Аԥсҭазаара даара икыднаҟьахьоу, абга аҟырҟы икылнаххьоу, адунеи аҿы ашәҟәыҩҩцәа дуқәа уанрызхәыцуа, абриаҟара абаҩхатәра бзиа Анцәа ду ианриҭа, абри аҩыза аԥсҭазаара уадаҩ зраҭәеишьеи ҳәа ахәыцра уалагоит… Убасҵәҟьа, зыԥсҭазаараҿы акрызхызгаз, шьаҿацыԥхьаӡа ауадаҩрақәа ззыԥшыз, аха акы зхаҵамырхакәа иааиуаз, урҭ амыҟәмабарақәа еиҳагьы ашьанҵеиԥш идырӷәӷәоз дреиуан ҳашәҟәыҩҩы ду, Дырмит Гәлиа ипремиа иаԥсахаз Џьума Аҳәба.
Уи алитературахь раԥхьатәи ишьаҿақәа анеихигоз, данҩыҵшәа инаркны гәыблыла дыззыҟаз ажурнал "Алашараҿ" икьыԥхьит уинахыстәи иԥсҭазаара зегьы асаркьеиԥш уагәылаԥшны иузырбо иажәеинраалақәа руак:
Закә еидароузеи, иараби, закә еидароузеи,
Изакә ладароузеи, изакә ҩадароузеи!..
Сқәыԥшра – ахага, иархаган исхалама,
Ӡәыр садицалама, ӡәыр саҵеицалама?!
Сшаҵоу саҵоуп, ашьаԥха сыланаҵ,
Ауаҩы игәрагара, игәыбылра сыманаҵ!
Сеидара мшынуп, ицәқәырԥоит, ишуеит, еисуеит,
Аӡба сакыцԥхьаӡа - изжәуеит,
Изжәыцыԥхьаӡа - аӡба сакуеит!..
Ҳара иахьа ҿыӷәӷәала иаҳҳәар ҳалшоит, ҳлитератураҿы иреиӷьӡоу апрозаикцәа хәҩык рыхьӡ еиқәаҳԥхьаӡозар, урҭ рыгәҭа дыӷәӷәаӡа дышгылоу "Ҭоуӷани", " Бзоуи", " Ақәыџьма ҟьалеи", "Ахамышҭыхәи" иара убасгьы егьырҭ иссиру ажәабжьқәеи, аповестқәеи, ароманқәеи, апублицистикатә рҿиамҭақәеи равтор Џьума Аҳәба.
Уи иԥсҭазаара зегьы, шәымҭак иадамзаргьы, ҳажәлар ирҟәыган иҟамлацызт, ҳажәлар реилашыра агәҭаҵәҟьа далагылан, иахьагьы акаҩ-акаҩҳәа ҳгәы иқәыҩуеит есжәашықәса имҩаԥысуаз аизара дуқәа рҿы, акгьы иаламҩашьоз, амцаԥшь зцырҟьоз иара ибжьы… Уи ажәлар рус ду далахәын, далагылан, аха уажәы-уажә ишәҟәҩыра игәы иҵхон, аӡмыжь ду иарааԥсо, аӡыӷӷарахь дшеихо еиԥш, деихон ирҿиамҭақәа рахь… Уи ус шакәу уҵарҳәоит иара иажәақәа: "Сшыхәыҷӡаз еилыскаахьан сара исусу ашәҟәыҩҩра ауп ҳәа. Изхысҳәаауа, аполитика ду сазааигәаӡаны саннеилак, схьаҵны, сышәҟәҩыра ашҟа схынҳәуан…"
Уи акыршықәса иааиԥмырҟьаӡакәа дызлаз ажурнал "Алашара" аредколлегиаҿ ицәажәарақәа раан, зегь раԥхьа иргылоз иара ихаҭа есымша цәашьыркыла дзышьҭаз ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа рыцхраара акәын, абаҩхатәра акәиц зларшәыз рымҵәыжәҩа аиҵыхра дашьҭан… Уи дзықәныҳәан амҩа иқәиҵаз аҿар аӡәырҩы иахьа ҳлитература иарӷьажәҩан иаҵагылоуп!..
Џьума ипрозеи, ипублицистикеи, идрамеи ирыҵоу афилософиа, аҵаулара ижәлар рыԥсҭазаара аҵаҟынтәи ихаигалаз ауп… Уи ирлас-ырласны иҳәалон: "Аԥсуа игәаҵәа адәахьы идыкнаҳалоуп, уаҵәы иҟалауа иахьа игәы иасуеит!" ҳәа. Ус акәын дшыҟаз иаргьы, ишьацәхыԥ инаркны ихыцәхәыц аҟынӡа даԥсыуан, иԥсадгьыли, ибызшәеи, иламыси ирықәԥалаз - иара диаӷан…
Уи аибашьраҿ дызлаԥшыз, хаҵара згымыз ижәлар ақырҭуа фашистцәа изҭадыргылаз аниба, дара ирхыргаз иаргьы ианихига, ашьҭахь ихәрақәеи ихьаақәеи ицрымҵӡо дыргәаҟуа данрымаз, шықәсқәак анҵы, иҩит абарҭ рҩызцәа ацәаҳәақәа: "Аибашьра иалахәыз, изхызгаз, згәыцә аҵәымӷ алахаз аҵла даҩызахоит, иԥсы ахьынӡаҭоу дзацәцом, изынхоит…"
Урҭ зегь дыриааины, шьамх сеиԥш еимгәҳәаны, иахьауажәраанӡа дааит Џьума. Уи аџьҵла даҩызан, деилаҟацан, иаҳзаԥиҵеит ҳгәы зыздуу, зеиӷьаҭам апрозатә рҿиамҭақәа… Сара агәра згоит урҭ, ҳбызшәа- ҳаԥсадгьыл иқәыҩуанаҵы, абиԥарацыԥхьаӡа игылоу аҿар ишрыциуа, ишрыцзаауа, ирыхӡыӡаауа, ишрыцнаскьало рыԥсҭазаара зегьы аҿы… Уброуп иахьыҟоу ашәҟәыҩҩы инасыԥгьы, иразҟгьы, ирҿиамҭақәа иахьатәи абиԥараҿ иаанымгылакәа, иахьеи уаҵәи рыбжьара ахьтәы цҳа анхырҵо, уи, ахьтәы маакыра анҿарҵо… Уи аҩыза алахьынҵа бзиа иман Џьума, ари адунеиаҿ абриаҟара дзыргәаҟыз, игәырӷьара иагзырхаз ибаҩхатәра иациҵеит, ашәышықәсақәа рҿы имыԥсӡо алитературатә ԥсҭазаара ҳамҭас ииҭеит!..
Уи зызгәамҭо иара иажәақәа ицхраауеит: "Абза аԥсы ибла хиҩоит. Аԥсы абза ибла хитуеит!.."
Аҵыхәтәан, абра исгәаласмыршәар соунашьҭӡом, 1957 шықәсқәа рзы, алитература ду ахь амҩа даннықәлоз, ашьҭахь иԥсҭазаара зегьы иахсаалахаз, иалахьынҵахаз, ажурнал "Алашара" ианиҵаз иажәеинраала бзиа:
Сразҟы, сразҟы сылахәмаруеит,
Са сымпылхеит иара азы.
Наскьа игылан зны имақаруеит,
Мшын хыҵроушәа ицәқәырԥа-хәмаруеит,
Иччо сажьжьоит аҽазны!..
Зных ибжьоушәа ус икәаруеит,
Абӷа ҭынчуп, ирҳаӡом!..
Нас ишнеиуа, убас ихәмаруеит,
Убас игәаан уи мақаруеит,
Амԥан сықәлан ҟалаӡом!..
Аха сгәыӷуеит, знымзар зны,
Аӷәра скып ҳәа, ирӷәӷәаны!..
Џьума ажурнал "Аԥсны аҟазара" анаԥҵахаз аҽны инаркны, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рҟынӡа уи редактор хадас даман, иреиӷьӡаз ҳинтеллигенциа зегьы уи акультуратә хәышҭаара акәша-мыкәша еизон, иалацәажәон ҳкультура, ҳлитература, ҳаԥсҭазаара ахырхарҭақәа зегьы…
Ахаан хашҭшьа амам, аԥсуа-ақырҭуатә еибашьра аан, Џьума ақырҭқәа данрымпыҵашәа, аурыс интеллигенциа, ашәҟәыҩҩцәа дуқәа, уи иеиқәырхаразы шаҟа џьабаа рбаз, шаҟа ааԥхьара ҟарҵаз… Урҭ ашәҟәыҩҩцәа иреиуоуп адунеи аҟны зыхьӡ еицырдыруа ашәҟәыҩҩцәа дуқәа - Леонид Леонов, Сергеи Михалков, Тимур Пулатов, Алим Кешоков, Владимир Солоухин, Азат Абдулин, Мустаи Карим, Иаков Козловски, Николаи Доризо, Михаил Алексеев.
Уи иаанаго, Џьума, аԥсуаа реиԥш, Урыстәылагьы ибзиаӡаны дырдыруан, уатәи иҩызцәа иара доурышьҭаанӡа тәаха-ԥсыха рымаӡамызт, Урыстәыла Ахада Б.Н. Ельцин инаиркны адепутатцәа зегьы ршьапы иқәдыргылеит!..
Џьума иԥсымҭазгьы, ирлас-ырласны иҩызцәа ҳабжьара баша имҳәозаарын "Аԥсра бзиа - ԥсҭазаарак иаԥсоуп!" ҳәа! Уи хаҵаҵас, иҭаацәа иқьыбжьыҵәҟьа дмырҳаӡакәа, иԥшӡаны дагьаԥылеит аԥсра! Абринахысгьы, агәарагәараҳәа еиқәу иара "Икәаш мца" иԥсеиԥш бзиа иибоз ижәлар арыԥхалааит!..
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Жәлар рырҿиамҭа хьыршәыгәқәа ҟаимаҭла ирныԥшуеит аԥсуаа ҳабзазара, ҳкультура, ҳанхашьа, ҳанҵышьа, ҳдунеихәаԥшышьа. Аҵарауаҩ, афльклорҭҵааҩ Сергеи Зыхәба ианҵамҭақәа рҿы иҩуан, ақьаад ахь ирзиамгаз, изхьымӡаз афольклортә нҵамҭақәа шыҟоугьы, еиқәхаз ҟаимаҭла ишаадырԥшуа "аԥсуаа аҭоурыхтә мҩа ду ишанысыз". Аҵарауаҩ иазгәеиҭон аԥсуаа "адунеи иқәынхо ажәлар дуқәа рҿы иацәыԥхамшьакәа, уимоу изларылагылаша адоуҳатә культуратә баҟа ссирқәа аԥырҵеит" ҳәа.
Аԥсуа жәлар рҿаԥыҵтә рҿиамҭақәа ашәҟәы анҵара ианалагаз 19-тәи ашәышықәса аҩбатәи азбжа инаркноуп, насгьы иахьа уажәраанӡагьы уи апроцесс аанымкылац. Жәлар рырҿиамҭақәа иаадырԥшуеит ҳара егьырҭ амилаҭқәа ҳазлареиԥшым, ҵасқәас иҳамаз уҳәа, ҳхаҭара шьақәзыргыло хьыршәыгәқәаны ҳдоуҳатә культура иаласоуп ҳфольклор.
Аԥсуа жәлар рҳәамҭақәа рҿы имаҷым аԥҳәыс лаҳаҭыр иазку анҵамҭақәа, урҭ иаадырԥшуеит ауаажәларра рсоциум аҿы уи лроль хаданы ишыҟаз, насгьы, лыхьӡи лыхьымӡӷи рыхьчара ахаҵа ишиуалыз. "Ала бзиа аԥҳәыс илеишуам", - рҳәоит аԥсуаа, уи ала лара лаҳаҭыр шдуу, ишабалакгьы улызныҟәар шамуа аарԥшуа. Даҽаџьара иаҳԥылоит "Ан ахьы дазыԥсахуам" ҳәа ажәаԥҟа, "Аԥҳәыс бзиа дызмоу, мҩаныфа иҭахӡам" - ҳаԥхьоит даҽаџьара. Абас ҳҿынаҳхар, имаҷым аԥҳәыс лаҳаҭыр иазку аҳәамҭақәа.
Иахьа сыззааҭгыларц исҭаху, аԥҳәысеиба илыдҳәалоу ахәыцрақәа роуп. Санхәыҷыз абыргцәа исзеиҭарҳәахьаз ахы ахьцо ала, аԥҳәыс деибаны данынхалакгьы, маҷк аамҭа анцалак, уи лразҟы амҩақәҵара иалагон. Еиҳаракгьы, аԥҳәысеиба ахшара ааӡатәыс илымазар, лхәыҷқәа абыс ироуша иазхәыцуан. Избан, сазҵаауан сара. Избанзар "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит" рҳәон аиҳабацәа.
Ииашаҵәҟьаны, аԥҳәыс деибаны данынхалакгьы, икылкааны илышьклаԥшуан, иҟан уи лымариа иашьҭалоз ахацәагьы. Абас иҟамларц азы, лара хаҵа дрышьҭуан.
Ҳара ҳқыҭа аҩадахьы инхон ҭаацәарак, урҭ хәҩеишьцәа ыҟан. Акыр саныҩеидас ауп ианеилыскааз, аишьцәа реиҳабы, аныки абыки ирхылҵыз шиакәмыз. Уи дышхәыҷӡаз иаб дыԥсит, нас иан ҳара ҳқыҭаҿы инхоз ԥҳәыс даазымгацыз ахаҵа дирҭеит. Араҟа лара илыхшеит даҽа ԥшьҩыԥацәа. Аишьцәа реиҳабы дырнықәуан, еилых рымамызт. Ҳаиҳабацәа ишырҳәоз ала, ажәытәан, аԥҳәысеиба аҷқәын дирҭар ауан, уи иахьеиԥш иҵәылырхуамызт.
Хымԥада, иуԥылон аԥҳәысеиба лхәыҷы иаб иҩны дааныжьны, лара аҩынра ҳәа даҽазнык данцозгьы, аха еиҳаракгьы, ан лыхшара лара ишлыцыз хаҵа дрышьҭуан.
Зынӡа ажәытәӡа, аиашьа дыԥсыр, уи иԥҳәыс иашьа дирҭон, илымаз ахшара иҩны иааӡарц, раб игәара иацәымӡырц азы. Абри аверсиа еиҳа ижәытәӡатәиуп, избанзар иаҳхысыз ашәышықәсазы ус еиԥш ахҭысқәа уԥыломызт, иуԥыларгьы, ихьымӡӷны иршьо иалагахьан. Ари иахьа ҟалашьа змам акәны иаҳбозар, ажәытәан аԥҳәысеиба лразҟы мҩақәырҵон, илымаз ахшара абыда инымхарц азы, рыжәлантәқәа рааигәара инхарц азы. Абри аҳәамҭазы санду исалҳәахьан, ус зыҟарҵоз "ахәыҷқәа рымазар, раб иҩны иааӡарц, атәымџьара икыдымԥшыларц азоуп" ҳәа.
Анаҩстәи аамҭақәа рзы, аԥҳәысеиба "арбаӷьгьы шлеиҽырбоз" рхашҭуамызт, убри аҟынтә, шамаха уи деибаны дынрыжьуамызт. Ус акәзаргьы, абзҳәацәа аԥҳәысеиба еснагь рылаԥш лхын, убас иҟоуп иахьагьы. Гәнаҳарыла ахҳәаа анлоуагьы ыҟоуп, избанзар "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит".
Ажәытә аамҭақәа рзы, аԥҳәысеиба аҭаацәара иаламлацыз дирҭозҭгьы, анаҩсан, лара аразҟы лоур, дҵәылырхуа иалагеит. Ҳазҭагылоу аамҭақәа ртәы ҳҳәозар, еилыҵыз, ма еибахаз аҩнра ҳәа данцо, иахылҵуа ацәажәарақәа рацәоуп, дызго иҭынхацәагьы уи ианаҿагыло ыҟоуп. Атрадициақәа рҽырыԥсахуеит, аха, ус акәзаргьы, "аԥҳәысеиба арбаӷьгьы леиҽырбоит" захьӡу аилкаара ԥсахрак амоуӡакәа иахьагьы иаанхоит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь еибаны инхаз аҳәса маҷҩымызт, урҭ рахьынтә иҟоуп анаҩсан зразҟы еиқәзыршәаз, аха ҳара ҳауаажәларратә философиаҿы арҭ ахҭысқәа еиҳа негативла ишрыдыркыло убаратәы иҟоуп. Ахаҵа аԥҳәысеиба хатә ҩызас дигар лыхшареи лареи рныҟәгара илшозар, иамоузеи уи? Иабанӡаиашоу ауаҩы ихатә ԥсҭазаара аҵәылхра? Акырынтә исаҳахьеит абарҭ иреиуоу аҭагылазаашьақәа анцәырҵлакгьы, ауацәа аразҟы шеиԥдырҟьо, нас аԥҳәсеиба дзыдмыргаз иразҟы аныманшәаламхо.
Сара иахьсызҳауаз ақыҭаҿы, ҳанхарҭа иацәыхарамкәа анышәынҭрақәа ыҟан. Усҟан ирлас-ырласны иныҟәоз автобус зны-зынла даанагон ашәы зхьыссы иҟаз аԥҳәысеиба. Лыла аҭаԥшырҭа умоуа ашәы даганы дшыҟазгьы, иубон дшыԥшӡаз, автобус аанӡа ҳәа лыҩныҟа дцарцаз дахьгылоз аангыларҭаҿы илыхәаԥшырц инеиуазгьы ыҟан, убас деиҿкаан, ашәы илшәыз лыԥшӡара азхымҩо.
Лара ҩыџьа ахшара дранын, қәрала 25 шықәса дреиҳамызт усҟан. Еснагь ахьаа зхыз лыблақәа уажәгьы исгәалашәоит. Аамҭа анца, абри аԥҳәыс ԥшӡа лшәы анылшәылх ашьҭахь, дышԥҳәысеибазгьы, ашьҭазааҩцәа лоуит. Илышьҭалеит аԥҳәыс дзымгацыз аҷқәынцәагьы. Руаӡәы лгәы дақәшәон, аха лара лани, нас лабхәындцәеи илцәыԥсыз лхаҵа қәыԥш ишьҭахь ахаҵацара ԥхашьароуп ҳәа ианылҿадырхьы, мап лкит. Уаҳа разҟы лмоукәа ус дымҩаст. Иахьагьы данысԥыло ихьаазгоит уи лразҟыдара, лԥацәеи лмаҭацәеи ыҟазаргьы, аԥҳәысеибара иархәашьит лыԥҳәыстә разҟы ҳәа исыԥхьаӡоит.
Ҳара зны-зынла иҵоурам ашьцыларақәа шьҭыхны изкуа, иааџьоушьаратәы, аԥҳәысеиба аразҟы анлоуа ҳазыразым, ҳахыбаауеит, уи лынасыԥ ҳдунеи ашьҭыҵра иаԥырхагахарызшәа. Сара шәсазҵаауазар, аразҟы лоур, иҵегьы ахшара лыхшар еиӷьуп, лгәы ҭаҷаҷаны, ахҳәаақәа налхьысуа дынхар аасҭа…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ауаҩытәыҩса дызнысуа аԥсҭазааратә мҩа гәалашәаратә хҭысла ихаҭәаауп. Аамҭа цацыԥхьаӡа узызгәышьуа, игәхьаауго ахәыцрақәа уҽрылаугалоит. Убарҭ рахьтә сара сзы зегь реиҳа агьама змоу акакәны иаанхоит схәыҷра адунеи иагәылаҵәахны иамаз, шәыга рацәала еиларсыз асахьақәа.
Ирҳәоит, аншьҭра агәыбылра амоуп ҳәа. Хымԥада, иагьиашоуп. Ҳаидтәаланы ҳхәыҷра ашықәсқәа ҳанрызхьаԥшуа зыӡбахә сымоу дунеихаан хашҭра змам Тамшь ақыҭа сандуи сабдуи ргәараҭа ауп, уаҟоуп ахы ахьакыз сара аԥсҭазаарахь скылызгаз амҩадугьы, уи акыр ԥхарралеи игәкыз бзиабаралеи иқәҵан, уи зхылҵаз сандуи сабдуи рыԥхарра акәын. Иҭбааҭыцәӡа иҟаз ашҭа ду, аҩнду иавагылаз еснагь ахәышҭаараҿы амца ахьеиқәыз аԥсуа ԥацха, згьама уамакала ихааз алҩаҿы икнаҳаз ашәха ҟаԥшьқәа, санду есышықәса ирыԥхны илырҩоз аџьанџьыхәақәа, сасык дааир ҳәа илымаз аҭаҵәахқәа, абарҭқәа зегьы ргьама хазын, уамакала ихаан.
Саншьцәа рынхарҭаҩны аихамҩатә вокзал зынӡа иазааигәан ганкахьала, егьи аганахьала амшын агаҿа шьҭан. Агәылацәа хәыҷқәеи аҩны иҟаз амаҭацәеи ҳанааизалак, иҟан маӡала амшын ахь ҳарцәыбналаны ҳанцалоз, саншьа иԥшәмеи иареи ашкол аҟны рҵаҩцәас аус руан, сабду џьара дышцаз аҟара агәра анаҳгалак, сандугьы уск даҿызшәа анаҳбалак, ҳшьамхы ҳҽаҳаргон, ус ахәыҷра анаҳиааиуазгьы ыҟан. Нас санду ллаба аакыдԥааны днаҳашьҭалон, азныказы днаҳақәмақарыргьы, нас ҳлыжьжьон, ус уаҳа ҟаҳамҵарц ҳабжьылгон, мамзар ҳҭаацәа ааир ҳацәгьа шылҳәоз ала ҳлыршәон. Ҳарҭгьы аахәлаанӡа ҳанду ҳлыдгьежьылон, лҿы иҭшәоз зегьы ҟаҳҵон, дҳаргәыбзыӷуан ҳацәгьа лымҳәарц азы.
Сабду аҽыуардын ҳнақәыртәаны амшын ахь ҳаигалон, шамахамзар мышкгьы бжьаижьуамызт. Исгәалашәоит, ҳахьнеишаз аҭыԥ аҟны ҳнаӡаанӡа ибжьы ныҵакны ашәақәа иҳәон, еиҳарак слымҳаҿы иаанхаз "Катиуша" ауп. Ҳанеизҳа еилкаахеит сабду ииҳәоз ашәақәа ҵакыс ирымаз, иара Аџьынџьтәылатә еибашьра ду дызлалахәыз ала.
Сыбла ихгылоуп бабыцк рықәшәар ҳәа дрыхӡыӡааны уажәы-уажәы ицәырганы иирыцқьалоз иорденқәеи имедалқәеи. Икәалыкәаџьо убас иԥшӡан, ҳара ҳнеины ҳидгьежьылон, ҳалахәмарырц ҳиҳәон, аха имукәа ҩаԥхьа иԥхьаикуан. Санду лакәзар, лыӡахыга машьына хәыҷы дадтәаланы амаҭәа ԥшӡақәа ҳзылӡахуан, иаҳшәыз ашәҵатәымаҭәа зегьы иреиӷьызшәа ҳзааиуан, ҳанду лыбзиабара убраҟагьы ианыԥшуан.
Аҩнынтә ҳнаԥшны иаҳбон аихамҩа аанҿасырҭаҿы игылалоз, мамзаргьы имҩасуаз адәыӷбақәа. Зегь злаҳагӡоз ҳандуи ҳабдуи ҳрыҳәон адәыӷба ҳақәыртәаны ҳдырныҟәарц, мап ҳцәыркуамызт. Иҟан ҳамч зықәхоз адҵақәа анҳарҭозгьы.
"Шәанду шәара дшәыкәыхшоуп, аус ԥсуп, ауаҩы дыбзоуп, шәнышьҭалар, ишәхашҭуеит", - ҳәа наҳаҳәаны, иҟаҳҵашақәаз ҳлырбон. Ҳус аҵыхәтәанӡа инагӡаны ҳаналгалак, ҳзыргәырӷьашаз ахҭысқәеи ахаамыхақәеи ҳзыԥшын. Ҳарҭгьы ҳнапхәыҷкәа аларԥаны иҳамаз ҳадҵа наҳагӡон, аҳәаса ҳаҟәшәон, аҵла абыӷьқәа ҳаҟәшәон, санду ашҭа быбыцк ықәыршәны илуазма, ашара илымнахыргьы, ахәлара лҽалакны акы даҿызар акәын.
Ахьҭақәа аныҟалалак, аԥацхаҿы еиқәыз амца ҳадтәаланы ҳаҽҳарԥхон, шаҟа лакәажәабжь ҳзеиҭарҳәоз сандуи сабдуи. Исгәалашәоит, санду амцаҿы ачуан ала ахш аршра даҿын, агәылацәа хәыҷқәеи ҳареи ҳшыхәмаруаз, санду ахш ршны ианыкнылхуаз аамҭазы снапқәа лыкәыршаны искит, иҭҟьаз ахш саблит, чабракаршә ҳахәмаруан… Аласра ус аныҟанаҵалозгьы ыҟан, избанзар хәыҷран, убригь дунеин.
Саншьа дҽыбӷаҟазан, изакәытә ҽқәааз ашҭа иҭаз, шаҟа ихацыркны иныҟәигоз. Аҽқәа ҳрықәыртәаны аӷәра кны ашҭа ахы-аҵыхәа ҳакәиршон, ахәыҷқәа зегьы агәаран ҳақәгылан ҳазыԥшын ҳаамҭа ааины ҳанбақәтәо ҳәа, бзиа иаҳбон, ҳгәазхара ҟаломызт. "Ахәыҷкәа аҽы иканамыжьааит…" - харантә ҳанду лҿыҭыбжьгьы ааиуан.
Аамҭа кьаҿк иалагӡаны акәзаргьы, андуи абдуи рыԥхарра зкьысыз, уԥсҭазаара иузаҟәымҭхо иадҳәалоуп, рыхаара уахьцалакгьы иуцуп. Ахәыҷра ашықәсқәа инрыжьуа ашьҭа даҽакы иеиԥшым, уи акырӡа ицқьоуп, иԥшьоуп. Урҭқәа зегьы бӷьыцк ианӡалом, избанзар ҵыхәаԥҵәара змам, доуҳа ԥшӡала еибарку ԥсҭазаароуп.
Абарҭқәа зегьы сгәалазыршәаз акоуп, аԥсуа-ақырҭуа еибашьраҿы ҳаӷацәа ирблыз, ирыццышәыз сандуи сабдуи ргәараҭа иаҿаз агәашәқәа ҩаԥхьа иҟьаҟьаӡа иахьаатыз, ҩаԥхьа ҳашҭаҿы агәырӷьаччабжьы ахьықәҩыз, усҟан имицыз ахәыҷқәа рџьынџь дгьылҵәҟьа ршьапы ахьықәдыргылаз, саншьа зеиҭашьақәыргылара даҿу ҳаԥсуа ԥацхаҿы ҩаԥхьа ҳхәышҭаара иахылҵуаз аԥхарра ҳахьеиднакылаз, ҳаикәшаны ҳахьадтәалаз, ажәытә-аҿатә ахьаҳгәалаҳаршәаз ауп.
Акыршықәса зылахь еиқәыз агәараҭа алакҭа ччеит, иблыз аҩны иацәынхаз амардуан шьаҭамырӡганы, ҭоурыхҳәаганы инхеит. Иҟалап уи аҽны сара аҩынтә раан сеиҭеизар, сгәазхара исызбомызт сзааӡаз саншьцәа ргәараҭа, гәынхәҵысҭала сырнысуан амҩахәасҭақәа, амҩадуқәа, сандуи сабдуи рхаҿсахьақәа сыбла уажәы-уажәы ихгылон, ҳанхәыҷқәаз еиԥш санду лҿыҭбжьы саҳауан, усҟан еиԥш лнапқәа ыргьежьны, "ишәыхьша шәанду илыхьааит" ҳәа ҳалгәыдлыҳәҳәалозшәа збон, аха ари лабҿабамызт, ари сгәаҳәарақәа ирхылҵуаз ԥхыӡҵас исзааиуаз цәырҵрақәан.
Лыԥхала аибашьра иалҵыз саншьа Валери Ҷанба ихылҵ ыҟоуп, имаҭацәа игәы рыладууп. Машәыршақә иҟамлаӡеит 70 шықәса иазкыз имшира аҽны иблыз иаб игәараҭа иҵеира иманы дахьаҭааз. Уи хықәкызаҵәык ауп иамоу - аизҳара, аԥсуа хәышҭаара аҿымцәаара, аиқәырхара! Наӡаӡа кьыс рмоуааит ҳзааӡаз ҳаԥсуа хәышҭаарақәа!
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жьҭаара 22- Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рцәа иалоу иаламу аилкааразы атестқәа 445-ҩык ирзыҟаҵан, урҭ рахьтә 134-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Жьҭаара 21 рзы Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы лыԥсҭазаара далҵит 61 шықәса зхыҵуаз акоронавирус адиагноз ззышьақәырӷәӷәаз апациент, лара аҿкчымазаратә ҟәша дҭашәеит жьҭаара 18 рзы. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы лдунеи лыԥсахит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 148-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә 123-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 62-ҩык, илҩаауп 11-ҩык апациентцәа. Гәдоуҭатәи агоспиталь уахыки-ҽнаки рыла иҭашәеит 11-ҩык ачымазцәа.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбало 21-ҩык апациентцәа. 20-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, аӡәы-иҭагылазаашьа бааԥсуп.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


– Лиудмила, бара раԥхьаӡа асцена банаақәыхх инаркны, иаразнак беицгәарҭеит, быхьӡ шьҭырхит! Усҟан, ахынҩажәижәабатәи ашықәсқәа рзы, ажәларгьы аестрадатә ашәақәа даара игәхьааган иҟан, бара бызлахәыз ансамбль "Аԥсны – 67" рашәақәа, ашьха ҳауацқьа еиԥш, илбаардон...
– Сара 1971 шықәсазы Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогигатә институт аԥсуа бызшәеи, алитературеи, атәым бызшәеи рфакультет сҭалеит. Афакультет аҿы еиҿкаан ансамбль, Нодар Саӷариа наԥхгара зиҭоз. Аудиториаҿы апианино гылан, аԥсшьара аамҭаз зны-зынла аӡӷабцәа ашәа ҳҳәон. Сыбжьы иаҳан, ансамбль ахь снеиԥхьеит. Убри ашьҭахь аинституттә ансамбль ахь сигеит напхгара азҭоз Рафаель Митичиан. 1972 шықәсазы "Аԥсны – 67" саларҵеит. Уи еиҿкаан, иара ахьӡ излаҳәо ала, 1967 шықәсазы ахәҳахәҭра азанааҭеидгыла акультуратә хан аҟны, уи адиректор Аԥсны жәлар рартист, акәашаҩ, ахореограф Шамил Аҩардан ибзоурала. Ансамбль раԥхьатәи сахьаркыратә напхгаҩыс дыҟан Иури Гьериа, музыкатә напхгаҩыс – Роберт Митичиан.
1968 шықәсазы аколлектив ааԥхьара роуит ГДР: ашәаҳәаҩ, Аԥсны жәлар рартист Ардашьыл Аҩӡба, аҭыԥҳацәа рквартет – Лиудмила Сангәлиа, Џьулетта Ҷоҷуа, Светлана Дбар, Џьулетта Баносиан. Акәашаратә гәыԥгьы рыцын, қәҿиарала иқәгылеит.
Исымҳәар анцәагьы исџьишьом, Митичианаа аишьцәа рлагала аԥсуа естрадаҿы даара кыр шаҵанакуаз, урҭ рџьабаа ахә ашьара цәгьоуп. Роберт, Рафаель, Александр, Альберт – апрофессионалцәа, зыԥсҭазаара аԥсуа культура иақәызҵаз. Рафаели Александри шықәсқәак раԥхьа рыԥсҭазаара иалҵит.
– Ҳаицәажәара "Уа бзиала шәаабеит!.." ҳәа хыс изасҭаз, уи бара инабыгӡо башәа, Аԥсны чарацыԥхьаӡа ргәырӷьара агәашәқәа аҷараҳәа излаадыртуа хьтәы цаԥхоуп азоуп. Ишԥаҟалеи ари ашәа аишьа, насгьы ажәақәа зтәыда?
– Ашәа "Уа бзиала шәаабеит" ажәақәа иҩит Аркади Кархалаа, амузыка — Заур Ԥлиа. Раԥхьаӡа ашәа саҳаит аибашьра ҟалаанӡа, иара амузыка автор инагӡарала, нас хҩык ашколхәыҷқәа ишырҳәоз даара исгәаԥхеит, исҳәар сҭаххеит, Заургьы мап сцәимкӡеит. Азыӡырҩцәа даара иргәаԥхоит.
– Лиудмила, ажәлар бзиа еицырбо ашәаҳәаҩ – дара ргәахьы уназго амҩа зыԥшааз иоуп. Бара башәа ссир, амҳаџьырқәа ирызку, "Сашьцәа, сашьцәа, зтәыла зшьала изкәабаз…" сара акырынтә избахьеит бара ианынабыгӡо, ҳфилармониа аҿы, ҳастадион дуқәа рҿы ршьапқәа ирықәгыланы, рылабжышқәа рҿаҳәҳәы ауаа рнапқәа шыбзеинырҟьо... Ахаан исхашҭуам, шықәсқәак раԥхьа, Аԥсны Ахада Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь хадара ззиуаз аҳәынҭқарратә делегациа ҳацны Ҭырқәтәыла ҳаннеи адырҩаҽны уаала иҭәыз зал дуӡӡак аҿы, башәа амузыка анаацәырырга, итәаз зегьы адруҳәа иҩагылан ишеицырҳәаз! Ари еиҳау насыԥ ыҟамзар ҟалап ашәаҳәаҩ изы...
– 1989 шықәсазы Асҭамыр Ҷкотуа, усҟантәи ансамбль "Аԥсны – 67" амузыкатә наԥхгаҩы, апоет Рушьбеи Смыр иажәеинраалақәа реизгаҿы иԥшааит амҳаџьырқәа ирызкыз ажәеинраала "Сашьцәа, зтәыла шьала изкәабаз". Иалихит ашәа. Ахкы наҳагӡон ԥсаҭа шкәакәа Рафаель Гагәылиеи сареи, нас агәыԥ зегьы иҳацырҳәон. Ажәлар даара ибзианы ирыдыркылеит. Аибашьраан ҳаҷкәынцәа ари ашәа анраҳауаз ԥхьаҟа еихон, иҭахаз рҩызцәа ршьа рурцаз.
Хымԥада, гәадуроуп са сзы ашәа зегьы бзиа иахьеицырбаз. Владислав Арӡынба ҩ-ашәак алкаан иман: "Сашьцәа", нас Заур Зыхәба инаигӡоз ашәа "Улаӷырӡқәа сӡамҩаҿы имбеит".
– Лиудмила, бара иреиӷьу башәақәа рзы Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа банашьоуп. Уажәраанӡа ишымаӡазгьы, уажәы ибасҳәоит, саргьы уи аҳаҭыр ду зқәу апремиа бара банашьараз зыбжьы бызҭаз среиуоуп. Иаҳҳәап, абыржәы бара убри акомиссиа баланы абжьыҭира бықәшәазҭгьы, ҳашәаҳәаҩцәа, изыхәҭаны убри апремиа занарымшьац ҳәа бара зыӡбахә алыбкаауадаз, аӡәы иӡбахә ҳаҳә. Насгьы, иарбан ашәоу уи ирепертуар аҟынтәи бара реиҳа бзиа иббо?
– 1986 шықәсазы Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист ҳәа аҳаҭыртә хьӡы сыхҵан. 2003 шықәсазы Владислав Арӡынба иқәҵарала исанашьан "Ахьӡ-аԥша" II аҩаӡара. 2011 шықәсазы Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь иқәҵарала исыхҵан аҳаҭыр хьӡы Аԥсны жәлар рартист. Ҳәарада, арҭ ахԥагьы са сзы иреиӷьу ҳамҭақәоуп, аха ахаан сақәгәыӷуамызт Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа санашьахоит ҳәа. Уи ибзоуроуп Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа, иара иоуп иаԥшьызгаз, даара дахаҵгылеит ари аус. Даараӡа иҭабуп ҳәа иасҳәоит, иҭабуп ҳәа расҳәоит зыбжьы сызҭаз зегьы, Анатоли, уара уналаҵаны. Насыԥ сымоуп абас иҳаракны сҟазара пату ахьақәырҵаз.
Узҵаара аҭак ҟаҵо, акомиссиа саланы сыҟазар, хымԥада сыбжьы Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист Заур Зыхәба исҭон. Иашәақәа зегь бзиа избоит, аха ирылыскаауа, хыхь ишысҳәаз еиԥш, Владислав Григори-иԥа бзиа иибоз ашәоуп – "Улаӷырӡқәа сӡамҩаҿы имбеит". Ажәақәа иҩит Владимир Ахьиба, амузыка – Заур Зыхәба.
Даҽа ашәакгьы даара бзиа избоит, Рушьбеи Смыри Заур Зыхәбеи еицанырҵаз "Сыдгьыл Сыԥсынтәыла".
– Лиудмила, бара бшәаҳәаҩ ссируп, быбжьы-хаа Аԥсны зегьы иахыҵәахьеит. Иахьа иззымдыруа рацәаҩуп, убри инаҷыдангьы, бара бшырҵаҩ бзиоу, Аҟәатәи асахьаҭыхратә ҵараиурҭаҿы англыз бызшәа бшаԥхьо. Ишԥаҟалеи уи, ашәаҳәареи, англыз бызшәазы арҵаҩреи злааиби, "ибцәымеисӡои"?!
– Ааи, 1981 шықәса инаркны Аҟәатәи асахьаҭыхратә ҵараиурҭаҟны англыз бызшәа дсырҵоит. Сахьынӡарҵаҩ бзиоу сыздыруам, аха астудентцәеи сареи аилибакаара ҳамоуп, пату еиқәаҳҵоит, мчыбжьык ҩынтә 2-сааҭк роуп аус анызуа, сашәаҳәараҿы уи сԥырхагам. Аколлектив бзиоуп, ҳаиҳабы – аскульптор Амиран Адлеиба дызхагылоу ҭаацәак еиԥш ҳаҟоуп.
– Бара беиԥш зыхьӡи збаҩхатәреи ыҟоу ашәаҳәаҩцәа дуқәа аҿар ахьазыҟарҵо астудиақәа рымоуп, иаҳҳәап, аурыс шәаҳәаҩ бзиа Алла Пугачиова лхатә студиа лымоуп, абаҩхатәра змоу аҿар дрышьҭоуп, иазыҟалҵоит… Баргьы уи аҩыза базымхәыцыцкәа быҟам, бара быбзоурала "Лиудмила хәыҷқәа" ԥыр-ԥыруа, рыбжьы хааӡа асцена иқәлар, быжәлар еиҳагьы ҩынтәны бзиа бырбо иалагоит!..
– Даара узызхәыцша зҵаароуп. Иҭабуп Алла Пугачиова сахьлыдукылаз, аха лареи сареи гаки шьхаки ҳабжьоуп. Зегь раԥхьа иргыланы, уи лылшарақәа рацәоуп, амузыкатә ҵара ду лымоуп, лфинанстә ҭагылазаашьа уҳәа… Сара иҷыдоу аҵара сымам, схатә студиа аԥысҵаратәы, уи ҭакԥхықәроуп, аспециалистцәа аҭахуп. 48 шықәса инарзынаԥшуа ашәа сҳәоит, зегь реиҳа сызҿлымҳау абызшәа ацқьара, уаҩы еиликаауа ажәақәа еихышәшәа рҳәара ауп, убасҟан ауп амелодиагьы аныԥшӡахо. Исҭахуп ҳашәаҳәаҩцәа ҿарацәа убри еилыркаарц. Цхыраарак рҭахызар са сҟынтә, мап рцәыскӡом, издыруа рыҵасҳәоит. Сашәақәа рҳәар анырҭахугьы сақәшаҳаҭуп.
– Лиудмила, бара Анцәа илаԥш хаа зху шәаҳәаҩуп. Ирҳәоит, уи знык абаҩхатәра злеиҵаз есымша дрыцуп, ҳәа. Ирҳәоит, урҭ ирҳәогьы даназыӡҩруа ыҟоуп ҳәа. Иаҳҳәап, Анцәа даабҭаан, бара ишыбҭаху Аԥсны сацхраауеит, бҿаҳәатәы ҟалоит иҳәар, иабҳәооз?!
– Анатоли, сҳараукцәеит… Ҳажәлар, ҳаԥсадгьыл есымша Анцәа илаԥш хаа рхуп. Исҭахуп наунагӡа ҳадгьыл хәыҷ аҭынчра аманы, еибашьра ахаан иҟамло, ҳабызшәа, ҳаԥсуара, ҳҵас, ҳқьабз ҳмырӡуа, ҳаизҳауа, пату еиқәаҳҵо, ҳаидгыланы ԥхьаҟа ҳцарц.
– Лиудмила, Баграт ду, "...ажәа аныҟам, ашәа нҵәароуп!" – иҳәеит. Иахьа, ҳаиԥыларазы иҭабуп ҳәа баҳәо, аҵыхәтәантәи сызҵаара зызку, ҳаззыԥшу бара башәа ҿыцқәа роуп. Амшын ду иаҩызоуп ҳаԥсуа поезиа, уаҟа ицәқәырԥо иҭоуп бара "быхьтәы ԥсыӡқәа", башәақәа злыбхуа апоетцәа ржәеинраалақәа. Нас дарбан поету аҵыхәтәан зразҟы иакыз, "ахәыжәҵәы" зықәшәаз?
– Анатоли, сара насыԥ дуны исыԥхьаӡоит 1994 шықәсазы Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба напхгара зиҭоз аделегациа сацны Ҭырқәтәылаҟа сцара, Кавказтәи аибашьра анҵәара 140 шықәса ахыҵра иазкын уи. Ахаан исхашҭуам урҭ амшқәа. Баграт ду баша ирымҳәаӡеит, уи ддуӡӡаҵәҟьоуп! Убас еиқәшәеит, ҿыц исҳәарц исҭаху ашәа ҿыцӡам. Ажәақәа иҩит Баграт Уасил-иԥа, амузыка – Ражьден Гәымба, "Аԥшалас" ахьӡуп. Алагамҭаз Ражьден ибжьы гоит, убри ашьҭахь сара иацысҵаратәы абас сазхәыцуеит. Исықәҿиап сгәахәуеит...
Аԥсуа жәлар ирымоуп даҽа милаҭк ирылазмырҩашьо аҷыдарақәа. Урҭ зегьы жәытәнатә аахыс еиқәырханы, абиԥарала еимдо иахьа уажәраанӡа ажәлар иааргоит. Аԥсуа динхаҵара аазырԥшуа ҳныхақәа, ҳныҳәарақәа дара-дара еиԥшым, доусы ирымоуп рхатәы ҷыдарақәа, рхатәы знеишьақәа, рхатәы қәныҟәарақәа. Аха урҭ зегы еидызҳәало, гәыцәс ирымоу - иаӡәку Анцәа имч-илшара азыҳәара, ҳаиҳа зымчу имҵаныҳәара ауп. Ас еиԥш иҟоу аныҳәарақәа ируакуп аижәлантә ныҳәара.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Аԥсны имаҷым ажәлақәа уи мҩаԥызго. Урҭ иреиуоуп Гәымбаа. Ажәлақәа Гәымба, Гәынба, Гәниа, Еныкь иузеиҩымшо, иузеиҟәымҭхо, жәытәнатә аахыс зхатәы ҭоурых еиқәырханы иахьа уажәраанӡа иааргоит, урҭ дак еицҭаныҟәо ашьа еиднакылоит, еишьцәоуп наунагӡа. Есышықәса имҩаԥыргоит аиашьара чара, еизоит аижәлантәқәа зегьы.
Ажәлақәа Гәымба, Гәынба, Гәниа рышьаҭа акы шакәу абызшәа ахаҭагьы иунарбоит. Ажәла Еныкь аҳәашьа, анҵашьа урҭ ишреиԥшымгьы, рыиашьара ишатәу зҳәо аҳәамҭақәа акымкәа иҟоуп. Урҭ руак ала, Нхыҵ Кавказ Ҟабарда инхоз, унеишь-уааишь ҳәа ззырҳәоз ҩыџьа аишьцәа а-Гәымбақәа ашьоура иахҟьаны ихыҵны ҭаацәала Аԥсныҟа иааит. Ҟабарда Еныҟә ҳәа ажәла ыҟан, убри иахаршаланы аишьцәа ирыӡбеит руаӡәк ижәла Еныкь ҳәа ирыԥсахырц, аӷацәа рышьҭаланы ианхыҵлак, ирзымыԥшаарц азыҳәан, уи алагьы рабиԥара дмырӡырц. Абри атәы ҳзеиҭеиҳәеит аԥсуа сахьаҭыхыҩ Леонид Еныкь.
Иҳаҳахьоу даҽа версиак ала, дыҟан ԥҳәысеибак, изларҳәо ала Оҭырԥҳан. Гәымбаа дырҭацан, длыман аԥа. Лыԥшәма иԥсҭазаара даналҵ, аамҭақәак рышьҭахь Еныкь зыжәлаз ахаҵа ԥҳәысс дигеит. Аижәлантәқәа Еныкьаа рыҟны иара иакәын иаанханы иҟаз. Ажәла мыӡырц азыҳәан, иабхәындацәа дрыҳәеит, иԥаԥса ижәла ижәлеиҵарц, даргьы ақәшаҳаҭхеит. Убри иахҟьаны иахьа уажәраанӡа Еныкьааи, Гәымбааи, Гәнааи, Гәниааи еишьцәоуп, жәлак ауп ҳәа иԥхьаӡоуп.
Абас ала, авариантқәа аивгарақәа рымазарагьы, жәлар рҳәамҭақәа арҭ аԥшьжәлак рхаҭарнакцәа шеишьцәоу, рдақәа шьак шреицҭаныҟәо, ишузеиҟәымҭхо шьақәдырӷәӷәоит.
Ҟәланырхәа ақыҭан ԥхынгәы аҵыхәтәантәи амҽыша азыҳәан есышықәса аижәлантәқәа Гәымбаа еизаны имҩаԥыргоит рхатәы ныҳәара. Даара акыр шәышықәса ҵуеит асеиԥш иҟоу аныҳәара мҩаԥыргоижьҭеи. Уи ззыҟарҵо, рыжәлар ирықәныҳәоит, рхы иақәныҳәоит, рыжәла ҿиарц, иазҳарц Анцәа имҵаныҳәоит.
Аныҳәара мҩаԥыргоит Ҟәланырхәа ашьха ахәаҿы, адәҳәыԥш ԥшӡара аҟны. Аныҳәарҭа аҭыԥ аҟнынтә унаԥшыр, ақалақь Гәдоуҭа унапсыргәыҵа ианушәа иубоит. Ари аҭыԥ ус башамаша иалхым. Уи атәы дазааҭгыло, аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба иҳәоит:
"Раԥхьа иҳәатәуп ажәытәӡатәи ашәышықәсқәа рҟынтә иаауа, 500 нызқь шықәса аԥхьа ицәырҵыз аԥсуаа ҳдинхаҵара шьаҟас ишаҵагылоу аԥсуа жәлар ҳаибаркны ҳазмоу Аԥсуара. Аԥсуа динхаҵара анаҳцәыӡ, ииаӡӡаауеит Аԥсуарагьы, Аԥсуара аныӡ – ииаӡӡаауеит аԥсуа милаҭгьы. Аԥсуа динхаҵара иахәҭакуп ҳажәла аныҳәарагьы. Уажәазы аҳәара цәгьоуп иналкааны ари аныҳәара Гәымбаа аналагаз, аха иуҳәар алшоит уи даара ишжәытәӡатәиу", - иҳәоит аҭоурыхҭҵааҩ.
Ажәла "Гәымба" иҵаулоу, иҭбаау аҭоурых змоу жәлоуп. Уи ара ҳзалацәажәом. Амала иаҳҳәар ҟалоит ахьӡ Гәыма шуԥыло ажәытәӡатәи аҩыратә хыҵхырҭақәа рҿы. Убас, 2500 шықәса раԥхьа, V ашәышықәса ҳера ҟалаанӡа еицырдыруа абырзен Ксенофонт инапы ианыҵыз аҩыра "Анабасис" аҿы ақалақь Аԥсар (уажәтәи Баҭым азааигәара) иарбоуп ақалақь Гәыма, уа инхо ауаагьы гәымаа ҳәа.
Иуҳәар алшоит, хымԥада, уи аамҭазгьы Гәымаа ари аныҳәара рыман ҳәа. Аха иахьа излаҳдыруа ала, раԥхьа аижәлантә ныҳәара мҩаԥыргон Гәымсҭа аӡиас аханы, Гәымаа рышьха ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҟны. ХII-XIII ашәышықәсақәа раан Аԥсны иҟалаз аҭоурыхтә хҭысқәа ирыхҟьаны Гәымбаа рныҳәарҭа ыиаган Ҟәланырхәа ақыҭа ашьхахь.
Ҟәланырхәа ақыҭахь аиашьаратә ныҳәара аиагара зыхҟьаз атәы зҳәо афольклортә жәабжьқәа акымкәа-ҩбамкәа авариантқәа ыҟоуп. Вариантк ишаҳәо ала, ҽнак зны Гәымба зыжәлаз нхаҩык ирахә иманы дышнеиуаз, абри адәҳәыԥш аҟны амшцәгьа иқәнакит, адыд-мацәыс далахеит. "Сыԥсы еибганы саанхар, абри аҭыԥ аҟны аныҳәара шымҩаԥызгало" ҳәа аҿаҭахьа иқәиҵеит. Убри иахҟьаноуп Ҟәланырхәа ақыҭахь ишыиаргаз аиашьара рныҳәарҭа...
Еилкаауп, ари аҭыԥ машәырла ишалхым. Избан акәзар, иара ахатәы енергиатә, амагиатә мчы амоуп ҳәа азуҳәаратә иҟоуп. Ирҳәоит, ажәытәан аныҳәара аамҭа анааигәахоз ашьабсҭа ахала иҩеиуан, ԥсаҭатәыс ахы рынаҭон. Арахә уахь иқәлаӡом. Шықәсык зны аныҳәарҭа азааигәара абна амца акит, аха иԥшьоу аҭыԥ ианазааигәаха, амца ыцәеит, ԥырхага амҭакәан.
Издыруа ауаа уахь инеиӡом, насгьы ашәарыцаҩцәа уи аҭыԥ ааигәара ишәарыцаӡом, иҵасӡам ҳәа. Аха иҟалахьеит хҭыск. 50-тәи ашықәсқәа рзы асовет аруаа гәыԥк аҽазыҟаҵаратә ныҟәара ишыҟаз, абри аҭыԥ иқәнагалеит. Иааԥсаны иҟан, рыԥсы ршьарц аныҳәарҭа ҭыԥ аҿы итәеит. Уаҟа ирбеит аҳаԥшьа, иҩахан ахы анаадырт, аҩы шҭаз рбеит, ирыӡбеит аҩы агьама рбарц. Уи иахылҿиааит амашәыр, дара-дара еиҿахысит, еибашьит. Ари аҩыза ахҭыс ашьҭахь, асовет еиҳабыра ирыӡбеит аныҳәара уи аҭыԥ аҿы иаҟәыҵырц, аҳаԥшьагьы аҩы ҭарымҭәарц. Аха аиашьара аныҳәара иаҟәымҵӡеит, ииаргеит аныхаԥааҩ иҩны ашҟа. Хара имгакәа, шықәсқәак рышьҭахь аԥсуа дырыҩцәа иаарыцҳаит аиашьара аныҳәарҭа иазалхыз аҭыԥ аԥсахра ус ишыҟамло, Ҟәланырхәа иалхыз аҭыԥ ахь аныҳәара шырхынҳәтәу. Уи аамышьҭахь аиашьара Ҟәланырхәа аҭыԥ аҿы дырҩегьых аныҳәара иалагеит.
Аныҳәарҭахь имҩахыҵуа ахацәа заҵәык роуп. Инеиуа ахацәа зегьы рыҩнынтә инаргароуп рыхәҭа: ашыла, ачашыла, ашәаӡа, аџьыкахыш, ацәа, агәлаҵа. Агәараҭаҟны аҵеи дыҟамзар, зегьакоуп аԥшәмаԥҳәыс илышьҭуеит иахәҭоу амарҭхәқәа. Есышықәса аныҳәара қыҭа-қыҭала ирыдырҵоит. Урҭ заа ирыԥшаауеит гра змам ацә бзиа, иҭарҭәоит аҩыцқьа, шьақар злам. Ҽнак шагу аҭыԥ дрыцқьоит. Аныҳәарҭахь атәымжәла "умҩахыҵ" ҳәа идугалар ҟалаӡом, иҵасӡам ҳәа иԥхьаӡоуп. Иара идырны, аижәлантәқәа дрықәныҳәарц иҭахны дымҩахыҵуазар, даара ибзиоуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Усҟан иԥылоит, пату иқәырҵоит ишаҭаху. Аныҳәарҭаҟны ишабалак ухы мҩаԥугар ҟалаӡом. Ухәыцра, ухымҩаԥгашьа зегьы абзиара иазкызароуп, умгәамҵроуп, умцәҳароуп. Аныҳәара иаанарԥшуеит ҳхаҿсахьа, ҳдунеихәаԥшышьа.
"Ажәытәан аныҳәарҭахь жәиԥшь шықәса еиҵаз арԥарцәа неир ҟаломызт, насгьы ҭаацәарак рҟынтәи аӡәы иакәын инеиуаз ихәҭа иманы. Аха иахьазы инеиуеит арԥарцәа зегьы, угәы иахәоит аҿар есышықәса рхыԥхьаӡара иахьацло, урҭ аинтерес кны аиҳабацәа ирҿырҵаауеит иацу акәамаҵамақәа", - ҳәа азгәеиҭоит аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба.
Аишәа дырхиоит иахәҭоу зегьы рыла. Ирӡуеит ачашә ду, аилаџь ҟарҵоит, абысҭа руеит, акәац ржәуеит. Афатә аӷәтәы мҿы иқәырҵоит, асаан ҳәа акгьы рхы иадырхәаӡом, аҩы зҭарҭәо аҵәца ада. Аиашьара аныхаԥааҩцәа абиԥарак иатәуп, урҭ роуп аныҳәа зду.
"Аԥсуа жәлар ныҳәазааит. Адунеи ахьынӡаҟоу Аԥсни аԥсуааи еигымзааит. Ҳаиашьара Анцәа уаҳхылаԥш, еиҳаби еиҵби аизыӡыҩрра, аихаҵгылара ҳагумыжьааит, ҳажәла Аԥсны жәлар рыгәҭа иалагылазааит еснагь. Ҳаԥсадгьыл Аԥсны ахьчара анахәҭоу аамҭазы еиҵахарак ҳақәымшәааит, хьымӡӷы ҳҟәыгазааит. Агәабзиареи, агәамчи, аҿиареи, аӷьацареи ҳагымзааит", - агәи-агәаҵәеи кны, аҵәца азна аҩы аанкыланы дныҳәоит.
Раԥхьаӡа иара иныҳәоит Аԥсны жәлар зегьы, анаҩс аиашьара, аижәлантәқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Абжьеи, аӡахәабӷьы: аҩы хәшәык аҳасабала жәлар рмедицинаҟны ахархәара шамоу
Иахьа даҽа аамҭанык еиԥшымкәа ауаа ргәабзиарахьчара азҵаатәы ҵарны иқәгылоуп. COVID-19 иахҟьаны иҳалаҳәоу апандемиа иаанарԥшит ҳара ҳгәабзиарахьчаратә система абҩарақәа. Иалшома ҳара ҳҳәынҭқарра ауаа хәыдаԥсада рыхәшәтәра, закәанла ус акәушәа иҟазаргьы? Амедицина хәыдаԥсаданы ҟалашьа амаӡам, уи ахә ма аҳәынҭқарра ахахьы иагароуп, мамзаргьы даҽаӡәы.
Аамҭак аԥхьа сгәы аабааԥсхан, Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭахь снанагеит. Аҳақьым дсыхәаԥшит, нас исалҳәеит анализқәа хԥа алабораториаҿы сылбааны ишасҭаша. Сгәы даара еиҟарамызт, аныҟәараҵәҟьагьы сылшомызт, аҽны ԥаралагьы уамак сеиқәшәамызт, счымазарагьы иаалырҟьаны ахы снардырт. Сылбааит алабораториахь. Алаборант исалҳәеит урҭ ах-анализк рзы 900 мааҭ сшәар шакәу, акы 300 мааҭ иаԥсан. Сара сазҵааит, исоуама ачек ахә ахьысшәо азы ҳәа.
"Иарбан чеку, ареактивқәа ҳхала иааҳхәоит", - лҳәан алаборант даҽа планетак аҟынтә иааз леиԥш дсыхәаԥшит. Ари аҩыза азнеишьа сгәы аарҵкапын, аҳақьымгьы "ажәа ҟәандақәа" наласҳәан, сыҩныҟа сеиҭахынҳәит, нас схала аԥҭекаҿы хәшәқәак аахәан сҽысыхәшәтәит.
Ҳуааԥсыра зегь рсоциалтә бзазара еиԥшым, ауаҩы иаалырҟьаны дычмазаҩхар, амедицинатә усҳәарҭаҿы хәыдаԥсадатәи ацхыраара иоуазароуп, ҳзакәан инақәыршәаны. Ус акәзаргьы, ақьаад аҿы ихәыдаԥсадатәиу ҳзакәан аус аҿы ахә ахшәаатәуп бжеиҳан.
Иахьа Аԥсны иҳәынҭқарратәу усҳәараҭак аҿы амедицинатә цхыраара инадҳәаланы, ахә зхушәаауа азы ачек џьаргьы иуоуӡом, избанзар макьана иҟам уи мҩақәызҵо ԥҟарак. Аԥсуа ҳақьымцәа зны-зынла ишакәым ирыхцәажәозаргьы, исҳәарц сылшоит ҳара ишҳамоу зыквалификациа ҳарку, зус здыруа аҳақьымцәа. Иахьа ицәырҵыз ачымазара ҿкы COVID-19 иаанарԥшит ҳҳақьымцәа рхы аџьамыӷәа шықәырхуа. Убас шакәугьы, иахьатәи апациентцәа зегьы ирылшом ргәабзиара ашьақәыргыларазы иахәҭоу ахәшәқәа зегь раахәара, арентген, КТ уҳәа еиуеиԥшым агәаҭарақәа рхысра. Даҽазнык еиҭасҳәоит, амедицина ихәыдаԥсаданы изыҟалом, уи ахә ахшәаатәуп.
Уажәшьҭа сазааҭгыларц сҭахуп жәабран 8, 2016 шықәсазы Аԥсны иҭыҵыз "Агәабзиарахьчаразы" азакәан. Иахьа ҳмедицина аиҿкаашьа ҳахәаԥшуазар, уи азакәан ишынҭыҵыз ус ишьҭоуп, аҳәынҭқарратә структурақәа уи азакәан анаҩс амҩақәҵаразы ақәҵарақәагьы ҭырмыжьыц. Уажә аабыкьа Ареспубликатә хәышәтәырҭаҿы КТ захьӡу аппарат ахысра ахә ахьахшәаатәу азы аҭыӡшәа цәырҵит, уи даднагалеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа.
Иахьа ҳара иҳамоу азакәан ишаҳәо ала, иҳәынҭқарратәу амедицинатә усҳәарҭақәа рҿы апациентцәа хәыда-ԥсада ирыдыркылароуп. Даҽа зҵаароуп - аҳәынҭқарра иазшәома уи ахә? Ҳара "ҳгәабзиарахьчаразы азакәан" иану атекстқәа ҳрызхьаԥшуазар "агарантиатә медицинатә цхыраара рнаҭоит атәылауаа". Уи қьаадбызшәоуп, аус аҿы, апациентцәа бжеиҳан ахә ахыршәаауеит ргәабзиара аҭҵаара иадҳәалоу апроцедурақәа, иара убас, аҳақьымцәа ахьаҷаҷ аҳәынҭқарра аҭыԥан ирызҭо зҽызхәышәтәуа роуп. Ари акыр иманшәалоуп атәыла анапхгаразы, апациентцәа рхала ахә ахыршәаауеит рчымазара, убри аан аҳәынҭқарратә медицинатә усбарҭақәа ашәахтәқәа ршәаӡом уи азы, ирҭаххаргьы шәашьа амам, избанзар иахьа уажәраанӡа Аԥсны Аминистрцәа реилазаара иаднамкылац "Агәабзиарахьчаразы азакәан" мҩақәызҵо, азкәан иашьҭанеиуа ақәҵарақәа.
Абри азы ааигәа игәаанагара иҳәеит Ареспубликатә хәышәтәырҭа аҳқьым хада Апполон Гәыргәлиа: "Хәышықәса рыҩнуҵҟа исзалмыршеит ахәышәтәырҭаҿы официалла зыхә шәатәу адырбарц Аԥсны аиҳабыра". Сызлацәажәо азакәан Апарламент аҿы аус адызулоз дреиуоуп Гәыргәлиа, усҟан иара ддепутатын.
Аколонка анысыҩуаз даҽазныкгьы сиазҵааит, иахьа аҳәынҭқарратә медицинатә усҳәарҭақәа акассатә аппартақәа ҟаҵаны азин рымоума ахәԥса алхразы ҳәа. "Мап", - аҭак ҟаиҵеит Гәыргәлиа, избанзар азакәан мҩақәызҵо уи иашьҭанеиуа аԥҟарақәа Аминистрцәа реилазаара ишьақәнаргылароуп", - иҳәеит иара.
Ажәакала, азин ыҟаӡам ахә ахшәаара официалла, даҽа ганкахьала еиуеиԥшым адиагностикатә, аҭҵааратә усқәа рзы апациентцәа ахә ршәоит, аҳәынҭқарра уи аҟынтә акгьы амаӡам.
Сынтәатәи аԥхынразы сыҷқәын игәабзиара аҭҵааразы анализқәа, арыԥҳа аҭыхра, уҳәа алабораториатә ҭҵаарақәа нацҵаны бжьаратәла 3 нызқь нысхит, анаҩс ахәшәқәеи ахирургиатә цхыраареи рзы инысхыз атәы сҳәарым. Анализқәа рзы ачек ҳарҭеит џьара заҵәык, иҳәынҭқарратәым алабораториаҿы. Апациентцәа еиҳа ирзыманшәалахон сгәахәуеит, амедицинатә цхыраара ироуа азы акассаҿы ахә ахшәаара, инапырҟәыҷуа аҳақьым иҿаԥхьа имгыларц азы.
Иазгәасҭарц сҭахуп, иахьа аҳақьымцәа ирзыԥҵәоу ауалафахәы аӡбахә аҳәарагьы шыԥхашьароу. Ас ҟалашьа амаӡам. Адунеиаҿ зехьынџьара ари азанааҭ акыр зыхә ҳаракны иршьо усуп. Иофициалтәу ахә ахшәаара ҟалар, аҳақьымцәагьы ирықәнагоу ауалафахәы роуан, иара убас, ашәахтәқәагьы аҳәынҭқарра иаланагалон имаҷымкәа аԥара. Иахьа апациентцәа аҳақьымцәа ахьаҷаҷ рырымҭо иалагар, ироуа ауалафахәы злалаҟәу ала, ҳхәышәтәырҭақәа ҭацәуеит, аҳақьымцәа азхәыцуа иалагар алшоит рџьабаа ахәԥса ахьыршәаша Аԥсны анҭыҵтәи аклинкақәа рҿы аусура.
Аихшьаала ҟасҵозар "агәабзиарахьчаразы азакәан" ишрыдыркылаз ус ишьҭоуп адекоративтә ҟазшьа аманы, анаҩс, ихәыдаԥсадатәу, ахә зыхшәаатәу азҵаатәы кьыс амаӡам. Зегьы ирдыруеит бжеиҳан апациентцәа рҽыхәышәтәра имаҷымкәа аԥара шахҭнырҵо, даҽа ганкахьала ақьаад аҿы "Аԥсны амедицина иҳәынҭқарратәу аусҳәарҭақәа рҿы хәыдаԥсадатәиуп". 1992 ш иҳабашьырц иааз ақырҭуа ҳәынҭқарра ахаҭарнакцәа ракәзар, Аԥсни Қырҭҭәылеи рҳәаа азааигәара, наҟ дара рганахь Рухьи идыргылахьеит аԥсуаа ахьрыдыркылаша аклиника. Ари политикоуп, дара уи ала адунеи иадырбоит аԥсуаа ргәабзиара ахылаԥшра рнапаҿы ишыҟоу.
Апандемиа аамҭазы имаҷҩым ҳтәылауаа уахь аҽыхәышәтәразы ицаз, иҟоуп аԥсыҭбарақәагьы, урҭ ҳара ҳастатистикатә хсаалагьы иарбаӡам. Урыстәыла ҳара ҳзы стратегиатә партниоруп анаҳҳәо, хымԥада иазхәыцтәуп, Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа азааигәара амедицинатә центр аартра. Уи лшара бзиахон, ҳаӷацәа рнапы ҳанымԥшыло аҟаҵаразы. Ақьаад иану азакәан 27-тәи ахәҭаҷ ҳазхьаԥшуазар, абас аҳәоит:
"Аԥсны атәылауаа милаҭс изеиуазаалакгьы, дыԥҳәысума, дхаҵоума, иарбан динзаалак иныҟәыргозаалак, азин рымоуп хәыдаԥсадатәи ацхыраара аиура, Аԥсны Аминистрцәа реилазаара ишьақәнаргылаз ахырхарҭақәа рыла".
Шаҟа иԥшӡаны иҩузеи азакәан, аха уи аус азыруаша азакәан иашьҭанеиуа аԥҟарақәа иахьанӡа Аԥсны Аминистрцәа реилазаара иҭнамыжьыц ҳамҳәозар.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
АҞӘА, жьҭаара 31 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 зцәа иалоу реилкааразы атестқәа 367 ҟаҵан, урҭ рахьтә акоронавирус аарԥшын 73 тест рҟны ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 132-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 114-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 23-ҩык, ибжьаратәуп - 27-ҩык, илҩаауп жәаҩык апациентцәа. Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 60-ҩык апациентцәа. 57-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, хҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аоперштаб иара убас иаанацҳаит жьҭаара 31 рзы Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" аҟны иаарту урыстәылатәи хырхарҭарацәалатәи агоспиталь аҟны акоронавирус злаз ҩыџьа рыԥсҭазаара ишалҵыз.
Иԥсҭазаара далҵит COVID-19 ззышьақәырӷәӷәаз 1934 шықәса рзы ииз апациент. Иара ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра ӷәӷәала илаҽны дыҟан. Иҭагылазаашьа акыр ибааԥсын. Жьҭаара 31 ашьыжь иара иԥсҭазаара далҵит игәы-шьадатәи иԥсыԥлагаҩагаратәи зымхара иахҟьаны.
1942 шықәсазы ииз COVID-19 ззышьақәырӷәӷәаз апациенткагьы жьҭаара 31 рзы лыԥсҭазаара далҵит. Лара ахәышәтәырҭанҭыҵтәи ҩганктәи асубтоталтә полисегментартә гәыҵәкра лыман, иара убас егьырҭ асоматикатә чымазарақәагьы лцәа иалан.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.


АҞӘА, жьҭаара 17 - Sputnik. COVID-19 зыхьуа апациентцәа рыхәышәтәразы урыстәылатәи амобилтә госпиталь дыргылоит Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" аҿы, абри атәы арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны атәылахьчара аминистр Владимир Ануа.
"Иаауа амедицинатә персонал 100-ҩык иреиҳауп. Урҭ асасааирҭа "Аиҭар" иҩнаҳҵоит. Ҳара амобилтә госпиталь аргыларазы ари аҭыԥ алҳхит. Урыстәылатәи аруаагьы уи иахәаԥшын, иргәаԥхеит. Уажәы амобилтә госпиталь арахь амҩа иқәуп. Аԥсны уаҵәы иҟалоит ҳәа ҳазыԥшуп", - ҳәа инаҵишьит Ануа.
Иара иажәақәа рыла, макьана еилкаам амобилтә госпиталь Аԥсны аус ахьынӡауло, уи зхьыԥшу ҳтәылаҿы COVID-19 наҟ-наҟ алаҵәара зеиԥшрахо шакәу.
Аԥсны атәылахьчара аминистр Владимир Ануа урыстәылатәи иколлега Сергеи Шоигу иахь жьҭаара 12 рзы аҳәара ҟаиҵеит адәынтәи агоспиталь аадыртразы атәылаҿы акоронавирус зыхьуа рхыԥхьаӡара ахьырацәахаз инамаданы.
Асабша, жьҭаара 17 рзы Аладатәи арратә округ архәҭақәа раук аррамаҵурауаа маршла идәықәлеит аштаттә техника рыманы. Дара Ставропольтәи атәылаҿацә, Будионновск ақалақь инаркны Аҟәанӡа 800 километр амҩа рымоуп.
Амобилтә медицинатә еилазаара иалоуп 112-ҩык аррамаҵурауааи иҷыдоу арратә техника 30 цыреи.
Иара убас инаҵшьны иазгәаҭоуп амобилтә госпиталь аҿы ишышьақәыргылоу арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа, апациентцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла Аԥсны COVID-19 здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 2672-а ыҟоуп, згәы бзиахаз - 1175-ҩык, аҩны зҽызхәышәтәыз убрахь иналаҵаны, 27-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, жьҭаара 28 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 зцәа иалоу реилкааразы атестқәа 458 ҟаҵан, урҭ рахьтә акоронавирус аарԥшын 106 тест рҟны ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 137-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 118-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 26-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык, илҩаауп 15-ҩык апациентцәа. Гәдоуҭатәи агоспиталь иҭашәеит жәҩык ачымазцәа.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 51-ҩык апациентцәа. 47-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп. Амобилтә госпиталь аҟынтәи илҩаауп быжьҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Ҳраион аҿы ари аҩыза аҽаҩра ҟамлацызт уҳәар ҟалоит. Сынтәа аџьықәреи ахаҭабзиара бзиоуп, алаҵараангьы аҭагалараангьы амшқәа ақәшәеит, зынӡа ахьы иаҩызоуп. Иааидкылан 950 гектар аџьықәреи лаҵаны иҳаман. Гектаркнтә ҩ-тоннаки бжаки ҟалар акәын. Аибашьра еилгеижьҭеи ас еиԥш аҽаҩра ҳамҩбацызт. Аҽаҩра амш иахьыԥшуп, ажәларгьы ибзианы аус адырулан, ҳәарада, алҵшәагьы ҟалеит. Ажәакала, аҭагылазаашьақәеи зегьы еиқәшәеит, ауаа ахагьы роуит, аԥсабарагьы иара атәы ҟанаҵеит", - еиҭеиҳәеит Џьынџьал.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


18.09.2020
Аҧсны Аҳәынҭқарра ауааҧсыра ргәабзиара коронавирустә ҿкы ацәыхьчара иазку Акоординациатә штаб азыӡба шьаҭас иҟаҵаны 2020 шықәса цәыббрамза 15 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа инапы аҵаиҩит аҵаиҩит «Аҧсны Аҳәынҭқарра ауааҧсыра ргәабзиара коронавирустә ҿкы COVID-19 ацәыхьчара иазку хазы игоу ауснагӡатәқәа рышьақәыргыларазы» Адҵа.
Адҵа инақәыршәаны, 2020 шықәса жьҭаарамза 5 инаркны Аҧсны Аҳәынҭқарра адгьылҵакыраҟны иҟалаӡом рымҩаҧгара:
*амассатә, аспорттә, арлахҿыхратә, алабаратә, ацәыргақәҵатә усмҩаҧгатәқәа ахыбрақәа рыҩныҵҟа, абри Адҵа апункт 6 ишьақәнаргыло аҧкрақәа ҳасаб рзуны инагӡахо акультура аусҳәарҭақәа аламҵакәа;
*ачаратәи егьырҭ агәырҕьаратә усмҩаҧгатәқәеи.
Абжьгара ҟаҵоуп алахьеиқәратәи агәаларшәагатә усмҩаҧгатәқәеи зыҽрылазырхәуа ахаҿқәа рхыҧхьаӡара аҧкразы.
Ауаажәларратә крыфарҭақәа робиектқәа атәылауаа рымаҵура иазку аишәақәа рыбжьара асоциалтә дистанциа (1,5 метра) рыбжьаҵарази амаҵ зуа аусуҩцәа хаҭалатәи ахыхьчагақәа (амедицинатә сабрадақәеи амедицинатә напҭарҧақәеи) рхархәарази аҭаххарақәа рықәныҟәаразы.
Аҟәа ақалақьи Аҧсны араионқәеи афатәтә, ақыҭанхамҩатә, ашәҵатәтәы рџьырмыкьақәеи урҭ ирыду адгьылҵакырақәеи радминистрациқәа есҽны апрофилактикатә дезинфекциа рзыруроуп.
Аҭыҧантәи администрациақәа ауаажәларратә транспорт аҩныҵҟа есҽны апрофилактикатә дезинфекциа рзуразы, амашьынаныҟәцаҩцәа хаҭалатәи ахыхьчагақәа (амедицинатә сабрадақәеи амедицинатә напҭарҧақәеи) рхы иадырхәароуп.
Акультура аусҳәарҭақәа (атеатрқәа, амузеиқәа, акультуратә центрқәа, акультура ҩынқәа, аконцерттәи ацәыргақәҵатә залқәеи) русурақәа мҩаҧыргалароуп иарбоу аусҳәарҭақәа русуҩцәа хымҧада хаҭалатәи ахыхьчагақәа (амедицинатә сабрадақәеи амедицинатә напҭарҧақәеи) рхы иадырхәароуп.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Агәабзиарахьчара аминистрра иадҵоуп 2020 шықәса жьҭаарамза 15-нӡа:
иалкаазароуп Аҟәа ақ. Аҧсны араионқәеи рыҟны иҟоу амедицинатә усҳәарҭақәа, урҭ рыҟны хазы иҟоу аҭыҧқәа раартреи русуреи алыршазааит короновирустә ҿкы змоу ахаҿқәа рышьҭаҵаразы;
ихыркәшазааит Гәдоуҭатәи аковидтә центр аҟны аҵәыҵәри аҭаразы аиҿкаара-техникатә усмҩаҧгатәқәа. Аҧсны афинансқәа рминистрра иалнаршааит рфинансыркра:
Аҧсны Аҳәынҭқарра Агәабзиарахьчара аминистрра Аҳәынҭқарратә санитартә-епидемиологиатә маҵзура аусзуҩцәа рыштаттә хыҧхьаӡара ааҩык рҟынӡа аизырҳаразы иацҵаны ахарџьқәа рзы;
короновирустә ҿкы аарҧшразы имҩаҧырго амедицинатә ҭҵаарақәеи атестқәеи рзы Агәабзиарахьчара аминистрра Аҳәынҭқарратә санитартә-епидемиологиатә маҵзура иҷыдоу амыругақәеи аныхтә материалқәеи раахәаразы;
абри Адҵа апункт 7 абзац 2 аҟны иарбоу аусмҩаҧгатәқәа;
Аҧсны Аҳәынҭқарра аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра иадҵоуп аҭыҧантәи администрациақәеи иареи иааиҧмырҟьаӡакәа ашколнӡатәии азеиҧшҵараиуратәи усҳәарҭақәа хаҭалатәи ахыхьчагақәа (амедицинатә сабрадақәеи амедицинатә напҭарҧақәеи), средствами адезинфекциазы ахархәагақәеи, атермометри рыла реиқәыршәара.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Агәабзиарахьчара аминистрра иақәнагоуп ауааҧсыра агрипп апрофилактикеи иҕәҕәоу ареспираторных вирустә ҿкқәеи рзы адырра рыҭара.
Абри Адҵа анагӡаразы аҭакҧхықәра зду азинмчызмоу аусбарҭақәа:
Аҟәа ақ., араионқәеи, аҳаблақәеи, ақыҭақәеи р-Администрациақәа;
Министерство Аҧсны Аҳәынҭқарра Акультура аминистрреи аҟәа ақалақьи араионқәеи р-Администрациақәа;
Аҧсны Аҳәынҭқарра Агәабзиарахьчара аминистрра;
Аҧсны Аҳәынҭқарра афинансқәа рминистрра;
Аҧсны Аҳәынҭқарра аҵареи абызшәатә политикеи рминистрреи Аҟәа ақ., араионқәеи, р-Администрациақәа.


Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба
Апоет Таиф Аџьба изхәыцра еснагь исзацуп ҩ-цәаныррак, зегь раԥхьа иргыланы уи Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аҟны илахьынҵахаз азы еилкаа ахьыҟам иацу алахьеиқәреи, ирҿиаратә ҭынха иадҳәалоу аԥхарреи агәеизҳареи.
Апоет иаԥҵамҭақәа аԥхьаҩцәа бзиа ирбо, ҿырҳәала ирҳәо иҟазҵаз, хымԥада автор игәра ахьырго ауп, ихәыцу, мамзаргьы рыԥсҭазаара, рҵас, рхымҩаԥгашьа иацәыхароу поезиам уи ирҿиара. Иаҳгәалаҳаршәап актәи ацәаҳәа инаркны аҵыхәтәантәи аҟынӡа аԥсуа идунеихәаԥшышьа аарԥшра ала иҭәу ажәеинраала "Уааи сыҩныҟа":
Лнапы ргьежьуа сан дуԥылап,
Аԥсшәа уеиҳәап саб дыччо,
Наҟ-ааҟ сашьцәа ааувагылап,
Саҳәшьа дцәырҵып дыԥхашьо.
Урыма илеип аҩныҟа рысас,
Ҳаҭыр уқәҵан удыртәап.
Саб дызхаану, саб дызхысыз –
– Ажәабжь ссирқәа уа иуаҳап.
Абас еиԥш иҟоу арҿиамҭақәа, аԥхьаҩ идикылаз, Таиф Аџьба инапы иҵыҵыз акыр ирацәоуп. Апоет ма ашәҟәыҩҩы амилаҭтә литература аҟны иҭыԥ ҳаналацәажәо, иазгәаҳҭар ауп иарбан литературазаалакгьы аҿиара шзалымшо баҩхатәртә ҩаӡарала еиуеиԥшым арҿиаҩцәа ыҟамкәа.
Убри аан иҟоуп ҷыдала зыӡбахә уҳәаша ашәҟәыҩҩцәа, апоетцәа. Аԥсуа милаҭтә литератураҿы ус еиԥш иҟоу дыруаӡәкуп Таиф Аџьба. Иуадаҩуп аԥсуа литератураҿы даҽа рҿиаҩык иӡбахә аҳәара иара иаҟара қәҿиарала ахәыҷқәеи абеиԥара еиҳаби ирызку аҩымҭақәа аԥызҵоз:
Ҵис иакит аҳәынаԥ,
Иагьмаҷым, иагьмыцхәым
Ҳәынаԥы хазынак –
Уаҳа назҭахым.
Иафом, иазыԥшуеит.
Иоунажьуеит –
Иакуеит
Ихәмаруеит Ҵис абас,
Уазхәыц иагәазырԥха!
Ахәыҷқәа иргәаԥхаша, изырлахҿыхша ацәаҳәақәа рыла ауп ишеиқәыршәоу апоет ихәыҷтәы жәеинраалақәагьы. Иахьа жәаҩык ахәыҷқәа уразҵаар иарбан жәеинраалоу ирдыруа аилкааразы, сгәы иаанагоит аиҳараҩык – Сан даԥсыуоуп, Саб даԥсыуоуп ҳәа Таиф Аџьба иажәеинраала аиҭаҳәара иналагоит ҳәа. Уи еиҳау жәлар разхаҵара ҟалараны иҟам.
Апоет имоуп ажәеинраала "Амҩа", уаҟа уи иааирԥшеит аԥсабараҿы зегьы мҩак ишану:
Амҩа иқәуп аԥсҭҳәа шкәакәа,
Ҵыси ҳәыҳәи ԥырԥыруеит.
Амҩа иқәуп арҵу каԥа,
Ашьхыц дәықәуп, иԥшаауеит.
Амҩа иқәуп Таиф Аџьба ицәаҳәагьы, уи ахы хоуп абеиԥара ҿыцқәа рахь, автор иҩымҭақәа дунеи лашак ззаанартуа рахь. Апоет иаԥҵамҭақәа ирымоуп иҟалап арҿиаҩцәа рзы зегь реиҳа ихадоу ҷыдарак – урҭ хәыцӡам.
Ҽаҩраҭагалан иаҳнаҭаз аԥхарра лшара бзиоуп еимҟьарак аныҟоу ақыҭа аҭааразы. Ачымазара ҿкы анеилагьежьуа аамҭазы, амҩа ақәлара гәаӷьыуацәагәышьоуп, аха ус акәзаргьы, аԥкра амҩаԥгаразы иҟоу ахархәагақәа ҳасаб рзыуны, ахәаша амҩа ҳақәлеит ҳқыҭахь сыԥшәмеи сареи. Аидарагьы ҳаман азы атакси ҳаԥхьеит авокзал аҟынӡа ҳцарц. Иааит атакси, аха амашьынарныҟәцаҩ асабрада захьӡу ихамызт. Ҳанҭатәеит ҳара сабрадала ҳаиқәных. Авокзал аҿы, игәасҭеит аԥсуа аруаа гәыԥҩык шеицыз, урҭ зегьы асабрадақәа рхан. Авокзал аҿы игылаз Аҟәа-Ԥсоу ҳәа зныз амаршруттә такси ҳанҭалеит. Арныҟәцаҩ, Анцәа иҟәырхуп усгьы акгьы ихамызт, аха амашьына иҭатәаз рахьтә аӡәы-ҩыџьа ракәын асабрадақәа ныҟәызгоз. Акарантин шыҟоу здыруа, асабрада зҿаз ԥҳәыск сынлыдтәалеит.
Амашьынарныҟәцаҩ қәрала 60-ҟа шықәса дрықәзаргьы ҟаларын, аха ихымҩаԥгашьала Ковид-19 адунеи ишықәу имаҳацзаргьы ҟалап угәахәуан. "Зегь шәтәама?" иҳәан имашьына аус наируит, "асабрадақәа шәхашәҵа" ҳәа дҵакгьы ҟаимҵеит. Амҩа ҳақәлеит. Зегь реиҳа ишәарҭахаз, аԥсҟы зкыз амашьына ширныҟәоз акәын. Исыватәазгьы саргьы ҳгәы нҭыԥсаауан, иаалырҟьан аџыхҳәа иаангылон зныҟәашәа ццакыз амашьына. Дабаццакуеи ҳныҟәызго уҳәарын, убас аҽыҩқәа аныҵдырҟьо еиԥш имашьына анааирҭрыслак.
Амҩан иҳаԥхьагылоз аидарамҩангага машьынақәа амҩа анирымҭалакгьы, ишшәарҭазгьы дрывсыр иҭахны амҩа егьи аганахь ихы аарихалон. Ишамуаз анибалакгьы, аџыхҳәа даангылон. Амҩан иҳавсуаз амашьынақәа ирҭатәаз рахьтә сабрадала еиқәшәазгьы ыҟан, аха шамаха ауаа рацәа зҭатәаз амашьынақәа рпассаџьырцәа зегьы иныҟәыргомызт, иахьа ҳаԥсҭазаара иахәҭакхаз -асабрада.
Аҟәа инаркны Калдахәаранӡа ҳнеиаанӡа адәахьы ахәаахәҭра иаҿыз ауаа ракәзар, акарантин акашәа имбакәа адунеи ишықәу убаратәы иҟан. Ашәыр, ақәыр уҳәа реиԥш иҟоу адәахьы иқәыргылан изҭиуа анапҭарԥагьы асабрадагьы рааигәара ишнарымго иаразнак иубоит.
Схәыцуан, абырсҟак аԥсыҭбара аныҟоу абарҭ мшәаӡо ҳәа. Мап, имшәозар акәхап, мамзар ас ҟалашьас иамоузеи? Иаҳаулакгьы амҩатә машәыр ҳақәымшәакәа Калдахәара аангыларҭаҿы ҳнеит. "Уныҟәашәа бааԥсуп амашьынарныҟәцаҩ, ухаҵкы", сҳәеит ҳанҭыҵуаз. "Ибҳәо закәи?", иааџьеишьеит иара.
Ҳахьынҭыҵыз игәаҳҭеит аангылараҭаҿы игылоу адәқьан шарку. Ашьҭахь излеилаҳкааз ала, уаҟа аус зуаз ачымазара рхьысит. Ковид-19 ари ақыҭаҿгьы иаагәышьеит сгәахәит "анхәа лыбз" еиԥшу Калдахәаратәи архәра ҳаҿаланы ҳаҩныҟа ҳҿанынаҳха.
Ақыҭараҿы ҭынчроуп, амҩа шамаха уаҩ данны убомызт. Ачымазара ҿкы аҽацәыхьчаразы ҳара ҳахьынхо аҭыԥ даара иманшәалоуп. Аԥкрақәа инарықәыршәаны, агәылара, азлара џьаргьы ҳамнеит, ҳара ҳахьгьы уаҩ дмааит. Ақыҭауаа рӷьырак Гагра аус руеит, хәылбыҽхала рыҩныҟақәа рахь ихынҳәуеит, убри аҟынтә, ҳазқәынхо ахәы ҳаракы ачымазра халар ауеит аԥкрақәа ирықәымныҟәар ҳуааԥсыра.
Амҽышаҽны Аҟәаҟа ҳдәықәлеит. Аангылараҭаҿы ҳанааи адәқьан шаркыц иаркын. Дук хара имгакәа атакси аангылт "амаршрутка ахәала шәызгоит" аниҳәа, ҳанҭалеит ҳсабрадақәа наҳҿаршәны. Араҟагьы, амашьынарныҟәцаҩгьы, иватәазгьы аԥкра амԥангьы иҟамызт, амала амашьына арныҟәцаҩ ашьшьыҳәа даауан, сгәы мыҭрыскәа Аҟәанӡа ҳааигеит.
Аҟәа санналаԥш асабрадақәа шырацәаз иаразнак иаагәасҭеит. Ақалақь транспорт аныҟәцаҩцәа аԥҟарақәа ишрықәныҟәо иаразнак иубоит. Атроллеибус иҭаз реиҳараҩык сабрадала еибыҭан.
Авирус абҵара анҵәамҭазы аҽаӡар алшоит рҳәоит, аха сныҟәара ишыснарбаз ала, еиҳарак аҳҭнықалақьуаа роуп арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәо, егьырахь амҩан избақәоз рыла, акарантин ирылаҳәо ашьҭахь, ачымазара ацәаара ԥсыҽхоит аҳәара уадаҩуп.
Калдахәара саныҟаз Гагра инхо сыуацәа ҭелла исарҳәеит "Гагрыԥшь" ачара мҩаԥыргон ҳәа. Абас ҳаҟоуп ҳарҭ аԥсуаа, авирус гьангьаш ҳашҭа иҭалаанӡа аԥсы шҭоу агәра агара ҳҭахым.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны Акинематографистцәа реидгыла ахантәаҩы, актиор Кьасоу Ҳагба Sputnik акорреспондент аинтервиу лыҭо, дазааҭгылеит ихәыҷра ашықәсқәеи, ирҿиаратә мҩа шалагази, иаликаауа аспектакльқәеи, инаигӡахьо арольқәеи ртәы.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik.
Кьасоу Ҳагба аиицәажәара анхациркыз, гәыблыла ихәыҷратәи ашықәсқәа игәаларшәеит.
"45 шықәса инарзынаҧшуа ақалақь аҟны сшынхогьы, ҧхыӡла ақыҭа ауп избо. Схәыҷреи сқәыҧшреи зегьы сқыҭа иадҳәалоуп. Саныхәыҷыз саб дҳаҧхеит, сан хҩык ахшара ааӡатәыс ҳлоуит. Есымшааира Анцәа диҳәон, игәра лгон. Аџьабаа ӷәӷәаны илбеит ҳааӡараҿы", - иҳәеит иара
Кьасоу Ҳагба қәҿиарала дҭалоит, дагьалгоит Ш. Русҭавели ихьӡ зху Қырҭтәылатәи Аҳәынҭқарратә Атеатралтә Институт.
"Афбатәи акласс ааныжьны сҭалеит уахынлатәи ашкол. Ажәабатәи акласс саналга, исыӡбеит сактиорхарц, сҭаларц Атеатралтә институт. Акино, атеатр, акультура рахь агәыблыра сзыркыз ҳәа исыҧхьаӡо, сызхәаҧшуаз акиносахьақәа, актиорцәа уаҟа рыхәмаршьа атәы ауп. Уи аҩыза алшара ҳаман, лассы-лассы ҳқыҭа иаҭааны афильмқәа ҳдырбон. Раҧхьаӡакәны актиорк иаҳасабала асценахь сцәырҵит Аинститут аҭаларазы аҧышәара анасҭоз амш аҽны. Аҧышәара лыдылкылон Нелли Ешҧҳа. Исыдылҵеит аетиуд ақәыргылара. Мчыбжьык ашьҭахь сааины, ашәарыцараҟны слеи сареи ҳзыниаз ахҭыс ала илыдызгалеит. Уи даара ахәшьара бзиа алҭеит, убас сҭалеит Қарҭтәи Атеатралтә институт", - ҳәа игәалаиршәоит.
Кьасоу Ҳагба имаҷымкәан инаигӡахьеит асценатә рольқәа, ихадароу ахаҿсахьақәа. Урҭ рахьтә: Молчалин ("Зыхшыҩ зызрыцҳароу" А. Грибоедов), Аԥсҳа Леон ("Аԥсҳа Леон" А. Агрба), Цезарь ("Иули Цезарь" У. Шекспир), Махаз ("Махаз" Ф. Искандера, ареж. В. Ақаҩба), Тартиуф ("Тартиуф" Мольер, ареж. К. Хачегогу), Лаимен ("Ашьха Морган аҟынтәи хланҵы" А. Миллер, ареж. В. Ақаҩба), Џьонни Паттинмаик ("Адгьылбжьаха Кинишмаҟынтәи ахымхәа" Макдонаха, ареж. В. Ақаҩба). "Кьоџьаа рҭыӡшәа" Гольдони (Исидоро), "Брисбенынтәи аемигрант" Шехаде (Ашькылкҩы, ареж. В. Ақаҩба), "Аӡыцәа шкәакәа" В. Касланӡиа (Зафас, ареж. В. Ақаҩба), "Ацынҵәарах" Б. Шьынқәба (Хамыҭбеи Чачба).
"Раҧхьаӡакәны ихадоу ароль сыхәмарит Вампилов ипиеса ала иқәыргылаз аспекталь "Аҭӡамц" аҟны. Уаҟа ихадароу апрокурор ироль насыгӡон. Ари ақәгылара сдипломтә усумҭа акәын, ибзианы ирыдыркылеит. Анаҩс Аҧсны ирацәаны ақыҭақәа ҳарҭааны идҳарбеит", - ҳәа азгәеиҭоит Кьасоу Ҳагба.
1978 шықәса раахыс С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны иҟаз афольклортә ансамбль "Уарада" дасолистын. 1999 шықәса инаркны 2000 шықәсанӡа Аҧсны Акультура Аминистрс дыҟан. 2002 шықәсазы Аҧсны Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатс дыҟан. Кьасоу Ҳагба С. Ҷанба ихьӡ зху Аҧсуа ҳәынҭқарратә драматә театр иаҧхьагылоу актиоруп.
Актиор ихаҿы иаанхаз, еиҳа игәалашәарақәа иаарылыҳәҳәо иҟоу Швеицариа иқәдыргылаз аспектакль ауп. Уи атәы ҳзеиҭеиҳәеит актиор.
"Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра алагара мызқәак шагыз, Швеицариа атәылаҟны агастрольқәа ҳаман. Уи иреиӷьу агастрольқәа ируакуп сара сзын. Гиульден ипиесала иқәыргылан "Кьоџьаа рҭыӡшәа" заыхьӡыс аспектакль. Иқәиргылеит Валери Михаил-иҧа Ақаҩба. Ари раҧхьаӡатәи Аҧсуа театр аҳәаанырцә ақәгылара акәын. Аспектакль ахы инаркны аҵыхәанӡа аҧсышәала имҩасит. Ахәаҧшцәа аспектакль алагаанӡа ирзеиҭарҳәеит уи аҵакы зызкыз, аҭоурых. Иџьоушьаша, абызшәа шырзеилымкаауазгьы, ахыбра зегьы ҭәын, ҭыҧк ҭацәны усгьы иубомызт. Аспектакль ашьҭахь ахәаҧшцәа зегьы ҳадеизаланы ҳнапынҵамҭа иаҳәон", - ҳәа игәалаиршәоит актиор.
Асцена Кьасоу Ҳагба изыҳәан ҧсҭазаароуп, идунеи шьаҟа ӷәӷәаны иаҵагылоуп.
"Асцена уанықәгыла нахыс, ахәаҧшҩи уареи шәеимадара ацәажәара уалагаанӡа,уҩнуҵҟатәи уҧсҭазаара иахылҵуа ацәанырреи дареи еиқәшәаны ианеилаҵәалак, нас ауп амшын иху аӷбеиҧш уаманы аҿанынанахо. Уроль нагӡаны уаналгалак, ахәаҧшҩы ибла ихубаало аҧхарра иабзоураны, еиҭах сыхәмарындаз ҳәа агәаҳәара узцәырҵуеит. Зегь реиҳа ихадароу, ауаҩы ихы мжьакәа, дызҿу аус ишақәнагоу даназнеиуа, убасҟан ауп иҧсҭазаара аҵакы анаанахәо, алҵшәа анаиуа. Амилаҭ ҟазара - уи ҳара ҳӡырызго, ҳхаҿра, ҳдунеи зегьы идзырбо акакәны иҟоуп", - ҳәа азиҧхьаӡоит иара.
Кьасоу Ҳагба бзиа ибаны, имч-илшара зегьы изанааҭ иазкны, иахьа уажәраанӡа мааҧсарада аус иуеит.
АҞӘА, жьҭаара 29 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 зцәа иалоу реилкааразы атестқәа 427 ҟаҵан, урҭ рахьтә акоронавирус аарԥшын 68 тест рҟны ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аоперштаб иара убас иаанацҳаит жьҭаара 29 рзы Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы лыԥсҭазаара дшалҵыз 1976 шықәсазы ииз апациент. Лара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаарамза 13, лыԥсыԥ лагаҩагара акыр илцәыцәгьаны, ҩганктәи агәыҵәкра лыманы. Иақәнагаз атерапиа шлзымҩаԥыргозгьы, жьҭаара 29 рзы лдунеи лыԥсахит.
Жьҭаара 29 рзы рзы иԥсыԥ лагаҩагара акыр ицәыцәгьаны, ҩганктәи агәыҵәкра иманы аҟәатәи амобильә госпиталь аҟны ишьҭаз апациент иԥсҭазаара далҵит, иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 135-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 113-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 29-ҩык, ибжьаратәуп - 36-ҩык, илҩаауп 13-ҩык апациентцәа. Гәдоуҭатәи агоспиталь иҭашәеит 11-ҩык ачымазцәа.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 55-ҩык апациентцәа. 51-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, жьҭаара 12 - Sputnik. COVID-19 ачымазара еиҳа иҭышәынтәалахоит иааиуа 10-12 мшы рыҩнуҵҟа ҳәа РИА Новости иазеиҭалҳәеит Роспотребнадзор аепидемиологиаз ЦНИИ адиректор Наталиа Пшеничнаиа.
"Аԥкрақәа реиҳарак цәыббрамза анҵәамҭа - жьҭаарамза алагамҭаз иалагалан. Убри инадҳәаланы ачымазара аизҳара ԥкхар алшоит 10-20 мшы рыҩнуҵҟа ашьҭыҵра иаҟәыҵыр алшоит", - ҳәа лҳәеит Пшеничнаиа.
Лара илҳәеит урыстәылаа еиҳа адисциплина иқәныҟәо ишалагаз, апрофилактикатә уснагӡатәқәа шымҩаԥырго. Аус зуа рыхәҭак адистанциатә режим ахь ииагоуп, ашколхәыҷқәа аԥсшьарамшцҵақәа рыҭоуп, абарҭ зегьы ачымазара еиқәырҳәалоит. Уи иаразнакы иубарҭахом, COVID-19 аинкубациатә аамҭа ахьауу азы. 1,5 инкубациатә аамҭа цароуп ачымазара иацымло аҽыннакыларц ҳәа лҳәеит Пшеничнаиа.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, жьҭаара 29 - Sputnik. Уахыки-ҽнаки рыҩныҵҟа Урыстәыла 17 717 акоронавирус-хҭыс ҿыц азгәаҭоуп ҳәа аанацҳауеит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы Москва аоперативтә штаб.
Ари апандемиа иаалагазар иреиҳау рбагоуп.
Уахыки-ҽнаки рыҩныҵҟа Урыстәыла 17 717 акоронавирус-хҭыс ҿыц азгәаҭоуп 85 регион рҿы. 26,5% аклиникатә ҟазшьа аадырԥшуамызт. 366-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит. Ргәабзиара шьақәгылеит 14 740-ҩык.
Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла 1 581 693 акоронавирус хҭыс 85 регион рҿы иаарԥшуп. Зынӡа иԥсхьеит авирус иахҟьаны 27 301-ҩык, ргәы бзиахеит – 1 186 041-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жьҭаара 27 — Sputnik. Акоронавирус ианеиҵаха аҽа шықәсыки бжаки рҟынӡа ахы цәырнагалоит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости Роспотребнадзор аепидемиологиаз ЦНИИ аклиника-аналитикатә усуразы адиректор ихаҭыԥуаҩ Наталиа Пшеничнаиа лажәақәа ҵаҵӷәыс иганы.
Еиуеиԥшым атәылақәа рҿы COVID-19 аамҭа-аамҭала ахы цәырнагалоит ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
Урыстәыла COVID-19 иахҟьаны аҭагылазаашьа аҽарцәгьар ҟалоит жәабран-хәажәкыра рзы. Ашыкьымҭа леир алшоит аԥхынразы ҳәа лҳәеит Пшеничнаиа уаанӡа амаҵзура аинтервиу аҭо.
Акоронавирус апандемиа адунеи атәылақәа зегьы амҽханакит. Ичмазаҩхахьеит 42,7 миллион-ҩык 1,1 миллион рыԥсҭазаара иалҵхьеит.
Урыстәыла миллионки бжаки ачымазара рыхьхьеит, 1,15 миллион-ҩык ргәы бзиахеит, рыԥсҭазаара иалҵит 17,3 нызқьҩык.
Аԥсны авирус рыдбалоуп 3839-ҩык, ргәабзиара шьақәгылеит 1464-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 36-ҩык.
"Апандемиа, хымԥада, акомандақәа рыхәмарра ианыԥшит, дара зны иаҵахоит зны иаиааиуеит, аццакырак ала изцом. "Нарҭ" агәыԥ аҟынтә ицеит, аха амчқәа азымхеит, ахәмарра бзиа аарԥшразы, дара разыҟаҵаҩгьы апандемиа иахҟьаны Ҭырқәтәыла даанхеит, данааигьы дрыԥсахит, акоманда ауадаҩрақәа аман. Уи ҳәарада, рыхәмарра ианыԥшит. Ачемпионат алҵшәагьы шыҟалоз ҳаздыромызт ишахәҭаз еиԥш ԥшь-еикәшарак ҟалазҭгьы. Усҟан иаҳа аинтерес аҵалон. Ҩ-еикәшарак маҷуп ҳәа сахәаԥшуеит, аха уеизгьы иара Ачемпионат ахьыҟалазгьы ҳара ҳзы хҭыс духеит. Ҳгәы каҳан ҳаҟан. "Нарҭ" аханатә ишьҭнахыз аҩаӡара уажәыгь иамоуп, уи шьақәнырӷәӷәоит 13-нтә Ачемпионат аҿы аиааира зыргогьы", - азгәеиҭеит Ҳашыг.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Цәыббра 3 рзы ателеканал "Россия 1" аҟны имҩаԥысраны иҟоуп беслантәи ашкол №1 аҟны аҭыԥ змаз арыцҳара иазку адокументалтә фильм "Беслан" аԥхьарбара.
Тҟәарчал араион Ӷәымрышь ақыҭа ахада Беслан Берзениа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит ақыҭа аԥсҭазаашьа атәы.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьхьеит 384-ҩык. Урҭ рахьтә 138-ҩык ргәы бзиахеит, ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсуа тәанчахәқәеи ашәарақәеи зауа рхыхьаӡара 46 нызқьи 42-ҩык инаӡоит.
Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистрра апресс-маӡаныҟәгаҩ Аслан Қәҭелиа арадио Sputnik аефир аҿы иҳәеит цәыббрамза 20 инаркны ашколқәа рҿы аҵарашықәс аанкылахоит ҳәа иҟоу ацәажәарақәа- шҵаҵӷәыдоу.
Ҩышықәса зхыҵуа Алан Қәачахьиа Москва агәабзиарахьчара Адепартамент ахәыҷтәы ԥсихоневрологиа анаука-практикатә Центр аҿы ихәышәтәразы 250 нызқьмааҭ аҭахуп.
Милена Тачулиаҳа 2017 шықәса рзы Аԥсны ахьӡала акәашаратә шоу "Ты супер! Танцы" далахәын.
Цәыббра 1 азы Аԥсны АҶА аусзуҩцәеи аспелеологцәеи иҭахаз Павел Демидов иԥсыбаҩ аҳаԥы иҭыргеит. Цәыббра 2 рзы авертолиот ала Гагра ақалақь аморг ахь инаргеит.
Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны дазааҭгылеит амиф ауаҩы иԥсҭазаараҟны иааннакыло аҭыԥ, аҵабырги аџьашьахәреи реиласра атәы.
Аԥсуа бызшәадырыҩ, афилологиатә наукақәа ркандидат, апрофессор, ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы, Ахьӡ-аҧша аорден аҩбатәи аҩаӡара занашьоу, амилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара зысҭазаара азызкыз Ҭамара Шьаҟрылԥҳа иахьа илхыҵуазаарын 94 шықәса.
Урыстәыла адунеи аҿы COVID-19 ҿыцны изауа атәылақәа рыбжьара аԥшьбатәи аҭыԥ ннакылоит. Иара иашьҭанеиуеит: Перу, Колумбиа, Мексика, Испаниа, Аргентина, Чили, Иран, Британиа ду.
Нанҳәамза анҵәамҭазы Урыстәыла агәабзиарахьчара аминистрра Гамалеи ихьӡ зху Ацентр азин анаҭеит авирус аҟынтәи алаҵа аԥышәаразы.
Урыстәылаа Бырзентәыла алалара рылшоит Афины, Салоники Ираклиони рҳаиртә баӷәазақәа рыла.
Жәларбжьаратәи арратә хәмаррақәа рҿа Аԥсуа команда алахәыла Иашар Ашәба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит уажәы ахәмаррақәа шымҩаԥысуеи, аԥсуа команда уаҟа изҿуи.
Белоруссиа нанҳәа 9 рзы атәыла ахада иалхра мҩаԥысит. Аиааира игеит Александр Лукашенко. 26 шықәса ирықәуп иара аҳәынҭқарра ахадараҿы дыҟоуижьҭеи.
Аԥсны аҭыԥантәи ахаланпхгараҭарақәа рахь адепутатцәа алырхуеит ԥшьышықәса рахь знык.
Сынтәатәи аԥхын уаанӡатәиқәа иреиԥшмызт, нанҳәамзанӡа атуристцәа ыҟамызт, аплиажқәеи асасааирҭақәеи ҭацәын акраамҭа иззыԥшыз аԥсуа-аурыс ҳәаа аадыртаанӡа.
Гәылрыԥшь араион Бабышьира аҳаблаҟны иҟоу ахәыҷбаҳча "Ҟәараса" аиҳабы Есма Шамԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟнытә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭалҳәеит аиҭашьақәыргылара анаҩс ахәыҷбаҳча анаартхо, шаҟаҩы ахәыҷқәа рыдкылара иазхиоу атәы.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьхьеит 359-ҩык. Урҭ рахьтә 125-ҩык ргәы бзиахеит.


Тҟәарчалтәи араионтә хәышәтәырҭа аҿктәы ҟәша амедиаҳәшьа еиҳабы Емма Тыҩԥҳа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭалҳәеит COVID-19 зманы ирыдҵаалаз шаҟаҩы ыҟоу, урҭ рҭагылазаашьа зеиԥшроу.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 1116-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 330-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, ааҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
АУН "Амшынеиқәафымцамч" аҟны имҩаԥысит араионтә фымцатә ҳақәа рнапхгаҩцәеи рынџьныр хадацәеи реилацәажәара. Аилацәажәара далахәын аекономика аминистр Кристина Озганԥҳа.
Амуниципалтә унитарнтә наплакы "Аӡыканал" адырра ҟанаҵоит Аҟәа ақалақь агәҭа иалсуа амҩадуқәа рҟны аӡымҩангага аремонт ахьыҟарҵо иахҟьаны аамҭала аӡы шаанкылахо азы.
Амилаҭтә хаҿра шьақәзыргыло иара амилаҭ ӡырызго акәны иҟоуп, уи иаднаԥхьалоит атәыла иаҭаауа асасцәагьы. Афольклорҭҵааҩ Есма Ҭодуаԥҳа арубрика "Жәлар рдоуҳа" аҟны дазаааҭгылоит амилаҭтә колорит бренд ҳасабала аус аур шалшо атәы.
Аԥсны Ашьауӷатә Закәанеидкыла инақәыршәаны, ауаҩ ишьразы ухақәиҭра уалхәыдартәуеит фышықәса инаркны жәаҩа шықәса рҟынӡа.
Аҳәынҭқарратә милаҭтә галереиа аиҳабы Сурам Сақаниа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит Аҟәа аус зуа ҩ-еибашьрак еидызкылаз ацәыргақәҵаҿы иӡыргоу аусумҭақәа ртәы.
Аԥсны Аҳәынҭавтоинспекциа аусзуҩцәа аҵарҭыша шыргоз иаанкылан Аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵзура имҩаԥнагоз аоперативтә експеримент аҳәаақәа ирҭагӡаны.
Нанҳәа 1 азы ԥшьымз раахыс иаркыз Аԥсныи Урыстәылеи рҳәынҭқарратә ҳәаа ахысра иацыз аԥкырақәа ахырхит.
Ацәыргақәҵа рызкуп Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҿы Аиааира амши Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҿы Аиааира амши.


АҞӘА, жьҭаара 9 – Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы акомпиутертә томографиа аппарат аусура иаҟәыҵит ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны агәабзиарахьчара аминистрра афармациа аҟәша аиҳабы Ахра Аџьба.
"Анџьнырцәа аппарат аҿаркит, аусура иаладыргеит, ҽнак-ҩымш аус бзианы иауан. Анаҩс иара агхақәа ҟанаҵо иалагеит, уаҳа ус аусура алшомызт. Усҟан анџьныргьы дцахьан, даҽазнык дааҳаԥхьар акәхеит, иара аԥсшьарамшқәа рзы даауеит, ашәахьаҽны аппарат арҽеира далагоит", - иҳәеит Аџьба.
Иара убасгьы иара иҳәеит акомпиутертә томографиа аппарат аус ахьынӡамуа, аҭыхымҭақәа еиҭаҵуа арентген-аппарат ала ишыҟарҵо.
Акомпиутертә томографиа аппарат Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадахьы инаргеит цәыббра 2 рзы. Уи аанахәеит аԥсуа наплакцәа рхеидкыла "Ҳара ҳаӡәыкуп".
Жьҭаара 8 рызтәи аҭагылазаашьала, Гәдоуҭатәи агоспиталь аҿы 112-ҩык акоронавирус ззышьақәыргылоу апациентцәа шьҭоуп, урҭ рахьтә рҭагылазаашьа бааԥсуп 22-а, 55-ҩык рҭгылазаашьа бжьаратәуп.
Иара убас, жьҭаара 8 рызтәи аҭагылазаашьала, Аԥсны иахьаҵанакуа иаарԥшу акоронавирустә хҭысқәа рхыԥхьаӡара 2071-ы ыҟоуп. Ргәы бзиахеит 811-ҩык, 19-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Приморск ақыҭаҟны иҟоу аӡырԥхатә комплекс аиҳабы Руслан Аҩӡба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит атуристтә обиект аҿы аҭагылазаашьа зеиԥшроу, аҿкы рыҽшацәырыхьчо атәы.
Аҩнеихагылақәа рырзҩыдара аус рнапы алакын Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аусзуҩцәа быжьҩык.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус зыхьхьоу ҳәа ишьақәыргылоу рхыԥхьаӡара 610-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 165-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, фҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аҽазыҟаҵарақәа ирылахәын 1,5 нызқьҩык аруаа, 400 ак арратә техника, БТР-80 иақәгыло акомандаҟаҵара-штабтә машьынақәа, арадиостанциа "Азарт", а мобилтә радиорелеинтә хархәагақәа назлоу.
Гуар – аҟәыджәла иатәу ҳаскьынтә ҵиаауп. Ари акультура аиҳарак Индиеи Пакистани иаадрыхуеит.
25 шықәса раԥхьа цәыббрамза 11 рзы Аҟәа зыҩны ашәхымс аҿы дыршьит аҵарауаҩ ду, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, аполитикатә усзуҩы Иури Воронов. Археолог Шандор Ҟаитан арадио Sputnik аефир аҿы иҳәеит аҿарацәа рзы Воронов иусумҭақәа акы ишаламҩашьо.
Аҵаратә ҽазыҟаҵарақәа ирылахәын 200-ҩык рҟынӡа арратә база аррамаҵзурауаа, БТР-82АМ аекипажқәа рылархәны.
Аруаа жәларбжьаратәи рыхәмаррақәа рҟны Аԥсны агәыԥ анапхгаҩы, амаиор Алиас Уанаҿа арадио Sputnik аефир аҟны ахәмаррақәа рылҵшәа атәы еиҭеиҳәеит.
Зынӡа Урыстәыла иахьаҵанакуа 1 051 874-ҩык авирус рыдырбалахьеит. Апандемиа аамҭа иалагӡаны рыԥсҭазаара иалҵхьеит 18 365-ҩык, ргәы бзиахеит — 868 107-ҩык.
Иналукааша аԥсуа ҵарауаҩ, аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, аполитикатә усзуҩ, аԥсуаа рзинқәа рзықәԥаҩ Иури Воронов дыршьит цәыббра 11, 1995 шықәса рзы.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы Аԥсны акоронавирус аҽарцәгьара иаҿуп. Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа абри аҩыза аҭагылазаашьаҟны аԥсуаа ачарақәеи, аԥсрақәеи, аԥсхәрақәеи еиҵыхны иахьымҩаԥырго шәарҭарас иаҵоу, уи аанкылашьас иамоу азы лгәаанагара лҳәоит.
COVID-19 аҟынтәи адунеи аҿы ираԥхьатәиу алаҵа аус адулан Гамалеи ихьӡ зху НИЦЕМ аҿы аинвестициақәа рзы Урыстәылатәи афонд ацхыраарала.
Аԥсны ашәахтәқәеи аизгақәеи рзы аминистрра аамзтәи аусуразы аҳасабырба ҟанаҵеит. Иахьатәи аамҭазы ашәахтәқәа рылгара аус шеиҿкаау атәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистрра апресс-маҵзура аиҳабы Гьаргь Габуниа.
Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб дидикылеит Аԥсны аԥгаԥсатә фонд ахантәаҩы Бакәыр Бебиа.
Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аректор Алеко Гәарамиа идҵа инақәыршәаны ААУ аҟны аҵаратә процесс хацыркхараны иҟан цәыббра 14 рзы.
Гагра араион Бзыԥҭа аҳабла алхратә комиссиа ахантәаҩы Асида Кәакәасқьырԥҳа арадио Sputnik арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭалҳәеит Жәлар реизара адепутатрахь аиҭалхрақәа рымҩаԥгара иахьынӡазхиоу атәы.
"Жәларбжьаратәи арратә хәмаррақәа 2020" мҩаԥысуан нанҳәа 23 инаркны цәыббра 5 рҟынӡа. Аԥснытәи акоманда раԥхьаӡа акәны аицлабрақәа ирылахәын Урыстәыла атәылахьчара аминистр Сергеи Шоигу инаԥхьарала.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит ҳәа иаарԥшу 572-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 164-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, фҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Цәыббра 9 рзы Урыстәыла Ауаажәларратә палатаҿ имҩаԥысит аԥхьанатәтә ԥхьара 2021 шықәсазы ицәыргахар зылшо азакәан ҿыц атекст апроект аганахь ала.
Аԥснытәи аҳәынҭшәҟәҭыжьырҭаҿы иҭыҵит афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иалоу, Горки ихьӡ зху Адунеитә литература аинститут аҟны аус зуа Виачеслав Бигәаа акыр шықәса еизигоз, аус здиулоз ашәҟәы "Алашара". 1955 – 2012".


Тҟәарчал араион ахада Исидор Дочиа арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҳәаақәа ирҭагӡаны еиҭеиҳәеит ақалақьтә џьармыкьа аҭагылазаашьа атәы.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит ҳәа иаарԥшу 557-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 158-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, хәҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Изакәанымкәа аҳәаа иахыргоз атауар - ацхеи аевкалипт абӷьқәеи Аԥсны Аҳәынҭқарра аҵакырахь иргьежьын.
Sputnik аколумнист Саида Жьиԥҳа арадио Sputnik арубрика "Жәлар рдоуҳа" аҿы еиҭалҳәеит Гагра араион анцәахәы дшамаз атәы зҳәо ажәабжьк аҭоурых атәы.
Апрограмма "Адемографиа арҿиара 2020" аҳәаақәа ирҭагӡаны аԥсуа милаҭ еиуоу аҭаацәарақәа ахԥатәи рыхшареи ирышьҭанеиуеи рзы знык ала 100 нызқь мааҭ рзыршәоит. Уи азы Аԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аҳәынҭқарратә еилакы Абиуџьетнҭыҵтәи афонд сынтәа иазоужьуп 50 миллион мааҭ.
Апрокуратура аусзуҩцәа ахҭыс ахьыҟалаз Аҟәа, Гәымсҭатәи амҩаҿы игылоу аҩнеихагыла иаҭааны иҭырҵааит.
Аҟәа ақалакь аҵара аҟәша аиҳабы Асҭанда Ҭаркьылԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит апандемиа аамҭазы асанитартә шәага-загақәа рықәныҟәара ашколқәеи ахәыҷбаҳҷақәеи рҟны иахьынӡарылшо.
Аԥсуа бызшәа зҭагылоу ауадаҩрақәеи урҭ рыӡбаразы мҩақәас илхтәуи ртәы дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Урыстәылатәи Афедерациа аҳҭнықалақь Москваҟа усутә ныҟәара ҳәа цәыббра 7 рзы амҩа дықәлеит.
Аҳәынҭқарратә программақәа "Аԥсны атәылауаа ркатегориақәак нхарҭаҭыԥла реиқәыршәаразы", "Анхарҭаҭыԥ-2021" рзы акомиссиа аусура аанкылан 2020 шықәса хәажәкырамзазы акоронавирус алаҵәара инадҳәаланы.
Афотоеицлабра "Аԥсны аобиектив аҿы" иалкаахаз аусумҭа автор, ажурналист, адырраҭара "Ажәеиԥшьаа" автор Адгәыр Гәынба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит аицлабрахь инаишьҭыз аусумҭақәа рахьынтә иалкаахаз, уи зызку.
Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб дидикылеит Аԥсны ашәахтәқәеи аизгақәеи рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Мераб Логәуа. Аиԥылараҿы иалацәажәеит 2020 шықәса аҩнуҵҟатәи алагалақәа рыплан анагӡара азҵаарақәа.
Аԥсны ахаланапхгараҭаратә усбарҭақәа рахь алхрақәа мҩаԥысраны иҟоуп 2020 шықәса абҵара 1 азы. Ақалақьтә еизара адепутатцәа ԥшьышықәса ҳәа ҿҳәарас ирыҭаны иалырхуеит.
Нанҳәамза аахыс Аԥснытәи атәанчаҩцәа урыстәылатәи атәанчахәқәеи аԥсуа шәарақәеи абанктә хсаалагақәа рахь акәымкәа, Аҵәахырҭатә банк акассақәа рахьи егьырҭ акоммерциатә банкқәа ркассақәа рахьи ирзынарышьҭуа иалагеит.
Дранда ақыҭа ахада Оҭар Елерџьиа арадио Sputnik аефир аҿы иҳәеит ақыҭа амҩадуқәа рҿы акаҭран ақәҵаразы аусурақәа шцо.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа 536-ҩык ишрылоу аадырԥшхьеит. Урҭ рахьтә 158-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, хәҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Еилаԥсоу ақәԥаразы атурнир, аԥсуа қәԥаҩы Ҭимур Акаба дызлахәу мҩаԥгахоит цәыббра 9 рзы, Москва.
Апалигон Ҵабал аҿы имҩаԥысуаз ҩ-ганктәи атактикатә ҽазыҟаҵарақәа ирыдыԥхьалан зықьҩык рҟынӡа аруаа, ахархәара рыҭан 300 ак арратә техника.
Ииашаны аҩреи ииашаны аҳәареи жәларбжьаратәи амш аҽны ААУ аԥсуа бызшәа акафедра арҵаҩы еиҳабы Риҵа Сақаниаԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит абызшәа аҩышьаԥҟарақәа рыԥсахра ауаҩы идыррақәа анырра шанаҭо атәы.
Аԥсныҟа усутә ныҟәарала цәыббра 8 рзы иааит Урыстәыла агәабзиарахьчара аминистрра аделегациа. Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа урҭ дырԥылеит, анаҩсан дара Тҟәарчалҟа еиццеит.


АҞӘА, жьҭаара 28 – Sputnik. Аԥсны макьаназы COVID-19 ашьақәтәаратә цәаҳәаҿы имнеицт. Аепидемиологцәа ишырҳәо ала уи ҟалоит ҩымчыбжь рышьҭахь ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа.
Ачымазара анышьақәтәалак ашьҭахь алаҟәра иалагароуп ҳәа иҳәеит иара. Ҭамаз Ҵахнакьиа иҳәеит ареспубликаҿы ишазхо иҟоу атест-системақәеи ахәшәқәеи.
Ҵахнакьиа иҳәеит араионтә хәышәтәырҭақәа рҿы авирус змоу рзы иҷыдоу аҭыԥқәа шаадыртуа. Џьара-џьара урҭ шеиқәыршәо аҽаџьара азырхиара ишаҿу.
"Ачымазцәа ӷәӷәақәа Гәдоуҭатәи агоспиталь, ма амобилтә госпиталь ахь инаргоит", - иҳәеит аминистр.
Ачымазара змоу реиҳараҩык измоу Аҟәа иаҵанакуеит, избанзар ароуп еиҳарак ауаа рацәа ахьеиланхо ҳәа иҳәеит иара. Убри аан иҳәеит ақалақьқәа рҿы аасҭа ақыҭақәа рҿы аҭагылазаашьа шеиӷьу.
Аминистр иара убасгьы иҳәеит Аԥсны анҭыҵ аус зуа аҳақьымцәа рахь иҟаиҵаз ааԥхьара аҭакс ишыҟоу аҟазауаа Гәдоуҭатәи COVID-госпиталь аҿы аусуразы аара зыгәҭаку ауаа.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит Аслан Бжьаниа Москва иҟазаараан дшырԥылаз Москва аус зуа аԥснытәи аҟазацәа, ишалацәажәаз урҭ уажәы Аԥсны русура азҵаара.
Аминистр иазгәеиҭеит, аминистрра ашәҟәқәа шынанашьҭуа ҳџьынџьуаа аус ахьыруа ахәышәтәырҭақәа рахь, урҭ аамҭала ареспубликахь аусуразы иоурышьҭырц.
Ҵахнакьиа иҳәеит ԥшьҩык аҟазауаа –Москвеи Санкт-Петербурги аус зуа арахь ишаааауа.
"Аинфекционист, арентгенолог, апульмонолог, апедиатр– дара зегьы COVID-центрқәа рҿы аусуратә ԥышәа рымоуп", - иҳәеит иара.
Аминистр иазгәеиҭеит иахьазы иҟоу аԥкырақәа шазхо, аха еиҳа хра рыманы иҟазарц азы аԥкырацҵақәа шалагалахало.
Апандемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 3952-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 1474-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 36-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Жәытә-натә аахыс аԥсуа ирыман дара рхатә анцәахаҵара. Ҳазшаз даӡәыкуп, аха адинхаҵарақәа еиуеиԥшым, доусу иара итәала дазнеиуеит. Аԥсуаа ақьырсиан атәгьы ныҟәыргоит, амсылман итәгьы ныҟәыргоит, Ажьирахьгьы инеиуеит. Зегьы мҩаԥаҳгоит Ҳазшаз игәы ҟаҳҵарц. Уажәы қьырсианла аҿбаара иҵалоит. Ԥсыуала аныҳәагатә мҩаԥызгар зҭаху изы уи акгьы амам. Ажәытә аԥсуаа ирымаз ачгара, уи ауаҩы даныԥслак акәын, ахаа ықәырҵаанӡа, ашьтәа ршьаанӡа ичгон. Анаҩсан шәарыцара ианцоз, мышкы ҩымш ианычгозгьы иҟан. Ачгарақәеи аҿбаарақәеи зегьы ныҟәаҳго ҳалагар, ҳаԥсуарагьы каҳажьыр акәхоит", - иҳәеит Латариа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Иара убас ииасыз амчыбжь азы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа дидикылеит ЕЕ ахаҭарнак ҷыда Тоиво Клаар, Аԥсны Атәылахьчара аминистрра Урыстәыла Атәылахьчара аминистррахь аҳәара ҟанаҵеит ареспубликаҿы 500 ҭыԥ змоу агоспиталь аартразы, Аҵәахырҭатә банк жьҭаарамзатәи атәанчахәқәа рыграфик шьақәнаргылеит.
Sputnik
Аԥсни Урыстәылеи еицырдыруа ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩ Тарас Шамба акоронавирус ашьҭахь иԥсҭазаара далҵит 83 шықәса дшырҭагылаз.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иусԥҟала иаԥҵан Аҳәынҭқарратә комиссиа. Иара хантәаҩра азиуит ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба. Жьҭаара 16 рзы Шамба иҭаацәа атәыла ауааԥсыра рахь аҳәара ҟарҵеит иҟоу аҭагылазаашьа инамаданы Тарас Шамба иԥсыжрахь анеира рҽацәхьаркырц.
Жьҭаара 17 рзы Тарас Шамба Гәдоуҭа араион Абгархықә ақыҭан иабацәа рыԥсыжырҭаҿы анышә дамадан.
Тарас Мирон-иԥа Шамба — ауаажәларратә усзуҩ, азиндырратә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, Урыстәылатәи Аҳәынҭқарратә ахәаахәҭра-економикатә университет аректор ихаҭыԥуаҩ, Кавказ ажәларқәа Урыстәылатәи рконгресс ацхантәаҩ. 1989 - 1991 шықәсқәа рзы Тарас Шамба СССР жәлар рдепутатс дыҟан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аԥсуа-абаза жәларқәа Адунеизегьтәи Рконгресс ахадас далхын. Абри аус дахагылан 25 шықәса инарзынаԥшуа.
Тарас Шамба – аҳәынҭқарреи, адемократиеи, азакәандырреи, азинеиҿкаареи, амилаҭ-ҳәынҭқарра ашьақәгылареи ирызку 300 инареиҳаны ҭҵаарадырратә усумҭа дравторуп, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа ианашьоуп.
2018 шықәса рзы Аԥсны ахада ианеишьеит аорден "Ахьӡ-Аԥша" I аҩаӡара "Аԥсуа ҳәынҭқарра аҿиареи Кавказ ажәларқәа реидкылареи рҟны алшамҭа дуқәа рзы".
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа атәылаҿы акоронавирустә чымазара ҿкы аламырҵәаразы иназыцҵоу аԥкрақәа ралагаларазы адҵа инапы аҵаиҩит аҩаша, жьҭаара 13 рзы.
Акоронавирус аламырҵәаразы аԥкра ҿыцқәа амч роуит жьҭаара 15 инаркны.
Адҵа инақәыршәаны атәылаҿы иақәиҭтәым амассатә спорттә, агәмырҿыӷьратә, аланарԥшыратә, ацәыргақәҵатә усмҩаԥгатәқәа. Аус рулаӡом акультуратә усбарҭақәа - атеатрқәа, амузеиқәа, абиблиотекақәа, аконцерттәи ацәыргақәҵатәи залқәа. СПА-салонқәеи, асаунақәеи, амассажҟаҵарҭақәеи русуразгьы азин ыҟам.
Жьҭаара 15 инаркны абҵара 24 рҟынӡа иаркызаауеит ахәыҷбаҳчақәеи ашколқәеи, аҵараиуратә зыҟаҵарақәеи, иара убас аспорттә, акәашаратә секциақәа аус рур ҟалаӡом. Иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа макьана русура иацырҵоит иахәҭоу асанитартә хыхьчаратә усмҩаԥгатәқәа азгәаҭаны.
Абри аамҭазы аҳәынҭқарратә биуџьеттә усбарҭақәа 60 шықәса иҭысхьоу, ашколқәраҟынӡатәии алагарҭатә школқәреи (1-4 аклассқәа) ирыҵаркуа ахәыҷқәа змоу русзуҩцәа рхы иақәиҭыртәыроуп русураҟынтә. Убри аан руалафахәы рзынрыжьроуп. Абри аҩыза абжьгарақәа рыҭоуп икоммерциатәуи иккоммерциатәыми аиҿкаарақәагьы.
Аҳәынҭқарратә усбарҭақәа русзуҩцәа амедицинатә сабрадақәеи анапхаҵақәеи хымԥада иныҟәыргалароуп. Анапхгара ируалуп русуҩцәа арзҩыдагатә маҭәашьарқәа рыла реиқәыршәара.
Атәылауааи асасцәеи ауаажәларратә ҭыԥқәа рҿы хымԥада амедицинатә сабрадақәа ныҟәыргалароуп.
Ҿыц иалагалоу аԥкрақәа амч рымоуп абҵара 24, 2020 шықәсанӡа.
Аветерантә еиҿкаара "Аруаа" ареспублика амчрақәа акоронавирус аамҭазы рхымҩаԥгашьа агәынамӡара рнаҭоит. Дара даҽазныкгьы Аԥсны аиҳабыра рахь ааԥхьара ҟарҵеит Урыстәыла ахада Владимир Путин иҳәарц Урыстәыла Атәылахьчара амедицинатә госпиталь ареспублика аҵакыраҿы аргылараҿ ацхыраара ҟаиҵарц.
"Ари амчыбжь аҩнуҵҟа ҳтәыла анапхгара официалла Урыстәыла ахада В.В. Путин иахь агоспиталь аартразы аҳәара ҟарымҵар, ауаажәлар рнапынҵақәа реизгара ҳалагоит ажәлар рыхьӡала ацхыраара аҳәаразы. Атәыла ахадеи аԥыза-министри COVID-19 иахҟьаны аԥсыҭбарақәа рыбжак рҭакԥхықәрадара иаҵанакуеит ҳәа иаҳшьоит", - ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
Аҳәамҭаҿ иара убас иазгәаҭоуп "ачымазцәа рхыԥхьаӡара иазҳауа ианалага анапхгара аҳәынҭқарратә ҳәаа аартрази аушьҭырҭатә ҭыԥ "Ԥсоу" аҿы аԥкратә уснагӡатәқәа раԥыхрази аӡбара рыдыркылеит" ҳәа.
Адырҩаҽны апартиа "Амцахара" аҭак ҟанаҵеит аветерантә еиҿкаара "Аруаа" иахьатәи атәыла анапхгара аҿкчымазара алаҵәара аамҭазы акгьы ҟарымҵеит ҳәа ахара ахьрыдырҵо аҳәамҭа аҭак арҭеит. "Амцахара" ахаҭарнакцәа ргәаанагарала, атәылаҿы иалшо зегьы ҟарҵоит ичмазаҩу рыхәышәтәразы.
"Аҳәамҭа авторцәа (аиҿкаара "Аруаа"- аред.) иахырҟьацәаны ицәажәоит, џьоукы-џьоукы рҭакԥхықәрадара атәыла анапхгара ирықәыжьуа, ауааԥсыра агәынамӡара рызцәырҵыртә иҟарҵоит. Аҳәамҭа ҟаҳҵоит аҿкра аӡәгьы ианивымсуа аамҭазы ишахәҭам ҵаҵӷәы ыҟамкәа аӡәы ахара идҵара", - ҳәа аҳәоит аацҳамҭаҿы.
"Амцахара" аҭак арҭеит аепидемиологиатә ҭагылазаашьа уадаҩ аан аҳәаа аартын ҳәа иҳәазгьы.
"Ишәгәалаҳаршәоит ааигәаӡа Гагра амитинг аҿы уаанӡатәи атәыла анапхгара рыдгылаҩцәа аԥсуа-аурыс ҳәаа ахьаркызи аԥкрақәа ахьыҟоуи рзы атәыла анапхгара ахара шрыдырҵоз", - ҳәа азгәарҭеит "Амцахара" аҿы.
Аҳәамҭа ҟанаҵеит аполитикатә еидгыла ҿыц "Аԥсуа жәлар рхеидкыла". Дара атәыла анапхгара ажәадгалақәа арҭеит аҭагылазаашьа аиӷьтәразы.
Ажәадгалақәа иреиуоуп: Аԥсны иахьаҵанакуа аҭагылазаашьа ҷыда алагалара, Аминистрцәа Реилазаара Апарламент ахь ареспубликатә биуџьети абиуџьетнҭыҵтәи афондқәеи рҟны аныхра ахәҭа аԥсахра алагаларазы ажәалагалақәа ҟанаҵарц ажәадгала азынашьҭра.
Уи адагьы дара иазгәарҭеит Аминистрцәа реилазаара антикризтә уснагӡатәқәа рыплан аздырхиарц, атәылаҿ асоциал-економикатә ҭагылазаашьа аиӷьтәразы.
Жьҭаара 14 рзы аимак-аиҿак ахы аланархәит аполитикатә партиа "Аиҭаира", "Аруааи" "Аԥсуа жәлар рхеидкылеи" рпозициа акритика азуа.
"Аҳәынҭқарратә ҳәаа аартреи аԥкырақәа раԥыхреи рзы аӡбара рыдкылан аоппозициатә митингқәа рлахәылацәа рықәгыларақәа рышьҭахь. Гагратәи аҿагыларатә акциақәа рышьҭахь асоциалтә ҳақәа рҿы адҵа ҟарҵон аҳәаа аартызарц, аекономика еиқәырхазарц.
"Аиҭаира" иара убасгьы иазгәанаҭеит аҭагылазаашьа ҷыда алагаларазы ажәадгала ҵаҵӷәыдоуп ҳәа.
"Шәара шәыбжьара иҟоума аекономистцәа уи Аԥсны иалшоит ҳәа изыԥхьаӡо? Инфраструктуратә проектда, қыҭанхамҩада, ааглыхрада, иҭацәыз аказна, иҭацәыз абиуџьет рыла иншәыжьыз Аԥсны аҿы. Фышықәса шәыҟазаара аилкаара "аекономика" аҵакы дырӡит", - ҳәа азгәарҭеит "Аиҭаира" аҿы.
Ари аҭак ҟанаҵахит "Аԥсуа жәлар рхеидкыла".
"Аҵыхәтәантәи ҳҳәамҭақәа ҵаҵӷәыдам. Лассы-лассы ҳрыҿцәажәоит аҟазауаа, аепидемиологцәа, Гәдоуҭатәи агоспиталь ҳаҭаауеит. Убри азы ибзианы еилаҳкаауеит иҟалар зылшо ашәарҭарақәа", - ҳәа рҳәеит дара.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа жьҭаара 14 рзы дидикылеит Аахыҵ Кавказ азҵаарақәа рзы Евроеидгыла ахаҭарнак ҷыда Тоиво Клаар.
Аиԥылара иалахәын Аахыҵ Кавказ азҵаарақәа рзы Европатәи Ахеилак ахаҭарнак ҷыда иофис аҿы аполитикатә абжьгаҩ Еммануель Анкетиль, ОБСЕ аполитикатә абжьгаҩ Готтфрид Ханне.
Аиԥылараҿы ирзааҭгылан жәларбжьаратәи аилазаара алархәны Аԥсни Қырҭтәылеи реизыҟазаашьа апроблема азҵаарақәа. Бжьаниа иазгәеиҭеит 12 шықәса раахыс имҩаԥысуа Женеватәи аиҿцәажәарақәа лҵшәа дук рзаамырԥшит ҳәа.
"Ҳара алҵшәақәа ҟалар ҳҭахуп, иаҳҭахуп амч ахамырхәаразы Қырҭтәыла аиқәшаҳаҭра анапы аҵанаҩыр. Арегион аҿы аҭагылазаашьа аицәахарагьы ҳҭахым, аибашьрагьы ҳҭахым. Аӡәгьы ҳиабашьуам, идгьыл имаҳкуам, аха аӡәгьы ҳхатәгьы иаҳҭом. Абри азҵаараҿы адгылара ҳашәҭозар, ҭабуп ҳәа шәаҳҳәоит. Абри ахырхарҭаҿы ахархәара аҭатәуп жәларбжьаратәи аилазаара авторитет", - ҳәа иҳәеит ахада.
Аахыҵ Кавказ азҵаарақәа рзы Евроеидгыла ахаҭарнак ҷыда Тоиво Клаар инаҵшьны иазгәеиҭеит ԥхьаҟагьы аусеицура дшақәгәыӷуа.
"Аԥсни ҳареи ҳаизыҟазаашьақәа ҳарҵаулап ҳәа ҳгәыӷуеит. Ҳазлацәажәаша рацәоуп. Сгәыӷуеит еиҿцәажәарыла ԥхьаҟа ацара алҳаршап ҳәа", - иҳәеит иара.
Клаар иара убасгьы иазгәеиҭеит аганқәа Аԥсны аепидемиологиатә ҭагылазаашьа апроблема ишалацәажәаз.
"Евроеидгыла Аԥсны изныкымкәа ацхыраара анаҭахьеит, иагьанаҭоит. Аԥсныҟа хара имгакәа иаараны иҟоуп Агәабзиарахьчараз адунеитә еиҿкаара амиссиа еиуеиԥшым азҵаарақәа рыӡбаразы", - ҳәа иҳәеит иара.
ЕЕ аделегациа Аԥсныҟа иааит жьҭара 13 рзы. Урҭ ара рыҟазаара хықәкыс иамоуп Аԥсни аидгылеи реинырра алыршара алацәажәареи COVID-19 иадҳәалоу апроблемақәа рыӡбареи.
Урыстәылатәи Афедерациа атәылахьчара аминистрра Аԥсны Аҳәынҭқарра иҟанаҵаз аҳәарала Аҟәа иаанартуеит 100 иара-ҭыԥк змоу, акоронавирустә инфекциа змоу апациентцәа рыхәышәтәра иазку амобилтә госпиталь.
Аԥсны атәылахьчара аминистр Владимир Ануа урыстәылатәи иколлега Сергеи Шоигу иахь жьҭаара 12 рзы аҳәара ҟаиҵеит адәынтәи агоспиталь аадыртразы атәылаҿы акоронавирус зыхьуа рхыԥхьаӡара ахьырацәахаз инамаданы.
COVID-19 зыхьуа апациентцәа рыхәышәтәразы урыстәылатәи амобилтә госпиталь дыргылоит Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" аҿы.
"Иаауа амедицинатә персонал 100-ҩык иреиҳауп. Урҭ асасааирҭа "Аиҭар" иҩнаҳҵоит. Ҳара амобилтә госпиталь аргыларазы ари аҭыԥ алҳхит. Урыстәылатәи аруаагьы уи иахәаԥшын, иргәаԥхеит", - иҳәеит Ануа.
Иара иажәақәа рыла, макьана еилкаам амобилтә госпиталь Аԥсны аус ахьынӡауло, уи зхьыԥшу ҳтәылаҿы COVID-19 наҟ-наҟ алаҵәара зеиԥшрахо шакәу.
Амобилтә медицинатә еилазаара иалоуп 112-ҩык аррамаҵурауааи иҷыдоу арратә техника 30 цыреи.
Амобилтә госпиталь аҿы ишьақәыргылоуп арԥҳақәа иԥсабаратәымкәа аҳауа рҭазырсуа аппаратқәа, апациентцәа интенсивла ргәаҭаразы амониторқәа, арентгенографиатә аппаратқәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа.
Жьҭаара 17 рзы амилициа дааныркылеит Аҟәа инхоз Раиса Оганиан дишьит ҳәа агәҩара ззыҟоу ауаҩы.
Ауаҩшьра аҭыԥ аман 2020 шықәса цәыббра 18-19 ауха, Ҭраԥшь имҩа, аҩны № 23 аҟны. Ишьақәыргылам ахаҿы атәылауаҩ Оганиан Раиса Илиа-иԥҳа, 1940 шықәса рзы ииз, лыҩны дыҩналаны ицагәаз маҭәарк ала длысны дишьит: лхы, лҿы, лыцламҳәа рӷӷан, иԥҵәан, лыхәда адаш ԥҵәан. Оганиан лыԥсыбаҩ рбеит цәыббра 21 рзы.
Ахҭыс ахьыҟалаз аҭыԥ ҭырҵааит, аҿахәҿыхреи аекспертизеи мҩаԥган.
Огониан дызшьыз ахаҿы ишьақәыргылареи иаанкылареи рзы анапынҵа нашьҭын Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистррахь. Аоперативтә уснагӡатәқәа рымҩаԥгара иалнаршеит ауаҩшьҩы ихаҭара ашьақәыргылареи иаанкылареи – 1984 шықәса рзы ииз, Ачадара ақыҭа ауаҩԥсы Ҳаџьараҭ Џьопуа. Аԥсны ААР аҿы иазгәарҭеит Џьопуа иҿы шиқәшаҳаҭхаз.
Аҟәа ақалақь апрокуратура ашьаус хацнаркит. Аусҭҵаара-оперативтә уснагӡатәқәа ирыцырҵоит.
Аԥсны Аҵәахырҭатә банк жьҭаарамзазтәи атәанчахәқәа ршәара аграфик шьақәнаргылеит жьҭаара 16 рзы.
1940 шықәсанӡа ииз ҳтәылауаа атәанчахәы роуеит жьҭаара 16, 19, 20 рзы; 1941 - 1947 шықәсқәа рзы ииз - жьҭаара 21, 22, 23 рзы; 1948 - 1950 шықәсқәа рзы ииз - жьҭаара 26, 27 рзы; 1951 - 1953 шықәсқәа рзы ииз - ьҭаара 28, 29, 30 рзы инаркны; 1954 - 1956 шықәсқәа рзы ииз – абҵара 2, 3, 4 рзы; 1957 шықәса рзы ииз - абҵара 5 инаркны.
Ԥхынгәымза анҵәамҭазы Аԥсны асоциалтә еиқәыршәареи адемографиатә политикеи рминистр Руслан Аџьба адырра ҟаиҵеит нанҳәамза инаркны урыстәылатәии аԥснытәии атәанчахәқәа Аҵәахырҭатә банк акассақәа рыла ршара ишалаго.
"Аԥхьа инаргыланы ҳаибашьцәа анышә иахьамадоу апарк аҟны еиҭаҳҳаит 65 шьапы аԥсаҵлақәа, акамфортә ҵлақәа -13. Аҵлақәа ӡынгьы-ԥхынгьы аиаҵәара амоуп, ашәшьыра ҟанаҵоит. Ҳгәаанагарала ҳажәларгьы ргәы иаҳа иаахәар ҟалоит. Ирацәахеит уаҟа ихыԥсааз аҵлақәа. Убасгьы, администрациа аҿаԥхьа иҟоу апарк аҟны еиҭаҳахоит аҵлақәа, уаҵәы-уаҵәашьҭахь афилармониа ааигәа еиҭаҳҳараны ҳаҟоуп, аҵлақәеи аҵиаақәеи рзы аҭыԥқәа ҳархиахьеит Баграт Шьынқәба ихьӡ зху апарк аҟны, насгьы амшын аԥшаҳәа иахьагу аҵлақәа еиҭаҳҳарц ауп. Сынтәа, 165 ҵла иреиҳаны еиҭаҳҳауеит, уаҳа изалҵуам, аха аԥхьаҟа ҳгәыӷуеит даҽа 500 шьапы реиҭаҳара ҳалшап ҳәа. Амагнолиақәеи, аԥсақәеи, акамфортә ҵлақәеи, османтусқәеи роуп, аҵлақәа очамчырантәи иааҳгеит, агәыӷра ҳамоуп урҭ аднакылап ҳәа", - иҳәеит Џьынџьал.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
АҞӘА, абҵара 30 - Sputnik. Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭақәа рҟны аҿкычымазара зыдбаланы ишьҭаз хҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа аҟны иԥсҭазаара далҵит 1954 шықәсазы ииз апациент. Ахаҵа ахәышәтәырҭа дҭашәеит акоронавирустә инфекциа ицәа иаланы жьҭаара 16 рзы. Иақәнагаз атерапиа шизмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит абҵара 29 рзы.
Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь аҟны иԥсҭазаара далҵит 1936 шықәсазы ииз апациент. Ахаҵа ахәышәтәырҭа дҭашәеит акоронавирустә инфекциа ицәа иаланы абҵара 22 рзы. Ареанимациа аҟәшахьы диаган иҭагылазаашьа акыр ианыӷәӷәаха абҵара 26 рзы. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит абҵара 29 рзы.
Абҵара 29 рзы аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны иԥсҭазаара далҵит 1940 шықәса рзы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит. Иақәнагаз атерапиа шизымҩаԥыргозгьы, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 29 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 79-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 65-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 23-ҩык, ибжьаратәуп - 16-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 35-ҩык апациентцәа.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 43-ҩык апациентцәа. 40-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, хҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5970-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3845-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 84-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


08.08.2020
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу Алада Уаҧстәыла ацҳаражәҳәарҭаҟны 2008 шәықәса нанҳәамза 8 рзы Қырҭтәыла аганахьала ақәылараан Алада Уаҧстәылан иҭахаз ҳаҭырла игәалаиршәеит.
"Иахьа Алада Уаҧстәыла ҳаиашьаратә жәлар аҭоурых аҟны иҟалаз атрагедиатә хҭыс ҳгәалаҳаршәоит. 12 шықәса раҧхьа 2008 шәықәса нанҳәамза 8 рзы аҵх агәазы ақырҭуа ар ҭынч ицәаз Цхинвал ақалақь иақәлеит. Усҟан иҭахеит хара змамыз ауаа, урҭ рыҩныҵҟа иҟан ахәыҷқәа, аҳәса, абыргцәа»,- иҳәеит аҳәынҭқарра Ахада.
«Абри амш аҽны ҳара ҳхырхәоит зыҧсадгьыл зхы ақәызҵаз афырхацәа рыхьӡала, урҭ рфырхаҵара аҧсадгьыл амаҵ ауразы иҿырҧшыгахоит. Рыхьӡ кашәара ақәымзааит аибашьцәа – аҧсадгьыл ахақәиҭразы ақәҧаҩцәа», - иазгәеиҭеит аҳәынҭқарра Ахада.
2008 шықәса нанҳәамза 8 трагедиатә рыцхәуп, аха ари амш афырхаҵарагьы иамшуп. «Ари амш Аҧсадгьыл ахьчаҩцәа рфырхаҵара, ргәымшәара ирсимволуп. Алада Уаҧстәыла ахьчаҩцәа рфырхаҵара, ргәымшәара иасимволуп. Алада Уаҧстәыла аҵеицәа ргәы еиҭамҧеит, хацәнмырха игылеит рыжәлари Рыҧсадгьыли рыхьчаразы»,- иҳәеит Аҧсны Ахада.
А.Бжьаниа иажәақәа рыла, «2008 шықәса нанҳәамза ахҭысқәа адунеи зегьы иадырбеит Урыстәыла Дуӡӡа арыцҳара ианиаз аҩызцәа ианаҭахха адгылара шрынаҭо. «Урыстәыла анапхгара ианаамҭаз иҟанаҵаз ацхыраарала агрессор ируаа ҧыххаа иқәҵан», - иҳәеит А.Бжьаниа.
Аҳәынҭқарра Ахада иара убас 2008 шәықәса нанҳәамзатәи атрадегиатә хҭысқәа ирызкыз ацәыргақәҵа даҭааит, агәалашәара ашәҟәы аҟны анҵамҭа нижьит.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа, Ахада ихаҭыҧуаҩ Бадра Гунба, аиҳабыра минуҭктәи аҿымҭрала 2008 ш. нанҳәамзазатәи атрагедиааан иҭахаз ргәаладыршәеит.
Аҧсны иҟоу Алада Уаҧстәыла Ацҳаражәҳәаҩ Олег Боциев Аҧсны Ахада иҭабуп ҳәа еиҳәеит иҟаиҵаз адгыларазы. «2008 шықәса нанҳәамзазы иҟалаз арыцҳара ду аан иҭахеит акгьы зхарамыз ауааҧсыреи хамеигӡарак ҟамҵакәа игылаз, Алада Уаҧстәыла ахьчара уалны изыҧхьаӡаз урыстәылатәи абжьаҟазаҩцәеи»,- иҳәеит иара.
«2008 шықәса нанҳәамза 8 Алада Уаҧстәылеи Урыстәылеи рзы ахақәиҭразы ақәҧареи, афырхаҵареи, аицхыраареи ирсимволны иҟалеит», - иҳәеит Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа Ацҳаражәҳәарҳәаҩ иабжьгаҩ Максим Литвинов.


Аиҿцәажәара мҩаԥигеит Саид Барганџьиа.
"Сара ашьыжь, асааҭ фба рзы сгыланы амшын ахь сцоит. Сҽаакәабаны аҩныҟа схынҳәуеит. Асааҭ жәба рзы сусураҟны сыҟоуп", — абас иалагоит аҳақьым Саида Палԥҳа лымш.
Асааҭ жәба рзы иалагоит официалла аусуратә мшы. СПИД-и азҩаҿкытә чымазарақәеи раԥырҟәҟәаарази ирҿагыланы ақәԥарази ареспубликатә центр аусурамш хацнаркуеит. Ахалаҭ шкәакәақәа зшәу ауаа анахь-арахь иццакы-ццакуеит. Зегь русқәа нап рыларкуеит.
"Аусурамш алагамҭаз аамҭак ҳаур, ҳҽааизган акаҳуа аажәуеит ҳусқәагьы ҳрылацәажәоит", — еиҭалҳәоит Саида.
Ахалаҭ шкәакәақәа, агәырқәа, ашьа – абарҭ зегь еицырдыруа амедицинатә усҳәарҭа афыҩ ҷыдоуп. 14 шықәса ҵуеит абарҭ зегьы Саида лыԥсҭазаараҿы иҟоижьҭеи.
"Асааҭ жәаба рыбжа шыҟоу ааира иалагоит апациентцәа. Урҭ реиҳарак арахь иаазышьҭуа аҳақьымцәа роуп, аха иҟоуп зхала иааиуагьы. Ҳара аӡәгьы даҳхәышәтәӡом, ҳара анализқәа роуп иҟаҳҵо».
СПИД азы ареспубликатә центр европатәи астандартқәа инарықәыршәаны аус ауеит.
"Ҳаамҭазтәи атехнологиақәа иалдыршоит иумырхьӡакәа ашьа агара. Ари апроцедура ирацәаҩуп иацәшәо. Ҳара иҳалшо зегьы ҟаҳҵоит ҳпациентцәагьы ҳаргьы ҳшәарҭадаразы".
Анализқәа ргара ҳаамҭазтәи аметодқәа шшәарҭадоугьы иҟоуп агәыр збар ззымычҳауа. Иҟоуп зыԥсы маҷхогьы.
"Иҟалалоит аԥсмаҷрақәагьы. Аиҳарак аҷкәынцәа, ахацәа. Уихәаԥшыр ахаҵа замана, игәы бзиоуп ихы бзиоуп иԥшрала. Аԥхьа ишәара ҵәахны днатәоит, насоуп иԥсы анмаҷхо".
Саида Палԥҳа еиҭалҳәоит ауаҩы унаихәаԥшыр иаразнак ишудыруа дшәо дымшәо.
"Иацәажәара, џьара акы иахьырԥшра уалагароуп иҟоу изеилымкаарц", — лҳәоит лара.
Саида даныхәыҷыз инаркны диуристхар лҭахын, аха аԥсҭазаара иара атәы ҟанаҵеит. 1992 шықәса рзы далгеит Аҟәатәи ажәабатәи ашкол. Иара убри ашықәс азы иалагеит аибашьра. Ирацәаҩуп уи зыԥсҭазаарақәа, злахьынҵақәа аԥсахыз.
17 шықәса лхыҵуан Саида Гәдоуҭатәи агоспиталь аҟны аусура даналагаз.
"Сара есыҽны избон ахәцәа шааргоз. Асанитарԥҳәыс лус аасҭа амедикцәа ацхыраара рысҭон. Ахәцәа анырацәаз уаҳа ԥсыхәа амамызт. Сгәы иаанагоит абри аҭагылазаашьоуп ҳәа амедицинахь скылызгаз. Сара сыԥсҭазаара аҽакала ишьақәгылап ҳәа сазхәыцуан… Сусура бзиа избоит».
Саида лусура атәы анеиҭалҳәо лылақәа аԥхарра рхылоит, илбоит илҳәо зегь шымцым.
Иарбанызаалак азанааҭ иацуп ауадаҩрақәа. Аҳақьым изанааҭгьы уи хымԥада иамҩанызоуп.
"Зегь раасҭа иуадаҩуп апациент ихьуа иаҳәара. Иҟоуп иуҳәо цқьа иззеилымкаауагьы. Иҟоуп алабараториа аусура иашам ҳәа изыԥхьаӡо".
Аҳақьым-лаборант илҳәеит анализқәа рылкаақәа ҟауҵарц азы аетапқәа маҷымкәа ишырхыстәу.
"Зегь раасҭа угәы ухьуеит ичмазаҩу ахәыҷқәа ранализқәа анубо. Иҟоуп азҩаҿкы зыцизгьы", — лҳәоит лара.
Сада Палԥҳа еиҭалҳәеит аамҭа анлымоу аныҟәара бзиа ишылбо. Лара лхы рылалырхәуеит еиуеиԥшым аконференциақәа, Аԥсны ахьӡала дықәгылоит.
"Абра аус зуеижьҭеи 14 шықәса ҵуеит аха зныкгьы сусура нсыжьып ҳәа сгәы иаанамгац. Иҟан аҽа усурак ансыдыргалозгьы. Сара аԥарарҳаразы аус зуам, аҳәынҭқарра иахәоугьы ак ҟасҵар сҭахуп", — лҳәеит лара.
Лара иара убасгьы иазгәалҭеит Аԥсны ишмаҷу абри ахырхарҭала азанааҭуаа.
"Ибзианы исгәалашәоит раԥхьатәи спациентцәа. урҭ еиҳагьы исгәалашәоит шықәсык аԥхьа иааиз раасҭа".
Саида лҟазара инырит ҳкорреспондентгьы. Ила хҩаны дақәшаҳаҭхеит идаҟынтәи ашьа лгарц. Ииашаҵәҟьаны зынӡаск имыхьӡеит, ишьа анилылхызгьы имбеит.
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ажьырныҳәа 9 -Sputnik. Зықьҩык инарзынаԥшуа аоппозициаа рхаҭарнакцәа атәыла ахада Иусбарҭа аҿаԥхьа еизеит, ахыбра аҩналара рҽазыршәеит. Урҭ рыхәҭак ахыбра ашә ԥҽны иҩналеит ҳәа ааицҳауеит аҭыԥ аҟынтәи Sputnik акорреспондент.
Шәҩыла еизаз ауааи ахыбра ахьчаҩцәеи рыбжьара аиҿагыларақәа аҭыԥ рымоуп ҳәа ааицҳауеит аҭыԥ аҟынтәи Sputnik акорреспондент.
2019 шықәса цәыббра 8 рзы Аԥсны имҩаԥысит атәыла ахада иалхразы аҩбатәи атур. Аԥсны алхратә комиссиа хада аихшьаалақәа рыла иҳаҩсыз алхрақәа раан Рауль Ҳаџьымба 47,39% алхыҩцәа рыбжьы ирҭеит, аоппозициатә партиа "Амцахара" аԥхьагыла Алхас Кәыҵниа - 46,17%.
Цәыббра 11 рзы Кәыҵниа Алхратә комиссиа хада дазашшит. Цәыббра 20 рзы Иреиҳаӡоу аӡбарҭа Кәыҵниа ишшыԥхьыӡ ахәаԥшра мап ацәнакит.
Жьҭаара 7 рзы Кәыҵниа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аӡбра дахашшаауа ахашшааратә шшыԥхьыӡ ҟаиҵеит.
"Алакәымҳара ашкол аҟны аусурақәа мҩаԥгатәны иҟоуижьҭеи акыр шықәса ҵуеит. Иҳәынҭқарратәым аиҿкаара ацхыраарала ахыб ԥсахуп, аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит ахыбра аҩныҵҟагьы. Быжь-километрак инацны амҩа аҟаҵара азгәаҭоуп Аберқыҭеи Алакәымҳареи рыбжьара, машьынала амҩасра уадаҩуп", - иҳәеит Емырхәба.
Шәазыӡырҩа аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 23- Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит абҵара 22 рзы, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иԥсҭазаара далҵит 64 шықәса ирҭагылаз ахаҵа. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит абҵара 5 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Аҟәа асасааирҭа "Аиҭар" ашҭаҿы иаадыртыз амобилтә госпиталь аҟны лыԥсҭазаара далҵит 1940 шықәсазы ииз апациент. Иақәнагаз атерапиа шылзмҩаԥыргозгьы, лыдунеи лыԥсахит лгәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 72-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 58-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 19-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 30-ҩык апациентцәа, хҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп.
Амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 31-ҩык апациентцәа. 27-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5374-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3623-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 70-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>