АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik. Урыстәылатәи атеатртә критик Павел Руднев ахәшьара ҳарак аиҭеит РУСДРАМ ақәыргыламҭа "Електра". Аспектакль дырбан афестиваль "Радуга" аҿы Санкт-Петербург. Абри атәы акритик Павел Руднев арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит.
"Даара иџьоушьаша усумҭоуп. "Електра" санахәаԥш ашьҭахь арежиссиор-ақәыргылаҩ Артиом Устинов сиқәгәырӷьоит. Уаҳа назҭахым артистцәа, асцена ссирқәа. Атеатргьы арежиссиоргьы ҭабуп ҳәа расҳәоит аусумҭа хазыназ", - иҳәеит Руднев.
Акритик иара убасгьы иҳәеит аспектакль ахәмарыҩцәа ишрылшаз ирҭахыз зегь ахәаԥшҩы изнагара, ароль хада ихәмаруаз Мадлена Барцыцԥҳа лакәзар, ишлылшаз лҿаԥхьа иқәгылаз адҵа анагӡара.
Иара убасгьы иҳәеит атеатр есааира ишыҿио, урыстәылатәи атеатрқәа ирыдҩыло ишнеихьоу.
"РУСДРАМ иарбанзаалак афестиваль ианалахәу ижәларбжьаратәны иҟанаҵоит. Атеатр ақәыргыламҭақәа аурыс театртә школ иазааигәоуп, аԥсуа культура иалху аекзотика рымоуп", - иҳәеит Руднев.
РУСДРАМ адиректор Иракли Хынҭәба асоциалтә ҳақәа рҿы иҩуан аспектакль ахь абилеҭқәа заа ишырҭихьаз, аҭыԥқәа ишрыцҵатәхаз.
Аспектакль иара убасгьы иахәаԥшит 50-ҩык атеатртә усзуҩцәа: акритикцәа, арежиссиорцәа, атеатрқәа рнапхгаҩцәа.
Аспектакль "Електра" аԥхьарбара мҩаԥысит РУСДРАМ аҿы жьҭаара 30 2019 шықәса рзы. Иара ықәиргылеит арежиссиор қәыԥш Артиом Устинов.
Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр 2020 шықәсазы Санкт-Петербург имҩаԥысуаз Жәларбжьаратәи атеатртә фестиваль "Радуга" изалахәымхеит акоронавирустә пандемиа иахҟьаны.
Афестиваль "Радуга" 2000 шықәса раахыс имҩаԥыргоит Санкт-Петербург Ахәаԥшыҩ қәыԥш итеатр аҿы. Есышықәса афестиваль рҽаладырхәуеит ЕАА, Великобританиа, Германиа, Франциа, Бельгиа, Естониа, Болгариа, Бырзентәыла уҳәа ртеатрқәа.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ҳазҭысыз амчыбжьазы Аԥсны аԥыза-министр дидикылеит Ақыҭанхамҩатә институт аиҳабы Лиосик Аиба. Аиԥылараҿы аинститут аиҳабы дазааҭгылеит ақыҭанхамҩа аҿиара апрограмма, ари аус аҟны аҵарадырратә знеишьақәас иҟоу, убасгьы ҳаамҭазы аинститут злаҽхәаша алҵшәақәа.
"2011 -2014 шықәсқәа рзы Аԥсны Аинвестпрограммала ашәырааӡара апрограмма ҳадаҳкылеит. Убасҟан убас еиҿкаан аус - абыжьраионк Аԥсны 50 гәыԥ инареиҳаны апрограммаҟны иалан, егьыс 1500-ҩык рҟынӡа анхацәа ақыҭаҿ инхо алахәын. Убасҟан иаадкылан 1400 десҭын инареиҳаны абыжьраионк рҟны еиҭаҳан ашәыр. Нас, ҩыџьара ашәыр ааӡарҭақәа еиҿкаан 30 десҭын рҟынӡа. Избанзар, Аԥсны убриаҟара адгьыл еиԥшым адгьыл ҭҵааны иалухыроуп ианаало ашәыр. Аинститут аҿы еиҿкаан адгьыл иалоу узырбо алабораториа. Нас анализ ҟаҵаны еилыркаауан иарбан шәырхку еиҭарҳауаз, анаука ишаҳәо ала. Ус ианыҟаумҵо, аус лҵшәадахоит. "Ааԥсара игӡам, ԥыла имаӡам" рҳәоит, аха уззааԥсогьы удыруазароуп. 2014 шықәса рзы ари апрограмма аанкылан. Иара анҳадаҳкылоз 2017 шықәса рҟынӡа аԥара азоурыжьлар акәын, анаҩс еиҭаҳҳаз ахы ныҟәнаго ианалагалак, аԥхьаҟа иацаҳҵар акәын, аха апрограмма зегьы ибжамҽамны иқәхеит", - еиҭеиҳәеит Аиба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ақыҭа – нхарҭа ҭыԥуп: Уанка Џьапуа ақыҭанхамҩа алшарақәа ртәы
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аиога Жәларбжьаратәи амш азгәарҭоит рашәара 21 азы. Аашықәса раԥхьа Еиду Амилаҭқәа реиҿкаара Ассамблеиа Хада Индиа аԥыза-министр Нарендра Моди лажәалагалала арезолиуциа аднакылеит аиога амш азы. Ари амш машәыршақә иалрымхит, рашәара 21 ашықәсан зегь раасҭа иауу мшуп, анаҩс амш агхара иалагоит.
"…Аиога Индиа ицәырҵит, аҭоурых даара иҵаулоуп, ҳашықәсԥхьаӡара ҟалаанӡа ҩышә шықәса раԥхьа Патанджали ҳәа дыҟан аиог ду, убри иҟаиҵеит асистема. Аиога аԥҟарақәа инарықәыршәаны зхы мҩаԥызго даара доуҳала, леишәала аԥсабара иазааигәоу уаҩуп. Ҳазшаз иԥҟарала аԥсабара азнеишьа, ахымҩаԥгароуп ҵакыс иамоу аиога. Цәаныррала иудыруа иаҳа ирацәахоит, иаҳа иузымариахоит аԥсҭазаараҟны ахымҩаԥгара, анхара… Ауаҩы иԥсы ахьынӡаҭоу ихы шымҩаԥигаша аԥсабара аҿаԥхьа, иуаажәлар, иқыҭа, иуа-излацәа, иҭаацәа рҿы, абри амҩа дахьықәу ихы шымҩаԥигаша аҵанакуеит… Аԥсуаа ҳҟны аԥси ацәеижьи еидыганы ирыхцәажәоит… аԥсуаа ҳҟны ирҳәалоит "Ҳазшаз дисасуп" ҳәа, аԥсҭазаараҟны ҳара ҳсасцәоуп, убри аҟынтә сасцәаҵас ҳхы мҩаԥаагароуп. Ииашаны ухы мҩаԥугарц азы аиога аҟны аа-ҩаӡарак ыҟоуп. Аԥхьатәи аҟны ауаҩы ибызшәа ирыцқьароуп, аиакәым имҳәароуп, анаҩс ихәыцрақәа ирыцқьароуп, уи ашьҭахь убаҩ арҵәра уалагоит… Аиога анапы еиҿаршәны атәара мацара акәым, уи ахымҩаԥгашьа иаша, ауаҩы шаҟа аԥсабара дазааигәахо, Ҳазшаз деиликаартә, цәаныррала дгәеиҭартә даназааигәахо аиога ауп…Аиога уи амҩа ауп, Ҳазшази уареи шаҟа шәеизааигәахо ауп", - иҳәеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыхны аицәажәара аудиофаил аҟны.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥы 14 – Sputnik. Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб дидикылеит ареспублика асанитартә ҳақьым хада Лиуюдмила Скорик. Аиԥылараҿ иалацәажәан ПЦР-лабораториа ҿыцқәа Очамчыреи Гагреи раартра азҵаара. Абри атәы аанацҳауеит Аминистрцәа реилазаара асаит.
Лиудмила Скорик лажәақәа рыла Агәабзиарахьчара аминистрра 11 миллион мааҭ рыхә иахәҭоу ахархәагақәа аанахәеит. Атехника аиҳарак ареспублика асанитар-епидемиологиатә маҵзурахьы инашьҭуп.
Скорик еиҭалҳәеит Очамчыра атехника ақәыргыларазы ахыбра шазырхио, аҳҭнықалақьтә лабораториаҟынтә ҩыџьа аҟазауаа уахь ишынашьҭхо ацхырааразы.
Алабораториақәа мчхарала еиҟароуп, дасу ирылшоит 250 анализ уахыки-ҽнаки рыла аҟаҵара.
Очамчыратәи алабораториа лаҵарамза алагамҭазы аусура иаларгахоит, гагратәи ПЦР-лабораториа – лаҵарамза анҵәамҭазы.
Атәылаҿ асанитар-епидемиологиатә ҭагылазашьа далацәажәо Скорик иазгәалҭеит ачымазара ахы шышьҭнахыз.
Иҟоуп ашәарҭа апандемиа аҩбатәи ацәқәырԥа цәырҵуеит ҳәа лҳәеит аҳақьым.
Скорик ауааԥсыра ааԥхьара рылҭеит аԥкырақәеи абжьгарақәеи ирықәныҟәаларц.


Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
"Аамҭа ахәы ауҭароуп" ҳәа рыҧхьаӡоит аҧсуаа. Убри инамаданы аӡын ааиаанӡа, рҽаҩра зегьы ҭагаланы ианалгалакь: ршәырқәа, рымхы, руҭра уҳәа, рырахә ашьхантәи ианылбаахьо, рымҿы андырхиалак, рҩы анҭарҭәалак ашьҭахь, аҩы иаҵырхыз ажьаӷь уатка аҧатлыка иҭаҭәаны цахак, ма қьаадк накәыршаны амаҵурҭа акәакь инхыршьуеит. Иаҳа ииашан иуҳәозар, ажәытә кныхны, аҿыц хыршьуеит.
Ҭагалан беиоуп адгьылқәаарыхра иадҳәалоу аныҳәақәа рыла. Аҧсуа жәлар рамзар аҟны арҭ аныҳәарақәа рцикл хыркәшахоит "Аамҭахә" ("аамҭа ахәы"), мамзаргьы "Сынтәа ҳазмадоу" ҳәа ахьыӡшьара змоу аныҳәарала.
"Жәытәнатәаахыс иҟарҵоит ари, ажәытәқәа иҟарҵон: аурахаҳара ҳәа, ашықәс дууӡӡа, ҭагалара ианаамҭоу, аџьықәреи оума, ажь оума, зегьы нҭаргалалагьы, ҭаҳцәашәала илатәаны, икнарҳаз аԥаҭлыка кнырхон", — ҳәа ҳзеиҭалҳәеит Дәрыҧшь ақыҭанхаҩ 73 шықәса ирҭагылоу Мери Жьиҧҳа.
Иазгәаҭатәуп, Мери лхаҭа ақыҭаҿы ныҳәаҩыс далхны дшыҟоу. Лара лҭаацәараҿы ари аншьҭрала лнапы ианылаз усуп – уи лан, ланду, ланду лангьы ныҳәаҩцәан.
Есышықәсеиҧш сынтәагьы "Аамҭа алҧха ҳамазааит! Иаҳзыбзиахаратәы, иаҳзыҧшӡахаратәы, арахә-ашәахә, аду, ахәыҷы, ҳазегьы", — ҳәа дныҳәа-ныҧхьаны, Мери амаҵурҭа акәакь аҿы икнаҳау, ҵыҧх уажәааны ихылшьыз аҧатлыка ныкныхны, лҭаацәеи лареи неидтәалоит.
Аҧатлыка аҧсуаа рҿы аҿиара иадҳәалоу нхамҩатә маҭәахәны иҟоуп.
Иаҳгәалаҳаршәап, аҧҳәыс хшара данлоуа аамҭазы уи егьырҭ амаҭәарқәа (ақәаб, адырган) реиҧш, хынтә лхы инакәыхшаны ашас ҳасабла адгьыл ишыҵарҵо.
Аҿиара, абеиара иасимволу аҧатлыка ажьаӷь уаткала издырҭәуа ҳәагьы гәҩарас иҳамоу: акы – ари ҭагалан аамҭа хзыркәшо, аҵыхәтәантәи ҭагалан-ус акоуп, ҩбагьы – шықәсдуӡӡак иахьыхшьугьы иҧхасҭахаӡом, уи аныкнырхуа иалеидтәалоит, иахныҳәоит. (Издыруада ауатка аџьбарарагьы аҩсҭаацәа ҧхьанацозар, иқәнагозар?!)
Аҧаҭлыка ахьыкнарҳауа аҭыҧ – акәакь атәы ҳҳәозар, жәлар разгәаҭарақәа рҿы, ражәаҳәаҿы — аҩны акәындыхәқәа еимаздо акакәны иҟоуп. (Иаагозар, аҭаца акәакь лыкҿаргылара – лҭыҧ лзалхра, лкындыхә лоуит; аҧсы изы акәзар, дыкҿарҵеит рҳәоит – иҭыҧ ылихит, икәакь дырхиоит амаҭәақәа кҿаҵаны.) Даҽа ганкахьала, акәакь ҧхьаӡоуп амч лашьцақәа ирҭыҧны (аҩны ашәхымс, аҧенџьыр реиҧш). Даҽакала иаҳҳәозар, акәакь "аҩнатәи" "тәыми" ирҭыҧтә ҳәаан иҟоуп ("свое", "чужое" пространство- аред.).
Аныҳәара мҩаҧыргоит шәахьеи ҧшьашеи руакы. Арҭ амшқәагьы ныҳәагатә мышқәаны иахьалху ахатә ҵакы амоуп. Ажәлар рҟны ишырҳәо ала, ашәахьеи аҧшьашеи еиҟароу, еиҧшқәоу мшқәоуп, еихыршалоуп. Аҧшьаша аҭаацәаратәи анхамҩатә усқәеи рзы иманшәалоу мшны иҧхьаӡоуп. Ашәахьа – аусқәа зегьы ахы аныркуа, аусура раҧхьатәи мшуп. Ашықәс аҭаацәа иманшәалан ирхыргазар, "Сынтәа ҳазмадоу ҳзыбиахеит" рҳәоит.
"Абаҭылка зыкнарҳауагьы убриоуп: сара сани сандуи есышықәса, ашықәс анаанҵәо ҭагалан, адәахь иҟоу рызегьы анеидаҳкылалак, убас аишәа дырхион, абаҭылка кнырхуан. Афара, ажәра бзианы иҟарҵон, аишәа рҭәны, ҳхәыҷқәа, ҳара, зегьы ҳаилатәаны, убас имҩаҧаҳгоит. Иаанаго убриоуп: абарақьаҭра, гәырҭәыла, хырҭәыла.., аҭаҳцәа зегьы ахьчот ҳәа иҧхьаӡоуп. Акәакь аҟны ашықәс дуӡӡа икнаҳауп. Абарақьаҭра иатәуп, аурахаҳара!" — ҳәа лҳәоит Мери Жьиҧҳа.
Абасала, гәырҭәыла, хырҭәыла аӡын рҽазыҟаҵан иаҧылоит "Сынтәа измадоу" инақәныҳәаны икнырхыз аҧаҭлыка иҭоу ауатка ала. Уи инаҷыдангьы аишәа андырхио акәакәарқәа ржәуеит, арбаӷь ашьа карҭәоит, абысҭа аныруа ашыла ажәи аҿеи еилаҧсаны иҟарҵоит.
Абри аҵыхәтәантәи алкаазар ахәҭоуп! Аџьықәреи ҿыц иҭаргалази уаанӡа ирымази реилаҧсара ажәытәи аҿатәи аамҭақәа (ҵыҧхи сынтәеи) реиқәшәара аанарҧшуеит. Урҭ аамҭатә ҳәаак инахысны еилысуеит.
Анаҩс ари ақьабз амҩаҧгара иацааиуа амчыбжь азы аҧатлыка ажьаӷь уатка ҿыц нҭаҭәаны, аҩнаҭа аҧҳәыс еиҳабы дныҳәа-ныҧхьаны акәакь аҟны ҿыц еиҭаныкналҳауеит.
Абас ихыркәшахоит адгьылқәаарыхратә акалендартә циклгьы. Џьоукы ари ақьабз заа имҩаҧыргоит, даҽа џьоукы иаҳа ихьшәаны – доусы иусқәа дышрылго еиҧш, ианҭышәынтәалалак, аха ихымҧадатәны ашықәс ҿыц аныҳәа ааиаанӡа иахьӡароуп.
Ноиабр мза аӡыни ҭагалани реисара иамзоуп рҳәоит. Ари амзазы ашарҧи ахәылҧ шәаҧшьи ҽынлан еиқәшәоит. Аҵыхқәа заҟа ихьшәашәахо аҟара аӡынрагь ӷәӷәахоит, акәыбрқәа рацәазар, аӡын ҟәандахоит.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Ажәлар разгәаҭарақәа акыр еиуеиԥшым. Урҭ рыбжьара иҟоуп амш зеиԥшрахо иазку, аҽаҩра зеиԥшрахо иазку, амшьҭа иадҳәалоу, ауаҩы ацәгьара дацәызыхьчо, мамзаргьы иԥеиԥшу иазҳәо. Ҳаамҭазтәи адунеи аҿы аԥхьатәи ауаҩы данцәырҵыз аахижьҭеи акыр аиҭакрақәа шамоугьы, ауаҩы аԥсабара дашьклаԥшны иаԥиҵаз азгәаҭарақәа иахьагьы актуалра рыманы иҟоуп.
Азгәаҭарақәа ауаҩы икәша-мыкәша иҟоу ашьклаԥшра иахылҿиаауеит. Уи аԥстәқәеи аԥсаатәқәеи рхымҩаԥгашьа, еиуеиԥшым аԥсабаратә цәырҵрақәа.
Иаҳҳәозар, ауаҩы зегь раасҭа изааигәоу, ицынхо аԥстәқәа – ацгәи алеи рхымҩаԥгашьала иԥеиԥшу алаидыруан. Иаҳҳәап: ацгәы аҿы анаӡәӡәо ақәа ауеит рҳәоит; ала амӡырха иқәбылгьар, ачымазара иатәуп; аигәылацәа рлақәа аибафара иалагар, ргәы еихшәоит.
Иҳәатәуп азгәаҭарақәа ауаҩы игәҭахәыцрақәа, иҩнуҵҟатәи ицәаныррақәа ирыдҳәаланы ишыҟоугьы. Аҵарауаа иазгәарҭоит ауаҩы ихәыцрақәа рыла абжьааԥны изгәамҭо амаҭәарқәагьы акы рыдибалар шалшо, уи ишахылҵуа иара ихатәы згәаҭарақәагьы. Азеиԥш згәаҭарақәа реиԥш, иҟоуп хазы игоу ауаҩы игәаиҭахьоу ихатәы азгәаҭарақәагьы.
Иаҳҳәап, аӡәы иԥынҵа дафар, асасцәа раара иатәуп ҳәа ишьоит, даҽаӡәы аимак, аисара иадиҳәалоит; аӡәы изы иарма напсыргәыҵа дафар, аԥара аанагоит, арӷьа напсыргәыҵа дафар – ицәцоит, даҽаӡәы изы акәзар, арӷьа напсыргәыҵа ибӷуазар ауп аԥара аниоуа, арма – иԥара нихуеит; џьоукы иазгәарҭоит рарӷьа лымҳа шуазар, арҽхәара иатәуп ҳәа, арма – арџьара, даҽа џьоукых уи нарҳәаарҳәны иазгәарҭоит.
Иалкааны иааҳгап аԥсуаа рҟны ихарҵо, реиҳа аԥыжәара змоу ауаҩы идҳәалоу азеиԥш згәаҭарақәак:
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Шьыжь шәаԥшь шьыбжьаанӡа, хәылԥ шәаԥшь жәаха-жәымш": аԥсуа згәаҭарақәак ирызкны
Аԥсуа жәлар рыхәмаррақәа аԥсуаа рынхашәа-нҵышәа, рыбзазара ирхылҿиааит. Ишазгәаҳҭахьоу еиԥш, аханатә урҭ ауаҩы деибашьыҩны драаӡон, амч, аласра иларааӡон.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Убас, аԥсуа жәлар рыԥсҭазаара иузаҟәымҭхо иадҳәалан аӡи уи иацу анхашәеи – аԥсыӡкра. Иахьагьы ари ахырхарҭа аҭыԥ ду ааннакылоит аԥсуа иԥсҭазаараҿы. Ари анхашәа аҵакы ду шамоу аадырԥшуеит аӡи амшыни ирыдҳәалоу абызшәатә лексикагьы.
Аԥсуаа рыԥсыӡкышьеи рыӡсаратә ҟазареи ирызкны Торнау иҩуан абас еиԥш: "Аԥсуаа аԥсыӡкразы даараӡа иҟазоуп. Урҭ рымшын аҟәарақәа рҿы иуԥылоит хыԥхьаӡара рацәала амшынҳәақәа. Дара рыкразы урҭ амшын ихылоит анышьқәа рыла, аидара зыцраҳәоу акаҭа дуқәа амшын ихырҵоит аԥсыӡ акразы. Ас ала аԥсыӡкра шшәарҭоугьы, аԥсуаа уи иацәшәом, избанзар урҭ аӡсашьа бзианы ирдыруеит", - ҳәа.
Абызшәадырҩы Анатоли Хьециа аӡсара иадҳәалоу атерминқәа рҷыдара аԥсуа бызшәаҿы иазкны ииҩыз иусумҭаҿы иаагоуп абас еиԥш иҟоу ажәақәа, урҭ рдиалекттә еиԥшымзаарақәагьы арбаны:
Аӡсара аԥсуаа рҿы спорттә хкык аҳасабала ианымҩаԥырго аԥхынтәи аамҭазы иаарту амшын аҿы шакәугьы, егьырҭ аамҭақәа рзы уи азы (аҽазыҟаҵарақәа рымҩаԥгарагьы налаҵаны) аспорттә ҭыԥқәа шыҟам ала, зегь акоуп ари ахкы ршьа-рда ишалоу убоит. Амшын еиқәеи хыԥхьаӡара рацәала аӡиасқәеи аӡыхьқәеи ирхықәынхало аԥсуаа ари аҟазара хкы рнапаҿы аамгашьа рымамызт, уи рыԥсҭазаара иахәҭакны иҟоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Хәыҷгьы-дугьы рныҳәа: Аҟәа имҩаԥысит аиндаҭлара "Swim Sukhum"
Қәираиа Шәқәырча еиҿкаахо афестиваль азы: аԥсыӡ ахьырԥшыга аԥсы ҭамзароуп
АҞӘА, рашәара 18 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Урыстәыла Аладатәи арратә база атанкныҟәцаҩцәа Краснодартәи атәылаҿацә аполигон аҿы ахысрақәа мҩаԥыргеит ҳәа аанацҳауеит аокруг апресс-маҵзура.
Аекипажқәа 200 рҟынӡа ицәырҵуаз, еиҭаҵуаз ацәҟьарақәа ахы рықәдыршәеит ҳаамҭазтәи атанкқәа Т-72Б3 рҟынтәи. Ацәҟьараҟынӡа иреиҳаӡоу ахарара ҩ-нызқь метра иҟан.
Уахынлатәи ахысрақәа раан ахархәара рыҭан уахынларбагатә хархәагақәа ТВН-5.
Т-72Б3 амеханик-ныҟәцаҩцәа рдырреи рԥышәеи еиздырҳауан аԥынгылақәа рхысраан, амина-ԥжәага ԥкырақәа рхысраан.
Ахсрақәа раан иныхын 300 танктә рҭҟәацгақәа.
Инарҭбаау аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥгахараны иҟоуп акоманда-штабтә зыҟаҵарақәа ирылахәны.


АҞӘА, мшԥ 7 — Sputnik, Наала Аҩӡԥҳа. XXXI-тәи Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҟны қырҭтәылатәи аделегациа алахәцәа аԥснытәи аделегатцәа ирырҭеит зыхә ҳараку архивтә материалқәа, иҳәеит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Виачеслав Чрыгба аҩашаҽны имҩаԥысыз апресс-конференциаҿы.
"Иҳарҭаз адиск аҿы Аԥсны иҭыху аҭоурыхтә видеоматериалқәа ануп, усҟантәи ҳԥыза Нестор Лакоба дарбаны. Уи адагьы, Кавказтәи аибашьреи еиҳа иааигәоу аҭоурыхтә хҭысқәеи ирыдҳәалоу архивтә материалқәа ыҟоуп", — иҳәеит Чрыгба.
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр иажәақәа рыла, ауникалтә нҵамҭақәа Аԥсуа телехәаԥшреи, аҳәынҭқарратә архиви, Аԥсуаҭҵааратә институти рахь ишьҭызаауеит.
"Аиҿцәажәарақәа рылҵшәақәа ртәы анаҳҳәо, ари акрызҵазкуа хҭысуп. Аполитика иадҳәалам аилацәажәарақәа раан акыр иаԥсоу аусқәа уӡбар ҟалоит, убри аҟнытә ҳара арҭ аиҿцәажәарақәа ирыцаҳҵалоит", — ҳәа азгәеиҭеит аминистр.
аахыҵ Кавказ аҭынчреи аҭышәныртәалареи рзы XXXI-тәи Женеватәи аиҿцәажәарақәа мҩаԥысит хәажәкырмза 17-18 рзы.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, хәажәкыра 1 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 199-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 28-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 49-ҩык, урҭ рахьтә 28-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 7-ҩык, ибжьаратәуп - 21-ы.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 15-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит фҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - хҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 13-ҩык.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12842-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12387-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 202-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, лаҵара 8 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 246-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 39-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭаҿы ариабжьарак рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациенткацәа. Лаҵарамза 9 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1938 шықәса рзы ииз апациентка, лаҵарамза 10 рзы - 1933 шықәса рзы ииз апациентка.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 54-ҩык, урҭ рахьтә 44-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 23-ҩык, ибжьаратәуп - 22-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 16-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 16-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - фҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 21 - Sputnik. Акоронавирус иахҟьаны аԥкрақәа ирыцҵахоит абҵара 24 рышьҭахьгьы ҳәа иҳәеит Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа, Абаза-ТВ аинтервиу анеиҭоз.
"Иахьазы иҟоу аԥкрақәа аԥаҳхӡом, урҭ ирыцаҳҵоит, избанзар ҳаԥхьаҟа асезонтә ҭагалан-аӡынтәи ахьҭалаларақәа, агрипп ҳзыԥшуп. Иҳадаҳкылаз аԥкрақәа, иахьа амч змоу, алҵшәа аадырԥшуеит агрипп азы апрофилактика аангьы", - ҳәа азгәеиҭеит иара.
Агәабзиарахьчара аминистр иажәақәа рыла, ари азы аӡбамҭа аднакылоит Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб, анаҩс атәыла ахада Аслан Бжьаниа дахәаԥшырц азы идыргалоит.
"Сара иахьынӡеилыскаауа ала, арҭ аԥкрақәа иааиуа ашықәс ажьырныҳәа азбжанӡа ирыцҵахоит, уи адагьы ԥкрақәак еиҳагьы идырӷәӷәоит", - ҳәа инаҵишьит Ҵахнакьиа.
Аԥсны акоронавирус злоу ауаа рхыԥхьаӡара иахьацлоз иахҟьаны, жьҭаара 15 инаркны абҵара 24 рҟынӡа атәылаҿы иаларгалеит иназыцҵоу аԥкрақәа. Урҭ инарықәыршәаны иақәиҭтәымызт ачараура, амассатәи аспорттәи, агәмырҿыӷьратәи усмҩаԥгатәқәа, русура аанкылан атеатрқәеи, аконцерттә залқәеи, СПА-салонқәеи, амассажҟаҵарҭақәеи. Иаркын ахәыҷбаҳчақәеи ашколқәеи, абиуџьеттә усбарҭақәа 60 шықәса иҭысхьоу, ашколқәраҟынӡатәии алагарҭатә школқәреи (1-4 аклассқәа) ирыҵаркуа ахәыҷқәа змоу русзуҩцәа русураҟынтә рхы иақәиҭыртәыр акәын, руалафахәы рызныжьны. Атәылауааи асасцәеи ауаажәларратә ҭыԥқәа рҿы хымԥада амедицинатә сабрадақәа ныҟәыргаларц рабжьган.
Абҵара 20 рызтәи аҭагылазаашьала Аԥсны акоронавирустә инфекциа рыдырбалахьеит 5312-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 3611-ҩык ргәы бзиахеит, 68-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Араион ахада иҟаиҵаз адҵа инақәыршәаны аџьармыкьа акәша-мыкәша еиҿкааз ахәҳаахәҭра аанкылатәын. Араион ахадара, амилициа аузуҩцәа, асанитартә маҵзура аусзуҩцәа зегьы ҳаицны знык-ҩынтә ҳнеит. Ақыҭаҟнытә иаарго рыҭитә зегьы адәахьы ирҭиуан, аџьармыкьа аҩныҵаҟа аӡәгьы днеиӡомызт, абри уадаҩраны иҟан. Зегьы еиқәҷаб иҟоуп ҳәа сызҳәом, аха аҭагылаазаашьа уажәы хар амам. Ауаа идеилыркаан, адәыхьы афатә ргыланы аҭира шиашам. Адәқьанқәа змаз уахь иҩналеит, егьырҭ аџьармыкьа аҩныҵҟахь инаган", - еиҭеиҳәеит Аҩӡба.
Аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.
АҞӘА, рашәара 18 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Урыстәыла Аладатәи арратә база атанкныҟәцаҩцәа Краснодартәи атәылаҿацә аполигон аҿы ахысрақәа мҩаԥыргеит ҳәа аанацҳауеит аокруг апресс-маҵзура.
Аекипажқәа 200 рҟынӡа ицәырҵуаз, еиҭаҵуаз ацәҟьарақәа ахы рықәдыршәеит ҳаамҭазтәи атанкқәа Т-72Б3 рҟынтәи. Ацәҟьараҟынӡа иреиҳаӡоу ахарара ҩ-нызқь метра иҟан.
Уахынлатәи ахысрақәа раан ахархәара рыҭан уахынларбагатә хархәагақәа ТВН-5.
Т-72Б3 амеханик-ныҟәцаҩцәа рдырреи рԥышәеи еиздырҳауан аԥынгылақәа рхысраан, амина-ԥжәага ԥкырақәа рхысраан.
Ахсрақәа раан иныхын 300 танктә рҭҟәацгақәа.
Инарҭбаау аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥгахараны иҟоуп акоманда-штабтә зыҟаҵарақәа ирылахәны.


Избан Апарламент адепутат ицхырааҩ Лаша Сақаниа имаҵура дзамырхыз, иарбан усҭҵаароу имҩаԥигаз адепутат Валери Агрба, избан ауаажәларратә еиҿкаара "Аидгылара" Ауаажәларратә хеилак аԥҵаразы аилацәажәара изалахәымыз – абарҭи егьырҭи ажәабжьқәа Sputnik аиқәыԥхьаӡаҿы.
Sputnik
Акоронавирустә ҭагылазаашьа
Аԥсны акоронавирус аламырҵәаразы иалагалаз аԥкрақәа жәпакы рԥсыҽуп, жәабран 22 инаркны. Хықәкыла, ашколқәа ирзыхынҳәуеит 5-11-тәи аклассқәа рҵаҩцәа, азеиԥшкрыфарҭақәа ахыбра аҩнуҵҟа русура азин ҟаҵоуп.
Акоронавирус аламырҵәаразы аԥкрақәа еиҳа ирԥсыҽны хәажәкыра 10 рҟынӡа рыҿҳәара иацҵан.
Убри аан хәажәкыра 10 рҟынӡа аспорттә обиектқәа, СПА-салонқәа, асаунақәа русура, арҵаратә кружокқәа, аспорттә, акәашаратә, арепетициатә секциақәа, акомпиутертә залқәа, абоулингқәа, ахәыҷтәы хәмарырҭатә центрқәа, егьырҭ аԥсшьарҭатә ҭыԥқәа русура азин ыҟам.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 12777-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12112-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 197-ҩык.
Жәабран 27 рзы аоперштаб адыррала COVID-19 змаз ԥшьҩык ԥсит, руаӡәк 1981 шықәсазы ииз лоуп.
Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб ажьырныҳәа 8 раахыс акоронавирустә инфекциаҟынтәи Москва Афедералтә ҭҵаарадырра-клиникатә центр аҿы иҽихәышәтәуеит.
Александр Анқәаб игәабзиара акырӡа еиӷьуп иҳәеит Аминистрцәа Реилазаара аппарат аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Кристиан Бжьаниеи Анқәаби иареи ҭелла ианеицәажәа ашьҭахь.
Жәабран 15 рзы адырра ҟаҵан иара аинтенсивтә терапиа апалатаҟынтә астационар ахь диаргеит ареабилитациатә курс амҩаԥгаразы.
Афымцамч аусхк аҟны аҭагылазаашьа
Жәабран 23 рзы Аминистрцәа реилазаараҿ имҩаԥган аусутә еилацәажәараҟны. Аилацәажәара мҩаԥысуан аԥыза-министр инапынҵақәа назыгӡо Владимир Делба ихантәаҩрала, Аиҳабыра рхаҭарнакцәа, араионқәа рхадацәа, Аҳазалхратә еилакы, Атехникатәи, астандарттәи, ахархәаратәи хылаԥшра рхаҭарнакцәа алархәны.
Жәабранмзазы Аԥсны афымцамч ахархәара 100 мегаваттк рыла еиҳахеит ҳәа арбагақәа ааган аилацәажәараҿы.
ЕгрыГЕС аремонт цонаҵы "Амшынеиқәафымцамч" ишьақәнаргылеит узхымсша алимитқәа, аҵаратә усбарҭақәа русура ахацыркрагьы азԥхьагәаҭан.
"Ажьырныҳәамзазы ареспубликаҿы ахархәара аҭан 380 мегаватт, ари амзазы – 485 мегаватт. Астанциа маҷқәа зегьы рҿы аноминал иацны аусурақәа мҩаԥысуеит. Аидаратә уадаҩрақәа ирықәшәаны иҟоуп астанциа маҷқәа "Аҟәа-2", "ИЕПИТ", "Баслаҭа". Ԥхьаҟагьы ас иҟалар, аԥкрақәа алагалатәхоит", - ҳәа иҳәеит "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада Михаил Логәуа.
Аԥсны уажәнатә ахы ианархәахьеит 290,5 миллион киловатт-сааҭ иазоужьу 800 рҟынтәи.
Жәабран 26 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аус зуаз амаининг ферма ахьырыԥшааз аҭыԥ аҿы аӡәгьы игәы иҽанӡамкәа днеит хаҭала инапынҵақәа шынарыгӡо ибарц.
Ахада уаанӡа иаҿырххьаз амаинингферма, "Аԥсныавтомҩа" иатәыз аҵакыраҿ игылаз, даҭааит, адҵа ҟаиҵеит ахархәагақәа ықәгазарц.
Sputnik аинтервиу азҭаз араион ахада Аслан Бараҭелиа иҳәеит аферма аԥшәмацәа шыԥшааз урҭ ахада иажәа мап шахырымҳәааз.
Аслан Бжьаниа иара убасгьы днеит жәабран 24 рзы Очамчыра уаанӡатәи ачаифабрика аҵакыраҿы иаарԥшыз акриптоферма ахьыҟаз аҭыԥ ахь. Афермаҿ аус руан 1900 маининг-аппарат, иқәгылан атрансформаторқәа ԥшьба.
Амилициа араионтә ҟәша аиҳабы Леуан Аҳәба ахада иеиҳәеит адокументқәа инарықәыршәаны аферма зхатәу Баслахә ақыҭан инхо Давид Гогьиа иоуп ҳәа.
Убри аан иҟоуп азинхьчаратә усбарҭақәа ринформациа – аферма зтәу ҽаџьоукуп ҳәа. Аслан Бжьаниа иҳәеит аферма иадҳәало ауаа рхаҭарақәа шьақәыргылазарц.
"Урҭ рыбжьара амаҵзурауаа ыҟазар, асиақәа азшәырхиа. Ариаҟара аҳақәа ироуа ақәыӷәӷәара иахҟьаны акомпиутертә томограф аус ауам, ахьҭа иакуеит ахәыҷқәа, абыргцәа. Аус руам алифтқәа. Асеиԥш закәаншьаҭада ари аус ԥеиԥш амам", - иҳәеит Бжьаниа.
Адепутат имашьынаҿы амаинерқәа
Аминистрцәа реилазаараҿы Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Оҭар Хьециа аҳәамҭа ҟаиҵеит аҳәааҟны адепутаттә маҵзуратә машьына шаанкылаз, ишыҭгаз акриптовалиута аиуразы амыругақәа быжьба. Иара иажәақәа рыла, уажәы ирымырхыз аппаратк ижәытәу аппаратқәа 6-7 рус нанагӡоит.
Жәабран 25 рзы еилкаахеит абри аус инадҳәаланы имаҵураҟынтәи ихы дшақәиҭтәу адепутат ицхырааҩ Лаша Сақаниа.
Аԥсны Жәлар Реизара апресс-маҵзура адырраҭараҿы "Шәача ақалақь аҿы аремонт ззыҟарҵоз апарламенттә маҵзуратә машьына аҳәынҭқарратә ҳәаа ианахысуаз аушьҭырҭатә ҭыԥ "Ԥсоу" аҿы иаанкылан. Амашьына аԥсҟы икын Апарламент адепутат ицхырааҩ. Иахьа иара имаҵураҟынтә ихы дақәиҭтәуп", - ҳәа аҳәоит.
Ахадацәа рбаҟақәа
Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Багаԥшь ибаҟа апроектқәа рекспозициа аатит Аҟәатәи Ацәыргақәҵатә зал хадаҿы жәабран 24 рзы.
Сергеи Багаԥшь ибаҟа апроект алкааразы аусумҭақәа рцәыргақәҵа мҩаԥысуеит Аҟәа, хәажәкыра 3 рҟынӡа.
Аконкурс иалахәуп апроектқәа жәба. Урҭ рҟынтәи ааба Аҟәа атема иадҳәалоуп. Абаҟа ықәыргылахоит Сергеи Багаԥшь ихьӡ зху ашҭаҿы. Иара убасгьы абаҟа ықәыргылахараны иҟоуп Очамчыра араион ахадара ахыбра аҿаԥхьа.
Хәажәкыра хԥа рзы Аҳәынҭқарратә монументалтә комиссиа аилатәара мҩаԥнагоит иреиӷьу апроект алхразы. Акомиссиа иалахәуп 14-ҩык – аскульпторцәа, асахьаҭыхыҩцәа. Уи адагьы, аминистрра асаит аҿы имҩаԥысраны иҟоуп онлаин бжьыҭира. Уи аихшьаалақәа аконкурстә комиссиа алахәылацәа руаӡәк ибжьы иаҟаратәхоит.
Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Багаԥшь ибаҟа апроектқәа рзы аицлабра аартын 2019 шықәса ԥхынгәы 1 азы.
Сергеи Багаԥшь диит 1949 шықәса хәажәкыра 4 рзы. 2005 шықәса рзы иара Аԥсны ахадас далхын, 2009 шықәсазы – деиҭалхын. Иԥсҭазаара далҵит лаҵара 29 2011 шықәса рзы.
Уаанӡа Владисла Арӡынба ибаҟа азы ицәыргаз апроектқәа амонументалтә ҟазаразы акомиссиа мап ҳәа ахырҳәааит. Аиҭеицлабра рылаҳәоуп.
Атуристтә бренд ҿыц
Аԥсны атуризм азы аминистрра ареспублика атуристтә бренд алоготип азы амакетқәа ралхразы ирыланаҳәаз аиҭеицлабра аихшьаалақәа рыла аиааира згаз иалкаара жәабранмза 25 рзы имҩаԥгахеит.
Жәабран 24 рзы имҩаԥган аус аиҭадулараз ирхынҳәыз апроектқәа хәба рӡыргара.
Алоготипқәа хԥа аԥшьгаратә гәыԥ "Ҳара Ҳақалақь" (наш город – аред.) иӡырыргеит. Апроектқәа руак – адизаинер қәыԥш Арина Ҷкадуаԥҳа, иара убасгьы аминистрра аусзуҩ Саид Аршба иӡыригеит уаанӡа аиааира згаз алоготип, Санкт-Петербургтәи адизаинер иусумҭа.
Ажиури рыбжьыҭирала иалкаахеит аԥшьгаратә гәыԥ "Ҳара Ҳақалақь" алоготипқәа руак.
Ажьырныҳәа 22 рзы Атуризм аминистрраҿы имҩаԥган аицлабра аихшьаалақәа. Афинал ахь ажьырныҳәа 22 рзы х-усумҭак неит. Аиааира игеит абжьқәа реиҳарак зауз, Санкт-Петербургтәи автор, аха убри аан ажиури ирҳәеит амакет еиҭа аус адулатәуп ҳәа.
Аицлабра ашьҭахь аусумҭа ахцәажәара ду аиуит. Онлаин-бжьыҭара ашьҭахь аиааира згаз аусумҭа Аԥсны ауаажәларреи апрофессионалцәеи рыбжьара аимак-аиҿак цәырнагеит. Иӡбан аиҭабжьыҭира амҩаԥгара.
Аминистрреи апрофессионалтә дизаинертә еилазаареи ирыӡбеит аицлабрахь иаашьҭыз 54 усумҭа рҟынтәи аҽа 4 усумҭак алхны ажиури рыбжьара абжьыҭара мҩаԥыргарц. Уи ашьҭахь аҽазныкгьы абжьыҭара мҩаԥгазарц.
-
-
Дмитри Богданов: Аԥсны агәабзиарачаԥаратә туризм рҿиалатәуп
-
Урыстәылатәи аҵараиурҭа азыхиоуп атуризм аганахьала аԥснытәи абитуриентцәа рыдкылара
Аекскурсиамҩаԥгаҩцәа рыпроблема
Жәабран 24 рзы Атуризм аминистрра имҩаԥнагеит аекскурсиатә фирмақәа рхаҭарнакцәа, акурорттә раионқәеи атуристтә обиектқәеи рхаҭарнакцәа рԥылара.
Аекскурсиамҩаԥгаҩцәа рыпроблема хада ҳәа аӡбахә рҳәеит рыхәԥса еиҵатәны Краснодартәи атәылаҿацә аҟынтәи изакәанымкәа атуристцәа рымҩангара.
"70% атуристцәа рыдрыԥхьалахьеит. Атуристцәа ирзеиҭарҳәогьы еилкаам. Официалтә турфирмак аҳасаб ала аекскурсантцәа ҳара имҩаԥаагозар, иахәҭоу ашәахтәқәеи абаџьқәеи зегь ҳшәалон", - ҳәа иҳәоит атурфирма аиҳабы Форд Чычба.
Аминистр ари азҵаара ахылаԥшра шеиҭо иҳәеит. Иара убасгьы ипроблеманы иҟоуп аԥстәқәа ирыдгылан афотоҭыхрақәеи амилаҭ маҭәа рышәҵаны атуристцәа рфотоҭыхрақәеи. Аекскурсиамҩаԥгаҩцәа ишырҳәо ала ари атуристцәа ирыдҵаны иддырҟаҵо маҵзуроуп.
Ҭеимураз Хышба иҳәеит ари апроблема иаанкылатәу проблеманы ишыҟоу.
Ашкол аҿы амцакра
Жәабран 22 рзы ахатә школ "Альфа" ахыбраҿы уахынланы амцакра ҟалеит. Ашкол ахыбра алҩа шықәчыз лбеит ааигәа инхоз аԥҳәыс, лара АҶА ахь адырра ҟалҵеит.
Аҟәатәи амцарцәара-еиқәырхаратә гәыԥ аусзуҩцәа уахь инеиит х-минуҭк рыҩныҵҟа. Уи аамҭазы аҩбатәи аихагылаҿы ауадақәа руак амца еимҽханакхьан, иблыз адашьма актәи аихагылахь еилаҳахьан.
Амца дырцәон амцарцәаратә ҟәшақәа хԥеи аиқәырхаратә ҟәшеи. 24 метр ԥшьыркца иҟаз аҵакыра блит.
Аԥсны АҶА заанаҵтәи адыррала абылра ҟалеит иаҿаркыз арԥхага иахҟьаны.
Ажәалагалақәа аус рыдулара
Жәабран 26 рзы Ауаажәларратә хеилак аԥҵара иалацәажәеит аҳәынҭқарра ахада иҳаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба имҩаԥигаз аизараҿы. Аиқәшәара иалахәын аполитикатә партиақәа, ауаажәларратә еиҿкаарақәа рхаҭарнакцәа.
Аҳәынҭқарра ахада иҳаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба аиԥылара аартуа иҳәеит аусутә шаԥҵоу еиҳа аԥеиԥш змоу аекономикатә хырхарҭақәа рҳәаақәҵаразы. Нас ажәалагалақәа атәыла ахада ишизынашьҭхо, аиҳабыра урҭ рынагӡаразы анапынҵа ҟаиҵарцаз.
Аусутә гәыԥ иалахәуп: ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Џьансыхә Нанба, Астратегиатә ҭҵаарақәа Рцентр адиректор Виачеслав Чыргба, аекономика Аинститут адиректор Заур Шьалашьаа, Аԥсны Абанк ахантәаҩы Беслан Бараҭелиа, Аҟәа ақалақь ахада Беслан Ешба, абизнес ахаҭарнакцәа.
Ареспубликатә хәышәтәырҭа анапхгара рганахьала ашьаус
Аԥсны Апарламент адепутат Валери Агрба Ареспубликатә хәышәтәырҭа аҳақьым хада Аполлон Гәыргәлиеи ихаҭыԥуаҩ Георги Воубеи рганахьала аусҭҵаара ахацыркра азиншьаҭа амазу иамамзу азы апарламенттә ҭҵаара мҩаԥигеит. Абри атәы адепутат далацәажәеит жәабран 23 рзы имҩаԥигаз апресс-конференциаҿы.
Агрба иажәақәа рыла абри азы иара Агәабзиарахьчара аминистрра дадҵаалеит. Аусҭҵаараз иара иҭан аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа идҵа ахкьыԥхьаа, аус аҩныҵҟатә ҭҵааразы акомиссиа аԥҵаразы. Акомиссиа аԥҵан Апрокуратура хада амаҵзуратә напынҵақәа рхыҳәҳәареи ахәышәтәырҭаҿы ихықәкымкәа аԥараныхра аҟазаареи рзы аҭҵаара мҩаԥгатәуп ҳәа абжьагара аныҟанаҵа ашьҭахь.
Акомиссиа алкаақәа ҟанаҵар акәын ажьырныҳәа 28 аҟынӡа, аха ус акгьы ҟаҵамызт.
Адокумент апроцессуалтә документқәа рыла арегламент азумызт. Акомиссиа аусура ԥхьаҟа иурҭбааргьы ауан, Апрокуратура хада азыҳәа абжьагара ҟазшьа ахьамаз азы. Апрокуратура азыԥшуп Агәабзиарахьчара аминистрра иаднакылараны иҟоу ауснагӡатәқәа иҳәеит адепутат.
Жәабран 2 рзы Апрокуратура хада аминистррахь ашәҟәы нанашьҭит амаҵзуратә гәаҭара аҭахым ҳәа. Убри ашьҭахь аусҭҵаара хацыркын. Адепутат Валери Агрба ари оумашәа иубаша ауп ҳәа ахиҳәаауеит, избанзар апарламенттә еилацәажәараан Апрокуратура хада ахаҭарнакцәа ирҳәон аусҭҵаара изалагаз аминистрра акгьы ахьыҟанамҵози акомиссиа ахьаԥҵамзи азы ауп ҳәа.
Агрба иара убасгьы иазгәеиҭеит Апрокуратура хада ахара шырхаранаҵогьы Апарламент ари аус ахы аланамырхәит, имҩаԥгаз аилатәара акәзар атәыла амедицинатә еилазаара рыҳәарала имҩаԥган.
Жәабран 24 рзы Ареспубликатә хәышәтәырҭа аҳақьым хада Аполлон Гәыргәлиеи ихаҭыԥуаҩ Георги Воубеи рганахьала ихацырку ашьаус азы ауаажәлар рахь аҳәамҭа ҟарҵеит.
Аполлон Гәыргәлиа иажәақәа рыла, ашьаус ҵаҵӷәыс иамоу – Ареспубликатә хәышәтәырҭа алабораториеи еиҭеиҿкаау "Савитар" аусзуҩцәа еиҿыркааз алабораториеи реимак ауп. Гәыргәлиа ишиҳәо ала, аимак ахы акхьан 2016 шықәсазы, иара ихаҭа Апарламент адепутатс даныҟаз аамҭазы.
Аҳақьым хада ихаҭыԥуаҩ Георги Воуба иазгәеиҭеит аӡәы ацәгьаршра иирҟаҵазшәа ма Ареспубликатә хәышәтәырҭа ахыбра арендла аҭиразы аилаӡара мчыла аӡәы инапы иаҵаирҩызшәа, ахԥатәи ахаҿқәа ареактивқәа риҭазшәа, Аполлон Гәыргәлиа мчыла ацәгьоура ирҟаҵаразы абџьар ихы иаирхәазшәа ихарарҵо акгьы ҵаҵгәык шамам.
Иара иҳәеит инапы иану ахәышәтәратә процесс аиҿкаареи имҩаԥырго аҭҵаарақәа рхаҭабзиара ахылаԥшра аҭареи шракәу.
"Сара мап ацәыскуеит Ареспубликатә хәышәтәырҭа аматериалтә аиԥш даҽа ԥхасҭак аҭараҿы салахәуп ҳәа ирҳәо. Сыԥсҭазаара зегьы, ҳақьымк, тәылауаҩык иаҳасабала ҳмедицина ашьҭыхра иазкуп", - ҳәа иҳәеит иара.
Воуба дақәшаҳаҭым Апрокуратура хада ахымҩаԥгашьа, аусҭҵаараан апроцессуалтә еилагарақәа ыҟан ҳәа ишьаны.
Ахада иҿы Ауаажәларратә хеилак
Жәабран 23 рзы Ауаажәларратә хеилак аԥҵара иалацәажәеит аҳәынҭқарра ахада иҳаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба имҩаԥигаз аизараҿы. Аиқәшәара иалахәын аполитикатә партиақәа, ауаажәларратә еиҿкаарақәа рхаҭарнакцәа.
Адырҩаҽны радио Sputnik аинтервиу аҭо ахада ихаҭыԥуаҩ иҳәеит: "Аполитикатә партиақәа роума, аԥшьагаратә гәыԥқәа роума, ҳҳәынҭқарра аҿаԥхьа иқәгылоу азҵаарақәа хаҭала азхәыцра азуны абас еиԥш иҟоу аформат иаҳа иазымариахап ҳәа иазиԥхьаӡеит атәыла ахада. Сгәы иаанагоит ас еиԥш ажәалагала ахаҵгылара аиуп аизара ашьҭахьгьы. Ари ажәлар иргәаԥхап ҳәа акәӡам ҳшазнеиуа, ари алҵшәа аиур ҳҭахуп. Уи азы ҳара ҳашәқәа аарҭуп аимадаразы, ҳазыхиоуп Аԥсны иахәо азҵаара аӡбараҿы иахәҭоуп ҳәа азҵаара иқәзыргыло иацәажәара. Ахеилак аҿы аполитика иаҳа имаҷны, ҳҳәынҭқарра аҿаԥхьа иқәгылоу азҵаара хьанҭақәа, асоциалтә, ашәрҭадаратә, адәныҟатәи аусқәа рҭагылзаашьа, уҳәа ахьырыӡбо ҭыԥны иҟалап ҳәа сгәы иаанагоит", - ҳәа.
Аԥсны ахада иҟны Ауаажәларратә хеилак аԥҵара атемала имҩаԥгаз аилацәажәара аусура рхы аладырхәит шамахамзар аполитикатәи ауаажәларратәи еиҿкаарақәа ҳәа азгәеиҭеит иара.
"Ахеилак ахантәаҩра мҩаԥигоит ахада, алахәылацәа еизалоит хымз рахь знык. Иацы Сократ Раҷ-иԥа Џьынџьал ажәалагала ҟаиҵеит ахеилак еизаларц иара алахәылацәа иахәҭаны ианырыԥхьаӡо. Ҳара ари ҳазхәыцуеит", - ҳәа иҳәеит Бадра Гәынба.
- Ҳагба ауаажәларратә хеилак азы: хӡыргараны иаанхар, анырра ҟанаҵаӡом
- Ауаажәларратә палата адублиаж, мамзаргьы акгьы злымҵуа аус
Аԥсны ахада иҟны Ауаажәларратә хеилак аԥҵара атемала имҩаԥгаз аилацәажәара аусура рхы аладырхәит шамахамзар аполитикатәи ауаажәларратәи еиҿкаарақәа. Аилацәажәара ахы аланамырхәит ауаажәларратә еиҿкаара "Аидгылара", уи азгьы аҳәамҭа ҟанаҵеит.
"Аидгылара" зымнеиз амзызқәа ируакны иазгәанаҭеит 2020 шықәса ԥхынҷкәын 25 рзы ахада даналырхуаз адгылара изҭаз апартиақәеи аиҿкаарақәеи рхаҭарнакцәа дахьырԥылаз. Дара уи ажәлар реиҟәшареи аиҿагылара арцыхцыхреи ирзырханы иршьеит.
Ахада Иусбарҭаҿы ари аҩыза агәаанагара иашам ҳәа иазырыԥхьаӡоит, Бжьаниа аус ицыруырц азы змаҵурақәа ирызныжьыз уаанӡатәи анапхгара иалахәыз ачынуаа рсиа ааргоит.
Ауахәамақәа рҿы анцәаимҵаныҳәарақәа хацыркуп
Аԥсны ауахәамақәа рҟны анцәаимҵаныҳәарақәа ирылагеит жәабран 27 рзы ҳәа иҳәеит Аԥсуа иашахаҵаратә уахәама аиҳабы аиереи Виссарион Аԥлиа.
"Москватәи апатриархат ҳацхраалоит ҳхала ҳаҟазаара апозициа. Аурыс иашахаҵаратә уахәама ҳадгылоит Аԥсны зхала иҟоу ауахәама ашьақәгылараҟны. Автокефалиа аӡбахә аҳәара макьана изаауп, уажәазы автономиа еиҭашьақәҳаргылароуп. Абыржәтәи аамҭазы аԥсуа католикосат аиҭашьақәыргылара ҳаҿуп, уи акыр аамҭа зҭаху процессуп. Кавказ иахьаҵанакуа Урыстәыла ада макьана аиашахаҵаратә дин џьаргьы ишьақәдмыргылаӡацт", - иҳәеит иара.
Автономтә Аԥсуа иашахаҵаратә уахәама аиҭашьақәыргыларазы Москватәи апатриархат ацхыраара ҟанаҵоит анцәаимҵаныҳәарақәа аԥсышәала рымҩаԥгараҟны, уи азы Урыстәыла иҷыдоу алитература ҭрыжьлоит, аиҭагаратә комиссиа аусура ҭышәындыртәалоит, Аԥсны иаиулоит ауахәамаҿы иаҭахқәоу амаҭәахәқәа ҳәа азгәеиҭеит аб Виссарион.


АҞӘА, лаҵара 15 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Актәи Жәларбжьаратәи атуристтә форум "Аԥсны - Аԥсынтәыла" аусура хнаркәшеит ахәаша лаҵара 14 рзы.
"Иаци иахьеи имҩаԥысит астол гьежьқәа. Урҭ раан ишьҭыхын хәарҭара злаз атемақәа. Арҭ амшқәа рзы Аԥсны иаҭааны иҟоу ажурналистцәа рацәаҩны - Урыстәыла арегионқәа 66 рҟынтәи, ирацәаҩуп ахыԥша ҳарак змоу урыстәылатәи аспециалистцәа", - иҳәеит атуризм азы аминистр Ҭеимураз Хышба.
Уи адагьы, иара иазгәеиҭеит аԥгаԥсаҩцәа шааз, уигьы ареспублика атуристтә усхк азы аҵак ду амоуп.
Хышба асасцәа иҭабуп ҳәа реиҳәеит актәи Жәларбжьаратәи атуристтә форум "Аԥсны - Аԥсынтәыла" аусура рхы ахьаладырхәыз азы.
"Ҳара ҳахәҭакахьала шәара ишәҿаҳҵааз рацәоуп, уи азы иҭабуп ҳәа шәаҳҳәоит. Аԥсназы ихәарҭоу адыррақәа ҳарҳаит", - ҳәа инаҵишьит аминистр.
Урыстәылазегьтәи атуристцәа реидгыла ахантәаҩы Дмитри Давыденко иазгәеиҭеит афорум аҿы крызҵазкуа атемақәа шышьҭыхыз, ишыҟаз аимак-аиҿак, аилацәажәарақәа.
"Атемақәа зегьы актуалра рылан, агәыӷра ҳамоуп иахьатәи ҳфорум Аԥсны атуризм аҿиаразы ихәарҭахап ҳәа. Иааиуа ашықәсан уажәы иаҳҳәаз рахьтә аларҵәара зауз ажәалагалақәа рылҵшәақәа ҳбар ҳҭахуп", - иҳәеит иара.
Аҭыжьырҭа "Аргументы и факты" адиректор хада Руслан Новиков иҳәеит афорум асасцәа Аԥсны иазкны ирдырыз шырацәоу.
"Иаҳбаз-иҳаҳаз ишақәнагоу аус адуланы, аҭыжьрахь инаагоит ҳрегионқәа рҿы, иааиуа ашықәсазгьы ааԥхьара ашәҭап ҳәа агәыӷра ҳамоуп", - ҳәа инаҵишьит Новиков.
Ҭеимураз Хышба иара убас агәыӷра ааирԥшит Аԥсни урыстәылатәи аспециалистцәеи русеицура ԥхьаҟагьы иацҵахоит ҳәа, афорум "Аԥсны - Аԥсынтәыла" анархагьы аиуп ҳәа.
Афорум ахыркәшамҭазы Аԥсны атуризм аминистрреи Урыстәылазегьтәи атуристцәа реидгылеи, Ахәыҷтәы ԥсшьара амилаҭтә оператори аиқәшаҳаҭра рыбжьарҵеит.
Афорум аҿы излацәажәоз атемақәа иреиуоуп: "Аԥсны Аҳәынҭқарраҿы ааԥынтәи атуристтә сезон аконцепциа - ахаҭабзиара, ашәарҭадара, атехнологиа ҿыцқәа, аалыҵ ҿыцқәа", "Аԥсны Аҳәынҭқарраҿы атуристцәа рыԥгаԥсара акуталтә зҵаарақәа", "Атуризм аусхкаҿы аҵараиуреи асасдклыреи рактуалтә зҵаарақәа", "Ҳаамҭазтәи аинвестициатә проектқәеи атуристтә усхкаҟны иреиӷьӡоу апрактикақәеи", "Аԥсны аԥхынтәи арзҩыдаратә лагерқәа раԥҵара".
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Изеицәааӡарызеи, акоронавирустә инфекциаҟынтәи алаҵа Аԥсныҟа ианаарго ҳәа сыԥшын. COVID-19 цәырҵижьҭеи иахьынӡасылшоз сҽацәысыхьчон, аха зегь акоуп гәынхәҵысҭала еилыскаауан ачымазара саргьы сҭаацәагьы ирыласыр шалшоз. Ари аҿкычымазара иахҟьаны маҷ алыԥсаа ҳаума, иара убас ӷәӷәала ачымазара зшьара иқәнарҟьаз рацәаҩгәышьоуп. COVID-19 рыхьит исзааигәааз ауаа, урҭ рахьтә иҟоуп ауадаҩрақәа зызцәырнагаз.
Астатистика ҳазааҭгылозар, ачымазара зыхьыз 15 нызқьҩык рҟынӡа ыҟоуп, рыԥсҭазаара иалҵит 230-ҩык инареиҳаны. Апандемиа иснарҵаз атәы сҳәозар, инамыцхәны анапыӡәӡәара, ауаа рацәа ахьыҟоу амнеира, ацәгьа-абзиа агыжьра уҳәа, ажәакала, ҳаԥсҭазаара иаланагалаз рацәоуп, асабрада аныҟәгара аԥхьа инаргыланы.
Аҭагылазаашьа абас ишыҟоугьы, ари ачымазара акашәа изымбо, агәра зымго ауаа шыҟоу уажәгьы иубарҭоуп аԥсуаа ахьеизо унрылаԥшыр, еиҳаракгьы ақыҭақәа рҿы ацәгьеи абзиеи рымҩаԥгашьа уацклаԥшыр, ақалақь аҿгьы иахьубарҭоу рацәоуп...
Ажәакала, сыԥшәмагьы саргьы даара иаҳҭахын алаҵа ҳалаҳҵарц. Сыҷкәын аиҳабы иакәзар, уи дахыццакуам. Алаҵа атәы анысҳәа, иазгәасҭоит хышықәса раахыс агрипп чымазараҟынтәи алаҵа шыҟасҵоз. Иахьагьы убри акәу џьысшьоит COVID-19 сааигәа иаазмышьҭыз.
Уажәшьҭа алаҵаҟаҵара иадҳәалоу ахҭысқәа.
Раԥхьатәи алаҵа ҟасҵеит лаҵара 18 рзы. Заа аполиклиникаҿы сцаны асиа сҽанысҵеит. Ианаамҭаз асааҭ 9 рзы Аҟәатәи актәи аполиклиникаҿы сыҟан. Инеиԥынкыланы ҩ-сааҭк аамҭа агеит. Раԥхьа иҟазҵо рзы аиқәыԥхьаӡара ҟарҵоит иаази имаази еилдыргарц, нас атерапевт духәаԥшны ушьақәыӷәӷәара зеиԥшроу уҳәа угәабзиара иадҳәалоу азгәаҭақәа ҟалҵоит, ақьаад халырҭәаауеит. Анаҩс, авакцина аагара ицоит аҳақьымцәа. Уи ашьҭахь агәаран иқәгыланы аӡәаӡәала ари апроцедура иахысуеит.
Актәи аполиклиникаҿы алаҵаҟаҵара адагьы абжьааԥнытәи ачымазцәа рымоуп, убри аҟынтә, иубоит ари аус ишеиланархо амедусзуҩцәа. Аполиклиника ахыбра шыҟоу атәы ҳҳәозар, ауадабжьарақәа акыр иҭшәоуп, хазы иалкаау, иманшәалоу уадак ыҟам, убри аҟынтә, аҭымыҭшәарра апациентцәа ирзыманшәаламызт. Актәи амш азы асааҭ 12 рзы схы сақәиҭхеит, алаҵа сгәабзиара уадаҩра дук анамҭеит, маҷк схы сыхьуан, насгьы агәыр ахьаларҵаз сныруан. Иацы рашәара 8 рзы иҟасҵеит аҩбатәи алаҵа. Аамҭа шаҟа сцәагаз атәы сҳәозар – сааҭк ауп. Агәаран рацәамызт, ииашоуп, алаҵа шулаҵоу азы иурҭо ақьаад ахарҭәаара, уи аҳақьым хада лҿы амҳәыр аархара маҷк аамҭа агоит. Ус акәзаргьы, иубоит аполиклиникаҿы еиҳа аиҿкааратә усқәа маншәаланы ишыҟоу, уи иацхраауеит алаҵаҟаҵарҭа ақалақь егьырҭ аҭыԥқәа рҿгьы иахьаадыртыз. Аҩбатәи алаҵа аныҟасҵа ашьҭахьгьы, макьаназы сгәы бзиоуп.
Исҳәарц сылшоит алаҵеи сареи даара иааибуа ҳауп ҳәа. Иахьа Аԥсны алаҵа ҟазҵахьоу 2000-ҩык инарыцны иҟоуп. Иааргаз ахыԥхьаӡара ф-нызқьи бжаки ыҟазар, излазҵахьоу зынӡагьы ирацәаҩӡоуп узҳәом.
Сгәы ишаанаго ала, икәанызануа ауаа рзы алаҵаҟаҵара иҵегьы ирманшәалазар бзиоуп. Ақалақь аҿы инхо аполиклиника рзааигәазар, араионқәеи ақыҭақәеи рынхаҩцәа зынӡагьы ирзыманшәаламзар ауеит алаҵаҟаҵаратә усқәа рыҽрылагалара. Алаҵа ҟарҵеит ақыҭаҿы инхо сыуацәа. Уи азы дара заа рҽанырҵан, нас амашьына аанкыланы араионтә центр ахь ицеит. Иахьа автобусқәа усҟак излабжьам ала, анхаҩы изымариахарым ақыҭаҟынтә ақалақь ахь ацара, еиҳаракгьы абыргцәа. Убри аҟынтә, алаҵа аҟаҵраа зҭаху, аха абарҭ хыхь еиқәыԥхьаӡоу аусмҩаԥгатәқәа ирыхҟьаны сҽазызымкуа рзы алаҵа "рыԥгалатәуп". Уи иаанго, иаԥҵатәуп еиҳа иманшәалоу аҭагылазаашьақәа. Макьанагьы ауаажәларра иахьынӡаҵаулоу рзеилкаауам, ма еилыркаарцгьы рҭахым COVID-19 захьӡу ачымазара заҟа игьангьашу, уи адагьы, аԥсуа ҳақьымцәа аџьамыӷәа цәгьа шырхырго аковид-центрқәа рҿы.
Даараӡа аԥырхага ҟарҵо џьысшьоит, асоциалтә ҳақәа рҿы COVID-19 иадҳәалоу алаҵа ауаҩы дашьыр алшоит уҳәа, еиуеиԥшым аҳәамҭақәа ахьыҟарҵо. Иҟалап иҵегьы ауаажәларра рхаҿы анагаразы атәы здыруа аспециалистцәа абри аус телехәаԥшралеи егьырҭ аинформациатә хархәагақәеи рҿы иқәыгылар ахәҭазар. Уажәы аԥкрақәа рӷьырак амхуп, атуристтә сезон ашәхымс ҳалагылоуп, насгьы, ақьафурҭақәа рҿы ҽаҩраҭагалан ачароурақәа изларысакьаҳәымҭоу ҳазхәыцны иаҳҳәозар, алаҵа ҟаҳымҵар, иалшоит ачымазара дырҩегьых амҽхак арҭбаар.
Аӡы иаго ҳәҳәабжь иаҳаӡом шырҳәо еиԥш, ачымазара ҳархны иҳалсаанӡа, сгәанала, алаҵа ҟаҳҵар еиӷьзар ҟалап. Алаҵа ҟасҵеит, аха уи иаанагаӡом асабрада аныҟәгара зынӡа саҟәыҵуеит ҳәа.
Акы заҵәык, аҩбатәи алаҵа ашьҭахь апсихологиатә ҭынчра сзыхынҳәит. Даара саргәамҵуан ачымазара азхәыцра, исыхьума, исмыхьуама ҳәа астресстә ҭагылазаашьа сыман сҳәарц сылшоит.
Алаҵаҟаҵарала ачымазара аҽацәыхьчара аҭахны исыԥхьаӡоит. Иаҳҳәап, аҵыхәтәаны акоронавирус аҽацәыхьчаразы аоперативтә штаб аҟынтә иҳауа аинформациа иаҳәоит: "Игәаҭоу 234-ҩык рҟынтә, 42-ҩык инареиҳаны акоронавирус рцәа иалоуп". Уи иаанагоит ари аҿкы ахьаҵра агәы ишҭам. Агәабзиара шәоуааит зегьы!
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


АҞӘА, лаҵара 12 - Sputnik. Гәылрыԥшьтәи амилициа аусзуҩцәа дрыԥшааит иӡыз аҷкәын ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ААР асаит.
Аинар Кацаба, 2006 шықәса рзы диит. Лаҵара 11 рзы иара Баӷмаранынтәи Агәыӡераҟа ауаажәларратә транспорт ала дрышьҭит, аха аҩныҟа дымнеиит. Аҭаацәа амилициа рахь адырра ҟарҵеит.
Аинар лаҵара 12 рзы Гәылрыԥшь, иабду иҩны аҭуан аҿы дрыԥшааит.
Иҟалаз ҭырҵаараны иҟоуп Гәылрыԥшьтәи ААРУ зықәра намӡац рзы амаҵзура аинспекторцәа.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 24 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсуа шьапылампыласҩы Заур Ҭарба Апрофессионалтә шьапылампылтә клуб ЦСКА даланы ашьапылампыл азы аҿар рыбжьара Урыстәыла дачемпионхеит ҳәа аанацҳауеит Аԥсны Аҿари аспорти рзы Аҳәынҭқарратә еилакы.
Атур иалагӡаны ари аклуб 65 очко арҳаит, атурнир нҵәаанӡагьы ичемпионхеит.
18 шықәса зхыҵуа ахьчаҩбжа Заур Ҭарба Апрофессионалтә шьапылампылтә клуб ЦСКА аконтракт инапы аҵаиҩит 2021 шықәса хәажәкырамзазы, уи рашәара 30 2023 шықәсанӡа амч амазаауеит. Ҭарба аҟәатәи акоманда "Нарҭ" дааӡамҭоуп, иазыҟаҵаҩ Радион Аҩӡба иакәын.
Аԥсны Ашьапылампыл азы афедерациа аинтервиу аҭоу, Ҭарба иазгәеиҭеит иара хықәкы хадас ишимоу ЦСКА акоманда хада далаларц.
Заур Ҭарба - еицырдыруа аԥсуа шьапылампыласҩы Саид Ҭарба иԥа иоуп.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 12 - Sputnik. Ахра Аҩӡба иҭагылазаашьа ԥсахымкәа иааныжьуп. Гәылрыԥшьтәи аӡбарҭа аӡбаҩ Игор Агәмаа Ахра Аҩӡба идукат лзыҳәа – иаанкыларатә ҟазшьа аԥсахразы, аҽакала имԥсахкәа иаанижьит.
Аԥсуа тәылауаҩра амазаара, хәҩык ахшара рабра, аҟазшьарбага ҵоура, уаанӡа иус ахьырмыӡбац ҵаҵӷәыс иҟам ауаҩы ихарадҵара арԥсыҽразы.
"Иарбоу аӡбра адкылараан аӡбаҩцәа алацәажәомызт Ахра Аҩӡба ахара ихароу ихараму, иара убасгьы аӡбратә еилыргара иаҵанакуа егьырҭ азҵаарақәа", - иҳәеит аӡбаҩ.
Ахра Аҩӡба ихьчаҩ Инга Габилаиаԥҳа азыҳәа ҟалҵеит ззинқәа лыхьчо Ахра Аҩӡба аҩнытә рбаандаҩра даҵадыркырц, избанзар Ахра Аҩӡба иаанкылара ҵаҵӷәы амам, уи адагьы иара ашьақарчымазара имоуп.
Зус рыӡбоз Аҩӡба иумҭаҿы Аԥсны АЗ ахәҭаҷ 217 аҟны иарбоу ацәгьоура аҵанакуам ҳәа шиҳәогьы уи ус шакәым азы аусеилыргара мҩаԥганы ишьақәырӷәӷәатәуп ҳәа иҳәеит Агәмаа аӡбамҭа рылаҳәо.
Ахра Аҩӡба иус Гәылрыԥшьтәи араионтә ӡбарҭахь инашьҭуп Иреиҳаӡоу аӡбарҭа адҵала, избанзар Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа азинмчқәа рыҿҳәара ииасит.
Ахра Аҩӡбеи иара идгылаҩцәеи ахара рыдҵоуп абџьари аџьаԥҳани закәаншьаҭа рымамкәа раахәара, рыҵәахра, рымҩангара, рныҟәгара ахьымҩаԥигоз азы. Абри аумҭазы дара ирықәҵахар ҟалоит ҩышықәса инаркны фышықәсанӡа ҭакрыла ахыгара.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Иформалтәым аҵараҟны иҿыцуи ааӡара иаҵанакуа азнеишьақәеи" апроект алҵшәақәа еихыршьалеит мышқәак раԥхьа Гал. Уи рхы аладырхәит Гали Тҟәарчали араионқәа рхадацәа.
"Аколлеџь ахыбраҟны ҩышықәса инарзынаԥшуа аскаи-клуб ыҟан. Уи аҿарацәа еиднакылон, ҳастудентцәагьы иргәаԥхан иалалаз ыҟоуп. Еицәажәон, ихәмаруан, имҩаԥыргон еиуеиԥшым аныҳәақәа, уи адагьы аҵара ахьырҵаша, аусурҭа шырԥшааша, абизнес-планқәа рыҩра уҳәа рзы ицхыраагӡан. Уи аамҭазы ҳара ҳколлеџь аҟны ахәыҟаҵаҩ изанааҭ ала акурсқәа еиҿаҳкаауан, аклуб аҟынтәи быжьҩык аҿарацәа ааргеит… Мчыбжьык ауп инхаз, шықәсык аҵара зҵоз ауҳажьырц азы. Аусурҭа атәы ҳҳәозар, заанаҵы ҳрацәажәан, иҟоуп Гагра, Риҵа ицо, иҟоуп Гал ақаҳуажәырҭаҟны, ачаӡырҭаҟны аус зуа", - лҳәеит Кәарҷиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Баӷмаран ақыҭаҿ инхоз Аслан Дгьебиа абарҭ аамҭақәа рзы иусура аганахьала аеропорт Шереметьево ахьчараз дышьҭын. Иара усҟан Амилициа ашкол дҭан. Аԥснытәи аспортсменцәа рықәгыларақәа шигәалашәо, Аолимпиатә хәмаррақәа шиаҩсыз, азинеиҿкаара ишахылаԥшуаз Sputnik аматериал аҿы.
Бадри Есиава, Sputnik
СССР Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра иатәыз Калининградтәи амилициа ашкол астудент Аслан Дгьебиа дреиуахеит XXII Аолимпиатә хәмаррақәа раан азинеиҿкаара иалахәыз акурсантцәа. Дгьебиа ишигәалашәо ала, акурсантцәа даара ирыцклаԥшны иалыркаауан. Аҵараҿы реихьӡарақәа реиԥш, рдисциплина, рҭеиҭԥш уҳәа иазхьаԥшуан, Асовет Еидгыла ахаҭарнакцәақәак раҳасабала.
300-ҩык алхын 800-ҩык акурсантцәа рҟынтәи. Дгьебиа заҵәык даԥсыуаны дрылан. Хымз азыҟаҵара ҷыдақәа ирыхрыжьуан: аҳәаанырцәуаа рҟны рхы шымҩаԥыргаша, еиуеиԥшым аҭагылазаашьақәа рҟны иҟарҵаша, ззин ыҟоу, ззин ыҟам. Амилициауаа қәыԥшцәа англызи анемеци абызшәақәа рҵаразы иркьаҿыз акурсқәа ирхыжьын.
Аслан Дгьебиа иҳәеит адунеи зегь аҿы усҟантәи аамҭазы иналукаашаз ахҭыс дахьалахәхаз иҭакԥхықәра еиҳагьы шеизнарҳаз. Иҩызцәа реиԥш иаргьы иҽазышәаны идырҵоз ҟаиҵон.
Аолимпиада алагара мышқәак шыбжьаз акурсантцәа Москва амҵантәи араион Лобниахь инаргеит, ашкол ахыбраҿы иҩнарҵеит. Ари аҭыԥ аӡбахә далацәажәо, Sputnik акорреспондент изеиҭеиҳәеит "ашьажәцәа" ҳәа ззиҳәаз акәыбрқәа рыӡбахә. Урҭ аслан иаҟаран иҳәеит.
"Ашьыжь ҳанааԥшлак ашьа ҳалыжжуан. Реиԥш зеиԥшу кәыбрык сымбац. Актәи ауха ус иаҳхаагеит. Адырҩаҽны аԥенџьырқәа злаҳшәаҳаша акасыш ааҳхәеит, аха урҭгьы хәарҭара дук рыламызт", - игәалаиршәоит Дгьебиа.
СССР Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра иатәыз Калининградтәи амилициа ашкол астудентцәа зегьы нашьҭын аеропорт Шереметиевои ааигәа-сигәатәи амҩадуқәеи рыхьчарахь. Аслана Дгьебиа авзвод акомандаҟаҵаҩыс далхын. Уи анапынҵа ҷыдақәа рыдагьы еиҳау аҭакԥхықәра иднаҵон. Азинеиҿкааратә усура аҩаӡара ҳарак аман ишьақәыргылан, ҩымчыбжь рыҩнуҵҟа еилагарак аҭыԥ амамызт.
Актәи иҷаԥшьара Дгьебиа аеропорт аԥрырҭатә зал аҿы ихигеит. Иҷаԥшьараамҭа ҭынчны имҩасит. Иара иажәақәа рыла, аинтерес ду аҵан атәымтәылауаа рхымҩаԥгашьа ашьклаԥшра.
"Аҳәааннырцәуаа акала ицәгьаны иаҳзыҟаны исымбеит. Амала дареи ҳареи ҳшеиԥшым убарҭан. Рхымҩаԥгашьа аҽакын. Кавказтәи ауаҩы сзы уи маҷк ихоужьран, аха акгьы узраҳәомызт", - иҳәоит иара.
Акурсант уахык абжьара уахык иҷаԥшьон. Мышкы хәлаанӡа џьара инатәаргьы ҟаломызт, абаша цәажәарагьы азин рымамызт.
Аҳаирпланқәа ртәареи рышьҭыԥраареи хԥа-хԥа минуҭ ракәын ирыбжьахоз. Аслан Дгьебиа хаҭала ирацәаҩуп дызԥылоз аспортсменцәа нагақәа. Ибзиан игәалашәоит зоура џьеишьаз аолимпиатә чемпионка Улиана Семионова, лара Гиннес ирекордқәа рышәҟәы данын адунеи аҿы реиҳа иауу амҵәышәмпыласыҩ ҳәа. Лоура 210 сантиметра иҟан.
Аолимпиатә хәмаррақәа рымҩаԥысра акурсантцәа ирызбомызт, Аолимпиада иагьалахәын иагьалахәымызт.
"Акәыбрқәа ҳшьа дыржәуа, ателербага аҿаԥхьа ахәмаррақәа ҳрыхәаԥшуан", - иҳәоит длафуа иара.
Аԥснытәи аҵәыршәҩы Саида Гәынԥҳа лықәгыларагьы ателербагалоуп ишибаз Аслан.
"СССР зегьы, аиҳаракгьы Аԥсны лықәгылара иахәаԥшуан. Араӡны медал лгеит. Ҳгәырӷьара ҳәаак амамызт", - иҳәоит иара.
Абарҭ амшқәа рзоуп Аслан раԥхьаӡа акәны "Фанта" агьама анибаз, уи уажәыгьы игәалашәоит.
"Аҵәцақәа рҭаны аппаратқәа гылан. Аԥара ҭауршәыр, аҵәца "Фанта" ҭанаҭәон. 20 копеи иаԥсан, чахык ахә аҟара. Даара ихаан. Уажәы иҭрыжьуеи усҟантәии еиԥшым. Аппаратқәа америкатәи афирма иатәын, руак ԥхасҭахан, аҟаза дааргеит. Еилкаахеит изыхҟьаз "автомат" шакәмыз, арыжәтә аилазаара ахьыԥсахыз акәзаарын. Иҟалап аӡәы ихарџьқәа дреиҷаҳар иҭаххазар", - иҳәоит Дгьебиа.
Аҵх аҽеиҩношаны итәеит Венгриатәи аҳаирплан, уи аца аанагеит. Дгьебиеи иҩызаки уахь инаццакит. Хә-километрак рҟынӡа ашьҭыԥрааратә цәаҳәа иқәланы инеиуан. Рџьабаа ахә шәан ҩ-иашьыкьк ашәыр ала. Дгьебиа ишиҳәо ала, европатәи аца аԥсуа аца аиҳа иԥшӡазаргьы, гьамала еиӷьмызт.
Аҭагылазаашьа акыр ишҭынчразгьы Аслан Дгебиа аӡә иаанкылара иқәшәеит. Аеропорт ааигәара акәын. Хҩык акаҳуа ҭынч иржәуан, аха урҭ акала ргәы рызҩеит амилициауаа. Рдокументқәа гәарҭарц рыӡбеит.
"Адокументқәа ргәаҭараан аӡәы амцхә иҳәо далагеит, уи азы атранспорттә милициа аҟәшахьы инаагеит. Уа еилкаахеит уи иԥшаара шрылаҳәаз. Ҳусуразы сҩызеи сареи аԥаратә ԥхьахә ҳарҭеит. 30 мааҭ. Усҟан уи ԥара бзиан", - иҳәоит амилиционер.
XXII Аолимпиатә хәмаррақәа Москва рымҩаԥысраан русуразы амилициа ашкол акурсантцәа СССР Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрреи атранспорттә милициеи рыхьӡала аҳаҭыртә шәҟәқәа ранашьан.
Дгьебиа 1970-1980-тәи ашықәсқәа гәахәарыла игәалаиршәоит. Ишиҳәо ала, урҭ рырхынҳәра алшозар дагьазхәыцуамызт. Аԥсҭазаара усҟан еиҳа иҭынчын.
Аслан Дгьебиа 64 шықәса ихыҵуеит. 40 шықәса инарзынаԥшуа амилициаҟны аус иуан, аха ҩымз раԥхьа тәанчара дцеит, аполковник ичын иманы. Аслан иашьеиҳаб Ҭемыргьы амилициаҿы амаҵура далан.
Львов Аҩнуҵҟатәи ар роперативтә архәҭа далган данаа, Ҭемыр аҩны дыҟан.
"Сашьа амилициаҿы аусура салаиргеит. Аԥхьа рацәак исҭахымызт, аха нас саланагалеит, аинтерес сыманы аус зуан. Ауаа рыцхраара сгәаԥхон, насгьы усҟантәи аамҭазы "амилиционер" иҳаракыз ажәан", - иҳәоит иара.
Аслан еиуеиԥшым анапынҵақәа наигӡон – аҭыԥтә хылаԥшҩы (аучастковыи) инаиркны Аԥсны ААР ахатәтәра ахьчараз аусбарҭа аиҳабы иҟынӡа.
Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра далахәын, Леон иорден ианашьоуп.
Иара иажәақәа рыла, аибашьра ашьҭахь даара иуадаҩын. 1994 шықәса рзы аҭаацәара далалеит, ҩыџьа иԥацәа – Асҭамыри Баграти - азиндырра аганахьала аҵара иҭоуп.
Аслан Дгьебиа тәанчара данца ашьҭахь Баӷмаранҟа диасит, анхамҩа аиҿкаара даҿуп.
Асовет аамҭазы изызҳаз ауаҩы иаҳасабала, акыр исзымбатәбароуп ацәгьоура џьбарақәа ҟазҵо ауаа азакәан иамкуа, рхы иақәиҭны, ирҭаху ҟаҵо ҳаԥсҭазаара иахьалоу. Аибашьра анцоз уажәы-уажәы иҭахаз ирыдҳәалаз аинформациа шааиуаз еиԥш, акриминалтә еибашьра иазку аинформациа асоциалтә ҳақәеи аинформациатә хархәагақәеи рцәаҳәа хадаҿы игылоуп. Урҭ аидысларақәа аԥсыҭбарақәа рыцуп, насгьы ауааԥсыра рзы ишәарҭоу аҟазшьақәа змоу еиҿахысрақәоуп.
Ԥхынгәы 17 ахәылбыҽха асааҭ 8 шыҟаз иааҳалаҩит Аҟәа Аҳабла ҿыц аҿы аиҿахысра ҟалеит, ҩыџьа ауаа ҭахеит ҳәа. "Беслан Ӡыбеи Гәдалиа Руслани рыԥсҭазаара иалҵит, Аслан Зыхәба арепубликатә хәышәтәырҭа аԥсеиқәырхаратә ҟәшаҿы аҳақьымцәа иԥсҭазаара аиқәырхара иазықәԥоит", - абас аанацҳауан Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра. Уи ашьҭахь даанкылан ауаҩшьра иалахәу ҳәа иԥхьаӡоу Игорь Гәдалиа, зыԥсы еиқәдырхаз Аслан Зыхәбагьы амилициаа аамҭала дааныркылеит. Аиҿахысра еиҭа иалахәыз ҳәа иԥхьаӡоу Гарри Аҩӡба иакәзар, дыбналаны дыҟоуп.
Ас еиԥш иҟоу ахҭысқәа ҳрышьцылахьеит, аха иахьатәи сыҩтәы ззыскырц исҭаху, ҩыџьа абри аиҿахысра иалахәуп ҳәа иршьо, иџьбароу ашьауӷатә ус аҵыхәала уаанӡа иаанкыланы иахьыҟаз ауп. Иааныркыло зегь ахара рыдымзар акәхап, аха дара рус Иреиҳаӡоу аӡбараҭаҿы акассациатә хәаԥшра аиуаанӡа ирылшеит даҽа цәгьоурак аҽалархәра. Ишәгәаласыршәоит, хәажәкырамза 2020 шықәсазы амилициа аусзуҩцәа иреихсит, аҿагылара ӷәӷәа аадырԥшит ҳәа ԥшьҩык - Гарри Аҩӡба, Аслан, Мизан, Аинар Зыхәаа - аанкылан.
Руаӡәы Мизан Зыхәба иакәзар, дук мырҵыкәа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа акассациатә хәаԥшра ашьҭахь ихы дақәиҭтәын. Иахьа иара апартиа "Амцахара" ацхантәаҩцәа дреиуоуп, аполитика ду инапы алакуп. Уажәтәи аиҿахысра иалахәу ҳәа иԥхьаӡоу Аҩӡбеи Зыхәбеи ракәзар, аабыкьа рашәара 28 рзы Аҟәатәи араион аӡбаҩ Александр Степанов апрокуратура ирыднаҵоз ахарақәа зегь рыла вба рымаӡам ҳәа рхы иақәиҭитәит.
Ишдыру еиԥш, аӡбарҭа ахара зыднамҵо ауаа адәы иқәлоит. Убас иҟалеит араҟа. Аԥсны Апрокуратура хада ари азы ашшыԥхьыӡ Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь иашьҭзаргьы, уи иахәаԥшаанӡа зыӡбахә ҳамоу Зыхәбеи Аҩӡбеи даҽа еидысларак рҽаладырхәит. Сара, асовет аамҭазы инхоз ауаҩы, арҭқәа иахьеи уахеи иџьазшьо соуп. Исгәалашәоит, ҳанстудентцәаз, атеатртә институт аҿы аҵара зҵоз Даӷьсҭантәи астудент аԥсшьара мшқәа раамҭазы амилициа аусзуҩи иареи еиҿанагалеит. Астудент инапы шьҭихит амилиционер иганахь. Арԥыс хышықәса аҭакра иқәырҵеит, иара аинститутгьы дҭырцеит.
Аԥсны аибашьра ааилгазар, акырынтә иҟалахьеит, автоинспекциа аусзуҩцәа, мамзаргьы егьырҭ амилициа иаҵанакуа аусбарҭақәа рхаҭарнакцәа раҳаҭыр аныладырҟәуа, ианрышьклахысуа, аха уи азы инагӡаны уск азы ахара здырҵо шамаха иуԥылом. Ари иаҳнарбоит иахьа акриминалтә елементқәа злоу ауаа рыбӷа ӷәӷәаны ишыҟоу. Абарҭ иреиԥшу ахҭысқәа аныҟалалак, азакәан еилазгаз рзы "ибналаны иҟоуп" нахьӡҵаны, рхы иақәиҭны адәы иқәырҵоит.
Аҳабла ҿыц аҿы уажә иҟалаз аиҿахысреи ауаҩшьреи инарыдҳәаланы ԥхынгәы 20 рзы Жәлар Реизара "атәылахьчареи ашәарҭадареи ркомитет" аҿы аилатәара мҩаԥган Аԥсны апрокурор хада Адгәыр Агрба, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар уҳәа, урҭ аструктурақәа рхаҭарнакцәа алархәны. Аицәажәара ишаанарԥшуа ала, "амилициа аусзуҩцәа иааныркылоит, аха аӡбарҭаҿы рхы иақәиҭыртәуеит". Зны-зынла амаҷ азы абахҭахь ирышьҭуа аныҟоу, аиашазы, иџьашьахәуп амилициа аусзуҩцәа ирышьклахысуаз ҳәа 2020 шықәсазы аҵх агәазы Каман иаанкылаз ауаа хара рыдымкәа иԥшахьарсуа иахьдәықәу.
Аӡбарҭа ӡбарҭоуп, уи иаднакылаз аԥырызхыр зылшо Иреиҳау аӡбарҭоуп. Апрокурор хадеи амилициа ахадеи Апарламент аҿы рцәажәара ишаанарԥшуа ала, иахьа аӡбаҩцәа ацәгьоура хырҩа азуны, уи иалахәыз рхы иақәиҭыртәуеит. Апарламентуаа ракәзар, урҭ аӡбаҩцәа шьақәзырӷәӷәо дара роуп.
Ажәакала, аицәажәара алкаа азаҳуазар - амилициа, апрокуратура мчыдахеит акриминал ҟазшьа змоу аусқәа рҿы аҳра зуа ахаҿқәа рахьырхәраҿы. Дара ишырҳәаз еиԥш, урҭ аӡбарҭаҿы иоурышьҭуеит. Зегь звырбо аӡбаҩцәа ракәзар, урҭ лахь рыҭара имариам усуп. Аквалификациатә коллегиа ашҟа уи азы ҷыдала ауаа ашшыԥхьыӡқәа нарышьҭлар акәзаап. Ишыжәдыруа еиԥш, ҳара ҳуаажәларра ашшыԥхьыӡқәа рыҩра уамак бзиа ирбом, агәрагьы ргом аиашара аҳра аур алшоит ҳәа, избанзар "анапи анапи еибаӡәӡәоит" ҳәа иԥхьаӡоуп.
Жәлар Реизара адепутатцәа агәынамӡара аадырԥшит апрокуратура асаит аҿы абри ауаҩшьра инадҳәаланы ицәырҵыз аинформациазы. Дара иргәамԥхеит аиҿахысра иахҟьаны иҭахаз аветеран Ӡыба "идырны Гәдалиа Руслан дишьит, нас иашьа ишьа иурц Игорь Гәдалиа даалаган Ӡыба дишьит" ҳәа ахьану. Дара ргәаанагарала, аус макьана инагӡаны иҭҵаам, Ӡыба иакәу, егьырҭ ракәу аԥхьа ихысыз.
Азинхьчратә усбарҭа ахаҭарнакцәа ирҳәеит дара ринформациа иҭырҵааз ацәгьоура ишахылҿиаауа, насгьы апрокурор хада иазгәеиҭеит ахҭыс зыбла иабаз ашаҳаҭцәа шцәырымҵуа.
Шәазхәыц, убри ахҭыс машәыршәа иақәшәаз ауаҩы иибаз иҳәар иԥеиԥшу? Акгьы иамкуа акриминал уи игәаӷ ркуеит, иҭаацәеи иареи ирԥеиԥшхогьы сеидроу. Ашаҳаҭҩы зынӡа дыхьчам ҳҳәынҭқарраҿы. Дызлахьчахои, иџьбароу ацәгьоурақәа рзы гәҩарас иҟоу ауаа рабџьар разқәынҵа ирҭаху ҟарҵозар?
Апарламент аҿы иҟаз аицәажәара иаанарԥшуеит 2015 шықәсазы имҩаԥгаз "аӡбарҭа асистема ареформа" алҵшәа бзиа шаанамышьҭыз. Уи азакәан ахәҭаҷқәа ишаадырԥшуа ала, иаҳҳәап, азеиԥш иурисдикциа аӡбаҩцәа рыҿҳәара 10 шықәса азоужьуп. Уи алагьы дара аналырхуа аус зуа амчра иазоужьу аамҭа акыр иахыгоуп.
Аӡбаҩцәа рхақәиҭра аҳаҭыраз иҟаҵаз ашьаҿақәа ахақәиҭра амҩа ианымлаӡеит, ацәгьоуцәа абахҭахь рышьҭра аҭыԥан, роужьра аҭыԥ амоуп. Ашьақәырӷәӷәара сцәыуадаҩуп, аха аӡбаҩцәа ма акоррупциа иалахәзар ҟалоит, мамзаргьы ақәыӷәӷәара рымоуп реиҳа зымчу рҟынтәи. Даҽакала иаҳҳәозар, акриминал абӷа ӷәӷәоуп.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Ҳбызшәеи, ҳҭоурыхи, ҳлитературеи мшын нырцә иҟоу ҳаԥсуа жәлар рыбжьара имыӡыртә, иҿиартә, еизҳартә еиԥш аџьабаа дуӡӡа збаз драԥхьагылоуп апоет, аҵарауаҩ, абызшәадырҩы - Беигәаа Омар.
Сара ибзиаӡан исгәалашәоит, усҟан ҳара ҿыц Аҟәа ҳшьапы анналаҳаргылаз ауп, 1978 шықәсазы Омар Беигәаа Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа ргәыԥ дук раԥхьа дгыланы мшынла Аԥсны дыӡхыҵит анырҳәоз аамҭақәа. Усҟан, соуп сҳәоз аԥсуа интеллигенциа зегьы урҭ рԥыларазы еиханы уахь ицон. Знык Ҭырқәтәылантәи иааз аԥсуаа рлакҭа ҳҭаԥшны, ҳаԥсра ԥсроума зҳәоз ауаагьы убасҟан сылала избеит. Избанзар усҟан ҳажәлар ибзиан ирдыруан ҳашьцәеи ҳареи ҳаиламҵәар, ҳаибамбар ада ԥсыхәа шҳамамыз, ус иҳалаз ҳшьа ишҳаҵанаҳәоз.
Омар Беигәааи ҳаԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аимадара бзиа рыман, наҟ-ааҟ ажәеинраалақәа еимырдон, еихьӡнырҩылон. Абра иааҳгоит урҭ рахьтә ҳпоет гәлымҵәах Борис Гәыргәлиа "Омар Беигәаа уахь" захьӡу иажәеинраала:
Амҩа абаҟоу,
Амҩа иқәлаз,
Имҩа мҩабжара иҿахҵәазар...
Ажәа абаҟоу,
Ажәа зҳәарцаз
Зҿы еихызхыз
Деихаркызар…
Ашәа абаҟоу,
Ашәа зхылҵыз
Аԥсҭазаара
Ииаанӡа иршьызар…
Ажәлар роума
Зыӡбахә умоу,
Ҳамҳаџьырқәа
Рҵеи ҭынхада…
Ҳажәлар ԥагьа,
Рыхша гәакьа,
Ажәлар тәымџьара
Изоухьада?
Амҩагь ыҟоуп,
Ажәларгьы ыҟоуп,
Ашәагь каҩуеит,
Ан дахьыҟоу…
Уан - Уԥсадгьыл,
Аԥсынтәыла,
Узгәышьуеит,
Омар, Уабаҟоу?..
1974 ш.
Абра иаазгар сҭахуп Аԥсны жәлар рпоетесса Нели Ҭарԥҳа аџьабаа дуӡӡа адбаланы 1989 шықәсазы иҭлыжьыз Омар Беигәаа ишәҟәы аԥхьажәа. Уи акраанагоит иахьа игыло аҿар рзы, избанзар урҭ рахьтә даара ирацәаҩуп иззымдыруа Омар Беигәаа иҭоурых, насгьы уи ҳажәлар рҭоурых ишаласоу.
"БЫҶКУН* САРА, ЧЧАРА ЗХАШҬЫЗ..."
Омар Беигәаа иуазашәа-ергьашәа
"Аԥсны аиацтәи амш, аиахьатәи амш, ма ауаҵәтәи амш уаназхәыцуа**, иугәаламшәар ҟаларыма ҳазну ашәышықәса аҩажәатәи ашықәсқәа раан ҳашәҟәыҩҩы-классик Миха Лакрба Дырмит Гәлиа ду изикыз ажәеинраала ҟаимаҭ. Аԥсуа шәҟәҩыратә поезиа ахы аныҵнахуаз Дырмит Гәлиа ииҩыз ажәеинраала "Аҳы, сышәҟәы, уеиҵамхан!.." аамышьҭахь ари ажәеинраала, хымԥада, программатә трактатуп азуҳәар ауеит уи изҩызи изызкызи рзы адагьы иара Аԥсны ахаҭа азгьы.
Ушнеиуа унеи, уус гәырҩагаз,
Уаҟәымҵын, уашьҭаз, инагӡа!
Иуцәыхьанҭоугьы — мчыла уаҵаз,
Узхьымӡо — цасҳәа уҽахьыгӡа!..
Убас-убас, алада ицоит ацәаҳәақәа, ажәақәа, аки-аки рҵаки рыкапани хеибарҭәаауа, дасу дунеик-дунеик, аха хықәкы зеиԥшк иеицаҵаны.
Узырхәыцша, иҩуижьҭеи 70 шықәса шҵуагьы (1919 ш. раахыс) иахьагьы иацәыӡым ажәеинраала актуалра, уаҵәгьы иацәыӡуам, ус иҟоуп Аҟазара, Аҟаза иажәа, Аҟыбаҩ ду анарха, алахьынҵа! Аха иҟоуп даҽакгьы, уи Омар Беигәаа иажәақәа рыла акәымзар, даҽакала ҳәашьа аманы иуадаҩуп: "аԥсуа анцәа дишаны адәы дзықәиҵаз — дԥишәаларц ауп... ҳашԥишәауа мацара ҳааиуеит..." Абри "ҳашԥишәауа мацара ҳааироуп" леитмотивс иаҵоу Дырмит Гәлиа раԥхьатәи ипоезиатә жәҵыс "Аҳы, сышәҟәы, уеиҵамхан!.." "Ҳашԥишәауа мацароуп" ашәа знырҳәало аԥхьарцеиԥш, зыӡбахә ҳамоу Миха Лакрба иажәеинраалагь зыдҳәалоу. Амала, шаҟа иҵәаа-ҵәаауазеи уи "аԥхьарца" абжьы! Ажәеинраала зегьы шьахәуп, ҳәарада, ишедевруп аԥсуа литература "аарыхраҿы, ҵакылеи формалеи акы узавбом. Иҟам ажәак усгьы изҭыԥым, имыцхәу, иҟьалахан иқәнагалаз, акы аҵкыс акы ӷәӷәаны, зегьы апыҟҟаҳәа "ахҭыԥқәа" ирҭашәоит. Аха иҟоуп усгьы зегьы ирыцку, илымкааху, ажәеинраала зегь ақәкы ныҟәызго, "аԥсы зхоу" ацәаҳәақәа:
Уԥшишь! Иубома, амра гылоит!
Уажәнатә ицәывҵыҷҷоит иара!..
Убас хәҷы-хәҷла иҿыхоит,
Ҳара хазҽеихар, ҳ-Аԥсынра!
Егьа угәы алаҟаны, егьа ԥагьа ухы убо уҟазаргьы, абри ажәа "ҳара ҳазҽеихар" угәы амырԥшаар, ӷәӷәалагь уамырхәыцыр залшом, убасҟак ауаҩы "иԥсырҭа" иақәку ажәа еидароуп, ажәа ҭынхоуп, иуҳәар ауеит: ҭоурых ажәоуп! Ҳабацәа урҭ рабацәа рҟынтә "абшьҭрала", абхәҭак еиԥш ирымдан иааҳго, зхацхә уаҳа инкаҳмыршәыз убри "ҳашԥишәауа мацара ҳааира" бырҵкал кылхырҭас иаиуз жәларлеи дасу хаҭа-хаҭалеи, хара ҳамхәыцреи, ҳхы инагӡаны ҳамыхәареи, аҽеихараз ҳақәԥара, икәадамзаргьы, аӷьараҳәа аҟамлареи уҳәа, иарбан иамҳәо ари ажәа!
"Ҳара ҳазҽеихар... Ҳазҽеихар, ҳазҽеихар, ҳазҽеихар..." — уааҟәымҵӡакәа иуҳәалар цәгьа ишԥоуҭаху зны-зынла!..
"Ҳашԥишәауа мацароуп" Аԥсны аҵеи гәлымҵәах Гьаргь Чачба (Шервашиӡе) и-Аԥсны анхара дақәиҭымкәа, дахыганы тәым дгьыл ҳасабла Қырҭтәыла (Қарҭ) изихигаз аҵыхәтәантәи ишықәс хьанҭақәа. Уи "аԥышәара" мыжда дареиџьноуп уаҳа еиҭазҳәо акы акәым ҳәа, иԥсадгьыл Аԥсны иазԥҵәаны ауеимадаҳәа тәым бызшәала изырҩыз иашәа хьанҭа "Уарада".
Шьҭрала адуцәа иреиуаз, Аԥсны аҳцәа иршьаз, иҟәыш дууз, аҵара дугьы змаз аҳ-иԥа Гьаргь, еиқәырхатәуп абаа, ишәыхьча ҳәа ақырҭ бызшәа атрактатқәа аназиҩуаз, қырҭуак ишимыхьчара ианихьчоз, изгәамҭеит ивараҿ дышгылаз еихьымӡа-еиԥымӡа иааӡаз, амҳаџьырра зыԥсы ацәынзырхаз анхаҩ ӷар иҷкәын, анхaҩы ҷкәын Дырмит Гәлиа ижәлар дышрылагылаз.
"Аҳы, сыжәлар, шәеиҵамхан!.." ҳәа аанарго, "Аҳы, сышәҟәы, уеиҵамхан!.." ҳәа иҿшынеихаз, дагьшахьӡаз ижәлари иареи ргәахәтәы. Бжеиҳан ажәлар дуқәа рҵеицәа дуқәа, ҭауади-аамсҭеи аҳцәа рхылҵшьҭреи ракәзар зыжәлар еиқәзырхоз, алитература дуқәа, акультура дуқәа рзызчаԥоз, Аԥсны анхаҩы ҷкәын иакәхеит уи аԥеиԥш бзиа азызыӡбаз! Анхацәа рҵеицәа ракәхеит, рыдгьыл дацԥашәла ишазааигәаз еиԥш, дацԥашәрагь азызуз, ԥхьаҟатәи аиҭаҿиара ацҳа хьанҭа иқәсны...
Иаҳхылаԥшхәу, лахь сумҭан,
Ас сахьашшуа чҳарада.
Уа зны-зынла иаасырӷызлап
Сабацәа рашәа, уарада!..
Ишуазашәаз, уаҳа ергьашәак зхымҩыз Гьаргь Ачачба ахәаша иуарада! Дзазҽеимхеит уи уаҳа ижәлар рлахьынҵа!
Еиҭах и-"Уарада" еиҭаганы, иара ишаимырҳәарыз аԥсышәала иуаз арҳәаны, Аԥсны аҵеицәа гәлымҵәахқәа дрылазыргылаз — шьҭрала анхаҩы ҷкәынцәа роуп!
"Хашԥишәауа мацара ҳааира" иԥнашәаз, уаҳагь лахьеиҵыхра змоуз Аԥсны ауаҩы хаҭара!..
Аԥсны "ааҵра" дшыҟаз, Аԥсны уаҳа изымааӡаз, забацәа рыдгьыл аҿы анышәнап иаҳәаз, нышәнапсгьы изауз...
Усҟан дгьылнырцә, нахьхьи Ҭырқәтәылан, аҳәира илиаан изызҳаз аҵла шанеиԥш, тәымтәылан ижәлар рлахьынҵа хьанҭа далиаауан Омар Беигәаа, аарцә иԥсадгьыл аҿы Дырмит ду иргаз ибжьы ҿаца зыбжьы ацзыргаз! Зыԥсадгьыл иацәыӡыз аԥсуа жәлар амшын иалаӡыз цәыкәбаршәа иналамӡырц, иагьалазмырӡыз!
Иара убригьы анхаҩы ҷкәын иакәны!!!
Абри зегь илшеит Омар Беигәаа, убри "ҳашԥишәауа мацара ҳааира" даиааины! Убри "аԥышәароуп" егьызхылҵыз, нас, Омар Беигәаа ихьӡ ахны тәымдгьылынтәи — Асҭампылтәи — аҧсуа ибжьы акәны, ус анакәха, аԥсуаа — нырцә иҟа, аарцә иҟа — зегьы-зегьы руазашәа акәны, рергьашәагь акәны иҟалаз иажәеинраала-иашәа "Асҭампылтәи аԥсыуа бжьы" (акомпозитор Ражден Гумба ашәа алихит).
"Аҳы, сышәҟы, уеиҵамхан!.." иашьҭамнеир ԥсыхәа ыҟамызт Миха Лакрба иажәеинраала "Дырмит Гәлиа уахь".
Урҭ ирышьҭамнеиргьы "ҵасхомызт" Омар Беигәаа иаԥҵамҭа гәлымҵәах "Асҭампылтәи аԥсыуа бжьы".
Аԥсны ала хҩоуп, алымҳа дагәоуп,
Лашарак зааишам, илашьцоуп...
Ихьанҭоуп Лакрба иуаз бжьы! Аха, мап, ишцац имцеит! Ихтит уи абла, алымҳагь ҵархеит, алашара иааиуагь — иахьанӡагь ирацәам, аха Асар рымҩеиԥш, ҩаԥхьа игәылҳәаа игахеит:
Иазылухт амҩа, маҷӡак угуп,
Лашара иааиуа рацәаӡоуп!
Миха Лакрба илаԥш ҵар икылнакааз Дырмит Гәлиа илихыз амҩоуп наҟынтәи, аҳәаанырцәынтәи иаԥыҩланы изыргаз Асҭампылтәи аԥсуа ибжьгьы. Лашара иааиуа арацәароуп зышьҭа жжаӡа ажәҩан ианылаз аныхашьҭеиԥш, харантәи иаазыгӡаз аԥсуа ибжьы:
Амшын еиқуа сыҽԥынгылоуп,
Иасымша нырцә сыԥшыуа...
...Сгуы-сгуаҵәа нырцәҟа иынхаит,
Сзыӡысаом, сзыԥыруам...*
Нас аҩныҵәаабжь еиԥш аӷьаҵәыӷьаҵәбжьы, аԥа, тәым дгьыл иқәнакыз, амшын измырыз аарцә иан лахь иҿҭыбжьы-ҩныҵәаабжь:
Амшын анырцә иҽԥынгылау,
Сан, абааԥсы, бгуы камҳааит!
Сгудбыкларцы бнапы иеиҵыхыу
Бгәы каҳаны ихьамыҩрааит!..
Агәыԥшаара, агәыԥшаара, алаӷырӡ еидара — угәы икылачуа, уԥсы еихәлазырхауа...
Изҳәо-изыҩуа илаӷырӡ, игәырҩа хьанҭоуп дашьуа аҿынӡа, — хымԥада, иалшоит уаргьы уашьыр! — ус егьакәхар ауеит, аха алада, алада иацуп аиқәырхага-ԥсҿыхга, уаҩы ҳасабла адагьы милаҭ ҳасаблагь аиқәырхага:
Быҷкун сара, ччара зхашҭыз,
Бгуҳәԥы схы нкыдҵаны,
Аҵәыуара зны сақуиҭхар,
Саагудбыклап срыӷуӷуаны!
Абра иаацәырҵуеит ажәеинраала агәыцә хада, алыреиԥш автор ихәыцра хьантақәа зегьы зхагьежьуа, еиҳагьы изырхьанҭо, аха еиҳагьы игәакьазтәуа, илымкаахызтәуа:
Быҷкун сара, ччара зхашҭыз... (!!!)
"Ҳара ҳазҽеихар" ажәа гәҭлыха, ажәа ҭынха аиаҳәшьа, аиашьа гәакьа!
Жәлары ҳасабла ҭоурыхла ҳаҿиара амҵәыжәҩақәа хьыдзыжәжәаауа ари "ҳазҽеихар" мыжда аиҭабзахара — аиҭаҿиара ҭоурыхтә етапк ахь, аҽеихарахь ианҳаԥхьо, Омар Беигәаа иажәа ҭынха ччара зхашҭыз, анаџьалбеит, закәытә ҭоурыхтә трагедиоузеи, иажәа заҵәны, apaxь шәҟәы ианымӡало ҭоурых дуны иаҳәо!
Ашьхагәара шьхагәаразтәыз ашьхақәа зегьы аҽрылырҳәҳәаны, дара рыла аҽеибаркны, иара алагь дара еибаркны абаҟеиԥш ирылиааз ашьха кьоукьоу иаҩызоуп ари ажәа, ажәеинраала аҵакы зегьы азы, ахшыҩҵакқәа еизнагаз зегьы рзы! Омар Беигәаа ирҿиара ду зегьы азы!
Быҷкун сара, ччара зхашҭыз...
Азхәыцра, аҵгәара даара ихьанҭоуп ари ажәа, "соуп" зҳәо хаҵакгьы изныҟәымгаша, дзырҟәышша еидара хьанҭоуп, аха ахаҵа данхаҵаха (ажәларгьы — аныжәларха!), иныҟәгатәуп, иаҵгәатәуп ԥсыхәа змамгьы! Убри азоуп автор алада изиҳәо:
Сзымӡысао, сзымԥыруа,
Мшыни жәҩани саиааины,
Арсӡа ицарым, аамҭак ааиып,
Саагуыдбыклап срыӷуӷуаны!
Азхәыцра, аҵгәара хьанҭоуп, ҳәарада, ишыхьанҭаз дарбан изымбоз аргама, лаԥшҿаба, уи ажәеинраала иара Омар ихаҭа игәҭыхажәа ибжьгьы даҵасны иацырӷызуа ҿырҳәала данҳзаԥхьоз уа Сҭампыл, ажәытә мҳаџьыр рыцҳақәа ирхылҵыз ирҭынхаз аԥсуааи Аԥснынтәи уа анеира зразҟхаз ԥшьҩык ашәҟәыҩҩцәеи (Алықьса Гогәуеи, Кәымф Ламиеи, Платон Бебиеи, сареи) ҳаиԥылараан, 1988 ш. октиабр 9 рзы.
Хара-ныҟәаҩ иеиԥш, 90 шықәса дуӡӡа иоухаз — ԥшӡалагь иҵегь инажәразгаша! — ақәра ду зҽырӷәӷәаҟаца иаҵагылаз, аха даара акыргьы шьҭа изқәыӷәӷәоз ауаҩы ԥааимбар (дԥааимбарҵәҟьоуп Омар Беигәаа!) ари иажәа ҭынха данаԥхьоз, инапы ззынамӡоз, илаԥш зхьымӡоз, аха гәыла-ԥсыла еснагь дыззааӡоу, збылра-зшыра еснагь дабылуа-иншуа итәыла-ԥсадгьыл ацәыхарара, азыгәкра ахьаа ауаз еиԥш ианеихиҳәалоз збоз-изаҳауаз иарбан иеиҳаз ланарԥшыра хьанҭас ҳаԥсы ахьынӡаҭаз иаҳҭахыз! Уажәымзар-уажәы игәы ааҿҵәоит, даахԥсаауеит, иаууеи, иуаз, уҳәарын, убасҟак идуун ауаҩы-ԥааимбар игәынхьаа, аха дхаҵамыз, дԥааимбар уаҩымз Омар Беигәаа! Ибылны-иҷыҷны еиҭабзахаз аҵыс лакә феникс еиԥш, деиҭабзахеит Омар, анцәагьы исахьа аахәаны дасу ҳгәы дахьынкыдлаз — уа дкыдуп иахьагьы, ԥсраҽнынӡагьы! Угәы изамбарыз, нас, анцәа ихаҭа дгыланы хара ицәынхаз, иԥсы зыӷраз идгьыл-џьанаҭ ауаз, агәаҟашәа ахиҳәаауан ҳәа! Аергьашәа ахиҳәаауан ҳәа! Аиеи, анцәа ихаҭа дгыланы! Аԥсынгьы, ирымҳәои, анцәа зегь реиҳа иԥсы зыӷраз, ихы-иԥсазы иҵәахны имаз, аԥсуа ида аҽаӡәы изыҳәа изымгәаӷьыз идгьыл хәҭа ссир акәын ҳәа!..
Eгьа разҟыцәгьара ҳахҭысхьеит аԥсуаа, егьарааны аччарагьы ҳхашҭхьан, аха аҵәыуара, аҵәыуараҵәҟьа ҳҽаҳамҭацызт! Ҳҽагьаҳамҭароуп ԥшӡала наҟ-наҟ! Иубаз еицәоу убеит ҳәа, иаабахьоу еицәоу шәырқыҭ иҟоуп! Усгьы "ҳашԥишәауа мацара" ҳааимгои...
Зхы ладырхаз ацәымзеиԥш, егьарааны ҳлахьынҵа ахы лахарц акгьы агымкәа ҳҭагылахьеит, аха ҳааиҭашәаны, иккаӡа идырлашаз аҵх еиԥш, иааҳакәшаны, даҽа зныкгьы ҳҭысуан анцәа иҟынтәи уи "ҳԥышәара".
"Имԥсыша аџьма амаҵә азылаҟәуеит" ҳәа, егьараан егьа маҵәы ҳзылаҟәит, ҳхы ишаҳархәаз, "ҳшазҽеихаз атәы акәгәышьоуп иахьатәи ҳамчымхарагь, аха иаҳзылаҟәхьаз аҽа "маҵәык" даҩызамкәа дҳазгылар акәын усгьы аӡәы! Дагьҳазгылт. Уи Дырмит Гәлиа ду иакәхеит. Уи игәныҩит Омар Беигәаа ду, уиоуп егьзиҳәаз араатәи каламк ҳара иаҳзамырҳәаз: "уԥсы аҵаҟа сыԥсы ыҟауп!" Аха ихаҭагьы, аԥсуаа — уахь иҟа, арахь иҟa — ирзылаҟәыз аҽа маҵәоуп!
Гәыла-ԥсыла, хшыҩла-наӡарала иуцзымҳәогь дҟаларыма: Дырмит Гәлиа иҳаракыра ахәы ицықәгылоу, хымԥада, Омар Беигәаа иоуп!
Дагымхароуп Омар Беигәаа уи Аҳаракыра!
Иахьа нахьхьи, дгьылнырцә, тәымтәылан, деилызкаауа раҵкыс деилызымкаауа, ихә ӷба ишҭам ззымдыруа рацәоуп макьаназы. Уи ҳара уа инеиз ҳалалагь иаҳбеит, гәынхәҵысҭалагь иаҳнырит. Убригь аԥсуаа наџьнатә ишаҳҵасхәу, ишаҳқәашьхәу еиԥш, ҳагьшзацәымцац еиԥш...
Аҳ, иаҳауеи, ԥсеивгарҭак,
Лашара ԥыҭк, наԥшырҭак,
Шьапҟьарҭа ҭыԥк, гуӷырҭак,
Бжьы заҳауа ҩызацәақуак!..
Убри "иаҳҵасхәу" аилибамкаара ауп, ҳәарада, изырҩыз Омар Беигәаа арҭ ацәаҳәа хьаақәа! Аха уи хәарҭа змам акы акәым! Зынгьы дырзеилкаауамызт иаамҭалатәқәак Дырмит Гәлиагьы!..
Иумҳәац џьышьа ҿыц иуҳәалар шԥоуҭаххои зны-зынла: шаҟа зқьышықәсқәеи шәышықәсқәеи аҭаххазеи усҟангьы аԥсуа илахьынҵазы убри ауаса иира! Аха диит!!!
Диит Омар Беигәаагь — ччара зхашҭыз Аԥсны аҵеи-шьауардын!
Атәым дгьылаҿ Дырмит Иуаҩдура имыздаз!
Иҳаракыра ицықәгылаз!
Анцәа иумҳәан, ауаа, иахьыҟазаалак, рыдгьыл гәакьаҿ акә, атәымдгьылаҿ акә, анцәа иеиԥш изҵаԥшуа уаҩы наӡак, уаҩы ԥааимбарк рылахь данымкәа! Убри иҵаԥшра аҟны мацарагь иаангылом, иагьаанымгылароуп ауаа! Ицхалароуп дзықәгылоу и-Аҳаракырахь!
Иагьыҟалароуп, нас, иԥсабаратәу азакәанеиуаршәара: урҭ шаҟа иҳаракхо, шаҟа ицхало, — убриаҟара иаргьы еиҳа-еиҳа дҳаракхоит!
Убриаҟарагь адунеи ду еиҳагьы иҭбаахоит! Уагмыз, уагмыз — анцәа шьарда зымчу-у! — Омар Беигәаа, амҳаџьыртәи аԥсуа ԥааимбар ду уи Аҳаракыра! Уагмыз Аԥсынра!
Даҽа зныкгьы иаӡахааит уи угәыдкылара урӷәӷәаны!" (Нели Ҭарԥҳа, 1989 ш.).
Сара 2016 шықәсазы Аԥсны "Аԥҳәыншәҟәҭыжьырҭаҿы" иҭсыжьит "Ҩеижәи жәохә шықәса Беигәаа Омар иаанда" захьӡу Ҭырқәтәыла инхо, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалоу Маҳаинур Папԥҳа ҿыгҳарылагьы имаҷым лышәҟәы. Ари ашәҟәаҿы даара инарҭбаан иҳәоуп, иаарԥшуп ашәҟәыҩҩы ду, аҵарауаҩ, арккаҩы Омар Беигәаа иԥсҭазаара еилашыра ахы инаркны аҵыхәанӡа.
Иазгәаҭатәуп, ари ашәҟәы шәҟәны иҭыҵаанӡа ажурнал "Алашара" адаҟьақәа ишырнаҳҵахьаз Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рцәажәашьеи рҩышьеи еиқәырханы.
Хыхь ишазгәасҭахьоу еиԥш, Омари ҳаԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аимадара бзиақәа рыман. Абаҩхатәра бзиа змаз, ҳпоет бзиа, ҳсатирик Кьаршьал Чачхалиа Омар Беигәаа иахь ииҩыз ажәеинраалеи, иара Омар ҭакк аҳасабала Кьаршьал изиҩызи рыла ихсыркәшоит сматериал:
Ҳашьа Омар,
Аԥсны ҳаузыԥшуп, ҳашьа, —
Ԥсыхәак амазар, ухы ҳаҭәашьа!
Салам уаҳҭоит угәыдкыл,
Гәы разыла иудкыл!
Кь. Чачхалиа
Аҭак
Сзыԥсам ала усыԥхьауан,
Саԥсахарцы схандеиуан.
Иысы аамҭа сыгуы уҭан,
Уыбаразы сыгуаҟ'уан.
Аамҭантәи арыцҳара,
Аибамбара, ашьаҳара
Сырзымиааит, аҳ, сара!
Иысԥеиԥшымхеит убара!
Зегь ахьыудырша — ушьҭа уцеит,
Сеилыукаауеит, уыи сдыруеит.
Унышәынҭра сызныхахеит,
Иаагудкыла сагуыӡуеит.
1975 аш., Аԥсны.
Омар Беигәаа хаԥсыра дуӡӡа баны, иахьа мшын нырцә иҟоу ҳашьцәа ркультура ду акырӡа еиқәирхеит. Ҳара иҳахәҭоуп, уаҵәы изызҳауа ҳҿаргьы, мшын нырцә дыҟоума, аарцәы иԥсадгьылаҿ дыҟоума, дахьыҟазаалакгьы, иблаҷыц еиԥш ихьчароуп уи иҟаиҵаз, дзыхьӡаз, пату ақәиҵароуп ижәлар ирзиргылаз ԥсра зқәым абаҟа.
*Ари анҵамҭаҿы иаагоу Омар Беигәаа ицәаҳәақәа зегьы иара ишиҩыз еиԥш еиқәырхоуп.
АҞӘА, ԥхынгәы 23 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 550-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 145-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 192-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 63-ҩык, ибжьаратәуп - 54-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 41-ы пациент, урҭ рахьтә 17-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 23-ҩык, рҭагылазаашьа уадаҩуп- ааҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 45-ҩык, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 15-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ԥхынгәы 9– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 467-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 168-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 69 шықәса зхыҵуаз апациент. Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит 70 шықәсеи 81 шықәсеи зхыҵуаз апациентцәа ҩыџьа.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 131-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 40-ҩык, ибжьаратәуп - 29-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 41-ы пациент, урҭ рахьтә 12-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 24-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 44-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Аԥсны уажәааны ҽаҩраҭагалара иасакьаҳәымҭоуп, ҭагалан аԥштәы – ари еинҭәылоу ажьымжәа аԥштәы ауп, иҟаԥшьыуаркалеиуа амыҵмыџь, ипатырқалԥштәу аҟаб, ахәырма уҳәа зеиуахк уҭаху шәырԥштәыла иҩычоуп. Бзиа излаумбари ақыҭа ари аамҭазы, еиуеиԥшым ашәырхкқәа рыфҩы хаа аҳауа илаҳалаҳауа ианалоу.
Ақыҭақәа рҿы ари аамҭазы анхаҩы иусура еилашуеит: аџьықәреи аҭагалара, ажьҭаара, арасаҟәшәара, амандарин аҿыхра уҳәа. Ажәакала, илауҵаз ауп иааурыхуа. Ҳәарада ари аус иацуп аџьабаа маҷымкәа, аха уџьабаа ануԥыло еиҳау гәырӷьарас иҟоу арбану.
Анхацәа ишазгәарҭо ала, сынтәа аҽаҩра еиҳа еиӷьуп ҵыԥх аасҭа. Ҵыԥх ицәырҵны иҟаз ахәаҷа-маҷақәа аарыхрақәеи шәыри-қәыри ирырҭаз аԥхасҭа рацәан. Сынтәа уи аганахьала иаҳа еиӷьхеит, уи изаамҭанытәины имҩаԥгаз ахәышәтәрақәагьы ирыбзоурахеит ҳәа рҳәоит дара.
Анхаҩы адгьыл иазыҟазаашьа аадырԥшуеит уи иазкны имҩаԥиго аныҳәарақәагьы. Ҭагалан азы имҩаԥырго амзартә ныҳәарақәа шамахамзар адгьылқәаарыхра ирыдҳәалоуп. Адгьылқәаарыхра ианалагоз ааԥын азы рҽаҩра беиахарц азы аныҳәарақәа мҩаԥыргозҭгьы, ҽаҩраҭагалара анҵәамҭазы иҭаргалаз рҽаҩра иақәныҳәоит иаадрыхыз ала аишәа рхианы.
Алаҳарҩа, аџьынџьыхәа, ахәырмарҩа, ақалмышь Аԥсны асасцәагьы бзиа еицырбахьоу амилаҭтә аалыҵқәа иреиуоуп. Анхаҩы иаалыҵқәа аџьармыкьахь рцәыргара макьанагьы инагӡаны иӡбам ихадароу зҵаараны иаанхоит.
Амилаҭтә аалыҵқәа брендк раҳасабала рцәыргара априоритеттә зҵаарақәа иреиуоуп. Уимоу уажәы иҟоу аҿкы чымазара COVID-19 ицәырнаго акризистә ҭагылазаашьаҿы амилаҭтә аалыҵқәа аҩнуҵҟатәи аҭагылазаашьа аиӷьтәразы ицхыраагӡахар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аамҭа иаратәы афырхацәа амоуп. Ашықәсқәа цацыԥхьаӡа ииуеит даҽа шьоукы. Аха иҟоуп урҭ ирзеиԥшу акы - ашьҭа. Уи ухыланы уҿынаухар, ицәырҵуеит ишьахәу аҭоурых.
Сара иахьа ишәзеиҭасҳәар сҭахуп Африка, Ефиопиа аҳҭнықалақь Аддис-Абеба СССР амиссиа Актәи амаӡаныҟәгаҩс иҟаз Мгәыӡырхәатәи арԥыс Григори Сергеи-иԥа Шәлымба иӡбахә. Уи анҵоуп имаҭа Зураб Бжьаниа иҿынтә.
Sputnik, Саида Жьиԥҳа
Григори Шәлымба диит 1912 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан, анхаҩы иҭаацәараҿы. Ахәыҷы адунеи иқәлара алахьеиқәҵарала иалагеит, ахшараиураан иан Арӡынԥҳа лысаби дихԥсаауеит. Григори изҳауеит ан лнапы хаа имбакәа. Аамҭак ашьҭахь иашьеиҳаби иареи рааӡара лҽазылшәоит ранԥса.
Григори Шәлымба ԥсабарала аҟәышреи аамысҭашәареи злаз уаҩын. Лыхны инхоз иуацәа Гагәылиаа рыцхыраарала иҟәшәаны иааигоз араса ҭины, иаҭныҵуаз ала аберҳәсацәа аҩреи аԥхьареи идырҵарц дрызцон. Урҭ адыррақәа ирыбзоураны Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол қәҿиарала даналга, уи аамҭазы Акомҿар Еидгылаҿгьы зхы бзианы иаазыԥшхьаз арԥыс Жәлар рҵара акомиссариат дыршьҭуеит Ленинградҟа, аусутә факультет ахь.
Анаҩс, Ленинградтәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет дҭалоит. Агәырҵҟәыл змаз аԥсуа ҷкәын изы иуадаҩмызт адыррақәа рырҳара, аха имариамхеит дгьыл наӡарак аҿы ахныҟәгара. Убри аҟнытә ҽынла аҵара ҵаны, уахынла ашхәа абна ақәихуан, чак ахә ирҳарц. Ус дшыҟаз, агәамбзиара иахырҟьаны аҩныҟа дгьежьыр акәхеит. Ишьапы данықәгыла, фымз Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ аҿы аҵара аҟәша аиҳабыс аус иуит. 1935 шықәсазы, иҵараиурҭаҿы дшьақәгылоит. Ленинградтәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аҭоурыхҭҵааҩ изанааҭ иоуеит.
Аџьынџьтәылатәи аибашьра ду аналага, 1941 шықәсазы Григори Шәлымба икурс зегьы афронт ахь идәықәлоит. Иаргьы ахыԥсаҟьаҩс аԥырҩы диватәаны ҳаирпланла изныкымкәа аӷацәа дырҿагылахьан. Ус ишыҟаз, наҟ-наҟ аҵарауаа ҳҭаххоит ҳәа, рнапхгара уи акурс астудентцәа еидыркылоит. Иагьыршьҭуеит рҵара иацырҵарц Москваҟа, СССР Жәлар ркомиссариат адәныҟатәи аусқәа иатәу Иреиҳау адипломатиатә школ ахь.
"Сабду Москва ақалақь аҟны иҩызцәеи иареи Иреиҳау адипломатиатә школ иҭалеит. Қәҿиарала рҵара анхдыркәша, доусы усурҭала еиқәдыршәеит, иара Жәлар ркомиссариат адәныҟатәи аусқәа рҿы референтс дрыдыркылоит. 1945-1949 шықәсқәа рзы сабду Африка, Ефиопиа аҳҭнықалақь Аддис-Абеба СССР амиссиа Актәи амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. Аԥсшәа аламҵакәа быжь-бызшәак идыруан. Иара ихылаԥшарала уаҟа иргылаз агоспиталь аҿы иахьагьы ифотосахьа уахьааҩнало икыдуп. Уи дырҵабыргит Еиду Амилаҭқәа Реилазаараҿы аус зуаз ҳтәыла ахаҭарнакцәа Денис Данькои Тата Џьоџьуаԥҳаи», - аҭоурых дазааҭгылоит амаҭа Зураб Бжьаниа.
Сталини Бериеи рполитика хәашь иахырҟьаны, Григори Шәлымба авба иҭаны СССР адәныҟатәи аусқәа рҟынтә ихы дақәиҭыртәит, убас апартиа далырхит. Аамҭакы Москва еиуеиԥшым усурҭа ҭыԥқәак рҿы амаҵурақәа ныҟәигахьан. Анаҩс, Узбекисҭан қалақьқәак рҟны абжьаратә школқәа рҿы аурыс бызшәеи алитературеи аҭоурыхи амаҭәарқәа мҩаԥигон. Сталин иԥсҭазаара даналҵ, 1955 шықәсазы иҭаацәа иманы Аԥсныҟа дааит.
Григори Шәлымба изы иуадаҩхеит аб игәараҭа аҭалара. Араҟа уаҳа дизыԥшымыз жәҩахырс имаз иашьеиҳабы. Уи хабарда дыбжьаӡуеит дышқәыԥшӡаз, Аџьынџьтәылатәи аибашьра ду аан, Ԥсҳәы асовет солдатцәа дышрыцыз. Еицырдыруаз адипломат Гәдоуҭа ақалақь аҩны ргыланы ибзазара еиҿикааит. Ишьапы данықәгыла, иуаажәлар рымаҵ аура иҽазикит. Апартиаҿы дшьақәгылеит. Мгәыӡырхәатәи ашкол аҿы аҵара аҟәша аиҳабысгьы аусура далагеит. Уи ашьҭахь Гәдоуҭатәи аусутә ҿар рыбжьаратә школ аҿы аҵара аҟәша дахагылеит. Аамҭа-аамҭала Гәдоуҭатәиқәа ихарҭәаами, Н. Лакоба ихьӡ зху актәи абжьаратәи, Џьырхәатәи ихарҭәаами ашколқәа рдиректорс дыҟан.
"Сабду ақәра ду ниҵеит, шәышықәса данырзааигәаха ауп идунеи аниԥсах. Зоура бжьаратәыз, еиқәаз, ҿаԥшыларала еиҿкааз, ҟазшьала иҟәымшәышәыз, аҽынкылара змаз хаҵан. Иуаажәлар рҿы ҳаҭыр дуӡӡа иқәын. Иажәеи иуси нагӡан азы џьоукы аимак рыбжьаларгьы, усеилыргаҩыс иҽимардон", - еиҭеиҳәоит амаҭа.
Григори Сергеи-иԥа тәанчара данца, лассы-лассы ақыҭахь даауа далагеит. Иааӡон ашьха, аҩы бзиа ҭаиҭәон. Аџьа рылаиааӡон имаҭацәа. Аԥсшьарамшқәа раан ианизнеилак, иваргыланы инапы иадыруаз зегьы дирбон.
Григори Шәлымба игәы имӷьаӡо ахәрақәа анын. Ираамҭанымкәа рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа иԥацәа. Дара аҭаацәара алалара иахьымӡеит аҟнытә, иахьа Григори дуӡӡа ишьҭра ыӡит. Иԥҳа лҟынтәи имоу амаҭацәа Зураби Сергеи Бжьаниаа ракәын ԥсыс ихаз.
Григори Сергеи-иԥа Шәлымба ихааныз ауаа аиацәажәара мацара насыԥс ирԥхьаӡон. Уи иҭоурых нагӡаны издырар сҭахын, аха аамҭа иаратәы ҟанаҵоит, иҟалеит аҭаацәа иргәаламшәо, ирхашҭыз ахҭысқәа.
Иахьа ҳҳәынҭқарра шьақәзыргыло абиԥара ҿыц шеиҵагылазгьы, зегь акоуп шьҭахьҟа ҳхьамԥшыр ҟалаӡом. Урҭ аамҭақәа рфырхацәа роуп ҵәатәы шьаҟас ҳҭоурых иаҵагылоу.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ахыркәшарахь инеиуеит "Амаҵурауааи адепутатцәеи рхашәалақәеи, рныхрақәеи, рмазареи, амазаратә ҟазшьа змоу рхыдҵақәеи" рзы ашәҟәқәа рхарҭәаара аҿҳәара. Азакәан инақәыршәаны ҳазҭо ашықәс нанҳәамза акынӡа, анапхгаратә ҭыԥқәа ныҟәызго ачынуаа аус ахьыруа акадрқәа рыҟәша ашҟа, ирымоу ирыхӡу аазырԥшуа адекларациа харҭәааны иаларҵароуп.
Иаҳҳәап, сара сдекларантызтгьы исԥыларыз уадаҩрақәас абри абланк ахарҭәааразы? Зегь раԥхьаӡа иргыланы, ԥсышәала еиқәыршәоу ақьаадқәа снапы иакаанӡа ихасырҭәаауамызт. Уи азы сусура самырхыр, аӡбарҭахьы ашшыԥхьыӡ аласҵон, сзинқәа ахьеилагоу азы. Апарламент асаит, аминистрцәа реилазаара уҳәа акырџьара сеимдеит, аха ҳәынҭқарратә бызшәала ицәажәо адекларациа ахарҭәааразы еидкыло ашәҟәқәа ҳәа акгьы сымбеит.
Аԥсны ашәахтәқәеи аизгатәқәеи рминистр Џьансыхә Нанба абри азҵаарзы ҭелла саниҿцәажәоз: "Шәара шәиашоуп", ҳәа ԥсышәала аҭак соуит. Абри зхысҳәаауа, аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан еилагоуп ҳәа исыԥхьаӡоит, атәылауаҩ ԥсышәала ахарҭәааразы алшара ахьимам.
Адекларациақәа рхарҭәаара уадаҩрақәас иаҵоу рзы аҳәынҭқарратә усбарҭақәа акадрқәа рыҟәша аусуҩцәа руаӡәы слацәажәон. Лара лажәақәа рыла, Аԥсны аиҳабыра ирылшар акәын, акадрқәа рыҟәшақәа русуҩцәа рзы аилыркаатә семинарқәа реиҿкаара. Ус иҟазҭгьы, абланкқәа рхарҭәаара аус еиҳа имариахон. Ус акәзаргьы, сзацәажәоз ишазгәалҭо ала, еиуеиԥшым аконсультациақәа рышьҭахь, лара илылшеит ииашаны ахарҭәаашьа аилкаара, уажәы-уажә азҵаарақәа лызцәырҵуазаргьы. (Иабеицәаҳӡари, зынӡа имарам урыс бызшәала иҩуп адекларациа атекст. Аԥышәа змам агха ихьыргьы ауеит). Уи иабзоураны, аус ахьылуа адекларантцәа ацхыраара рылҭоит ахарҭәаараҿы.
Аминистр Нанба игәаанагарала, "иара азакәан аҿы ҷыдала иарбам ари аус арккара знапы иану". Зыӡбахә ҳамоу азакәан адкыларазы ахаԥшьгаратә гәыԥ иалахәу Наира Амалыиа лажәақәа рыла "Апарламент иаднакыло азакәанқәа зегьы Аԥсны аминистрцәа реилазаарахьы инеиуеит. Убри аҟынтә, адеклорациақәа рхарҭәаара аус дырцыхцыхроуп аиҳабыра рхаҭа".
Ашәахтәқәа реизгаразы аминистр Нанба аҭел санизас зегь раԥхьаӡа сиазҵааит адекларациа иара ихаирҭәаахьоу ихаимырҭәаахьоу? "Ааи ихасырҭәааит, сара азиндырҩы изанааҭ ахьсымо азы, уадаҩра дук снамҭеит",- иҳәеит иара. Ус акәзаргьы, Џьансыхә Едуард-иԥа иажәақәа рыла, хаҭала аҭел изасны аконсультациақәа мҩаԥызго ачынуаа рацәаҩуп "иахьынӡасылшо зегьы срыцхраауеит" иҳәеит иара.
Уажәшьҭа, сазхәыцыр сҭахуп, иаҳҳәап адекларациа хасырҭәаауазҭгьы, исылшозма изакәанымкәа исырҳахьоу амазара аҵәахра? Ҳәарада исылшарын. Избаназар, зықәра наӡоу сыхшара, сара ныҟәгатәыс исымамзар, иаҳҳәап истудентцәамзар, смазара дара рыхьӡала ианызар, адекларациаҿы уи арбатәыс исымам. Иашьҭада, 25 шықәса зхыҵуа ауаҩы аҩны, ауада, зыхә ҳараку амашьына уҳәа рыхә арҳара шилымшо, уи иани иаби рҟынтәи шакәу иахьиоуа аилкаара.
Азакәан иамоу арҭ акылҳарақәа ауаажәларра рҿы акырынтә ацәажәара цәырнагеит, аха апарламент иаднакылаз азакәан аҿы аԥҟарақәа хыхь ишысҳәаз ауп ишыҟоу. Хымԥада, ари азакәан ҳаԥхьаҟа алагалақәа аиушт, абарҭ ицәырҵуа азҵаатәқәа раԥырҟәҟәааразы, убри аҟынтә, уажәазы изызхәыцтәу иахьа иҟоу азакәан ақәныҟәароуп.
Наира Амалыиаԥҳа ҳаиҿцәажәараҿы иазгәалҭеит, Аԥсны аиҳабыра адекларациақәа рхарҭәаара аус арццакра, анагӡара уамак иаахтны ишаламцәажәоз. "Аӡәы заҵәык ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистр Нанба иакәын аинформациатә хархәагақәа рҿы ицәырҵуаз",- лҳәеит лара. Амалыиа иара убас иазгәалҭеит, азиндырыҩцәа алархәны Аҟәа ахада Беслан Ешба аилацәажәара шымҩаԥигаз. "Егьырҭ ачынуаагьы убас иныҟәар акәын. Даара имаҷын аилыркаатә усура", - лҳәеит ахаԥшьгаратә гәыԥ алахәыла Амалыиа.
Иахьа адекларациа хасырҭәауазаҭгьы, ақьааадқәа шҭысҵааз ала, уадаҩрак соурымызт, избанзар, Аҟәа агәаны хәҩык ҳахьҭаҩу исымоу ԥшь-уадак змоу сынхараҭа ада, мазара сымам, иара убас, суалафахәы наваргыланы.
Адекларациа ахарҭәаара азҵаатәы ҭҵаауа исызцәырҵит ахшыҩҵак, иаҳҳәап, ачынуаҩ дычмазаҩызар, мамзаргьы ԥсшьара дыҟазар, ианаамҭаз изхамырҭәаар ишԥаҟало ҳәа. Абраҟагьы, сызҵаара аҭак ҟаиҵеит Џьансыхә Нанба "Азакәан аҿы акгьы арбам" ҳәа. Иара дақәшаҳаҭхеит, абыржәы COVID-19 аԥсҭазаара ианалагьежьуа, акыраамҭа ичмазаҩны ишьҭоу, ма атәыла анҭыҵ цатәыс измо ауаҩы изы аҿҳәара аҽахьыгӡара проблемахар шауа.
Иаҳҳәап, "ацәаҳәа ҟаԥшь" аҿы ишьҭоу ауаҩы адекларациа изхарҭәаауама? Адекларациа ахарҭәаара сеиҭазыгьежьуазар, са сеиԥш амазара рацәак змам изы ибаргәым, аха иаҳҳәап, ахԥатәи, аԥшьбатәи ахәҭақәа рҿы иану еиуеиԥшым аԥаратә счиотқәа, акциақәа, акоммерциатә усқәа рҿы ахәҭаа амазаара уҳәа реиԥш иҟоу рҿы ацхырааҩ дысҭаххон, агха ҟамҵакәа ишахәҭоу аинформациа ааныжьразы. Абланк ахԥатәи ахәҭаҿы иаҳԥыло аԥаратә считотқәа ирызку ахәҭаҷ адекларант хымԥада ихаирҭәаароуп, аха даҽа зҵаароуп, аҳәаанырцә мацара акәым ҳара ҳтәылаҿы иҟоу азакәан ала, абанкқәа ауаҩы изалоу аҵәахы азы аинформациа аӡәгьы ирҭаӡом.
Ицәырҵуа азҵаатәқәа рацәоуп, адекларациа ахарҭәаара аҿҳәара анынҵәалакгьы еилкаахоит, иҟоума иахьымӡаз ахарҭәаара, иҟоума змазара зӡаз, уҳәа зусура зцәыӡырц зылшо рыӡбахә аҟынӡа.
Сыҩтәы аус анадызулоз, иҟоуп аӡәы ҩыџьа сзацәажәаз адекларантцәа, аха, макьана ишхадмырҭәаац сарҳәеит, иҟоуп сызҵаара зынӡа изгәамԥхазгьы.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
"Шерстистаиа белокрылка ҳәа изышьҭоу ԥшьышықәса раахыс иазгәаҭан иҳамоyп Аԥсны. Еиҳарак иахьаабо ацитрус аҟноуп, даара аҽамхакны иҟоуп. Ари хәаҷа ҿыцуп. Аҭагылазаашьа ас ианыҟала, ааигәа аинспекциаҿы иҟаз аиԥылараҟны иазыӡбан ахәаҷа зшьуа ахимметод ада, абиометод ахархәара. Абжы криптоламус, уи аԥырԥалыкь иаԥырхагоуп, ус азгәарҭеит аиԥылараҿы аекспертцәа. Макьана иҳазҳәом уи иахәоит ҳәа, аха иалагалазар, ахы шымҩаԥнаго аабарын. 500 цыра аԥсабарахь аушьҭра азгәаҭоуп. Ҳара урҭ аԥсабара ԥырхага анаҭом ҳәа азыҳаԥхьаӡоит", - еиҭалҳәеит Шьынқәырԥҳа.
Инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.


Аныҳәамшқәа раԥхьа анефҭ ахә 30% рыла икаҳаит. Амааҭ адоллар иаҿырԥшны иахьатәи ахәаахәҭрақәа рҿы 3,6 мааҭ еиҵахеит.
Ҭырқәтәыла ахада Таиип Ердоган НАТО амаӡаныҟәгаҩ хада Иенс Столтенберг диԥылеит хәажәкыра 9 рзы Бриуссель.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла Китаи акоронавирус змоу 80 735-ҩык ыҟоуп, адунеи зегь аҿы – 110 276-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 3840-ҩык, рчымазара иалҵит 62 095-ҩык.