Ҧшьҩык аишьцәа Џьапуаа ашьоура иахырҟьаны Ҵабалынтәи иқәҵны иааит ҳәа еиҭарҳәоит. Иахьаауазгьы, досу рныхахә ааргеит. Аиҳабы дынхеит Ҷлоу ақыҭан, Аимара аҳаблаҿы. Даҽаӡәы дцеит Аӡҩыбжьа уи ижәла Допуа ҳәа еиҭакын. Арҭ аижәлантәқәа аӡә шракәыз иаанхеит уҳәар ауеит, избанзар иахьагьы Допуакгьы Џьапуаҧҳак ҧҳәысс дигар шамуа идыруеит, мамзаргьы Џьапуак Допуаԥҳа диҳәом – жәлак ауп. Иара убри аан, Допуаа – хазы жәланы ишьақәгылаз ракәны рхы рыҧхьаӡоит. Убасҵәҟьа хазы жәлақәаны ишьақәгылеит иахьа Гагра араион, Ҳашҧсы иқәынхои Ҟабарда-Балҟариа инхо Джапуевааи.
"Џьапуаа ыҟоуп ана-ара, аха Џьапуаа цқьақәа ҳәа иҟоуп – убарҭ роуп измоу ари аныҳәара. Ажәытәан иаанагеит абшьтәа. Аб аанагеит. Аб ахьаанагаз деихсит ауаҩы, аха аҧсы ҭаны иаанхеит, аҩныҟагьы аҧсы шҭаз илбааигеит. Иааимгар акәын. Аныха иаанагеит иара ныхахәны. Есышықәса иаанагон иара. Аныҳәаҩ даарган, иныҳәеит, ҧырхагас иаҳмоуааит изымдыркәа дахьеихсыз. Аха уинахыс аҵыхәа ҧҵәеит, аанагара иаҟәыҵит. Алԥха Анцәа иҳаҭ, уи аныха ахьӡ аҳәарагьы ҟалом, алацәажәарагьы бзиа иабом. …Ҟәылашьқьар ҳәа иҟоуп аныха, убри иатәуп Џьаҳашьқьар. Аԥсуаа Ҟәылашьқьар иҟаз, абрахь иҭыҵны ианаауаз, рныхахә аҿыган иааргеит", - ҳәа ҳзеиҭеиҳәеит Ҷлоу ақыҭан инхо, 83 шықәса зхыҵуа Иура Џьапуа.
Абасала, Џьаҳашьқьар ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҟны иҟалеит Џьапуаа рныха Џьаҳашьқьар. Есышықәсагьы Амшаԥныҳәа амш азы Џьапуаа аижәлантәқәа рныҳәара мҩаҧыргоит.
Аԥсны атопонимика иазку иусумҭаҟны Валери Кәарҷиа ишаирбо ала, Џьаҳашьқьар ахьӡ аауеит антропонимтә шьаҭа "Џьаа" ("Џьаҳа") , нас "шьқьар" - "шьаҟьар" - "ашьаҟьара" – иаанагоит "Џьаа ашьаҟьара" . Иара Џьаҳашьқьар аҭыԥгьы дәҳәыԥшраны, шьаҟьарсҭаны иҟоуп.
Ишырҳәо ала, Џьаҳашьқьар аныха Адагәа ҳәа хьӡыс измоу ашьхантәи иааган. Иара ахьыҟарҵаз аҭыԥгьы хәы ҳаракны, Адагәа ашьха угәаланаршәо иҟоуп рҳәоит. Аиҳабацәа ишеиҭарҳәо ала, уи иԥшьоу ҭыԥуп.
"Уи ауаҩы илаԥш иҵашәо иҟаӡам, хәы ҳаракуп. Шьаҟьарсҭаны иҟоуп. Абри еиԥш аҭыԥ рыԥшааит, иабаҟаҳҵари ҳәа ианҵаа. Иахьагьы убра иҟоуп. Саб 104 шықәса днеит, убри ақәасаб шаанагаз збахьан иҳәон. Уи аҭыԥ ахьгьы инеиуа дыцқьазар акәын, иахьа изҭаху зегь неиуеит. Анкьа, ацәгьа ҟазҵахьаз аӡәы дыҟазҭгьы, уахь днарышьҭӡомызт, иаргьы днеир шыҟамло дырны днеиӡомызт", - ҳәа ҳаиҳәеит ҳара ҳзыҿцәажәаз абырг.
Аҭыԥ аҟны аныҳәара ааиаанӡа заанаҵы инеины еиқәдыршәоит, идрыцқьоит. Нас Амшаԥныҳәа аҽназы ҭаацәацыԥхьаӡа рмарҭхә рыманы инеиуеит. Уи ачашәи ацәашьи роуп. Аҩы цқьа анагара аӡәы идуп. Уи аныҳәара иалагаанӡа ҵәыцак нышьҭыхны ҽаӡәы инииҭоит – иааиуа ашықәс азгьы ҩыла еиқәзыршәаша изиҭаз иакәхоит.
Аныҳәарахь инаргаз ачашәқәа еиқәҵаны иқәырҵоит, уи ашәагаагьы акыр иҳаракхоит. Аныҳәаҩ ҭаацәацыҧхьаӡа иааргаз рцәашьқәа неидкыланы, Анцәа диҳәоит рыжәла азирҳаратәы, дырхылаԥшратәы.
Иазгәаҭатәуп, араҟа ашьтәа зынӡаск ишадрымгало. Ҳинформант Иура Џьапуа ишҳаиҳәаз ала, ажәытәан аныҳәаҩ дныҳәонаҵы егьырҭ шьамхнышгылан, аха иахьа ус еиԥш иҟам. Насгьы уи игәалаиршәеит ачашәқәа ахьеиқәыз ахәыҷқәа иҩуа инеины акака ақәхны ишыргоз, адәҳәыԥш иакәшо, иҩуа ирыман иқәлон. Ус иахьыргаз азынгьы аӡәгьы акгьы реиҳәомызт, лахь риҭомызт, ус еиԥш ахәмарра аныҳәа иацын иара.
"Ачашәи ацәашьи – абри ауп аныҳәара иатәу. Аҩгьы ус инаргоит ауп акәымзар, аҩы ала дныҳәаӡом. Ацәашьы кноуп дышныҳәо. Нас, ианныҳәалак ашьҭахь, шәаҳәароуп, кәашароуп. Ачашәқәа ааганы иахьеиқәырҵоз, ирацәаны иҟалон. Хәыҷык днеины абри абас иахьеиқәыз акы нақәхны, ичашә иман дыҩит, имгаргьы ҟалаӡомызт ус. Уи иара итәын - гьаргьаласала абас дакәшо, дакәшо, нас дылбааны дцон, ахәыҷқәа зегьы ишьҭалон. Уи шаҟа аҵакы амааз..." - ҳәа ихаҭа дызхааныз аныҳәара амҩаԥгашьа атәы ҳзеиҭеиҳәеит Иура Џьопуа.
Аныҳәара хыркәшахон кәашарала, еишьҭагыланы, аԥхьа ицо ижәҩахыр инапы ықәкны аелементқәа ацны, "Гьаргьаласа, оо-ҳо-ҳоо" ҳәа ашәа ацҳәо аишәа иахагьежьуан. Аҽырхәмаррақәа, ашәаҳәара, акәашара ацны ари аныҳәара мҩаҧыргоит иахьагьы. Дшыхәыҷызгьы, 60-70 шықәса раҧхьа иалахәхахьаз Иура Џьопуа игәалашәоит аимҵакьачеи, ахаҳә ырҧареи, бӷарҵахьы аиқәҧареи уҳәа реиҧш иҟаз ахәмаррақәа анымҩаҧыргоз.
Ари аныҳәара Амшаҧаҽны ишымҩаҧысуагьы, ишәу акәтаӷьқәа уахь инаргом. Аныҳәара ашьҭахь досу рыҩны ианнеилак ауп Амшаҧныҳәагь аназгәарҭо.
Иазгәаҭатәуп, Џьапуаа рныҳәара егьырҭ ажәлантәқәа рныҳәареиҧш, ахатәы ҭоурыхи ахатәы ҟазшьеи аҵаны ишымҩаҧысуа. Уи амҩаҧгашьагьы акы иаламҩашьо ишыҟоу убоит.
Зегьы ирдыруеит иарбанзаалак еишәачарак зымҩаԥысуам аҭамада ида. Дызусҭада аҭамада? Ҳаамҭазтәи ахәыцрала уи "аныҳәатә аниматорк" диҩызоуп – "ахәмарра шьақәзыргыло", амҩаԥгаҩ иус назыгӡо. Аха аԥсуаа ртрадициатә культураҿы аҭамада инаигӡо ароли иара ихаҭа истатуси акырӡа иҳаракны иршьон амҩаԥгара мацара адагьы.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Аҭамада иалырхуа ауаҩы ари даараӡа пату зқәу аӡә иакәзароуп ижәлантәи дызланхо агәыла-азлеи рыҩнуҵҟа. Ҟарачы-Балҟартәи абызшәақәа рҟынтәи еиҭаугозар, ажәа "ҭамада" – "аиҳабы", "ахада" аанагоит. Убри аан ҭамадас иалырхуа хымԥада зықәра ыҟоу иакәны дыҟазар акәӡам, уи дҿаӡаргь ауеит, ихадароу – иара дызланхо рҟны имоу апату анаҩсгьы иажәаҳәатә ҟазара ауп.
Ачараҿы аҭамада далырхуеит актәи аныҳәаҿа "Анцәа улԥха ҳаҭ!" анааныркылалак ашьҭахь. Убри нахысгьы аишәачара амҩаԥгара иара идуп. Иара ачара иацу ақьабзқәагьы иара изин алоуп ишымҩаԥысуа, иара иазылихуа аамҭа инақәыршәаны. Аҭамада имазҵаакәа ацәажәарагьы аишәа ахыҵрагьы ҟалом. Аҭамада аныҳәаҿа анааникыло иажәа аҿаԥҽра патудароуп ҳәа иԥхьаӡоуп, зегьы ршьапы иқәгылан иӡырыҩуазароуп. (Иахьатәи ҳаамҭазы амикрофон дышҭацәажәогьы ибжьы аӡәгьы иаҳауам.) Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы уаанӡеиԥш ажәлар зегьы ырӡырҩны аныҳәаҿа аанкылара иаҟәыҵит.
Аҭамадеи уи иҩызцәеи рҿаԥхьаҵәҟьа асасцәа надыртәоит дара-дара пату еиқәҵаны аныҳәаҿақәа ныркыларц азы. Егьырҭ ауаа еидтәалоу дара-дара аныҳәаҿақәа еибырҳәоит. Џьоукы, аныҳәаҿақәа реишьҭагылара иашьҭам, аҭаца дахьгылоу инеины аҵәцақәа ныркылоит. Иаахҵәаны иуҳәозар, зегьы хаз-хазы ирҭаху ҟарҵоит. Иҟалап уи азы акәзаргьы аԥсуа чарақәа ргьама зырцәыӡызгьы. Аԥшәмацәеи асасцәеи раԥсшәеибыҳәашьа, рыпатуеиқәҵашьа аӡәгьы дашьҭамызар, аҭамада иныҳәаҿақәа рҳәашьа иазымӡырҩуазар, нас иарбан ԥшӡароу, иарбан ҵасу ачара иазынхо.
Аҭамада ицәажәарала иааирԥшуеит ҭаацәарак, жәлантәык рҭоурых. Иааникыло ныҳәаҿацыԥхьаӡа ҭоурых маҷуп азуҳәар ауеит. Убасҵәҟьа асасцәа рганахьалагьы ицәажәо аиҳабы. Урҭ рыпатуеиқәҵара еиндаҭларак иаҩызан. Араҟа ихадараз заҟа ҵәыца ржәыз акәӡамызт, заҟа иԥшӡаны иахцәажәаз ауп. Итәаз ауаагьы урҭ раҵәцеимдашьа зҿлымҳарыла иазыӡырҩуан, ражәақәа гәныркылон. Ачараҿы иалху аҭамада ифункциа хадақәа иреиуоуп асасцәа (амаҟарацәа) ишақәнагоу рԥылашьа, пату рықәҵашьа, рымҩаԥгашьа.
Иахьа аҭамадаратә ҟазара аӡра ишаҿу убоит, уи инаигӡоз функциақәак иԥсахит иааԥхьоу амҩаԥгаҩ. Аишәачара амҩаԥгара аҟазара алаҟәхара ачара зегьы амҩаԥысшьа ашьхыцқәа реилалара еиԥшнатәуа иҟалеит, хаоск еиԥшхеит, аҵәца арҭәреи аҭыркәкәареи ада акы азнымхакәа. Иҟалалоит ачараҿ имтәакәа аԥара ҭаҩны ианцогьы, мамзаргьы инеиуагьы изызнеиз аныҳәа иазҿлымҳаны акәымкәа, баша акрыфараз инеиуа дубап.
Иҟаҵатәузеи ачара ахаҿра аргьежьразы? Ари азҵаара аҭак аҟаҵаразы уи ахаҿра еилазго арбану еилкаатәуп. Аԥхьа игылазар ҟалап ачарахь иааԥхьоу ауаа рхыԥхьаӡара арацәара, армыцхәра.
Анаҩс, аҭамада ироль уаанӡа ишыҟаз еиԥш ашьҭыхра, иара убас асасцәеи аԥшәмацәеи ирыбжьоу аԥҟарақәа разгәаҭара. Акәымзар баша қьафурҭак иаҭаан крыфа-крыжә ицаз уакәны уаанхоит, уахьыҟаз чаразу, даҽа усмҩаԥгатәк акәзу узымдыруа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Аԥсаатә, аԥсатәааӡара уаназхәыцуа аԥсуа қыҭақәа уи аганахьала еснагь атрадициа бзиақәа рыман, ҭӡыцыԥхьаӡа акәты, ашәишәи, акәата, аҟыз иреиуоу аԥсаатә рзанын, ирзануп иахьагьы.
Иахьагьы аԥҳәыс лбеиара, лбарақьаҭра, лымаашьара иадыргоуп лашҭа иҭоу аԥсаатә. Насгьы акыр узцәыԥхашьо сасык дануҭаалак, аԥшәмаԥҳәыс кәтык ахәда ахҵәара анылзымгәаӷь хьымӡӷуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Аҭаацәарақәа рҿы аԥсаатә шьны иахьырфо адагьы ирҵо акәҭагь, еиҳараӡак ахьара анрыцәмаҷу ижәны, мамзаргьы иџьны ирфоит цыфак аҳасабала.
Иара убас, ичаразааит, иԥсхәразааит иҟаҵоу аишәа зхарҭәаахом аԥсаатә ажьы анықәым, еиҳараӡак -акәтыжь. Нас ҳәара аҭахымкәа ас еиԥш хәарҭара зланы иҟоу аԥсаатә ранҵара, рааӡара, рырмарымажара апроцесс иахылымҿиаар залшомызт еиуеиԥшым ажәлар разгәаҭарақәа. Ҳрызхьаԥшып урҭ:
Аԥсаатә ирызку жәлар разгәаҭарақәа.
Ажәлар разгәаҭарақәа ирнубаалоит аҩнатә ԥсаатәқәа реиԥш егьырҭ аԥсаатәқәа рхаҿсахьагьы, иаагозар:
Арахә, аҩнытә ԥсҭтәқәа аҭыԥ ду ааныркылон аԥсуа ихныҟәгараҿы. Ԥсуаҵасла аԥсуаа арахә рҭиуан, иаархәон, урҭ раалыҵ – ахш, ахарҵәы, ашә, акәац аҭаацәа ргәы ҟазҵоз фатәын. Ҳрылацәажәап аԥстәқәа ирызку азгәаҭарақәа:
Аԥстәқәа ирызку жәлар разгәаҭарақәа.
Убасгьы рыӡбахә умҳәарц залшом абнатә ԥстәқәа (агыгшәыгқәа), урҭ шеишықәса раахижьҭеи иреишәарыцон, ркәац, рцәа рхы иадырхәон. Аԥстәқәа ирызку азгәаҭарақәагьы акык-ҩбак аазгоит:
АҞӘА, абҵара 28 - Sputnik. Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы аԥсҭбарақәа ҩба ҟалеит, ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абҵара 18 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1946 шықәсазы ииз апациент. Иара акоронавирустә инфекциеи ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи иманы ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 19 рзы. Иақәнагаз атерапиа шызмҩаԥыргозгьы, идунеи иԥсахит игәеисра аԥсыҽхара иахҟьаны абҵара 28 рзы, ашьыжь.
Иԥсҭазаара далҵит 74 шықәса ирҭагылаз даҽа пациентк. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит жьҭаара 26 рзы акоронавирус ицәа иаланы. Изымҩаԥыргоз атерапиа иахьмырԥшкәа, апациент иԥсҭазаара далҵит абҵара 27 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 56-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 7-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит 34-ҩык апациентцәа, аӡәы иҭагылазаашьа уадаҩуп.
Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 45-ҩык апациентцәа. 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ҩыџьа рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 3678-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 81-ҩык.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 17– Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны COVID-19 хылаԥшра аҭахоит ҳәа иҳәеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа апресс-конференциаҿы абҵара 17 рзы.
"Мчыбжьқәак раԥхьа ҳуааԥсыра рахь ааԥхьара ҟасҵеит. Усҟантәи аамҭазы ҳара COVID-19 иақәҳхарџьхьан ҩышәи ҩынҩажәижәаба миллион. Ашьҭахь Аԥсны аҩыза Хазрет Совмен 50 миллион мааҭ ҳзааиҭиит", - иҳәеит иара.
Бжьаниа иажәақәа рыла, абҵара 17 рзы аӡбара рыдкылоуп акоронавирус аҿагыларазы 152 миллион мааҭ еиҭахгьы иазоужьызарц. Ашықәс нҵәаанӡа иаахәахоит ИВЛқәа 10, арентгендиагностикатә шьақәгылақәа хԥа, ахәшәқәа, ахыхьчагақәа, аныхратә материалқәа, зынӡа 65 миллион мааҭ рыхә.
Иара убасгьы иаахәахоит ПЦР-цәаҳәақәа реиқәыршәагақәа 11 миллион мааҭ рыхә. Иазыԥхьагәаҭоуп Гагреи Очамчыреи араионқәа рҿы алабораториақәа раартра, Гәдоуҭатәи COVID-центр ҵәыҵәрила аиқәыршәара.
Акоронавирус аҿагылараҿы агхақәа шыҟазгьы аусура иашаны имҩаԥысуеит ҳәа азгәеиҭеит Аслан Бжьаниа.
Абҵара 16 азтәи аоперштаб адыррақәа рыла 5099 коронавирустә хҭыс ҟалахьеит, рыԥсҭазаара иалҵит 62-ҩык, ргәабзиара шьақәгылеит 3470-ҩык.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, абҵара 25- Sputnik. Урыстәыла азхиоуп Аԥсныҟа афымцалашара аашьҭра ԥхынҷкәын акы инаркны, абри атәы аанацҳауеит Аекономика аминистрра апресс-маҵзура.
Урыстәыла аган ишьақәнырӷәӷәоит атехникатә ҟазшьа змоу ауснагӡатәқәа шынагӡоу Урыстәылантәи Аԥсныҟа афымцалашара аиуразы, абри атәы еилкаахеит аенергетика аминистрраҟны имҩаԥгаз аиҿцәажәарақәа рышьҭахь.
Аԥснынтә аилатәара далахәын аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озганԥҳа.
Абҵара 25 рзы еилкаахеит Аԥсны афымцалашара арцәара аамҭа ԥшь-сааҭк рҟынтәи ҩ-сааҭк рҟынӡа иркьаҿхоит ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны акоронавирус аламырҵәаразы аԥкра ҿыцқәа ирыцҵоуп ажьырныҳәа 12-нӡа. Аусдҵа ҿыц инақәыршәаны ареспубликаҿы азин ыҟам ашколқәраҟынӡатәии азеиԥшҵаратәи еиҿкаарақәа русура урҭ реиҿкаара-зинтә формеи рхатәтәратә формеи ирыхьмырԥшыкәа.
"Аиашазы, ашкол ахь ҳцоит ҳәа агәаанагара ҳаман. Ахәыҷы ҿыц ашкол ахь данцо еиԥш ҳгәы ҳыҭхыҭуа ҳазыԥшын, аха алаҳәара иҟарҵаз даара иуадаҩны иҳадаҳкылеит. Аҵара аус даара ихьысҳан ацара иалагеит. Зынӡаск ҵарада, уи агәыбзиара аус иаҩызоуп. Ҳашкол ахәыҷқәеи ҳареи зынӡаск еимадарак ҳабжьам ҳәа сызҳәом. Излауала аурокқәа еиҭаҳәаны ахәыҷқәа ираҳҭоит, аха ари апроцесс даара иуадаҩны ицоит. Избанзар, ицәгьоуп ахәыҷқәа ҭелла рацәажәара, уи ишуҭаху иузнагаӡом. Ҳгәы иаанагон ахәыҷқәа хымш-хымшла аҵара ҵарахьы ииасуеит ҳәа, аха иалымҵызар акәхап. Ас ҳашцо сыздыруам. Ахәыҷқәа аҭелқәа рыла аурок ҿыцқәа раҳҭоит. Аха аҳасабрақәа ахимиа, афизика, алгебра амаҭәарқәа рыла даара иуадаҩуп. Ҳара ҳашкол арҵаҩцәа зегьы ақәшаҳаҭуп аԥхынра аусура, даҽа хымз ҳауеит. Егьыс ҳхәыҷқәа аҵара ҳәа ирҵаз акгьы иҟам", - лҳәеит Џьапуаԥҳа.
Аҟәатәи ахәбатәи абжьаратә школ аҟны ааӡаратә ус аиҿкааҩ ахәыҷқәа аҩбатәи ашықәс азы рааныжьреи, аҭаацәа аԥара ахшәааны ахәыҷқәа арҵаҩцәа рахь рышьҭреи азы иҟоу ацәажәарақәа рзы лгәаанагара лҳәеит.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.


АҞӘА, ԥхынҷкәын 24 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 560-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 101-ы акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит.
Ариабжьарак Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус аҟынтәи зҽызхәышәтәуаз хҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит. Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ԥхынҷкәын 24 рзы иԥсҭазаара далҵит 77 шықәса зхыҵуаз апациент, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы ԥхынҷкәын 23 рзы лыԥсҭазаара далҵит 1968 шықәсазы ииз апациентка, Гал ақалақь аҿы иԥсҭазаара далҵит 1924 шықәсазы ииз ахаҵа. Дара рыхҩыкгьы акоронавирустә инфекциа рзышьақәырӷәӷәан.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 111-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 100-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 39-ҩык, ибжьаратәуп - 20-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 35-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-а, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 18-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 47-ҩык.
Аҟәатәи амобилтә хырхарҭарацәатә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 49-ҩык пациент. 44-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, хәҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
АҞӘА, ажьырныҳәа 19 - Sputnik. "Амшынеиқәафымцамч" афымцалашара аушьҭраз аԥкырақәа аланагалоит асистема иаиуа ахьанҭара инадҳәаланы ҳәа аанацҳауеит АУН "Амшынеиқәафымцамч".
Асеиԥш ауснагӡатәқәа ирылагоуп авариа дуқәа раԥырҟәҟәааразы. Астанциа маҷқәа ирҟәыгоу афидерқәа дырцәалоит ахьанҭара аныҟалалак.
"Амшынеиқәафымцамч" апресс-маӡаныҟәгаҩ Алхас Гагәылиа иҳәеит афымцасистема ахьанҭара иҟалаз ахьҭақәа ирыхҟьеит. Уажәы ауаа еиҳа афымцалашара ахархәара арҭоит, уи адагььы уаанӡа иаҿыхыз амаинингфермақәа еиҭахьаҿаԥыршьуазы ҳәа.
Гагәылиа иҳәеит алашара арцәара бжьаратәла сааҭк аҟынӡа инаӡоит, ари аамҭа ҩ-сааҭк рҟынӡа инаӡазар, иплантәу арцәара акәӡам аҭыԥ змоу, авариоуп ҳәа.
"Амшынеиқәафымцамч" аҿы аус ауеит ардырратә маҵзура. Азҵаарақәа зегьы рзы аҭел асра алшоит абри аномер ала: +7 940 730 02 20; +7 940 930 02 20.
Гагәылиа иҳәеит АУН аколлцентр ахь ауаа рацәа аҭел ишасуа. Авариақәак раамҭаан минуҭк ала шәҩык рҟынӡааамҭакала аҭел ианасуа шыҟоу.
"Афермақәа ахьаҟәырхыз рыуа-рҭынха рахь ишаны аҩнқәа рҿы иахьдыргылаз ыҟоуп. Уи проблеманы иҟоуп атәыла зегьы аҿы. Ҳраион аҿы афермақәа иаҿыхны, еимыхны иҟоуп. Ҳара есыҽны агәаҭарақәа мҩаԥаагоит. Трансформаторк аҿы аӡәы днеины акы аԥишьыр, ихаҳҵәоит, ҳрацәажәоит. Иҟоуп ахҭысқәа ихҵәаны нас еиҭа имҵаа иахьаԥыршьуа, аха урҭ анаҩс еиҭа иаҿаҳхуеит. Аусутәқәа зегьы мҩаԥгахар, ҳаргьы ԥсеивгарак ҳауеит ҳәа сақәгәыӷуеит ", - ҳәа еиҭеиҳәеит Ҳанагәуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аминистрцәа Реилазаара аҳәынҭобиектқәа рҿы амаинингқәа рықәыргылара азин ҟанаҵом


Ианвар 3 - 4, 1911 шықәса рзы Аԥсны ахааназ иамбацыз асырацәа леит. Уи ахҭыс аахыижьҭеи иҵуеит 110 шықәса.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Ари аамҭа "Асду ахаан" ҳәа иашьҭоуп. "Асду" шьҭан 38 мшы – ианвар 4 инаркны февраль 10-нӡа. Уи ашәага 2 метрак иреиҳан. Асы хьанҭа зқәыжьыз аҵлақәа хыжәжәон, аҩнқәа рхыбрақәа еилаҳауан, мышқәак ателеграф аус ауӡомызт, иаркын аҳәынҭқарратә усҳәарҭақәеи аҵараиурҭақәеи. Анаҟә хчылан иҟан, иааҟәымҵӡакәа аҟәатәи ауахәамақәа рсаркьалқәа ирысуан.
Ажәлар зегьы рымчқәа еидкыланы аԥсабаратә цәырҵра иаҿагылан, рыҩнқәа ирыҩныҵыртә еиԥш аграпара алырдон, аха иахьымӡакәан еиҭах асы иеиманаԥсон.
Усҟантәи иҭыҵуаз агазеҭқәа руак аҟны ианыло иалагеит ажәлар зҭагыланы иҟаз арыцҳара атәы. Асы убасҟаҟ ирацәахеит, ауаа рыфатә, рыжәтә, рымҿы нҵәеит. Аграпара злалырдоз абаҳақәа рзымхо иалагеит, асы иагәылыҳәҳәоз аҩнқәа рҟынтәи аҳәсақәа ргәынқьбжьи, ахәыҷқәа рҵәыуабжьи уаҳауан.
Иазгәаҭатәуп, уи аамҭазы Аҟәа иаланхон аҿыцнхаҩцәа, ҳәарада, урҭ ауадаҩрақәа ирышьцыламызт. Ақыҭаҟны инхон шьала-дала еизааигәаз,жәытәнатә аахыс зҭыԥ аҟны инхоз аԥсуаа. Ари аамҭа уадаҩ азыҳәан, ажәлар дара-дара реидгылареи реицхыраареи иабзоураны, урҭ рыхдырраҿы "Ас-ду" рыцҳара дук иадырҳәалаӡом иахьа уажәраанӡа.
Жәабран 7 рзыҳәан ақәа ӷәӷәа аура иалагеит, иауан хымш. Анаҩс жәабран 10 рзыҳәан амра аакылԥхеит, асы аӡыҭра иалагеит. Уи ицәырнагеит аӡхыҵра.
Даара ааха ӷәӷәа аиуит Аҟәатәи аботаникатә баҳча. Усҟан 70 шықәса ахыҵра азгәанаҭон. Зқьыла иуникалтәу аҵиаақәа ԥхасҭахеит.
Асду анлеиз ашықәсан иҟаз ахҭысқәа забацәа, урҭ рабдуцәа ирҳәоны изаҳахьоу рацәоуп Аԥсны. Сан лаб Ладикәа Барцыц асду дахаанын. Диит 1903 шықәсазы, Блабырхәа ақыҭан. "Асду" ашықәсазы ихыҵуан 8 -шықәса. Сан лажәақәа рыла уи иҳәалон:
"Усҟан еиҳарак аҩнылаҟәқәа рызгылан. Ашьыжь ианааԥш аҩны иахаҵәо асы шьҭан, ашә зынӡа иузаартуамызт. Иџьаршьеит, иагьшәеит, ари аҩыза рымбацызт. Асы акьакьара иабзоураны, излауала икылҵәаны, рырахә , рӡы рахь инеиуан. Аԥхасҭа заузгьы рацәахеит. Агәылеи -агәылеи реиҭанаиааира уадаҩхеит, лассаамҭа еибамбазгьы ҟалеит", - ҳәа лгәалалыршәоит асду иахааныз Ладикәа Барцыц иԥҳа Галина Барцыцԥҳа.
Даара аҭагылазаашьа цәгьан Аҟәа иацәыхараз анхарҭақәа рыҟны. Иҟалеит аԥсҭбарақәа, хыԥхьаӡара рацәала арахә, аҩнатә ԥсаатәқәа, аԥстәқәа асы иаҵахеит. Манана Гәымԥҳа лабду иҳәоны илаҳахьеит:
"Сабду иҳәалон, уи аамҭа шыцәгьаз атәы. Мчыбжьык ирахә рышҟа дзымнеиӡеит, ииулак аграпара алданы даннеи, ажә, акамбашь зегьы ԥсхьан, еилараа ишьҭан. Афатә азымхарагьы ҟалеит, ирымаз хәыҷы еимырҷча "Асду" иалҵит" .
"Асду" алеира иазкны ирацәоуп ианызҵахьоу, иалацәажәахьоу, иҭырххьеит акинофильм. Алықьса Гогәуа ироман-раԥсодиа "Ас ду" зегьы еицырдыруа аҩымҭа, уаҟа ахҭысқәа мҩаԥысуеит асду анлеиз ашықәсазы.
Аԥсны аӡынра иаҳа ианыӷәӷәаз, асы рацәаны ианауз ҳәа иԥхьаӡоуп 1878, 1892 шықәсқәа, 1911 шықәса рышьҭахь – 1925, 1950, 1964, 1967, 1981, 1993 шықәсқәа, аха 1911 шықәсазы аӡынра асы шауз еиԥш уаҳа иамуӡац.
"Сусура абжьааԥны еиԥшымкәа иацлеит, аха уи уаргәырӷьартә иҟам, амҿы ҳҭииндаз ҳәа мацара акәым ҳшыҟоу, аԥсабара ахьчарагьы ҳуалуп. Алашара ҵыԥхгьы ибзиамызт, аха сынтәа аҭагылазаашьа еиҳагьы еицәахеит, ауаагьы уи апроблема шыҟалоз дырны заа аӡынра рыҽдырхеит. Сынтәа цәыббрамза инаркны амҿы аҿаҵара иалагахьан хыԥхьаӡара рацәала. Сара схала амҿы аиқәыршәара саҿуп. Аҭел исзасуеит ишырҭаху, шаҟа рҭаху рҳәоит. Еиҳарак ауаа ирҭаху ахьацоуп, уи ибзиан ибылуеит, аршьшьарагьы усҟак ицәгьам. Ашәгьы иазҵаауа дыҟоуп, ал усҟак ирҭахым. Амҿы ылысхуеит Кәтол абнақәа рҿы. Ажәытәан Кәачара ауаа ахьынхоз уажәы иахьҭацәу абнақәа ахиааны иҟоуп. Ҿыц игылоу аҵла ԥаҳҟаӡом, иажәхьоу роуп. Ахьаца ашьапы хаҳҵәаӡом, ажәытәан еиԥш икаҳҿоит хыхь-хыхь, нас амахәҭақәа ҿыцқәа аауеит, анаҩс 3-4 шықәса рышьҭахь еиҭа иԥаҳҟартә иҟалоит. Еиҳарак амҿы Аҟәа ақалақь аҿы инхо роуп иаҿазҵо", - ҳәа еиҭеиҳәеит Енвер Қәаранӡиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 24-Sputnik. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аремонт азура иалагеит амҽыша ашьыжь инаркны ажьырныҳәа 24 рзы, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит ЕгрыГЕС анапхгараҭара ахантәаҩы Леван Мебониа.
"Аҟазауаа аусурақәа ирылагахьеит, уажәы аидҳәалақәа ашьақәыргылара иаҿуп- аимадара, афымцалашара анашьҭра, атехника аргылара. Уаҵәашьҭахь адгьылкылҵәареи, ацемент ықәырҭәареи ҳалагоит", - иҳәеит иара.
Мебониа иажәақәа рыла, аремонт ҟаҵаҩцәа ргәыԥқәа х-сменакны ишоуп, дара уахгьы-ҽынгьы аус рулоит, рҽырыԥсахлоит. Аусурақәа ирылахәуп ҩышәҩык аусзуҩцәа.
"Урҭ анџьнырцәа, адгьылкылҵәаҩцәа, ацемент ықәырҭәаҩцәа, амеханикцәа, афымцазҟазацәа уҳәа. ҳусутә рацәоуп. Ихадароу аусурақәа ируакуп- атоннель бетонла иахьыҟаҵоу ацемент ықәырҭәареи адгьылкылҵәареи роуп, уи азы иахәҭоу атехника ргылоуп. Ҭыԥқәак рҟны ажәытә бетон ықәганы аҿыц ҭарҭәахоит", - азгәеиҭеит Мебониа.
2021 шықәса мшаԥымза анҵәамҭанӡа астанциаҿы имҩаԥыслоит адеривациатә тоннель аиҭашьақәыргылара. Ҩ- километраки бжаки иҟоу ахәҭа аремонт азутәуп. Зынӡа атоннель аура 15 километра иҟоуп.
Аиҭашьақәыргылара мҩаԥнагоит ақырҭуа ргыларатә еилахәыра, анемец ҟазауаа рыпроект ала. Аԥарашәара мҩаԥнагоит Европатәи арҿиара абанк. Иахьазы Аԥсны Урыстәылантәи афымцалашара аиуеит. ЕгрыГЕС адеривациатә тоннель аҵыхәтәантәи аремонт мҩаԥган 2006 шықәса рзы, ашәарҭадара атехника ишаҳәо ала ес-хәышықәса аҭагылазаашьа ишашьклаԥшлатәу. Уажәы аӡы ахьацәцо азы 250 миллион киловатт сааҭ ыӡуеит. Ари Аԥсны шықәсык ала ахы ианархәо афымцалашараҟынтә 10% артәоит.
ЕгрыГЕС заҵәык Ауп Аԥсны аҵакыра зегьы фымцалашарала еиқәзыршәо. Иара ахархәарахь ирыҭан 1978 шықәса рзы. Агидроагрегатқәа Аԥсны аҵакыраҿ игылоуп, аӡеизакырҭа – Қырҭтәыла. Астанциа ашықәсбжьаратә фымцамч аужьра х-миллиардки 700 миллион киловатт ыҟоуп сааҭк ала.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, ажьырныҳәа 9 – Sputnik, Бадри Есиава. Иҳаҩсыз аухазы Гагра аҩнқәа шә-метрак рҟынӡа ирзааигәахаз амца арцәара ҳалшеит иҳәеит Гагреи Гагра араиони абылраҽацәыхьчара-аиқәырхаратә штаб аиҳабы Давид Бганба.
Бганба иара убас иациҵеит ажәытә Гагра иахьаҵанакуа аҭыԥ аҿы ажьырныҳәа 9 ашьыжь ҿыц ишцәырҵыз амца. Уи арцәаразы аусзуҩцәеи аҭыԥантәи ауааԥсыра рымчқәа еибырҭеит.
"Аҵх ҭынчны имҩасит. Ҭыԥқәак рҿы амца дырцәеит, ашьыжь ажәытә Гагра иахьчаҵанакуа даҽа ҭыԥк цәырҵит, уахь амашьына знеиуам, ҳусзуҩцәеи аҭыԥантәи ауааԥсыреи уахь еиццеит, напышьашәала амца иаҿагылоуп", - ҳәа азгәеиҭеит иара.
Бганба иазгәеиҭеит Жәкәаратәи аҩхааҟны ахәаша, ажьырныҳәа 8 рзы амца иамҽханакыз ацәаҳәа хә-километрак ишыҟаз. Ашьыжь амца амҩахь албаара иаҟәыҵит, аха ҩадахьы ацара иаҿуп.
АҶА ишырҳәаз ала, аҭыԥ аҟны аус руеит амцарцәаратә гәыԥқәа ԥшьба, ауаа реиланхарҭақәа рҟын амцарцәаратә постқәагьы ргылоуп. Амца амч еиҳа иԥсыҽхеит, уажәы еиҳарак ашьхараҿоуп иахьыҟоу, амшын азааигәара ицәахьеит.
Иара убас амцакрақәа ҟалеит Очамчыра араион Маркәыла, Аӡҩыбжьа ақыҭақәа рҟны, уа быжь-гектарк абна амца акын. АҶА апресс-маӡаныҟәгаҩ Роман ЛАбиа иажәақәа рыла, урҭ зегьы ырцәоуп.
Гәылрыԥшь араион аҿы ажьырныҳәа 8 рзы ибылуан ачықьрақәа, 300 метр ԥшьыркца иахьаҵанакуаз аҭыԥ аҟны. Уагьы амца арцәара рылшеит.
Гагра акәша-мыкәша абнарақәа амца ркит ажьырныҳәа 4 рзы ашьхарақәа рҿы, анаҩс ахаша ажьырныҳәа 6 рзы шьыжьнаҵы амца атрасса Ԥсоу - Егры ахь илбааит, уи иахҟьаны ахаҳә леит. Уи ашьҭахь аҭагылазаашьа бааԥсын асанатори "Москва" иахьазааигәаз, аха ахәылԥаз амца аанкылара рылшеит, ақәагьы алагеит.
Ажьырныҳәа 7 рзы, ахәылбыҽха адырра ҟаҵан Гагра араион аҟны абнаҿы амцакрақәа аҩнқәа рҟынӡа инаӡеит, 150 метра инареиҳаны ҳәа. АҶА амцарцәаҩцәеи аҭыԥантәи ауааԥсыреи аҩнқәа амца рымкырц аусура иаҿын, ақалақь ахадара иаҭаххар ауаа рыҩнқәа рдәылгара алҳаршоит рҳәеит. Амца ацран ф-гектарк рҟынӡа аҳаскьын ҩеи абна аҵеи. Амцарцәаразы уахь инашьҭын Гагреи Аҟәеи абылраҽацәыхьчаратә ҟәшақәа.
Ажьырныҳәа алагамҭазы 45 гектар рҟынӡа зеиԥш ҵакырала Гәдоуҭа ашьхарақәа рҿы амцакрақәа ҟалеит. Ԥшьымш рышьҭахь урҭ аанкылан.
АҶа аҿы ирҳәеит арҭ абнабылрақәа ауаҩытәыҩса инапы ишахҟьо рҳәеит, аԥсабара ари аҩыза ҟанаҵартә уажәы аҭагылазаашьа ыҟам. Ауаа рынхарақәа рыкәша-мыкәша дрыцқьар рҭахуп, аҳаскьын ҩақәа, ачықьқәа амца рыцрарҵоит, нас аԥша анаслак, амца аҽеиҵнахуеит рҳәеит АҶА аҟны.
Уаанӡа АҶА адырра ҟанаҵахьан Гали Очамчыреи араионқәа рҿы ҭыԥқәак рҿы амцакрақәа шыҟаз.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ажьырныҳәа 27 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 543-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 54-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ажьырныҳәа 25-26 рзы Аԥсны аковид-хәышәтәырҭақәа рҿы рыԥсҭазаара иалҵит фҩык апациентцәа.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ажьырныҳәа 26 рзы иԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа. 1931 шықәсазы ииз - идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц, иара убас идбалан зымҩасшьа бааԥсыз авирус-бактериалтә ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра. Иԥсҭазаара далҵит 1949 шықәсазы ииз ахаҵа, идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәсазы ииз апациент, идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит иҭагылазаашьа бааԥсны, ирԥҳақәа ачымазара акыр ирылаҽны. Апациент мызкы иназынаԥшуа иақәнагаз ахәышәтәра дахысуан, аха уи иахьмырԥшкәа иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 26 рзы.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҿы рыԥсҭазаара иалҵит хҩык апациентцәа. 1950 шықәса рзы ииз апациент иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 15 рзы, 1946, 1948 шықәсқәа рзы ииз ҩыџьа апациентцәа - ажьырныҳәа 26 рзы. Урҭ рыхҩыкгьы акоронавирустә инфекциа адиагноз рзышьақәырӷәӷәан.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 118-ҩык, урҭ рахьтә 104-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 34-ҩык, ибжьаратәуп - 50-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 35-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 29-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 46-ҩык апациентцәа.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит аҿкычымазара рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
2021 шықәса ажьырныҳәа 1 азы зда ԥсыхәа ыҟам ауаҩы ихныҟәгага мызкы иартәеит 7 нызқьи 398 мааҭ.
"Аԥсны мызчарак ахыԥхьаӡара аилкааразы Урыстәыла Краснодартәи атәылаҿацә, Адыгатәыла ирымоу аметодика ҳхы иаҳархәоит ҳаргьы. Мызчарак иалоуп ауаҩы аԥсымышьҭыгазы иифараны иҟоу 35 хкы афатәқәа. Урҭ рыдагьы ааглыхратә тауарқәа, убасгьы алашара, ауадазы амаҵзуратә шәахтәқәа уҳәа. Арҭ зегьы еилаҵаны зда ԥсыхәа ыҟам аныхтәқәа идыртәо ахә ҟалоит. Афатәқәа ари ахә аҟынтәи 5 нызқьи 60 мааҭ дыртәоит, егьырҭ атауарқәа 1450 мааҭ, ашәахтәқәеи егьырҭ амаҵзуратә хшәаатәқәеи 887 мааҭ. Зда ԥсыхәа ыҟам мызчарак еиҵаны иҟамзароуп ауалафахәы. 2017 шықәсазы апарламент аҟны аџьаус азы азакәан ҿыц рыдыркылеит. Уаҟа иарбоуп ианар 1, 2018 шықәса инаркны мызчарак зда ԥсыхәа ыҟам аныхтәқәа иреиҵамзароуп ҳәа. Ус шакәгьы, иахьагьы иҟоуп зуалафахы мызчарак аасҭа еиҵоу", - лҳәеит Гогьиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны Аҳәынҭстатистикаҿы ахныҟәгаратә минимум шьақәдыргылеит


АҞӘА, ԥхынҷкәын 23 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Ареспублика асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик илҳәеит COVID-19 чымазара еиҳа аҽанышьҭнакаауа ажьырныҳәа 5 рышьҭахь акәхоит ҳәа аҳәынҭқарратә бызшәа аҿиареи, аҵареи, аҭҵаарадырреи, акультуреи, аҭоурых доуҳатә ҭынха ахьчареи рзы Акомиссиа аилатәараҿы.
"Ачымазара ацәқәырԥа ҳаракхоит ауаа Ашықәс ҿыц ахьазгәарҭо, иахьеиҭанеиааиуа азы. Иҟалоит акарантин наӡа, ауаа аҩны итәар акәхоит", - лҳәеит лара.
Лиудмила Скорик иазгәалҭеит ачымазара алаҟәра иалагоит ҳәа шаҳзымҳәо иара аҩаӡараӡахь имнеикәа. Скорик ишылҳәо ала 15-ҩык Гәдоуҭатәи агоспиталь ахь ишьҭуп ԥхынҷкәын 22 рзы.
Аҳақьым лгәаанагарала аҭагылазаашьа аиҭакреи астатистика аларҟәреи алшоит ауаа аԥкырақәа ирықәныҟәо иалагар.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 8011-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 6173-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 102-ҩык.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа абҵара 24 рзы аусдҵа инапы аҵеиҩит. Уи инақәыршәаны аԥкыратә уснагӡатәқәа 2021 шықәса ажьырныҳәа 12 рҟынӡа ирнахахоит.
"Акаҭран ақәҵара аус нап аркын ашықәс ҿыц ҳҭалаанӡа. Аҳабла амҩаду хада быжь-километрак инареиҳаны ибжьоуп, уи акаҭран ықәҵан. Уи ашьҭахь амҩадуқәа ҩба ҟаҵан. Еиҭа амҩадуқәа аанхеит, урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп Гагреи ҳареи ҳаимаздо, иара ихадоу ҳәа иԥхьӡоуп. Аԥсшьаҩцәа навигаторла ианаауагьы иднарбо уи амҩоуп. Амшқәа рԥырхагамхар, уи нап адыркраны иҟоуп. Аусурақәа угәы иаахәартә анагӡара иаҿуп. Еиҭа ҳгәы иҭоуп ацхыраара лас ахьыҟоу ахыбраҿы, уа уажәы амбулаториагьы ҳамоуп ачымазараҿкы змоу рзы, иара иаҳа инарҭбааны аҟаҵара. Алашара аҭагылазаашьа уажәазы еиҳа еиӷьхеит. Адҵа ҟалеижьҭеи афермақәа ахьаҿаҳхыз рацәоуп, амҳәыр ықәыргылан иахьыҟаҳҵаз ыҟоуп, афымцацәаҳәақәа иахьҿахҵәахаз ыҟоуп, уи иаразнак афымцамч ианубаалартә иҟалеит. Уигьы угәы иамыхәарц залшом", - иҳәеит Цыгәба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәызыӡырҩыр шәылшоит аудио аҿы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 28 - Sputnik. 2021 шықәсазы Аԥсны аԥсшьара аҭаххара еиҳахоит 10 - 20%, рыла, аҳәаанырцә плиажқәа жәпакы раркраамҭаан, Атәыла аҩныҵҟа антиковидтә уснагӡатәқәа алагаламхар асезон уаанӡатәи аамҭақәа ирықәыршәаны ихацыркхоит ҳәа агәаанагара рымоуп урыстәылатәи атуроператорцәа.
"Атуристцәа Аԥсны залыркаауа амзызқәа иреиуоуп COVID-19 азы ПЦР-тест аҭара ахьаҭахым, англыз бызшәала аршаҳаҭгақәа роура ахьаҭахым, арегион ахь урыстәылатәи атәылауаҩшәҟә ала аҭалара ахьауа, амҩа аамҭа рацәаны иахьақәыдмырӡуа", - азгәарҭеит "Интурист" аҿы.
Аилахәыраҟны еиҳа аԥыжәара змоу ҭыԥқәаны рыӡбахә рҳәоит акурортқәа Гагра, Пицунда, Афон Ҿыц, Аҟәа. Бжьаратәла Аԥсны рыԥсшьараамҭа 10-14 у/ҽ ыҟоуп.
АЛЕАН астатистика ала аҵыхәтәантәи аҩышықәса Аԥсны аҭаххара амоуп аныҟәаратә хырхарҭагьы. Убри азы 2021 шықәсаз атуроператор иазыԥхьагәеиҭеит автортә екскурсиатә турқәа Аԥсныҟа, Аҟәатәи аотельқәа рбазала. Ари аҩыза аԥсшьара аплиажтә ԥсшьарагьы иацымҩаԥугар ҟалоит.
Атуроператорцәа ргәаҭарақәа рыла традициала ԥхынгәы, нанҳәа амзақәа еиҳа аҭаххара рымоуп, аха ус шакәугьы лаҵарамзагьы азхьаԥшра арҭоит. Макьаназы цәыббрамза азыҳәақәа маҷны иазыҟаҵоуп.
Аекспертцәа иазгәарҭоит Аԥсны аотельқәа реиҳарак рыхәԥса шышьҭырхыз 5-10% рҟынӡа. Иҟоуп асезон-2020 аантәи ахәԥсақәа нзыжьызгьы.
Аобиект акатегориеи аҟазаара аамҭеи ирҿырԥшны ахәқәа реиҵатәра 7 -50% итәоит.
Ажьырныҳәа 27 азтәи адыррақәа рыла Москвантәи Шәачанӡеи шьҭахьҟаи аԥырра алаҵаны апакеттә турқәа ҩыџьа хынтәтәи рыкрыфара алаҵаны жәамш рыԥсшьара ахәԥса иартәоит:
Иара абри аамҭазтәи жәамштәи атурпакетқәа (ҩыџьа рзы, хынтәтәи рыкрыфара алаҵаны) иахьазы ирыхәԥсоуп:
АҞӘА, ажьырныҳәа 28 — Sputnik. Ҩ-миллионҩык рҟынӡа урыстәылаа акоронавирус аҟынтәи алаҵа "Спутником V" рыдыркылахьеит, аанацҳауеит РИА Новости Гамалеиа ихьӡ зху Ацентр агентә инџьенериеи апатогентә микроцәеижьқәеи рлабораториа аусзуҩ еиҳабы, абиологиатә наукақәа ркандидат Дариа Егорова лажәақәа шьаҭас иҟаҵаны.
"Агуморалтә иммуннтә ҭак ала иара 98% еиҳаны хра амоуп, ахыцтә иммунитет ала 100% ирзааигәахахьеит", - еиҭалҳәеит аексперт РАН аҭҵаарадырратә хеилак онлаин-еизараҿы. Аизара мҩаԥысуан "COVID-19 акьыбачымазарақәеи" атемала, МИА "Россия сегодня" апресс-центр аҿы.
Аденовирустә вектор шьаҭас измоу алаҵа нанҳәамзазы Урыстәыла агәабзиарахьчара аминистрра ашәҟәы иҭанагалеит. Абас ала иара адунеи аҿы ираԥхьатәиу коронавирус SARS-COV-2 иаҿагыло лаҵоуп. Алаҵа аус адулан Гамалеиа ихьӡ зху НИЦЕМ аҿы аинвестициақәа рзы Урыстәылатәи афонд ацхыраарала. Иара шьаҭас иамоуп ибзианы иҭҵаау ауаҩытәыҩса иаденовирустә вектор. Ԥыжәараны иамоуп ашәарҭадара, хра аманы акраамҭа аҟазаара, ахҟьаԥҟьақәа рмаҷра.


АҞӘА, ажьырныҳәа 4-Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Гәдоуҭа араион Мҵара ақыҭан иҟоу амцакра ауаа рынхарҭақәа иаԥырхагам. Абри атәы рҳәеит Аԥсны АҶА анапхараҭаратә центр аҟны.
"Анеира ахьыуадаҩу иахҟьаны амцарцәаҩцәа ртехника рыманы аҭыԥахь изнеиуам, аха аусзуҩцәа аҭагылазаашьа хылаԥшра арҭоит. Дара азыхиоуп амца аҿагылара ауаа рынхарҭақәа ирзааигәахар",- азгәарҭеит Аԥсны АҶА аҟны.
Амцарцәаҩцәа амцакра аҵакыра рзышьақәыдмыргылеит, аха ирҳәоит абылра иаҿу аҵлақәа ракәымкәа аҳаскьын ҩа шаку.
Аԥсны АҶА анапхараҭаратә центр аҟны ирҳәеит абна абылра ишаҿу Гәылрыԥшь араион аҿгьы. Амцакра аҵакыра шьақәыргылам. Иазгәаҭоуп, иҟоу амцакра ауаа рынхарҭақәа ишаԥырхагам.
Уи аԥхьа Гагреи Гәдоуҭеи рраионқәа рҿы иҟаз амцакра иааидкыланы 45 гектар аҵанакуан. Ԥшьымш рышьҭахь амцакра ырцәан.
АҞӘА, ажьырныҳәа 22 – Sputnik. НАТО Урыстәыла Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи разхаҵара мап ацәнакырц ишаанаԥхьац иаанаԥхьоит иҳәеит НАТО аҳәынҭмаӡаныҟәгаҩ Иенс Столтенберг Бриуссель Қырҭтәыла ахада Саломе Зурабишвили дылԥылаанӡа имҩаԥигоз апресс-конференциаҿы. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
"Ҳара Урыстәыла Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи ррегионқәа разхаҵара мап ацәнакырц ишааҳаԥхьац иааҳаԥхьоит", - иҳәеит иара.
Столтенберг иара убас иациҵеит Урыстәыла "Қырҭтәыла аҵакыра акзаара ҳасаб азнауларц, жәларбжьаратә азин пату ақәнаҵаларц".
Уаанӡа адырра ҟарҵахьан Қырҭтәыла ахада Саломе Зурабишвили ажьырныҳәа 22 рзы Бриуссель иҟоу НАТО аштаб-квартира дшаҭаауа, иара убас НАТО-Қырҭтәыла еицырзеиԥшу акомиссиа аилатәара дшалахәхо.
Урыстәыла Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәыла рхьыԥшымра азханаҵеит нанҳәа 26 2008 шықәсазы. Урыстәыла аиҳабыра изныкымкәа ирҳәахьан арҭ аҩтәылак рхьыԥшымра азхаҵара аиҭахәаԥшра ргәы ишҭам, уи аӡбамҭа иахьатәи аамҭа ишақәшәо. Қарҭ акәзар, урҭ рхьыԥшымра азханаҵарц агәы иҭам.
Нанҳәа 8 ауха 2008 шықәса рзы ақырҭуа ар "Градқәа", атанкқәа, авиациа рыла ихысуа аахыҵ Уаԥстәыла иажәлеит, аҳҭнықалақь Цхинвал абжа еилаԥырыххааит. Урыстәыла ауаԥс жәлар аӡәреи-аԥсреи ирцәыхьчо, ақырҭуа ир ирҿагылеит. Хәымш ицоз аибашьра ашьҭахь Аахыҵ Уаԥстәыла ахы иақәиҭтәын.
Ауаҩы изинқәа рзы Европатәи аӡбарҭа иацы ҵаҵӷәык аҵам ҳәа иаԥхьаӡеит 2008 шықәса нанҳәамзазтәи ахҭысқәа рзы Қырҭтәыла Урыстәыла иаднаҵо ахара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Қырҭтәыла НАТО алианс ишалалаша атәы иалацәажәеит
НАТО амаӡаныҟәгаҩ хада: алианс Амшынеиқәаҿ аҟазаара еизҳауеит
НАТО ааԥхьара ҟанаҵеит Урыстәыла Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи разхаҵара иацәхьаҵырц
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра: НАТО Аахыҵ Кавказ аҭынчра иаԥырхагоуп
АҞӘА, ажьырныҳәа 22 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 451-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 112-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
COVID-19 зцәа иалаз пациентк иԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ажьырныҳәа 20 рзы. !953 шықәсазы ииз апациент ахәышәтәырҭа дҭашәеит ажьырныҳәа 9 рзы, иара иахәҭаз ахәышәтәра дшахысуазгьы, ажьырныҳәа 20 рзы иԥсҭазаара далҵит. Изышьақәыргылан адиагноз "акоронавирустә инфекциа ҿыц", зыҽзыруадаҩыз ачымазара хада - "ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра".
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 134-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 35-ҩык, ибжьаратәуп - 48-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 20-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 20-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 61-ы пациент.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 11096-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8943-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 157-ҩык.


Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Мышқәак раԥхьа 2020-тәи ашықәс "Абзиараз" ҳәа аҳәаны, ҳанҭалеит 2021-тәи Ашықәс ҿыц. Егьырҭ ҳашьҭахьҟа инҳажьыз ашықәсқәа реиԥш ииасыз ашықәсгьы аҭоурых адаҟьақәа ирзынхоит, зегьы ҳагәқәа рҿы агәалашәарақәа ааныжьны. Ашықәс ахыркәшамҭазы хәыҷгьы-дугьы ҳанхьаԥшны ҳазнысыз амҩа ҳхьаԥшуеит. Ҳзыхьӡазеи, ҳазхьымӡазеи? Еихаҳшьалоит ҳалҵшәақәа, ҳазҭалаз ашықәс азы иҟаҳҵараны иҟоу усқәак ҳрызхәыцуеит, хыдҵақәак шьҭаҳхуеит.
Еиуеиԥшым ашықәс иузыннажьуа агәалашәарақәа, ацәаныррақәа: иҟоуп угәы шьҭызхуа, есымша ухы-уҿы аччаԥшь ықәызҵо, узыргәырӷьо. Аха аԥсҭазаара игәырӷьахәу агәалашәарақәа мацара рыла изышьақәгылом. Иҟоуп улахь еиқәызҵо, угәы зырхәашьуагьы.
Ашықәс аҩнуҵҟа адунеи зырхыџхыџыз апандемиа аӡбахә ара исымҳәар ауам, уи акыр аԥырхага ҟанаҵеит, ргәабзиара ҵнашәааит миллионҩыла ауаа. Аха ацәгьагьы абзиа алубаар алшоит. Еснагь акәыр еиԥш игьежьуа, ҵыхәаԥҵәара змам аусқәа, аусурақәа знапы алакыз ауаатәыҩса аамҭаказ иаангылт, ачымазара аларҵәара арԥсыҽразы аҭагылазаашьа ҳаман аҩны аҟазаара. Аҩны, бзиа узбо аҭаацәара рыгәҭаны аҟазаара аӡәырҩы иреилнаркааит ҳәа сгәы иаанагоит досу иԥсҭазаараҿы иеиҳабацәа, иҭаацәа, иҭаацәара заҟа ихадоу, урҭ иурҭо аԥхарра шаҟа аҵанакуа, дара, бзиа иубо ргәабзиара адунеи аҿы иреиҳаӡоу малны ишыҟоу, жәаҳәарада, изыҩуагьы уахь сналаҵаны.
Ажәеи ажәеи еихҳәаауа сазыхынҳәырц сҭахуп сусура атема. Абар, ҳазҭалаз 2021 шықәсазы Sputnik Аԥсны анҭыҵтәи аусзуҩцәа среиуаны сҟалеижьҭеи, ари аусура сыԥсҭазаара иахәҭакхеижьҭеи хышықәса ҵуеит. Хаҭала сматериалқәа ззынархоу арубрика "Жәлар рдоуҳа" даҽакы еиԥшымкәа сгәы азыбылуеит. Ари арубрикаҿы, ишаԥу еиԥш, ҳҽазаҳшәоит аԥсуаа ҳжәытә-ҳҿатә, ҳҵас-ҳҟьабз узырбо хкы рацәала астатиақәа разырхиара, реидыҟәшәалара.
Ҩ-нызқьи ҩажәа шықәса иҭагӡаны Sputnik Аԥсны аԥсуа версиа рбеиоуп еиуеиԥшым ахырхарҭа змоу аматериалқәа рыла, сара сзы насыԥуп убарҭ рхыԥхьаӡара иахьалоу ҩынҩажәи ҩба инарзынаԥшуа атематика рацәа ҳәаақәызҵо сыстатиақәагьы. Убри ахыԥхьаӡара ахьынтә еиҳа ирылыскаауа, иреиӷьасшьо ҳәа ҳәашьа сымам, избан акәзар рыцыԥхьаӡа сыхәҭаахь ала ирыдуп аџьабаа, агәы-аԥсы.
Ҳаҭыр зқәу, бзиа иаабо ҳаԥхьаҩцәа! Ажәа мыцхәы шәасыршьырц сҭахым, абас иҟан ашықәс аҩнуҵҟатәи сылкаа хәыҷқәа. Агәра ганы сыҟоуп ԥхьаҟа аинтерес зҵоу астатиақәа разырхиара шсылшо.
Ҳазҭалаз 2021 шықәса ацә иашықәсуп. Ацә ауаҩы изааигәоу, иҵоуроу ԥстәуп. Аблақәа ирхубаалоит аразра, ауаҩы иҟәаҟәа иқәу аџьабаа ицеиҩнашоит, анхара-нҵыраҿы акыр ихәарҭоуп. Убри аҟнытә агәыӷра сымоуп ҳазҭало ашықәс агәырҩақәеи ачымазарақәеи ықәызхыша, ауаа зегьы ҳзы иҳалалны, игәазырҳаганы, ԥхьаҟа ацареи аҳәатәеиқәшәареи ирышықәсны иҟалап ҳәа.
Ауаатәыҩса адунеи иқәуижьҭеи Ашықәс ҿыц иахылҿиаахьоу алкаақәа ҭаацәарацыԥхьаӡа ирымазар ҟалап. Сыстатиа хыркәшауа, урҭ маҷк иадамзаргьы сырзааҭгылоит. Иаагозар, сабду "Ашықәс ҿыц ауха ажәҩан хтны аеҵәақәа убозар, ашықәсан аҽаҩра бзиахоит" иҳәон. Ус иагьыҟалеит сынтәа.
Ашықәс ҿыц ауал шуқәу аҭалара ҵасым рҳәоит, аха усҭалаз ашықәс раԥхьатәи арыцхәқәа рзы ауалшәара бзиам ҳәа азгәарҭоит. Ашықәс ҿыц иаԥылатәуп агәалақәа ааныжьны. Згәы еизынхаз ӡәыр шәыҟазар, шәеинаалароуп, шәгәынхарақәа ииасуа ашықәс иазыншәыжь.
Ашықәс ҿыц раԥхьатәи амшқәа рзы ибзиаӡам ихьанҭоу аусқәа шәҽырзышәкыр, аџьабаа мыцхәы шәхы иашәырбар, ашәықәс зегьы џьабаала имҩасуеит рҳәоит.
Ашықәс ҿыц уаԥылароуп зегь рыла угәы алаҟаны, фатәыла-жәтәыла уеинҭәыла, уеибаргәырӷьаҵәа зыцыԥхьқәа хаддыло арыжәтә џьбарала аныҳәаҿа аанукыларатәы.
Ҽаанбзиала, Аԥсны! Ҽаанбзиала, аҩызцәа!
Ишәымазааит агәабзиара, ишәыгымзааит агәырӷьара! Еснагь ицқьазааит шәыгәқәа, илашазааит шәхы-шәҿқәа! Имаҷхааит шәара шәгәы шәзырхьра! Ишәыгымзааит шәҭаацәа!
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Мушьни Лашәриа диит 1938 шықәса, ажьырныҳәа 16 рзы аԥсуа қыҭа Кәтол, ажәабжьҳәаҩыс хара зыхьӡ рдыруаз анхаҩы Ҭаиа Лашәриа иҭаацәараҿы. Мушьни Лашәриа ажәеинраалақәа рыҩра далагеит 10-11 шықәса анихыҵуаз аамҭазы, аа-класск змаз Кәтолтәи ашкол данҭаз. Sputnik иаиҭаз аинтервиуқәа руак аҟны иара иазгәеиҭеит:" Сара поет-лирикк иаҳасабала сжанр ала аусура иацысҵоит. Астраномиатә аамҭа арҿиара иадҳәалам, аамҭа ҭацәы амазаара иаанагаӡом улатәаны ак уҩуеит ҳәа. Уи азы иаҭахуп акомпонентқәа рацәаны. Сара саанхоит споет-лирикны, иахьынӡасылшогьы..."
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Мушьни Таииа-иԥа, шәылаԥш ахара инаӡоит, шәажәа акрыԥхылнадоит. Исҭахуп шәныҳәаԥхьыӡ, шәзеиӷьашьара ҳауаажәлар рҟынӡа инажәгарц.
- Ҳазҭалаз Ашықәс Ҿыц, ҳанацәа, ҳабацәа, ҳашьцәа, ҳаҳәшьцәа, ҳауаажәлар зегьы ирыдысныҳәалоит. Иҳалоу ачымазараҿкы иахьцаз иахьааз ҳамбо ибжьаӡааит, ахабар зхабару уаҳа иҳамбааит сынтәарнахыс. Аныҳәа ду алԥха ҳаҳәоит, Анцәа ду илԥха ҳаҳәоит, ҳиашьапкуеит, даҳхылаԥшааит ҳҳәоит, иҳагу-иҳабзоу ҳанаижьааит, ҳаҭаимҵааит. Ҳарҭгьы ҳазыхиазааит иара иԥҟарақәа рықәныҟәара. Иахьынӡауала гәыцқьала-ԥсыцқьала аҟазаара, абри ауп зегь раԥхьаӡа сыуаажәлар ирзеиӷьасшьо. Абас еиԥш иҟоу имариам аамҭақәа раан, ауаҩы дзакәу, иуаҩра, инамыс, иҳалалра еиҳа инарҵауланы иааԥшуеит. Ажәытәтәи аԥшьаҩыраҿы иануп: "иузааигәоу, иуԥну бзиа дба"-ҳәа. Уи ҭӡык аҟны иуцынхо иакәзар ҟалоит, инаскьаны игылоу иакәзар ҟалоит, аха убри ауаҩы ибзиабара еиҳау акымзарак ыҟам ари адунеи аҿы. Аихаҵгылара жьрацәарала аума, гәыбылрала аума, ҩызарала- ҭахрала аума, сара уажәшьҭа сықәрагьы маҷӡам, абар 84 шықәса сырҭалоит, абри аԥсҭазаараҿы избахьоу иреиҳау ирыцкыу абри акәны сахәаԥшуеит. Схаҭагьы сымҩаҿы ауадаҩрақәа изныкымкәа-иҩынтәымкәа срықәшәахьан, исзааигәаз исызгәакьаз ауаа сҿырхуан, рхы-рыԥсы сыхҭнырҵон, убриала иахьагьы сшьапы сықәгылоуп. Аихаҵгылара, наҟ-ааҟтәи агәыбылра маҷӡак ауп иаҭаху ҳәа уҳәар ауеит иара, аха убри амаҷра аҿы аду ыҟоуп, убри анагӡара ҳалшо Анцәа ҳҟаиҵааит, абзиара шәымазааит сыуаажәлар ҩаԥхьа.
- Шәыԥсҭазаара ԥсыс иахоу шәырҿиара ауп, шәажәа сахьарк ауп, уи шәаԥхьаҩцәа еилыкка иаҳдыруеит. Ҳазҭагылоу аамҭазы шәырҿиара ахырхарҭа аганахь ала иҳашәҳәарц ишәылшои, гәҭакқәас ишәымои?
- Зыԥсы ҭоу, зшьапы еихызго, змахәар зшьахәар аус ауа, зыхшыҩ цқьоу ауаҩԥсы, ҳәарас иаҭахузеи, аҳасабқәа имоуп, агәҭыхақәа имоуп, дзырхәыцуа рацәоуп. Ашәҟәыҩҩы, арҿиаҩы иакәзар, уи ҳәарада еиҳагьы. Сыԥсҭазаара алитература иазкын, изаҟаразаалак уаҳа даҽакы хадарас иалхны исымамызт, иаасылшоз ахәыҷы аԥсуа литература аҿиара, ҳпоезиа арҿиара, мамзаргьы еиҭазгома, схатәы аԥысҵома, абри иазыскит. Исылшаз сылшеит, ицаз ашықәс азы еиҭаган салгеит иагьыскьыԥхьит абиблиа ажәытәӡатәи ахәҭа, аԥсалмқәа, Аҳ Дауҭ иашәақәа, даҽакала иуҳәозар, Анцәа изку, Анцәа ибзырӡы иазку ашәақәа. Дук хара имгакәа иҭыҵран иҟоуп абарҭ Аԥсалмқәеи, уаанӡа еиҭазгахьаз Аҿатә уасиаҭи шәҟәыкны рыҩбагьы. Убри даара гәаҳәарала сазыԥшуп. Ааигәа иаԥысҵаз споемақәа руак "Ашаеҵәа" аурысшәахь аиҭагара аус аиҿкаара саҿын. Дук хара имгакәа "Молодая гвардиа" аҟны атираж нагӡаны иҭыҵып ҳәа сгәы иаанагоит мызкы ҩымз рыҩныҵҟа. Аԥсныҟа иаараны иҟоуп, ирзысшараны иҟоуп. Уи еиҭеигеит еицырдыруа аурыс поет, аиҭагаҩ, уаанӡатәи сҩымҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиҭазгахьаз Михаил Синельников.
- Ҿыц зыҩра шәаҿу аҩымҭақәа рыӡбахә ҳашәҳәар ҟалоума?
- Ааигәа иаԥысҵеит ҳабацәа ирызку апоема "Ҳхылҵшьҭра". Зны Пушкин иҩуан "отродословня" ҳәа, иабацәа ирызкны, дызхылҵыз ишьҭра, ихы-иҵыхәа иазкны. Дарбан уаҩԥсызаалак, иабацәа рыхьӡ рыжәла, абиԥарала, абшьҭрала 5-6 анеиқәиԥхьаӡо ыҟоуп. Баграт Шьынқәба, 10-15 абшьҭра рҟынӡа еиқәиԥхьаӡон. Саргьы сықәрахь санынаскьа ихьаазго салагеит ҳабацәа рабацәа, ҳара ашәҟәҩыра ҳамамызт, ианымызт ана-ара рҭоурых, ус зеиԥш ажәаноуп ишаҳҳәо. Анцәа иџьшьаны, аԥсуа жәлар рашәақәа ирыбзоураны, ҳабацәа ирызкуа ашәақәа, аҳәамҭақәа акымкәа-ҩбамкәа еиқәханы иҟоуп. Аха, хаз-хазы игоу, а-5-тәи, а-10-тәи, а-15-тәи ашәышықәсақәа рзы инарылыҳәҳәоз ауаа, ахацәа рыԥсҭазаара рнысымҩа хадарала иугозар, ибжьаӡны иҟоуп. Таииа Лашәриа Хәыблыхә-иԥа сизааҭгыланы, иара иҿганы инысымҩа, иабшьҭра, урҭ зҭагылаз ауадаҩрақәа, амыҟәмабарақәа ирызкны поемак зҩит, рацәакгьы идуум рацәакгьы икьаҿым иара. Убри ааигәа агазеҭ "Еҵәаџьаа" ианысҵеит, ажурнал "Аҟәа" ахь аиагара саҿуп. Уаанӡатәи сеиҭагаҩцәа Москватәиқәа аиҭагара иаҿуп. Саԥхьа иқәуп, абыржәы сызхатәоу астол аҿы, "5 томов русской поэзии" ҳәа Евгени Евтушенко еиқәиршәаз.
Аурыс поезиа зқьышықәсатәи апоетцәа аӡәаӡәала иаирбоит, убри дахьӡеит иара иԥсы анҭаз. Зеиԥш хыс иамоуп "Поет в России больше чем поет, Десять веков русской поэзии" - ҳәа. Томк ҩба-хԥа кьыла иҟоуп, уамашәа иԥшӡаны, иӷәӷәаны еиҿкааны иҭыжьуп, аурыс поезиа аҭоурых зегьы уаныԥшылоит, уаԥхьоит. Сара зны даараӡа аџьабаа баны исылшоз ала, Аԥсуа поезиа антологиа еиқәсыршәеит. Ԥыҭк анҵы сҽазыскит урысшәала убри аналаг аҟаҵара. Аха, имариамхеит, сызҿыз рацәан. Уажәгьы сгәы азхьуеит, агәаҳәара сымоуп, еизызгахьоу аматериал даараӡа ирацәоуп аԥсуа поетцәа рҩымҭақәа урысшәала еиҭагоу, рыцҳарас иҟалаз, даараӡа ирацәоуп еиҭагам. Убарҭқәа еицырхырааны егьины абри сажәымҭыҽха абас еиԥш иҟоу ашәҟәы аҭыжьра "Аԥсуа поезиа антологиа урысшәала", ҳаамҭазы акы ԥнаҟо, акы аанаго, абри гәаҳәарас исымоуп. Ҳәарада, ирацәоуп сҩызцәагьы саргьы ҳнапы злакыу, агазеҭ "Еҵәаџьаа" аҭыжьра, ажурнал "Аҟәа" аҭыжьра, Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аусура уҳәа.
- Шәгәаҟынтә иаауа цәаҳәақәак шәырзаԥхьарц ҳҭахуп.
- Абри ашәышықәса ҳанҭалоз, азқьышықәса уҳәаргьы ауеит, убасҟан изҩыз ацәаҳәақәа рахьтә:
"Зқьышықәса умаз Аԥсны, ҽа зқьышықәса раамҭа уҭала
Ужәлар, уҩнра еибганы, уҟаз наӡаӡа лыԥхала!
Ҳабацәа рабацәа зны, абраҟа рыҵәҩаншьап адырсит,
Уԥыршәон ӡи-мцеи еисаны, азқьышықәсқәа рымҩа уахысит…"
- Иҭабуп, Мушьни Таииа-иԥа, ҳаиҿцәажәаразы! Ҽаанбзиала шәнеиааит!
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқәа рзы Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо аҧсуа ҭаацәарақәа Ажьырныҳәа мҩаԥыргоит. Традициала ишаԥу еиԥш, џьоукы аныҳәа анақәшәо амза 13 аухазы иныҳәо дыҟоуп, иҟоуп ажьира шәахьеи ԥшьашалеи иаҵагыло. Ҳара зыӡбахә ҳамоу Џьырхәа инхо Ажьиаа рҭаацәараҿы (Ажьиба Золотинск-иԥа Иури иҩнаҭа) аныҳәара мҩаԥыргоит иара анақәшәо аухазы иарбан мшызаалакгьы.
Дара рыҩнаҭаҿы абиԥарала ахьи аихеи аус адызулоз ыҟан, урҭ иахьагьы Ажьиреи Ахьиреи ирымҵаныҳәоит, аҩбагьы рымоуп. Ахьира амаа зку аиашьа еиҳабы Анатоли Ажьиба иоуп. Иури иакәзар, хазы анхара даналага, иаҿигаз Ажьира заҵәык ауп, уи ауп дзымҵаныҳәогьы. Ажьырныҳәа ахаҭа амш ааиаанӡагьы уи аҽазыҟаҵарақәа далагоит.
Адоуҳатә ҽрыцқьара изныкымкәа аӡбахә ҳҳәахьеит. Ажьырныҳәа аԥыларагьы адоуҳатә ҽрыцқьарала иалагоит. Аԥхьа игылоуп ҳәарада аныҳәаҩ ихаҿы – Ажьира, ма Ахьира амаа зкыу, аҭаацәа, ажәлантә зныҳәо. Аныҳәара мҩаԥызго аҩнаҭа ахаҵа аиҳабы Иури Ажьиба иоуп. Уи Ажьырныҳәа аламҭалаз ӡык наиқәиҭәоит, иҽирыцқьоит, иажәа раӡаны дцәажәоит, арыжәтә аҿы иҽникылоит. Иара ихаҭа иазгәеиҭоит абас: "Абри аныҳәара сагьналагоит, абас акы сакуашәа, сда еилыԥсаауа сааҟалоит, сагьналгоит – иаргьы насхыҵуеит. Ари Ҳаиҳа зымчу иҟынтә иаауа акоуп, дад, уи аныҳәара зегьы ирыхәҭам, иақәнагоу ҳәа иҟоуп", - иҳәоит Иури (Тыка) Ажьиба.
Уаҵәуха ныҳәаны еиԥш, иахьагьы рҽыдрыцқьоит, ӡык нарықәырҭәоит Ажьира иаҵагыло аҭаацәа зегьы. Ари аныҳәара иаԥхьанеиуа ихымԥадатәу ритуалуп.
Ишдыру еиԥш, аныҳәа ихадароу ашьтәа – аџьма-шьтәа ауп (аханатә шьтәас иҟаз ауаса акәын ҳәа зҳәо аҵарауаа ыҟоуп) – Шьашәы Ахьаҳ Ду ихьӡала, аха иҟоуп ацә, ма аӷаац зшьуагьы. Убас, Жьиаа рҭаацәараҿы аныҳәа аухазы шьтәас иршьуа ацә ауп, иара убас арбаӷьқәа аҭаацәа алахәылацәа рыцыԥхьаӡа – Шьашәы-рбаӷь ҳәа ззырҳәо. Абарҭ изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара иахысуеит.
Ажьырныҳәа ааигәахара хымш-ԥшьымш шагу зшьа карҭәаран иҟоу ашьтәа аҩны иҵадырԥхьоит. Аҵарԥхьара анаҳҳәо, уи иаанаго ашьтәа хазы иҭакны (аҩызцәа ирылаҵаны акәымкәа) ирбоит, акраҿарҵоит. Убасҵәҟьа иҵадырԥхьоит изыхныҳәараны иҟоу арбаӷьқәагьы. Убри алагьы изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара аетап иахысуеит уҳәар ауеит. Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазгьы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит. "Уажәы абзара уҳарбоит, нас агәи-агәаҵәеи уҳарбоит" ҳәа ражәа иалаҵаны ирҳәоит, аныҳәа ашарԥазы ианныҳәо.
Ажьира иаҵагыло зегьы еицны иара аҭыԥ ахь инеиуеит. Аныҳәаҩ ишахәҭоу еиԥш ала дрықәныҳәаны (аныҳәара аимпровизациатә ҟазшьа амоуп, зҽызымԥсахуа ажәақәа шалоугьы) ашьтәа ишьуеит. Нас аҷкәынцәа наицырхырааны ашьтәа ацәа ахырхуеит, ахәҭақәа еиҿыхны ачуан иҭаҵаны иржәуеит.
Убасҵәҟьа хазы арбаӷьқәагьы ҟарҵоит. Егьырҭ аҩнрақәа рҟынтәи аҩн ду ахь иаауа аҭаацәарақәа (Иури иҷкәынцәа, иҭацацәа, имаҭацәа) досу рмарҭхәқәагьы ааргоит: рыцыҧхьаӡа арбаӷьқәеи, ашылеи, аџьыкхыши, ацәеи. Аныҳәаҩ иара убас ирхиоит ацәашьқәа досу иааргаз рцәашьхәқәа рыла.
Изыхныҳәо зегьы анымазеихалак, ахәылԥаз, ажьира иаҵагыло зегьы еицны ажьирахь инеиуеит. Аныҳәаҩ аԥхьа ашьтәа агәи-агәаҵәеи зхоу ажьраҳаратә-ҵәы изнапык аҿы икны, егьи инапала ацәашьы кны дныҳәоит. Иара абраҟа ихдыртлоит аҭыԥ аҿы иҵоу аҳаԥшьа-ҩы, иара уи аҩы алагьы иныҳәоит.
Иазгәаҭатәуп аҭыԥ ахь ишаарго ашьтәа ацәагьы. Иара дзыхныҳәаз ашьтәа агәи-агәаҵәеи маҷк-маҷк намхны, аҩы нақәҭәаны, аџьыкхыш лақәырҳәҳәы "Ачбеи Чачбеи" ирызку аритуал мҩаԥигоит, нас егьырҭгьы агьама дирбоит. Ацәашьы наганы асаҟәа ашьапаҿы икыдиҵоит.
Анаҩс арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит, досу ицәашьгьы наихигоит, урҭгьы уаҟа ибылуеит. Изыхныҳәо арбаӷьқәагьы рыхқәеи ршьаԥқәеи еиламырҩашьакәа иара уа инаргоит.
Аныҳәаҩ зегьы данрықәныҳәалак ашьҭахь, досу иарбаӷь агәи-агәаҵәеи агьама дирбоит. Уи ашьҭахь ажьира иаҵагылоу зегьы аҳаԥшьа-ҩы рызҭаҭәаны инадиркуеит, урҭгьы "Алԥха-агәыԥха" ҳамаз ҳәа рхы иақәныҳәоит.
Ажьираҿы иныҳәаны ианалгалак, ркәац, рыкәтыжь рыманы аҩныҟа иааиуеит, аҳаԥшьаҩгьы заҟа рҭаху нҭыганы иааргоит. Аҩны ианыныҩнало, аҩнаҭа аҭацацәа (ари Ажьира иаҵагылам) рԥылоит "Алԥха-агәыԥха шәымазааит!" ҳәа иныҳәаныԥхьо. Наҟ-ааҟ еиқәгәырӷьо еибаныҳәоит.
Аҩнаҭа аҭацацәа дара рыҩнраҿгьы ажьира рыманы иҟазар, хазы аҩны аган аҿы, ҵлак амҵан рарбаӷь рыманы инеины рхы иақәныҳәоит. Убас ҟалҵоит Иури иаҳәшьа Лиуда Ажьиба Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу. Лара ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит. Уи дахьыҟоу аҩны уажәы иныҳәо лыҷкәын аиҳабы шиакәу ала, "бныхахә алԥха бымазааит" ҳәа длықәныҳәоит.
Абарҭ ақьабзқәа рышьҭахь зегьы аишәачарахь иниасуеит. Араҟа ихымԥадатәуп иара убас, изыхныҳәаз ашьтәеи арбаӷьқәеи рыбаҩқәа еизганы акы иахьамҟьашьыша ҭыԥк аҿы ижны анышә аҭара. Ари аныҳәара аухашаанӡагьы агәылацәа еиҭанеиааиуеит, еибаныҳәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ажьырныҳәа 16 – Sputnik. Акоронавирус зцәа иалаз, ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра змаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы, ажьырныҳәа 14 рзы.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 102-а, урҭ рахьтә 90-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 27-ҩык, ибжьаратәуп - 40-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 26-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 26-ҩык, амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 57-ҩык апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10486-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 152-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Апоет ихьӡ ануаҳалак, уи уара уаанӡа дудыруазҭгьы, иаразнак ихаҿсахьа убла ихгылоит, нас уи иччаԥшь, ихы-иҿы, ицәаҳәақәа… Аҵыхәтәантәи ажәашықәса рыҩнуҵҟала зыԥсҭазаара иалҵхьоу ҳашәҟәыҩҩцәа уанрызхәыцлак, иаразнак уааиҵаӷәӷәоит… Иара усгьы, хыԥхьаӡарала ирацәаҩым аԥсуаа ҳзыҳәан ҳҿахәы зҳәоз, ҳажәлар ҳахшыҩҭрақәа ҳәа изхәаԥшуаз, аӡәаӡәала инаҳалҵны ицеит. Урҭ инрыжьыз даара акрыҟоуп, абиԥарацыԥхьаӡа еиҵагыло зырхәыцша, изааӡаша, раԥхьаҟа изырԥшыша, ианшәарҭоугьы рзырдырша, иангәырӷьароугьы агәырӷьара иақәзыршәаша…
Машәырла зыԥсҭазаара иалҵыз Борис Алмасхан-иԥа Гәыргәлиа сара ҷыдала пату иқәысҵон, уаҩԥсык, интеллигентк, аԥсыуа хаҵак иаҳасабала даара сизгәдуун. Уи аҽыгәҽыгәҳәа дыччо данаауԥылалак, аԥсҭазаараҿы иумоу упроблемақәа зегьы ухаиршҭуан, урҭ раҵкыс иаҳараку, илашоу, жәлары зегьы еицыртәу акы ахь ухьаирԥшуан. Уи ала иҳәарц иҭахушәа "ҳара ҳхы есымша ҳахьӡар ҳалшоит, аус злоу ажәлар абзиара иақәшәааит". Насгьы, иара убри аҩыза ччаԥшьк иман, ианаауҿаирԥхалак, аҷараҳәа угәы ацаԥха ааиртуан!
Борис дпоет-трибунын, аҿаԥыц ӷәӷәа иҿан, уи дықәгылан иарбан аудиториазаалакгьы дахьцәажәаз, ишьҭахь ацәажәара гәаӷьыуацәан. Ҳара ҳқәыԥшқәан иара иаасҭа акыр, аха ашәҟәыҩҩцәеи аԥхьаҩцәеи реиԥыларақәа Борис дызлаз агәыԥ срыцны саргьы акырынтә Аԥсны араионқәеи ақыҭақәеи рҿы ҳамҩахыҵхьан… Уи ҳаницыз, аӷба ҳҭазшәа ҳхы ҳаԥхьаӡон!.. Амҩан убриаҟара жәабжь ҳзеиҭеиҳәон, еиҳараӡакгьы ашәҟәыҩҩцәа реиԥыларақәеи реицныҟәарақәеи, мамзаргьы ақырҭуа "ҭоурыхҭҵааҩцәеи" иареи реиҿагалырақәа, рымааибрақәа, ииашаҵәҟьан, убри ауаҩ, ԥшӡала, аамҭак иоуны дҟалар, абарҭ зегьы изҩыр, изакәытә ҭоурыхузеи ҳажәлар ирзынижьрыз угәахәуан…
Борис дуаҩы разын, дуаҩ қьиан, аха ианаацәгьарахалак, аҿаца-ҿацаҳәа уи ицәажәара, уи "иҟамчы" ашыҩҵәҳәа изхиҟьаз, дҵарауаҩума, дполитикума кыраамҭа ибызбызуа инхалон! Убри азы акәын, иара дахьтәаз, аибашьра иалагаанӡагьы, имҩаԥысуаз ақырҭқәеи аԥсуааи рҵарауааи ринтеллигенциеи реиқәшәарақәа рҿы дара еиҳа есымша ашҳам зҿаз ақырҭқәагьы рҽызхьаркуаз, избанзар Борис даарызцәырҵыр, ирзыԥшыз рдыруан!
Сара, раԥхьа иргылан, Борис Алмасхан-иԥа дызласгәалашәо, сара исыдҳәалоу ахҭысқәа рыла салагар сҭахуп. Ҳара ҳанқәыԥшқәаз, ажәеинраалақәеи ажәабжьқәеи зыҩуаз, усҟан алитература иааицеиҵагылаз аҿар ҳрацәаҩын. Убри азыҳәан, ажурнал "Алашара" есышықәса актәи аномер аҿар иҳарҭон. Нас, ажурнал анҭыҵлак, имҩаԥыргон ашәҟәыҩҩцәа хатәрақәа алархәны уи аномер аилыргара.
Убас, зеилыргара мҩаԥысуаз аҿар ирызкыз ажурнал "Алашара" актәи аномерк аҿы (уа ианын раԥхьаӡатәи сажәабжь "Саб") Борис даара игәаԥханы, иагыз-иабзазгьы даҩымсыкәа дцәажәеит. Убасҟан, Борис иеиԥш иҟаз апоет илаԥш "иахьыҵашәаз" акраанагон сара сажәабжь хәыҷы. Сҩызцәа зегьы сыдныҳәало иалагеит, иамыԥхьацызгьы иаразнак ажурнал ԥшааны иаԥхьеит. Убри инақәырццакны ашәҟәыҩҩы Џьума Аҳәбагьы уи ажәабжь игәаԥханы ақәҿиҭит агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аҟны. Иахьӡын уи астатиа "Амҩа уанықәлауа". Усҟан сара арҵаҩратә институт афилологиатә факультет актәи акурс аҿы стәан.
Борис Алмасхан-иԥа уинахысгьы аҿар даара илаԥш ҳхын. Аинститут аҿы иҳаман еиҿкааны алитературатә клуб. Уи напхгара аиҭон ҳарҭ арҿиара знапы алакыз астудентцәа зегьы ҳаԥсеиԥш бзиа иаабоз Владимир Платон-иԥа Анқәаб. Борис Алмасхан-иԥагьы уахь ирлас-ырласны днеилон, ҳҩымҭақәа реилыргара ихы алаирхәуан. Усҟан сара агазеҭқәеи ажурналқәеи рҿы акьыԥхьра салагахьан, ҿыц аҩра иалагаз аӡә иаҳасабала сыхьӡгьы рдыруан алитература иазҿлымҳаз.
Убарҭ ҳаиԥыларақәа руак аҿы Борис Алмасхан-иԥа ажәалагала ҟаиҵеит аинститут аҿы иҭыҵуаз алитературатә журнал "Арҩаш" редакторс сара сарҭарц. Владимир Платон-иԥагьы иаразнак дақәшаҳаҭхеит, астудентцәагьы, уи акәызшәа ирҭахыз, иаразнак рнапқәа ирҩахеит! Иахьеиԥш исгәалашәоит, Валентин Кәаӷәаниеи сареи Борис ажәа шиаҳҭаз иҳалшо зегьы ҳаицхырааны ишыҟаҳҵо ала! Борис сҟәаҟәа инапы нықәиҵан, "наҟ-наҟтәи шәусураҿы ишәыхәоит, мап ахьышәымкыз сеигәырӷьеит" иҳәан, ҳагьаагәыдикылеит!
Аиашаз, иахьагьы сгәы ихааӡа иҭоуп "Арҩаш" аус анадааулоз, аматериалқәа анеизаагоз, Алмасхан-иԥа илаԥш шаҳхыз, иҳаиҭоз ацхыраара. Аномерқәа рҿы апародиақәеи акритикатә статиақәеи инадыркны, алитературатә жанрқәа ирыҵаркуа зегьы еидаҳкылеит, ҩышықәса рыла ҩ-номерк ҭҳажьит, иахьагьы ибзиан исгәалашәоит афилологиатә факультет иҭаз астудентцәа зегьы шаҟа гәыблыла иаԥхьоз… Убри зегьы зыбзоуроу амҩа ҳақәызҵоз, иаҳхылаԥшуаз ҳарҵаҩцәа Владимир Анқәаби Борис Гәыргәлиеи роуп.
Борис Алмасхан-иԥа ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианналагоз иҷкәынцәа руаӡәк Абзагә хаҵарыла дҭахеит. Иаргьы ижәлар днарылагылан, аибашьра аанҵәаанӡа дахьиз, дахьааӡаз Очамчыра араион аҿы дыҟан, амитингқәа рҿы дықәгылон, хаҵарыла иҭахоз дрыхцәажәон, иара дахьырбоз, аибашьцәагьы, ақыҭауаагьы зегьы ргәы ӷәӷәахон, иҟарымҵашаз ҟарҵон.
Исгәалашәоит, Борис иашьак иеиԥш пату зқәиҵоз иҩыза бзиа, ҳашәҟәыҩҩы ду Алықьса Гогәуа 75 шықәса анихыҵ ииубилеи Тҟәарчал иҟарҵон. Арстәи Алықьсеи, Никәала Кәыҵниеи, сареи ҳаицны ҳашнеиуаз, Кәтол ҳныдгылан Борисгьы даҳгар акәын. Борис иҿы Кәтол ҳаннеи, астол рхианы, сасцәа дахьқәак изнеиуашәа дыԥшын! Ҳиҳәеит, сааҭбжак ада ҳамаӡам, аизара иаҳцәалагоит ҳәа, аха иаҳҳәоз заҳауадаз, иара инапала иршыз хԥа-хԥа фырџьан ауатка ҳаржәны, иахьынӡахәҭаз пату ҳақәҵаны ҳанындәықәлоз, иԥшәмаԥҳәыс Нелли Чычԥҳа днаҳадҟьан дцан, смашьына аԥхьа ашәшь быӷьқәа ааганы асаркьаҿы ицәыҵалҵеит. "Ари амшьҭазы ибзиоуп, амҩан амашәыр шәҟәыблаазааит!" – лҳәеит! Нас ҳахҩыкгьы ҳацыԥхьаӡа, шәара ақалақь аҿы шәынхоит, зегь аахәан ишәфоит лҳәан, сумкак-сумкак аҳасамаса, ашәырша-ссир инаркны, аџьынџьыхәа, араса, алаҳарҩа, хазынас иаарымаз зегьы ҳазҭалҵеит!.. Убри ахҭыс сара иахьа уажәраанӡагьы сгәы ихааӡа иҭахәхәа иҭоуп! Ҳаб иҩны ҳнеизшәа, ҳаимала-еиҿалаха ҳрышьҭит! Ари аҩыза ҟазҵо даара згәы ҭбаау, даара иаԥсыуаау, аиҩызара пату ду ақәызҵо ҭаацәароуп!
Хԥаҟа шықәса рышьҭахь, сара 50 шықәса анысхыҵуаз, Иван Папасқьыр ихьӡ зху абиблиотека хадаҿы Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла еиҿнакааз аиԥылараҿы, кәыркәа агәазы, аҽны Аҟәа ус шимамызгьы, ианиаҳа, Кәтолнтәи далыхәхәа дааит иара. "Сара Кәтол сызлатәоз, иацтәи сыстудент иахьа 50 шықәса ихыҵит ҳәа ансаҳа?" – иҳәан, ҩыга бзиаӡакгьы ааган сџьыба инҭеиҵеит. Нас, аизараҿгьы дықәгылар иҭахын, аха аамҭа ахьаҳцәеиҵыҵыз азы, "сара сцәажәара ара исызҭагӡаӡом, астол ахь ииазгоит, уа еиҳагьы аҳәатәы сымоуп" иҳәан, ҳаԥхьа днагылан, иашьа еиҳабык ишыҟаиҵашаз еиԥш, иҿынеихеит. Уатәи ицәажәара, уатәи иныҳәаԥхьыӡ, сара ԥсраҽнынӡа ахаангьы исыцзаауеит…
Борис Алмасхан-иԥа кырӡа шықәса ҵуан ажурнал "Алашара" аредколлегиа далеижьҭеи. Сара знызаҵәыкгьы исгәалашәом, уи аредколлегиа аилатәарақәа рҿы даннеиуаз, иҽазыҟамҵакәа, излацәажәо аматериал изымдыруа днеиуа. Уи иқәгыларақәа, ицәажәарақәа зегьы ибзиаӡаны иҽырзыҟаиҵон, раԥхьа тезис ҳасабла қьаад хәыҷык ианиҵон ииҳәашаз, нас еиԥкааны, еиҿкааны, иҭырҳәцааны, зегьы-зегьы дырзааҭгыланы дрыхцәажәон. Иахьақәрыӷәӷәатәызгьы иақәирӷәӷәон, аӡәгьы диеигӡаӡомызт, анхаҩ бзиа иеиԥш, икәаҭан иахьынӡахәҭаз "иҵеиҵон", "адацқәа" ирԥырхагамхартә! Зны-зынла ианирҿацацәозгьы ыҟан, нас ԥыҭк анҵлак, игәы хьаԥссаны, "исымҳәар акәын, аха исҳәазааит!" иҳәалон. Арҭ ацәаҳәақәа иара ишитәу зегьы ирдыруеит, ажәаԥҟак, афоризмк иеиԥшны иаанхеит!
Борис Алмасхан-иԥа ҳаԥсуа литератураҿы ишьҭа ӷәӷәаны иануп, апоезиаҿы, апрозаҿы, акритикаҿы, алитератураҭҵаараҿы, арҵаҩраҿы. Уи иқәра ахьынӡааихьази, илитературатә ԥышәеи рыла, хымԥада инарҭбаау прозатә формак далагарц иҭахын, иара иҳәалон еиԥш, "амчеизгара" даҿын. Избанзар аибашьраан дызлаԥшыз, иибаз, иара хаҭала ихигаз, апоезиа, ажәеинраала изҭагӡомызт, иҵегь аҽарҭбаауан, адацқәагьы ҟанаҵахьан игәаҿы. Аха имаӡеит, иаџьал ааины ишәхымс илагылахьан…
Адунеитә литератураҿы ирацәаҩуп ус ашәҟәыҩҩцәа изыхьхьоу, аԥсҭазааратә ҟыбаӡыбақәа иаарылҵны, еиҳа иантәаша, акранырҩыша, рыԥсҭазаара ахи аҵыхәеи изнысыз зегьы анеидырхәыцлаша, рбаҩхатәреи рымчи еиҳа идуу акы ианазыркша аамҭазы, рыԥсҭазаара ҿахҵәоит… Урҭ дара адунеи иқәнаҵы иҟарҵахьаз абзиарақәа зегьы, аҳалалрақәа зегьы рыхьӡар акәын, уи ашәарҭара иацәырыхьчар акәын, аха зны-зынла аҩсҭаа имч еиҳа ианеиҳахо ыҟоуп Анцәа имч аасҭа. Усҟан, зыԥсҭазаараҿы бзиарамзар цәгьара ҟазымҵац, згәы аартны адәы иқәу, иахьа аӡәы изы бзиарак анизыҟаҵа, уаха ҭынч ираҳаҭны ицәоу акгьы ихәаӡом, иҟаиҵаз иззыҟаиҵаз ирзынхоит, иара иаџьал анааи, акгьы дазыхьчаӡом… Ах, уи шаҟа ииашамзеи, аха аԥсҭазаара азакәанқәа аӡәыр иҭаххеит ҳәа изыԥсахуама, узырнахом, узаарыхом…
Ҳпоет гәлымҵәах Алықьса Лашәриа иҳәахьеит: "Ауаҩы дыҟанаҵ мрашәа дыԥхалароуп!" – ҳәа. Ииашаҵәҟьан, сара исзааигәаз, издыруаз апоетцәа рҟнытә, аӡәыр мрашәа дыԥхахьазар, аӡәыр уаҩрала, ламысла, ԥсыуала Аԥсны абаагәара акәыршазарц иҭахызар, аӡәыр ианаҭахха аамҭазы ижәлар рзы игәы ҭыхны ирыҭатәызар – ириҭозар, аӡәыр, умилаҭ рхаҵкы ицатәуп ҳәа иарҳәар, уаҩԥсык иҽирҵысаанӡа "Сара ара сыҟами!" зҳәоз иара иакәын…
Ҳара абри иҩыза ауаҩԥсы, апоет гәыбылҩы дызмаз ажәлар, абри иҩыза Аԥсуа дызцәыӡыз, хыхьынтә мчык иҳаҵанаҳәоит усеиԥш иҟоу ауаҩы еиҭах иааӡаразы, аԥсабара акгьы ишамеигӡо, иҭаҵәахны иамоу амчқәа шеизнаркәкәо, аха иара иагәаԥхартә, аказы иахьымхәыртә, ԥсыцқьала ахымҩаԥгара шаҭаху. Избанзар ԥсыцқьала адәы иқәыз ауаҩы иҭыԥан иара иеиԥш акрызҵазкуа, змилаҭ рхьаа зхьаау ауаҩы деиҭацәырҵырц азы аԥсыцқьақәа зқәыло ацҳа цқьазароуп, шьапыҟьашьык данымлацзароуп. Уи аҩыза ацҳа аиқәырхаразоуп, ахҵаразоуп Борис иеиԥш иҟаз ауаа Анцәа инапы иадыхҵәалан, ишаны адәы изықәиҵаз.
Ҳара иаҳхароу, урҭ реиԥш иҟоу ауаа ахьаҳзымыхьчо, иахьынӡахәҭоу ҳахьзырхымӡыӡаауа ауп…
Ҳара иаҳхароу, урҭ зыԥсоу дара рыԥсы анҭоу иахьаҳзеилымкаауа ауп…
Ҳара иаҳхароу, дара рышьҭахь, урҭ злацаз рыграпара заа иахьаҳцәеимаԥсо ауп…
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқәа рзы Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо аҧсуа ҭаацәарақәа Ажьырныҳәа мҩаԥыргоит. Традициала ишаԥу еиԥш, џьоукы аныҳәа анақәшәо амза 13 аухазы иныҳәо дыҟоуп, иҟоуп ажьира шәахьеи ԥшьашалеи иаҵагыло. Ҳара зыӡбахә ҳамоу Џьырхәа инхо Ажьиаа рҭаацәараҿы (Ажьиба Золотинск-иԥа Иури иҩнаҭа) аныҳәара мҩаԥыргоит иара анақәшәо аухазы иарбан мшызаалакгьы.
Дара рыҩнаҭаҿы абиԥарала ахьи аихеи аус адызулоз ыҟан, урҭ иахьагьы Ажьиреи Ахьиреи ирымҵаныҳәоит, аҩбагьы рымоуп. Ахьира амаа зку аиашьа еиҳабы Анатоли Ажьиба иоуп. Иури иакәзар, хазы анхара даналага, иаҿигаз Ажьира заҵәык ауп, уи ауп дзымҵаныҳәогьы. Ажьырныҳәа ахаҭа амш ааиаанӡагьы уи аҽазыҟаҵарақәа далагоит.
Адоуҳатә ҽрыцқьара изныкымкәа аӡбахә ҳҳәахьеит. Ажьырныҳәа аԥыларагьы адоуҳатә ҽрыцқьарала иалагоит. Аԥхьа игылоуп ҳәарада аныҳәаҩ ихаҿы – Ажьира, ма Ахьира амаа зкыу, аҭаацәа, ажәлантә зныҳәо. Аныҳәара мҩаԥызго аҩнаҭа ахаҵа аиҳабы Иури Ажьиба иоуп. Уи Ажьырныҳәа аламҭалаз ӡык наиқәиҭәоит, иҽирыцқьоит, иажәа раӡаны дцәажәоит, арыжәтә аҿы иҽникылоит. Иара ихаҭа иазгәеиҭоит абас: "Абри аныҳәара сагьналагоит, абас акы сакуашәа, сда еилыԥсаауа сааҟалоит, сагьналгоит – иаргьы насхыҵуеит. Ари Ҳаиҳа зымчу иҟынтә иаауа акоуп, дад, уи аныҳәара зегьы ирыхәҭам, иақәнагоу ҳәа иҟоуп", - иҳәоит Иури (Тыка) Ажьиба.
Уаҵәуха ныҳәаны еиԥш, иахьагьы рҽыдрыцқьоит, ӡык нарықәырҭәоит Ажьира иаҵагыло аҭаацәа зегьы. Ари аныҳәара иаԥхьанеиуа ихымԥадатәу ритуалуп.
Ишдыру еиԥш, аныҳәа ихадароу ашьтәа – аџьма-шьтәа ауп (аханатә шьтәас иҟаз ауаса акәын ҳәа зҳәо аҵарауаа ыҟоуп) – Шьашәы Ахьаҳ Ду ихьӡала, аха иҟоуп ацә, ма аӷаац зшьуагьы. Убас, Жьиаа рҭаацәараҿы аныҳәа аухазы шьтәас иршьуа ацә ауп, иара убас арбаӷьқәа аҭаацәа алахәылацәа рыцыԥхьаӡа – Шьашәы-рбаӷь ҳәа ззырҳәо. Абарҭ изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара иахысуеит.
Ажьырныҳәа ааигәахара хымш-ԥшьымш шагу зшьа карҭәаран иҟоу ашьтәа аҩны иҵадырԥхьоит. Аҵарԥхьара анаҳҳәо, уи иаанаго ашьтәа хазы иҭакны (аҩызцәа ирылаҵаны акәымкәа) ирбоит, акраҿарҵоит. Убасҵәҟьа иҵадырԥхьоит изыхныҳәараны иҟоу арбаӷьқәагьы. Убри алагьы изыхныҳәаран иҟоу ашьтәақәагьы аҽрыцқьара аетап иахысуеит уҳәар ауеит. Ашьтәа ианахныҳәо аламҭалазгьы аҿы ӡык нақәҭәаны ирыӡәӡәоит. "Уажәы абзара уҳарбоит, нас агәи-агәаҵәеи уҳарбоит" ҳәа ражәа иалаҵаны ирҳәоит, аныҳәа ашарԥазы ианныҳәо.
Ажьира иаҵагыло зегьы еицны иара аҭыԥ ахь инеиуеит. Аныҳәаҩ ишахәҭоу еиԥш ала дрықәныҳәаны (аныҳәара аимпровизациатә ҟазшьа амоуп, зҽызымԥсахуа ажәақәа шалоугьы) ашьтәа ишьуеит. Нас аҷкәынцәа наицырхырааны ашьтәа ацәа ахырхуеит, ахәҭақәа еиҿыхны ачуан иҭаҵаны иржәуеит.
Убасҵәҟьа хазы арбаӷьқәагьы ҟарҵоит. Егьырҭ аҩнрақәа рҟынтәи аҩн ду ахь иаауа аҭаацәарақәа (Иури иҷкәынцәа, иҭацацәа, имаҭацәа) досу рмарҭхәқәагьы ааргоит: рыцыҧхьаӡа арбаӷьқәеи, ашылеи, аџьыкхыши, ацәеи. Аныҳәаҩ иара убас ирхиоит ацәашьқәа досу иааргаз рцәашьхәқәа рыла.
Изыхныҳәо зегьы анымазеихалак, ахәылԥаз, ажьира иаҵагыло зегьы еицны ажьирахь инеиуеит. Аныҳәаҩ аԥхьа ашьтәа агәи-агәаҵәеи зхоу ажьраҳаратә-ҵәы изнапык аҿы икны, егьи инапала ацәашьы кны дныҳәоит. Иара абраҟа ихдыртлоит аҭыԥ аҿы иҵоу аҳаԥшьа-ҩы, иара уи аҩы алагьы иныҳәоит.
Иазгәаҭатәуп аҭыԥ ахь ишаарго ашьтәа ацәагьы. Иара дзыхныҳәаз ашьтәа агәи-агәаҵәеи маҷк-маҷк намхны, аҩы нақәҭәаны, аџьыкхыш лақәырҳәҳәы "Ачбеи Чачбеи" ирызку аритуал мҩаԥигоит, нас егьырҭгьы агьама дирбоит. Ацәашьы наганы асаҟәа ашьапаҿы икыдиҵоит.
Анаҩс арбаӷьқәагьы ргәи-ргәаҵәеи араса-ҵәқәа инархаҵаны досу хаҭа-хаҭала изтәу ихьӡ наҳәаны дрықәныҳәоит, досу ицәашьгьы наихигоит, урҭгьы уаҟа ибылуеит. Изыхныҳәо арбаӷьқәагьы рыхқәеи ршьаԥқәеи еиламырҩашьакәа иара уа инаргоит.
Аныҳәаҩ зегьы данрықәныҳәалак ашьҭахь, досу иарбаӷь агәи-агәаҵәеи агьама дирбоит. Уи ашьҭахь ажьира иаҵагылоу зегьы аҳаԥшьа-ҩы рызҭаҭәаны инадиркуеит, урҭгьы "Алԥха-агәыԥха" ҳамаз ҳәа рхы иақәныҳәоит.
Ажьираҿы иныҳәаны ианалгалак, ркәац, рыкәтыжь рыманы аҩныҟа иааиуеит, аҳаԥшьаҩгьы заҟа рҭаху нҭыганы иааргоит. Аҩны ианыныҩнало, аҩнаҭа аҭацацәа (ари Ажьира иаҵагылам) рԥылоит "Алԥха-агәыԥха шәымазааит!" ҳәа иныҳәаныԥхьо. Наҟ-ааҟ еиқәгәырӷьо еибаныҳәоит.
Аҩнаҭа аҭацацәа дара рыҩнраҿгьы ажьира рыманы иҟазар, хазы аҩны аган аҿы, ҵлак амҵан рарбаӷь рыманы инеины рхы иақәныҳәоит. Убас ҟалҵоит Иури иаҳәшьа Лиуда Ажьиба Уаҭҳара аҩнра ҳәа дахьыҟоу. Лара ҵлак ашьапаҿы днеины, ларбаӷь, лчашә, лцәашьы, лҩы наганы лныхахә ахьӡала дныҳәоит. Уи дахьыҟоу аҩны уажәы иныҳәо лыҷкәын аиҳабы шиакәу ала, "бныхахә алԥха бымазааит" ҳәа длықәныҳәоит.
Абарҭ ақьабзқәа рышьҭахь зегьы аишәачарахь иниасуеит. Араҟа ихымԥадатәуп иара убас, изыхныҳәаз ашьтәеи арбаӷьқәеи рыбаҩқәа еизганы акы иахьамҟьашьыша ҭыԥк аҿы ижны анышә аҭара. Ари аныҳәара аухашаанӡагьы агәылацәа еиҭанеиааиуеит, еибаныҳәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Sputnik, Саида Жьиԥҳа
Жәларбжьаратәи аинформациатә маҵзуреи арадиои Sputnik ахь 2020 шықәсазы иаасышьҭыз раԥхьатәи материалын Ҭырқәтәыла имҩаԥысыз, ҳџьынџьуаа ирызкны иҭыжьыз ашәҟәы-альбом "Амра ашәахәақәа" аӡыргара иазкыз. Анаҩс Sputnik алшара снаҭеит арадио аҟны алацәажәара. Убас, Аԥсныҟа саныхынҳә, апресс-центр аҿы Sputnik Аԥсны анапхгара исзеиҿыркааит аӡыргара. Ари аусмҩаԥгатә абзоурала ашәҟәы-альбом "Амра ашәахәақәа" аӡбахә алаҩит ҳтәыла зегьы.
Апандемиа аамҭазы Sputnik ахь иаасышьҭуаз иреиуахеит акоронавирус атема зныԥшуаз анҵамҭақәагьы. Зегь раасҭа аԥхьаҩцәа ахҳәаа ззыруз акәхеит "Сшәишәи акоронавирус ишақәӡыз" захьӡыз аколонка. Уи иацыз агәамҵреи аччархәреи ажәлар еиуеиԥшымкәа ирыдыркылеит.
Адунеи иалаҵәаз ачымазара ҳабзазара иаланагалаз аԥкырақәа ирхырҟьаны ишысҭахыз еиԥш аус сзымуит аҟнытә, аиҳарак аколонкақәа ракәын изыҩуаз сынтәа. Аԥхьаҩцәа ибзианы ирыдыркылеит аҭыԥҳацәеи арԥарцәеи рлахьынҵа иазкны, иҟалахьоу ахҭысқәа шьаҭас измаз "Ан лҳақ узгом", "Аԥшӡа насыԥда дшаанхаз", "Аԥҳәыс лыпату" захьӡыз уҳәа акьыԥхьымҭақәа.
Убас иалскаауа материалуп Леуант Қәинаӡеи Спирдон Адлеибеи аиашьара шрыбжьалаз иазку. Уи абзоурала забду идҳәалаз ажәабжь еиҭазҳәаз Цандрыԥшь аҳаблан инхо Инна Бенделианԥҳаи ари анҵамҭа иаԥхьаз Ҭырқәтәылатәи ҳџьынџьуаҩ Еџье Џьаԥраԥхаи аиуара шрыбжьаз аанарԥшит. Рҩыџьагьы аибабара рыбжьанаҵеит. Уи, хымԥада, ихҭыс дуны исыԥхьаӡоит.
2020 шықәсазы Sputnik иаднакылаз сусумҭақәа рахьтә х-нызқьҩык инареиҳаны аԥхьаҩцәа зауз акәхеит Жәларбжьаратәи ахәыҷқәа рыхьчара амш аҽны исышьҭыз, Гагра ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа хәыҷқәа реициира иазкыз ажәабжь.
Ахәыҷқәа рыхьчара амш аламҭалаз: Гагра ҩыџьа-ҩыџьа аԥсуа сабицәа еициит>>
Сынтәа Sputnik иснаҭеит алшара арадио аҿгьы схы ԥысшәарц. Азыӡырҩцәа ирыдызгалеит апоетесса Белла Барцыцԥҳа слыҿцәажәаны аус здызулаз "Гагра анцәахәы дшамаз", "Асаӡқәа аныха ишамҵаныҳәоз", "Аҭырас ныҳәара" уҳәа захьӡыз аҭоурыхқәа.
Sputnik асаит аҟны аԥхьаҩцәа ирыдызгалеит ашәҟәы ҟаԥшь иану Лӡаатәи акәуақәа ирызкыз аматериал. Хаҭала Лӡаатәи ахәыҳаракырақәа сырҭааит абиолог Умар Џьакониа сицны. Ажәакала, Sputnik иабзоураны сыблала избеит адгьылбжьарамшынтә акәуақәа рнызарҭа ҭыԥқәа. Аҽны сара сзы иҿыцыз аартрахеит Лӡаатәи ахәыҳаракырақәа руак Аҵангәара ҳәа изышьҭаз аҭоурых аилкаара. Уи иазку анҵамҭа аԥхьаҩцәа алшара шәыман, иахьагьы шәаԥхьарц шәылшоит Sputnik асаит аҟны.
"Ҳанашә Аҭрышбеи Ӡызлани Гагра ишеиқәшәаз" захьӡыз, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаҩ Озқан Чкок ианду лҟынтә иаҳаны исзеиҭеиҳәаз ахҭыс аԥсуа ҵарауаа рыбжьарагьы аинтерес цәырнагеит.
Амаҭқәа знапы иазыршьцылоз Калдахәара инхоз Ӡаби Сымсымԥҳа лҭоурых Sputnik асаит аҿы ианцәырҵ, иаршанхаз аԥхьаҩцәа аӡәырҩы ҭелла рыҽсымаданы ииашаҵәҟьазма ҳәа исызҵаауан. Анқәабԥҳаки Ԥачлиаԥҳаки рандуцәагьы амаҭ абызшәа шырдыруазгьы сеилдыркааит ари анҵамҭа ианаԥхьа.
Sputnik иӡырнагеит сынтәа аус здызулоз "Ицәажәо аҭыӡқәа" захьӡу апроект ҿыц. Уи азкуп иахьа уажәраанӡа Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо еиқәханы иҟоу, шәышықәса ирҭысхьоу аԥсуа кәасқьақәа раарԥшреи, рыԥшәмацәа рҭоурых аҭҵаареи. Sputnik ажурналист Алхас Манаргьиеи сареи ҳанеиҿцәажәа ашьҭахь, ирацәаҩхеит акәасқьақәа змоу рзы адырра сызҭаз арадиозыӡырҩцәа.
"Ицәажәо аҭыӡқәа" апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны аекспедициа мҩаԥызгонаҵы Sputnik асаит азы аматериалқәагьы срышьҭан. Убас Гәдоуҭа араион, Ҟәланырхәа ақыҭан Гьаргь Аргәын икәасқьа анҭысхуаз, аԥшәма исирбеит амҳаџьырра аамҭақәа раан Ҭырқәтәылаҟа иахнагаз, иабду иаб иҟынтә еиқәырханы имаз ашәақь. Уи аҭоурыхгьы згәаҵанӡа инеиз аԥхьаҩцәа маҷҩым.
Sputnik аҿы уажәшьҭа сара схатәы аԥхьаҩцәа сымоуп азы, уи еиҳагьы аҭакԥхықәра сыднаҵоит. Иахьа аҿкы чымазара иахырҟьаны сусураҿы аԥынгылақәа сызцәырҵуазаргьы, дара раҳаҭыр баны есыҽны сазҿлымҳауп аинтерес зҵоу, ргәы шьҭызхуа, изырхәыцуа аҭоурыхқәа реилкаара.
2020 шықәса згәалаҟазаара бжьнамхыз аӡәы дыҟамзар ҟалап, аха ҳара ҳгәыӷрақәа ҿыцәаара рықәым. Ҳазҭалаз 2021-тәи ашықәс ҿыц азы доусы абзиарақәа шәзыԥшыз. Еснагь шәыҩнаҭақәа рҿы аччабжь галааит. Ажәабжь ссирқәа шәыԥсҭазаара дырлашааит. Ҽаанбзиала!
АҞӘА, ажьырныҳәа 16-Sputnik. Роспотребнадзор иатәу аепидемиологиатә ҭҵаарадырратә институт иазнархеит акоронавирус "британиатәи" аштамм аилкааразы атест, иара авирус 1,5 сааҭ рыла ишьақәнырӷәӷәоит, абри атәы аанацҳауеит апресс-маҵзура.
"Атест еилнакаауеит амутациа зауз акоронавирус. Ахархәара зырҭо атехнологиақәа иалдыршоит сааҭки бжаки рыҩнуҵҟа анализ аҭак аарԥшра, егьырҭ атестқәа ракәзар аамҭа рацәа рҭахуп", - аҳәоит адырраҭараҿы.
Иазгәаҭоуп, уажәазы иаԥҵоу атест ахарахәаразы аԥышәа иахысуеит, аиԥш зеиԥшу еидкылоу ареагентқәа раԥхьатәиуп адунеиаҿы.
Ԥхынҷкәын аҽеиҩшамҭазы аҳәамҭа ҟаҵан, акоронавирус 70 процент рыла еиҳа иҿку амутациа ҿыц аарԥшуп Британиа ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Иарбан милаҭзаалак, жәаҳәарада ирыман жәытәаахыс иаауаз аԥҳәызба лҭеиҭыԥш, леиҿартәышьа иадҳәалоу аидеалқәа. Кавказ иқәынхо ажәларқәа ирызҿлымҳаз, рыҭҵаара зҽазызшәоз аурыс аруаҩ-ԥшыхәҩы Ф.Ф. Торнау ҭаацәарак аҿы ибла хызкыз ԥсыуа ԥҳәызбак лыԥшӡара иазкны абас иҩуан: "Никогда я не встречал подобной изумительной красоты, никогда не видел подобных глаз, лица, стана, я смешался, забыл, что мне надо делать, и только глядел на нее. Она покраснела, улыбнулась и скрылась в дверях тихо, плавно, подобно видению".
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Аԥсуаа ҳҿы наџьнатә аҭыԥҳа пату лықәын, дҳаракны дыркын, лыԥшӡара иазҳәаны шеишықәсала ишьақәгылоз аԥсуа жәлар ридеал излаҳәо ала, дрылаҟазар акәын абас еиԥш иҟоу аҟазшьа ҟаимаҭқәа: лшьапқәа еинааланы, лӡара паны амацәаз икылуршәо, лыхәда аҵәцеиԥш еихачаԥа, лгәышԥы ҭыгацәамкәа, лыбӷа иашахәҵәаӡа, лнацәкьарақәа еизыхәхәаны, лыхцәы шьқьыруа лызқәа ирықәны. Абас еиԥш аҭыԥҳа аԥсабара илынаҭаз аҭеиҭыԥш ианаваргыланы илымазар акәын ахшыҩ цҳафыр, аҟәыӷара.
Хыхь еиқәыԥхьаӡаз аҟазшьақәа ирылаҟаз аҭыԥҳацәа ирхырымҳәаар залшомызт ашәеи ажәеи. Имаҷым аԥҳәызба лыԥшӡара атәы ҳазҳәо жәлар рашәақәа, даҽакала иаҳҳәозар, абзиабаратә ашәақәа. Урҭ ашәақәа рҟны шамахамзар иаахтны абзиабара иалацәажәомызт, уи ихадоу цәаҩатә ҷыдароуп ҳмилаҭ рзы. Бзиа еибабаз арԥызбеи аԥҳәызбеи хыхь-хыхьлоуп акәымзар, рыбзиабара атәы иаахтны ашәақәа рҿгьы иаадырԥшуамызт.
Аԥсуа жәлар рыбзазаратә поезиа иаҵанакуа абзиабаратә ашәақәа реиҳараӡак аԥҳәызба илҳәамҭаны ауп ишышьақәгылоу, мамзаргьы арԥызбеи аԥҳәызбеи еимданы ирҳәон. Аха иҟоуп арԥыс ихала ианынаигӡозгьы.
Абзиабаратә ашәақәа иахьаҭыԥыз, ианаҭыԥыз аԥхьарца ма ачамгәыр иацырҳәон.
Уажәазы хшыҩзышьҭра аҳҭап арԥызба иигәаԥхаз аԥҳәызба илхиҳәаауаз жәлар рыбзиабаратә ашәақәа рҿынтә ажәа лыԥшаахқәа:
Быхцәы ҟаԥшьы – гәы ҟаҵага,
Алмас еиԥшуп быблақәа,
Хрыжь-хрыжь ибҳәо бажәақәа
Ирыҵашьыцуеит бықәлацәа,
Арԥар шьахәқәа, ҽырбацәа,
Ббара иашьҭоуп иацәнымхауа,
Уахь инеиуеит еицырхәхәа.
Иаагоу жәлар рашәа ацыԥҵәахаҟны асимволтә ҵакы рымоуп лыхцәы, лыблақәа рыԥшшәы, аҭыԥҳа зегьы дрылукаартә дҟазҵо лҟәыӷара, лцәажәара.
Раӡын даҷшәа деихаршәуп.
Ӡахәа ҟамчшәа деихатаруеит.
Сҭамԥыл қаруаш абла лхоуп,
Деихатаруеит, деихышәашәоит.
Иаагаз аҿырԥштәы иҳәаақәнаҵоит еиҳарак лцәа-лжьы, леиҿартәышьа, зегьы рыла леинаалара.
Амсыр қьаадыш цәеи-жьи бықәуп,
Ашьауардын ахшыҩ бымоуп,
Аҵыс мҩас асахьа ҭыбхуеит,
Ашәуа ҟамчеиԥш беихатыруеит,
Раӡын даҷшәа беихаԥсоуп,
Ашьха каԥкаԥ абжьы бхоуп.
Ара аҭыԥҳа даҿырԥшуп: амсыр қьаадыш, ашьауардын, ашәуа ҟамчы, иара убас зегьы рыла деинааланы, ашьха каԥкаԥ абжьы хаа лхоуп.
Иазгәаҭатәуп, ишуԥыло аҭыԥҳа адәахьтәии лыҩнуҵҟатәии лыԥшӡара, лцәаҩатә ҟазшьақәа аазырԥшуа ажәа лыԥшаахқәа (ҳаамҭа иақәыршәаны иаҳҳәозар "акомплиментқәа"). Иаагозар, адәахьтәи лыԥшӡара, лҭеиҭыԥш адырбоит абас еиԥш иҟоу ажәақәа: "Лыхәда – ҵәыцоуп, лыхцәы сырмоуп", "Амаахыр еиԥшуп быблақәа", "Еихышәашәоит бӡара", "Злагәы ҭбаау, мыцхәы игәку", "Цәашьыда иԥхо, цәымзашәа илашо" уҳәа. Убас лыҩнуҵҟатәи лыԥшӡара, лгәаҭа, лҟыбаҩ азырбо иреиуоуп: "Ашьауардын ахшыҩ лымоуп", "Аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит", "Ашьха каԥкаԥ абжьы лхоуп".
Ишаҳбаз ала, аҭыԥҳа лыԥшӡара, леилаҳәашьа, лхымҩаԥгашьа еиуеиԥшым амаҭәар ԥшӡақәа ирҿырԥшуп: лцәа-лжьы - амсыр қьаадыш, лӡара – араӡын даҷ, аӡахәа ҟамчы, лыблақәа - Сҭамԥыл қаруаш, лыбжьы – ашьха каԥкаԥ уҳәа убас иҵегьы.
Иааидкыланы иуҳәозар, ас еиԥш иҟоу аҟазшьақәа ирылаҟоу аԥҳәызба ԥхьаҟа аӡәы иҩнаҭа зырлашаша, иҿырԥшыгахашаз ҭацаны лсахьа ҭыхуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ацәа – ауаҩы зда ԥсыхәа имам, игәабзиареи иԥсҭазаареи иахәҭаку акы акәны иҟоуп. Аԥсуа жәлар рмифологиаҿы ацәа ианцәахәны ирыԥхьаӡон Напкылҵәеи Цәаблаҟи. Ашьыжь агылара зцәыуадаҩу, инамыцхәны ацәара бзиа избо изы иахьа уажәраанӡагьы ирҳәоит "Дцәарҭанхалеит" ма "Цәаблаҟы дылкит" ҳәа.
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Ацәа ауаҩы изы иԥсыршьагоуп, убасгьы ацәа иузаанартуеит ҵҩа змаӡам аҵыхәтәанынӡа иҭҵаам аԥхыӡқәа рдунеи.
Схәыҷра ашықәсқәа раан сыцәа арҭынчразы Ҭхьына ақыҭа иалиааз санду Нусиа Шьынқәба-Ашхаруа лҟнытә лассы-лассы исаҳалон абарҭ ажәақәа: "Нанду бара дбыкәыхшааит, барӷьажәҩа Ҳазшаз итәарҭоуп, бармажәҩа - аҩсҭаа. Банышьҭало аԥхыӡ бзиақәа ббаларц, Ҳазшаз дыбхылаԥшларц, барӷьажәҩа ааныжьны бармажәҩа бақәиа, нас аԥхыӡ бзиақәа ббалоит. Аҩсҭаа бымԥан дзааиӡом!" ҳәа.
Аԥхыӡ бзиа убар, жәаҳәарада угәы азнарҳауеит. Аԥхыӡқәа ирызку аилкаарақәа рҿы хшыҩзышьҭра арҭон аӡы, избан акәзар иара аԥсҭазаара, абзиара иасимволуп, аха уи инамадангьы еиуеиԥшым аҭагылазаашьақәа ирҟазшьарбагоуп:
Аԥхыӡқәа ирыдҳәалоу агәаанагарақәа, жәлар разгәаҭарақәа еиуеиԥшым амаӡақәа узаадыртуеит, иаагозар:
"Аԥхыӡ бааԥс убар аҵкыс, ушааԥшуа иухугар еиҳа еиӷьуп" аҳәоит жәлар ражәаԥҟақәа руак. Ҳәарада, ауаҩы иибо аԥхыӡқәа еснагь еиԥшым, аԥхыӡ бааԥс убазар, иубаз ацәгьара лабҿаба иҟамларазы урықәныҟәар ауп иҷыдоу азгәаҭарақәа:
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҳамҭа – ари ауаа рыҩнуҵҟатәи реизыҟазаашьа аазырԥшуа актуп. "Аҳамҭа" ақьабзтә ҵакыла уахәаԥшуазар, уи ауаҩы аԥсабара иаиҭо аҳамҭа аҵанакуеит, ахаҭабура аҳасабала – иаҳҳәап: "зқьы ааӡаны шәкы абна алаҵара". Ҳамҭас, ҭабурас иаанрыжьуеит иара убас, иԥшьоу ҭыԥк аҿы амаҭәарқәа (иаҳҳәап: ашәарыцацәа ашьха ианхыҵуа уи ашьапаҿы иаанрыжьуа ахҿа, аҳәа, ма даҽа бџьармаҭәак). Мамзаргьы аныҳәаҩ дандырныҳәо ихымԥадатәны аҳамҭа ирҭоит.
Аҳамҭа (маҭәарк) аӡәы даҽаӡәы иҭара аритуалтә ҵакы ныҟәнагоит, убри азын ихадароуп ҳамҭас иҟауҵо закәу, иуҭо амаҭәар ахаҭа аҵакы.
Аҳамҭақәа зегь раԥхьа игылоуп ачеиџьыка. "Ичеиџьыка инапы иқәыргылан диԥылеит" рҳәоит аԥсуаа, уи еиҳау аҳамҭа ыҟаӡам ауаҩы изы.
Ауаҩы идкылашьа зегьы иреиҳау малуп, убри аан ихадароу аишәа заҟа беиала ирхиоу акәым, аԥшәма ихаҭа ари акт иазыҟазаашьа ауп, уи иаанарԥшуеит иззынархоу ушизыҟоугьы.
Иалкаатәуп, ачеиџьыка шхадароу шааԥшуа аԥсуаа рныҳәаратә қьабзқәа рҿы. Иарбанзаалак аныҳәара акрыфара аритуал ацымкәа имҩаԥысуам, еснагь иныҳәо ауаҩы дзыхныҳәаз зегьы агьама дирбоит. Ари мацарагьы иунарбоит ачеиџьыка аҵакы аҳаракра, пату ақәҵара, амчра злоу адоуҳаратә функциа аҵаҵара.
Аҷкәын игәаԥхо аҭыԥҳа лзы, ма харантә иааз асас изы, иара убас "ухы аасҭа бзиа иубо ауаҩы изы" ҳәа шырҳәо еиԥш, аԥсуаа иалкааз ҳамҭаны иҟарҵон ашьабсҭа аԥсы шҭаз икны, аҽы, мамзаргьы иԥшӡаӡа иҟоу, хәыц еиқәаҵәа злам аџьма, зтәыҩақәа ыршаны иҟоу. Ашықәс ҿыц адырҩаҽны акәзар, "гәныҳәа" ҳәа изышьҭаз ақьабз амҩаԥгараан аиҵбацәа аиҳабацәа ҳамҭас ирырҭон ардәына, убри алагьы аҷқәынцәа реиҳабацәа рҿаԥхьа ирылоу рышәарыцаратә ҟазара аадырԥшуан, насгьы аиҳабы пату иқәҵара иасимволын.
Иҳәатәуп, ардәына ҳамҭас арԥыс игәаԥхаз аҭыԥҳа ишылзынаиҭиуаз. Амала аҭыԥҳа лзы уи дырԥшӡон: абаз аҿыҵакны, арасамахә иқәыртәашәа, аҵиаақәа ирылартәаны.
Иазгәаҭатәуп, иара убас асас аҩны дахьааиз игәаԥхаз, илаԥш зықәшәаз иарбан маҭәарзаалак иара ишитәхо, ҳамҭас иширҭо.
Иахьатәи ҳаамҭазгьы иуԥылоит зыԥсы ҭоу ашьтәа ҳамҭас аҟаҵара. Аиҳарак уи зыдҳәалоу ахәыҷы иира ауп. Ахәыҷы данилак, аӡӷаб лҭаацәа аҳамҭақәа иаарго раԥхьа игылоуп зыԥсы ҭоу аџьма шкәакәа, атәыҩақәа ырԥшӡаны иҟаҵаны.
Аҭыԥҳа аҳамҭа аҭакс иҟалҵон лнапала иқәҵаны иҟалҵаз ачабра, ампахьшьы. Напылаҟаҵара ақәҵараҿы уи иаалырԥшуан еиуеиԥшымыз асахьақәа, уи алагьы аӡӷаб лара лҟазарагьы цәырылгон. Ус еиԥш иҟаз аҭыԥҳацәа "аҵыс мҩас асахьа ҭылхуеит" ҳәа лзырҳәон.
Иахьатәи ҳаамҭазы аҳамҭа аҟаҵара ақьабзқәа инарҟәыҭханы зыда ҟалашьа амам акакәны иубарҭоуп. Аха убри аан аҳамҭа ззыҟауҵо игьама ақәшәара ауп иаҳа изышьклаԥшуа. Егьа ус шакәугьы, иахьагьы ҳамҭас иҟарҵо амаҭәар аҵакгьы азгәарҭоит.
Иаҳҳәап, аӡәы имшира ыҟазар, ачабра, ма ачхьарԥ ҳамҭас изыҟарҵом – ачабра алаӷырӡ иатәуп, ачхьарԥ - нарцәытәи адунеи ахь уиазго маҭәаруп ҳәа. Мамзаргьы аҷкәын ахьы ҳамҭас аӡӷаб илиҭозар, уи аҵакы шдуу, аҷкәын ихықәкы лнардыруеит аӡӷаб.
Аха ишыҟазаалакгьы, аҳамҭақәа иреиҳау ауаҩы иччаԥшь ауп, аамҭақәа зегьы раан уи ԥсахрада иаанхоит.
АҞӘА, ажьырныҳәа 22 – Sputnik. COVID-19 зцәа иалаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ажьырныҳәа 20 рзы ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Акоронавирустә инфекциа ззышьақәырӷәӷәаз 1938 шықәса рзы ииз ахаҵеи 1953 шықәсазы ииз аԥҳәыси рыԥсҭазаара иалҵит. Адиагноз хада - "акоронавирустә инфекциа ҿыц".
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 127-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 35-ҩык, ибжьаратәуп - 45-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-а, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 20-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 62-а апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10984-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8898-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 156-ҩык.


АҞӘА, абҵара 27 – Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Аԥсны Аҳәынҭавтоинспекциа ауаажәларратә транспорт аҿы ареидқәа мҩаԥнагалоит ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит аусбарҭа аиҳабы Баҭал Агрба.
Акоронавирус иахырҟьаны аԥкыратә уснагӡатәқәа 2021 шықәса ажьырныҳәа 12 рҟынӡа рыҿҳәара иацҵоуп. Абри аамҭазы Аҳәынҭавтоинспекциа аусзуҩцәа ауаажәларратә транспорт аҿы ареидқәа мҩаԥнагалоит.
"Азинхьчаратә усбарҭақәа аусурақәа мҩаԥыргалоит ҳтәылауаа ргәы рҽанҵаразы, ирабжьыргоит асабрадақәа, анапхаҵақәа рныҟәгара. Ари аусура системала имҩаԥаагоит. Аусурақәа мҩаԥысуеит ауаажәларратә транспорт–автобусқәа, амаршруткақәа, атроллеибусқәа, атаксиқәа рныҟәцаҩцәа рыбжьарагьы,- иҳәоит Агрба.
Аԥсны ААИ аиҳабы ишибо ала аԥхьанатә, аԥкырақәа аналаргалаз ауааԥсыра мап ацәыркуан асабрадақәа рныҟәгара, аха уажәы аҭагылазаашьа аҽеиҭанакит.
"Иахьазы ҳтәылауаа аинформациа инарҭбааны ирымоуп. Апроблемагьы еилыркаауеит. Ауаажәларратә транспорт зхы иазырхәо рҟынтә асабрада змам аинспекциа аусзуҩцәа ирырҭоит. Аха идырны уи мап ацәызкуа амашьына дҭыҵырц идырҵоит", - иҳәеит Агрба.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аԥкыратә уснагӡатәқәа 2021 шықәса ажьырныҳәа 12 рҟынӡа рыҿҳәара ацҵаразы аусдҵа инапы аҵеиҩит. Уи инақәыршәаны атәылауаа ахыхьчага хархәагақәа ныҟәыргалароуп ауаа рацәа ахьеизо аҭыԥқәа рҿы, аԥсыжрақәеи аԥсхәрақәеи рҟны ауаа рхыԥхьаӡара маҷзарц абжьгара ҟаҵоуп, иара убас абжьгара ҟаҵоуп аныҳәатә уснагӡатәқәа рыҽрыцәхьакразы.
АҞӘА, ажьырныҳәа 22 – Sputnik. COVID-19 зцәа иалаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ажьырныҳәа 20 рзы ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Акоронавирустә инфекциа ззышьақәырӷәӷәаз 1938 шықәса рзы ииз ахаҵеи 1953 шықәсазы ииз аԥҳәыси рыԥсҭазаара иалҵит. Адиагноз хада - "акоронавирустә инфекциа ҿыц".
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 127-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 35-ҩык, ибжьаратәуп - 45-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-а, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 20-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 62-а апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10984-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8898-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 156-ҩык.
"Гагра раион аҭагылазаашьа даара ицәгьоуп. Ари ахьҭақәа иҟаз ирацәаны авариақәа ҟалеит. Иахьа алашара ажәлар ироуртә иҟаҳҵеит. Аҟәа имҩаԥысит аилацәажәара. Урыстәылантәи шаҟа мегаватт ҳауа ҳара инаҳхуеи ҳаинаалом, аԥкрақәа ҳрылагоит. Раионцыԥхьаӡа ишашаны ирырҭеит, шаҟа-шаҟа иԥктәу. Аподстанциа аиҳабы сареи иахьҳарцәо, ишҳарцәо, ишыҟахҵо, уаха иҳаӡбароуп. Амаининг аус аанаҳамкылар, еиҭа ҳаицәахар ҳәа сшәоит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аиба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


1984 шықәсазы, Асовет Еидгыла апрограммала, ԥшыхәрак аҳасабала Гагра араион, Баӷрыԥшь ақыҭан (усҟан "Холодная речка" ҳәа иашьҭан) анефт рԥшаарц, адгьылкылҵәаразы аспециалистцәа аашьҭын. Урҭ аамҭақәа рзы ари аҵакыраҿы аӡазы ауадаҩрақәа ыҟан.
Sputnik, Саида Жьиԥҳа
Аколнхацәа аџьабаа рбон, адгьыл иақәырҭәоз аӡы, иара иржәозгьы Цандрыԥшьынтәи иааргон. Ажәакала адгьылкылҵәаҩцәа рус ианадгыла, ҩыџьара анефт аҭыԥан аӡыхь ахы ыҵдырхәрааит. Ари ахҭыс гәырӷьара духеит аҭыԥантәи анхацәа рзы.
"Абжьааԥны, еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа раан машәыршәа аӡыхьқәа анаадырԥшуаз, иаразнак иршәаҳар акәын. Аха ҳара ҳқыҭа ӡыда иҟан азы, Қарҭ, Аминистрцәа реилазаарахь аҳәара ҳашьҭит иаҳзынрыжьарц. Азин анҳарҭа, аӡы ахаҭабзиара ҭҵааны ауаа ироуа иҟалеит. Аиаша шәасҳәап, ҿыц ҳизшәа ҳхы ҳбеит. Шәара шәазхәыц, аколнхара аҿиара ианаҿыз, адгьыл иқәаарыхуаз аџьажәлар шаҟа игәаҟуаз. Иара рыбзазараҿгьы шаҟа уадаҩра рԥылоз", - игәалашәоит Баӷрыԥшь ақыҭан, Киров ихьӡ зхыз аколнхара ахантәаҩыс иҟаз Левон Ексузиан.
Аспециалистцәа анефт ианашьҭаз, ҩыџьара ирԥшааз аӡыхь ақыҭауаа ирхатәхеит. Анаҩс рус иацырҵарц, маҷк аҳәаа ахырхарҭала инаскьеит. Уи аҭыԥ аҿы шәеимда ҳәа рабжьазгазгьы Левон Ексузиан иоуп.
1984 шықәсазы, Баӷрыԥшь амҩа хада иацәыхарамкәа, арыӷьарахь, ашьха аган ала иҵыҵит даҽа ӡыхьк. Аха уи џьашьатәхеит зегьы рзы.
"Ахԥатәи аҭыԥ аҿы иҵхәрааз атыҩшаӡритә ӡыхь акәхеит. Уи ахаҭабзиара акырӡа иҳаракын, ауаҩы игәабзиаразы ихәарҭан. Абар уажәшьҭа 36 шықәса ҵуеит Ԥсоу аганахь имҩасуа ауаа аанҿасны агьама рбоижьҭеи, аԥаҭлыкақәа ирҭатәаны аҩныҟа иргоижьҭеи", - иҳәоит иара.
Баӷрыԥшьтәи атыҩшаӡритә ӡыхь ацеи агәықәбылреи ишрыхәо атәы иҳәеит хаҭала згәабзиараҿы иԥызшәахьоу аҭыԥантәи анхаҩы Михаил Мхитариан.
"Ҳтәылауаа реиҳараҩык рыца рыхьуеит. Уи зыхҟьогьы ицаҳәцаҳәо иҟоу ҳмилаҭ фатәы ауп. Ахацәа ракәзар, ихадмырҟьацәозаргьы, зегь акоуп арыжәтә џьбара анырымжәо ыҟам. Саргьы убарҭ рыгәҭа сгылоуп. Есышықәса аамҭа-аамҭала агәықәбылра сызцәырҵуеит, сыца ахьаа аиуеит. Убасҟан, абри аӡыхь аҿы сааны, ҽнак хынтә ҵәыцак-ҵәыцак сыкрыфара сааҭк шагу изжәуеит. Апроцедурақәа мҩаԥызгоит ҩымчыбжь, еиҳаны иҟалаӡом. Аҳақьымцәа изласарҳәахьоу ала, уи аҵәҵәыра агоит азы, ихаурҟьар иузеицәахоит", - ҳәа азгәеиҭеит атыҩшаӡритә ӡыхь хәшәыс измоу Михаил Мхитариан.
Левон Ексузиан иакәзар, уажәшьҭа ақәра ду дҭагылоуп. Усҟантәи аамҭақәа ирхаану ибзианы иргәалашәоит иара иажәа абзоурала ақыҭа аӡы шаиуз, уи анаҩсгьы згәабзиара шьақәзыргылар зҭаху ауаа алшара роуит атыҩшаӡритә ӡыхь аҿыхәара.
Ҳаицәажәараан, Левон Ексузиан иҳәеит адгьылкылҵәаҩцәа арҭ аӡыхьқәа ажәлар ирзынрыжьыр, аџьма шишьуа ҳәа аҿаҭахьа иқәҵаны ишиқәихыз. Абырг иажәеи ичеиџьыкеи зыхҭну ауаҩы зда ԥсыхәа имам аӡы ҭабара ақәым. Уи ахьхьаҳәа зегьы рыԥсы ҭанаҵоит.
Баӷрыԥшьтәи атыҩшаӡритә ӡыхь ахь анеирҭа акырӡа ирманшәалеит ақыҭа ахада Оҭар Аршба. Аҵакыра рыцқьоуп, аӡыхь иакәыршаны ахаҳә чаԥоуп. Амала угәы бжьызхуа акәны иҟоуп зхы ззымдыруа гәыԥҩыуаак ирыцрыҵуа агәамсам ныжьны иахьцо.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ажьырныҳәа 27 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 543-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 54-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ажьырныҳәа 25-26 рзы Аԥсны аковид-хәышәтәырҭақәа рҿы рыԥсҭазаара иалҵит фҩык апациентцәа.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ажьырныҳәа 26 рзы иԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа. 1931 шықәсазы ииз - идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц, иара убас идбалан зымҩасшьа бааԥсыз авирус-бактериалтә ҩганктәи аполисегментартә гәыҵәкра. Иԥсҭазаара далҵит 1949 шықәсазы ииз ахаҵа, идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәсазы ииз апациент, идиагноз хада акоронавирустә инфекциа ҿыц. Иара ахәышәтәырҭа дҭашәеит иҭагылазаашьа бааԥсны, ирԥҳақәа ачымазара акыр ирылаҽны. Апациент мызкы иназынаԥшуа иақәнагаз ахәышәтәра дахысуан, аха уи иахьмырԥшкәа иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 26 рзы.
Урыстәылатәи арратә госпиталь аҿы рыԥсҭазаара иалҵит хҩык апациентцәа. 1950 шықәса рзы ииз апациент иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәа 15 рзы, 1946, 1948 шықәсқәа рзы ииз ҩыџьа апациентцәа - ажьырныҳәа 26 рзы. Урҭ рыхҩыкгьы акоронавирустә инфекциа адиагноз рзышьақәырӷәӷәан.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 118-ҩык, урҭ рахьтә 104-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 34-ҩык, ибжьаратәуп - 50-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 35-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 29-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 46-ҩык апациентцәа.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит аҿкычымазара рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
2021 шықәса ажьырныҳәа 1 азы зда ԥсыхәа ыҟам ауаҩы ихныҟәгага мызкы иартәеит 7 нызқьи 398 мааҭ.
"Аԥсны мызчарак ахыԥхьаӡара аилкааразы Урыстәыла Краснодартәи атәылаҿацә, Адыгатәыла ирымоу аметодика ҳхы иаҳархәоит ҳаргьы. Мызчарак иалоуп ауаҩы аԥсымышьҭыгазы иифараны иҟоу 35 хкы афатәқәа. Урҭ рыдагьы ааглыхратә тауарқәа, убасгьы алашара, ауадазы амаҵзуратә шәахтәқәа уҳәа. Арҭ зегьы еилаҵаны зда ԥсыхәа ыҟам аныхтәқәа идыртәо ахә ҟалоит. Афатәқәа ари ахә аҟынтәи 5 нызқьи 60 мааҭ дыртәоит, егьырҭ атауарқәа 1450 мааҭ, ашәахтәқәеи егьырҭ амаҵзуратә хшәаатәқәеи 887 мааҭ. Зда ԥсыхәа ыҟам мызчарак еиҵаны иҟамзароуп ауалафахәы. 2017 шықәсазы апарламент аҟны аџьаус азы азакәан ҿыц рыдыркылеит. Уаҟа иарбоуп ианар 1, 2018 шықәса инаркны мызчарак зда ԥсыхәа ыҟам аныхтәқәа иреиҵамзароуп ҳәа. Ус шакәгьы, иахьагьы иҟоуп зуалафахы мызчарак аасҭа еиҵоу", - лҳәеит Гогьиаԥҳа.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны Аҳәынҭстатистикаҿы ахныҟәгаратә минимум шьақәдыргылеит


Аамҭа иаратәы афырхацәа амоуп. Ашықәсқәа цацыԥхьаӡа ииуеит даҽа шьоукы. Аха иҟоуп урҭ ирзеиԥшу акы - ашьҭа. Уи ухыланы уҿынаухар, ицәырҵуеит ишьахәу аҭоурых.
Сара иахьа ишәзеиҭасҳәар сҭахуп Африка, Ефиопиа аҳҭнықалақь Аддис-Абеба СССР амиссиа Актәи амаӡаныҟәгаҩс иҟаз Мгәыӡырхәатәи арԥыс Григори Сергеи-иԥа Шәлымба иӡбахә. Уи анҵоуп имаҭа Зураб Бжьаниа иҿынтә.
Sputnik, Саида Жьиԥҳа
Григори Шәлымба диит 1912 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан, анхаҩы иҭаацәараҿы. Ахәыҷы адунеи иқәлара алахьеиқәҵарала иалагеит, ахшараиураан иан Арӡынԥҳа лысаби дихԥсаауеит. Григори изҳауеит ан лнапы хаа имбакәа. Аамҭак ашьҭахь иашьеиҳаби иареи рааӡара лҽазылшәоит ранԥса.
Григори Шәлымба ԥсабарала аҟәышреи аамысҭашәареи злаз уаҩын. Лыхны инхоз иуацәа Гагәылиаа рыцхыраарала иҟәшәаны иааигоз араса ҭины, иаҭныҵуаз ала аберҳәсацәа аҩреи аԥхьареи идырҵарц дрызцон. Урҭ адыррақәа ирыбзоураны Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол қәҿиарала даналга, уи аамҭазы Акомҿар Еидгылаҿгьы зхы бзианы иаазыԥшхьаз арԥыс Жәлар рҵара акомиссариат дыршьҭуеит Ленинградҟа, аусутә факультет ахь.
Анаҩс, Ленинградтәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет дҭалоит. Агәырҵҟәыл змаз аԥсуа ҷкәын изы иуадаҩмызт адыррақәа рырҳара, аха имариамхеит дгьыл наӡарак аҿы ахныҟәгара. Убри аҟнытә ҽынла аҵара ҵаны, уахынла ашхәа абна ақәихуан, чак ахә ирҳарц. Ус дшыҟаз, агәамбзиара иахырҟьаны аҩныҟа дгьежьыр акәхеит. Ишьапы данықәгыла, фымз Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ аҿы аҵара аҟәша аиҳабыс аус иуит. 1935 шықәсазы, иҵараиурҭаҿы дшьақәгылоит. Ленинградтәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аҭоурыхҭҵааҩ изанааҭ иоуеит.
Аџьынџьтәылатәи аибашьра ду аналага, 1941 шықәсазы Григори Шәлымба икурс зегьы афронт ахь идәықәлоит. Иаргьы ахыԥсаҟьаҩс аԥырҩы диватәаны ҳаирпланла изныкымкәа аӷацәа дырҿагылахьан. Ус ишыҟаз, наҟ-наҟ аҵарауаа ҳҭаххоит ҳәа, рнапхгара уи акурс астудентцәа еидыркылоит. Иагьыршьҭуеит рҵара иацырҵарц Москваҟа, СССР Жәлар ркомиссариат адәныҟатәи аусқәа иатәу Иреиҳау адипломатиатә школ ахь.
"Сабду Москва ақалақь аҟны иҩызцәеи иареи Иреиҳау адипломатиатә школ иҭалеит. Қәҿиарала рҵара анхдыркәша, доусы усурҭала еиқәдыршәеит, иара Жәлар ркомиссариат адәныҟатәи аусқәа рҿы референтс дрыдыркылоит. 1945-1949 шықәсқәа рзы сабду Африка, Ефиопиа аҳҭнықалақь Аддис-Абеба СССР амиссиа Актәи амаӡаныҟәгаҩс дыҟан. Аԥсшәа аламҵакәа быжь-бызшәак идыруан. Иара ихылаԥшарала уаҟа иргылаз агоспиталь аҿы иахьагьы ифотосахьа уахьааҩнало икыдуп. Уи дырҵабыргит Еиду Амилаҭқәа Реилазаараҿы аус зуаз ҳтәыла ахаҭарнакцәа Денис Данькои Тата Џьоџьуаԥҳаи», - аҭоурых дазааҭгылоит амаҭа Зураб Бжьаниа.
Сталини Бериеи рполитика хәашь иахырҟьаны, Григори Шәлымба авба иҭаны СССР адәныҟатәи аусқәа рҟынтә ихы дақәиҭыртәит, убас апартиа далырхит. Аамҭакы Москва еиуеиԥшым усурҭа ҭыԥқәак рҿы амаҵурақәа ныҟәигахьан. Анаҩс, Узбекисҭан қалақьқәак рҟны абжьаратә школқәа рҿы аурыс бызшәеи алитературеи аҭоурыхи амаҭәарқәа мҩаԥигон. Сталин иԥсҭазаара даналҵ, 1955 шықәсазы иҭаацәа иманы Аԥсныҟа дааит.
Григори Шәлымба изы иуадаҩхеит аб игәараҭа аҭалара. Араҟа уаҳа дизыԥшымыз жәҩахырс имаз иашьеиҳабы. Уи хабарда дыбжьаӡуеит дышқәыԥшӡаз, Аџьынџьтәылатәи аибашьра ду аан, Ԥсҳәы асовет солдатцәа дышрыцыз. Еицырдыруаз адипломат Гәдоуҭа ақалақь аҩны ргыланы ибзазара еиҿикааит. Ишьапы данықәгыла, иуаажәлар рымаҵ аура иҽазикит. Апартиаҿы дшьақәгылеит. Мгәыӡырхәатәи ашкол аҿы аҵара аҟәша аиҳабысгьы аусура далагеит. Уи ашьҭахь Гәдоуҭатәи аусутә ҿар рыбжьаратә школ аҿы аҵара аҟәша дахагылеит. Аамҭа-аамҭала Гәдоуҭатәиқәа ихарҭәаами, Н. Лакоба ихьӡ зху актәи абжьаратәи, Џьырхәатәи ихарҭәаами ашколқәа рдиректорс дыҟан.
"Сабду ақәра ду ниҵеит, шәышықәса данырзааигәаха ауп идунеи аниԥсах. Зоура бжьаратәыз, еиқәаз, ҿаԥшыларала еиҿкааз, ҟазшьала иҟәымшәышәыз, аҽынкылара змаз хаҵан. Иуаажәлар рҿы ҳаҭыр дуӡӡа иқәын. Иажәеи иуси нагӡан азы џьоукы аимак рыбжьаларгьы, усеилыргаҩыс иҽимардон", - еиҭеиҳәоит амаҭа.
Григори Сергеи-иԥа тәанчара данца, лассы-лассы ақыҭахь даауа далагеит. Иааӡон ашьха, аҩы бзиа ҭаиҭәон. Аџьа рылаиааӡон имаҭацәа. Аԥсшьарамшқәа раан ианизнеилак, иваргыланы инапы иадыруаз зегьы дирбон.
Григори Шәлымба игәы имӷьаӡо ахәрақәа анын. Ираамҭанымкәа рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа иԥацәа. Дара аҭаацәара алалара иахьымӡеит аҟнытә, иахьа Григори дуӡӡа ишьҭра ыӡит. Иԥҳа лҟынтәи имоу амаҭацәа Зураби Сергеи Бжьаниаа ракәын ԥсыс ихаз.
Григори Сергеи-иԥа Шәлымба ихааныз ауаа аиацәажәара мацара насыԥс ирԥхьаӡон. Уи иҭоурых нагӡаны издырар сҭахын, аха аамҭа иаратәы ҟанаҵоит, иҟалеит аҭаацәа иргәаламшәо, ирхашҭыз ахҭысқәа.
Иахьа ҳҳәынҭқарра шьақәзыргыло абиԥара ҿыц шеиҵагылазгьы, зегь акоуп шьҭахьҟа ҳхьамԥшыр ҟалаӡом. Урҭ аамҭақәа рфырхацәа роуп ҵәатәы шьаҟас ҳҭоурых иаҵагылоу.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ажьырныҳәа 23 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны аҵаратә процесс хацыркхар алшоит иҳәеит аамҭала Аԥсны аԥыза-министр инапынҵақәа назыгӡо Владимир Делба атәыла ахада ахәаша, ажьырныҳәа 22 рзы имҩаԥигоз аилатәара аан.
"Урыстәылантәи иҳауа афымцалашара хаҳарала ҳхы иаҳархәароуп. Ҳара ҳҿы макьана аҵараиурҭақәеи акультуратә усбарҭақәеи аркуп, аха аԥкрақәа мышкы зны иаԥыххоит. Аҵыхәтәантәи амшқәа рзы иҳауа адыррақәа ҳасаб рзаҳуазар, аԥкрақәа хәыҷы-хәыҷ ирԥсыҽны аҵаратә процесс хацыркхар алшоит", - иҳәеит Делба.
Уи адагьы, Делба иажәақәа рыла, акультуреи аспорти русбарҭақәа рзгьы аԥкрақәа рԥсыҽзар ауеит, усҟан афымцацәаҳәақәа еиҳагьы аидара иаҵалоит.
"Ҳара абри ҳазыҟаҵазар ауп. Избанзар ашкол аҟны алашара, аԥхара аныҟамло аамҭаҿы ҳнеир ауеит, убасҟан ауп аҭагылазаашьа зынӡа ианыцәгьахо", - ҳәа азгәеиҭеит Владимир Делба.
Ажьырныҳәа 19 инаркны "Амшынеиқәафымцамч" афымцалашара ауааԥсыра рзынашьҭра ԥнакуа иалагеит аенергосистема ахьанҭара ахьацлаз азы. Астанциақәа рҿы амашәырқәа ҟамларц азы "Амшынеиқәафымцамч" аидара рацәаны ианақәло афымцалашара дырцәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны ахада мчыбжьык аамҭа риҭеит афымцалашара ахархәара аларҟәразы
Смыр аҵаратә процесс ахацыркразы: аҭагылазаашьа ҳҽаршьцыланы имҩаԥаҳгароуп
"Иҟоуп ауаа ачымазара ӷәӷәаны излаҽны измоу. Ус еиԥш аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ианаанага, ҳара ахаан аҩныҟа иҳашьҭӡом. Ишакәзаалакгьы, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа аума, амобилтә госпиталь аума, аҭыԥ ԥшааны иҳашьҭуеит. Зыԥсыԥ ззымго, зшоура дуу, згәабзиара ашәарҭара иҭагылоу - урҭ ҳара ишьҭаҳҵоит, хымԥада. Егьыс инеиуа зегьы ирыҿцәажәаны, иаҭаху раҳәаны, иара уа аҭыԥ аҿгьы акапельница ҟаҵаны иауҳашьҭуа ишьақәыргыланы иҟоуп", - ҳәа еиҭалҳәеит Воуԥҳа.
Лара лажәақәа рыла аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы аиарҭа аҭыԥқәа рхыԥхьаӡара ацҵаразы аусурақәа цоит.
"Ауадаҩра ахьыҟоу ареанимациатә ҟәшаҿы ауп. Иахьазы уа иҟоуп ԥшь-ҭыԥк. Иқәгылоуп ԥшь-ИВЛк. Зчымазара ӷәӷәоу аҭыԥқәа 10 рҟынӡа иаҵаҳҵарц ҳгәы иҭоуп. Агәабзиарахьчара аминистрра аҟынтә иҳауран иҟоуп еиҭа ИВЛ-қәа", - ҳәа лҳәеит Воуԥҳа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Река ақыҭа афельдшер: ажәлар рзы даара иуадаҩу аҭагылазаашьа шьақәгылеит
COVID-19 аҿагыларатә усмҩаԥгатәқәа 400 миллион мааҭ рҟынӡа ақәнарӡит Аԥсны
Амҷыԥҳа Аҟәа амобилтә бригада аусуразы: макьана иасуа зегьы ҳрыхьӡоит


АҞӘА, ажьырныҳәа 1 - Sputnik. Ашықәс ҿыц ауха Гәдоуҭатәи ковид-хәышәтәырҭаҿы лыԥсҭазаара далҵит 66 шықәса зхыҵуаз апациент ҳәа арадио Sputnik Аԥсны амҩаԥгаҩ иалҳәеит Ареспубликатә хәышәтәырҭа аҳақьым-агастроентеролог Херсина Гәлиаԥҳа, лара ажьырныҳәа 1 азы агоспиталь аҟны дҷаԥшьон.
"Ажьырныҳәа 1 ауха 66 шықәса зхыҵуаз пациенткак дыԥсгәышьеит, лара лгәабзиаразы акоронавирустә инфекциа илызцәырнагаз ауадаҩрақәа лзылхымгеит", - лҳәеит Гәлиаԥҳа.
Лара излазгәалҭаз ала, иааидкыланы агоспиталь аҿы лыҷаԥшьара аамҭа ҭынчны имҩасит. Аныҳәа аламҭалаз Ареспубликатә хәышәтәырҭа аҳақьымцәа рыбригада Аҵаа Бабадуи Асҭыԥҳаи реиԥш рҽеилаҳәаны апациентцәа Ашықәс ҿыц рыдырныҳәалеит.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны 8825-ҩык акоронавирус рыдырбалеит. Ргәы бзиахеит 6872-а, 118-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
- Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, ԥхынҷкәын 15– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 595-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 140-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 108-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә 95-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 29-ҩык, ибжьаратәуп - 36-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 35-ҩык апациентцәа. Рҭагылазаашьа бааԥсуп ҩыџьа. Очамчыратәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоуп 26-ҩык, Гагра 31-ы.
Аҟәатәи амобилтә хырхарҭарацәатә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 52-ҩык пациент. 48-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп ҳәа иԥхьаӡоуп, ԥшьҩык рҭагылазаашьа бааԥсуп.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ажьырныҳәа 22 – Sputnik. COVID-19 зцәа иалаз ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ажьырныҳәа 20 рзы ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Акоронавирустә инфекциа ззышьақәырӷәӷәаз 1938 шықәса рзы ииз ахаҵеи 1953 шықәсазы ииз аԥҳәыси рыԥсҭазаара иалҵит. Адиагноз хада - "акоронавирустә инфекциа ҿыц".
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 127-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 35-ҩык, ибжьаратәуп - 45-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-а, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 20-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 62-а апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 10984-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 8898-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 156-ҩык.
"Гагра раион аҭагылазаашьа даара ицәгьоуп. Ари ахьҭақәа иҟаз ирацәаны авариақәа ҟалеит. Иахьа алашара ажәлар ироуртә иҟаҳҵеит. Аҟәа имҩаԥысит аилацәажәара. Урыстәылантәи шаҟа мегаватт ҳауа ҳара инаҳхуеи ҳаинаалом, аԥкрақәа ҳрылагоит. Раионцыԥхьаӡа ишашаны ирырҭеит, шаҟа-шаҟа иԥктәу. Аподстанциа аиҳабы сареи иахьҳарцәо, ишҳарцәо, ишыҟахҵо, уаха иҳаӡбароуп. Амаининг аус аанаҳамкылар, еиҭа ҳаицәахар ҳәа сшәоит", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аиба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы, мамзаргьы аудиофаил аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит: