақәеи
Абираҟ амш азгәаҭараан агәыҳалалрагьы аҭыԥ аиуит: уи аҽны имҩаԥысит агәыҳалалратә фонд «Ашанеи» Аҟәатәи ахәышәтәратә центри рҟны изхылаԥшуа ахәыҷқәа рсахьақәа рцәыргақәҵа. Изҭаху зегьы урҭ асахьақәа рыхәҳар ауан. Иара убасгьы ацәыргақәҵа азааигәара ҭырқәтәылатәи ахаа-мыхаақәа рҭиуан. Аԥара еидкылаз зегьы агәыҳалалратә фонд иахыԥхьаӡалахеит, згәабзиара уашәшәыроу ахәыҷқәа рыхәышәтәразы.
Асцена азааигәара еиҿкаан Аԥсны амузеитә фондқәа рҟынтә абзазара амаҭәарқәа рцәыргақәҵа. Аԥсуаа рыбзазара амҭәарқәа, амилаҭ маҭәа, ахҭырԥақәа – абри зегьы ажәҩан аҵаҟатәи ацәыргақәҵа аҭааҩцәа рыблала ирбар, иркыр рылшон, изҭаху афотосахьагьы ҭырхуан.
Абираҟ амш азгәаҭара хыркәшахеит аныҳәатә концерт ала, уи иалахәын аԥсуа естрада ашәаҳәаҩцәеи, акәашаратә коллективқәеи.
Иахьатәи Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ шьақәырӷәӷәан Аԥсны Иреиҳаӡоу Ахеилак асессиаҟны 1992 шықәса, ԥхынгәымза 23 рзы, Аҟәа, 1978 шықәсазтәи Аԥснытәи АССР Аконституциа аԥыхны, 1925 шықәсазтәи Аԥснытәи ССР Аконституциа амчра аҭаразы аӡбамҭа анрыдыркыла ашьҭахь. 2005 шықәса инаркны Аԥсны Аҳәынҭқарратә бираҟ амш официалла иазгәарҭоит ныҳәак аҳасабала ԥхынгәы 23 рзы.


Ажьырныҳәамза 18 рәы Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент аҟны имҩаԥысит Ԥлиа Бадрик хантәаҩра ззиуаз Аекономикатә политикеи, ареформақәеи, аинформациатә технологиақәеи рзы аилак аилатәара. Аилатәара иалахәыз Аԥсны Аҳәынҭқаррахь анефтаалыҵқәа раагара инамаданы абылтәы аџьырмыкьаҟны иҟоу аҭагылазаашьа иалацәажәеит.
Аилак аилатәара иалахәын Апарламент Аиҳабы Ашәба Лаша, аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ, афымцамчи атрансопрти рминистр Џьансыхә Нанба, аекономика аминистр ихаҭыԥуаҩ Ҭемраз Амқәаб, Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Алиас Лабахәуа, абылтәы еилахәыра ахаҭарнакцәа.
Анагӡаратә мчхара ахаҭарнакцәа адепутатцәа адырра рырҭеит аԥсны-урыстәылатәи аҳәааҟны аҭагылазаашьеи Урыстәылантә Аԥсныҟа абылтәы аекспорт азҵааразы аурыс ган алархәны имҩԥыргаз аилацәажәареи рзы.
Амқәаб Ҭ. далацәажәеит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аекономика аминистрра инанагӡаз ауснагӡатәқәа ртәы 2023 шықәса ԥхынҷкәынмза 16 аҟнытә УА Аиҳабыра иаднакылаз Ақәҵара инамаданы, уи инақәыршәаны аилахәыра «Урыснефт» азин ҷыда анаҭоит анефтаалыҵқәа Урыстәылантә Аԥсны Аҳәынҭқаррахь раагаразы.
Иааԥхьаз абылратә еилахәыра ахаҭарнакцәа ирҳәеит ргәы шамырҭынчуа рнаплакқәа ишахәҭоу аус русуразы алшара аҟамзаара иадҳәалоу аҭагылазаашьа. Ирҳәеит зыхәԥса ахшәаау абылтәы урыстәылатәи аҳәааҟны ишынхаз 2023 шықәса ԥхынҷкәынмза 21 раахыс, АҬС аус шырымуа.
Аилатәараҟны адепутатцәа ргәаанагарақәа рҳәеит Аԥсны Аиҳабыра урыстәылатәи аколлегацәа абри аганахьала аус рыцура шырццактәу азы. Иалацәажәеит иара убас абылтәы даҽа мҩак ала аагара азҵаарагьы, иаҵшьны иҳәан лассы антимонопольтә закәанԥҵара адкылара аҵак ду шамоу.
Ари азҵааразы анагӡаратә мчхара ала хырԥашьа змам азыӡбақәа рыдкылара иамоу аҵакы азгәаҭаны, адепутатцәа хара имгакәа ишьақәгылаз аҭагылазаашьа алҵразы Аиҳабыра русура аихшьала нарҵауланы аҭҵаара ахьымҩаԥысуа Аекономикатә политикеи, ареформақәеи, аинформациатә технологиақәеи рзы аилак аилатәара амҩаԥгаразы азыӡба рыдыркылеит.
ПОПУЛЯРНОЕ
- Имҩаҧысит Абиуџьет, акредиттә еиҿкаарқәа, ашәахтәқәеи афинансқәеи рзы аилак аилатәара
- АҦСНЫ ЖӘЛАР РЕИЗАРА АҚӘҴАРА
- Иазԥхьагәаҭаз Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент асессиа аилатәара мҩаԥымсӡеит
- Аграртә политикеи, аҧсабаратә лшарақәеи, аекологиеи рзы аилак инарҭбаау аилатәара
- Валери Кәарҷиа Екатерина Бебиа Лымшира лыдиныҳәалеит
НОВОСТИ
18.01.2024
Поделиться в соцсетях:


Аҟәа, Ацәыргақәҵатә зал хадаҟны иаатит Заур Мықәба 75-шықәса ихыҵра иазку аекспозициа.
Саид Барганџьиа
Заур Мықәба иавтортә експозициа аатит Аҟәа, аԥшьаша, лаҵарамза 2 рзы. Ацәыргақәҵа асахьаҭыхҩы 75-шықәса ихыҵра иазкуп. Ихадоу ацәыргақәҵатә зал аҟны ицәыргоуп асахьаҭыхҩы еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы иҭихыз иусумҭақәа, урҭ, ҳәарада, аҭааҩцәа зегьы ирызцәырыргеит азҽлымҳара ду.
Асахьақәа баша рыхәаԥшра адагьы, иааухәар ҟалоит: аекспозициа аформат ала ацәыргақәҵа-аиармарка аҳасабала еиҿкаауп. Асахьаҭыхҩы иусумҭақәа жәпакы Европа ахатә галереиақәа рҟны иҵәахуп.
Автор гәаартыла иҳәоит – иҟазараҿы гәышьҭыхгас имоу Аԥсны шакәу, иара иԥсадгьыл ауп иусумҭақәа реиҳарак зызку.
«Араҟа ицәыргоу сусумҭақәа рыҟнытә қәрала зегьы иреиҳау ҭысхит 1978 шықәсазы. Графикала иҭыху апеизаж ауп. Бзиа избоит еиуеиԥшым атехникақәеи, ашәыгақәеи рыла аусура. Сара сзы гәахәара дупп сусумҭақәа ауаа азҿлымҳара ахьрызцәырнагаз. Араҟа сҩызцәагьы рацәоуп, адгылара сырҭарц имҩахыҵыз», - иҳәеит асахьаҭыхҩы.
Ацәыргақәҵа иаҭааз, Аԥсны асахьаҭыхыҩцәа Реидгыла ахантәаҩы Витали Џьениа иажәаҿы, Зураб Мықәба «аҿыханҵа амаестро» ҳәа ихиҳәааит, иагьазгәеиҭеит, уи Аԥсны иреиӷьӡоу асахьаҭыхыҩцәа дшырхыԥхьаӡалоу.
«Араҟа иаҳбо аусумҭақәа даараӡа иҵаулоуп. Иара ипеизажқәа, ианакәызаалак есымша улаԥш рыдхалоит, акы еиԥшымкәа иҟоуп», - иҳәеит Џьениа.
Ацәыргақәҵа аус аулоит лаҵарамза 15 рҟынӡа. Уи аҭаара хәыда-ԥсадоуп.


Аԥсны Апарламент афбатәи ааԥхьара аиҳабы Валери Кәарҷиа апресс-конференциа мҩаԥигеит аԥшьаша, мшаԥымза 13 рзы.
Мшаԥымза 18 рзы Аҟәа имҩаԥысраны иҟоуп Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа ахыбра ҿыц официалла аартра. Ацеремониа ихы алаирхәуеит Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Апсуаҭцааратә институт аиҳабы, аҵрауаҩ Арда Ашәба арадио Sputnik астудиаҿы далацәажәеит Аԥсны амшаԥ ныҳәа х-мыш шагу, аԥшьашаҽны, аԥсуаа ақьырсиан динхаҵара ныҟәызго аҭаацәарақәа ишазгәарҭо Чачхадыл.
Лаҵарамзазы Аҟәатәи аботаникатә баҳчаҿы аҭааҩцәа ирԥылоит аӡылаҳәақәеи аԥсарыкәти.
Венесуела ишымҩаԥысыц имҩаԥысуеит аоппозициаа рмитингқәа. Иҭахаз рхыԥхьаӡара абри аамҭақәа ирылагӡаны хәҩык рҟынӡа инеихьеит.
Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара иаднакылеит Ақәҵара ареспублика аҵакыраҟны абылтәы ахә ашьҭыхразы. Абри Ақәҵара амаршруттә таксиқәа рныҟәцаҩцәеи ахатәы машьынақәа рырныҟәцаҩцәеи ишрыдыркылаз атәы еиликаауан Sputnik акорреспондент Бадри Есиава.
Амшаԥ ныҳәа хымыш шагу аԥшьашаҽны аԥсуаа акьырсиан динхаҵара ныҟәызго аҭаацәарақәа иазгәарҭоит Чачхадыл. Уи амҩаԥгашьа атәы дазааҭгылоит аҵарауаҩ, Апсуаҭцааратә институт аиҳабы Арда Ашәба.
Аԥснынтәи Анцәа дхазҵо ргәыԥ Амшаԥ аламҭалазы Иерусалимҟа ицеит.
"Тотальныи диктант" аофициалтә еихшьаалақәа рыларҳәоит аԥшьаша акциеи "Россатрудничество" асаитқәеи рҟны ркьыԥхьрала.
Ацәыргақәҵа "Сара иҭысхуеит анасыԥ" мҩаԥысуеит Аҟәа, мшаԥымза 12-14 рзы.
Афонд "Ашана" аусзуҩы Мактина Џьынџьалԥха Sputnik арадиостудиаҿы инарҭбааны даҳзалацәажәоит акциа "Ҳаидгыланы аԥсҭазаара еиқәҳархап" хәы-шықәса аҩныҵҟа илшаз атәы.
Ахаша, мшаԥымза 12 рзы Аҟәа имҩаԥысит Аԥсны Жәлар Реизара афбатәи ааԥхьара адепутатцәа актәи реилатәара.
Москва инхо аԥсуа ҿар мшаԥымза 20 рзы имҩаԥыргоит аинтеллектуалтә ахәмарра "Иарбан? Иаба? Ианба?" ааԥынтәи аиԥылара.
Ахаша, мшаԥымза 12 рзы Аҟәа имҩаԥысит Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент афбатәи ааԥхьара раԥхьатәи аилатәара.
Рауль Ҳаџьымба Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент афбатәи ааԥхьара раԥхьатәи аилатәараҟны адныҳәаларатә ажәа иҳәеит.
"Бернарда Альба лыҩны" (арежиссиор Мадина Аргәынԥҳа) аусадулара мҩаԥысуан акыр мзы, имҩаԥган 35 репетициа. Апиеса ахаҵа идунеи ахьыҟам, аԥҳәыс илдунеиу пиесоуп. Аспектакль аҿы ароль хада налыгӡоит аҩны аԥшәма — Бернарда Альба.
Аспектакль "Бернарда Альба лыҩны" (Федерико Гарсиа Лорка) апремиера мҩаԥысит Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр асценаҟны аҩаша, мшаԥымза 11 рзы.
Мшаԥымза 11 рзы имҩаԥысит Александр Анқәаб иԥсҭазаара иалхәыдатәразы аҭыԥ змаз аҽазышәара инадҳәаланы аӡбаҩцәа реилатәара. Аԥсны Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аӡбаратә коллегиа ашьауӷа рыдыркылеит.
Аԥсны Жәлар рпоет Баграт Шьынқәба ирҿиаратә мҩа дазааҭгылоит ажурналист Елеонора Коӷониаԥҳа.


Аԥсны алитературатә фонд аиҳабы Гәында Кәҵниаԥҳа Sputnik иалҭаз арадиоинтервиу аҟны дазааҭгылеит афонд аусушьеи, имҩаԥнаго апроектқәеи ртәы.
Аԥсны Аҿартә политиказы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Алиас Аҩӡба Sputnik Аԥсны арадиостудиаҿы апроект ҿыц "Ашьаҭа" дазааҭгылоит.
Аҭоурыхҭҵаара инапы шаликызи, инаукатә усумҭақәеи ртәы Sputnik арадиостудиаҟны дазааҭгылеит аҭоурхҭҵааҩ, аҭоурыхтә наукақәа рдоктор Аслан Аҩӡба.
Аԥсны алитературатә фонд аиҳабы Гәында Кәҵниаԥҳа Sputnik иалҭаз арадиоинтервиу аҟны дазааҭгылеит афонд аусушьеи имҩаԥнаго апроектқәеи ртәы.
Ансамбль "Кавказ" адиректор, асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба Sputnik Аԥсны арадиостудиаҟны дазааҭгылеит ансамбль Донецктәи Лугансктәи Жәлар рреспубликақәа рыҟны имҩаԥыргаз агастрольқәа рылҵшәақәа.
Ҩынҩажәижәаба шықәса зхыҵуаз, Гәдоуҭа араион Хыԥсҭа ақыҭаҿы инхоз Геннади Сулабериӡе иехсны дыршьит рашәара 21 рзы Гагра, Акосмонавтцәа рымҩа аҩны №1 аҿаԥхьа.
Апроект MORE аӡыргара мҩаԥысит Аҟәа. Иара хықәкны иамоуп аҟазареи арҿиареи рхархәарала иактуалу апроблемақәа рыӡбара.
Аҟәатәи аӡыҷҷа Гнилушка аӡышьҭра арыцқьареи арҭбаареи иаҿын 12 мшы.
Ахаша, рашәарамза 21 асааҭ 23.30 рзы Гагра ауаҩшьра ҟалеит. Абри атәы аанацҳауеит ареспублика Апрокуратура хада.
Аԥсуа жәлар рҭоурых аҭҵаараҿы, ҳкультуреи ҳҵара-дырреи реизҳазыӷьараҿы, ҳдиаспора рҭоурыхтә ԥсадгьыл радыԥхьалараҿы акыр злагала рацәоу, Аԥсны Аҳәынҭқарра иреиҳау аҳамҭа "Ахьӡ-Аԥша" аорден ахԥатәи аҩаӡара занашьоу Маҳинур Папааԥҳа, Баграт Шьынқәба шәышықәса ихыҵра инамаданы лгәаанагара ҳацеиҩылшоит.
Европатәи атәылақәа руааԥсыра агәынамӡара иаадырԥшуа атәы далацәажәеит Sputnik аинтервиу азҭоз аполитолог, аҭоурых наукақәа ркандидат Александр Студеникин.
Фазиль Искандер ихьӡ зху ахԥатәи жәларбжьаратәи афестиваль "Ауаҩы игыларҭа" мҩаԥысраны иҟоуп рашәара 20-22 рзы, Аҟәа. Афестиваль аркра амш аҽны, рашәара 22 аҽны имҩаԥысраны иҟоуп алитературатә екскурсиа "Республика справедливости по тропам Чика".
Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа занашьоу Ҟабарда-Балкариеи Адыга тәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аҧша" аорден актәи аҩаӡара акавалер, Аҧснытәи Аҭҵаарадырратә Академиа академик Баграт Уасил-иҧа Шьынқәба диижьҭеи 100 шықәса аҵра инамаданы Sputnik Аԥсны иазнархиеит апроект ҷыда апоетцәеи аҵарауааи Баграт Шьынқәба ирҿиара аҵакы иахьазааҭгыло.
Аҧсуаа ражәаҧҟақәа аҟәышреи ахарахәыцреи рныҧшуеит. Урҭ аҧсҭазаара иацу еиуеиҧшым ахҭысқәеи аҭагылазаашьақәеи ирылҵшәоуп. Игәашәҭ аҧсуа жәаҧҟақәа ахьынӡажәдыруа?
Аԥсны раԥхьатәи Ахада изку Сергеи Русаков ифильм дырбахоит Москва, акинотеатр "Иллиузион" аҟны, лаҵарамза 17 рзы.
Иахьа уажәраанӡа ажәлар рҟны еиқәхеит, рмилаҭ андыргәаҟуазтәи ахҭысқәа, афактқәа. Рыуакы даҳзалацәажәеит Лӡаа ақыҭанхаҩы Феликс Џьакониа, изызкугьы, иаб иашьа Виссарион иоуп.
Уаанӡа Дмитри Песков аҳәамҭа ҟаиҵахьан Урыстәыла аганахь ала ЕАШ имҩаԥнаго аԥынгылақәа асанкциақәа рырҭбаарахь икылсыр алшоит ҳәа, иагьазгәеиҭахьан Кремль асанкциақәа рырӷәӷәара шагәамԥхо.
Америкеи Урыстәылеи реизыҟазаашьақәа ҭышәынзыртәало акакәны иҟалар алшоит абизнес, иҳәеит Еиду Америкатәи аштатқәа рҟны Урыстәылатәи Афедерациа ахәаахәҭратә хаҭарнак Александр Стадник.
Санкт-Петербург агубернатор Иусбарҭа иаанацҳаит атеракт ашьҭахь аметрополитен аусура хацнаркит ҳәа.


ИЕРУСАЛИМ, мшаԥымза 29 — Sputnik, Роберт Џьапуа. Иерусалим рыҟазаараан, ахәаша, мшаԥымза 29 рзы Аԥснытәи анцәахаҵаҩцәа агәаҟ Евсафи Аԥсилтәии апостол Симон Кананити рсахьаҩырақәа мҩаныргеит Претории инаркны Голгофанӡа. Абри атәы ҳзааицҳаит Аԥсны Жәлар Реизара адепутат Саид Ҳаразиа.
"Ҳара иахьа Иҳақәиҭу Иаса Қьырса игәаҟмҩа ҳанысит, агәаҟ Евсафи Аԥсилтәии апостол Симон Кананити рсахьаҩырақәа ҳаманы. Асахьаҩыра ԥшьа ҳаргылеит иаса Қьырса дахькыдҵаз аҭыԥ аҿы. Аԥсышәала анцәа ҳимҵаныҳәеит", — иҳәеит Ҳаразиа.
Адепутат иажәақәа рыла дарбанызаалак аиашахаҵара иатәу ақьырсиан иуалԥшьоуп Аџьар ныҟәара ахысра.
"Дарбанызаалак аиашахаҵара иатәу ақьырсиан иуалԥшьоуп Аџьар ныҟәара ахысра. Уи ныҳәак еиԥш ишьатәуп Амшаԥ аламҭалаз", — иҳәеит Ҳаразиа.
Ахәаша ду азы Аџьар ныҟәара мҩаԥысуеит Ҳанцәа дызнысыз амҩала, Претории инаркны Голгофанӡа.
Аԥснынтәи ауахәаманыҟәаҩцәа Иерусалим инеиит ахәаша, мшаԥымза 22 рзы.
Аԥснынтәи аныҳәарҭақәа рахь аныҟәаҩцәа Иерусалимҟа амҩа иқәлеит Амшаԥ аламҭалазы амца ԥшьа аҟәырҷаха аагаразы. Абри аидеиа цәырыргеит Рауф Ҳаразиеи Леуан Адлеибеи.
Амца анҩеилак ашьҭахь Аԥснытәи аныҳәарҭақәа рахь аныҟәаҩцәа хәҩык Шәачаҟа ачартертә реис ала ихынҳәуеит Амшаԥ аламҭалазы Амца ԥшьа аҟәырҷаха рыманы.


A ridiculous amount of coffee was consumed in the process of building this project. Add some fuel if you'd like to keep me going!
Аҧсны ахәыҷтәы-қәыҧштә хореографиатә коллективқәа рыбжьара XXI Ареспубликатә конкурс, Аҟәа ақалақь аҿы имҩаҧысуеит
Аусмҩаҧгатә аиҿкааҩ – И. Е. Кортуа ихьӡ зху жәлар рҟазара Ареспубликатә центр.
Аҟәа. Лаҵарамза 16. Аҧсныпресс. Дырмит Басариа. Лаҵарамза 16-17 рзы, Аҧснытәи аҳәынҭқарратә филармониа аҿы Аҧсны ахәыҷтәы-қәыҧштә хореографиатә коллективқәа рыбжьара XXI Ареспубликатә конкурс "Аӡыхь" мҩаҧыслоит. Уи рхы аладырхәуеит 6-18 шықәса зхыҵуа, 700 -ҩык инареиҳаны алахәылацәа. Уи азы Аҧсныпресс ахь адырра ҟаиҵеит Аҧсны жәлар рҟазара ареспубликатә Центр анаҧхгаҩы Нури Кәарҷиа.
"Афестиваль анеиҿкааха инаркны иахьа уажәраанӡа, аноминациақәеи алахәылацәеи рхыҧхьаӡара ессааира еизҳауан. Раҧхьатәи ашықәсқәа рзы "аҧсуа кәашара" ҳәа изышьҭоу номинациак заҵәык акәызҭгьы иҟаз, анаҩстәи ашықәсқәа рзы аконкурс ахь ицәырган Аҧсны иқәынхо ажәларқәа зегьы рыкәашарақәа. Сынтәа ҳара ҳконкурс аҳәаақәа еиҳагьы иҳарҭбааит, "ҳаамҭазтәи аестрадатә кәашареи" "аклассикатә кәашареи" ҳәа аноминациа ҿыцқәа алаҳгалеит", – ҳәа еиҭеиҳәеит Нури Кәарҷиа.
Аҧсны жәлар рҟазара ареспубликатә Центр анаҧхгаҩы иажәақәа рыла, Ареспубликатә конкурс ахықәкы хаданы иҟоуп аҧсуа жәлар рыкәашара апопулиаризациеи, иара убас, аҿар, егьырҭ ажәларқәа рҟазареи ркультуреи рахь радыҧхьалара.
Аконкурс ҩымш имҩаҧыслоит, лаҵарамза 16, асааҭ 11:00 рзы акәашаратә ҟазара аҿы еицлабуеит 6-12 шықәса зхыҵуа ақәратә категориа иаҵанакуа, лаҵарамза 17, асааҭ 11:00 инаркны – 13-18 шықәса зхыҵуа. Аконкурстә программа ашьҭахь, (лаҵарамза 16-17, асааҭ 18:00 рзы) аиааира згази алахәылацәеи аҳамҭақәа ранашьара ацеремониеи, иара убас агала-концерти мҩаҧгахоит.
Апсны Новости


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеиаҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Аԥсшьара
Ахҭысқәа
Аҵәахырҭатә
банк
иақәлаз
аанкылоуп
10:52 14.09.2018
Аҟәа, Ацҳа ҟаԥшь ааигәара иҟоу Аԥсны аҵәахырҭатә банк аҟәша иақәлеит цәыббра 10, 12:50 сааҭ рзы.
Аԥсны
аҵәахырҭатә
банк
аҟәша
дырҳәит
Молдавиа
Ахада
имашьына
амҩатә
машәыр
иақәшәеит
09:16 09.09.2018
32
Аԥсны аԥыза-министр Геннади Гагәылиа амҩатә машәыр аҟны дҭахеит
Аиҳабыра рмашьынақәа еишьҭагыланы иаауан Шәачатәи аҳаирбаӷәазантә Аҟәаҟа асабша ауха, цәыббрамза 8 рзы. Аԥсны аԥыза-министр Геннади Гагәылиа иԥсҭазаара далҵит 71 шықәса дшырҭагылаз, амҩаду "Ԥсоу-Аҟәа" дшаныз иҟалаз амашәыр иахҟьаны, цәыббрамза 8, 23 сааҭ рзы.
Аԥсны аԥыза-министр Геннади Гагәылиа иҭахара
16:04 31.08.2018
4
Нижегородск арратә наплакаҿы аԥжәара ҟалеит
Нижегородск арратә зауадқәа руак аҿы аԥсыҭбарақәа зцу аԥжәара ҟалеит.
09:49 31.08.2018
7
Ҭырқәтәылатәи акурортқәа: нанҳәамзеи асоуреи
Ҭырқәтәылатәи апровинциа Карс аҿы атуристтә сезон аилашымҭаз асы леиит.
14:23 30.08.2018
3
Шәача ақалақь аӡеизакырҭақәа ахьыуашәшәыроу иахҟьаны ақалақьуаа ӡыда иаанхеит
Ақалақьтә АУН "Аӡыканал" апресс-маҵзура ишаанацҳаз ала авариатә ҭагылазаашьа ҟалеит аӡыҭгагақәа ирыхҟьаны.
13:36 29.08.2018
5
Урыстәылатәи аруаа изаамҭанытәиу аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоит
Урыстәылатәи аруаа изаамҭанытәиу аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоит. Есыҽны аҽазыҟаҵарақәа рыҽрыладырхәуеит фнызқьҩык рҟынӡа аруаа, арратә техника зқьи бжаки ак рҟынӡа алахәуп.
11:14 29.08.2018
4
Бразилиа Ахада Мишел Темер Венесуела аҳәаахь ар наишьҭит
Бразилиа Ахада Мишел Темер итәылауаа ирзеиҭеиҳәеит ар Венесуела аҳәаахь рынашьҭра мзызны иамоу.
09:24 29.08.2018
35
Гәдоуҭа агранатаршәгала амашьына еихсит
Гәдоуҭа агранатаршәгала амашьына иаехсит. Агранатаршәга ааигәа ирбеит.
17:51 24.08.2018
6
Москва ақалақь агәҭа ихысуаз ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит
Москва агәҭа идырымыз ауаҩ адипломатиатә хаҭарнакрақәа зыхьчоз аполициа аусзуҩцәа дрылахысит. Азинхьчаратә органқәа уи аҭакс ахысра иалагеит, ацәгьоуҩгьы дырхәит.
15:21 24.08.2018
6
Египет амҩатә машәыр иахҟьаны аԥсыҭбарақәа рацәаны иҟалеит
Египет апассаџьыртә автобус ахьааҳәыз иахҟьаны аԥсыҭбарақәа рацәаны иҟалеит.
14:30 24.08.2018
8
Иемен аҳаиртә жәылара иахҟьаны аҭынч уааԥсыра ҭахеит
Амассатә-информаиатә хархәагақәа рдыррақәа рыла, ахҵәацәа мҩанызгоз автомабильтә коллона иажәлеит акоалициа авиациа. Ахҭыс ҟалеит аиланхарҭатә пункт Ед-Дураихими.
14:00 24.08.2018
7
Москва агәҭа ихысуаз ихаҭара шьақәдыргылеит
Москва агәҭа идырым ахаҿы адипломатиатә хаҭарнакрақәа зыхьчоз аполициа аусзуҩцәа дрылахысит. Азинхьчаратә органқәа уи аҭакс ахысра иалагеит.
09:14 24.08.2018
9
Нхыҵ Уаԥстәыла альпинистцәа ыӡит
Нхыҵ Уаԥстәылатәи аԥшаара-еиқәырхаратә отриад аҿы иӡыз альпинистцәа ашәҟәы иҭагаламызт.
16:52 23.08.2018
7
Зхаҭара шьақәыргылам ауаҩы Париж ауаа дрыжәлеит
Париж иҟалаз ахҭыс ахахьы иагеит ирадикалтәу атеррористтә гәыԥ "Исламское государство" (ИГ).
16:00 22.08.2018
5
Урыстәылаҟа иаарышьҭраны иҟаз анаркотикқәа аанкылан
Урыстәылеи Аргентинеи рмаҵзура ҷыдақәа еицымҩаԥыргаз аоперациа иалҵшәаны иаанкылахеит Москваҟа иаарышьҭраны иҟаз 389 кьыла акокаин.
16:23 21.08.2018
7
Афганистан ахада иԥсҭазаара ашәарҭара иҭаргылан
Аҩашаҽны Кабул иҟоу атәыла ахада итәарҭа ракетала иаехсын.
16:11 20.08.2018
7
Идырым џьоукы Анкара иҟоу Америкатәи Ацҳаражәҳәарҭа иаеихсит
Идырым џьоукы Америкатәи Ацҳаражәҳәарҭа иаеихсит Анкара ақалақь аҿы. Ҭырқәтәылатәи аполициа аҭыԥ ахь инеины аусҭҵаара хацдыркит.
12:50 18.08.2018
98
Аҟәа, ақәыршҩы иахҟьаны ауаа аӡы рыҵалеит, рыҩнқәа аԥхасҭа анаҭеит
Ԥхынгәы 18, ашьыжь излагаз ақәыршҩы иахҟьаны амҩадуқәа Титова, Дбар, Ҷанба, Аиааира, Аҩардан, Аԥсны аминистрцәа реилазаара ахыбра азааигәара анхацәа аӡы рыҵалеит, рыҩнқәа аԥхасҭа анаҭеит.
16:03 17.08.2018
4
Аҳаирпланқәа абомбақәа рыҵоуп ҳәа адыррақәа ҟаҵан
Чили аҳаиртә еилахәырақәа адырра рыҭан аҳаирпланқәа жәеиза абомбақәа рыҵоуп ҳәа.
10:28 17.08.2018
4
Италиа атуристтә ҳаирплан каҳаит
Италиа атуристтә ҳаирплан каҳаит. Иҟоу агәаанаграла апилот илымшеит аԥсҟы аанкылара.
17:35 15.08.2018
5
Генуиа ақалақьаҿ аԥсыҭбарақәа зцу арыцҳара ҟалеит
Италиатәи ақалақь Генуиа иахьаҵанакуа ацҳақәа руак ҭабгеит.
Иҵегь аҭагалара
10:41 22.09.2018
119
"Кавказ ахьчаразы" амедал зауз Аҷандаратәи аԥҳәыс лҭоурых
Хҩык ахәыҷқәа рааӡареи, аҩнреи, ақыҭанхамҩеи рныҟәгара уадаҩын, аха Аҷандара ииз, иааӡаз Хыџьгәа Мачагәа-иԥҳа Гәылариаԥҳа илылшеит арҭ ах-уск реилагӡара, уимоу Асовет солдатцәа ацхыраара арыҭара.
13:36 21.09.2018
78
"Афырҭын" шықәсык напхгаҩыда: Лев Қьецба игәалашәаразы
Гагратәи ахәыҷтәы хореографиатә студиа "Афырҭын" шықәсык ҵуеит асахьаркыратә напхгаҩы даԥхеижьҭеи. Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист Лев Қьецба ида аколлектив иаԥсҭазаашьоу еиҭарҳәеит иахьа уи хадара азызуо ахореографцәа Мураҭ Қриеи Алиас Барцыци.
19:12 22.09.2018
80
Аиба: абызшәазы азакәан аус аурц аԥареи апрограммақәеи аҭахуп
Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан аус замуа азы игәаанагара адырраҭара "Коӷониаԥҳа лымҩаду" аҟны иҳәеит Жәлар реизара адепутат Баҭал Аиба.
18:55 21.09.2018
57
Гыцба: Индиеи Аԥсныи ажәларқәа доуҳала еизааигәазаргьы, хылҵшьҭрала еиԥшым
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа аспирант Инал Гыцба арадио Sputnik аҟны иазгәеиҭеит Индиеи Аԥсныи дунеик иахьану аҟынтә еиныруазҭгьы, хылҵшьҭрала еизааигәаны ибом ҳәа.
12:38 22.09.2018
52
Миқаа: Аҟәа аҭарцәразы амчи алшеи шҳамоу дырны ажәылара ҳдәықәлеит
Аԥсны Афырхаҵа, Гәымсҭатәи афронт актәи абригада аҩбатәи абаталион аштаб аиҳабы Леуан Миқаа игәалаиршәоит 25 шықәса раԥхьа Аҟәа ахақәиҭтәразы ажәылара аҽазыҟаҵара шцоз атәы.
Иҵегь аҭагалара


Аҧсуаа рдунеихәаҧшышьа иарҿиаз аизҳазыӷьара Анцәахәы – Ажьаҳара аныҳәара зымҩаԥырго атәы дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаҧҳа.
Аԥсуаа рдунеихәаԥшышьаҿы ауаҩы илахьынҵа ишазнеиуаз атәы дазааҭгылеит Сусанна Ҭаниаԥҳа.
Аҧсуаа рҿы ахәыҷы иныҳәара шымҩаҧырго ҳзеиҭалҳәеит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаҧҳа.
Аԥсуаа ус ҵасс иҳамоуп, ҳзааигәа иҟоу аӡә деимсар иаразнак "Хаир", "Хыир, абзиара уанаҳәааит!" – ҳҳәоит, уи аҵас анцәырҵыз аамҭа ҳаздрыуам, аха иахьанӡа иааӡеит.
Аԥсуаа рҿы аԥҳәысаагара атрадициа шыҟази, арԥызбеи аԥҳәызбеи рхымҩаԥгашьа атәи Sputnik аматериал аҟны.
Оҭҳара ақыҭан итрадициатәу ԥсыуа ҭаацәарак рҿы сынтәа Нанҳәа шазгәарҭаз ҳзеиҭалҳәеит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.
Нанҳәа ауха аԥсуаа имҩаԥырго ақьабзқәеи, насгьы абжьыуааи бзыԥааи уи аҿы излеиԥшым ртәы далацәажәоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.
Ашьхааӡара - аԥсуаа рыԥсҭазаара жәытәаахыс иадҳәалоуп. Аԥсуа ибзазаараҿы, инхара – нҵыраҿы уи иҷыдоу ҭыԥ аанакылахьеит. Ашьхааӡара, Анана – Гәында илыдҳәалоу ақьабзқәа ртәы Sputnik иазлырхеит Cусанна Ҭаниаԥҳа.
Жәытәла, аԥҳәызба аргама хаҵа данцоз, илышьҭаланы иаауаз аҭацаагацәа "дырҳәацәон". Уи иаанаго аҵакы ҳзеиҭалҳәеит, 50 шықәса инеиԥынкыланы аԥсуа бызшәеи алитературеи, аԥсуареи амаҭәарқәа мҩаԥызгоз, Аԥсны зҽаԥсазтәыз арҵаҩы Валентина Гыцԥҳа.
Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа рҿы асасдкылара шеиқәхаз атәы далацәажәоит ажурналист Нонна Ҭхәазԥҳа.
Аҧсуа жәлар рымзар аҿы иуҧылоит имаҷымкәа ажәлантәқәа ишьҭырхыз рхатә ныҳәарақәа. Урҭ зегьы рыҟалара зыхҟьаз досу рхатә ҭоурых рымоуп. Убас, есышықәса, нанҳәа мзазы иазгәарҭоит Аираа рныҳәара.
Аибашьра анцәахәы - Ареиааи иӡбахә аԥсуаа рҿы шьҭа аӡәгьы издыруам, ирхашҭхьеит.
Амырҭаҭра иаҷыдаҟазшьоу анцәарацәара атәы дазааҭгылоит Сусанна Ҭаниаԥҳа.
Ажәытәан арԥыси аԥҳәызбеи рыԥсҭазаара анеиларҵоз, хазы ирыздыргылон амҳара. Уи аргылашьеи, аибыҭашьеи, иамаз аҵаки, иахылҿиаахьоу хҭысқәаки ҳзеиҭалҳәеит апоетесса Белла Барцыцԥҳа.
Аԥсуаа рыҟны ацуныҳәа мҩаԥыргоит ажәытәӡа аахыс. Ақыҭа ауааԥсыра еизаны Зегь зымчу имҵаныҳәоит, имҵахырхәоит. Иахьатәи ҳаамҭа аныҳәара иаланагалаз аҿыцрақәа ртәы Аинар Ҷыҭанаа ианҵамҭаҿ.
Ҩыџьа анеибабо рнапқәа еимданы иангәыдеибакыло, аԥсуа милаҭ раԥсшәеибыҳәаратә культура ишацәтәыму атәы дазааҭгылоит Аинар Ҷыҭанаа.
Ажәларқәа пату зқәырҵоз, иахьа уажәраанӡагьы пату зқәу, изыхӡыӡаауа жәҩантә цәырҵрақәаны иҟоуп амреи амзеи. Уи ус шакәу шьақәдырӷәӷәоит ажәларқәа жәпакы рҿы еиқәхаз, иахьанӡа иааӡаз арҭ ажәҩантә цәырҵрақәа рыхьчара иазку аҵасқәа.
Жәлара зыхӡыӡаауа, наџьнатә аахыс изымҵаныҳәо, абла ҷыц еиԥш изхәаԥшуа жәҩантә цәырҵраны иҟоуп амреи амзеи. Жәаҳәарада, уи зыхҟьоз амра – ԥсҭаҵаган, ауаа аԥхарра рнаҭон, адгьылқәаарыхра зыҟаломызт иарада. Амза акәзар, уахынла адгьыл иқәыҷҷон, аныҟәаҩцәа амҩа днарбон – имҩақәҵаган.
80 шықәса зхыҵуа абырг хазына Ҭырбеи Ҭаниа иажәабжь ала, рыжәлантәқәа рынхара аҭоурых Sputnik азы иаҳзеиҭалҳәеит Сусанна Ҭаниаԥҳа.
XIX-тәи ашәышықәсазтәи аԥсуа инхашьа ҳазааҭгылозар, усҟантәи аамҭақәа рзы аԥсуа изгылан х-ҩнык: аҭаацәа – ахаҵеи аԥхәыси рыхшареи рыҩны, хазы асас изы идыргылоз аҩны – "аҳаҷашь" зыхьӡаз, нас амҳара, ма аҭацамҳара ҳәа изышьҭаз аҩны.


Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Рҽеиҭнырыԥсахлоит ашықәс аамҭақәа. Аӡын наҟ инаскьаганы ишааиз ахы ҳнардыруеит игәыҟаҵагоу ааԥын. Иҿыхоит аԥсабара, ашәаԥыџьаԥ илыргоит абыӷьқәа. Еибарҷырҷыруа ашәа хаақәа рҳәоит аҵарақәа. Амш иацлоит, амра шәахәақәа ракәзар, хаа-хаа адгьыл агәышҵа дырԥхоит.
Ааԥын раԥхьатәи амза иацны иааиуеит Жәларбжьаратәи аҳәса рымшныҳәа хәажәкыра ааба. Ари амш аҽны анацәа, андуцәа, аиаҳәшьцәа, аҭыԥҳацәа ашәҭ шьыҵәрақәа ҳамҭас ирырҭоит, ирыдыркылоит адныҳәаларақәа. Аҳәса рымшныҳәа адунеи атәылақәа рҟны иазгәарҭоижьҭеи акрааҵуеит. Изыбзоуроугьы ҷыдала аҳәса рзинқәеи, урҭ рҭагылазаашьа аиӷьтәреи азы иқәԥоз анемец ԥҳәызба Клара Цеткин лоуп.
Иара хәажәкырамза уажәы-уажәы аҽахьеиҭанакуеи, алеишәа ахьыцәгьоуи инаҿырԥшшәа аҳәса ирхыхәмарны ахацәа лафны ирҳәалоит "март мза еиԥш шәҽеиҭашәкуеит" ҳәа.
Иазгәаумҭар залшом, аԥсуаа рҿы аҳәса жәытәаахыс пату шрықәу. Уи ус шакәыз арҵабыргуеит ижәытәӡатәиу доуҳатә ҭынха дуны ҳажәлар ирымоу Нарҭаа репос. Аепос аҿы аҳәса рхаҿсахьақәа шырацәамгьы, урҭ даара ихаҭәаауп. Саҭанеи-Гәашьа Нарҭаа ашәҩык ран, зҳәатәы иахымԥо, зҿахәы наӡо, адоуҳа змоу ԥҳәысны даарԥшуп. Аԥшӡара иасимволу Гәында-ԥшӡа, илыхӡыӡаауа, баҩлашала ддырчон.
Аԥсуа мифологиаҿгьы аԥҳәыс лаҳаракыра аазырԥшуа аҭынхақәа ираԥхьагылоуп аҳәса-нцәахәқәа рырацәара, иаагозар: Анана-Гәында, Саунау, Џаџа, Ӡыӡлан, уҳәа. Урҭ анцәахәқәа рыӡбахә ҳажәлар ибзианы ирдыруеит.
Аԥҳәыс, ан лоуп ахәышҭаара еиқәзырхо, аԥсадгьыл ахьчаҩцәа зааӡо, уаҵәтәи амш зыбзоуроу. Ан – зегь реиҳа згәы разу, знапқәеи зҿабызшәи хаау аӡә лакәны дыҟоуп. Ан илеиӷьу акгьы зыҟалом, аӡәгьы дзыҟалом ахшара изы – рыԥсҭазаара ахаара алҭоит.
Ан длеиԥшныршьалоит арҵаҩгьы, еиҵагыло абиԥара рааӡааҿы, аҵара дырҵаразы аԥхӡаша казҭәо. Уи аҭыԥ ӷәӷәа аанылкылоит ахәыҷы ихаҭара ашьақәгылараҿы.
Ан лахь иҟоу аҳаҭыр ҳаракы рнубаалоит аԥсуа жәаԥҟақәеи аҳәамҭақәеи: Ан лгәыҭбаара ахрақәа реиҳа иҳаракуп; Ан лгәыҭбаара лычҳара иалҵшәоуп; Зан дзыпҟо шәира иҭахӡам; Ан бааԥсы дыҟам; Уан бзиа дубозар, аӡә иан думыцәҳан; Ан лнапы иагьа иҿацазаргь, ахшара рзы ихаауп; Зан дказыжьыз анышәынҭрагьы дазыҵәахуам; Ан илыхшаз гра имаӡам; Ан лнап ҭыԥ ахшара инылаӡом; Ан лҳак жәа-гәыжьк ирызгом.
Аларҵәара амоуп даҽа жәаԥҟакгьы "Ан лышәи ахшара дагом", ма "Ажә ашьапы аҳәыс ашьуам". Аиашазы, ан еснагь лыхшара ирзеиӷьхара дашьҭоуп, урҭ драцәҳаргьы, лгәы аныԥжәалак илшәиргьы дара бзиахарц азоуп изыҟалҵо, даҽа ҵаҵӷәык амаӡам.
Аҵарауаҩ Артур Аншба хыхь зыӡбахә ҳәоу ажәаԥҟа иашьашәалоу аҳәамҭа хазына аниҵахьан: "Аӡәы иԥҳәыс дацәнымхаратәы дычмазҩын. Лыԥсраамҭа данхықәгыла, ус иалҳәеит лхаҵа. – Сара санԥслак, иага сугәырҩаргьы, знымзар зны ԥҳәыс дааумгар залшом. Аԥҳәыс иаауго сара сеиԥш ҳаҷкәын лгәы изыбылуа, дылҭаххауа дҟалашам. Дизгәааны диацәҳар, длыпҟар ҟалоит. Суҳәоит, санԥслак снапы хҵәаны, ацәа ақәыршәны, иҭаӡахны, џьара икнаҳа. Иаауго аԥҳәыс аҷкәын длыпҟозар, снапы ихҵәаны иҟоу ала дылпҟааит!
Иԥҳәыс данԥсы ашьҭахь илҳәаз ауасиаҭ наигӡеит, ишылҳәазгьы иагьыҟалеит. Ахаҵеиба иааигаз аԥҳәыс лԥаԥса ипҟара даналага, дикьысаанӡа иҽиргәыӷьуан. Ари збаз лыԥшәма ус иҳәеит:
– Аҷкәын дыбпҟозар, абри икнаҳау ала дыпҟа, – ҳәа.
Ҽнак данизгәаа, лхаҵа илирбаз ала аҷкәын ипҟара далагеит. Ӷәӷәалагьы длыпҟеит. Анԥса еиҳагьы дзыраапкуаз, аҷкәын ахьҿимҭуаз, аҟыт ахьимҳәоз акәын. Иџьашьаны лхаҵа дизҵааит:
– Измааноузеи уи? – ҳәа.
Ахаҵа убыс аҭак лиҭеит:
– Уи зыбзоуроу дызлабыпҟоу ауп. Уи иан лнапоуп, ан лнапы аҷкәын дашьуам, – иҳәеит".
Ажә ашьапы аҳәыс ашьуам ҳәа ирҳәо ажәаԥҟагьы абри аҳәамҭа иахылҿиааит.
Иара убасгьы, сгәы исыҵанаҳәоит, аҳәса рыԥшӡара гәылзмыршәац поетк дҟаларым ҳәа. Уаареилаҳартә иҟоуп Дырмит Гәлиа ажәа лыԥшаахқәа ззикуа "хахәы рҳәы аԥҳәызбеи", "арԥар шьахәцәа зышьҭоу маахырблеи". Шәазхәыци, дышԥассиру Баграт Шьынқәба "икәафҭа шкәакәа", "арахь бааԥши, ахцәы қамыз" ззиҳәауа, мамзаргьы "ага иҭынчу дныҽԥынгылан" дзызхәыцуа аҭыԥҳа. Ас еиԥш иҟоу игәыҟаҵагоу аиҿырԥшрақәа ҵыхәаԥҵәара рымам. Аԥшӡара адагьы аҭыԥҳацәа ирылоуп абаа хызжәо агәаӷьра.
Алитератураҿы ҳзышьцылахьоу, Камаҷыҷи Баалоуԥҳа Мадинеи реиԥш иаҳхаҳгаз аибашьраҿы хаҵарыла зхы мҩаԥызгаз анацәа, аҳәса, аҭыԥҳацәа рацәаӡоуп. Урҭ рхы зыхҭнырҵаз рыԥсадгьыл аҭоурых наунагӡа хьтәы нбанла иануп.
Иахьагьы аԥҳәыс ахәышҭаара дасимволны дыҟоуп. Аха аҩны адагьы уажәтәи аҳәса ирымоуп аҭагылазаашьа, аҩни аҵарадырреи реилагӡара. Азанааҭ аиуреи, уи ҟазарыла азнеиреи. Аԥсҭазаара ганрацәала алахәра аҭаацәара иаԥырхагамкәа. Жәаҳәарада, уи ус имариаӡам, аха агәаҳәара анумоу иулумыршо иарбан!
Сажәақәа хыркәшауа, аҳәса, аҭыԥҳацәа зегьы ишәыдысныҳәалар сҭахуп иахьатәи аныҳәа. Шәнапы злаку аусқәа шәықәманшәалахо, шәыгәҭакқәа наӡо. Ажәҵарақәа ааԥын ааира ишеигәырӷьо еиԥш шәлахҿыхӡа, шәхы шәалагәырӷьо шәыҟазааит!


Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси Ауаажәларратә еиҿкаара «Алашареи» алаҳәара ҟарҵоит «Етноарт: иаӡәыку, иузеиҩымшо аԥсуа-абаза жәлар» атемала иреиӷьу асахьазы аконкурс ишалагаз.
Саид Барганџьиа
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси Ауаажәларратә еиҿкаара «Алашареи» еиҿыркааз аконкурс «Етноарт: иаӡәыку, иузеиҩымшо» хацыркхоит лаҵарамза 15 рзы. Аконкурс ахь иаашьҭхо иреиӷьу асахьа рдуны аграффити атехникала ианҵахоит Аҟәа ақалақь Воронов имҩала игылоу аҩнеихагыла аҭӡаҿы, зхышәа-ҵышәара 270 м² инаӡо. Асахьа атема – Иаӡәыку, иузеиҩымшо аԥсуа-абаза жәлар.
Апроект кураторс дамоуп Санкт-Петербург иҟоу АААК арегионалтә ҟәша ахантәаҩы Ҭемыр Рекәаа. Иара еиҭеиҳәеит аконкурс хықәкы хадас иамоу: аԥсуа-абаза жәлар ретнокультуратә акзаара арӷәӷәареи, абаҩхатәра змоу ауаа Аԥсны аҳҭнықалақь ахаҿсахьа аиӷьтәра иадҳәалоу азҵаарақәа разхьарԥшреи. Рекәаа иациҵеит аконкурс ахь иаашьҭхо асахьақәа зегьы амилаҭтә культура аелементқәа рныԥшуазар шакәу. Иара убасгьы иазгәеиҭеит аконкурс иацу аҷыдарақәак ртәы, урҭ инарҭбааны иарбоуп Аконкурс аԥҟарақәа рҿы.
«Лаҵарамза 15 инаркны аусумҭақәа раашьҭра ҟалоит. Аконкурс рхы аладырхәыр рылшоит изҭаху зегьы, адунеи ҭыԥс иахьынхозаалак, рықәра зеиԥшразаалак. Асахьақәа ԥшшәыла иҭыхзароуп, атехника зеиԥшразаалак ауеит. Асахьақәа зегьы ирыҵаҩызароуп абри аинформациа: автор ижәла, ихьӡ, иқәра, иҭел аномер, дахьынхо аҭыӡҭыԥ», – иҳәеит Ҭемыр Рекәаа.
Ԥхынгәымза 16-23 рыбжьара аконкурс аиҿкааратә еилакы иалнахуеит иреиӷьу асахьа-аескизқәа, анаҩс урҭ онлаин-абжьыҭаразы иқәыргылахоит. Уи амҩаԥгара азгәаҭоуп ԥхынгәымза 27, асааҭ 10:00 инаркны нанҳәамза 5, асааҭ 10:00 рҟынӡа Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс асаит аҟны (www.abaza.org).
Абжьыҭара абжьаратәи алҵшәақәа убартә иҟалоит Аконгресс апортал аҟны, аамҭа ҵабырг инақәыршәаны. Зегь иреиҳаны абжьқәа зауз аусумҭа аиааира агеит ҳәа иԥхьаӡахоит. Аиааира згаз ихьӡ рылаҳәахоит нанҳәамза 8 рзы, иара ианаршьоит асертификат, иара убасгьы аҳамҭа хада – Урыстәыла иреиҳаӡоу асахьҭыхратә еилакқәа ируаку «Дари Добро» аиааира згаз аескиз аграффити аҳасабала ианнаҵоит Аҟәатәи аҩнеихагыла узлаҿаԥшуа аҭӡы, зхышәа-ҵышәара 270 м² ыҟоу.
Ихиоу аусумҭақәа аконкурс аиҿкааҩцәа ирықәуршәар ауеит АААК аофис ахь рынашьҭрала: Аҟәа ақалақь, Лакоба имҩа, 109, аҩбатәи аихагыла (Аԥсны Ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистрра ахьыҟоу ахыбра – аред.), асааҭ 10:00 инаркны 18:00 сааҭ рҟынӡа, мамзаргьы абри аелекторнтә ԥошьҭахь инашьҭызар ауеит email@example.com хаҭабзиара ҳаракыла. Аусумҭақәа рыдыркылоит ԥхынгәымза 15, ҵхагәҭанынӡа.
Аиҿкааҩцәа иазгәарҭеит, ари аконкурс қәҿиарала ихыркәшахар, уи ахырхарҭала аусура ԥхьаҟагьы хымԥада ишацҵахо.
Аконкурс иазку инарҭбаау аинформациеи, уи амҩаԥгара Аԥҟарақәеи шәрыԥхьар шәылшоит абра.


Авирус цәырҵит апровинциа Хубеи ақалақь Ухань аҟны ԥхынҷкәын анҵәамҭазы. Иара зырҿио акоронавирус хкҿыц 2019-nCoV ауп. Китаи анҭыҵ авирус азгәаҭоуп: Гонконг, Макао, Таивань, Таиланд, Иапониа, Аладатәи Кореиа, ЕАА, Канада, Вьетнам, Сингапур, Непал, Франциа, Австралиа, Малаизиа, Германиа, Финлиандиа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны аҩныҵҟа авирустә инфекциа – акоронавирус змоу уаҩ дыҟам, аха аҿагыларатә уснагӡатәқәа ирҿуп. Иаԥҵоуп иҷыдоу аҭелтә еимадара, аубарҭабжьаратә штаб, Акоординациатә штаб, Гәылрыԥшьтәи ахәшәтәырҭа азыхиоуп акоронавирус злаҽу ӡәыр дҟалозар рыдкылара, иара убас Урыстәылантәи иааргеит атест-системақәеи, агуманитартә цхыраареи.
Хәажәкыра 14 инаркны Егры аҳәаа аркуп, иара убас аԥкрақәа алагалоуп Аԥсны-урыстәылеи рҳәааҿы.
Гал араион акарантинтә ҭыԥ аҿы иҟоу хҩык рыдагьы еиҭа 12-ҩык ауааԥсыра аҩны адәылҵра азин рымам. Урҭ рҭагылазаашьа шыҟоу атәы арадио Sputnik Аԥсны иаиҭаз аинтервиу аҿы еиҭеиҳәеит араион ахада Омар Бганба.
Адунеи мҽхакыҭбаала иалаҵәаз ачымазара ҿкы аҟынтә лкаақәас иҟаҵатәу арадио Sputnik аефир аҿы дазааҭгылеит аҵарауаҩ, афилософиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Олег Дамениа.
Хәажәкыра 28 рзы Аԥсны аҳәынҭқарратә ҳәаа адыркит аҳәаанырцә атәылауааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи рзы.
Хәажәкыра 28 инаркны мшаԥы 20 рҟынӡа Аԥсны аҭагылазаашьа ҷыда алагалоуп ауааԥсыра ргәабзиара ахьчаразы, ареспублика аҩныҵҟа акоронавирус аламырҵәара хықәкыс иҟаҵаны.
Уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 954-ҩык акоронавирус рыдырбалеит, урҭ рҟынтәи 30-ҩык хәыҷқәоуп. Урыстәыла арегионқәа 49 рҿы ирбахьеит COVID-2019.
Аԥсны аекологиеи аԥсабарахьчареи рзы аҳәынҭқаарратә еилакы ахантәаҩы Савелии Ҷыҭанаа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит ҳтәылаҿы апальмақәа рыхәышәтәра аус сынтәагьы ишацҵахо, аҭагылазаашьа зеиԥшрахозаалакгьы.
Иахьатәи аамҭазы 6343-ҩык урыстәылауаа акоронавирус рымоуп, 406-ҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, 47-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы акоронавирус рымоуп 1 275 542-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 69 498-ҩык.
Атәыла аҵакыраҿы аҭагылазаашьа ҷыда аҟазаараан аԥҭекақәа русурақәа ԥырымкит. Урҭ русура хылаԥшра арҭалоит Агәабзиарахьчара аминистрраҟынтә.
ААУ "Амилаҭтә економика" акафедра аиҳабы, адоцент Беслан Кәыбраа арадио Sputnik аефир аҟны дазааҭгылеит иахьа адунеи аҟны зымҽхак ҭбаау аҿкытә чымазара аекономика ныррас ианаҭо атәы.
Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра иаԥнаҵаз иаку аимадаратә центр ахь аҭел иасуа ауааԥсыра рызҵаарақәа зегьы рҭак ҟарҵоит.
Мчыбжьык инахыҳәҳәоит Аԥсны аҩнуҵҟа аҭагылазаашьа ҷыда арежим алагалоуижьҭеи. Акоронавирус аламырҵәаразы аоперативтә штаб COVID-19 иазку аҭагылазаашьазы ауааԥсыра адырра рнаҭоит.
Абар уажәшьҭа мчыбжьык еиҳаны иҵуеит Аԥсны аҩнуҵҟа акарантин алагалоижьҭеи. Ауаа рыҩны иҟазарц рабжьгоуп. Ари аамҭа гәҿыӷьра ацымкәа ишылхылго атәы дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Хәажәкыра 28 инаркны Шәача ақалақь аҿы акоронавирус аламырҵәаразы иалагалоу аԥкрақәа акыр ирӷәӷәоуп.
Аҿкы чымазара COVID-19 алармырҵәаразы Аԥсны иалагалоу аԥҟарақәа аиҳабацәа рабиԥара ишрыдыркыло дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Саида Жьиԥҳа.
Аԥсны аҭагылазаашьа ҷыда алагалоуп хәажәкыра 28 инаркны, атәылаҿы акоронавирустә ҿкы алаҵәара аԥырҟәҟәааразы ауааԥсыра рыҩны иҟазарц рабжьыргоит.
Апоет, ауаажәларратә усзуҩы Владимир Занҭариа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит ҳтәылаҿы иҟоу аԥкрақәа раан аҩны инапы злаку аус, иаамҭа шыихиго атәы.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы миллионҩык инареиҳаны ауаа акоронавирус ркит, урҭ рахьтә 50-нызқьҩык раҟара рыԥсҭазаара иалҵит.
Абар уажәшьҭа мчыбжьык ҵуеит Аԥсны акоронавирус аламырҵәаразы аҭагылазаашьа ҷыда алагалоуижьҭеи, аспециалистцәа ауаа рыҩнқәа ирдәылымҵларц рабжьаргоит.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет ажурналистика акафедра аиҳабы, афилософиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Гәырам Амқәаб арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит ААУ аҿы аинтернет ахархәарала аҵаратә процесс шеиҿкаау атәы.


Еиуеиԥшым амилаҭқәа ачымазара ҿкы акоронавирус иаҿагылоит досу рдин ала жәлар рныҳәарақәа мҩаԥго. Мшаԥымза 3 рзы аԥсуа жәлар имҩаԥыргар ирҭаху аныҳәара ҵакыс иамоу атәы дазааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа.
Аволонтиор Едгар Кьетиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит Бзыԥҭа аҳаблаҿы имҩаԥырго ацхыраара атәы.
Очамчыра ақалақь аҟны еиҿкаау аволонтиортә ӷәыԥ алахәыла Лана Ҷкадуаԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит ацхыраара зҭаху ауаа рсиа шышьақәдыргыло, хәшәыла, фатәыла реиқәыршәара аиҿкааразы.
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны иазнархиеит есымзатәи иналукааша ахҭысқәа реизак. Хәажәкыра 1-31 рзы Аԥсны имҩаԥысыз ахҭысқәа - ҳматериал аҿы.
Гал араион Аберқыҭ инхо Нино Хецуриани, Москвантәи Аԥсныҟа хәажәкыра 29 рзы иааз, акоронавирус лымоуп ҳәа Жәыргьыҭ ахәышәтәырҭахь днаган.
Аҟәатәи аӡыканал анџьныр хада Мераб Анқәаб адырра ҟаиҵеит мшаԥымза 2 рзы аӡымҩангагаҿы авариа шыҟалаз.
Асааҭ 20:00 инаркны азинхьчаратә усбарҭақәеи Гал араион ахадара аусзуҩцәеи ақалақь иалсуа арупор ала ауаа рахь ааԥхьара ҟарҵоит акоменданттә сааҭ азы рыҩнқәа ирдәылымҵларц.
Валери Бганба напхгара ззиуа Акоронавирус аламырҵәаразы акоординациатә штаб атәыла ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵеит.
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахантәаҩы Вахтанг Абҳазоу арадио Sputnik аефир аҿы иазгәеиҭеит Владимир Агрба иԥсҭазаара зегьы аԥсуаа рԥеипш азҵаарақәа ишрыдиҳәалоз.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, Урыстәыла 2777-ҩык акоронавирус рымоуп, 1880-ҩык— Москва, 24-ҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит, 190-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит.
Аԥсны акредиттә еиҿкаарақәа ирабжьгоуп ареспубликаҿы иҟоу аҭагылазаашьа инамаданы акредит аԥсахыҩцәа ркатегориақәак аштрафтә санкциақәа рықәрымҵарц.
Акоординациатә штаб адыррақәа рыла, уахыки-ҽнаки ирылагӡаны Аҟәа аҿкытә хәышәтәырҭа иадҵаалеит 14-ҩык ауаа.
Мшаԥы акы - аччара амш аҽны ажурналист Саида Жьиԥҳа дазааҭгылоит арҭ амшқәа рзы еиҳарак излацәажәо атема акоронавирус иахылҿиаауа алаф.
Аԥсны амедицинатә сабрадақәа рыӡахра иалагеит аиҳабыра рыӡбарала. Ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба ажәалагала ҟаиҵеит атәыла ауааԥсыра асабрадақәа рызшазарц аволонтиорцәа рыцхыраарала.
Акоронавирустә ҿкы алаҵәара ашәарҭа ахьыҟоу аҟнытә Аԥсны аԥҭекақәа рҿы амедицинатә сабрадақәеи арзҩыдатәгақәеи разымхара ыҟоуп.
Ачымазара ҿкы акоронавирус Аԥсны аламырҵәаразы атәыла анапхгара аԥкрақәа дырӷәӷәеит.
Тҟәарчал араион Уақәым ақыҭа ахада Беслан аршба арадио Sputnik аефир ала арубрика «Раионк аԥсҭазаараҟынтә» еиҭеиҳәеит ақыҭауаа рыбзазашьа атәы.
Убыржәтәи аамҭазы Џьваратәи аӡеизакырҭаҿы аӡы аҩаӡара 424 метра инархыҳәҳәоит, аӡы есааира ацлара иаҿуп.
Ихымԥадатәу атауарқәа рахь иаҵанакуеит зыда ԥсыхәа ыҟам афатә аалыҵқәеи, иара убас ахәшәқәеи ахыхьчагатә маҭәашьарқәеи.
Аекономист Заур Шьалашьаа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит акоронавирус иахҟьаны аҳәынҭқаррақәа зегьы рҿы иҟалаз аекономикатә кризис иахьынӡаҵаулоу.


Аԥсны ахада иусқәа назыгӡо Валери Бганба хәажәкыра 25, 2020 шықәса рзы иҟаиҵаз адҵала Аԥсны Аҳәынҭқарра Афинансқәа рминистрра иаԥшаар ауп атәылаҟны акоронавирустә инфекциа COVID-19 алаҵәара аҿагыларазы иаҭаху аусмҩаԥгатәқәа рзы аԥара.
Аҟәатәи ахәаахәҭратә ҭыԥ "Кормилица" аиҳабы Оҭар Гындиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит адәқьан аҿы аҭагылазаашьа зеиԥшроу, афатә азымхара ыҟоу иҟаму.
Алхратә кампаниа амҩаԥгараан акандидатцәа зегьы аҳәынҭқарратә маҵзурақәа рынагӡараҟынтәи аамҭала рхы иақәиҭтәын.
Тҟәарчал араионтә хәышәтәырҭаҿы акоронавирустә карантин шеиҿкаау атәы насгьы ачымазаҩцәа ацхыраара шрырҭо атәы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭалҳәеит амедиаҳәшьа Емма Тыҩԥҳа.
Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба иҟаиҵаз адҵала, Аԥсны мшаԥы 7 рҟынӡа иалагалоуп акоронавирус аламҵәаразы адҵа ҿыцқәа.
Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла иазгәаҭоуп 495-ҩык ачымазцәа, акоронавирустә инфекциа COVID–19 змоу.
Аида Чачхалиаԥҳа Тҟәарчал араион ахадас абҵарамза 2014 шықәса рзы дҟаиҵеит усҟантәи Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба.
Анцәа ихаҵаҩцәа ргәы иҭоуп 15 километра иназынаԥшуа аџьартә ныҟәара амҩаԥгара. Уи акоронавирус аҿагылара иазкуп.
Аҭаҭын аалыҵ ҭаҵәахын автомашьына аҭуани ахыби рыбжьара, аԥхьатәи ашәқәа ркәыршабжьара, атәарҭақәа ркәыршаҿы.
Аԥсны ахада иусқәа назыгӡо Валери Бганба ихантәаҩрала аҩаша, хәажәкыра 24 рзы имҩаԥысит ауааԥсыра акоронавирус аҟынтәи рацәыхьчаразы Акоординациатә штаб аилатәара.
Аҟәатәи ақалақьтә еизара ахантәаҩы Константин Ԥлиа адепутатцәеи иареи онлаин-еилацәажәара мҩаԥыргеит акоронавирус аламырҵәаразы ауснагӡатәқәа ирызкны.
Аԥсны афинанстә цхыраара аҭаразы Урыстәыла абиуџьет аҟынтәи есышықәса 50 миллион мааҭ азоунажьуеит ахәшәқәеи амедицинатә маҭәахәқәеи рыла аиқәыршәаразы аиқәшаҳаҭра аҳәаақәа ирҭагӡаны.
Аԥсны акоронавирус макьана уаҩы идбалаӡам, ауаа ари аҿкы рацәыхьчаразы аусқәа мҩаԥгоуп: аҵаратә усбарҭақәа аркуп, аспорттә, акультуратә-массатә усмҩаԥгатәқәа аԥыхуп.
Аԥсны аус руеит акоронавирус аламырҵәаразы аусбарҭабжьаратәи аҳәаақәҵаратәи аштабқәа. Иахьатәи амш азы атәылаҿы аӡәгьы идбалам COVID-19.
Ашьапылампыл асразы адунеитә чемпионат ConIFA-2020 мҩаԥысраны иҟан Аҩадатәи Македониа ҳазҭоу ашықәс, лаҵарамза 30 инаркны рашәарамза 7 рҟынӡа.
Афымцамч аарышьҭуан жәабранмза алагамҭа инаркны, абри аамҭа иалагӡаны Аԥсны иаиуит 198,3 миллион киловатт-сааҭ.
Хәажәкыра 22 рзы имҩаԥысыз Аԥсны ахада иалхрақәа рҟны аиааира игеит Аоппозициатә блок аԥхьагыла, Жәлар реизара адепутат Аслан Бжьаниа.
Иацы Владимир Путин иазгәеиҭеит ҿыц Аԥсны ахадас иалху Бжьаниа аус ицура дшазыхиоу "Аԥсныи Урыстәылеи реизыҟазаашьақәа ԥхьаҟагьы рырӷәӷәара аганахьала".
Ахада имаҵура аҵагылара ацеремониа азакәан инақәыршәаны имҩаԥысроуп Алхратә комиссиа хада аихшьаалатә ԥкаанҵа анапаҵаҩра анымҩаԥнагалак инаркны 30-тәи амш азы.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада хәажәкыра 24 рзы ахада иалхрақәа рофициалтә еихшьаалақәа ҟанаҵеит. Аԥсны ауааԥсыра атәыла ахадас далырхит Аслан Бжьаниа.


Урыстәыла ахада Владимир Путин ҩынтәуп атәыла ауааԥсыра рахь аҳәамҭа ҟаиҵоижьҭеи коронавирус ахы цәырнагазар аахыс.
Урыстәыла ахада Владимир Путин ҩынтәуп атәыла ауааԥсыра рахь аҳәамҭа ҟаиҵоижьҭеи акоронавирус ахы цәырнагазар аахыс.
Аспециалистцәа ражәақәа рыла, Америка аҭагылазаашьа акырӡа иуадаҩуп. Иҟоу адыррақәа рыла, апандемиа иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵуеит 100-200 нызқьҩык ауаа, даҽа дыррақәак рыла - 2,2 миллионҩык.
Шәачеи Краснодартәи атәылаҿацә аҿи автомашьынақәа рныҟәаразы еиуеиԥшым акатегориақәа иртәу аушьҭыгабӷьыцқәа рырҭоит.
Апортал стопкоронавирус.рф, адыррақәа рыла иахьазы Урыстәыла коронавирус змоу ҳәа ишьоуп 2337-ҩык. 17-ҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит.
Хымз рыҩнуҵҟа Афедералтә биуџьет аҟынтәи ашәарацҵақәа рзыҟаҵахоит "ан лмал" зауа аҭаацәарақәа.
Ашәаҳәаҩ хәажәкыра аҽеиҩшамҭаз Американтә дхынҳәит агастрольқәа мҩаԥганы. Хара имгакәа агәаҵәкра имоуп ҳәа ахәышәтәырҭахь днаган.
Аџьынџьтәылатә еибашьра дуӡӡа аиааира иазку аестафета маԥысуеит Ихьыԥшым Атәылақәа Реилазаара атәылақәа рыдәныҟатә ҳәаа инықәҵаны.
Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла аҩнуҵҟа коронавирус рымоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп иааидкыланы 840-ҩык ауааԥсыра рҟны.
Токио имҩаԥысраны иҟаз Аԥхынтәи Аолимпиада-2020 аҿҳәара инахахоит шықәсык аҟынӡа.
Ахәышәтәырҭа апациентцәа агәыҵәкра адагьы, еиуеиԥшым апатологиақәа рыман. Дара 88 шықәсеи 73 шықәсеи рхыҵуан.
Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла иазгәаҭоуп 495-ҩык ачымазцәа, акоронавирустә инфекциа COVID–19 змоу.
Ачымазара ҿкы акоронавирус иаҿагыланы ақәаԥараз Урыстәылантәи Италиаҟа амедицинатә цхырааразы идәықәҵоуп жәиԥшь ҳаирплан.
Акоронавирус иахырҟьаны Урыстәыла акраамҭа зҵәахра ауа аалыҵ ауааԥсыра рҟны аҭахра ахьеиҳахаз азы асеиԥш аԥкра алагалоуп.
Урыстәыла акоронавирус аҿагылара аҳәаақәа ирҭагӡаны ааԥынтәи ашколхәыҷқәа рыԥсшьара хы-мчыбжь рҟынӡа идроуит, ахәыҷқәа рҵара иацырҵар рылшоит аҩнынтәи.
Аԥсны ахада иеиҭалхра мҩаԥысит хәажәкыра 22 рзы. Аԥсны АКХ заанаҵтәи адыррақәа рыла, аԥыжәара иоуит Аслан Бжьаниа (56,5%).
Урыстәыла атәымтәылауаа рзы аҳәаақәа рахысра ԥнакит егьырҭ атәылақәеи иареи рыбжьара аҳаиреимадарагьы убас, адунеи аҿы ирылаҳәоу акоронавирус апандемиа иахҟьаны.
Росавиациа еиқәнаршәаз иқәгоу ареисқәа рсиаҟны иарбоуп 146 тәыла раҳҭнықалақьқәеи рықалақь дуқәеи рахь ареисқәа.
Авирус COVID-19 аинкубациатә аамҭа ашьақәыргылара иалнаршоит акарантинтә уснагӡатәқәа еиҳа еиҿкааны рымҩаԥгара.
Зыԥсҭазаара иалҵыз аԥҳәыс 79 шықәса лхыҵуан, акоронавирус адагьы лара имаҷымкәа ачымазарақәа лыман.


Лаҵарамза 23 рзы адунеижәларбжьара акәуақәа рымш азгәарҭоит.
Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа адунеи атәылақәа жәпакы рҟны иуԥылоит. Амшын Еиқәа аҿықәан акәзар, (араҟа иҟоу наукала Никольски икәуақәа, Чиквитаӡе ихкыхәҭа ҳәа иашьҭоуп) Анапа инаркны Пицунда-Мысратәи аҳәырԥсарра ауп рнызарҭа (ареал). Аха уеизгьы, Аԥснытәи аҳауа дара еиҳа ирнаалоит. Избанзар ишԥеилкаатәу, Лӡаа ахәыҳаракырақәа рҿы рхыԥхьаӡара арацәара, Краснодартәи атәылаҿацә зегьы аасҭа.
"Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рыҭҵааразы жәашықәса инеиԥынкыланы лаҵарамзазы, Нижни Новгородынтәи Лӡааҟа даауан аҵарауаҩ, азоолог Марк Пестов. Иареи сареи ҳанеибадыр Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет, абиологиатә факультет аҿы аҵара сҵон. Иалсхыз азанааҭ анеиликаа, иҭҵаарақәа срылаирхәуа далагеит. Акәуақәа реиҿартәышьа, рцәеижьхәҭақәа, ршьаԥхыц, рҵыхәа, ирықәу амса хагьежьааны ауреи, аҭбаареи ҳшәон, рҟазшьаҷыдарақәа, рныҟәашьа, уҳәа рыԥсҭазаара амҩаԥысшьа хәҭа-хәҭала еилҳаргон. Адыргақәа раҳҭон, ақьаад аҿы иаҳарбон. Адырҩашықәсазы, мамзаргьы ҩба-хԥа шықәса рышьҭахь иаҳԥыхьашәар рыҽшеиҭаркуаз гәаҳҭон", - иҳәоит Лӡаатәи акәуақәа рыҭҵаара иалахәыз абиолог Умар Џьакониа.
Арԥыс иажәақәа рыла, Лӡаа ахәыҳаракырақәа рацәоуп. Шықәсык аԥхьа хәык аҿы ирбоз акәуа, иҟалон адырҩашықәсазы даҽа хәык аҿы ианырбоз. Уи иранаҳәон реиҭаҵшьа зеиԥшраз.
Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Аԥсны егьырҭ аҭыԥқәа рҿы иаҳԥыхьашәеит ҳәа аҵарауаа адырра анрырҭоз, урҭ аҭыԥқәа рыҭҵаарахьы ицон, аха ауаа аӡмахтә акәуақәа ирыцәҩашьозаарын. Ажәакала, ашәҟәы ҟаԥшь иану адгьылбжьарамшынтә акәуақәа Лӡаатәи абнара ауп рыԥсҭазаара иазыманшәалоу.
"Акәуақәа Лӡаа ақыҭанхацәа руҭрақәеи, рашҭақәеи рҿы ианырбогьы ыҟоуп. Зны-зынла амшын аԥшаҳәаҿгьы улаԥш иҵашәоит. Аха уи зыхҟьо атуристцәа ныҟәара ианцо, алада илбааргоит ауп. Ақыҭаҟны аԥсшьаҩцәа здызкыло зегьы, рысасцәа агәҽанҵара рырҭоит абнахь ихалозар, акәуақәа иркьымсырц. Ирарҳәоит урҭ Ашәҟәы ҟаԥшь ишану. Аха ҟазшьалеи, хәыцшьалеи ҳаиԥшым аҟнытә, џьоукы-џьоукы аҳәатәы иацныҟәом. Ажәакала, ақыҭауаа арҭ акәуақәа рнапаҟны ианааилак, имаашьакәа абнахь иганы иоурыжьуеит", - еиҭеиҳәоит Умар.
Аҭыԥантәи анхацәа Лӡаатәи аҳаракырақәа рахь шәарацара машьынала ихалозаргьы, амҩақәа ирыцклаԥшуеит акәуақәа рыгьежьқәа ирыҵамхарц. Уимоу абнақәа анхырҟьогьы амца ацрарҵаӡом. Акызаҵәык иқәызхуа аҳәақәа роуп. Акәуақәа аӡынра адгьыл ҭыжааны иҵалозаргьы, егьырҭ ԥынҵала ицәаӷәаны иҵырхуеит, ирфоит. Ибзиашәа ас еиԥш иҟоу афактқәа маҷӡаны иуԥылоит. Ажәакала, аԥсабаратә ӷацәа иаразы ирацәаӡам.
"Акәуақәа, жьҭаарамза аҽеиҩшамҭаз аӡынтәи ацәара рҽазыркуеит, иааԥшуеит мшаԥымза анҵәамҭазы. Уажәы дара иршыкьымҭоуп, рымч аҭаҵара иаҿуп. Насгьы ианҿио аамҭоуп. Акәуақәа рыкәтаӷьқәа анԥхьаркуа, еиҳа аԥхарра рылсыр арцынақәа ылҵуеит, (32 градус) градусқәак рыла еиҵызар (28 градус) – абаӷьқәа. Абас аинтерес змоу афактгьы ыҟоуп", - иажәа иациҵоит абиолог.
Умар Џьакониа иҳәеит, аҳәаанырцәтәи аҵарауаа разгәаҭарақәа рыла, Краснодар атәылаҿацә абнарақәа рҟны кәуак убарц азы, сааҭла уеимдароуп ҳәа. Лӡаа акәзар, 30 минуҭ рыла 10-15 цыра уԥылоит. Уажәааны аҿиара иаҿуп азы, хԥа-ԥшьба еицны иануԥыхьашәогьы ыҟоуп.
Акәуа дуқәа роура 30 сантиметр инаӡоит.
Адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рбаразы Умари сареи амшын аҩаӡараҟнытә ҩышә метра Аҵангәара ҳәа изышьҭоу (хара имгакәа уи аҭоурыхгьы шәыдызгалоит) ахәы ҳанхала, (дара 100 - 400 метра амшын аҩаӡараҟынтә ахәқәа рҿоуп иахьамоу) лабҿаба игәасҭеит урҭ шырацәаз. Иаҳԥыхьашәеит азоолог Марк Пестов "134-тәи" адырга зиҭаз. Умар иажәақәа рыла, амса иалубаауаз ақәратә мацәазқәа иаадырԥшуан уи 10 шықәса шахыҵуаз.
"Ақәратә мацәазқәа уаныржьогьы ыҟоуп. Избанзар амацәаз ҿыцқәа анцәырҵуа, ажәытәқәа аамҭа анцо ианыҵуеит. Убри азы, ари жәашықәса ахыҵуеит сҳәоит, аха уи аԥхьаҟа иҵегь амацәазқәа анны, ианыҵзаргьы ауеит. Акәуа ақәра ашьақәырӷәӷәара мариам. Амала амса еиҳа аиқәаҵәара иамҽханакуазар, уи иуанаҳәоит акыр шахыҵуа", - аԥстәы амаӡақәа сзааиртит Умар.
Абна ҳаланаҵы, раԥхьатәи 15 минуҭ рыла исԥхьаӡеит акәуақәа быжьба. Руакы даара ишәарӡыӡон. "Иарцыназар ҟалап" ҳәагьы ҳахлафааит. Ажәлар рҿы "акәуа ццакӡом" рҳәоит, аха ари "арцына" еилҟьа-еилӷәыцәӡа иҟан. Иҩуа иандәықәла, афото аҭыхра сахьӡомызт азы, авидеокамера аҿаскит, иара уи аус сагьақәӡуан, сшьапы ахьсыргылоз збозма, аобиектив сышкылыԥшуаз ажрагьы сҭаҳаит. Умар сгәысҽаниҵеит акәымзар, анаҩс руакы снапаҟны ианааныскыл, ишәаны аӡшьаргьы аунажьит, сааигәара иаазгазҭгьы саҟьашьуан.
Шьҭахьҟа ақыҭахь ҳаналбаауаз, амҩа аԥхьа аҳаскьын иамцкласуа итәан даҽа кәуа дукгьы. Амала уи иақәыз амса ҭыԥқәак рҿы аԥақәа чымазара аман. Сгәы снархьшәа аниба, Умар иҳәеит амса хыхьтәи аҽыҭ аҽарыцқьара шазҷыдароу. Егьырҭ иаҳбаз зегьы рымса цырцыруа ирықәын.
Лӡаатәи акәуақәа рыҭҵааҩы Марк Пестов игәамбзиара иахырҟьаны хышықәса ҵуеит Аԥсныҟа дмааижьҭеи. Аха иара Умар изааицҳаит, алшара шааиоулак арахь амҩа дшықәло.
Иазгәаумҭарц залшом Умар истуденттә аамҭазы иоуз аԥышәа ишалҵшәахаз аҵара даналгоз адгьылбжьарамшынтә акәуақәа ирызкны идипломтә усумҭа қәҿирала ахьчара. Наҟ-наҟ имазеиу аспециалист ихаҭа аҿар адыррақәа риҭаларгьы ауеит.
Сара Аԥсны тәылауаҩык иаҳасабала, Лӡаа ақыҭанхацәа иҭабуп ҳәа расҳәоит рыԥсабара иахьеиҷаҳауа азы. Ашәҟәы ҟаԥшь иану адгьылбжьарамшынтә акәуақәа араҟа еиқәханы иахьыҟоу, насгьы аҳәаанырцәтәи аҵарауаа ааны иҭырҵаартә еиԥш аҭагылазаашьа аԥызҵаз егьа умҳәан дара роуп.
Аҵыхәтәаны иацысҵарц сҭахуп Умар иаб иашьа Ерик Џьакониеи иареи аинкубатор ала абнакәытқәа (афазанқәа) ылхны, иааӡаны ахәыҳаракырақәа рҿы ишоурыжьуа, абнара ԥсаатәла идырбеиарц азы. Аха уи атәы анаҩстәи санҵамҭаҿы…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥснытәи ашколқәа роушьҭымҭацәа рзы аҵаратә процесс хацыркын рашәара 2 рзы, уи мҩаԥыслоит ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа. 1-10 аклассқәа рҵаҩцәа рҵараамҭа хыркәшахеит лаҵара 13 рзы акоронавирус иадҳәалоу аҭагылазаашьа иахҟьаны.
"Амза ҩба инаркны ажәеизатәи аклассқәа рҵаҩцәа иацырҵеит рҵара, аха уи иаанагом апрограмма зегьы ҩымчыбжьа ирҭагӡаны иалгоит ҳәа. Еиҳарак ари зызку ахәыҷқәа аԥышәарақәа разыҟаҵара ауп. Ашколқәа зегьы адезинфекциа рызун. Аԥҟарақәа инарықәыршәаны ашколқәа рҿаԥхьа еиҿкаауп амедпункт, ашоура шәаны ашколқәа рахь инарышьҭуеит, аклассқәа рҟны аӡәаӡәала итәоуп.
Сынтәа ашкол иалго араион аҟны 128-ҩык ыҟоуп, ақалақь аҟны 45-ҩык аушьҭымҭацәа ҳамоуп", - лҳәеит Арышԥҳа.
Лара иазгәалҭеит араионтә аолимпиада иалахәыз аушьҭымҭацәа рыбжьара алҵшәа бзиақәа змаз шыҟоу, урҭ иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа ирҭалартә еиԥш алшара ҟалап ҳәа агәыӷра шлымоу.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ашкол ахь ихынҳәит: аԥснытәи аушьҭымҭацәа аԥышәарақәа рҽырзыҟарҵоит