02.11.2023
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аҟәа ақалақь аҟны аусуратә ныҟәарақәа мҩаԥигеит. Аныҟәарақәа ирылахәынАхада Иадминистрациа Анапхгаҩы Абесалом Кәарҷиа, Аҟәа ақалақь Администрациа Ахада Беслан Ешба.
Аныҟәарақәа рҳәаақәа ирҭагӡаны аҳәынҭқарра Ахада ибеит Арӡынба имҩаду аҟны Агәмааи Титовеи амҩақәа еимадзо аҭыԥқәа рыҟны аиҭашьақәыргыларатә усурақәа шцо.
Беслан Ешба иҳәеит, арҭ амҩадукәа рыҟны аиҭашьақәыргыларатә усурақәа шцо ақалақь Администрациа ахарџь ала, иагьшхыркәшахо ашықәс анҵәамҭазы. "Амҩа даара аҭагылазаашьа бааԥсын. Ауаа рацәаҩны инхоит, амҩа иахыкәшан ицалар акәын, иԥҽыз амҩа иҭамҳарц азы ",-иҳәеит Ешба.
Иара убас, Ахада иеиҳәеит арҿыцратә усурақәа анцоз аамҭазы аӡӡымҩангара шәырақәа шыԥсахыз, ари аусурахкы иартәеит 38 млн.мааҭ. Аԥхьаҟа иазԥхьагәаҭоуп - амҩа акаҭран ақәырҭәара, уи иақәхарџьтәхоит 15-18 млн.мааҭ. " Аԥара ҳамоуп. Аканализациа иадҳәалаз аус цгьан, аҭыбгарақәа рацәан аус аԥырхага азҭоз", - иҳәеит иара. Ешба еиҭеиҳәеит, ԥхынгәымзазы излагаз аусурақәа жәамш рыла ишхыркәшахо.
Анаҩс Ахада ибеит Т. Шамба ихьӡ зху апарк аҟны имҩаԥысуа аусурақәа. Аусурақәа рымҩаԥысшьа зеиԥшроу еиҭеиҳәеит Беслан Ешба. "Индоевропатәи ателеграф 12 ҭоурыхтә шьаҟа ареставрациа рзаҳуит. Иаарласны 80 цыра атәарҭақәа ҳаргылоит", - иҳәеит Аҟәа Администрациа Ахада.
Амуниципалтә усбарҭа "Ақалақьргыларапроект" адиректор Асҭамыр Ԥиԥиа иажәақәа рыла, апарк аҟны иҟоу аӡыршә аиҭашьақәыргылара уажәшьҭа ахыркәшарахь инеиуеит. " Аусурақәа цонаҵы аӡыршә иамаз раԥхьатәи ахаҿра аиқәырхара ҳашьҭан. Аусурақәа хыркәшахоит абҵарамза 17-нӡа",-иҳәеит Ԥиԥиа.
Беслан Ешба иҳәеит, иааиуа ашықәс азы апарк аҟны ишыҟало ауаргьала аҳәыҷқәа рзы акьанџьа дуқәеи.
Анаҩс Аслан Бжьаниа даҭааит Басла аӡиас иху ашьапыламҩатә цҳа. Беслан Ешба иҳәеит, ацҳа ахи аҵыхәеи рыҟны алифтқәа раҭара ргәы ишҭоу. "Апандус ахьамам иахҟьаны, зымаха-зышьаха зыхьуа ауаа ацҳа изықәсӡом, иара убас ашьаҟауаа ахәыҷтәы колиаскақәеи амаланыҟәақәеи змоу", - иҳәеит Ешба. Аслан Бжьаниа алифтқәа рышьақәыргылара дақәшаҳаҭхеит, атәылауааи асасцәеи рзы акырӡа ишаҭаху азгәаҭаны. Ацҳа ҿыц аҟны алифт шьақәыргылахоит 2024-тәи ашықәс алагамҭазы.
Анаҩс Ахада Ацҳа ҟаԥшь дахәаԥшны ибеит. Ақалақь Администрациа Ахада иҳәеит, арҿыцратә усурақәа раԥхьа аҭыџьтәы кәырша шамамыз. Иахьатәи амш азы аусурақәа зегьы хыркәшоуп, амаакырақәа еиҭашьақәыргылоуп.
Анаҩстәи аыҟәарақәа ирыцҵан агәаҭарҭатә ҭыԥи Аҟәатәи ашьхаҿы иҟоу аӡыршәи рыҟны. Асҭамыр Ԥиԥиа Аслан Бжьаниа адырра ииҭеит актәи агәаҭарҭатә ҭыԥ аҟны аусурақәа шцо. "Ахыб аевкалипт ҵла ақәҳаит, уи апроблема аԥаҳхит, уажәшьҭа аусурақәа ахыркәшарахь инеиуеит", -иҳәеит иара, убри аан иазгәеиҭеит абҵарамза анҵәамҭазы актәи агәаҭарҭатә ҭыԥ аҟны аусурақәа зегьы шхыркәшахо.
Аҳәынҭқарра Ахада изеиҭеиҳәеит Аҟәатәи ашьхаҿы аӡыршә ааха ӷәӷәа шамаз, аха аиҭашьақәыргылара шрылшаз. Аӡыршә арҿыцра, иара иажәақәа рыла, ашықәс анҵәамҭазы ихыркәшахоит, апарк акәзар идырԥшӡоит, еиҿыркаауеит.
Ахада иара убас, Аҟәа амикрораион ҿыц аҟны аусурақәа рцашьа гәеиҭеит. Ара Агрба имҩаду апарк хадаҟны аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥган, ишьҭаҵан атротуартә хаҳәцәқәеи акаҭрани, еиҭашьақәыргылан ауаажәларратә трансорт аангыларҭақәа.
Анаҩс Ахада Аҟәатәи аихамҩатә вокзал даҭааит. Аԥснытәи Аихамҩа анџьныр хада Леонид Кәыруа Ахада адырра ииҭеит имҩаԥгоу аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рзы. «Авокзал аҩныҵҟеи адәахьи иаҳрыцқьеит – агәам-сам дәылаҳгеит. Ашә ҿыцқәа шьақәҳаргылеит, аԥенџьырқәа ҿаҳҵеит, абагьырқәа ҳарҿыцит», иҳәеит Ҟәыруа.
Иара убас уи иҳәеит аибашьра аахыс ахыбра ахыб абжа шамам. Иазԥхьагәаҭоуп авокзал ахыбра 2024 шықәса аԥхынранӡа аиҭашьақәыргылара, апассаџьырцәа рымҩангара иалагаанӡа азыԥшырҭа зал аиҭашьақәыргылара. «Аусурақәа зегьы мҩаԥысуеит Акультура аминистрра абжьгарақәа рықәныҟәарала авокзал ахыбра аҭоурых-культуратә ҭынха аобиектқәа ирыҵанакуеит аҟнытә», - иҳәеит иара.
Ахада иазгәеиҭеит Аҟәатәи авокзал аиҭашьақәыргылара – иҿио ауаажәларра символра шазнауа. «Ари иара авокзал мацара иахьазеиӷьу адагьы, ҳтәылауаагьы ргәы иахәоит. Уи ҳуаажәларра рыҿиара иасимволуп. Шәара аҵыхәтәантәи ҩажәижәаба шықәса раахыс абгара иаҿыз аобиект аиқәырхара шәылшеит. Иҭабуп ҳәа шәасҳәоит ари азы», - иҳәеит иара.


Аҟәа. Лаҵарамза 29, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Лаҵарамза 29 рзы Аԥсны Аҩбатәи Ахада Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь иԥсҭазаара далҵиижьҭеи 12 шықәса ҵит. (хәажәкырамза 4, 1949ш. – лаҵарамза 29, 2011ш.).
Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь диит хәажәкырамза 4, 1949 шықәсазы Аҟәа ақалақь аҿы. 10 тәи Ашьхарыуаа рышкол даналга ашьҭахь дҭалоит Қарҭтәи ақыҭанхаҩтә асубтропикатә институт аограном изанааҭ ала. Уи аҵара бзианы иҵон, убри инамаданы аусгьы иуан, аԥхьа аус иуан аҩыҟаҵарҭатә завод аҿы. Нас аус иуан аҳәынҭқарратә банкаҿ инкосатырс. Истудентә ԥсҭазаараҿ бзиа ибон аспорт, дыҟан капитанс Аԥсны еидкылаз амҵәышәмпыл асраҿы.
В 1972 шықәсазы Москватәи ақыҭанхамҩатә аҟәша аефирхәшат совынхара еиҳабыс. 1973-1974 шш. рзы дахысит аррамаҵура. Уи далган данаа ашьҭахь дҟаҵан Аԥснытәи абком акомҿар рымҩақәҵаҩ еиҳабыс.
1978 ш. Сергеи Багаԥшь дҟаҵан еиҳабыс Қырҭтәылатәи аинформациатә сектор аҿы, иара убас уи инадҳәалан дҟаҵан аҿар рқыҭанхамҩатә усуҩ еиҳабыс.
1980 ш. дыҟан Қырҭтәыла ВЛКС Аԥснытәи аобком маӡаныҟәгаҩс.
1982 ш. Сергеи Багаԥшь дахаргылан Очамчыратәи РК Қырҭтәыла КП актәи амаӡаныҟәгаҩыс.
1989 ш. далахәын Аԥсны имҩаԥысуаз аилыхара. Уи аилыхараҿ иоуит ахәара. Уи аилыхара дахьылахәыз азы имхын ипартиатә маҵура.
1989-1991 шш. дыҟан Аԥсны Аҳәынҭқарратә АССР агроаалыхратә аилак аиҳабы ихаҭыԥуаҩс.
1992 ш. С. Багаԥшь дҟаҵан Совмин 1 тәи ихаҭыԥуаҩ ихантәаҩыс. 1992-1993 шш. ақырҭуа-аԥсуа реидыслараҿ актәи амшаз Аҟәа иалахаз аԥсуа ҭаацәара рхәҷқәеи дареи ралгара дацхрааит. Уи имҩаԥигон аиҿцәажәара ақырҭуеи-аԥсуеи реидыслараҿ. Иара убас уи аиҿцәажәарақәа мҩаԥысуан Аҟәеи Қарҭи ақалақьқәа рҿы. Раԥхьатәи аидысларақәа рҿы С. Багаԥшь ихы зызкыз ижәлар ишахәҭаз џьаԥҳанылеи, амедикамент маҭәахәқәеи, абылтәи рыла реиқәыршәара акәын. Уи имҩаԥигон аиҿкааратә усқәа мраҭашәаратәи Урыстәылеи Нхыҵ-Кавкази хатәгәаԥхарала иааз рыбжьара. Изныкымкәа далахәын ақырҭуеи-аԥсуеи реидыслара аиныршәараҿ.
Аибашьра ашьҭахь аминисторцәа рсовет аилазаареи 1 тәи ихаҭыԥуаҩ ахантәаҩыс Аԥснынтәи дышьҭын Москваҟа, Урыстәылатәи аҳәынҭқарреи Аԥсны аицхыраара рыбжьалараҿ аиқәшаҳаҭрақәа мҩаԥигон, иара убас уа иҟаз аԥсуаа рыцхырааразы.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Аԥсны Аминистрцәа реилазаара ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 90-тәи ашықәсқәа рзы Аԥсны аиҳабыра дахагылеит.
2005 шықәсазы Сергеи Багаԥшь Аԥсны ахадас далхын атәылаҿы ауаажәларра-политикатә еибырххарақәа раамҭазы. Усҟан иара илшеит аҭагылазаашьа аҭышәнартәалара. 2009 шықәсазы Сергеи Багаԥшь Аԥсны ахадас деиҭалхын.
Сергеи Багаԥшь ихьӡ адҳәалоуп Аԥсны жәларбжьаратәи азхаҵара аиура. 2008 шықәсазы Урыстәылатәи Афедерациа Аԥсны Аҳәынҭқарра ахьыԥшымра азханаҵеит, анаҩс уи азханаҵеит Венесуела, Никарагуа, Науру, Тувалу.
Сергеи Багаԥшь напхгара зиҭоз аԥснытәи аделегациа нанҳәамза 2010 шықәсазы аибадырратә визит аҳасабала Лаҭынтәи Америка атәылақәа ирҭааит.
Сергеи Багаԥшь аҳынҭқарра данахагылаз аамҭазы Урыстәылатәи Афедерациа ала Аԥсны Аҳәынҭқарра ахьыԥшымра азхаҵара аныҟала ашьҭахь раԥхьаӡа акәны ареспублика аусуратә визитла даҭааит Урыстәылатәи Афедерациа аԥыза-министр Владимир Путин (2009 ш.), нанҳәамза, 2010 шықәсазы усҟан Урыстәыла Ахадас иҟаз Дмитри Медведев.
Аԥсны Аҩбатәи Ахада Сергеи Багаԥшь 63-шықәса дшырҭагылаз иаамҭамкәа иԥсҭазаара далҵит лаҵарамза 29, 2011 шықәсазы. Сергеи Багаԥшь Урыстәылатәи Афедерациа Москватәи аклиникатә хәышәтәырҭа №83 аҿы дышьҭан. Уи игәамбзиара аҭагылазаашьа иҟаз ала, ишьақәаргылан Аԥсны ахада ирыԥҳа акиба шамаз.
Аԥсны Аҩбатәи Ахада ирыԥҳақәа рҿы иҟаҵаз аԥҟара ашьҭахь мчыбжьык ааҵуаны лаҵарамза 27 ауха Аԥсны Аҩбатәи Ахада Сергеи Багаԥшь игәабзиара зынӡа ицәгьахоит. Уи ацхыраара ӷәӷәа шимазгьы, ичымазара дзазымиааикәа идунеи иԥсахуеит.
Сергеи Багаԥшь Анышә дамадоуп Очамчыра араион, иқыҭа гәакьа Џьгьарда иани иаби рывараҿы.
***


Беслан Џьопуа иҳәеит ҭырқәтәылатәи амшынуаа ирԥырхагахаз азы гәҩарас иҟоу
17:30 17.02.2024 (ирҿыцуп: 13:05 22.02.2024)
© Sputnik / Марианна Кубрава Батал Джопуа
© Sputnik / Марианна Кубрава
Анапаҵаҩра
Арыцҳара ҟалеит ахәаша ахәылбаҿха, жәабран 16 рзы. Ԥшьҩык Гагратәи ахәшәтәырҭахь инаргеит, аҳақьымцәа урҭ ргәабзиара ҭышәындыртәалеит. Даҽа хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
АҞӘА, жәабран 17 - Sputnik. Ҭырқәтәылатәи аԥсыӡкыгаӷба аԥсры аҟны ибаахьаз аԥсыӡ иахылҵуаз агаз аԥсыӡкыҩцәа ахәаҽит ҳәа агәаанагара ыҟоуп ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит ақыҭанхамҩа аминистр Беслан Џьопуа.
Иара иҳәеит, ари еиқәшаҳаҭрыла аҭыԥантәи аԥсыӡ аусадуларатә зауад аҟны аус зуа ҭырқәтәылатәи аӷбақәа ишыруаку, ара ишыҟоу аԥсыӡкра ианалагаз инаркны - 2023 шықәсаахыс. Ари аԥсыӡкыгаӷба аекипаж 20-ҩык ыҟоуп.
Џьопуа иажәақәа рыла, арҭ аԥсыӡкыгаӷбақәа Ҭырқәтәыла амшынқәыԥшылараҿ аус руеит, аԥсры аҟны аԥсыӡ ҭарҵоит азауадқәа ирырҭарц. Аԥсны ианыҟоу уа иҵарбаҟа иаркуп. Иркуа аԥсыӡ амҩангаҩцәа имҩаныргоит. Убри аҟнытә, ҭырқәтәыла иркыз аԥсыӡ аԥсры аҟны иҭан иҵарбаҟаны.
Беслан Џьопуа иҳәеит, амшынуаа аԥсры рыӡәӡәарц шырӡбаз, ибаахьаз аԥсыӡ иахылҵуаз агаз ишахәаҽыз. Раԥхьа аӡәы ихдырра ицәыӡит, егьырҭ уи ицхыраараз иахьнеиз арыцҳара ҟалеит.
Ахәаша ахәылбаҿха, жәабран 16 рзы ԥшьҩык Гагратәи ахәшәтәырҭахь инаргеит, аҳақьымцәа урҭ ргәабзиара ҭышәындыртәалеит, аха макьана ргәабзиара иӷәӷәоу иҭышәынтәалоу ҳәа ирԥхьаӡоит. Ачымазцәа руаӡәк деиӷьхан апалатахь диаргеит.
17 Жәабран, 12:15


Зыжәлар рмилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара ахыҵхырҭаҿы игылаз, Аԥсны аҭоурых аҟны раԥхьаӡатәи Аконституциа зыҩыз, агәра ганы дыҟан ҳтәыла аԥеиԥш лаша аагара зхьыԥшу Нхыҵ Кавказтәи ҳашьцәеи ҳареи ҳаидгылароуп ҳәа. Абас иҟаз хақәиҭралатәи ахәыцрақәеи, аԥшьгарақәеи Симон Басариа ианармыжьит.
Арифа Қапԥҳа
Иара дгылан ижәлар рмилаҭтә-хақәиҭратә қәԥара ахыҵхырҭаҿ, Аԥсны аҭоурых аҟны раԥхьаӡатәи Аконституциа зыҩыз, агәра ганы дыҟан ҳтәыла аԥеиԥш лаша аагара зыбзоурахо Нхыҵ Кавказтәи ҳашьцәеи ҳареи ҳаидгылароуп ҳәа. Абас иҟаз ҳақәиҭралатәи ахәыцрақәеи, аԥшьгарақәеи Симон Басариа ианармыжьит.
Зыхьӡ нагоу арҵаҩы, аҭҵааҩы, апублицист, ауаажәларратә-политикатә усзуҩ Симон (Маҳаид) Пиотр-иԥа Басариа диит ақыҭа Кәтол, ԥхынҷкәын 8, 1884 шықәсазы, иаабац ақыҭа анхаҩы иҭаацәараҿы. Жәашықәса анихыҵуаз аҵарахьы дрышьҭит Бедиа ақыҭа ауахәаматә школ ашҟа, анаҩс далгеит Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол. Иҿырԥшыгаз ихымҩаԥгашьеи иҵареи ирыбзоураны 1897 шықәсазы ақырҭуа қалақь Гори игылаз Аахыҵкавказтәи асеминариа дҭалартә алшара иоуеит.
Аԥсадгьыл анҭыҵ
1902 шықәсазы асеминариаҿы иҵара хыркәшаны, жәаа шықәса зхыҵуаз Симон Басариа Кавказтәи арҵаҩратә округ иҟанаҵаз ааԥхьарала, Ҟәыбинатәи аобласт ачарқьас қыҭақәа руакахьы рҵаҩыс дцеит. Уаҟа ақыҭа школ аҿы аус иуан, аҷарқьас хәыҷқәа аурыс бызшәеи агеографиеи дирҵон. Аха шықәсык ааҵуаны диаргоит Армавиртәи иреиҳаӡоу алагарҭатә ҵараиурҭа ашҟа.
Нхыҵ Кавказ иҟазаара – акрызҵазкуа аамҭа хҵәахоуп Симон Басариа иԥсҭазаараҿы ҳәа агәаанагара имоуп аҭоурыхтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор Иури Анчабаӡе: «Иара даара иҵауланы ихы аус адиулон, ирацәаны даԥхьон, еиуеиԥшым аҵаратә курсқәа дырҭаауан, егьырҭ ақалақьқәа рҟны имҩаԥысуазгьы уахь иналаҵаны, иаҳҳәап Анапаҟагьы дцахьан, 1908-1909 шықәсқәа рзы Москва дыҟан, уаҟа Атехникатә дыррақәа раларҵәаразы аилазаара аклассқәа рахь дныҟәон».
Басариа иԥсҭазаараҿы убас иҟалеит, иара иԥышәеи, идырра дуқәеи, идунеихәаԥшышьеи – абри зегь ахьышьақәгылоз Урыстәыла мацара акәымызт, аҳәаанырцәгьы дцақәахьан. 1910 шықәсазы Атехникатә дыррақәа раларҵәаразы аилазаара абзоурала алагарҭатә ҵара ашьақәыргылашьа аҭҵааразы дцоит Германиа, Австо-Венгриа, Италиа, Швеицариа уҳәа реиԥш иҟаз атәылақәа рахь. Апрофессор Гьаргь Ӡиӡариа излаиҳәо ала, иара дыҟан убасгьы Аҩадатәи Африкеи, Ҭырқәтәылеи, Урыстәылатәи аимпериа ахы инаркны аҵыхәанӡа дшакәшахьаз атәы ҳамҳәаӡаргьы.
Аха иԥсадгьыл егьа дацәыхаразаргьы, ихәыцрақәа еснагь Аԥсны иазкын. Иоуаз адырра ҿыцқәеи аԥышәеи зегьы-зегьы Аԥсныҟа дхынҳәны ара ихы ишаирхәаша дазхәыцуан. Егьа хара дыҟазаргьы, еснагь Аԥсны дадҳәалазар, уа имҩаԥысуа ахҭысқәа зегьы дрызҿлымҳазар иҭахын. Убри аршаҳаҭуеит иҩыза – еицырдыруа ауаажәларратә усзуҩы, арккаҩы Андреи Ҷоҷуа иахь Аҟәаҟа иааишьҭыз асалам шәҟәы.
«Аҩыза – иҩуеит Басариа, – уааи салам шәҟәыла аимадара ҳабжьаҳҵап, уаанӡа агәыблыра ду ҳабжьамзи. Иааҟоу зегь сзеиҭаҳәала. Кавказ зегь реиҳа еиҿамсу аҭыԥ аҿы амаҵура схызгоит. Армавир – Нхыҵ Кавказ иакультуратә центруп». Апрофессор Гьаргь Ӡиӡариа излашьақәирӷәӷәо ала, Симон Басариа иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥснынтәи акьыԥхьи апериодикеи иоуан.
Басариа – апублицист
1910 шықәсазы Симон Пиотр-иԥа публицистк иаҳасабала дықәгылоит. Петербургтәи аҭҵаарадыррақәа ракадемиа акорреспондентс дҟалоит, дагькьыԥхьуеит абарҭ агазеҭқәеи ажурналқәеи рҟны: «Отклики Кавказа», «Голос Кавказа», «Черноморский вестник», «Сухумский вестник», «Сухумский листок» уҳәа егьырҭгьы. Ианҵамҭақәа ихьӡ рыҵаиҩуеит абарҭ апсевдонимқәа рыла - Симон Аԥсуа, мамзаргьы Маҳаид Аԥсуа.
Иқәгыларақәа реиҳараӡак зызкыз – хлымӡаах рацәа зхызгахьоу аԥсуа жәлари Аԥсныи рлахьынҵеи рԥеиԥши ракәын. Иԥсадгьыл азы акрызҵазкуаз иарбан темазаалак иара иаҩсуамызт, убас иҟоу акы даламцәажәакәа иаанымхеит.
Убас, 1913 шықәсазы агазеҭ «Сухумские вести» аҟны иҭыҵыз «Кавказтәи ашьхарыуа жәларқәа Ҭырқәтәыла рыҟазаара» захьӡыз истатиаҿы иара иҩуеит: «Ахҵәара астихиатә ҟазшьа аман: ауаа рҭыԥқәа ирхыҵуан, иахьцо, изызцо ҳәа акгьы рзымдыркәа… Ҳашьцәа рхәышҭаарақәа, рқыҭа гәакьақәа ааныжьны ицон, зқьышықәсала дара рабдуцәеи урҭ рабдуцәеи зхыз. Ажәала иузеиҭамҳәо агәырҩа рҿықәуп, ирзыгоз зегь еидыркылеит – рҽы ццышәқәа уажә рылахь еиқәны ирывагылоуп, рсысмҟаақәа, рԥацәеи рыԥҳацәеи, нас иԥшьоу рабџьар рыҟәнуп». Арҭ ажәақәа баша гәҭахәыцрақәамызт, аконкреттә фактқәа роуп иаагоу: Сҭамԥыл дыҟанаҵ Симон Басариа дырԥылон аамҭак азы Аԥсны иаҟәгаз, зшьам дгьыл даараӡа игәхьаазгоз аԥсуаа.
«Иара ианҵамҭақәа ирныԥшуеит иԥсадгьыли ижәлари рлахьынҵа есымшатәи азхьаара, аԥеиԥш лаша аигәыӷра, – ҳәа азгәеиҭоит Иури Анчабаӡе. – Иара игәцаракны имаз темақәас иҟан: аҭыԥантәи аҳақьымцәеи ахәышәтәырҭақәеи рус аиҿкаашьа, ашколқәа ишахәҭоу еиԥш аҿиара рымамзаара, асоциалтә сфера ишахәҭоу еиԥш аиқәымшәара. Басариа аҭыԥантәи амчрақәа ишаҭомызт, калам ԥынҵала дыргәыдлон, ргәаҵәақәа жәпаӡа акы аҟаҵара ахьырҭахымыз, ашьагәыҭ жәлар рыгәжәажәара ахьырмаҳауаз азы, «аполицаи мышгацәа» ҳәа харас ирыдҵаны».
Ахақәиҭратә идеиақәа рыла дыҭәны иԥсадгьыл ахь ахынҳәра
1917 шықәсазы Урыстәылатәи аимпериаҿы ареволиуциа аныҟала, Симон Пиотр-иԥа иԥсадгьыл ахь ихынҳәразы аҭагылазаашьа маншәалақәа ҟалеит, ара дааны уажәшьҭа илшон ақьаад аҿы ицәыригоз ахшыҩзцарақәеи агәыӷрақәеи аԥсҭазаара раларҵәара далагарц. Дагьаауеит – Аԥсны аиҭакра амҩа ианылароуп ҳәа агәаанагара иманы.
Ари аамҭа Аԥсны аҭоурых аҿы реиҳа акрызҵазкуа апериодқәа ируакуп. Урыстәылатәи аимпериа аилаҳара иаҿын, Қырҭтәыла уи иалҵырц аҽазнашәон, аха убри аан излауала Аԥсны аҭхаџьра иара ишалоу иаанхаратәы. Симон Басариа ари аҩыза аперспектива даҽагылон.
1917 шықәса нанҳәамзазы имҩаԥысит ауахәама аусзуҩцәеи атәыла ауааԥсыреи Аԥснызегьтәи реизара. Симон Пиотр-иԥа активла ари аизара иҽалаирхәит, иагьрылеиҳәеит Аԥсуа уахәама автокефалиа амазароуп ҳәа имаз аидеиа, ари иаанагоз акы акәын – қырҭтәылатәи ауахәама аҟынтә ахьыԥшымра аиура. Аԥсны Қырҭтәыла аҟәыҭхараҿы ари раԥхьатәи шьаҿан, аха Басариа еиликаауан, уи амҩа акыр ишауз, зегь реиҳа иуадаҩу аусқәа аԥхьаҟа ишышьҭаз.
Аԥсны жәлар рсовет анапхгараҿы
1917 шықәса, абҵарамза 8 рзы даҽазнык имҩаԥысит Аԥснызегьтәи аизара ду. Ари аизара аиҿкааразы Басариеи уи идгылаҩцәеи даара аусқәа рацәаны имҩаԥыргеит, аџьабаа рбеит: аԥсуа қыҭақәа ирылсны анхацәа ирабжьыргон абҵара 8 рзы Аҟәа еизарц, зегьы еицҿакны ирҳәаразы, аԥсуа рхы иақәиҭзарц рҭахуп ҳәа.
Басариа аделегатцәа рҿԥхьа дықәгыланы даԥхьеит ихаҭа еиқәиршәаз Аизара адекларациа. Уи иаҳәон «аԥсуа жәлар ареволиуциа аҟалараҿы ишырбо рмилаҭ ахҳәаақәҵаразы алшарақәа». Аизара зегьы иреиҳаз лыҵшәас иаиуит Аԥсны жәлар рсовет аԥҵареи, Аԥсны аҭоурых аҿы раԥхьаӡатәи Аконституциа адкылареи. Аԥсны жәлар рсовет (АНС) ахантәаҩыс далхын Симон Басариа ихаҭа.
Асовет иаразнакала иаднакылоит аԥсуаа рхатә ҳәынҭқарра рымазаарахь агәазыҳәареи рыхҳәаақәҵареи зырӷәӷәаша аӡбарақәа. Убас иҟаз аӡбарақәа руак иаҳәон: «Аԥсны иаҵанакуа адгьылқәа зегьы, аӡиас Мӡымҭа инаркны аӡиас Егрынӡа, Амшын Еиқәа аҟәара инаркны Қавказ ашьхеибаркыранӡа, урҭ иҭаӡо аԥсабаратә малқәеи зегь надкыланы аԥсуа жәлари, урҭ ираҟараны ахатәратә зинқәа змоу Аԥсны иқәынхо егьырҭ амилаҭқәеи иузырҟәымҭхо, ахархәарахь ирыҭазааит».
Аԥсны «адәныҟатәи ахырхарҭала» аусура аганахьала, Басариа Нхыҵ Кавказ иқәынхо аиашьаратә жәларқәеи аԥсуааи ркооперативтә акзаара хымԥада иаҭахны дахәаԥшуан. Аизара дугьы ари ихшыҩҵак адгылара анаҭеит. Аха аԥҭа еиқәаҵәақәа рҽеизыргон Аԥсны иҩахыкны. 1918 шықәса, лаҵарамза 26 рзы Қырҭтәыла ахы ишақәиҭу азы алаҳәара ҟанаҵоит. Аԥсны жәлар рсовет еиҟәшахоит адәныҟаполитикатә еиқәымшәарақәа ирыхҟьаны. Ишнеиуаз Симон Басариа зынӡа Асовет ахантәаҩра дамырхуеит. Ақырҭуа меншевикцәа ҭаха зырымҭаз Басариа аамҭала Аԥсны дықәҵыр ада ԥсыхәа имоуа дҟалоит, дхынҳәуеит 1920 шықәсазы «уаҳа аполитика дшалахәымхо» ҳәа ажәа аниымырх ашьҭахь.
Аха 1921 шықәсазы Аԥсны Асовет мчра анышьақәгыла аамышьҭахь, Симон Басариа ихаҭагьы аполитикахь анеира рацәак игәы азыҳәомызт: абольшевикцәагьы зынӡак игәы рызцомызт, Иури Анчабаӡе иажәақәа рыла, «аодақәа рызҳәара дазыхиамызт». Аха уи иаанагомызт итәылаҿы иҟоу-иану уаҳа дазҿлымҳамызт ҳәа. 1921 шықәсазы Аԥсны асоциалисттә республика ахьыԥшымра анрылаҳәаз арыцхә деигәырӷьо, Басариа ихаҿы изаагомызт, иара уи ашықәсан декабр 16 рзы Аԥснытәи Қырҭтәылатәи асоциалисттә республикақәа афедеративтә ҟазшьала рҽанеидыркыла – убри ҵакыс иамаз, изаҭахыз. Анаҩс Басариа лассы-лассы хра злоу азҵаарақәа рыла аиҳабыра акритика рызуа акьыԥхь аҿы дықәгылон, аха ихаҭа аполитика нап аиркуамызт.
Аполитика анҭыҵ
Аполитика аганаҿ иааныжьны Симон Басариа аҭҵаарадырреи, арккареи, акультуреи рхырхарҭақәа рыла аус иуан. 1923 шықәсазы иҭыҵит Симон Пиотр-иԥа Басариа ҵарауаҩк иаҳасабала иусумҭа хада: «Аԥсны – агеографиатә, аетнографиатә, аекономикатә ҟазшьақәа рыла» ҳәа хьӡыс измаз.
Апрофессор Гьаргь Ӡиӡариа ари аусумҭа агхақәа ахьамоу азгәаҭаны, акритика ӷәӷәаны ишазыҟаиҵазгьы, зегь акоуп, ари ашәҟәы аҭоурыхтә-культуратә ҵак ду амоуп. Абри агәаанагара дақәшаҳаҭуп Иури Анчабаӡе: «Ари ашәҟәы – раԥхьатәи ҭыжьымҭахеит, аԥсуаа ретнографиа иахьынӡауа игәылҭәааны, амонографиа ҟазшьала иахьаарԥшыз, уи иамҽханакит аԥсуаа рыбзазаратә культура шамахамзар аганқәа зегьы. Ашәҟәы хыҵхырҭас иаиуыз уаанӡа иҭыҵхьаз алитература азхьаԥшра гәырҿыӷьгақәа ракәӡамызт, автор акыршықәса раахыс хаҭала еизигоз адәынтәи аматериалқәа ракәын. Ашәҟәы аԥхьажәаҿы Симон Пиотр-иԥа иҩуан, игәы шазыҳәо аҭҵаарадырратә литература аҟалара, «Аԥсны аԥацәа рнапала ирыҩуа, рыԥсадгьыли рыжәлари ирызку адырра иашақәа зныԥшуа».
Симон Басариа илагала акырӡа идууп арҵаҩратә кадрқәа разыҟаҵараҿгьы: Аԥснытәи арҵаҩратә техникум аҟны уи дырҵаҩын, нас адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан, анаҩс – ддиректорын. Арҿиара знапы алаку аҿар азҿлымҳара ду риҭон. Иара ихаан ауп атехникум аҟны алитературатә кружок анаадырт, убри акружок аҿоуп усҟан ахԥатәи акласс аҿы итәаз аҵаҩы, аԥсуа поезиа ашьақәгылара ахыҵхырҭаҿ игылоу Иуа Коӷониа раԥхьаӡа акәны ауаа рҟны иажәеинраалақәа дахьрыԥхьаз.
Симон Басариа инапы злакыз аусқәа зегьы реиқәыԥхьаӡара уадаҩуп. Иаҳҳәозар, жәлар рашәақәа рахь имаз агәыбылра днанагеит жәлар рмузыкатә мотивқәа еизызгоз Константин Ковач иҟны, иҭҵааратә ԥшаарақәа ирылҵшәаны Аԥсны ақәра рацәа нызҵуаз абыргцәа ирызку анҵамҭа шьахәқәа иҩит. Урҭ анҵамҭақәа рҟны абыргцәа рыԥсҭазаашьа аиҭаҳәара анахысгьы – дара рсахьақәа ҭыхуп, ари аиашазы, иуникалтәу материалуп иахьатәи аамҭазы. Симон Басариа Аԥсны агеографиазы раԥхьаҭәи ашәҟәы авторс дамоуп, уи ашәҟәы изныкымкәа еиҭаҭрыжьуан.
Симон Басариа иԥсҭазаара рыцҳарыла иҿахҵәоит. Аԥсуа интеллигенциа иреиӷьӡаз ахаҭарнакцәа зегь анықәырхуаз 1937 шықәсазтәи арепрессиақәа «машәыршақә» дырцәынхан, аха дҭаркит 1941 шықәсазы. Аконтрреволиуциатә еиҿкаара далахәын ҳәа ахара идырҵеит. Уи моу, уи «аиҿкаара анапхгаҩыс» дадырбеит аус аҿы. Анаҩс ахҭысқәа цеит усҟантәи ашықәсқәа раан иҭаркуаз зегьы ирзеиԥшыз асценари ала: Қарҭҟа дышьҭын, уа дыргәаҟны иҿахәы иҿырхуан, аҵыхәтәан иеихсны дыршьит.
Симон Пиотр-иԥа Басариа ихаҭара дахцәажәо, апрофессор Гьаргь Ӡиӡариа иҩуеит: «Симон Пиотр- иԥа аҭакԥхықәра ду ихгьы иадиҵон, егьырҭ рҟынтәгьы дазыԥшын, ауаа дрызҿлымҳан, дреиҷаҳауан. Ачынуаа рбиурократиатә ҟазшьақәа хараӡа ииҟәыган, иара аиашареи хьаҳәхьачарада аԥҟарақәа рықәныҟәареи зцәаҩаз уаҩын».


"Акәыкәу раԥхьаӡа ҿызҭыз ԥсит" - анхамҩатә усқәа ралагамҭа иадыргоу
09:20 31.03.2024 (ирҿыцуп: 10:42 01.04.2024)
Анапаҵаҩра
Анхаҩы адгьыл аус адулара иҽаназикуа аамҭа ицәырнаго ажәлар разхаҵарақәеи разгәаҭарақәаки ҳадылгалоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа.
Ааԥынра аԥсабара аҿыхара, аҿиара, аизҳара рнаҩсангьы адгьылқәаарыхыҩ изы ихадароу анхамҩатә усқәа ралагамҭоуп. Ауаҩы ибзазара маншәахаларц, аарыхра бзиа, аҽаҩра беиа иоура иазкуп уи имҩаԥиго ақьабзқәагьы. Аԥсабара инаҭо адыргақәа ихы иаирхәоит, аҵаҳәақәа ицирхыраауеит. Иарбанзаалак ԥстәума, ԥсаатәума ахатә ҟазшьақәа рымоуп – аҵаақәа аниаслак ашьҭахь раԥхьаӡа иҿыхо аԥстәы инаркны, раԥхьа иҿызҭуа аԥсаатә, раԥхьа игәылҵуа ашәҭ уҳәа зегьы. Аԥсабара иазааигәоу ауаҩы урҭ рыҟазшьақәа гәаҭаны инхамҩатә усураҿы иахьицхрааша алаидыруеит. Уажәы ҳазлацәажәо анхара аамҭа шааиз иадыргоу аԥсаатә ауп. Уи акәыкәу ауп.
Аԥсуаа акәыкәу ршьӡом, уи ауаҩы имаҵ ауразы ишоуп ҳәа иршьоит. Даҽакала иуҳәозар, ахы шас иҟанаҵоит: акәыкәуқәа ирдыруеит ааԥынраз анхамҩатә усқәа – ацәаӷәара, алаҵара, арашәара – ралагамҭаз ашықәсан раԥхьа ҿызҭыр акәу.
Акәыкәу ауаҩы даҟаҭәар ҟалоит ҳәа азгәаҭара шыҟоугьы, иҟоуп уи иаҿагыло даҽа згәаҭарак – ааԥынраз раԥхьаӡа иҿызҭуа акәукәу ԥсуеит ҳәа. Уи иазкны аԥсуаа ирымоуп ажәаԥҟа: "Акәыкәу раԥхьаӡа ҿызҭыз ԥсит" ҳәа.
Актәи азгәаҭара иаҳнарбозар, акәыкәу илашьцоу, ауаҩы аԥырхагара изҭар зылшо ԥсаатәны ишыҟоу, аҩбатәи азгәаҭара иаҳнарбоит, уи ауаҩы ицхырааҩны иҟалар шалшо. Ганкахьала, акәыкәу ауаҩы дамҟаҭәарц азы ахыхьчаратә магиа мҩаԥигоит: ашьыжь аҩны дандәылҵуа ҿаҵак иҿы иҭамыршәкәа ддәылҵуам, иџьыба аџыш рыцк ҭаиҵоит уҳәа. Даҽа ганкахьала, акәукәу ауаҩы ахы иқәнаҵоит: ауаҩы инхамҩатә усқәа иқәманшәалахарц азы даналагаша адырра инаҭоит, уи азы ԥсаҭатәны ахы ҟанаҵоит уҳәар ауеит.
25 Ԥхынгәы 2021, 16:20
Ааԥынразы акәыкәу раԥхьаӡа анҿнаҭуа ҳәа иԥхьаӡоуп хәажәкырамза анҵәамҭеи мшаԥымза алагамҭеи рзы. Уи аҿыҭрала "шәлаҵала, шәцәаӷәала" аҳәоит. Аԥсабара иацклаԥшуаз аԥсуаа ишгәарҭахьаз ала, акәукәу аҿыҭра ианаҟәыҵлак нахыс алаҵара иаԥсам, аҽаҩра ҟалаӡом (иагхоит).
Абна бызшәа амаӡақәа даараӡа ирацәоуп. Абна бызшәа амаӡақәа иреиуоуп акәукәу аҿыҭбжьгьы. Акәыкәу аҿыҭбжьы ала "ҳцәаӷәап – ҳлаҵап, ҳлаҵап – ҳрашәап" ҳәа адгьылқәаарыхҩы изыманшәалоу аамҭа шааиз адырра инаҭоит. Зусқәа зықәманшәалахаша!


Ашха Ҟарабах абылтәыҭаҭәарҭаҿ аԥжәараан 20-ҩык ҭахеит, 200-ҩык рҟынӡа ахәрақәа роуит, џьоукы иӡит ҳәа иԥхьаӡоуп. Ари аанацҳаит "Доиче Велле".
Аих аинформациа ала, арегион иқәҵуаз аҭыԥнтәи уааԥсыра абылтәы анрзыршоз, абыртәыҭаҭәарҭаҿ аԥжәара ҟалеит.
"Доче Велле" аинформациа ала, бжьҩык ахәышәҭәырҭаҿ иԥсит, 13-ҩык аҭыԥаҵәҟьа рыԥсҭазаара иалҵит. Ахәрақәа зауз гәыԥҩык шәамахьтәылатәи ахәышәтәырҭахь инагоуп.
Абылтәыҭаҭәарҭаҿ аԥжәара иахьа ҟалеит.


2016 шықәса Аԥсны изеиԥшраз, акультуратә-аполитикатә усмҩаԥгатәқәас иҟаз, 2017 шықәса гәҭыхақәас иацу атәы шәаԥхьар шәылшоит Sputnik Аԥсны акорреспондентәа ранҵамҭақәа рҿы.
Аҟәа, Адраматә театр аҿаԥхьа, ԥхынҷкәын 15 асааҭ ҩба рзы имҩаԥысит аоппозициа реизара. Уаҟа дҵаны иқәыргылан атәыла Ахада Рауль Ҳаџьымба инапынҵақәа шьҭеиҵарц.
VII Аусутә форум "Астратегиаҟынтәи ақәҿиарахь" мҩаԥысуеит Аҟәа абҵара 15-16 рзы.
Аԥсны - ижәытәӡатәиу аҭоурых иаларсу, ибеиаӡоу акультура змоу тәылоуп. Аепоха дуқәа зегьы араҟа рнырра ҟарҵеит. Аԥсны рышьҭамҭа аанрыжьит абырзенцәа, аурымцәа, аџьамцәа, арабцәа уҳәа ажәытә цивилизациақәа. Ишәыдаагало аҭоурыхтә очеркқәеи урҭ ирываҟәыло архивтә фотосахьақәеи Аԥсны аамҭақәа реикәшара иаламӡыкәа иахьанӡа еиқәхаз аџьашьахәқәа шәзаанартуеит.
Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыра аҵакырадгьыл иахьаҵанакуа жьҭаара 17, ашьыжь асааҭ быжьба рзы аԥжәара ҟалеит.
Иҷыдоу иҿыцу апроект "Иҟаҵоуп Аԥсны" аҿы аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны ишәзеиҭанаҳәалоит ҳреспубликаҿы аус зуа аилакқәа ртәы, уа аус зуа ауаа ртәы, қәҿиарақәаси проблемақәаси ирымоу ртәы, иҿыцу атехнологиақәа рхархәарақәа ртәы.
Фазиль Искандер - адунеи ахьынӡанаӡааӡо еицырдыруа шәҟәыҩҩуп, поетуп, хәыцҩуп, Аԥсны ахьӡ зегьы идирҳаит. Фазиль Искандер ианашьан аорденқәа "За заслуги перед Отечеством" III (1999), II (2004), IV (2009) аҩаӡарақәа, "Ахьӡ-аԥша" аорден I аҩаӡара, Аԥсны (2002).
XV аиубилеитә фестиваль "Хьыбла Гьерзмааԥҳа шәаалыԥхьоит…" сынтәа ииубилеитәуп, иҷыдоуп. Имҩаԥысуеит нанҳәа 3-4 рзы. Иара аконцерттә программақәа ҩба рыла ишьақәгылоуп. Имҩаԥгахоит Диоскураа рыԥшаҳәаҟны аҭоурых-культуратә ҳәырԥсарра "Аҟәа абааҟны".
Аҩашаҽны, ԥхынгәы хәба рзы Аҟәа ақалақь аҟны аоппозициа аганахьала еизаз дҵаны иқәдыргылон Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр Леонид Ӡаԥшьба имаҵура дамхзарци зыҿҳәара иахыԥахьоу апаспортқәа рыла абжьыҭира азин ҟарҵарци
Аинформациатә маҵзуреи арадио Sputnik Аԥсни Акультура аминистрреи ихацдыркит есымчыбжьатәи апроект "Атеатри аԥсҭазаареи".
Аԥсны Аԥыза-министр Артур Амқәаб иазгәеиҭеит Аԥсны ашьапылампыл азы Афедерациеи ФИФА алаларазы иамоу агәазыҳәара, атәыла иқәынхо ажәлар уи радгылара ФИФА анагӡаратә еилакы ибзиоуп ҳәа ахнаҳәаап ҳәа агәыӷра шимоу.
Аиааира Ду амш ааигәахара иахьаҿу инамаданы Sputnik ишәыднагалоит Аџьынџьтәылатәи Еибашьра Дуӡӡа аҿы иалахәыз аветеранцәа рҭоурыхқәа, урҭ еиҭарҳәалоит аветеранцәа рхәыҷқәеи рмоҭацәеи.
Аԥсны иахьаҵанакуа ашыц аиқәырхаразы иаԥҵоуп акомиссиа ҷыда. Аусурақәа актәи ретап хыркәшоуп: иреликттәу ари аҵлажәла рыхәшәтәит "Димилин" ала. Ашыц ықәызхуа амцаԥшьхәаҷа Аԥсны иқәнагалеит 2012 шықәсазы Шәачатәи аолимпиада азыҟаҵараан. Усҟан Урыстәыла Италиа иаанахәеит апаркқәа рыриаҵәаразы Китаитәи ашыц шьаҭақәа, урҭ ирылан ари аҟанҷгьы.
Sputnik Аԥсны апроект ҿыц "Иҭыхым аибашьцәа" аҳәаақәа ирҭагӡаны апортал аресурқәа рҟны ицәыргахоит асахьаҭыхҩы Руслан Габлиа аибашьраантәи иҭыхымҭақәеи уи ифырхацәа ирызку аочеркқәеи.
Хықәкы хадас Sputnik. Аԥхьарақәа ирыман адунеи зегьы аҿы ауаа реидкылара апоезиа ала, аԥсҭазаараҿы хадара злоу аганқәа зегьы уаҟа иаарԥшуп – абзиабара, аԥсҭазаара, иааҳакәыршаны иҟоу аԥсабара аԥшӡара.
2015 шықәса, лаҵарамза 14 рзы Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба диижьҭеи 70 шықәса ҵуеит. Уи ииубилеи аламҭалаз атәылаҿы имҩаԥыргоит еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа, аҭҵаарадырратә конференциақәа, архивтә нҵамҭақәа дырбара.
Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба диит лаҵарамза 14, 1945 шықәсазы Алада Ешыра ақыҭан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аамҭазы Владислав Арӡынба Аԥсны арбџьарымчқәа хадара рзиуан. 1994, 1999 шықәсақәа рзы Владислав Арӡынба Аԥсны ахадас далхын.
Аԥсуара иҭамбаӡо ӡыхьуп, аԥсуара иагьакуп иагьыҩбоуп, аԥсуа иламыс быжь-гәыжьк ирзышьҭхуам... Абас шаҟа ҳәамҭа аԥырҵазеи ҳажәлар аԥсуаа иреиҳаӡоу ҳдоуҳатә хыҵхырҭа, ҳмилаҭтә дин иазкны. Ииашаҵәҟьаны, зегьы зыцку, зегь ззырхоу иароуп. Зегь злалагогьы иаралоуп.
2015 шықәсазы Аԥсны 3,5 миллионҩык аԥсшьаҩцәа аҭаауеит ҳәа иазыԥшуп.
Урыстәылатәи Афедерациа Аиҳабыра иатәу Афинанстә университет имҩаԥнагаз аҭҵаарақәа инарықәыршәаны, 2015 шықәсазы Аԥснытәи аԥсшьарҭа ҭыԥқәа ахԥатәи аҭыԥ ааныркылоит урыстәылатәи аԥсшьаҩцәа ацара ахьырҭаху акурортқәа рыбжьара.


АҞӘА, мшаԥымза 5 – Sputnik, Бадри Есиава. Ахаша, мшаԥымза 5 рзы Ауаажәларратә палатаҟны имҩаԥысит аилатәара 2017 шықәсазтәи акурорттә сезон аҽазыҟаҵара иазкны. Аилатәара рҽаладырхәит Аҟәа Ахадара, Акурортқәеи атуризми рминистрра, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра, Ахәаахәҭра-ааглыхратә палата, Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра рхаҭарнакцәа. Аилатәара иалахәыз "Атуризм азы Аԥснытәи ахеилак" апрезидент Анна Калиагина иазгәалҭеит аҳәааҟны атуристцәа авизақәа рыҭара аус ауадаҩра аҵалар ҟалоит ҳәа.
"Уаанӡа Аҟәа авизақәа рырҭон. Уажәы – аҳәааҟны. Уи апроблемақәа цәырнагар ауеит", — лҳәеит лара.
Калиагина лгәаанагарала апроблемақәа цәырыргар алшоит аҳәаа аԥсуа ган аҟны аушьҭырҭатә ҿхышәқәа рмаҷра. Уи иахҟьаны ауаа акраамҭа агәаран иқәгылазар акәхоит. Асеиԥш аҭагылазаашьа хымԥада ауаа Аԥсныҟа раара ргәы ахнаршәоит.
"Атуристцәа ԥсшьара иаауеит. Апроблемақәагьы рҭахӡам. Ишалшо ала урҭ атәыла иадыԥхьалалатәуп. Сара атуристцәа рзы авизақәа аԥыхзарц ажәалагала ҟасҵоит", — лҳәеит Калиагина.
Аилатәараҟны ирылацәажәан аԥхынтәи аԥсшьаратә сезон иадҳәало азҵаарақәа жәпакы.


Ауаажәларратәи аполитикатәи усзуҩы, ареспублика абыргцәа Рхеилак ахантәаҩыс иҟаз Константин Озган иԥсҭазаара далҵит 77 шықәса дшырҭагылаз хәажәкыра 22 аҽны 2016 шықәсазы, акраамҭа ихьуаз ичымазара иахҟьаны. Иԥсҭазаара далҵиижьҭеи шықәсык анҵы аҽны иуаҩышьеи, иҟазшьақәеи, аусураҿ имаз апринципқәеи ртәы дазаатӷылоит ажурналист Екатерина Бебиаԥҳа.
Ажәеинраалақәа реизга еиднакылоит 19-ҩык аԥсуа поетцәа аурыс бызшәахь еиҭагоу рҩымҭақәа.
Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа алауреат Алықьса Гогәуа иахьа 85 шықәса ихыҵит.
Фазиль Искандер иҩымҭа "Ажьақәеи арқьымаҭқәеи" иалху аспектакль апремиера мҩаԥысран иҟоуп хәажәкырамза 9-10 рзы аԥсуа драматә театр асценаҟны.
Иван Кортуа ихьӡ зху Жәлар ринструментқәа рфестиваль "Аԥхьарца" мҩаԥган Аҟәа хәажәкыра 1 аҽны.
"Ахьышьтрахь" ахьӡуп Аԥсны ажурналистцәа Реидгылеи Арепатриациаз аҳәынҭқарратә еилаки еицымҩаԥырго аконкурс. Ари аицлабрахь ирыдыркылоит Аԥсныҟа ихынҳәыз ҳџьынџуаа рыԥсҭазаашьеи рыбзазашьеи ртәы еиҭазҳәо аусумҭақәа.
Ашәҟәыҩҩы, апоет, СССР-и Аԥсныи ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа алахәыла, "Ахьӡ-аԥша" аорден аҩбатәи аҩаӡара занашьоу Мушьни Миқаиа жәабран 22 аҽны иихыҵит 85 шықәса.
Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә премиа хы-шықәса рыла знык иранаршьоит.
Лиова Џьениа Аԥсны аџьынџьтәылатәи еибашьра даветерануп, еиуеиԥшым ахырҳарҭақәа рыҟны аус иухьан, акыр шықәса аҳәынҭқарратә ансабль аҟны дкәашон. Иахьа дтәанчаҩуп, Брехаловка "Апрезидент" ҳәа ишьҭоуп.
Аԥсны Акурортқәеи атуризми рзы аминистр ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Ахба еиҭеиҳәеит аекскурсиа амаҩԥгаҩцәа аусуразы аршаҳаҭга роуразы аԥҟарақәа шыԥсаху.
Ԥхынҷкәын 15 рзы Аҟәа имҩаԥысит Аҳәынҭқарра аиҳабыра рыдгылаҩцәа реизареи, аоппозициа ахаҭарнакцәа еиҿыркааз амитинги.
Аҧснытәи Аҳәынҭқарратә филармониаҟны иаҧҵоу аҭыҧҳацәа рвокал-инструменталтә ансамбль "Гәында" асахьаркыратә напхгаҩы, Аԥсны Жәлар рартистка Роза Чамагәуаԥҳа 70 шықәса лхыҵит.
Алла Сабуа-Чычба лассы-лассы акәымзаргьы, зны-зынла аџьыка аҳаҟьа иқәылххоит. Иахьа уажәраанӡа еиқәырханы илымоу аҳаҟьа ланхәа лҟынтәи илҭынхеит.
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуа диаспора ахаҭарнакцәа амҳаџьырран атәым дгьыл ахь игаз араӡны ҟама Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи иарҭеит ахәаша ԥхынҷкәын 2 рзы.
ЛИД Польшатәи ашәҟәыҩҩы Славомир Мрожек ипиеса иалху аспектакль "Шьапыла" апремиера мҩаԥысит Самсон Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа драматә театр асценаҟны аҩаша, абҵара ҩеижәижәба рзы.
Борис Багаҭелиа асамбо азы аветеранцәа рыбжьара Хорватиа имҩаԥысуаз Адунеи ачемпионат аҟны ахԥатәи аҭыԥ ааникылеит.
Александр Антокольски иҩымҭа "Ишәҭахызаргьы - ихашәҵа, ишәҭахымзаргьы - ихашәымҵын" иаҿырԥшны икәыргылаз аспектакль алакә "Ахьы Жәабран иџьашьахә" апремиера мҩаԥысит Ҭҟәарчалтәи атеатр аҟны ашәахьа, жьҭаарамза 24 аҽны.
Валери Кәарҷиа излазгәеиҭаз ала, Аԥсны аиҳабыра апрезидент аԥхьа днаргыланы аԥсуа бызшәа иахаҵгылоит.
Ахәылԥаз аҟны аҿар ирыԥхьеит рхатәы жәеинраалақәеи абеиԥара еиҳабы иатәу аԥсуа поетцәа рырҿиамҭақәеи.
Еицырдыруа ауаажәларратә-политикатә усзуҩы, аҵарауаҩ, Аԥсны Афырхаҵа, "Ахьӡ- аԥша" аорден аҩбатәи аҩаӡара занашьоу Ҭамара Шьаҟрыл лымш иира аҽны имҩаԥган анаукатә конференциа.


АҞӘА, рашәарамза 24 – Sputnik, Бадри Есиава. Амаланыҟәарныҟәаҩ Денис Саманба дымҩаԥызгоз автомашьына Воронежтәи аобласт аҟны иԥхасҭахеит. Уи ацынхәрас Денис иаб иҩызцәа акоманда ирырҭеит амҩаԥгаратә автомашьына. Абри атәы ҳзааицҳаит амарафон алахәыла Арлен Лашәриа.
"Воронежтәи аобласт ақыҭа Бобров ҳнеиуаны ҳмашьына ԥхасҭахеит. Аҭыԥантәи ауааԥсыра рыцхыраарала уи аремонт ахьазыруаз инаагеит, аха уаҟагьы иагыз рзыҟамҵеит. Денис иаб аҭел дизасны иҟалаз иеиҳәеит. Гарик Саманбагьы Воронежҟа иҩызцәа аҭел дырзасит ацхыраара ҳарҭарц", — иҳәеит Арлен.
Денис иакәзар 280 км дахысит. Иаарласны Тула днеираны дыҟоуп. Аҳауатә ҭагылазаашьа акәзаргьы рацәак ишоурам, уи иара ицхраауеит, иҳәеит Лашәриа.
Дениси иҩызцәеи рашәарамза 24 рзы Москва анеира рыгәҭакуп.
Амаланыҟәарныҟәаҩ Денис Саманба ималаныҟәатә марафон Аҟәа-Москва хацыркхеит асабша, рашәарамза 18 рзы, 4:30 ашьыжь.
Денис Саманба игәҭакуп 2500 километра ахысра, Аҟәа инаркны Москванӡа иахысрала аԥснытәи аҿар амаланыҟәатә спорт радыԥхьалара. Уи адагьы зегьы идирбар иҭахуп ауаҩы иҭаххар дыззымиааиуа акгьы шыҟам.


Украина аҿари аспорти рзы аминистр Игорь Жданов Урыстәыла иахьаҵанакуа имҩаԥысуа иарбанызаалак аицлабрақәа "украинатәи аспортсменцәа рзы ишәарҭоуп" ҳәа ахиҳәааит.
Давиде Астори "Фиорентина" ахәмарыҩцәа ахьаангылаз асасааирҭаҿы ацәа дшалаз иԥсҭазаара далҵит.
Ашьапылампыл азы адунеи ачемпионат мҩаԥысуеит рашәарамза 14 инаркны ԥхынгәымза 15 рҟынӡа Урыстәыла ақалақьқәа 11 рҟны.
Жәабран 25 рзы имҩаԥысыз Карате азы жәларбжьаратәи атурнир "Кекусинкай кубок Очамчыры" аҟны актәи аҭыԥ ааннакылеит карате кукусинкаи азы Аԥснытәи Афедерациа акоманда.
Урыстәыла аолимпиатә Еилакы астатус аиҭашьақәыргылара азҵаара ӡбахоит урыстәылатәи аспортсменцәа аҵыхәтәантәи рдопинг-гәаҭарақәа рылҵшәақәа анеилкаахалак. Агәаҭарақәа мҩаԥган Пхенчхан.
Акатегориа PRO (апрофессионалцәа) Mitjet Winter Cup аҩбатәи аетап аҟны аиааира игеит Дмитри Ӷәазаа. Иара дишьҭанеиит Антон Немкин, ахԥатәины днеиит Константин Гугкаев.
Раԥхьаӡа акәны атриатлони аӡсареи рзы аиндаҭлара мҩаԥгахоит Аҟәа. 300-ҩык ауаа злахәыз атриатлон азы раԥхьатәи аиндаҭлара мҩаԥысит жьҭаара 15 2017 шықәса рзы.
Афиналтә хәмарра Урыстәыла — Германиа мҩаԥысит жәабран 25 рзы. Урыстәылатәи акоманда аиааира рзааргеит Виачеслав Воинов, Никита Гусев, Кирилл Капризов иҭадыршәыз ашаибақәа.
Аԥснытәи акаратистцәа қәыԥшцәа быжьҩык алахәын косики карате азы иаарту ачемпионат. Аицлабра мҩаԥган ақалақь Ростов-на-Дону аҟны, жәабран 23-24 рзы.
Аԥснытәи аспортсмен Денис Царгәыш ахаша, жәабран 21 рзы Москватәи аобласт аҟны зых иақәиҭу ақәԥаразы азыҟаҵаҩ хада ҳәа далхуп.
Аҵаақәышьқьрааразы аолимпиатә еиндаҭларақәа рпрограмма кьаҿ аҟны Загитовеи Медведевеи адунеитә рекорд еиӷьыртәит.
Аԥсны ақалақьқәеи араионқәеи рҟынтәи 150-ҩык инарзынаԥшуа аспортсменцәа рхы аладырхәраны иҟоуп абокс азы Очамчыра имҩаԥысуа Ареспубликатә турнир.
Акерлингист Крушельницки иҿы иқәшаҳаҭхеит адопингҿагыларатә ԥҟарақәа шеилеигаз азы, мапгьы ацәикит Аспорт азы Абжьаҟазаратә ӡбарҭаҿ (CAS) иус алацәажәарахь анеира.
Алина Загитова апрограмма кьаҿ аҟны дреиӷьхеит 82,92 балл лоуит.
2018 шықәсазы Аԥсны аԥсшьаҩцәа агхом иҳәеит радио Sputnik аинтервиу азҭаз, атуроператор "Дельфин"адиректор хада Сергеи Ромашкин.
Ахацәа рыбжьара ашәҩақәа рыла 4х10 километр еиԥхныҩлоз рыбжьара урыстәылатәи аспортсменцәа Андреи Ларьков, Александр Большунов, Алексеи Червоткин, Денис Спицов аразны медалқәа ранашьахеит.
Sputnik Аԥсны аинформациатә маҵзуреи арадиои "Арадиои аспорти" атемала ишәыдыргалоит адырраҭарақәеи, аиҿцәажәарақәеи, аналитикатә азгәаҭақәеи. Арадио ианакәзаалакгьы ахарахәара бзиа аман, ахатә ҭыԥгьы аанакылоит иҳәеит ҭелла арадио Sputnik иаиҭаз аинтервиу аҿы ажурналсит Енвер Арџьениа.
Урыстәыла еизгоу аолимпиатә команда Пхенчхан имҩаԥысуа аолимпиада иахьалаху акыр аҵанакует - ақәыӷәӷәара шырзузгьы, иҳәеит арадио Sputnik астудиаҟны Аԥснытәи олимпиатә комитет ахада Валери Аршба.
Елистратов 2 минуҭки 10,687 секунди рыла имҩа дахысны ахԥатәи аҭыԥ ааникылеит.
Аԥсны апрофессионалтә бокс азы Афедерациа шьаҭаркын жәабран 10 2013 шықәса рзы.


АҞӘА, абҵара 13 — Sputnik. Змагнитуда 7,2 балл иҟаз адгьылҵысра ҟалеит Иран. Иара иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит 160-ҩык рҟынӡа ауааԥсыра, аахақәа роуит 1,5 нызқьҩык. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости, ателеканал Press TV адыррақәа шьаҭас иҟаҵаны.
Багдад 204 километра инацәыхарани Керманшах ақалақь 104 километра инацәыхарани адгьылҵысра ҟалеит.
Ибгаз ахыбрақәа ауаа рацәа хырҩеит. Уажәы аԥшааратәи аиқәырхаратәи усурақәа мҩаԥысуеит. Иҟоуп ашәарҭа аԥсыҭбарақәа еиҳагьы еиҳахар алшоит ҳәа.
Иран ауааԥсыра 70 000-ҩык рҟынӡа хыҵакырҭада иаанхеит.
Аҭыԥантәи АИх ишазгәарҭо ала адгьылҵысра рныруан Ираки Ирани реиԥш егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рҿгьы: Кувеит, ОАЕ, Израиль.
Арҭ атәылақәа рҟны машәыр ҟамлеит.


2018 шықәса рзы ашьапылампыл азы ачемпионат мҩаԥгахоит лаҵарамза 14 инаркны ԥхынгәымза 15 рҟынӡа.
Урыстәылеи Египти ашьапылампыл азы реицыхәмарра мҩаԥысуеит Санкт-Петербург, рашәара 19 рзы.
Аҭоурых аҟны раԥхьаӡа акәны Урыстәыла имҩаԥысраны иҟоуп ашьапылампыл азы адунеи ачемпионат рашәара 14 инаркны ԥхынгәы 15 рҟынӡа.
Раԥхьаӡа акәны ашьапылампыл азы адунеи ачемпионат мҩаԥысраны иҟоуп Урыстәыла, рашәара 14 инаркны ԥхынгәы 15 рҟынӡа.
Раԥхьаӡа акәны Урыстәыла имҩаԥысраны иҟоуп ашьапылампыл асразы Адунеи ачемпионат рашәара 14 инаркны ԥхынгәы 15 рҟынӡа Урыстәыла ақалақьқәа 11: Москва, Санкт-Петербург, Самара, Саранск, Ростове-на-Дону, Шәача, Казань, Калининград, Волгоград, Новгород, Екатеринбург рҟны.
Урыстәыла Ахада Шәача ақалақь аҟны даҭааит ашьапылампыл азы адунеи ачемпионат аиҿкааратә хеилак аилатәара иҽалаирхәырци, ФИФА апрезидент Джанни Инфантинои иареи еиԥыларци.
Урыстәыла Ахада Шәача ақалақь аҟны даҭааран дыҟоуп абалельшьчикцәа рпаспорт ахьрырҭо Ацентр, астадион "Фишт" азырхиашьа ибараны дыҟоуп. Абри астадион аҿоуп ашьапылампыл азы адуне ачемпионат ахәмаррақәа мҩаԥысраны иахьыҟоу.
Ахаша, мшаԥы 18 асааҭ 12:00 рзы Урыстәыла ақалақьқәа 11 рҟны иалагоит ашьапылампыл азы Адунеи ачемпионат ахь абилеҭқәа рыҭира ахԥатәи аетап.
Ахаша, мшаԥы 18 асааҭ 12:00 рзы Урыстәыла ақалақьқәа 11 рҟны имҩаԥысраны иҟоуп ашьапылампыл азы Адунеи ачемпионат ахь абилеҭқәа рыҭира ахԥатәи аетап.
Ашьапылампыл азы ачемпионат аӡбаҩцәеи рыцхырааҩцәеи рыхьӡ ҳәоуп. Аӡбаҩ хадацәа ирыцхраараны иҟоуп 63-ҩык асистентцәа.
Ашьапылампыл азы адунеи ачемпионат мҩаԥысраны иҟоуп Урыстәыла, 2018 шықәса рашәарамза 14 инаркны ԥхынгәымза 15 рҟынӡа.


Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк (Аҧсны Абанк) астатус, аусӡбатәқәа, афункциақәа, азинмчқәа, аиҿкаашьа апринципқәа, аусушьа Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциеи "Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк азы (Аҧсны Абанк азы)" ҳәа Аҧсны Аҳәынҭкарра Азакәани егьырҭ азакәанқәеи рыла иҳәаақәҵоуп.
Аҧсны Абанк аҭыҧ азалхуп Аҟәа ақалақь аҟны.
Аҧсны Абанк аҧҟаҧҵәатә капитали иарбанзаалакь уи амазареи Аҧсны Аҳәынҭкарра иахатә малуп. "Аҧсны Аҳәынҭкарра Амилаҭтә банк (Аҧсны Абанк) азы" Аҧсны Азакәан ала ишьақәыргылоу ахықәкқәеи аҧҟареи инрықәыршәаны, Аҧсны Абанк имҩаҧнагоит Аҧсны Абанк амазара амазаареи, ахархәареи, иахьаҭаху аҭыҧ ақәҵареи рзы азинмчқәа. Аҧсны Абанк абаланс иахыҧхьаӡалоу ахыбрақәа рхатәтәра ҟалом.
Аҧсны Абанк иамоу ахарџьқәа ашәоит иара ахатә хашәалахәқәа рыҟнытә.
Аҧсны Абанк иуристтә хаҿуп, иамоуп Аҧсны Аҳәынҭкарра Аҳәынҭқарратә герби иара ахатәы хьӡы зну амҳәыри.
Аҳынҭкарра Аҧсны Абанк ахыдҵақәа рзы аҭак ҟанаҵаӡом, Аҧсны Абанк акәзар – аҳәынҭкарра ахыдҵақәа рзы, убарҭ рҩыза ахыдҵақәа рымгазар, ма Аҧсны Аҳәынҭкарра азакәанқәа рыла даҽакы азҧхьагәаҭамзар.
Аҧсны Абанк аҳасабрбара адуп Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахадеи Аҧсны Аҳәынҭкарра Жәлар Реизареи рҿаҧхьа.
Аҧсны Абанк Ахантәаҩы амаҵура даханаргылоит, амаҵураҟнытә ихы дақәиҭнатәуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада инашьҭымҭала Аҧсны Аҳәынҭкарра Жәлар Реизара.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциеи Аҧсны Аҳәынҭкарра азакәанқәеи иарҭаз азинмчқәа рҳәаақәа ирҭагӡаны, Аҧсны Абанк ахатә усураҟны ихьыҧшым. Аҳәынҭқарратә мчреи анапхгараҭареи русбарҭақәеи, ахаланапхгара аҭыҧантәи русбарҭақәеи азин рымаӡам Аҧсны Абанк аусуразы закәанҧҵарала уи иаҭоу афункциақәеи азинмчқәеи рынагӡараҿы рыҽрылагалара, абри азакәан иаҿагыло аӡбарақәа рыдкылара.
Уи аусура аҽалагалара ахҭыс аан, Аҧсны Абанк убри азы адырра рнаҭоит Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахадеи Аҧсны Аҳәынҭқарра Жәлар Реизареи.
Аҧсны Абанк азин амоуп аӡбарҭақәа рахь ашшыҧхьыӡқәа ралагалара аҳәынҭқарратә мчреи анапхгараҭареи русбарҭақәеи, ахаланапхгара аҭыҧантәи аусбарҭақәеи рзинтә актқәа шьаҭаркым ҳәа разхаҵаразы.
Абри Азакәани Аҧсны Аҳәынҭқарра егьырҭ азакәанқәеи иарҭаз акомпетенциа иаҵанакуа азҵаарақәа рзы Аҧсны Абанк иҭнажьуеит аҳәынҭқарратә мчреи анапхгараҭареи русбарҭақәеи аиуристтәи хазы игоу ахаҿқәеи зегьы рзы ихымҧадатәу анормативтә актқәа.
Аҧсны Абанк анормативтә актқәа Аҧсны Аҳәынҭқарра азакәанқәа ирҿагылаӡом, шьҭахьлатәи амчгьы рымаӡам. Абри азакәанҧҵара аҿагылара ахҭыс аан, урҭ аҧихыр ҟалоит Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада, ма Аҧсны Аҳәынҭқарра Жәлар Реизара.
Аҧсны Абанк анормативтә актқәа амч роуеит урҭ официалла ианыркьыҧхь аҽны инаркны, анормативтә акт ахаҭа аҟны даҽакы азҧхьагәаҭамзар.
Ианаҭахха ахҭысқәа раан Аҧсны Абанк анормативтә актқәа зегь неизакны ишьҭхоит иҭаҩу акредиттә еиҿкаарақәа зегь рахь ҧошьҭала, ма даҽа еимадара хкык ала.
Аҧсны Абанк анормативтә актқәа ирзашшзар ҟалоит закәанла ишьақәыргылоу аҧҟарала.
Иахәҭоу ахәшьара аҭаразы Аҧсны Абанк ахатә функциақәа рынагӡара иадҳәалоу азакәанқәа рпроектқәа, иара убас, анагӡаратә мчра аусбарҭақәа рнормативтә актқәа нарышьҭуеит Аҧсны Абанк ахь.
Аҧсны Абанк акредиттә еиҿкаарақәа ркапиталқәа аҽазрылархәӡом, азакәан ала даҽакы шьақәыргыламзар.
Аҧсны Абанк аҽаланархәыр ҟалоит аҧара-кредиттә, авалиутатә, абанктә усхкқәа рҟны аусеицура арҿиара знапы алаку жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа ркапиталқәеи русуреи рыҟны, убри ахыҧхьаӡараҿы аҳәаанырцәтәи аҳәынҭқаррақәа рхадаратә банкқәа рыбжьарагьы.
Аҧсны Абанки аҳәаанырцәтәи аҳәынҭқаррақәа ркредиттә еиҿкаарақәеи реизыҟазаашьақәа шьақәыргылахоит жәларбжьаратәи аиқәшаҳаҭрақәеи, Аҧсны Аҳәынҭқарра азакәанқәеи, иара убас абанкбжьаратә еиқәшаҳаҭрақәеи инрықәыршәаны.
Аҧсны Абанк иамоуп 500 нызқь мааҭ аҧҟаҧҵәатә капитал.
Аҧсны Абанк ахатә функциақәа рынагӡаразы, ахатә хашәалахә аҟнытә иаҧнаҵоит еиуеиҧшым ахықәкы змоу арезервқәеи афондқәеи, иара убас ахашәалахәи азарали ирыхьмырҧшыкәа, авалиутатә малқәа рыла аоперациақәа рзы аиҭахәқәҵара афонд.
Арезервқәеи афондқәеи рыҟалареи рхархәареи аҧҟара шьақәнаргылоит Аҧсны Абанк Анапхгара.
Аҧсны Абанк инанагӡоит анаҩсантәи афунқциақәа:
- Аҧсны Аҳәынҭқарра Аиҳабыра аҽрымаданы ахатә зинмчқәа аҳәаақәа рыҽҭагӡаны аус аднаулоит, имҩаҧнагоит иаку аҳәынҭқарратә аҧара-кредиттә политика;
- иҟоу аҧарақәа аемиссиа рзыҟанаҵоит, урҭ реикәыршара еиҿнакаауеит;
- акредиттә инстанциақәа рзы аҵыхәтәантәи аинстанциа акредиторс иҟоуп, еиҿнакаауеит афинансркра асистема;
- Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны аҳасабкрақәа рынагӡашьа аҧҟарақәа шьақәнаргылоит;
- абанктә системазы абанктә операциақәеи, аҳасабеилыргаратә ҳасаббареи, аҳасабрбареи рынагӡашьа аҧҟарақәа шьақәнаргылоит;
- акредиттә еиҿкаарақәа рҳәынҭқарратә ҭаҩра нанагӡоит;
- акредиттә еиҿкаарақәеи аудит знапы алаку аиҿкаарақәеи алицензиақәа рнаҭоит;
- акредиттә еиҿкаарақәа русура иахылаҧшуеит, аконтроль рзыҟанаҵоит;
- азакәанқәа инарықәыршәаны, акредиттә еиҿкаарақәа рыҟны хәызмоу ақьаадқәа ремиссиа ҭанаҩуеит;
- ахала, мамзаргьы Аҧсны Аҳәынҭқарра Аиҳабыра адгыларала инанагӡоит Аҧсны Абанк иахәҭоу аусӡбатә хадақәа рынагӡаразы абанктә операциахкқәа зегьы;
- инанагӡоит авалиутатә ҭышәныртәалара, аҳәаанырцәтәи авалиута аахәареи аҭиреи ирызку аоперациақәа убрахь иналаҵаны; иҳәаақәнаҵоит аҳәаанырцәтәи аҳәынҭқаррақәа рыҟны аҳасабкрақәа рынагӡара аҧҟарақәа;
- еиҿнакаауеит, инанагӡоит авалиутатә контроль Аҧсны Аҳәынҭкарра азакәанҧҵара инақәыршәаны; еиҿнакаауеит, инанагӡоит ацәгьауаҩратә хашәалахәқәа раргаматәреи (рҿыӡәӡәаареи) атерроризм афинансркреи раҧырҟәҟәаареи рзы аусмҩаҧгатәқәа;
- аҽаланархәуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра ахәшәаратә баланс апрогноз аус адулараҿы, еиҿнакаауеит Аҧсны Аҳәынҭкарра ахәшәаратә баланс аиқәыршәара;
- Аҧсны Аҳәынҭқарра аекономика аҭагылазаашьазы имҩаҧнагоит анализи апрогнозҟаҵареи, зегь раҧхьаӡагьы, аҧара-кредиттәи авалиута-финанстәи аусхкқәа рыҟны, иакьыҧхьуеит урҭ ирышьашәалоу аматериалқәеи астатикатә дырраҭарақәеи;
- инанагӡоит егьырҭ афунқциақәагьы Аҧсны Аҳәынҭкарра азакәанқәа инрықәыршәаны.
-
Аҧсны Абанк аиҵашарақәа
-
Аҧсны Абанк аҟәшақәа
-
Асхьема
Афинанстә мониторинг амаҵзура – анапы алакуп ацәгьоуратә хашәалахәқәа раргаматәреи (рҿыӡәӡәаареи) атерроризм афинансла аиқәыршәара аҧырҟәҟәаареи рызҵаарақәа.
Ашәарҭадара аҟәша – анапы рылакуп аусура ашәарҭадара арежим аиқәыршәара аиҿкаара азҵаарақәа.
Акредиттә еиҿкаарақәа русуразы ахылаҧшреи агәаҭареи рыҟәша – инанагӡоит акоммерциатә банкқәа русура ахылаҧшреи агәаҭареи.
Аҳасабеилыргаратә ҳасабкреи аҳасабрбареи рыҟәша – Аҧсны Абанк аҳасабкра аоперациақәа, исистеманаркуеит афинанстә ҳасабрбара.
• Аҳасабкратә сектор – анапы алакуп абанк аклиентцәа ркассатә маҵзура.
• Акассатә операциақәа рсектор – анапы алакуп абанк аклиентцәа хықәкыла рымаҵ ауреи аҧаратә малқәа рыҵәахреи.
Аекономикатә ҟәша – анапы алакуп Аҧсны Абанк аҧара-кредиттә политика азҵаарақәа.
Аинформатизациа аҟәша – еиҿнакаауеит Аҧсны Абанк аусуразы апрограмматә еиқәыршәара, ҳаамҭазтәи атехнологиақәа раларҵәара.
Аинкассациа аҟәша – еиҿнакаауеит аҧаратә хархәагақәеи егьырҭ хәызмоу амалқәеи рымҩаҧгареи иахьахәҭоу рнагареи.
Анхамҩатә ҟәша – анапы алакуп абанк анхамҩаҩнуҵҟатәи аусура азҵаарақәа.
Аусмҩаҧгарҭа – анапы алакуп абанк аҩнуҵҟа аусеилыргара азҵаарақәа.
Аҭҵаарақәеи, аинформациеи, астатистикеи рыҟәша – анапы алакуп аекономикатә ҭҵаарақәа рымҩаҧгара, инанагӡоит астатистикатә усура.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк аилазаашьа
Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк Ахантәаҩы
Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк Анапхгара Ахантәаҩы
Амилаҭтә банк Хеилак Ахантәаҩы
• Ахантәаҩы ихаҭыҧуаҩ;
• Ахантәаҩы ихаҭыҧуаҩ – аҭҵаарақәеи, аинформациеи, астатистикеи рыҟәша аиҳабы;
• Афинанстә мониторинг амаҵзура;
• Ахадара;
• Ашәарҭадара аҟәша;
• Акредиттә еиҿкаарақәа русуразы ахылаҧшреи агәаҭареи рыҟәша;
• Аҳасабеилыргаратә ҳасабкреи аҳасабрбареи рыҟәша;
• Аекономикатә ҟәша.
Ахантәаҩы ихаҭыҧуаҩ
• Аинформатизациа аҟәша;
• Анџьныр-техникатә ҟәша;
• Аусмҩаҧгарҭа.
Ахантәаҩы ихаҭыҧуаҩ – аҭҵаарақәеи, аинформациеи, астатистикеи рыҟәша аиҳабы
• Аҭҵаарақәеи, аинформациеи, астатистикеи рыҟәша;
• Акассатә операциақәа рсектор.
асхьема (.pdf)
Аҭоурых
СССР Аҳәынҭбанк Аҧснытәи ареспубликатә усбарҭа ашьаҭала иаҧҵаз Аҧсны Аҳәынҭқарра абанктә система ихьыҧшымкәа ахала аҿиара иалагеит Аҧснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет 1991 ш. жәабран 28 рзы "Аҧснытәи АССР Ацентртә банк азы", "Аҧснытәи АССР аҟны абанкқәеи абанктә усуреи рзы" азакәанқәа анрыдыркыла инаркны. Арҭ азакәанқәа, Аҧсны аекономика аҿиара ҳасаб азуны, раҧхьаӡа акәны абанктә усҳәарҭақәа рҭахрақәа разгәаҭаразы алшара ҟарҵеит.
Абарҭ Азакәанқәа анрыдыркылоз аамҭазы, даҽакала иуҳәозар, 1991 шықәса алагамҭазы Аҧсны абанктә система СССР абанкқәа Аҧснытәи рреспубликатә усбарҭақәа: Аҳәынҭбанк, Аҵәахырҭаҭә банк, Ааглыхргылбанк, Аграртә банк, Анхарҭа-социалтә банк рыла ишьақәгылан. Акоммерциатә банкқәа раҧҵара азин шыҟазгьы, ари апроцесс СССР азакәанҧҵарала иҳәаақәҵан. Аус аҟны, ари абанктә система анапхгараҭара хагәҵәылатәи асхьема ала ишьақәыргылан, уи, ҳәарас иаҭахузеи, аекономика аҿиара арегионалтә интересқәа разҧхьагәаҭара алшомызт.
Аҧсны Иреиҳаӡоу Асовет жәабранмза 1991 шықәсазы иаднакылаз Азакәанқәа алшара ҟарҵеит арегионтә ҩаӡараҟынӡа абанктә система аиҿкаара, ҷыдала, аекономика хазы игоу аҟәшақәа, иара убас, иааизакны арегионқәа рырҿиара иазҿлымҳаз аиуристтәи хазхаҭалатәи ахаҿқәеи заҧҵара рылшоз акоммерциатә банкқәа рыкаҭақәа. Аҧсны аибашьратә хҭысқәа рылагамҭазы (нанҳәа 14, 1992 ш.) абанктә система хкырацәала еилан.
Аха, Аҧсны аҵакырадгьыл аҟны излагаз аибашьра, атәылаҿы ишьақәгылахьаз аекономикатә лшарамч хнарбгалеит, ишьақәгылахьаз абанктә системагьы ахырбгаларахьы икылнагеит.
Аҧсны аҵакырадгьыл аҟны аибашьра анеилга ашьҭахь, уаанӡа аус зуаз абанкқәа рахьынтә еиқәхаз Абанк хадеи, арегионқәа рыҟны иҟаз абанкқәа ҧшьба заҵәыки роуп, урҭ рахьтә - Гагра араион аҟны – «Гагра-Банк»; Гәдоуҭа араион аҟны – «Гудоуҭа-Банк», «Ааглыхратә банк»; Аҟәа араион аҟны – абанкқәа 5: «Сухум-Банк», «Гарант-Банк», «Башныхә-Банк», «Тико Банк», «Менатеп-Сухум» (абанк «Менатеп» аҿыга ҟәша); Гулрыҧшь араон аҟны – «Престиж»; Очамчыр араион аҟны – «Очамчыратәи акоммерциатә банк»; Галтәи араион аҟны – «Гал-Банк», Тҟәарчал ақалақь аҟны – «Ткуарчал-Банк». Иара абри ашықәс азы Аҧсны Аиҳабыра азин ҟарҵеит Аҵәахырҭатә банк аусуразы.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусҧҟала 1995 шықәса жәабранмза 11 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Абанк хада шьаҭас иаҭаны иаҧҵан Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә Банк. Иара абри ашықәсан Амилаҭтә Банк аҟны иаҧҵан Аҳасабкра-кассатә центр (АКЦ), ари абанкбжьаратә ҧхьаӡара қәнагала аиҿкаарала жәлар рынхамҩаҟны аҧаратә хархәагақәа реикәшара арццакра, иара убас аҧаратә еиҭаҵра абанктә системала хылаҧшра аҭара алнаршеит.
1995-1996 шықәсқәа рзы Амилаҭтә банк ашәҟәы иҭанагалеит даҽа х-кредиттә банкк: Аҟәа ақ. аҟны – "Аҧра-Банк", "Инвест-Банк", Гәдоуҭа араион аҟны – "Леон-Банк". Абасала, 1996 шықәса анҵәамҭазы Аҧсны аус руан акредиттә банкқәа 16, урҭ рахьтә быжьба – Аҟәа ақ. аҟны иҟан. 1998 шықәсазы иуристтәла ашәҟәы иҭаҩын Аҵәахырҭатә банк аусура.
1999 шықәса ажьырныҳәамза 1 азы аусура иаларгаз абанктә усура ҳәаақәызҵоз азакәан ҿыцқәа "Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк азы (Аҧсны Абанк)", "Абанкқәеи абанктә усуреи рзы" еиҳа хықәкыла ишьақәдыргылеит абанктә система ҩ-ҩаӡарактәи асистемала аиҿкаара: Аҧсны Амилаҭтә банк – хыхьтәи аҩаӡараҿы, акредиттә банкқәа – аҩбатәи аҩаӡараҿы рыҟазаара, иара убас абанктә система аусӡбатәқәеи афункциақәеи, Амилаҭтә банк акредиттә банкқәа русура ҳәаақәызҵо ихымҧадатәиу анормативқәеи егьырҭ арбагақәеи рықәымныҟәаразы ирыднаҵо аҭакҧхықәра.
2008 шықәсазы Аҧсны Абанк агәалашәаратәи аинвестициатәи монетақәа – Аҧсар аҭыжьра иалагеит. Урҭ хьыӡҳәалатәи ахәҧса иеиҧшым ахәҧса змоу аколлекциатәра (аизгара), аинвестициа азура, атезаврациа амаҭәар аҳасабала иҟоуп ( амонетақәа абанк иаҭиуеит урҭ ирылоу зыхәҳараку аметалл ахәҧса иазааигәоу ахәқәа рыла).
Амилаҭтә банктә система аҿиара иабзоурахеит 2010 шықәсазы Аҧсны Аҳәынҭқарреи Урыстәылатәи Афедерациеи рыбжьара Аиҳабырабжьаратә Еиқәшаҳаҭра иаҵаҩуп. Уи инақәыршәаны Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә Банк акапиталтәра аизырҳареи арҿыцреи рзы иадгалан асубординаттә кредит 700 миллион мааҭ рҟынӡа. Иарбоу акредит ахархәара аҳәаа иҭагӡаны Аҧсны Абанк 2012 шықәса анҵәамҭазы аусура иаланаргеит Амилаҭтә шәатәтәы система «АҦРА», ашәатәтәы ҟәшаҟны жәларбжьаратәи астандартқәа аҭахрақәеи абжьгарақәеи инарықәыршәаны.
2011ш. хәажәкырамзазы иалагалан абанктә усура ҳәаақәызҵо азакәан ҿыцқәа: «Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк азы (Аҧсны Абанк)», «Абанкқәеи абанктә усуреи рзы».
Аҧсны Абанк аус ауеижьҭеи 27 шықәса раахыс (1991ш. инаркны 2018 шықәса налаҵаны) Аҧсны Абанк ашәҟәы иаҭанагалахьеит 24 кредиттә еиҿкаара.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Абанктә система 2018 шықәса алагамҭазы ишьақәгылоуп Аҧсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә Банки аус зуа акредиттә еиҿкаарақәа 10-еи рыла ( акоммерциатә банкқәа 9 абанк иатәым аҳасабкратә акредиттә еиҿкаараки (1) уахь иалаҵаны).


Аиҳабыра рмашьынақәа еишьҭагыланы иаауан Шәачатәи аҳаирбаӷәазантә Аҟәаҟа асабша ауха, цәыббрамза 8 рзы. Аԥсны аԥыза-министр Геннади Гагәылиа иԥсҭазаара далҵит 71 шықәса дшырҭагылаз, амҩаду "Ԥсоу-Аҟәа" дшаныз иҟалаз амашәыр иахҟьаны, цәыббрамза 8, 23 сааҭ рзы.
Нижегородск арратә зауадқәа руак аҿы аԥсыҭбарақәа зцу аԥжәара ҟалеит.
Ҭырқәтәылатәи апровинциа Карс аҿы атуристтә сезон аилашымҭаз асы леиит.
Ақалақьтә АУН "Аӡыканал" апресс-маҵзура ишаанацҳаз ала авариатә ҭагылазаашьа ҟалеит аӡыҭгагақәа ирыхҟьаны.
Урыстәылатәи аруаа изаамҭанытәиу аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоит. Есыҽны аҽазыҟаҵарақәа рыҽрыладырхәуеит фнызқьҩык рҟынӡа аруаа, арратә техника зқьи бжаки ак рҟынӡа алахәуп.
Бразилиа Ахада Мишел Темер итәылауаа ирзеиҭеиҳәеит ар Венесуела аҳәаахь рынашьҭра мзызны иамоу.
Гәдоуҭа агранатаршәгала амашьына иаехсит. Агранатаршәга ааигәа ирбеит.
Москва агәҭа идырымыз ауаҩ адипломатиатә хаҭарнакрақәа зыхьчоз аполициа аусзуҩцәа дрылахысит. Азинхьчаратә органқәа уи аҭакс ахысра иалагеит, ацәгьоуҩгьы дырхәит.
Египет апассаџьыртә автобус ахьааҳәыз иахҟьаны аԥсыҭбарақәа рацәаны иҟалеит.
Амассатә-информаиатә хархәагақәа рдыррақәа рыла, ахҵәацәа мҩанызгоз автомабильтә коллона иажәлеит акоалициа авиациа. Ахҭыс ҟалеит аиланхарҭатә пункт Ед-Дураихими.
Москва агәҭа идырым ахаҿы адипломатиатә хаҭарнакрақәа зыхьчоз аполициа аусзуҩцәа дрылахысит. Азинхьчаратә органқәа уи аҭакс ахысра иалагеит.
Нхыҵ Уаԥстәылатәи аԥшаара-еиқәырхаратә отриад аҿы иӡыз альпинистцәа ашәҟәы иҭагаламызт.
Париж иҟалаз ахҭыс ахахьы иагеит ирадикалтәу атеррористтә гәыԥ "Исламское государство" (ИГ).
Урыстәылеи Аргентинеи рмаҵзура ҷыдақәа еицымҩаԥыргаз аоперациа иалҵшәаны иаанкылахеит Москваҟа иаарышьҭраны иҟаз 389 кьыла акокаин.
Аҩашаҽны Кабул иҟоу атәыла ахада итәарҭа ракетала иаехсын.
Идырым џьоукы Америкатәи Ацҳаражәҳәарҭа иаеихсит Анкара ақалақь аҿы. Ҭырқәтәылатәи аполициа аҭыԥ ахь инеины аусҭҵаара хацдыркит.
Ԥхынгәы 18, ашьыжь излагаз ақәыршҩы иахҟьаны амҩадуқәа Титова, Дбар, Ҷанба, Аиааира, Аҩардан, Аԥсны аминистрцәа реилазаара ахыбра азааигәара анхацәа аӡы рыҵалеит, рыҩнқәа аԥхасҭа анаҭеит.
Чили аҳаиртә еилахәырақәа адырра рыҭан аҳаирпланқәа жәеиза абомбақәа рыҵоуп ҳәа.
Италиа атуристтә ҳаирплан каҳаит. Иҟоу агәаанаграла апилот илымшеит аԥсҟы аанкылара.
Италиатәи ақалақь Генуиа иахьаҵанакуа ацҳақәа руак ҭабгеит.


АҞӘА, мшаԥымза 18 – Sputnik, Асҭанда Арӡынԥҳа. Ҟрымтәи Ареспублика аофициалтә делегациа Аԥсныҟа аара рыгәҭакуп. Абри атәы иҳәеит Ҟрымтәи Ареспублика аиҳабы Сергеи Аксионов, Аԥсни Ҟрыми рыбжьара аусеицуразы аиҳабырабжьаратә Еиқәшаҳаҭра рнапы анаҵарыҩуаз.
"Ҳара ҳаилацәажәеит аофициалтә визит мҩаԥаагоит ҳәа. Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҟны аделегациа шьақәыргыланы, ҳнеиуеит. Уаҟа иаԥҵахоит аусутә гәыԥқәа. Абри адокумент аҟны иарбоу зегьы аӡбра ҳалҳаршоит", — иҳәеит Аксионов.
Ҟрымтәи Афедералтә округ аҟны Урыстәыла Ахада ихаҭарнакс иҟоу Олег Белавенцев иажәақәа рыла Аиқәшаҳаҭра ареспубликақәа рыбжьара аиҩызаратә еизыҟазаашьақәа арӷәӷәоит.
Аԥсны Аԥыза-министр Артур Амқәаб ишазгәеиҭез ала Ҟрым рнапы зҵарҩыз адокументқәа еиуеиԥшым ахырхарҭақәа рыла аусеицура азыԥхьагәарҭоит.
Ахәаахәҭра-економикатәи анаука-техникатәи усеицуразы Аиқәшаҳаҭра анапы аҵаҩуп Иалтатәи жәларбжьаратәи аекономикатә форум аҳәаақәа ирҭагӡаны.
Адокумент рнапы аҵарҩит Аԥсны Аԥыза-министр Артур Амқәаби Ареспублика Ҟрым аиҳабы Сергеи Аксионови.
Аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра ашьҭахь Артур Амқәаб Аксионов ҳамҭас ииҭеит аԥсуа хҭырԥа, аҭакс иара ирҭеит Ҟрым аҭыԥ ԥшӡарақәа зныԥшуа альбом.
Уи адагьы Аԥсни Ҟрыми Рекономикатә министррақәа аусеицуразы Аиқәшаҳаҭра рнапы аҵарҩит, ақалақьқәа Гагреи Иалтеи рыбжьара агәҭакқәа рзы Аԥкаанҵа анапы аҵаҩуп.
Иалтатәи аҩбатәи жәларбжьаратәи аекономикатә форум мҩаԥысуеит мшаԥымза 14-16 рзы, Иалта ақалақь аҟны.
Афорум иатема хаданы иҟалеит ареспублика аинвестициатәи аинновациатәи ԥеиԥш, аинвестициатә проектқәа рӡыргара.
Афорум апрограмма иазыԥхьагәанаҭон аилатәара амҩаԥгара, иҷыдоу аусхкқәа рсекциақәа русура. Аилатәара иаанарԥшит Ҟрым ԥхьаҟатәи аекономикатәи аинвестициатәи ԥеиԥш актуалтә темақәа.
Аусутә программа ауснагӡатәқәа рзырхан анаплакра аҿиареи адгылареи рԥышәақәа, аинвестициатә климат аиӷьтәра, жәларбжьаратәи аусеицура, урыстәылатәи аекономика аконкуренттәлшара.


Аамҭа рацәаны ишаҭахыугьы Марина Гәниаԥҳа ҟазарала ачаҳаржәқәа ҟалҵоит, лара зныкала 600 цыра злыҵуа ачаҳаржә азы амажәа лкәаҳауеит.
Итрадициатәу аԥсуа ҳәызба – жәытә бџьаруп. Ашәышықәсақәа иргәылсны иахьанӡагь иааӡеит уи аформа.
Анзор Мықәба ипиесала иқәыргылоу аспектакль ахәаԥшцәа идырбахоит ажьырныҳәа 19, 25 рзы аԥсуа драматә театр асценаҟны.
Абар, аа-шықәса ирықәуп Аҟәатәи астудиа "Артель" асаркьа иалхны аԥсаӡ азы ахәмаргақәа ҟарҵоит.
Ражьден Гәымба ихьӡ зху Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит Кандид Ҭарба ихьӡ зху жәлар рыкәашара аҳәынҭқарратә ансамбль "Кавказ" аҳасабырбатә концерт.
Кәтолтәи ачаи фабрикаҿы ииасыз амчыбжь аҩныҵҟа аусуҩцәа шә-тоннак рҟынӡа ачаибӷьы ҿырххьеит. Ачаиплантациақәа рҟны аусуҩцәа шьыжь шаанӡа инаркны иаахәлаанӡа аус руеит.
Аспектакль "Пиковая дама" аҟны аԥсуа шәаҳәаҩ Алиса Гыцԥҳа апартиа хада налыгӡоит. Аспектакль мҩаԥысраны иҟоуп москватәи атеатр "Геликон-опера" аҟны ԥхынҷкәын 10 - 12 рзы.
Аԥсны, ишаԥу еиԥш, амандарин аҟәшәара иалогоит абҵарамза алагамҭазы, аха сынтәа амш цәгьақәа ирыхҟьаны акыр инаскьаны иалагеит.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны ахы-аҵыхәа ахьынӡанаӡааӡо ҟазара ҳаракыла аԥсуа жәлар рмузыкатә инструментқәа ҟазҵо аӡә иакәны дыҟоуп Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭан инхо Уасил Арухаа.
Абысҭа аныҳәақәа раан еиԥш есҽынгьы аишәаҟны иқәгылоуп. Аиҳарак иара агьама бзиоуп аԥсуа мца иахакнаҳаны ианыруа.
Ачаӡҩы изанааҭ атәы даҳзалацәажәеит 15 шықәса ачаӡырҭаҟны аус зухьо Инесса Арышԥҳа.
Аԥсуа қыҭақәа рыбжеиҳарак амшын аҿықәаҿ ишьҭоуп. Урҭ аҭыԥқәарыҟны аҳацкьын анмаҷхалакгьы ахьчацәа ашьхаҟа ашьамаҟеи, аԥсасеи, ауахьади карцоит.
1993 шықәса цәыббра 27 рзы аԥсуа еибашьцәа аӷа иҿагылара ӷәӷәаӡа иаиааины Аҟәа ақалақь ахы иақәиҭыртәит.
Аԥсны зҽаԥсазтәыз акульутра аусзуҩ, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреиат, Аԥсны Жәлар рартист, ашәаҳәаҩ, адирежиор, акомпозитор Ражден Гәымба иԥсы ҭаны дыҟазар, цәыббрамза 12 аҽны, ихыҵуан 91 шықәса.
Аҟәа ҩымчыбжьа рыҩнуҵаҟа атроллеибусқәа русура аанкылоуп.
Аҟәа еиҭашьақәыргыланы иаартуп аҵарауаҩ Иури Воронов ихьӡ зху абжьаратә школ №3.
"Королева Абхазии – 2017" ҳәа рыхьӡ рҳәеит жәаҩык аҭыԥҳацәа. Аиндаҭлара арегламент ԥсахны асеиԥш аӡбра лыдылкылеит акультуратә фонд "L-star" аиҳабы Лали Сыҷынааԥҳа.
Амыҵмыџь, акаҵахәыр, абҳәаса иалхәу уҳәа ирацәоуп аԥсуаа реишәахиараҿы рхы иадырхо асыӡбалқәа. Акадифа ҟаԥшь еиԥш убла хнакуа иҟоу асыӡбал цаҳәцаҳәо уажәааны зегьы ихырҩоит.
Аԥсны Ахада Ихраҿа анашьахеит Резван Хатков дзықәтәаз аҽыҩ "Фаст Керл" (аҽы ихатәуп Ахра Ашәба).
Фазиль Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр аҿы аԥшьаша, рашәарамза 15 рзы имҩаԥысит аспектакль "Примадонны" апремиера. Аспектакль ықәиргылеит арежиссиор Сергеи Ефремов.


Бадри Есиава, Sputnik
Агәыҳалалратә еиҿкаара "Кьараз" анагӡаратә директор Кадыр Аргәын ареспублика ауааԥсыра, абизнес-еилазаара, аҳәаанырцәтәи адиаспора рахь аҳәара ҟаиҵоит ацхырааразы. Уи зыхҟьаз ацхыраара зҭаху рырацәареи аиҿкаара аихьымӡареи роуп.
2019 шықәса аиҿкаареи уи хылаԥшра знаҭо ауааи рзы ихьанҭахеит ҳәа рҳәеит апресс-конференциа алахәылацәа.
""Кьараз" ахь идҵаало аҭаацәарақәа реиҳараҩык иқыҭауаауп. Ҳара есышықәса апроектқәа аусура иалаҳаргон, ауаа рацәа ацхыраара рыҭаразы. Арахь иаҵанакуеит афатә-ажәтә, амаҭәа, ахәшәқәа уҳәа раахәара. Аиҿкаара абри зегьы аҵагылара ацәыуадаҩхеит", - иҳәеит аиҿкаара "Кьараз" анагӡаратә директор Кадыр Аргәын.
Аԥхьа иргыланы ацхыраара роуеит ахәыҷқәеи анра иазыԥшу аҳәсеи. Аҵыхәтәантәи аамҭазы "Кьараз" ацхыраара азҭоз рхыԥхьаӡара аиҵареи, ахәышәтәраз ацхыраара зҭаху ауаа рхыԥхьаӡара аизҳареи аиҿкаара аусура акыр иаруадаҩит.
Аҭагылазаашьа асеиԥш аҟазаара мзызны иамоу ақыҭақәа рҿы иҟоу акризис ауп, иҳәеит иара. Уаанӡа зҽаҩра ак аҭнызхуаз ауаа иахьа раагарҭа маҷӡахеит ҳәа азгәеиҭоит Аргәын.
Аиҿкаара хылаԥшра знаҭо ахәыҷқәа рганахь ала "Кьараз" иарбанызаалак ацхыраара аиура иазыхиоуп – амедикаментқәа реиԥш ԥаратә лагаларалагьы. Аиҿкаара ахаҭарнакцәа рпартниорцәеи рмеценатцәеи иҭабуп ҳәа рарҳәеит иҟарҵо аус азы аха уи шазымхогьы азгәарҭеит.
Аиҿкаара аусураҿы ихадароуп амедицинатә цхыраара зҭаху ауаа рышьақәыргылареи уи ацхыраара рыҭареи роуп ҳәа лҳәеит аиҿкаара амедицинатә программақәа ркуратор Алиса Тыҩԥҳа.
Лара лажәақәа рыла 2018 шықәса рзы амедицинатә цхыраара рыҭан 316-ҩык ауааԥсыра.
Кадыр Аргәын иҳәеит 2019 шықәса рзы (ажьырныҳәа, жәабран) "Кьараз" 150 нызқьмааҭ рыхә ахәшәқәа шаанахәахьо, аха уи шазымхо. Иҟоуп аҭагылазаашьақәа ахәыҷқәа ареспублика анҭыҵҟа иангатәу. Усҟан уи рхы аладырхәуеит агәабзиарахьчара аминистрреи афонд "Ашанеи". 2019 шықәса рзы ҩыџьа ахәыҷқәа рыԥсҭазаара иалҵит ианаамҭаз ацхыраара ирыхәҭаз ахьырмоуз. Иҟоуп аҭаацәарақәа аԥара амамзаара иахҟьаны ахәыҷқәа аҩны ишьҭаҵаны измоу.
""Кьараз" ахь идҵаало аусура зҭахым роуп ҳәа иҟоу агәаанагара иашам. Урҭ реиҳараҩык имтәа-имыцәа аус руеит аха лҵшәа роуам. Ҳара уажәы зегь рахь ааԥхьара ҟаҳҵарц ҳаӡбеит", - иҳәеит Аргәын.
Агәыҳалалратә еиҿкаара "Кьараз" шьаҭаркын 2015 шықәса, мшаԥымзазы. Аусура хацыркын зымчхара маҷу аҭаацәарақәа рзы амаҭәақәа реизгарала, асоциалтә ҳа Facebook рыцырхырааны.


Ашәаҳәаҩ, амультипликатор Асҭамыр Кәыҵниа "Абрыскьыл ифырхаҵара" захьӡу амультфильм аҭыхра даҿуп. Акомиксқәа рҟынтәи амультфильм аҟынӡа анаӡара шыҟалаз, аԥсуа мультфильмқәа рҭыхра зыуадаҩу, насгьы Аԥсны амультипликаторцәа рыстудиа заҭаху изеиҭеиҳәеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Аԥсуа бызшәа аҿиараҿы иахьа ицәырҵуа ауадаҩрақәеи, иара убас амилаҭ рыхдырреи рхатәы бызшәеи ҩныҵҟала ишеидҳәалоу атәы Sputnik аматериал аҟны.
1989 шықəса, ииультәи 15-16 рзы Аҧсны имҩаҧысуаз ахҭысқəа ртəы игəалаиршəоит усҟантəи аамҭазы журналистк иаҳасабала урҭ амшқəа ирҿахəҳəагаз Даур Инаҧшьба.
45 шықәса еиԥмырҟьаӡакәа Бзыԥҭатәи абжьаратә школ №1 аҟны, аиҵбыратәи аклассқәа рырҵаҩыс аус зуа, 350-ҩык инарзынаԥшуа, аҩышьеи аԥхьашьеи зырҵаны аиҳабыратәи аклассқәа рахь ахәыҷқәа зышьҭхьоу, "Ахьӡ-аԥша" аорден III-тәи аҩаӡара занашьоу Маиа Анатоли-иԥҳа Чыкәбарԥҳа иаҳзеиҭалҳәеит ари азанааҭ амҩа ду дшанылаз атәы.
Ԥхынгәы 12 рзы Алхратә комиссиа хадаҿы имҩаԥган аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидатцәа 5-ҩык алингвистикатә комиссиа рахыжьра. Уи иалахәыз Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа акандидатцәа рбызшәатә культура ахьынӡанеиуа еилылкаауан. Ишәыдаагалоит иҳазлырхиаз аматериал.
Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа зегьы рҭаара хықәкыс измоу, иҳаҩсыз амшқәа рзы Тҟәарчалтәи аӡхыҽҽақәа рхырхаҭра алзхыз Sputnik акорреспондент Саида Жьиԥҳа аԥхьаҩцәа ирабжьалгоит ҳтәыла аԥсабара амч знырарц зҭаху, хымԥада арахь иаарц.
Аԥсуа драматә театр актиор, "Аԥсуа литература ашедеврқәа" аспектакль арежиссиор Гәдиса Ҭодуа ари апроект хықәкыс иамоуи, изанааҭ алхра шыҟалази, актиор асценахь ицәырҵшьа зеиԥшразар акәуи уҳәа ирызку игәҭахәыцрақәа ицеиҩишеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Урыстәылатәи Афедерациа Атәылахьчара аминистрра иатәу Арратә Университет Арратә журналистика аҟәша "Аинформациатә еиқәыршәара" акафедра диплом ҟаԥшьыла, алеитенант ичын ихны иалгаз Гагратәи арԥыс Абзагә Ҵәыџьба еиҭеиҳәеит ари азанааҭ алхра игәазырԥхази ԥхьаҟатәи игәҭакқәеи ртәы.
Аоператә шәаҳәаҩы, иахьа Хмельницктәи акультуратә хан аҟны аус зуа Украина Зҽаԥсазтәыз артистка Фатима Чергинӡиа длыҿцәажәеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Аԥсуаҭҵааратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩ, аетнолог Марина Барцыцԥҳа дазааҭгылоит традициала аҳәынҭқар иԥшәмаԥҳәыс статусс илымази иахьатәи аамҭазы ҳуаажәларратә ԥсҭазаараҟны уи рольс иналыгӡар лылшои.
Аԥсуа филологиа апатриарх, абызшәадырҩы Константин Семион-иԥа Шьаҟрыл диижьҭеи 120 шықәса ҵит. Ари арыцхә иазкны рашәарамза 27-28 рзы Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны имҩаԥысуеит жәларбжьаратәи аҭҵаарадырратә конференциа.
Аԥсны Аҳәынҭкарра Аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какоба дырзааҭгылоит сынтәатәи аҵарышықәс шхыркәшаз, аушьҭымҭацәа реихьӡарақәа, аԥышәарақәа рылҵшәақәа, арҵаҩцәеи ааӡаҩцәеи рԥышәа аизырҳара уҳәа азҵаатәқәа.
Раԥхьаӡакәны, Очамчыра араион, Мықәи, Ҷлоуи, Отаԥи ақыҭақәа мышкы иалагӡаны ирҭааз, уаҟа аҭыԥ ԥшӡарақәа ихырхыз Sputnik акорреспондент Саида Жьиԥҳа, аԥхьаҩцәа лцәаныррқәа рыцеиҩылшоит.
Рашәара 14, 1959 шықәсазы диит аԥсуа журналистика аҿиарамҩаҟны злагала дуу Аԥсны Ажурналистцәа реидгыла ахантәаҩы, ателееилахәыра "Абаза-ТВ" адиректор хада, Аԥсны Зҽаԥсазтәыз ажурналист Руслан Ҳашыг. Ииубилеи аҽны уи диҿцәажәеит Sputnik Аԥсны акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Аԥсуа шәаҳәаҩы Саида Габниаԥҳа рашәара 14 рзы, лымшира аҽны РУСДРАМ асценаҿы асааҭ 19:00 рзы имҩаԥысраны иҟоу раԥхьатәи лконцерт аламҭалаз лырҿиара иазкны Sputnik аинтервиу алҭеит.
Краснодар атәылаҿацә акурорттә ҭыԥқәа рҟны зыԥсы зшьо атуристцәа рахьтә Аԥсны збарц зҭаху, аекскурсиақәа рзымҩаԥызго Форд Чычба иаҳзеиҭеиҳәеит, знык ҳтәыла агьама зныруа, егьи ашықәсан арахь ԥсшьара дшаауа.
Аԥсны Жәлар рпоет, академик Мушьни Лашәриа аурыс поет ду Александр Пушкин 220-тәи иирамш инамаданы дазааҭгылоит уи иԥсҭазаареи ирҿиаратə мҩеи, ҷыдала "Евгени Онегин" аиҭагара шаԥшьигаз, насгьы аԥхьаҟа Пушкин иаԥҵамҭақəа реиҭагара ишациҵо.
Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дазааҭгылоит аамҭа иаанаго аҿыцрақәа инрымаданы традициала иҳамаз агәалс иадҳәаланы аишәа иқәырҵоз ачыс хкқәа рҽеиҭакреи, насгьы урҭ зызку аҵакы ишацәыхарахази атәы.
Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дазааҭгылоит аԥсуаа анкьа анышәынҭрақәа ишырзыҟаз, насгьы аамҭа аҽыԥсахрақәа инарымаданы зҽеиҭазкыз анышәынҭрақәа реиҿкаашьақәа ртәы.
Иарбан тенденциоу иахьатәи аԥсуа театртә ҟазара зну, насгьы уи иаҭаауа ахәаԥшцәа рхымҩаԥгашьа грақәас иамоу, урҭ раԥыхразы иаҭаху уҳәа ртәы дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.


АААК Иреиҳаӡоу Ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакьаԥсуа жәлар ирыдиныҳәалеит Аԥсны жәларбжьаратәи азхаҵара жәашықәса ахыҵра.
Аԥсны жәлар рзы ахақәиҭреи ахьыԥшымреи – шьала иаагоу, иԥшьоу акоуп ҳәа азгәеиҭеит АААК Иреиҳаӡоу Ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь, Аԥсны зхы иақәиҭу ҳәынҭқарак аҳасабала ахьыԥшымра азхаҵара амш жәашықәса ахыҵра иазкны иҟаиҵаз адныҳәалараҿы.
Иара иациҵеит, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы игаз илахьынҵаӡбагаз Аиааира аамышьҭахь аусура шьарда шымҩаԥгаз, Аԥсны зхы иақәиҭу, ихьыԥшыму ҳәынҭқаррак аҳасабала жәларбжьаратәи азхаҵара аиура аганахьала аусурагьы уахь иналаҵаны.
«2008 шықәса, нанҳәамза 26 – епохалтәу рыцхәуп ҳаамҭазтәи Аԥсны аҭоурых аҟны. Урыстәылатәи Афедерациа зегь раԥхьа Аԥсны ахьыԥшымра азханаҵеит, раԥхьаӡагьы иргыланы, уи иаанагоз Аԥсны жәлар ршәаҭадара ашьақәырӷәӷәара акәын. Абри амш инаркны Аԥсны аԥеиԥш лаша аагаразы алшара ҿыцқәа ҟалеит: Аԥсныи Урыстәылеи рыбжьара аҳәынҭқарратә еизыҟазаашьақәа рыҿиараҿы апотенциал дуӡӡа нханы иҟоуп, Аԥсны урҭ алшарақәа ахархәара рынаҭоит», – ҳәа азгәеиҭеит Егзакь.
Иара иажәақәа рыла, Урыстәыла – зымҽхаки зылшарақәеи дуӡӡоу ҳәынҭқарроуп, убри аҟнытә иҳауз азхаҵара – иахьазы зегь иреиҳау еихьӡароуп, насгьы аҵак ду змоу етапуп аԥсуа-абаза жәлар рҭоурых аҟны. Урыстәыла иҟанаҵаз ашьаҿа иадгылеит иара убас атәылақәа акыр: Никарагуа, Венесуела, Шьамтәыла, Науру, Вануату, Тувалу – урҭгьы Аԥсны зхы иақәиҭу ҳәынҭқаррак аҳасабала иазхарҵеит. Иаҳҳәар ҳалшоит иахьазы Аԥсны жәларбжьаратәи аҭагылазаашьа зынӡа даҽакуп ҳәа, 2008 шықәсанӡатәи аамҭа иаҿҳарԥшуазар.
Иара иациҵеит иара убас, Урыстәыла – Аԥсны ҩызара азызуа ҳәынҭқаррак аҳасабала – аԥсуа-абаза жәлар реидкыларазы алшара ҿыцқәа аԥнаҵар ауеит ҳәа, ус анакәха ҳара ҳхаҭақәа имҩаԥааго хра злоу аусқәа рыла ҳажәлар реизакра аҭоурых аҿы адаҟьа ҿыц ааҳартыр ҳалшоит ҳәа.
2008 шықәса, нанҳәамза 26 рзы Урыстәылатәи Афедерациа иазханаҵеит Аԥсныи Аахыҵ Уаԥстәылеи рхьыԥшымра. Аԥсны зхы иақәиҭу ҳәынҭқаррак аҳасабала иазхарҵеит иара убас Никарагуа, Венесуела, Науру, Вануату, Тувалу. 2018 шықәса, лаҵарамзазы Аԥсны ахьыԥшымра шазханаҵаз азы аҳәамҭа ҟанаҵеит Шьамтәылагьы.


АААК Иреиҳаӡоу Ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь ақьырсианцәа Мшаԥы рыдиныҳәалеит, сынтәа ари аныҳәа азгәарҭоит мшаԥымза 28 рзы.
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс Иреиҳаӡоу Ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь ақьырсианцәа рныҳәа хада – Иаса Қьырса игылара рыдиныҳәалеит. Ҳазҭоу ашықәс азы Амшаԥныҳәа азгәарҭоит мшаԥымза 28 рзы.
Егзакь иазгәеиҭеит, Амшаԥныҳәа адунеи ақьырсианцәа зегьы рзы аҵак ду шамоу.
«Амшаԥныҳәа иаҳзаанагоит Анцәа ихаҵара́ иацу алашара, ауаҩы игәы агәырӷьареи абзиабареи рыла иарҭәоит. Амшаԥныҳәа иазку аныҳәарақәа ҳабацәеи ҳабдуцәеи рытрадициақәа рахь ҳхьадырԥшуеит, ажәлар рыбжьара адоуҳа аиқәхара иацхраауеит», - иҳәеит Мусса Егзакь.
Иара иазгәеиҭеит, ари аныҳәа даҽазнык ишаҳгәаланаршәо ҳааигәа иҟоу ауаа рыцхраареи, игәаҟуа рыдгылареи шаҳуалу атәы, аҩнаҭаҿы аиқәшаҳаҭра, аилибакаара ҳазнеилар шҳахәҭоу.
«Иаса Қьырса игылара иазку аныҳәа лаша досу ишәзаанагааит агәырӷьара, ааԥынтәи аиҭаира амч-алша», - ҳәа ақьырсианцәа зегьы ирзеиӷьеишьеит Мусса Егзакь.
Амшаԥныҳәа – ақьырсианцәа рзы ихадоу ныҳәароуп. Уаҟа иаарԥшуп ауаҩытәыҩсатә ҭоурых зегьы шьаҭанкыла изыԥсахыз ахҭыс – Анцәа иԥа, Анцәареи ауаҩреи еицызбаз Иаса Қьырса игылара. Иаса Қьырса Ацқьа Мариа дылхылҵит, аԥсыцқьала диит. Иара адгьыл даҭааит ауаа рыԥсқәа ҿихырц, Адами Евеи иҟарҵаз раԥхьаӡатәи агәнаҳа инаркны ауаа зегьы ирықәырҵаз агәнаҳарақәа рхихырц. Аԥсҿыхра алшахартә иҟалеит Иаса Қьырса харак имамкәа аџьар аҿы данкыдырҵа ашьҭахь: ихахьы игеит адунеи ауааԥсыра зегьы рыгәнаҳарақәа, Иара дхазҵаз, Иуасиаҭқәа ирықәныҟәо ажәа риҭеит жәҩангәашәԥхьара шырзаатуа.
Иаса Қьырса аџьар аҿы икыдҵареи иԥсреи ҟалеит ахәаша, анышә дамадан аиудеиатә қьабзқәа инарықәыршәаны. Хымш рышьҭахь, иҵаҩцәа неит иԥсыбаҩ ахьынрыжьыз ахаҳәтә дамраҿы, аха дрымбеит… Анаҩс, рҿаԥхьа дцәырҵуеит дыбзаханы. Даҽа 40 мшы иара адгьылаҿ дыҟан, Иуахәама аԥызҵаз, ақьырсианра адунеи аларҵәара зҽазызкыз иҵаҩцәа абжьгарақәа рыҭауа.


Аҭоурых иаазыркьаҿны
Аԥсны иҟоуп Аԥсуа баарыԥхрақәа ҳәа изышьҭоу аргылара ду – зҭоурых иахьа уажәраанӡагьы инагӡаны иҭҵаам ижәытәӡатәиу хыхьчаратә ҭӡуп. Иҟалап, ҳазҭоу ашықәс, аԥхынразы иаԥшьгаз аҭҵаарадырратә проект абзоурала иқәгылоу азҵаарақәа зегьы рҭак ҳаургьы.
Хабарда ибжьаӡыз жәларбжьаратәи рымш азгәарҭоит есышықәса, нанҳәамза 30 рзы. Ҳтәылаҿы ибжьаӡыз ирхыԥхьаӡалоу реиҳараҩык — Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан ибжьаӡыз роуп.
1989 шықәса, нанҳәамза 25-26 рзы Аҟәа имҩаԥысит Кавказ ашьхарыуа жәларқәа Рассамблеиа (Рконфедерациа) актәи аизара ду. Аԥсны жәлар рџьынтәылатә еибашьраҟны ихадоу ароль назыгӡаз абри ахеилак 30-шықәса ахыҵра инамаданы, АААК Аинфопортал иазнархиеит уи аԥҵара иазку аҭоурых.
Нанҳәа 15 рзы Аԥсны иазгәарҭоит Ахатәгәаԥхарауаҩ имш. Ари амш рызкуп – Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан хатәгәаԥхарала ҳажәлар ирывагыланы аӷа иабашьыз афырхацәа. Абри арыцхә инақәыршәаны АААК аинфопортал иазнархиеит аветеранцәа-ахатәгәаԥхарауаа ирызку ҭоурыхқәак.
2019 шықәсазы 105 шықәса ҵуеит Актәи адунеизегьтәи аибашьра иалагеижьҭеи, уи аибашьра адәаҿы афырхаҵара дуӡӡеи Аԥсадгьыл ахь еицакра зқәым абзиабареи аадырԥшит аԥсуа ҵеицәа.
Аԥсуа-абаза жәлар рҳәынҭкарратә символика аҭоурых ажәытәӡа иаларсуп. Аԥсуа аҳра абираҟ асахьа ԥшаан абжьарашәышықәсахь иаҵанакуа агенуезцәа рыхсаалақәа рҟны. Ҳаамҭазтәи Аԥсны абираҟи агерби шьақәырӷәӷәан 1992 шықәса, ԥхынгәымза 23 рзы. Аԥсны аҳәынҭқарратә символика авторс дамоуп аԥсуа сахьаҭыхҩы Валери Гамгьиа. Аԥсны абираҟи агерби, ашәуаа рмилаҭтә бираҟи ҳажәларқәа знысыз аҭоурых рныԥшуеит.
1989 шықәса, хәажәкыра 18 рзы Аԥсны имҩаԥысит иҭоурыхтәу Лыхнытәи аизара, 30 нызқьҩык ауааԥсыра рыхьӡала аизара иаднакылеит Аԥсны ахьыԥшымреи Аидгылатә республика астатус архынҳәреи ирызкыз ааԥхьара.
Шәышықәса раԥхьа, 1919 шықәса жәабран 27 рзы иҭыҵит раԥхьатәи аԥсуа агазеҭ «Аԥсны». Ари амш ԥхьаӡоуп Аԥсны амассатә-информациатә хархәагақәа русзуҩцәа ирымшны. Алегендартә газеҭ аиубилеи аҽны, АААК иазнархиеит аҭыжьымҭа аҭоурыхи иахьатәи амши ирызку аочерк.
25 шықәса раԥхьа еилгеит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра, зықьҩыла аҵеицәа рыԥсҭазаара ҿахызҵәаз. 1993 шықәса цәыббра 30 рзы аԥсуа ар атәыла аҵакырадгьыл зегь рнапаҿы иааргеит, Қырҭтәыла аҳәынҭсовет аибашьцәа Аԥсны иалцаны. Убри инаркны Аԥсны Аҳәынҭқарра зхы иақәиҭу, ахьыԥшымра нагӡа змоу ҳәынҭқаррак аҳасабала иқәгылеит.
Аҭауад Қьалышьбеи Чачба, XVIII-тәи ашәышықәса анҵәамҭеи XIX-тәи ашәышықәса алагамҭеи рзы Аԥсны аҳра ныҟәызгоз – зыԥсҭазаара зегьы зыԥсадгьыл ахақәиҭра иазызкыз аԥсуа политикцәа дыруаӡәкын.


Ауаажәларратә усзуҩцәа Рисмаг Аџьынџьали Дмитри Габалиеи арадио Sputnik Аԥсны ишиашоу ицо аефир аҿы акоррупциа иаҿагылоу азакәан азы ргәаанагара рҳәеит.
Аԥсны Жәлар Рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аԥша" аорден актәи аҩаӡара занашьоу Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа 88 шықәса ихыҵит. Ари ахҭыс инадҳәаланы ишәыдаагалоит Sputnik акорреспондент ашәҟәыҩҩы 86 шықәса анихыҵуаз имҩаԥигаз аиҿцәажәара.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аҭоурых аҟны хашҭра зқәым, реиҳа ишьаарҵәыроу хҭысхеит аҳҭнықалақь Аҟәа агаразы имҩаԥгаз март 15-16-тәи ажәылара. Саида Жьиԥҳа дрыҿцәажәеит ареспубликатә хәышәтәырҭа авара ҳаӷацәа иржыз ҳаибашьцәа рыԥсыҵхра иалахәыз ҳҵеицәа рҭынхацәа.
Ԥхьатәара иҟоу аинрал, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран, Леон иорден занашьоу Закан Нанба хәажәкырамза 13 рзы иазгәеиҭон имшира, иара ихыҵит 70 шықәса. Аиубилиар арадио Sputnik Аԥсны ишиашоу ицо аефир аҿы диҿцәажәон амҩаԥгаҩ Алхас Манаргиа.
Хәыта Џьапуа диижьҭеи 90 шықәса аҵра инамаданы Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа иҳадылгалоит иара актиоррахь дназгаз ахҭыс, иара убас илгәалалыршәоит жәлар рартисти лареи афильм "Абасгьы ҟалахьеит" аҟны рҭыхрақәа шыҟалаз атәы.
Аҟәа араион Ӡыгәҭа ақыҭа ахада Заур Адлеиба арадио Sputnik аефир аҟны арубрика "Раионк аԥсҭазаараҟынтә" аҿы еиҭеиҳәеит ақыҭауаа иаҳа ргәы иҵхо азҵаарақәа ртәы.
Аҵыхәтәантәи амшқәа рзы Facebook аҟны аӡәырҩы рдаҟьақәа рҿы иубоит Владислав Цариненко захьӡу Пицундатәи аҷкәын хәыҷы ииԥшааз аԥарақәа иара идимкылакәа, аҭыԥантәи аԥҭекаҿы ишьақәыргылоу акультура-гәыҳалалратә фонд "Ашана" иатәу "аразра аԥараҭаԥсарҭа" ишҭеиҵаз.
Алхратә комиссиа хада ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит "Аԥсны ахада иалхразы" азакәан 16-тәи ахәҭаҷ иаларгалаз ариашарақәа русураҟны хәарҭас иалоу атәы.
Аԥсуаа рҿы жәлар рамзартә ныҳәарақәа раӷьырак ааԥынра ауп изықәшәо (ааԥын-аԥхынтәи ацикл). Уи аԥсабара аҿыхара, аҿиара, аизҳара ишатәу ала, иацгыло аиаҵәара иақәныҳәаны агьама рбоит. Ааԥынреи уи иацу аиаҵәареи ирыдҳәалоу ақьабзқәа дырзааҭгылоит афольклорист Есма Ҭодуа.
Акоронавирус аҿагыларазы раԥхьатәи агуманитартә цхыраара ааит Аԥсны аиҳабыра Еиду амилаҭқәа реиҿкаараҟны аус зуа жәларбжьаратәи аиҿкаарақәа рахь официалла аҳәара анынарышьҭыз ашьҭахь.
Аԥсны Жәлар рартист Шьалуа Гыцба арадио Sputnik аефир аҟны дигәалаиршәеит аԥсуа актиор, арежиссиор Хәыта Џьапуа.
Аслан Бжьаниа Краснодартәи атәылаҿацәтә хәышәтәырҭа дҭырҩааит хәажәкыра 11 рзы, анаҩс иара Москваҟа дцеит уа аиԥыларақәа рымҩаԥгаразы.
Иахьа, хәажәкыра 14 рзы 90 шықәса ҵит Аԥсны Жәлар рартист Хәыта Џьапуа диижьҭеи. Аҟаза ду иԥсҭазаареи уи иҩызцәа ргәалашәараҿы дшынхази ртәы Сырма Ашәԥҳа ланҵамҭаҿы.
Ҷлоу ақыҭа ахада Аслан Сангәлиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны еиҭеиҳәеит дызхагылоу ақыҭа абзазашьа атәы.
Хәажәкыра 12 рзы Апарламент иаднакылеит амлашьратә акциа аԥшьгаҩцәа ирыдыргалоз аҵарҭышагара иаҿагылоу азакәан ахь аиҭакрақәа. Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа дазааҭгылоит ари аҩыза амҩала амчра анырра аҭара зыхҟьази уи ҳҳәынҭқарра ныррас ианаҭои рзы лгәаанагара.
Москва имҩаԥысуеит Раԥхьатәи урыстәылазегьтәи атуризми, асасдкылареи, аспорти рхеидкылақәа рконгресс. Уаҟа излацәажәоз азҵаарақәа ртәы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит аконгресс иалахәу Аԥсны Аотелиерцәа ргильдиа ахантәаҩы Асҭамыр Ахба.
Абокс азҟаза, аицлабрақәа жәпакы рҟны аиааира згахьоу, арҭ амшқәа рзы Аԥсныҟа Ҭырқәтәылантәи наӡаӡа ҳәа нхара иааз ҳџьынџьуаҩ Енвер Бзагәа иҭоурых Сырма Ашәԥҳа ланҵамҭаҿы.
Иахьа ԥхьатәара иҟоу аинрал Закан Нанба хәажәкыра 13 аҽны 70 шықәса ихыҵит. Аиубилиар арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы игәалаиршәеит ихәыҷра шықәсқәа.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла адунеи аҟны коронавирус рымоуп 120 000-ҩык. Хәнызқьҩык рҟынӡа рыԥсҭазаара иалҵхьеит.
Мадридтәи аклуб "Реал" ахәмарыҩцәа руаӡәк хәажәкыра 12 рзы коронавирус идырбалеит. Убри инадҳәаланы ашьапылампылтәи амҵәышәмпылтәи клубқәа "Реал" рыхәмарыҩцәа ҩымчыбжьа акарантин рымоуп.


Атеатртә ҟазара адунеи аҿы раԥхьатәи ашьаҿақәа ҟанаҵо иалагеит ҳера ҟалаанӡа 534 шықәсқәа рзы. Бжьаратәла иаҳҳәозар, уи иахыҵуеит 2500 шықәса инареиҳаны. Иахьа уажәраанӡагьы ԥықәслара дук амамкәа иҿиоит иара, иацлабуа егьырҭ аҟазара ахкқәа маҷымкәа ицәырҵуазаргьы. Абарҭ ашықәсқәа рзы ишьақәгылеит атеатртә етикет ҳәа изышьҭоу атеатр аҩнуҵҟа ахымҩаԥгашьатә ԥҟарақәа. Атеатртә ҟазара ахырхарҭақәа рыҽдырҭбаауазаргьы, ахымҩаԥгашьатә ԥҟарақәа макьаназы аӡәгьы иаԥимхыц, уи еилазго ахәаԥшцәа цәырҵуазаргьы.
Ирлас-ырлас атеатр ахь сныҟәоит, сызхәаԥшуагьы Аԥсны аҳҭнықалақь аҿы иаҳдырбо ақәыргыламҭақәа роуп. Аҭыԥантәи атеатрқәа реиԥш, аҵыхәтәантәи аамҭазы рҟазара ҳдырбоит ҳтәыла анҭыҵтәи атеатрқәагьы. Аԥсны атеатртә культура аҿиара иахьалагаз, ахәаԥшцәа атеатр хшыҩзышьҭра ахьарҭо тенденциа бзиоуп. Аха иахьа сызлацәажәо аспектакльқәа ракәӡам. Аӡбахә сҳәарц сҭахуп атеатр аҿы ахымҩаԥгашьа акыр ихьысҳаны ишызбо атәы.
Сқәыԥшра аамҭазы, атеатр ахь ацара ҳгәы ианҭаз, алекциақәа рышьҭахь азеиԥшнхарҭаҿы ҳцаны ҳҽеилаҳхәон атеатр аԥҟарақәа ирышьашәаланы. Усҟан аџьынс еиқәа ушьаҵаны, аспорт маҭәақәа ушәҵаны атеатр ахыбра уҩнарҵомызт, избанзар акыр шәышықәса зхыҵуаз атеатртә культура ахатә ԥҟарақәа шьақәнаргылахьан, уи азы иҷыдоу азакәан аԥҵамзаргьы. Атеатр ашҟа ицоз ауаҩы ишәиҵоз ахә ҳаракымзаргьы, аклассикатә ҟазшьа амазар акәын, даҽакала иаҳҳәозар џьарацага маҭәала деибыҭазар акәын атеатр ашәхымс ихыҵуаз ауаҩы. Арҭ аԥҟарақәа усҟантәи аамҭазы иззымдыруаз маҷҩын.
Иахьа атеатр иаҭаауа рҽеилаҳәашьа ҳалацәажәозар, уи аԥҟарақәа ирықәныҟәо шыҟоу еиԥш, иҟоуп рхы ишааҭашәаз зҽеилаҳәаны инеиуагьы. Избахьеит акедқәеи, аџьынс кылыжәжәеи рыла зҽеибыҭаны атеатр иаҭаауа. Иахьа аамҭа уадаҩуп аҟынтә, атеатр ашәхымс аҿы ауаа ҩназыжьло ас зҽеилазҳәо иҩныҟа ддыргьежьуам, избанзар иахьатәи атеатрқәа ахәаԥшҩы аҟазара иадԥхьалара иашьҭоуп, вба ирҭом ишақәнагам зҽеилаҳәаны инеиуагьы.
Зегь реиҳа ипоблеманы сара избо, азал аҿы зҭыԥқәа аанызкыло ауаа рӷьырак рмобилтә ҭелқәа рырцәара ахьырҭахым ауп. Уажә аабыкьа Русдрам аҿы сахәаԥшуан "Театр на Юго-Западе" иҳаднагалаз "Мастери Маргаритеи". Азал ҭәын кәапеишәа, асценаҿы иаҳдырбоз ҟазарыла еиҿкаан, насгьы, иазгәаҭатәуп, Булгаков иҩымҭа иалху аспектакль ус унадыххыланы аилкаарагьы шымариам, уи иаҭахуп ахшыҩзышьҭра. Аспектакль цонаҵы иааиԥмырҟьаӡакәа зҭел иҭахәмаруаз акыр исԥырхаган Булгаков ирҿиамҭа ашьҭкааразы. Ус ҟарҵон иқәыԥшцәоу реиԥш, зықәра маҷым аҳәса нагақәагьы.
Аспектакль иалагаанӡа, ҳтеатрқәа зегь рҿы алаҳәара ҟарцоит "ишәырцә, ма рыбжьы рыгшәырха шәмобилтә ҭелқәа" ҳәа, аха уаҳа умԥсит, ҳара ҳахәаԥшҩы уи иаҳаӡом. Ицоз акомедиа, ицоз атрагедиа - дара рзы зегь акоуп, ирҭоуп рчатқәа еиуеиԥшым анҵамҭақәа ырҵәиуа. Ажәакала, иахьатәи ҳахәаԥшҩы имобилтә ҭел ырҟыҵымыҵуа атеатр дыҩнатәоуп, ивараҿы итәоу дшырԥырхагоугьы хьаас имкыкәа. Ари ачымазара ҿкы аиааирагьы мариам, иҷыдоу алекциақәа мҩаԥгалатәызар ҟалап атеатраҿ ахымҩаԥгашьа иазкны, иҟалап иар убас, атеатр аҩнуҵҟа аԥҟарақәа ртәы зҳәо аҭӡамц аиҿкаарагьы алҵшәа аанашьҭыр, нас, издыруада, маҷ-маҷ ахдырра анырра аиур. Иахьатәи ахәаԥшцәа ирыдызбалахьеит аспектакль анцо аамҭазы игыланы алеиҩеира ҵганы ишрымоу. Аабыкьа саԥхьа итәаз арԥыск уажәы-уажә ддәылҵуан, уажәы-уажә дыҩналон, дантәазгьы, иҭел дҭан, ма ивараҿы итәаз аҭыԥҳацәа драцәажәон. Схәыцуан, идәылигозеи хшыҩҵакыс иахьа ари арԥыс атеатр аҟынтә ҳәа?
Зегь реиҳа зеилкаара уадаҩу - атеатр ззымычҳауа дзаауазеи арахь? Издыруада амода иҽаҭаны атеатр аҿы сыҟан ҳәа баша ауаа ихы дирбарц акәзар, мамзар ҵакыс иамоузеи ас зхы мҩаԥызго изы атеатр ахь анеира? Аспектакль иагьа иугәамԥхозаргьы, ачҳара аарԥшны, антракт ҟалаанӡаутәазароуп, асценаҿы аус зуа раҳаҭыр баны, насгьы егьырҭ иахәаԥшуа рԥырхагахара ҟалом азы.
Анкьа аспектакль уагхазар, абилетиор лымеида умамкәа аҩналара азин ыҟамызт, уажәы агәырқьҳәа ашә нкыдыжьлан иааҩналоит ианаамҭоу ааишьа ззымдыруа, нас, еиԥхьышьшьаауа, рҭыԥқәа рыԥшаара иалагоит. Абри зегьы аспектакль иахәаԥшыҵәҟьарц зҭаху ирԥырхагоуп.
Уаха атеатр аҭаара згәы иҭоу ауаҩы, заа днеироуп, хыхьтәи имаҭәа агардероб ианаамҭоу иаҭаны иҭыԥ ааникыларц ихәҭоуп ахԥатәи аҵәҵәабжьы гаанӡа, иаҳҳәап, еиуеиԥшым амзызқәа ирыхҟьаны дагхазаргьы, атеатр администрациа аусзуҩцәа дрыдгылар, ддырманшәалоит, иҭацәу ҭыԥк ыҟазар егьырҭ ирԥырхагамхартә ддыртәоит.
Аԥсуа театр акәзар, хыхьтәи аиарусқәа рҿы иҭацәу аҭыԥқәа ҟалоит, убри аҟынтә, иагхаз иаразнак уахь дхалар ауеит. Иҟоуп иара убас, ихадоу даҽа ԥҟарак, аха зегь ирзынамыгӡо. Ауаҩы атеатр азал даныҩнала, иҭыԥ ахь днеирц азы, иаԥхьа итәоу иҿы реирханы дыбжьалароуп. Ариад убжьаланы уҭыԥ анаанукыло, итәоу ушьҭахь реиарханы аиасра акультура алаҟәроуп изызҳәоу.
Атеатр аҿтәи ахымҩаԥгашьа атәы анысҳәо, игәасҭахьеит иара убас, аспектакль цонаҵы иааиԥмырҟьаӡакәа ицәажәо ауаа шыҟоу, уи адагьы, актиорцәа ахырхәара иналагоны адәылҵразы ашәахь идәықәлогьы уԥылоит. Ахырхәара - уи аспектакль иахәҭакуп, убри аҟынтә, анапеинҟьабжьқәа анеихсыӷьлак, анҭынчрахалак, атеатр азал ааныжьра ҟалоит.
Атеатртә культура зегьы ирызшамзар ҟалап, аха ауаҩы уахь даннеих, иҽыдиршьцылароуп уаҟа иҟоу аԥҟарақәа, иаҳҳәап, урҭ рыӡбахә имаҳацзар, иалшоит уи иазку алитература даԥхьар.
Ахымҩаԥгашьатә культура атеатр аҿы мацара акәым иахьыҟоу, ацәгьа, абзиа уҳәа, аԥсҭазаараҿы иаҳԥыло ахырхарҭақәа зегь рҿы иҟоуп џьаргьы ианым, аха инагӡатәу аԥҟарақәа. Аԥсрахьы ауаҩы иҽеибиҭоит агәалсра иашьашәаланы, ачарахь дцозар, длашаӡа, агәырӷьаратә ҟазшьа змоу астиль ихы иаирхәоит. Атеатр аҿгьы абасоуп, иаҭахуп иҷыдоу аҽеилаҳәашьа, ахымҩаԥгашьа, аха, зехьынџьареиԥш, араҟагьы аԥҟарақәа еилаҳгагәышьоит…
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Рашәара 4 рзы Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ Беслан Џьапуа имҩаԥигаз аилацәажәара иалахәын Аекологиазы аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Савели Ҷыҭанаа, Аҵиаақәа рзы аҳәынҭқарратә карантинтә хылаԥшра амаҵзура аиҳабы Аркади Џьынџьиа, Аҳәынҭқарратә ветеринартә маҵзура аиҳабы Роман Џьапуа, Ақыҭанхамҩа аминистрра иатәу Аҵиаақәа рыхьчаразы амаҵзура аиҳабы Владимир Гьериа.
"Аиаша шәасҳәап, иахьазы ауаҩы дзыргәырӷьо маҷуп, иҟалап ҳара иаҳа ҳазеицәазар аԥсабара, иара еиуеиԥшым ахәаҷақәа, ачымазарақәа рыла иҳанаҭо аԥхасҭа аасҭа", - иҳәеит Џьапуа.
Аԥыза-министр актәи ахаҭыԥуаҩ иазгәеиҭеит ақыҭанхамҩа аԥхасҭа азҭо еиуеиԥшым амаҵа хкқәа рҟынтә ахәшәтәрақәа рымҩаԥгаразы аиҵахарақәа шазгәаҭам. Аԥсыӡкра азҵаара далацәажәо, иара иҳәеит аалыҵ аус адызуло Аԥсны азауадқәа мацара уи рнапы алакызҭгьы, ԥаса ишыҟаз еиԥш, уи ахылаԥшра иаҳа имариахон ҳәа.
"Шаҟа аадрыхыз, азауад ахь шаҟа наргаз аԥсыӡ убоит. Егьырахь аквота аужьраан азауадқәа рнаҩс иаланагало рацәаҩуп ари аус. Ҭырқәтәылантәи иаауеит аӷбақәа аԥсыӡкразы. Урҭ қьырала икны, рхы иархәаны, азауад азы акәымкәа еиӷьу аԥсыӡқәа ркуашәа, ахылаԥшра рзыҟаҵара цәгьоуп. Аекологцәа есымша урҭ рааигәа изыҟалаӡом. Хықәкыс иҳамоуп аԥсыӡ акра шаҟа азин азоурыжьуа 30-40 нызқь ҭонна роума, дара иҟоу абыжь-зауадак рыбжьара ишазарц. Дара рыда аӡәгьы дҟамлар, ахылаԥшра иаҳа имариахоит, аԥсыӡгьы анҭыҵ ицо акәымкәа, абра иҟалоит. Ус еиԥш хықәкыла ҳаицәажәеит, иахьынӡалҵуа сыздыруам", - иҳәеит Џьапуа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: