АҞӘА, цәыббра 13 – Sputnik. Аԥшьаша, цәыббра 12 рзы ахысра иалҵшәаны ҩыџьа ауааԥсыра ахәрақәа роуит ҳәа ааицҳауеит Апрокурор хада ауаажәларра рнырразы ицхырааҩ Даур Амҷба.
"Аӡәы ихәра баргәым, ахы ихьысит ауп. Ихәра ҿрыцқьааны аҩныҟа доурышьҭит. Аҩбатәи ишьапы ахы ақәшәеит, уи Ареспубликатә хәышәтәырҭа дҭоуп", - иҳәеит иара.
Ахҭыс ҟалеит асасааирҭа "Интер-Сухум" ааигәара.
Еиҳа инарҭбаау аинформациа ԥыҭрак ашьҭахь иҟалоит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада. Аҟәа ақалақь Аҩнуҵҟатәи аусқәа русбарҭа аусҭҵааҩцәа ашьаусҭҵаара иаҿуп.
АҞӘА, рашәара 5 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Агәыԥсахра иазыԥшу Олег Бушев Урыстәыла атәылауаҩра иоуит ҳәа Sputnik иазаалыцҳаит Олег иан Светлана Бушева.
"Атәылауаҩшәҟәы анҳарҭоз ныҳәак иаҩызан. Урыстәылатәи ателеканалқәа ржурналистцәа алахәын. Уажәшьҭа ҳаҽҭаҳаҩуеит, аполиклиникаҟынтә ашәҟәқәа еидаҳкылоит, абри ашьҭахь Бакулев ихьӡ зху Агәи-адеи рзы аинститут аҿы ҳнеиуеит. Олег уажәы ихы цәгьамкәа ибоит", - еиҭалҳәеит лара.
Олег Бушев – Аҟәатәи аиндустриалтә коллеџь дастудентуп. Даныхәыҷыз адиагноз ДЦП изықәдыргылт, аха иҩызцәа акала дреиԥшымкәа дыҟамызт.
2019 шықәса лаҵарамзазы игәабзиара шьақәҟьеит. Ареспубликатә хәышәтәырҭаҿы ица ихьуеит ҳәа игханы адиагноз ықәдыргылеит, убри азгьы ииашамкәа дырхәышәтәуан. Аамҭақәак рышьҭахь ауп ианышьақәдыргыла иара игәы акыр иазҳаны ишыҟаз, адилатациатә кардиомиопатиа шимаз.
Иара ара ихәышәтәра залшомызт. Бакулев ихьӡ зху Аинститут аҿы агәаҭара дахыжьын. Уа угәы ԥсахтәуп рҳәеит, аха иара Урыстәыла атәылауаҩра ахьимамыз азы асеиԥш аоперациа изыҟарҵомызт.
Аҭагылазаашьа адгылара арҭеит усҟантәи атәыла ахада Рауль Ҳаџьымба, Адәныҟатәи аусқәа рминистрра, Урыстәыла иҟоу Аԥсны Ацҳаражәҳәарҭа.
Апроблема иазхьаԥшит иара убасгьы Урыстәыла Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра. RT имҩаԥнаго апроект "Не один на один" аҳәаақәа ирҭагӡаны ацхыраара ауит Олег аамҭа кьаҿла урыстәылатәи атәылауаҩра иоурц азы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 5 – Sputnik. Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟәы иҭарҩит Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь Габлиа Робесҭан Иван-иԥа кандидатс иқәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥ.
Уаанӡа Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟәы иҭарҩит Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба кандидатс рықәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥқәа.
Робесҭан Габлиа лаҵарамза 2018 шықәсазы Атранспорт азы Аԥсны Аҳәынҭусбарҭа дахагылеит, абҵарамза 2019 шықәсазы усҟантәи Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Робесҭан Габлиа Афымцамчи, атранспорти, аимадарақәеи рзы Аԥсны Аҳәынҭқарратә усбарҭа аиҳабыс дҟаиҵеит.
Мшаԥымза 2020 шықәсазы Афымцамчи, атранспорти, аимадарақәеи рзы Аԥсны Аҳәынҭқарратә усбарҭа еиҭеиҿкаана Аимадарақәеи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ҳәа. Афымцачи атранспорти русхк азы аусбарҭа анапынҵақәа зегьы Аекономика аминистрра аҭакԥхықәрахь ииаргеит. Аимадарақәеи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс лаҵарамза 2020 шықәсазы даҭан Беслан Ҳалуашь.
Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс дҟалар илшоит алхратә зин змоу, 25 шықәса зхыҵхьоу атәылауаҩ. Адепутатхара илшом зус аӡбара иаҿу, аҩыжәра, ма арҩашьыгақәа зыҽрыдызцало, зыпсихика уашәшәыроу ауаҩы.
АКХ аҿы ашәҟәы дҭаргаларц азы аԥшьгаратә гәыԥ ркандидат изы 200-250-ҩык алхыҩцәа рнапқәа еизыргароуп. Аполитикатә партиақәа аԥхьа АКХ аҿы рыҽҭарыҩуеит, нас аизара ду мҩаԥганы адепутатрахь иқәдыргыло икандидатура рыдыркылоит.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада ԥхынгәы 12 аҽны иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсҭазаара аԥшӡара агьама зныруа, ажəытəи аҿатəи реихысырҭа иаҿахəҳəагоу ан, анду, аԥҳəыс бырг Зина Ламшьаҵə-иҧҳа Џьапуа-Ферзба диит Очамчыра араион, Аимара ақыҭан. Иахьагьы лара гəыблыла илгəалалыршəоит Аимара аԥшӡара, абеиара, аԥсуара агəҭылсара аҳра ахьауаз.
"Аимара сара сқыҭа гəакьа акəны иахьысыԥхьаӡо акəу сыздыруам, аха еснагь сыԥхыӡ иалоуп, бзиа избоит, сгəы азыбылуеит. Еиланхоз зегьы аишьцəа реиԥш бзиа ҳаибабон, Дəаб аӡиас ҳгəылсны ицон. Аџьынџьтəылатə еибашьра ду аныҟала, иалаӡыз рацəаҩхеит, изыхнымҳəқəазгьы ҟалеит", - дҳацəажəон 92 шықəса ирҭагылоу аҧҳəыс бырг.
Зина Ламшьаҵə-иҧҳа лҭаацəа ҧшьҩык ахшара рхылҵит, хҩык аҭыҧҳацəеи арҧыски. Лара излалҳəо ала, лан даҽа хҩык ахшарагьы лааӡахьан ишыхəыҷӡақəаз. Урҭгьы Џьапуаԥҳацəан, лаб иашьа ихшара ракəын, аҷкəын даниуаз, иан ахшараиура дахыҧсааит, иҧшқацəаны ианаанха, Зина лан лыхшареи дареи еихылааӡалеит. Зина лан Џьынџьалԥҳан, лаб иан Қацəԥҳан. Зылаԥш ахара инаӡо аԥхәыс ҟәыӷа Зина Џьапуаԥҳа дызлиааз ажəытə аамҭа гəхьаалгоит, дзааӡаз аԥсуара ахə ҳаракны илшьоит.
"Нан, ажəытə иныҟəыргоз аԥсуара ҕəҕəан. Уажəы сахьынаԥшааԥшуа, имачӡахазшəа збоит. Ҳчара аушьақəа роума, ҳаԥсрақəа реиҿкаашьа аума, рҽырыԥсахит. Аӡə дыԥсит ҳəа ҳаҳар, иаҳзыхгомызт, хьаас иҳаман, иҳабжьаз ахарара ҳахəаҧшуамызт. Аԥсрақəагьы маҷын, ауаҩы дыԥсыр, дырџьабон, алақмар ҳəаны иҵəыуон. Уажəеиԥш аиныхра дуқəа ҟарҵомызт. Аԥсуа данаԥсыуаха, аламыс имазароуп. Аԥсуара аламыс ацзароуп. Хəыҷык аҩны дааҩнашыларгьы, сахьтəоу сгылоит, уи патууп, иаргьы ихашҭӡом ддухаргьы", - лҳəеит Џьапуаԥҳа Зина.
Аҭаацəара гəашьамхыс ирымоу аԥхəыс лоуп, хымԥада убри аан ахаҵа иара ихатə ҭыԥ ааникылоит. Аҳəоуеиқəшара ахьыҟоу аҩнаҭа, ахаан амҩахҟьара ҟалом, убраҟоуп аԥсуара аҭыҩрагьы ахьыҟоу. Ус еиԥш лыԥхьаӡоит ҳзыҿцəажəаз абырг.
"Сара аԥстазаара акыр скыднаҟьахьеит, исцəыԥсхьоу сыхшара ыҟоуп... Уажəы аԥеи аԥҳаи сымоуп. Сԥа ҩыџьа аԥацəа имоуп, сыԥҳа ҩыџьа аԥацəеи аԥҳаи лымоуп. Смаҭацəа ирыхшаз ыҟоуп, срыкəыхшахааит, бзиа сырбоит, саргьы снапы иҵхҵəҟьаны исааӡахьеит", - лҳəеит анду лыхшареи лмаҭацəеи дрызгəыдууны.
Зина Џьапуаҧҳа аҭаацəара даналалоз 15 шықəса дырҭан. Уи иазкыз ажəабжь анысзеиҭалҳəоз, даасыхəаԥшын, дааԥышəарччеит.
"Сҭацеи сареи амҩа ҳаныланы ҳшааиуаз, убрантəи сымҵарсны сыргеит. Схəыҷын, сгаӡан, сахьнанагаз рыжəлагьы сыздыруамызт ҽеила. Сызланагалаз аҭаацəара Ферызаа рыжəлан. Иаргьы дхəыҷын, 18 шықəса ракəын ихыҵуаз. Иаҳəшьа ҳара ҳҳаблаҟны дыҩнран, дызмаз Џьынџьалқəан. Сара сангьы Џьынџьалԥҳами, сан слыцны убра ныҳəарак аҿы сахьыҟаз, аб иԥа изы сигəаԥхазаап. Ажəакала, анаҩс ауаа азкны сымҵадырсит", - лҿара иацыз ажəабжьқəа ҳзеиҭалҳəон Зина Ламшьаҵə-иҧҳа.
Абас, Зина Џьапуаԥҳа дышқəыԥшӡаз аҭаацəара даланагалеит. Дахьнанагаз даара патула-ҳаҭырла илзыҟан. "Сытата" ҳəа акəын ишлышьҭаз, бзиа дырбон.
"Сабхəа жəохə мшы ҵаанӡа симацəажəар имуит. Сгаӡамзи, сирцəажəеит. Иаасарҳəоз зегьы ҟасҵон, рҳəатəы хасҵон. Санхəа дыԥсхьан, анԥса дыҟан. Убри санхəаԥса даара дыԥҳəыс цқьан, лара Шьынқəырԥҳан. Даара ачеиџьыка бзиа рыман, ҳаҩнаҭа асасцəа агмызт, зегьы ишахəҭаз еиҧш рымаҵ аушьа сақəшəон", - лҳəеит аԥҳəыс бырг.
Зина Џьапуаҧҳа лҭаацəа абри ахҭыс амшала, ҩышықəса дрымбаӡеит. Лашьа Аџьынџьтəылатə еибашьра дыҟан, инапы хəын, кыраамҭагьы дзымааит. Ашьҭахь данаа, иаразнак Очамчыра иԥыланы иарҳəеит иаҳəшьа Ферызаа дымҵарсны дшыргаз.
"Сашьа аибашьра аҟынтə данаа, саб иара ихьӡала ацə дуӡӡа иман, илкажьны ишьит, зегь еизеит, ачара ду изиуит. Ҳҭынхацəа еизаз, "уаҳəшьа дубозар уҳалҵ" ҳəа иарҳəеит. Аҩныҟа саагара иашьҭан сҭаацəа, аха срыманы аҳаԥқəа ирҭан, срыддмырбеит. "Саҳəшьа дызҭахым абыржəнатə шəгылан шəцар шəылшоит" ҳəа реиҳəеит сашьа. Дара штəаз иара сбара днеит, агəылара снарган ҳаибадырбеит сашьеи сареи, уи нахыс сҭаацəагьы, сҭынхацəагьы сырбеит, срымбар иабацоз, ҳзеибачҳаӡомызт аӡəи-аӡəи", - лҳəеит Зина Џьапуа-Ферзба.
Ҳзыҿцəажəоз абырг лгəашьамх бзиоуп, акала лхы дахашшаауам. Аҧсҭазаара акыр дкыднаҟьахьазаргьы, илхылгахьоу агəаҟрақəа зымҩа инышьҭаҵаны, излалылшо ала анхара-анҵыра лҽазылшəоит.
"Ажəытə арахə-ашəахə ҳзанын, ашьхымзаҭра ду ҳаман. Исгəалашəоит, ахьшьцəа ҳаман, амҿтəы хмаҷыр ала ахшаӡа сдыржəуан. Сан аҩнра ҳəа даннанага, абамба ларҵон, абамба аадрыхуан. Абамба ҷыҷны агəабанқəа, ахызақəа ҟалҵон. Аласа хаханы дԥон, дысуан. Аҩнтəи аусқəа зегьы рыҟаҵара иахьӡон, сани саби гəамҵуа ахаан исымбацызт. Ажьира ныҳəара ҳаман. Џьаҳачқьар ҳəа аныҳəа азгəаҳҭон Џьапуаа зегьы ҳшынеишабакыз, Џьапуа Махаз ҳəа дыҟан, убри ныҳəаҩыс дҳаман", - азгəалҭоит абырг.
Зина Џьапуаҧҳа излаҳзеиҭалҳəаз ала, аамҭаказы лашьа Ақсент абыргцəа рансамбль даланы Ҭырқəтəылаҟа дцахьан. Дхынҳəны данаа, иибаз-иаҳаз хашҭшьа изақəмызт, еиҳаракгьы уа инхоз аҧсуаа рыӡбахə далацəажəон.
Аҧҳəыс бырг 92 шықəса дшырҭагылоугьы, дхəыҷаахыс бзиа илбо ашəҟəыҧхьара даҟəыҵуам.
"Амҳаџьырра сара сахаанны исгəалашəом. Аха, шəҟəыла-быҕьшəыла аҭоурых здыруеит. Анцəа иџьшьаны, Аҧсныҟа ихынҳəуа иалагеит. Аԥсуа шəҟəыҩҩцəа рҩымҭақəа рыԥхьара бзиа избоит. Уажəы аҭелқəа ркуп зегьы, аҿар бзиа ҳамоуп, срыкəыхшааит. Сҭаацəа шəҟəык аанкыланы аԥхьара саналагалак, "былақəа бнархьуеит" ҳəа сарҳəоит. Сылақəа снархьуазаргьы, сгəы арҭынчуеит", - лҳəеит Зина Ламшьаҵə-иԥҳа, Аԥсны имҩаԥысуа ахҭысқəа акыр дрызҿлымҳаны.
Аԥҳəыс бырг иара убас дхəыҷаахыс бзиа илбо аԥара, ақəҵара даҟəыҵуам. Лмаҭацəа, лҭынхацəа рзы аҳамҭақəа лырхиоит. Снеиуеит ҳəа анлаҳа, сара сызгьы ҳамҭа ԥшӡак лԥеит. "Ари аконфеҭқəа ҭабыԥсалап", - лҳəан, арахəыц шкəакəала иԥаны иҟаз ссирк ааслыркит. Аиаша шəасҳəоит, даараӡа сеигəырҕьеит, акыргьы исгəаԥхеит. Сыҩнаҿы улаԥш ахьақəшəаша аҭыԥгьы азылысхит.
Ҳаиԥырҵымҭазы, аишəа ԥсыуа чысла ирхианы, акыр дныҳəа-ныԥхьаны саулышьҭит.
"Аихаҵгылара, аизыӡырыҩра ыҟазааит. Аԥсуаа ҭаацəала Анцəа еигумыжьын. Ахныҟəгара маншəалахааит, аиҟарамра ҟамлааит. Аԥсуаа рықəранҵыра дуун еснагь, аринахысгьы рыԥсынҵры кьаҿымхааит. Аҿар алахьынҵа бзиа ҳазшаз ишəыҭ, сшəыкəыхшахааит", - абас ҵыхəаҧҵəара амамызт аԥҳəыс бырг лныҳəаԥхьыӡ.
Зина Џьапуа-Ферзба агəабзиара ду лзеиҕьасшьоит. Аԥсуаа ражəа иалоуп "аиҳабы дызмоу Анцəа димоуп" ҳəа. Аԥсҭазаара ԥшӡа ақəра нҵыра ду аманы дахаанхааит Зина Ламшьаҵə-иԥҳа.
Ҭабуп ҳəа расҳəарц сҭахуп аԥҳəыс бырги сареи ҳаиҧылара еиҿызкааз Аԥсны зҽаҧсазтəыз артистцəа Анри Ферзбеи Роза Чамагəуаԥҳаи.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзуара, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥснытәи ашколқәа роушьҭымҭацәа рзы аҵараҵара хацыркын рашәарамза 2 рзы, уи мҩаԥыслоит ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа. 1-10 аклассқәа рҵаҩцәа рҵараамҭа хыркәшахеит лаҵара 13 рзы акоронавирус иадҳәалоу аҭагылазаашьа иахҟьаны. Аушьҭратә ԥышәарақәа рыда егьырҭ аԥыхын. Сынтәа азеиԥш ҵараиурҭақәа ирылгоит 1830-ҩык аҵаҩцәа, жәаҩык амедал аиуразы иқәгылоуп.
"Амза ҩба ҳаргьы ҳхәыҷқәагьы зегьы ҳгәы хыҭхыҭуа ҳазыԥшын. Заа адырра роуит аҵаҩцәа. Ари аамҭазы ҳахьынӡоужьызгьы доусы ишрылшоз адҵақәа ҟарҵон, аха изеицәаҳӡои, арҵаҩцәеи ашколхәыҷқәеи еиԥыланы имҩаԥырго аурокқәа даҽакы иузадкылом. Иҟоуп зхала аҽазыҟаҵара зылшо, иҟоуп инарыдцаланы изурҵаша ахәыҷқәа. Ажәеизатәи акласс аҟны итәоуп, аха зегьы акоуп ихәыҷқәоуп ҳа ҳзы. Ишҳабжьаргаз ала, ишахәҭоу еиԥш еиқәыршәоуп дара аҵаразы. Сынтәа 57-ҩык аушьҭымҭацәа ҳамоуп", - лҳәеит Ламиаԥҳа.
Лара убасгьы еиҭалҳәеит ашкол аҟны акоронавирус аҽацәыхьчаразы аԥҟарақәа зегьы шынарыгӡо.
Шәазыӡырҩла арадио Sputnik Аԥсны аефир.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Бадраҟ Аҩӡба, Sputnik
Амиран Адлеиба 35 шықәса инареиҳаны аскульптура аус иазикхьеит. Уи иахьа Александр Чачба ихьӡ зху Аҟәатәи асахьаҭыхратә ҵараиурҭа аиҳабыс аус иуеит.
"Акырынтә сазхәыцхьеит аскульпторра аус сабантәалагеи, избан ари азанааҭ залысхи ҳәа. Са сахьиз сахьааӡаз ақыҭа Ҷлоу аԥсабара даара иԥшӡоуп амшын схыԥшылоит. Сахьынхо хәы-ҳаракыроуп, абри аԥсабаратә цәырҵрақәа ракәзар ҟалап сзанааҭ ашьҭыхраҿы анырра ҟазҵаз. Акырынтә схы сазынхон, бзиа избон аԥсабареи сареи ҳанеизаанхоз, уи еснагь исныруан", — иҳәеит аскульптор.
Аскульптор изанааҭ алхраҿы аԥсабара ацәырҵрақәа рнаҩсангьы ицхрааит дызлиааз иҭаацәара.
"Сан ибзиаӡаны анхара-анҵыра лнапы иадыруан. Иҟалҵоз зегьы асахьаҭыхҩы иеиԥш дацклаԥшуан. 60-70-тәи ашқәсқәа рзы аҩныргыларатә маҭәахәқәа аныҟамыз аҩныргәы ҟалҵон анышәаԥшьи аԥслымӡи еилаҵаны. Убри шыҟалҵоз сара избон, аинтересгьы шьҭысхуа салагеит. Ус еиԥш аҩныргәқәа џьара-џьара избахьан, аха акыр иуарлашәарлоуп", — иҳәеит аскульптор.
Амиран Адлеиба иан иҟалҵоз даҿыԥшуа дшааиуаз, анышәаԥшь аус адиуыло далагеит.
"Анышәаԥшьи аԥслымӡи рыла амгьал хәыҷқәа ҟасҵо салагеит. Нас, ал-ҵла иҿоу акакалқәа анышәаԥшь иаласыԥсон афактура аҟаҵаразы. Уи ашьҭахь, ақьала хәыҷқәа рыҟаҵара салагеит. Убас, хәыҷы-хәыҷла амаҭәар ахы сгәанарԥхон. Анышәаԥшь искыз адырҩаҽны иҩеит, анаҩс ишьеит, нас сазхәыцуа салагеит уи мшьарц азы иҟасҵаша ҳәа. Убас, ари аус саланагалан асып ахь сиасит, уахьынтә ахаҳә аус адызуыло салагеит. Ашкол санҭала акарандашь шьҭысхит", — азгәеиҭеит уи.
Аскульптор раԥхьатәи иҟазарҭа рыҩны актәи аихагылаҿы иҟаиҵеит.
"Уаҟа ашәҟәыҩҩцәа рскульптура хәыҷқәа ҟасҵеит, насгьы рсахьақәагьы ҭыхны икыдсҵеит", — иҳәеит Адлеиба.
Амиран Адлеиба ахәбатәи акласс аҿы дантәаз раԥхьаӡа акәны Аҟәа дааит, иҩызцәа ашколхәыҷқәа ицны. Урҭ идикылеит апоет Ҷыҷыкәа Џьонуа, усҟан Амиран Адлеиба ажәеинраалақәа иҩуан. Заԥхьаҟа искульпторхараны иҟаз Амиран Адлеиба Аҟәаҟа иаара ԥхьаҟатәи ирҿиаратә ус акыр иацхрааит.
"Ҷыҷыкәа Џьонуа аҳҭнықалақь ҳирбеит, аҭыԥ ԥшӡарҭақәа рахь ҳаигеит. Убасҟан, раԥхьаӡа акәны избеит Дырмит Гәлиа ибаҟа, уи даара анырра снаҭеит. Усҟан исыӡбеит ареализм аганахь ала аҿыханҵақәа рыҟаҵара салагап ҳәа", — ациҵеит уи.
Уи ашьҭахь, Амиран Адлеиба уардынла анышәаԥшь аҩныҟа игеит, инеиԥынкылангьы аусура далагеит.
"Убас, салагеит аскульптура аус", — азгәеиҭеит уи.
Амиран Адлеиба 10-тәи акласс даналга дҭалеит Аҟәатәи асахьаҭыхратә ҵараиурҭа.
"Сусумҭақәагьы ааганы идсырбеит арҵаҩцәа. Усҟан анышәаԥшь иалхны иҟасҵон аԥсуа типажқәа. Аԥсуа ахҭырԥа ихаҵаны, иԥаҵақәа ыршаны иҟасҵон. Аскульптура аҟәша ыҟамызт усҟан, амҿы аус адулара сыдырҵеит. Аха сара исҭахыз ахаҿсахьақәа рыҟаҵара акәын. Уи ҳарҵаҩы Витали Лакрба иангәеиҭа аҩбатәи акурс ашҟа сиаигеит", — иҳәеит Адлеиба.
Асахьаҭыхратә ҵараиурҭаҿы уи раԥхьаӡа дҵас ирҭеит ахаҿсахьа ахәҭақәа злеибарку, ақьышә, ала, алымҳа уҳәа рыҟаҵара, уи идҵа қәҿиарала инаигӡеит.
Адлеиба иажәақәа рыла, аскульптор изанааҭ иамоуп иара ахатә ҷыдарақәа.
"Ирҳәоит, Анцәа анышәаԥшь ааникылан, иааирпҵын, днагәылаҭәҳәан ауаҩы далихит ҳәа. Убри аскульптурахь ииаугар ауеит. Са сзы абри ауп аскульптура захьӡу. Аскульптор иусумҭа аԥсы ҭалартә изыҟаҵом, аха, абри аԥсы ҭоумашь анаџьалбеит, ҳәа ахәаԥшҩы идикылар ауп. Аскульптура ԥсуеит иара абызшәа уақәымшәар. Иара убри абызшәа уақәшәаны, нас апоезиахь ииасыр ауп", — азгәеиҭеит уи.
Аскульптура иаӷроу аенергиа закәузеи, маӡас иаҵоузеи, ҳәа ахәаԥшҩы иҳәар ауп, ус анакәымха аскульптура ҵакыдоуп, ҳәа игәы иаанагоит Адлеиба.
Амиран Адлеиба иажәақәа рыла, ирҿиараҿы иаҳа иқәҿиаз аусумҭақәа ыҟоуп.
"Иҟоуп аформа маҷқәа рыла иҟаҵоу алирика иазку аусумҭақәа. Убри алирикагьы хәыҷык аус азызухьан, уи хар амам ҳәа иазысыԥхьаӡоит. Насгьы академиа санҭазтәи аусумҭақәа акык-ҩбак, иара убас, сдипломтә усумҭа "Акәашара", уи даараӡа сгәы аладууп. Насгьы апортрет ажанр сгәы иахькьысуеит, иахьагьы убри саҿуп" – ациҵеит Адлеиба.
Амиран Адлеиба иажәақәа рыла, "Ахьӡ-Аԥша" апарк аҟны игылоу аҟама аскульптура ахьаа иахылҵыз ауп.
"Аскульптура иансырԥшырц сҭахын аибашьра сшазыҟоу, иҭахаз афырхацәа сшырзыҟоу. Убри аскульптура арыцхара иадырганы избоит. Нас уи адин аганахь иуырхозаргьы, аџьар асахьа амоуп. Иԥшьоу аҟама, иаанарԥшуеит иара убас, Аԥсны зхы ақәызҵаз аҵеицәа шыҷкәынцәаз, ақәыԥшрагьы аныԥшуеит аҟама", — ациҵеит аҟаза.
Амиран Адлеиба аскульптура анаҩс асахьаҭыхрагьы инапы алакуп.
"Аҿыханҵа бзиа избоит, аха уи иаанагаӡом асахьаҭыхраҿы сшьақәгылеит ҳәа. Адунеитә сахьаҭыхра сыԥсы аҿҳәароуп, схаҭагьы зны-зынла ак ҭысхлақәоит, аха уи бзиабаҩк иаҳасаб алоуп", — азгәеиҭеит Адлеиба.
Иахьа, Амиран Адлеиба аус иуеит апортреттә хырхарҭаҿы.
"Иахьа, аус адызулоит аԥсуа жәлар XIX ашәышықәсазы изықәшәаз ахҵәара иазку аскульптура", — иҳәеит Амиран Адлеиба.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзуара, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 3 - Sputnik. Аԥсны Аҩныҵҟатәи Аусқәа Рминистрра аусзуҩцәа раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба иҩны иақәкны ахысраан иалахәыз рыԥшаара иашьҭоуп ҳәа аанацҳауеит аусбарҭа апресс-маҵзура.
Аусҭҵаара адыррақәа рыла, лаҵара 29 асааҭ 20:00 рзы Алада Ешыра Папба имҩахь иааит идырым ахаҿқәа ргәыԥ. Урҭ руаӡәк раԥхьатәи ахада иҩны иақәкны ахысра далагеит.
Уаанӡа, Аԥсны ААР аминистр Дмитри Дбар аҳәамҭа ҟаиҵахьан раԥхьатәи ахада иҩны деихсит ҳәа агәҩара ззыҟоу дшаанкылоу азы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Sputnik
- Акциа хыҵхырҭас иаиуи?
— Хәажәкыра 28 рзы 51 шықәса ҵуеит убри аҩыза аполитикатә акциа гәаӷьны Гагра ианымҩаԥаҳгаз. Ҷыдала иахьазгәаҳҭо ҳәынҭқарратә усуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Избан акәзар убасҟан ауп ԥсабаратәла атопонимика аԥсуа ҭыԥхьыӡқәа Аԥсны аҭоурых иахәҭакны, ихадоу акы акәны иԥхьаӡаны ашьақәыргылара ҳаналага. Ҳхы аҵаҳмырхеит уҳәаратәы иҟоуп.
1967 шықәса рзы хәажәкыра 28 рзы акәын. Аха уаанӡа аҽазыҟаҵара аҭахын, ҳара иаабон ихьысҳаны, хырҩа азырымуа аҩырақәа рҿы икыдӡамкәа Аԥсны ахьынӡа-наӡааӡо игәыгәҭажьны, иатәамбаӡакәа аԥсуа бызшәа иазныҟәон. Зегь рацкьысгьы Гагра араион еиҳа иаабарҭан.
Сара усҟан 1966 шықса рзы аиндустриалтә техникум салган, аргылаҩ изанааҭ ала убрахь сышьҭын, Пицунда амҽхак змаз аргылара мҩаԥысуан. Убра сахьнеиз избеит Қырҭтәылантәи агырцәа, ақырҭцәа ааганы аргылара ишаҿыз. Рбызшәада акы ықәмыҩуа. Аԥсуа газеҭ ыҟамкәа, аҩыраҿқәы рҿы аԥсуа бызшәа ыҟамкәа, қырҭшәалеи урысшәалеи мацара иҟаны, абасеԥш аҭагылазаашьа сақәшәеит. 21 шықса сырҭагылан.
Абра лабҿаба салаԥшны ианызба зны иџьасшьеит, нас сыҩныҵҟа зегьы еилашит, гәаӷшакә ишьҭысхит. Уа са сеиԥш аус зуаз аҵара змаз аԥсуаа ҭыԥ рырҭаӡомызт, ус баша абетон еиладырхуа избеит. Иара Гагра раион аԥсуаа ҳҭарыҩӡомызт, иақырҭуартәхьан.
Абри зегьы лабҿаба ианааба, алитературатә гәыԥ иаҿыҵганы, усгьы аҽакала ҳаизар ҟалаӡомызт, Лӡаа аԥсуаа иҟаз ауаа реизгара салагеит.
Иара абри акциа ҳәа ҳазҿу иадгылоз ауаа ҳаибаԥшааит. Борис Кьехьыр-иԥа ҳәа дыҟан амца зыхҟьоз, аҭоурых аганахь еиҳа еилызкаауаз Бзыԥтәи ашкол аҿгьы директорс дыҟан. Уаанӡа иаадыруан, ашәҟәы рыҩхьан 1947 шықәсазы Ӡиӡариа, Шьаҟрыл, Шьынқәба аха акагьы алымҵӡеит. Аиҳәшьцәа Тамареи Екатеринеи Шьаҟрылԥҳацәагьы ирыҩхьан Сталин иахь иԥсы анҭаз. Хрушьиов ихаан ауп хәыҷӡак аԥсуаа аԥсеивгаха анроу. Иара ҳҭыԥхьыӡқәа ракәымкәа, иара ҳҭоурых ҳалацәажәартә азин ҳамаӡамызт.
Сара сзыхцәажәо ахҭыс 1967 шықәса рзтәи Брежнев данахагылаз акәын. Амилаҭ зҵаара ӡбоуп ҳәа акы уалацәажәар аныҟамлоз акәын. Еицқәаз зегьы ҳхәыцын шҟәыла уажәшьҭа иауам, ҳақәӡуазаргьы шәыга ҟаԥшьыла ақырҭуа нбанқәа ахьану ианаҳхып, абри џьара ҳажәлар ршьапы иқәнаргылозар аабап, џьара еиҭакрак ҳбызшәа аҳаҭыр ҳаразкуа ҳзыҟаҵозар ҳәа ҳҽазаҳшәон. Убри амҩа ылаҳхит, шәҟәыла ишамуаз аабахьан.
Ари ишәарҭаз усын. Ҳҭанакуан. Агәра ганы ҳаҟаӡамызт иманшәаланы иҟалоит ҳәа. Иҳаӡбеит џьара ҳаизаны ҳшеибамҭииуаз. Убри акциа иалахәыз иахьа зыԥсы ҭаны Закан Агрба, Закан Абӷаџьаа, уажә ааигәа Шурик Цкуа даҳцәыԥсит. Гагра араион Бзыԥҭа инаркны Ԥсоунӡа иҳаӡбеит, ҳаҽшаны уахыкала, сааҭк ала цхабжьон иақәыршәаны, ақырҭуа ҩырақәа ашәыга ҟаԥшьыла иаҵшьны ҳалгоит ҳәа.
Абас иагьыҟаҳҵеит хәажәкыра 28 1967 шықәсазы. Бзыԥ Борис Кьехьыр-иԥа иакәын ихадаз, алада – Лӡаа, Пицунда сара напхгара асҭар акәын. Пицунда акурортқәа, апансионатқәа ақырҭуа цәа рхаҵаны, исахьаркны абҩа, аџьаз иалхны, аемблемақәа Зураб Ҵереҭели ирзыҟаиҵеит. Аԥсшьарҭа ҩнқәы ақырҭуа хьӡқәа рыхьӡыртәит Абхазеҭи, Евериа, Колхеҭи.
- Убарҭ аҩаракәа анышәҵәаӷәа ашьҭахь идырбаандаҩыз ҟалеит, шәара шәрылазма урҭ?
— Иҵәаӷәаны ҳаналга, адырҩаҽны ақырҭқәа уи ирымбози, ихагахеит, ари ҟазҵо ԥсыуак дҟалахьеит, аԥсуаа рҽеибырҭахьеит ҳәа иҟаӡамызт, хыла-гәыла еиланаҵеит. Дазусҭо ԥсыуоу ақырҭуа изы знапы шьҭызхыз, аҵшьра згәыӷьыз ҳәа абас акаамеҭ ҟаҵо, адырҩаҽны хәажәкыра 29 рзы ҳраион ахь амашьынақәа алагьежьуа, амилициа ашьапы иқәыргыланы, лабҿаба избаз ауп.
Сара ашәыгала Пицунда акурорт уахьҭало Қарҭ ахсаала аус ахьызуаз асваршьик дыԥшааны, уаҩ дзахәамԥшуа иҟасҵеит. Убас даҽа акырџьара. Асааҭ ԥшьаб рзы сус салганы сҽеиҭакны суадахь снеит. Аха ҳуаӡәы Абӷаџьаа ашәыга идырбалт, дҭаркит, афургон аԥсҟы зкыз Шурик Цкуагьы дҭаркит.
Борис Кьехьыр-иԥеи сареи, Ҳараз Чамагәуеи Бзыԥҭаҟа узлаҭало амҩаҿы ҳаиқәшәеит ҳҩызцәа ҭырмыжьуашәа анааба, аус цәгьахоушәа ҳбеит. Иҟаҳҵои ҳҳәан, ажәлар ршьапы иқәҳаргылеит. Абыргцәа ҳаҭыр зқәырҵаша ауаа Гагра араион аиҳабырахь инаҳшьҭит.
Аха акагьы алымҵит, ахымш азы ауха маӡала ҳаиқәшәаны ауаа ршьапы иқәҳаргылап ҳәа ҳаӡбеит. Пицундантәи Заур Ҭарба ҳәа дыҟан, Аҟәа сааит. Ара инхоз аԥсуаагьы ҳадгылеит. Хәажәкыра 31 мшаԥымза 1 азы ауаа Аҟәа иҟалоит сҳәеит. Ажәлар уаҩы изнымкыло, втобуслома, шьапылоума идәықәлеит. 1967 шықса мшаԥымза 1 азы Аҟәаҟа аԥсуаа ааит, зегь раҵкьысгьы Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рҟынтә. Аԥсны иахагылақәаз Қарҭҟа ирыԥхьан иҟан, ара иҟаз аҩбатәи амаӡаныҟәгаҩ иакәын.
Сара акгьы сыӡбаӡом иҳәеит. Сталин дыԥсижьтеи ас аԥсуаа ықәымгылацызт, рыжәҩахыр еидкыланы, рдоуҳатә мчы Аԥсны иқәыҩуа рымбаӡацызт. Аҩбатәи амаӡаныҟәгаҩ Қарҭҟа дасит, ирцәымыӷхан, уаанӡа "в парошок стереть", акаамеҭ рзаашәымцар ҟалаӡом аԥсуаа ҳәа зҳәоз, мшаԥымза 1 азы ачкәынцәа аурыжьҭит.
Абжьыуаагьы дәықәлеит Аҟәа аԥсуаа шеизоз заҳаз. Ауаа Аҟәа ирацәахеит. Аҭоурых ианхалеит "мшаԥымзатәи ахҭысқәа" ҳәа, убасҟантәи Гагратәи аполитикатә акциа ақырҭуа ҩырақәы ашәыга ҟаԥшь рыхьшьра иахылҿиааз. Уи мшаԥымзатәи ахҭысқәа рнаҩс Москваҟа ашәҟәы шьҭра ахылҿиааит, аха уи даҽа ҭоурыхуп.
Архив аҟнытә.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа атәыла анаплакыҩцәа ирыдигалеит аҳәынҭқарраҿы ацәгьоуцәа еидгыланы ирҿагыларц азы, абри атәы аанацҳауеит ахада ипресс-маҵзура.
Аиԥылараан Бжьаниа иҳәеит ауаажәлари аҳәынҭқарреи ацәгьоурақәа рацәыхьчаразы уаанӡа иаҳамбацыз ашьаҿақәа рынагӡаразы аамҭа шааиз.
"Ацәгьоурақәа уаҩы ишимбац ирызҳаит, ари апроблема аӡбаразы ҳамчқәа зегь еидаҳҵароуп. Абри аус аҟны даара ҳшәықәгәыӷуеит", - иҳәеит Аслан Бжьаниа, анаплакыҩцәа рахь ихы нарханы.
Убри аан ахада иазгәеиҭеит атәыла аиҳабыра ибзианы ишеилнакаауа абизнес ала мацара апроблемақәа зегьы рыӡбара шалымшо.
Бжьаниа иҳәеит зегьы раԥхьа игылоу азакәанқәа рықәныҟәареи ауааԥсыра ршәарҭадара алыршареи шракәу.
"Аҳәынҭқарра, раԥхьаӡа иргыланы, уи азин ауп", - иҳәеит ахада.
Атәыла ахада дырзааҭгылеит абизнесгьы злахәхар алшо игәҭакқәак ҳәа аанацҳауеит апресс-маҵзура.
Бжьаниа иара убасгьы ауааԥсыра рымҵарсрақәа рзы иҟоу астатистика азеиԥш хыԥхьаӡарақәа ааигеит.
"Ҷыдала иаагозар, азинхьчаратә усбарҭақәа иҟарҵаз аинформациала, имҵадырсыз Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылауаа 53-ҩык роушьҭразы ацәгьоуцәа ззыҳәаз аԥара иартәоит миллиард мааҭк инацны, урҭ рахьтә иршәаз 200 миллион мааҭ инареиҳауп", - ҳәа иарбоу ахада исаит аҟны иӡыргоу адырраҭараҟны.
Атәыла ахада иара убасгьы анаплакыҩцәа ҭабуп ҳәа реиҳәеит апандемиа аамҭазы Аԥсны атәылауаа ирзыҟарҵаз ацхырааразы.
"Ҳара зегьы ҳзы, ҷыдала сара схаҭа сызгьы, даара игәышьҭыхгахеит шәара шәаӡәыкны ҳзеиԥш проблема шәахьахаҵгылаз. Акоронавирус азҵаара даара иуадаҩуп, хымԥада, уи ахҟьаԥҟьақәа анырра бааԥс ҟарымҵар алшом. Аха, Анцәа имч ала, ҳара ари аҭагылазаашьа алҵшьа ҳақәшәоит", - иҳәеит Бжьаниа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Арахә рҳақьым Мариа Савинкова ҳкорреспондент изеиҭалҳәеит лзанааҭ шалылхыз атәи лара аус ахьылуа аветеренартә клиникаҿы аҭагылазаашьа атәи. Аиҿцәажәара мҩаԥигон Роберт Џьапуа.
- Ирацәаҩуп ихәыҷаахыс аԥстәқәа бзиа избо, аха урҭ рахьтәгьы имаҷӡоуп шәара иалышәхыз азанааҭ алызхуа. Иаҳзеиҭашәҳәа уи атәы маҷк, иара убасгьы иаҳзеиҭашәҳәа – иабанӡа уадаҩу арахә рҳақьым изанааҭ?
— Ииашоуп. Ирацәаҩуп аԥстәқәа бзиа избо. Исҳәар сылшоит ахәыҷқәа зегьы бзиабарала ацыгәқәа, алақәа, ажьақәа уҳәа ирызныҟәоит ҳәа, аха имаҷыҩӡоуп уи аус наҟ-наҟ зыԥсҭазаара адызҳәало.
Иҟалап ари азанааҭ алухырц азы аԥстәы абзиабара азымхозар, иаҭахызар ҟалап уи ахьаа угәаҵа аҵыжьра, акраҿаҵара, ахылаԥшра.
Ари азанааҭ уи адагьы аҵара бзиа аҭахуп. Абиологиа уазҟазазароуп. Заԥхьаҟа иҳақьымхараны иҟоу аиҳабыратә классқәа рҟны ахимиеи абиологиеи рыбзиабара илалароуп. Ашкол ашьҭахь иреиҳау аҵараиурҭаҟны акәзаргьы хәышықәса аҵара уҵароуп, аџьабаа убароуп. Анатомиа, афизиологиа, атерапиа, ахирургиа – ирацәоуп зыҭҵаара аҭахны иҟоу. Аҵара ашьҭахь аԥстәқәа аус рыдууло уаныҟалалак ашьҭахь ауп уҟазоуп ҳәа ухы иазуҳәар анауа.
Имаҷуп аԥстәқәа аус рыдызулар зҭаху. Ишдыру еиԥш урҭ рфыҩгьы зынӡа ухнахуа иҟам, рыцқьарагьы угәы анузақәымкуа ҟалалоит. Уи адагьы ишухәышәтәуа аурзеилкаахуа, иҟалоит иҵыгьыр, ицҳар. Убри азоуп ҳара ҳзанааҭ знапы алаку зырацәаҩым.
- Аветеренартә клиника аартра аидеиа шԥашәзааии?
— Рла ма рыцгәы схәышәтәырц исыҳәон сҩызцәа, сдырцәа, сгәылацәа. аҩнакәын иахьсыдыскылоз. Дара зтәыз убриаҟара ирыцхраар рҭахын – уахынлаз, ҽынлаз, ианааилак ҟалон. Аԥсшьарамшқәа рзгьы иансыдыскылоз ыҟан. Мап рцәукыр – игәаауеит. Абри аҭагылазаашьоуп аклиника аартра аидеиа сзаазгаз.
Аԥхьа кабинет хәыҷык сыман, "Дружок" ахьӡын. Иахьа имҩаԥызго адкыларақәа ирыдкылан уахәаԥшуазар, усҟан дара аԥстәқәагьы маҷын, излаҳхәышәтәуаз амедицинатә аалыҵ ҷыда акәзаргьы, иара убас. Аамҭақәа анца акабинет ацынхәраз аклиника аасыртит. Аусуҩцәа сыдызгалеит. Ҳара ҳусуҩцәа аамҭа-аамҭала асеминарқәа, афестивальқәа, рҟазара аизырҳаразы акурсқәа рахь ицоит. Ҳзанааҭ иаҵанакуа аҿыцрақәа зегьы ҳхы иаҳархәоит. Урыстәылатәи ҳколлегацәеи ҳареи активла аус еицаауеит, аинырра бзиа ҳамоуп.
- Ишԥацо иахьатәи шәусура? Шәпациентцәа реиҳарак алақәа, ацыгәқәа ракәу аекзотикатә ԥстәқәеи аԥсаатәқәеи шәызнарго?
— Ишысҳәахьо еиԥш уаанӡа иҳазнаргоз даара имаҷын, аиҳарак алақәа ракәын. Еиҳаракгьы ашәарыца лақәа. Ауаа ирыздырам аԥстәқәагьы иреиҷаҳаны акыршырҵатәалу. Уажәшьҭа аҽакала рызнеира иалагеит. Еилыркаауа иалагеит аԥстәқәагьы дасу рхатәы фатә рымазар шакәу – рызҳаразы, ргәабзиаразы. 10 шықәса раԥхьа ацыгәқәа маҷны инаргозар ҳаклиникахь иахьазы аҭагылазаашьа аҽаԥсахит. Иаарго иалагеит ацгәы шьҭрабзиақәа, ала шьҭрабзиақәа. иааиуа иалагеит ажьақәа, ахомиакқәа, амшын ҳәынаԥқәа уҳәа рыманы. Иааргоит аҵыс ԥшӡақәа, аиҳарак апарпарқәа. аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аҳәазақәа назгогьы ыҟоуп. Урҭ ргәабзиара ауашәшәыра еиҳарак изыхҟьо ииашамкәа иахьныҟәырго, акрахьырҿарҵо ауп.
- Иарбан маҵзурақәоу аклиника иуднагало? Иахьынӡаздыруа ала шәара афатә аҭиреи, агәлаҵақәа рыҟаҵареи рыдагьы аоперациақәа мҩаԥыжәгоит.
- Аиҳарак ҳаклиника атерапиатә маҵзурақәа роуп ирнаҭо аҭааҩцәа, аха ачымазарақәа хкыла ирацәоуп, убри инадҳәаланы ахирургиатә маҵзурагьы мҩаԥаагоит. Имҩаԥаагоит арԥшӡаратә маҵзурақәа – арҟәыдра, аҵыхәа ахҵәара, алымҳа аҿахҵәара. Иаҳраҟәоит алақәа, ацыгәқәа.
Ашәарыцара аамҭазы ашәарыцалақәа аахақәа анроуа ыҟоуп. Ацхыраара раҳҭоит. Аҵыхәтәантәи аамҭазы иҟоуп ажьымдыр зқәылоу аԥстәқәа, урҭ амаҳхуеит ахирургиатә ҟазшьала. Атранспорт машәыр ашьҭахьгьы ианҳазнарго ыҟоуп ацхырааразы.
- Аҩныҟа шәнарыԥхьалома ацхыраара ҟашәҵарцаз? Аҽқәа, ажәқәа реиԥш иҟоу аԥстә дуқәа шәхәышәтәлома?
— Арахә аҩны рацәак рыҽурҭом. Дара рҵакыраҟны иахьыҟоу аҽа гәык рнаҭозар акәхап. Аклиникаҟны аҽакала рхы мҩаԥыргоит. Насгьы аклиникаҟны аҳақьым ииҭазу амыругақәа зегьы инапаҵаҟа иҟоуп. Еиҳа изымариоуп.
Аха аԥстә дуқәа аклиникахь амашьына иақәҵан иузаагом, убри азы ҳара уахь ҳнеиуеит ацхыраара ауразы.
- Шәара шәҟны ҳара иаабеит зыԥшәмацәа "рызхара ирылахәмарны" инрыжьыз аԥстәқәа. урҭ раԥхьаҟа ирԥеиԥшузеи, ӡәыр ишәызиҭома мамзаргьы иҭынхадан иаанхома?
— Иҟалаз уи ауп, ауаа лассы-лассы рхәыҷқәа рыҳәарала аҩныҟа иааргоит еиуеиԥшым аԥстәқәа – алақәа, ацыгәқәа, аԥсаатә ԥшӡақәа, аԥсыӡқәа. аамҭақәак анцалак ашьҭахь урҭ ргәы рықәҿыӷьуеит, аӡәгьы иҭахӡамкәа иаанхоит. Ма аӡәы ирҭоит, ма адәахьы иаанрыжьуеит. Иҟоуп усҵәҟьа ззымуа, урҭ ҳара ҳахь иааргоит. Аиҳарак иара ара ишыҟоу иаанхоит, иҟоуп изҭаху џьара аӡә дыԥшааны ианиаҳҭоугьы. Ԥсы зхоу ак ус иаанаҳмыжьыц.
- Ус ак анызҵарц зҭаху ирашәҳәарц ишәылшои?
- Ирабжьызго акы заҵәык ауп – ари аус даара изызхәыцтәу, ишәатәу изатәу акоуп. Зегьы иргәалашәалароуп зыԥсы ҭоу аҿаԥхьа аҭакԥхықәра шыҟоу. Уи шыхәмаргам.
Ахәыҷқәа хәыҷқәоуп. Урҭ ахәмарроуп ирҭаху, аха дара рыԥсихологиа инақәыршәаны ирласны ргәы ахшәоит. Зыԥсы ҭоу акрафароуп, иныҟәароуп, икәабатәуп, ирныҟәатәуп. Уи зегьы ани аби, андуи абдуи рыбӷа иқәлоит.
- Шәара аҩны ишәымои ԥстәыс, ԥсаатәс?
— Ааи, аклиникаҿ аус зуа зегьы ҳаҩнқәа рҟынгьы ус акака ҳамоуп. Аиҳаракгьы урҭ иҭынхадаханы аклиникахь инанагаз роуп.
- Иуадаҩзар ҟалап аԥстәы бзиа иумбо ари аусхк аҟны аусура. Иаанагозеи шәара шәзы шәзанааҭ?
— Ҳара ҳусураҟны абзиабара ыҟамкәа ҳәатәы-утәы ыҟам. Иҟоуп ирацәаны егьырҭ азанааҭқәа. иҟалоит уахь ухы урхар. Амала, ҳара ҳзы иҷыдоуп – знык уанаанха, уаанхаӡоит.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Гагра араион аҟны сынтәа ашколқәа роушьҭымҭацәа 256-ҩык ыҟоуп, урҭ рахьынтә ҩыџьа хьтәы медалла рҵара хдыркәшоит ҳәа изықәгәыӷуа роуп.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 13 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Қырҭтәыла аԥыза-министр Мамука Бахтаӡе иажәахә иаанарԥшуеит ақырҭуа напхгара адунеи ауаажәларра рҿаԥхьа Аԥсны иҟоу аҭагылазаашьа дара ишырҭаху ала ишаадырԥшуа ҳәа иҳәеит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба, Аахыҵ Кавказ аҭынчреи аҭышәынтәалареи рзы Женеватәи аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩцәа данырԥылоз.
Уи аиԥылара мҩаԥысуан рашәара 12 рзы.
Ақаҩба иажәақәа рыла, Қырҭтәыла аиҳабыра Аԥсны амармалташь пты анырҵәаразы 600 нызқь лари азаашьҭуп ҳәа аҳәоит Бахтаӡе иажәахә аҿы.
"Сара ҭакԥхықәра схы иадҵо исҳәоит Аԥсны аиҳабыра Қырҭтәыла аиҳабыра рҟынтәи акгьы шрыдрымкылаз. Ареспубликахь иааз ахәшә зегьы жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа рҟынтәоуп иахьаашьҭыз. Урҭ аиҿкаарақәеи Қырҭтәыла абиуџьети ак ракәым", - иҳәеит иара.
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба Аахыҵ Кавказ аҭынчреи аҭышәынтәалареи рзы Женеватәи аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩцәа агәра диргеит ареспублика аусбарҭақәа ишрылшо амармалташь пты ақәхразы иаашьҭу ахәшәқәа шьаҭас ирымоу адокументқәа рӡыргара.
"Қырҭтәыла аиҳабыра арҭ ахәшәқәа дара ишаарышьҭыз атәы зҳәо адокументқәа рыманы иҟазар, ицәырыргар ҟалоит", - иҳәеит аминистр.
Ақаҩба иажәақәа рыла, Қырҭтәыла Аԥсны ахы ианархәоит атәылаҩнуҵҟатә политикатә еиҿагылараҿгьы ҳәа. Иара иажәақәа рыла, Қырҭтәыла иахьагьы ахы ианархәоит аоппозициатә партиа "Европейская Грузия" иаԥнаҵаз асанкциатә сиа Оҭхозориа-Татунашвили (Қырҭтәыла атәылауаа рганахьала еиуеиԥшым ацәгьоурақәа харас издырҵо ахаҿқәа рсиа - аред.).
Аахыҵ Кавказ аҭынчреи аҭышәынтәалареи рзы Женеватәи аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩы Хаику Мамо иҳәеит аиҿцәажәарақәа 48-тәи рраунд аан еиуеиԥшым азҵаарақәа ишрылацәажәахо.
"Иҟоуп ҳазлацәажәаша ахырхарҭақәа рацәаны, аформат МПРИ апроблемагьы абрахь иналаҵаны", - иҳәеит иара.
Изаамҭанытәиу Женеватәи аиҿцәажәарақәа 48-тәи рраунд мҩаԥысраны иҟоуп ԥхынгәымзазы.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, хәажәкыра 24 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Аԥсны ахадас иалху Аоппозициатә блок аԥхьагыла Аслан Бжьаниа идепутаттә мандат шьҭеиҵоит аинаугурациа аамышьҭахь.
Жәлар реизара ахантәаҩы Валери Кәарҷиа иажәақәа рыла, Бжьаниа официалла ахада имаҵурахьы даннеилак аамышьҭахь, 2017 шықәсазы Апарламенттә алхрақәа раан иара дахьалхыз 31-тәи аокруг аҟны аиҭалхрақәа рылаҳәахоит.
"Аслан Бжьаниа итәы еилкаауп. Атәыла ахадас далхуп. Азакәан ишаҳәо ала, аамҭак ашьҭахь иара дахьалхыз аҭыԥ аҟын аиҭалхрақәа рылаҳҳәароуп. Уи иара иҭоубашьҭаҵара ашьҭахь акәхоит, идепутаттә ҭыԥ ааныжьны Аԥсны ахада инапынҵақәа ихахьы ианигалак", – ҳәа азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Апарамент ахантәаҩы иациҵеит, иҵегь иҭацәхо адепутаттә ҭыԥқәагьы ҟалар шалшо. Избан акәзар Бжьаниа хәажәкыра 24 рзы ипресс-конференциаҟны аҳәамҭа ҟаиҵеит атәыла аԥыза-министрс дшеиҭо уажәы Жәлар реизара адепутатс иҟоу Александр Анқәаб.
"Еиҭалхтәхо адепутатцәа иҵегь ҟалар ауеит. Аӡәы ҳәа уажәнатә дҳаԥхьаӡар ауеит Александр Анқәаб. Даҽа ҩыџьа-хҩы адепутатцәа анагӡаратә мчрахьы ииасыр ҟалап ҳәа сгәы иаанагоит. Шаҟа ҭыԥ ҭацәуа анеилкаахалак, Апарламент иалкаау аокругқәа рҟны аиҭалхрақәа рыланаҳәоит", - иҳәеит Кәарҷиа.
Аԥсны ахада иалхрақәа мҩаԥысит амҽыша, хәажәкыра 22 рзы. Алхрақәа рылҵшәақәа рыла, аиааира игеит Аоппозициатә блок аԥхьагыла Аслан Бжьаниа. Иара иоуит 56% инареиҳаны абжьқәа.
Аԥсны ахада иҭоубашьҭаҵара азакәан инақәыршәаны имҩаԥысуеит АКХ аҵыхәтәантәи алкаақәа анрыланаҳәа аҽны инаркны 30 мшы рышьҭахь.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Владимир Путин Аслан Бжьаниа дидныҳәалеит
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 13 – Sputnik. Ахылаԥшра аушьҭырҭатә пункт "Егры" ԥхынгәы 13 асааҭ 15:00 13 рзы 74-ҩык ахысхьан. Абри атәы арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит ареспублика асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик.
Лара лажәақәа рыла, ахылаԥшра аушьҭырҭатә пункт "Егры" иахысуа рҭагылазаашьа агәаҭаразы аус руеит Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура, Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра, араионтә санитар-епидемиологиатә маҵзурақәа русзуҩцәа.
"Агуманитартә коридор иахысуа зегьы рбиоматериал гоуп, 14 рыҩныҵҟа аҽыԥхьакра ишахысша ашәҟәқәа рыҭоуп, избанзар Қырҭтәыла макьаназгьы авирус шьаҽым. Уаанӡа СЕС-и Аԥсны ААР-и рмаҵзурақәа агәҽанҵара рыҭан арҭ ауаа хылаԥшра рыҭаразы", - лҳәеит лара.
Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура Аҳәаахьчаратә отриад аиҳабы Рустам Латипов иажәақәа рыла, ԥхынгәы 13 рзы Қырҭтәыла Аԥсны атәылауаа 300-ҩык рҟынӡа ыҟан.
"Ихынҳәыз рҟынтәи ҽыхәышәтәра иҟаз маҷын, егьырҭ Гал араион инхо роуп. Урҭ еиуеиԥшым амзызқәа рыла Қырҭтәыла аҵакырахь иҟан", - иҳәеит иара.
Қырҭтәыла иҟоу Аԥсны атәылауаа рзы аушьҭырҭатә ҭыԥ "Егры" Аԥсны аганахь ала аҽа гуманитартә коридорк шаартхо азы адырра ҟаҵан ԥхынгәы 11 рзы.
Қырҭтәыла иҟоу Аԥсны атәылауааи иқәынхои рзы акоридор аартуп абарҭ арыцхәқәа рзы:
Ԥхынгәы 13 - 15, 2020 шықәса рзы асааҭ 9:00 инаркы 19:00 рҟынӡа аҭыԥантәи аамҭа инақәыршәаны;
Ԥхынгәы 16 - 17, 2020 шықәса рзы асааҭ 9:00 инаркы 15:00 рҟынӡа аҭыԥантәи аамҭа инақәыршәаны.
Қырҭтәылантәи ихынҳәуа атәылауаа зегьы ргәабзиара аҭагылазаашьа аилкааразы амедицина-санитартә гәаҭара хымԥада иахысроуп.
Аҳәынҭқарратә ҳәаа ахысра ҟалоит анаҩстәи адокументқәа рымазаараан:
Уаанӡа акаридор аартын рашәара 22 - 24 рзы. Усҟан ареспубликахь иҭалеит 907-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Геннади Гагәылиа иԥсҭазаара далҵит 71 шықәса дшырҭагылаз, амҩаду "Ԥсоу-Аҟәа" дшаныз Мысратәи абжьаларҭа азааигәара иҟалаз амашәыр иахҟьаны, цәыббрамза 8 рзы.
Алахьеиқәратә митинг мҩаԥысит Гәдоуҭатәи акультуратә хан ахыбраҿы.
Аԥыза-министр аҵыхәтәантәи имҩахь днаскьаргарц шәҩыла ажәлар еизеит, атәыла анапхгареи араионқәа рхадацәеи уахь иналаҵаны, Аԥсныҟа иааит иара убас Урыстәыла, Аахыҵ Уаԥстәыла, Приднестровие, Донецк рҟынтә аделегациақәа.
Аҵыхәтәантәи амҩахь анаскьагара ацеремониа мҩаԥысит Гәдоуҭатәи акультуратә хан ахыбраҿы.
Геннади Гагәылиа иҭаацәа.
Геннади Гагәылиа дҭахеит амҩатә машәыр иахҟьаны, цәыббрамза 8 рзы.
Аԥсны аиҳабыра.
Атәыла араионқәа зегьы рҟынтә ажәлар еизеит Геннади Гагәылиа дымҩаԥыргарц.
Акультуратә хан аекран ду аҟны Геннади Гагәылиа иԥсҭазаараҟнытә архивтә кадрқәа ддырбон.
Геннади Гагәылиа даара ижәлар ргәы далсит.
Аԥыза-министр аҵыхәтәантәи имҩахь днаскьаргарц ауаа рацәа еизеит, арахь иааит уи иҩызцәа, иколлегацәа, атәыла анапхгареи араионқәа рхадацәеи, аҳәаанырцәтәи атәылақәа рҟынтә аделегациақәа.
Акультуратә хан аҟны имҩаԥысит алахьеиқәратә митинг.
Аҳҭыртә ҟарул Аԥсны аԥыза-министр дымҩаԥыргоит.
Геннади Гагәылиа - зыхьӡ нагоу ауаажәларратә, аполитикатә усзуҩы, Аԥсны Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата аԥиҵеит.
Геннади Гагәылиа анышә дамардеит иқыҭа гәакьа Лыхны.
Гәдоуҭатәи акультуратә хан аҟны алахьеиқәратә митинг хыркәшахеит 15 сааҭ рзы.
Геннади Гагәылиа ишихәҭоу еиԥш ҳаҭырқәҵара дула дымҩаԥыргеит.
Геннади Гагәылиа анышә дамадоуп иани, иаби, иашьцәеи рывараҿы.
Иахьа Аԥсны ашколқәа рҟны аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы геит. Аушьҭымҭацәа рхыԥхьаӡара 1791-ҩык рҟынӡа инаӡоит.Жәеизаҩык медалла иалгеит. Арҵаҩцәа роушьҭымҭацәа ирзеиӷьаршьеит аԥеиԥш лашеи ақәҿиара дуқәеи. Аушьҭымҭацәагьы аганаҿ иаанмхеит, арҵаҩцәа акыршықәсазтәи рааԥсаразы иҭабуп ҳәа рарҳәеит.
Ишаԥу еиԥш, аушьҭымҭацәа ркьаҿ шкәакәақәа рҟны адныҳәаларқәеи азеиӷьшьарақәеи анырҵон. Аҵыхәтәан ажәҩан ахь аԥышҭарчқәа халарҵеит, раԥхьааҟа ирзыԥшу агәырӷьаратә хҭысқәа ирсимволны.
Акоронавирустә пандемиа иахҟьаны Аԥсны аиҳабыра ирыӡбеит хәажәкырамзазы ашколхәыҷқәа зегьы аҵараҟынтә роушьҭра, изаамҭанытәымыз аԥсшьара рыҭаны. Сынтәа аҵарашықәс хыркәшан лаҵарамза 13 рзы. Рашәара 2 рзы аушьҭымҭацәа ҩы-мчыбжьа ҳәа ашкол ахь ихынҳәит, аԥышәарақәа рҽырзыҟарҵарц. Иалагалаз аԥкрақәа ирыхҟьаны аҵараамҭа иахьагхаз азы, хә-ԥышәарак рхаҭыԥан сынтәа аушьҭымҭацәа иарҭон ҩба: ахатәы бызшәеи алгебреи.
Аԥсны ашколқәа рҿы игеит аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы.
Аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы геит атәыла ашколқәа 153 роушьҭымҭацәа рзы.
Сынтәа ашкол иалгаз ахәыҷқәа рхыԥхьаӡара 1791-ҩык рҟынӡа инаӡоит.
Жәаҩык аушьҭымҭацәа ахьтәы медалқәа роуит, аӡәы - араӡны.
Аҟәатәи ажәабатәи абжьаратә школ аҟны аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы.
Ахәыҷқәа ркьаҿ шкәакәақәа рҿы азеиӷьшьарақәеи адныҳәаларақәеи рыҩуан.
Аушьҭымҭацәа рырҵаҩцәа иҭабуп ҳәа рарҳәеит ирыдырҵаз ааԥсаразы.
Арҵаҩцәагьы ахәыҷқәа ирзеиӷьаршьеит мҩамш иқәларц, раԥхьаҟа иҵегь аҵара дуқәа рҵарц.
Шьҭарнахыс ашкол аушьҭымҭацәа аԥсҭазаара ду ахь ршьаҿа еихыргоит.
"Адау" Аԥсны иҟоу аӡхыҽҽақәа зегь реиҳа идууп ҳәа иԥхьаӡоуп, уи аура 100-метрак иреиҳауп. Аӡхыҽҽақәа Аалӡга аӡиас ашьхантә иалало аӡымахәҭа иарҿиоит, дара-дара еишьҭагылоуп. "Ирина" аура 40 метра иҟоуп. "Иԥшьоу" -38.
Аԥсшьаҩцәа рзы аӡхыҽҽақәа рахь амҩа аартын 2016 шықәсазы.
Ашахтиортә ҳабла Аҟармара х-ӡхыҽҽак ыҟоуп – "Иԥшьоу", "Ирина", "Адау".
Аҭыхымҭаҟны: аӡхыҽҽақәа рымҩахь арбага.
"Адау"- зегь реиҳа идуу аԥснытәи ӡхыҽҽоуп.
Аура 100-метрак иреиҳауп.
"Адау" инацәыхарамкәа иҟоуп даҽа ӡхыҽҽак "Ирина". Дара рахь аԥсшьаҩцәа рзы амҩа аартын 2016 шықәсазы.
Аӡхыҽҽақәа Аалӡга аӡиас ашьхантә иалало аӡымахәҭа иарҿиоит.
"Адау" ацаҟьа иагәылсуеит.
"Ирина" аӡхыҽҽахьы уназго амҩахәасҭа.
Аҟармара ирацәоуп аӡхыҽҽа маҷқәеи акәарҷҷақәеи.
Аӡхыҽҽақәа дара-дара еишьҭагылоуп.
Аалӡга аӡиаси уаҟа иху ацҳа хәыҷи убла иаахгылоит аҟармаратәи аӡхыҽҽақәа рахь уанцо.
"Иԥшьоу " аӡхыҽҽа аҿаԥхьа акаҳуажәырҭа аартуп.
Аӡхыҽҽа "Ирина" аура 40 метра иҟоуп.
Аӡхыҽҽа "Иԥшьоу" аура 38 метра иҟоуп.
Аалӡга аӡиас
Аӡхыҽҽақәа рахь анеира уадаҩуп – шьапыла, ма ишьҭыху машьынала унаӡартә иҟоуп.
"Ԥхынгәы акы инаркны ҳалагеит арзаҳалқәа рыдкылара. Ашәҟәқәа ҳадаҳкылоит азанааҭқәа фба рыла. Иахьазы арзаҳалқәа зегь реиҳа иахьырацәоу аҳазалхратә ус аҿоуп. Абитуриентцәа зегьы ҳрыҿцәажәоит, аус рыдааулоит, нас ауп ашәҟәқәа анҳадаҳкыло дара рҟынтә. Ақыҭанхамҩа азанааҭ ала имаҷхар ҳәа ҳшәоит. ААУ аҿы иазыҟарҵоит агрономцәа, ҳара иазыҟаҳҵоит ақыҭанхамҩа аекономика ахырхарҭала, ҳаицәажәан ауп ишыҟаҳҵо. Даргьы иаурышьҭуеит 10-ҩык рҟынӡа, ҳаргьы - убасҵәҟьа. Аха иахьазы 4-ҩык роуп ҳаинститут ахь ақыҭанхамҩа аганахьала ашәҟәқәа алазҵахьоу", - ҳәа азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жьҭаара 4 — Sputnik. Аԥсны иҟоу Аладатәи арратә округ аруаа агәаҭарақәа рҳәаа иҭагӡаны арратә техникеи абџьари рыла ахысрақәа мҩаԥыргеит,ашьхараҟны ацифратә еимадарақәа шьақәдыргылеит ҳәа аанацҳауеит Аладатәи арратә округ апресс-маҵзура.
"Аԥсны иҟоу Аладатәи арратә округ урыстәылатәи арратә база иаалырҟьаны иргылан. Агәаҭарақәа мҩаԥыргон аштаб афицарцәа. Дара иазгәарҭон арратә еилазаара азыҟаҵара аҭагылазаашьа, иаарласӡаны рнап ианҵоу адҵақәа рынагӡашьа", ҳәа арбан уаанӡатәи апресс-реализ аҟны.
Аполигон Ҵабал аҿы аруаа рхы иадырхәеит аимадара амобилтә комплекс "Редут", адәынтәи еиҭаҵуа аимадара анапхгараҭаратә ҭыԥгьы шьақәдыргылеит.
Апресс-маҵзура аинформациала ауснагӡатә иалахәын 500 инареиҳаны амотохысыҩцәа, 100 инареиҳаны атехника ҷыда: абронетранспортиорқәа БТР-82А, акәылӡтәы машьынақәа "КамазМустанг".
"Ахысратә полигон аҟны ахархәара рыман агранатаршәгақәа РПГ-7, автомат АК-74, аснаипертә винтовкақәа "Винторез", аршьаҟатә пулемиотқәа "Печенег", артиллериатә гаубицақәа Д-30, Калашников иавтоматқәеи ипулемиотқәеи. Зынӡа ахархәара рызун 45 нызқь џьаԥҳаны, агранатақәагьы абрахь иаалаҵаны, иара убасгьы егьырҭ абџьар хыкқәа" ҳәа аҳәоит адырраҟны.
Ар реиҭаҵраан ақыҭақәеи ашьхареи рҟны рдыррақәа аадырԥшуан. Автомабилтә колоннақәа рмашьынарныҟәцаҩцәа ашьха ӡиасқәеи аҭҳәаақәеи ирхысуан, ҷыдала ирыҭаз аԥынгылақәа ирҿысуан. Акәылӡылас атехникеи "аӷа" ирмчқәеи иреихсуан.
Апресс-маҵзура аинформациала ауснагӡатә иалахәын 500 инареиҳаны амотохысыҩцәа, 100 инареиҳаны атехника ҷыда: абронетранспортиорқәа БТР-82А, акәылӡтәы машьынақәа"Тигр", "КамазМустанг".
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Ҭагалан Аԥсны акырӡа ибеиан еиуеиԥшым ахҭысқәа рыла. Аԥсны Аиааиреи ахьыԥшымреи 25 шықәса ахыҵра азгәаҭан, аҽаҩраҭагалара аныҳәа Лыхнашҭа имҩаԥган, иара убас ирацәан акультуратә хҭысқәа.
Аҵарашықәс ҿыц иалагеит асабша, цәыббра 1 азы. Сынтәа раԥхьатәи аҵәҵәабжьы 2500-ҩык ахәыҷқәа рзы.
Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраҿ иҭахеит 3,5 нызқьҩык инареиҳаны, хә-нызқьҩык рҟынӡа ахәрақәа роуит. Ҩышәҩык хабарда ибжьаӡит.
Аиааиреи Ахьыԥшымреи 25-шықәса рхыҵра иазку Аиааира апарад иалахәын 1,5-нызқьҩык рҟынӡа аруааи шәкы инареиҳаны арратә техникеи, ахархәара рыҭоуп авертолетқәа МИ-8, МИ-24, ажәыларатә ҳаирпланқәа Л-39.
Аиааиреи Ахьыԥшымреи 25-шықәса анырхыҵуа амш аҽны ареспубликаҿы имҩаԥган еиуеиԥшым агәалашәаратә уснагӡатәқәа.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк агәалашәаратә монета "Аҧснытәи аҳәынҭқакрратә университет – 85" аикәшараҟны ахархәаразы иҭнажьит.
абҵара 15 рзы Аҳәынҭқарратә Аҿартә театр актиорцәа Аԥсуа драматә театр аҟны еизеит аспектакль "Амцҳәаҩ даҭахуп" ддырбарц. Дара ахыбрахь инармышьҭит. Аҿагыларатә акциа ҩымш имҩаԥысуеит. Аҿартә театр актиорцәа ирыдыргалеит ашәахьеи ахәашеи рыла Аԥсуа драматә театр аҟны иқәгылаларц, аха дара аҩаша, ахаша, мамзаргьы аԥшьаша ақәгыларақәа рымазар рҭахуп.
Жьҭаара 14 рзы Лыхнашҭа имҩаԥысыз аҽаҩраҭагалара аныҳәа иалахәын Гәдоуҭа араион ақыҭақәа 20 инареиҳаны.
Мықәашҭа аҽырыҩра мҩаԥысуан аа-дистанциак рыла.
"Аҟәатәи аҩра" ас азҿлымҳара бзиа амоуп
Аҽаҩраҭагалара ахыркәшара аныҳәа есышықәса Лыхнашҭа имҩаԥыргоит. Ари аҽны имҩаԥысуеит аҽырыҩрақәа, аҽырхәмаррақәа, авокалтә-инструменталтә ансамбльқәа рҟазара аадырԥшуеит. Амилаҭ чысқәа иара абра ауаа рыла ишабо иҟарҵоит.
Аԥсны ҭагалан ажь иаамҭаны иԥхьаӡоуп. Аԥсуа қыҭақәа рҟны иубар улшоит еиқәаҵәаҳҳараӡа иҟалахьоу ажьыргәыцқәа ишрылырхуа еилаччо аҩы.
Аԥсны аԥыза-министр Геннади Гагәлиа амҩатә машәыр аҟны дҭахеит цәыббрамза 8 рзы, асабша ауха, аиҳабыра рмашьынақәа еишьҭагыланы Шәачатәи аҳаирбаӷәазантә Аҟәаҟа ишаауаз. Аԥсны аԥыза-министр Геннади Гагәлиа иԥсҭазаара далҵит 71 шықәса дшырҭагылаз.
Аԥсныҟа иааит аԥсшьаҩцәа мҩаԥызгоз аретро-поезд "Золотой орел"
Иахьа Аԥсны ашколқәа рҟны аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы геит. Аушьҭымҭацәа рхыԥхьаӡара 1791-ҩык рҟынӡа инаӡоит.Жәеизаҩык медалла иалгеит. Арҵаҩцәа роушьҭымҭацәа ирзеиӷьаршьеит аԥеиԥш лашеи ақәҿиара дуқәеи. Аушьҭымҭацәагьы аганаҿ иаанмхеит, арҵаҩцәа акыршықәсазтәи рааԥсаразы иҭабуп ҳәа рарҳәеит.
Ишаԥу еиԥш, аушьҭымҭацәа ркьаҿ шкәакәақәа рҟны адныҳәаларқәеи азеиӷьшьарақәеи анырҵон. Аҵыхәтәан ажәҩан ахь аԥышҭарчқәа халарҵеит, раԥхьааҟа ирзыԥшу агәырӷьаратә хҭысқәа ирсимволны.
Акоронавирустә пандемиа иахҟьаны Аԥсны аиҳабыра ирыӡбеит хәажәкырамзазы ашколхәыҷқәа зегьы аҵараҟынтә роушьҭра, изаамҭанытәымыз аԥсшьара рыҭаны. Сынтәа аҵарашықәс хыркәшан лаҵарамза 13 рзы. Рашәара 2 рзы аушьҭымҭацәа ҩы-мчыбжьа ҳәа ашкол ахь ихынҳәит, аԥышәарақәа рҽырзыҟарҵарц. Иалагалаз аԥкрақәа ирыхҟьаны аҵараамҭа иахьагхаз азы, хә-ԥышәарак рхаҭыԥан сынтәа аушьҭымҭацәа иарҭон ҩба: ахатәы бызшәеи алгебреи.
Аԥсны ашколқәа рҿы игеит аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы.
Аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы геит атәыла ашколқәа 153 роушьҭымҭацәа рзы.
Сынтәа ашкол иалгаз ахәыҷқәа рхыԥхьаӡара 1791-ҩык рҟынӡа инаӡоит.
Жәаҩык аушьҭымҭацәа ахьтәы медалқәа роуит, аӡәы - араӡны.
Аҟәатәи ажәабатәи абжьаратә школ аҟны аҵыхәтәантәи аҵәҵәабжьы.
Ахәыҷқәа ркьаҿ шкәакәақәа рҿы азеиӷьшьарақәеи адныҳәаларақәеи рыҩуан.
Аушьҭымҭацәа рырҵаҩцәа иҭабуп ҳәа рарҳәеит ирыдырҵаз ааԥсаразы.
Арҵаҩцәагьы ахәыҷқәа ирзеиӷьаршьеит мҩамш иқәларц, раԥхьаҟа иҵегь аҵара дуқәа рҵарц.
Шьҭарнахыс ашкол аушьҭымҭацәа аԥсҭазаара ду ахь ршьаҿа еихыргоит.
"Адау" Аԥсны иҟоу аӡхыҽҽақәа зегь реиҳа идууп ҳәа иԥхьаӡоуп, уи аура 100-метрак иреиҳауп. Аӡхыҽҽақәа Аалӡга аӡиас ашьхантә иалало аӡымахәҭа иарҿиоит, дара-дара еишьҭагылоуп. "Ирина" аура 40 метра иҟоуп. "Иԥшьоу" -38.
Аԥсшьаҩцәа рзы аӡхыҽҽақәа рахь амҩа аартын 2016 шықәсазы.
Ашахтиортә ҳабла Аҟармара х-ӡхыҽҽак ыҟоуп – "Иԥшьоу", "Ирина", "Адау".
Аҭыхымҭаҟны: аӡхыҽҽақәа рымҩахь арбага.
"Адау"- зегь реиҳа идуу аԥснытәи ӡхыҽҽоуп.
Аура 100-метрак иреиҳауп.
"Адау" инацәыхарамкәа иҟоуп даҽа ӡхыҽҽак "Ирина". Дара рахь аԥсшьаҩцәа рзы амҩа аартын 2016 шықәсазы.
Аӡхыҽҽақәа Аалӡга аӡиас ашьхантә иалало аӡымахәҭа иарҿиоит.
"Адау" ацаҟьа иагәылсуеит.
"Ирина" аӡхыҽҽахьы уназго амҩахәасҭа.
Аҟармара ирацәоуп аӡхыҽҽа маҷқәеи акәарҷҷақәеи.
Аӡхыҽҽақәа дара-дара еишьҭагылоуп.
Аалӡга аӡиаси уаҟа иху ацҳа хәыҷи убла иаахгылоит аҟармаратәи аӡхыҽҽақәа рахь уанцо.
"Иԥшьоу " аӡхыҽҽа аҿаԥхьа акаҳуажәырҭа аартуп.
Аӡхыҽҽа "Ирина" аура 40 метра иҟоуп.
Аӡхыҽҽа "Иԥшьоу" аура 38 метра иҟоуп.
Аалӡга аӡиас
Аӡхыҽҽақәа рахь анеира уадаҩуп – шьапыла, ма ишьҭыху машьынала унаӡартә иҟоуп.
"Араса аганахьала апроблема дуқәа ыҟоуп сҳәар имцхоит, избанзар ауаа рхатә џьабаалеи иара убас араион ақыҭанхамҩа иазоужьыз амармалташьтә пты иаҿагыланы ақәԥаразы 500 литра ахәшәи рзаҳшеит. Ахәшә ирызшаз азхаӡом, избанзар араион аҟны 18 қыҭа ыҟоуп, быжь-нызқь гектар инацны арасаҭрақәа ыҟоуп. Ҳәара аҭахума, ацхыраара иҵегьы иҳаур ибзиахон, избанзар акәыкәбаачымазара иаҿагыло ахәшә ҳақәгәыӷуан, иахьа ишҳаҳауа ала, Аԥсны ахадара азҵаара аӡбара иаҿуп. Иҳаҩсыз амчыбжь азы араион ҳалсуан, ачымазара хәыҷык идәықәлахьеит, араса аус даара ашәарҭара иҭагылоуп. Анхацәа хәыҷык ацхыраара ҳазрыҭар, аура ҟалап ҳәа ҳгәы иаанагоит", - иҳәеит Шьониа.
Иара иажәақәа рыла, ҵыԥх араион аҟны 4 нызқь гектар араса вертолиотла ихәшәтәын, сынтәагьы ахәшәтәра арбан.
"Хәыҷык аус ҳарццакыр цәгьаӡам, ианаамҭоу ахәшәқәа ҳаур акәыкәбаачымазара аҟынтә, алҵшәа бзиахон. 2017 шықәсазы араса аҽаҩра 20 % ҳамаӡамызт, 2019 шықәсазы 50-80 процент рҟынӡа аҽаҩра аанашьҭит. Иаҳхысыз ашықәсқәа рзы иҟаҵаз ахәшәтәрақәа рылҵшәақәа ҳцәыӡыр ҟалоит шықәсык бжьаҳажьыр, ажәлар рџьабаа аӡы иагеит ауп. Араион ахадара ирдыруеит, аиҳабырагьы ирарҳәахьеит ацхыраара ҳаур, кәыркәамза ахәшәтәра иара иатәуп, ихымԥадатәуп. Иахьа ачымазарақәа ҳбоит, амармалташьтә птгьы иаҳа иацло иалагеит уажәтәи ашоурақәа раан, акәыкәбаачымазара аԥхьа инаргыланы еиҭазго иара ауп", - иҳәеит Шьониа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ажьырныҳәа 9 - Sputnik. Урыстәыла ахада Владимир Путини Ҭырқәтәыла ахада Реџьеп Типа Ердогани сааҭки бжаки инарзынаԥшуа имҩаԥысуаз, хыркәшоуп. Уаанӡа Путин Дамаск, Башар Асад диԥылеит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Аиԥылараан ирылацәажәан: Шьамтәылеи Ливиеи аҭагылазаашьа зеиԥшроу; ҩ-ганктәи аусеицура; урыстәыла – ҭырқәтәылатәи амеморандум анагӡашьа;
Аинрал Касем Сулеимани иҭахара ашьҭахь Америкеи Ирани реизыҟазаашьа.
Путин иазгәеиҭеит Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи адунеи зегьы аҿырԥш бзиа шыддырбо.
"Ҳара аамҭа уадаҩ ҳҭагылоуп. Адунеи зегь аҿеиԥш арегион аҿгьы аҭагылазаашьа бааԥсуп. Ус шакәугьы Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи аусеицуреи аиҩызареи аҿырԥшы аадырԥшуеит. Агәра згоит ԥхьаҟагьы ақәҿиара дуқәа шаҳзыԥшу", - иҳәеит Урыстәыла ахада.
Ҭырқәтәыла иаиуа агаз анашьҭыҩцәа ирхадоу акәны иҟоу тәылоуп Урыстәыла. Аенергетика аусхк аҿгьы апроек ҿыцқәаа ус рыдулахоит ҳәа азгәеиҭеит Таип Ердоган.
"Урыстәыла Ҭырқәтәылаҟа иаанашьҭуеит 400 миллиард кубометра агаз. Ҳара ԥхьаҟагьы апроект ҿыцқәа аус рыдулара ҳагәҭакуп", - иҳәеит иара.
Уаанӡатәи аиԥылараан анапы аҵаҩын амеморандум. Иара инақәыршәаны Анкара антитеррористтә операциа "Источник мира" амҩаԥгара иаҟәыҵырц ахыдҵа агеит. Адокумент анапы шаҵарҩызҵәҟьа акурдқәа аамҭа рыҭан ашәарҭадаратә зона аанрыжьырц.
"Ҳажәҩа еибаҳҭар, ҳаидгылар, иҳалымшо акгьы ыҟам" ҳәа азгәеиҭеит Урыстәыла ахада.
Иара убасгьы иазыӡбан Шьамтәылеи Ҭырқәтәылеи рҳәаа аицхылаԥшразы. Амеморандум арҭ апунктқәа нагӡоуп.
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Амҩаду ҿыц Џьубга – Шәача аура 119 километра иҟоуп ҳәа аанацҳауеит Краснодартәи атәылаҿацә ахадара.
"Ари амҩа ашьҭаҵара Шәачеиԥш Амшын еиқәа арегион зегьы аҿиара иацхраауеит. Амҩаду ҿыц Џьубга – Шәача аура 119 километра иҟоуп. Иара аиланхарҭақәа ирхыган имҩангоуп. Уи акраҵанакуеит, аиҳарак Тҟәаԥстәи араион азы. Уа амҩақәа машьынала иҭәуп", - ҳәа иҳәеит атәылаҿацә агубернатор Вениамин Кондратьев.
Ари амҩа Шәачеиԥш Амшынеиқәа арегион зегьы аҿиара иацхраауеит ҳәа иҳәеит иара.
Иахьазы аус зуа амҩацәаҳәа Џьубга – Шәача Шәача егьырҭ Урыстәыла арегионқәа ирыдызҳәало мҩа заҵәыкны иҟоуп. Ҩ-цәаҳәакны ишьақәгылоуп. Аԥхынразы акыр ауадаҩрақәа аиуеит атранспорт арацәаразы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Амҩаду Џьубга - Аԥсны аҳәаа ахәҭак аамҭала иаанкылоуп
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6611-ҩык COVID-19 рыдбалан, 135-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 3579-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит апортал стопкоронавирус.рф.
Аиҳарак ачымазара змоу рацәоуп Москва (685), Подмосковье (292), Ханти Манцызтә Автономтә Округ (289), 280 – Санкт-Петербург, 270 — Свердловск, 239 — Иркутсктәи аобласт.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 687 862-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 454 329-ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 296-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра коронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала ареспубликаҿ 38 чымазара-хҭыс ыҟан, хҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 34-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы – лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Араса аганахьала апроблема дуқәа ыҟоуп сҳәар имцхоит, избанзар ауаа рхатә џьабаалеи иара убас араион ақыҭанхамҩа иазоужьыз амармалташьтә пты иаҿагыланы ақәԥаразы 500 литра ахәшәи рзаҳшеит. Ахәшә ирызшаз азхаӡом, избанзар араион аҟны 18 қыҭа ыҟоуп, быжь-нызқь гектар инацны арасаҭрақәа ыҟоуп. Ҳәара аҭахума, ацхыраара иҵегьы иҳаур ибзиахон, избанзар акәыкәбаачымазара иаҿагыло ахәшә ҳақәгәыӷуан, иахьа ишҳаҳауа ала, Аԥсны ахадара азҵаара аӡбара иаҿуп. Иҳаҩсыз амчыбжь азы араион ҳалсуан, ачымазара хәыҷык идәықәлахьеит, араса аус даара ашәарҭара иҭагылоуп. Анхацәа хәыҷык ацхыраара ҳазрыҭар, аура ҟалап ҳәа ҳгәы иаанагоит", - иҳәеит Шьониа.
Иара иажәақәа рыла, ҵыԥх араион аҟны 4 нызқь гектар араса вертолиотла ихәшәтәын, сынтәагьы ахәшәтәра арбан.
"Хәыҷык аус ҳарццакыр цәгьаӡам, ианаамҭоу ахәшәқәа ҳаур акәыкәбаачымазара аҟынтә, алҵшәа бзиахон. 2017 шықәсазы араса аҽаҩра 20 % ҳамаӡамызт, 2019 шықәсазы 50-80 процент рҟынӡа аҽаҩра аанашьҭит. Иаҳхысыз ашықәсқәа рзы иҟаҵаз ахәшәтәрақәа рылҵшәақәа ҳцәыӡыр ҟалоит шықәсык бжьаҳажьыр, ажәлар рџьабаа аӡы иагеит ауп. Араион ахадара ирдыруеит, аиҳабырагьы ирарҳәахьеит ацхыраара ҳаур, кәыркәамза ахәшәтәра иара иатәуп, ихымԥадатәуп. Иахьа ачымазарақәа ҳбоит, амармалташьтә птгьы иаҳа иацло иалагеит уажәтәи ашоурақәа раан, акәыкәбаачымазара аԥхьа инаргыланы еиҭазго иара ауп", - иҳәеит Шьониа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, рашәара 26 - Sputnik, Мариа Науменко. Россотрудничество ахада ҿыц Евгени Примаков Sputnik акорреспондент илзеиҭеиҳәеит амаҵзура аиҭакрақәа ахҭысраны иҟоуп ҳәа.
"Амаҵзураҿы иҟоу апроблемақәа ртәы зегьы ирдыруеит. Сара ари аҭыԥ ахагылара сақәшаҳаҭхеит, избанзар ибзианы издыруеит иҟаҵатәу. Ҳәарада, апланқәа сымоуп. Россотрудничество аиҭакрақәа ақәшәоит, аха урҭ макьаназы рӡыргара сҭахым", - иҳәеит Евгени Примаков.
Примаков иара убасгьы иҳәеит ԥхьаҟатәи иусуразы еилацәажәараны ишыҟоу Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови иареи. Дара еиқәшәараны иҟоуп рашәара 26 рзы.
Примаков Евгени Александр-иԥа Россотрудничество анапхгаҩыс дҟаҵазааит ҳәа аҳәоит Владимир Путин инапы зҵаиҩыз аусдҵа. Евгени Примаков жәларбжьаратәи азҵаарақәеи агуманитартә проектқәеи рзы Аҳәынқарратә дума ахантәаҩы иабжьгаҩыс дыҟан. Иара урыстәылатәи адипломат, уаанӡа Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрс иҟаз Евгени Примаков димоҭоуп.
Евгени Примаков – жәларбжьаратәи журналиступ, Евгени Сандро ҳәа апсевдоним иманы дыҩуан. 2018 шықәсазтәи алхрақәа раан Владимир Путин игәрагаратә хаҿны дықәгылан.
Аҳәаанырцә инхо ҳџьынџьуааи агуманитартә усеицуреи Ихьыԥшым атәылақәа Реидгыла аусқәеи рзы Афедералтә маҵзура (Россотрудничество) адунеи атәылақәа 80 рҿы 97 хаҭарнакра амоуп. Уаанӡа иара напхгара алҭон Елеонора Митрофанова.
АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Сҭампыл игылоу Аԥшьа Софиа луахәама астатус еиҭаркит, уажәшьҭарнахыс иџьаамахоит ҳәа аанацҳауеит амаҵзура Anadolu.
"Ҭырқәтәыла Аҳәынҭхеилак ишьақәнарӷәӷәеит Аиа-Софиа Асулҭан Мехмет Хан ихьӡ зху Афонд абаланс аҿы иҟоуп, убри инадҳәаланы џьаамак аҳасаб ала ахархәара ҟалоит", - ҳәа ирыдыркылаз аӡбамҭа ахҳәаа ааргоит.
Аҳәынҭқарратә реестр аҿы Аиа-Софиа аџьаама ҳәа ианҵахоит, ари афакт аиҭакрагьы ҟалом", - ҳәа аҳәоит Аҳәынҭхеилак аӡбамҭа.
Уаанӡатәи адыррақәа рыла, Ҭырқәтәыла аҳәынҭхеилак иаԥнахит 1934 шықәса рзы ауахәама музеизааит ҳәа иҟаҵаз аусӡбара. Ҭырқәтәыла ААР ахада Мевлиут Чавушоӷлу аҳәамҭа ҟаиҵахьан атәылаҿ ауахәама астатус аԥсахразы азин шыҟоу, егьырҭ атәылақәа ргәаанагара иазхьамԥшыкәа.
Аԥшьа Софиа луахәама Константинополь османаа ианрымпыҵархала, Византиатәи аимпериа анеилаҳа ашьҭахь, 1453 шықәса рзы иџьаамоуп ҳәа азҳәан. Аха 1934 шықәса рзы Кемаль Ататиурк иусдҵала амузеи ҳәа астатус аҭаны ИуНЕСКО Адунеизегьтәи аҭынха асиа иаҵаркын.
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Ахысҩы данаалаик, аинструктор раԥхьа атеориатә курс дахижьуеит, уи сааҭк инарзынаԥшуа ицоит. Акласс аҿы икыдуп афотоматериалқәа, урҭ рыла ахысҩы иҳамоу абџьар хкы аҟнытә иалихыр илшоит иара ииҭаху, уи аимыхшьа, аибыҭашьа ирбаны, акышьа, агылашьа иеилыркааны ахысырҭахь диаргоит. Уаҟагьы иара дицуп аинструктор. Ахысра аҽазыҟаҵара сааҭки, сааҭки бжаки аамҭа агоит. Абри аус зегьы аан ашәарҭадаратә маҵзура ахаҭарнакгьы дрыцуп. Араҟа ус баша ахысшьа ада, абџьар аныҟәгашьа, уи ахархәашьа акультурагьы аҭыԥ амоуп. Иааџьаушьаратә, иаауа рахьтә аҭыԥҳацәа рацәоуп. Иҟоуп лассф-лассы иаҳҭаауа. Шьоукы ахысра спортк аҳасабала иазнеиуеит, абџьар бзиа ирбоит. Иҳәатәуп, аҭыԥҳацәа рхысшьа ҽакала ишеиҿкаау, иаҳа ирлас ишрыцааиуа. Иҭышәынҭәалоуп аҟнытә, ироуа аинформациа иаҳа лассы ирыдыркылоит, аԥаҭԥаҭра рылаӡам, ҭынч ихысуеит", - ҳәа азгәеиҭеит Аҩӡба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, абҵара 20 - Sputnik. Шәачатәи аҳазалхыҩцәа урыстәыла-аԥснытәи аҳәааҿы закәаншьаҭада аҳәаа иахыргоз ажәытә ԥара аколлекциа ааныркылеит ҳәа аанацҳауеит аҳазалхра апресс-маҵзура.
Автомашьына KIA SPORTAGE ала аҳәаа иахысуаз ахаҵа даанкыланы амашьынагәаҭара анымҩаԥысуаз аинспекторцәа абагаж аҟәшаҿи ахатәхархәаратә маҭәеи рҟны ирбеит абанкнотқәа, ачекқәа, акупонқәа, аталонқәа, асертификатқәа, аоблигациақәа.
Амашьына зхатәу ахаҵа иҳәеит аколлекциа иара ишихатәу, аха убри аан уи шьақәзырӷәӷәо адокументқәа изцәырымгеит.
"Уажәазы аԥаратә дыргақәа рпартиа аанкылоуп, аекспертизахь инашьҭуп. Аекспертиза ишьақәнаргылоит урҭ рыхәԥса", - ҳәа азгәеиҭеит Шәачатәи аҳазалхра аушьҭырҭатә ҭыԥ "Адлер" аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Алексеи Быков.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ашәарҭара зланы ирыԥхьаӡаз аалыҵ аҳәаа иахырмыжьит
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Ес-иааиуа ахәышықәса аҳауа градуск иадамзаргьы ишьҭыҵуеит аиндустри аамҭа иаҵанакуа 1850-1900 ашықәсқәа ирҿырԥшны ҳәа аҳәоит Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаара аҳауатә зыԥхьагәаҭара адыррақәа.
Уи адагьы иазгәарҭоит шықәсык ашьҭахь аҳауа 1,5°С ишьҭыҵыр шалшо. Аҟазауаа рдыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи ахәышықәса реиҳа ишоураз шықәсқәоуп.
Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаараҿ агәра ганы иҟоуп аҭҵаарадырра аҳауа аԥсахразы парижтәи аиқәшаҳаҭра ахықәкқәа рынагӡаразы аусдҵақәа шықәыргылахо – аиндустриаамҭа иаҿырԥшны ҳазҭоу ашәышықәсазы аҳауа 2°С еиҵатәызарци 1,5°С аҳауашьҭыҵра аԥкыра аҭарази.
Аметеорологиатә зыԥхьагәаҭарахь иаҵаркхом COVID-19 апандемиа иахҟьаз агазқәеи аерозольқәеи аҳауа ралалара. CO2 атмосфераҿ акраамҭа аҟазаара ашоура ашьҭыҵра мзызны иамоуп. Уи аҳауа амԥсахырцгьы алшом.
Аиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ хада Петтери Таалас иазгәеиҭеит COVID-19 адунеитә економика иҵоурам анырра шанаҭазгьы, аҳәынҭқаррақәа рхы иадырхәароуп апандемиашьҭахьтәи аиҭашьақәыларазы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара ҳәа.
АҞӘА, ԥхынгәы 10 - Sputnik. Аминистрцәа Реилазаараҟны агуманитартә цхыраара азҵаарақәа рзы акомиссиа аусура еиҭалагеит аилазаара еиҭакны ҳәа аанацҳауеит Аиҳабыра рсаит.
Акомиссиа аилазаара ҿыц иалагалоуп уаанӡа Асоциалтә еиқәыршәареи адемографиатә политикеи Рминистрраҟны иаԥҵаз Ауаажәларратә хеилак алахәылацәа, Аԥсны икоммерциатәым аиҿкаарақәа Рассоциациа анагӡаратә директор Азамаҭ Багаҭелиа, "Москватәи аԥсуа диаспора" анапхгара алахәыла Инна Барчанԥҳа, Аҟәатәи ақәыԥшцәа рыҩны адиректор лхаҭыԥуаҩ Аида Ладариаԥҳа.
Акомиссиа напхгара аиҭоит аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, Афинансқәа рминистр Владимир Делба.
Ԥхынгәы 9 рзы имҩаԥысыз акомиссиа раԥхьатәи аизараҟны ирыхәаԥшын ахатәхаҿқәеи ауаажәларратә еиҿкаарақәеи Аԥсныҟа иаарышьҭуа аидарақәа агуманитартә цхыраара астатус рыҭара азҵаарақәа. Акомиссиа Аԥсныҟа иаауа агуманитартә цхыраара аиуреи аихшареи мҩаԥызго аусбарҭақәа, аиҿкаарақәа, ахаҿқәа ркоординациа мҩаԥнагоит аҳәынҭқарратә ҩаӡарала.
Акомиссиа иара убасгьы аидара агуманитартә цхыраара астатус анаҭоит уи азы иахәҭоу ашәҟәқәа ацҵаны. Аршаҳаҭга змоу роуп азин зауа "Аҳазалхратә тариф" азакәан инақәыршәаны аҳазалхратә льготақәа зауа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: