15.12.2020
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Владимир Путини иареи Шәача, абҵарамза 12 рзы реиԥыларан иалыршаз аиқәшаҳаҭрақәа инарықәыршәаны, Урыстәыла аусбарҭақәеи афедералтә министррақәеи рнапхгаҩцәеи рԥылара иациҵеит.
Иахьа, абҵарамза 15 рзы имҩаԥысит Урыстәылатәи Афедерациа атранспорттә министр Витали Савелиеви иареи реиԥылара.
Первый заместитель министра транспорта РФ, руководитель Федерального агентства воздушного транспорта Александр Нерадько, заместитель министра транспорта РФ, руководитель Федерального дорожного агентства Андрей Костюк и другие руководители ведомства.
Обсуждались вопросы, связанные с перспективой открытия авиасообщения между Республикой Абхазия и РФ, реконструкцией Сухумского международного аэропорта им. В.Г. Ардзинба, капитального ремонта старого автомобильного моста через р.Псоу.
Аиԥылара иалахәын Урыстәылатәи Афедерациа атранспорттә министр актәи ихаҭыԥуаҩ , Аҳаиртә мҩа афедералтә усбарҭа анапхгаҩы Алеқсандр Нерадко, Урыстәылатәи Афедерациа атранспорттә министр ихаҭыԥуаҩ , афедералтә мҩа аусбарҭа анапхгаҩы Андреи Кастиук, иара убас аусбарҭа егьырҭ анапхгаҩцәа.
Ирылацәажәан Урыстәылатәи Афедерациеи Аԥсны Аҳәынҭқарреи рыбжьара аҳаиртә мҩа аартра, В. Г. Арӡынба ихьӡ зху Аҟәатәи жәларбжьаратәи аҳаиртә баӷәаза аиҭашьақәыргылара, аӡиас Ԥсоу ала ажәытә машьынатә цҳа шьаҭанкыла акапиталттә ремонт азура ирыдҳәалаз азҵаарақәа.
Ишдыру еиԥш, ҳазҭоу ашықәс абҵарамзазы Аԥсны иаҭааит Урыстәылатәи авиациа аделегациа, иҭырҵааит аҳаиртә баӷәаза атехникатә ҭагылазаашьа, аиҭашьақәыргыларазы аԥхьаҟатәи ашьаҿақәа азԥхьагәарҭеит.
Атранспорттә министрраҿы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Витали Савелиеви хәҭа-хәҭала иалацәажәеит аҳаиртә баӷәаза аҿиара аконцепциа.
Атәыла Ахада иазгәеиҭеит аҟәатәи аҳаиртә баӷәаза аиҭашьақәыргылара аҵак ду шамоу Аԥсны азы, аекономикатә лшара арҿиаразы.
Аҳәынҭқарра Ахада ҭабуп ҳәа реиҳәеит аурыс ган хра злаз азҵаара еилкаарыла иахьазнеиз, иара убас апроект анагӡараҟны ацхыраара иарҭо азы. «Аҟәатәи аҳаиртә баӷәаза аартра ҳтәылақәа еиҳагьы еизаагәанатәуеит», - иҳәеит Аслан Бжьаниа.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахадеи Урыстәылатәи атранспорт аминистри реиԥылараҿы ирзааҭгылан аурыс-аԥсуа ҳәааҿы ажәытә цҳа аиҭашьақәыргылара иадҳәалаз азҵаатәқәа. Иазгәаҭан, аиҭашьақәыргыларатә усқәа рнаҩс, ашьапыламҩасцәа рзы цҳала аҳәаа ахысра ахархәара аиурц шалшо.
Аиԥылара алҵшәақәа ирыбзоураны, аганқәа аԥхьаҟагьы аусеицуразы еиқәшаҳаҭхеит, «асааҭқәа еиҿырԥшны » хәажәкырамза 2021ш. зы инагӡоу аус аихшьала аҟаҵаразы


Аԥсназы ииасуа амчыбжь беиан ҳҭысла: аиԥыларақәа, аспортсменцәа реихьӡарақәа, уҳәа ирацәоуп иалукааша. Амчыбжь алагамҭаз "Амшынеиқәафымцамч" аҿы имҩаԥысит Аԥсны аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, Аԥсны аекономика аминистр Кристина Озгани анаплакы аиҳабыреи араионтә филиалқәа рхаҭарнакцәеи реиԥылара, иара убас Атәыла ахада Аслан Бжьаниа диԥылеит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс ахантәаҩы Мусса Егзакь, иара убас абоксиор Харитон Агрба Адунеизегьтәи абоксиортә ассоциациа ачемпион ититул ихьчеит, Диана Мелкониан абокс азы Урыстәыла аицлабрахь апутиовка даиааит, зых иақәиҭу аиқәԥаразы Урыстәыла аицлабрахь имҩа аатит Данеиль Џьопуагьы. Иара убас Ашьапылампылтә академиа "Зенит" афилиал аартра иазкыз агәырӷьаратә еилатәара мҩаԥысит.
Ирацәоуп амчыбжь аҩнуҵҟа имҩаԥысуаз ахҭысқәа, еиҳа иалкаахаз Sputnik афотосахьақәа рҟны.
"Амшынеиқәафымцамч" аҿы имҩаԥысит аекономика аминистр Кристина Озгани анаплакы аиҳабыреи афилиалқәа рнапхгаҩцәеи реиԥылара.
Аҭырқәа ҳәсақәа Ҭырқәтәыла Сҭампылтәи аконвенциа, аҳәса рыхьчаразы иаԥҵаз жәларбжьаратәи аиқәшаҳаҭра, иахьалҵыз азы агәынамӡара аарԥшуа ақәгыларақәа мҩаԥыргеит, Сҭампыл.
Буддатәи аберуаҩ абинокль кны амҩатә баррикадақәа дрыхәаԥшуеит, Мандала, Мианма
Аԥсны иаартын Ахәыҷы-қәыԥштә шьапылампылтә академиа "Зенит" афилиал, афото аҟны уи ашьапылампыласцәа Аԥсны аҽазыҟаҵарақәа ирхысуеит.
Ахәылԥҵысқәа рзы аеколог Лос-Баньос иҟоу Филиппинтәи ауниверситет аҿы ахәылԥҵыс зкыз акаҭаҟынтәи ахы иоуижьуеит.
Исландиа иҟалаз авулкан аԥжәара ауаа гыланы иахәаԥшуеит.
Иапониа, Токиа апарк Китаномару аҿы асакура шәҭны иахьгылоу рпатреҭқәа ҭырхуеит атрадициатә амаҭә зшәу ауниверситет аушьҭымҭацәа.
Харитон Агрба Адунеизегьтәи абоксиортә ассоциациа ачемпион ититул даиааит.
Астронавтцәа ркостиумқәа рышәҵаны Рио-де-Жанеиро, Бразилиа аплиаж Ипанема аҟны ҩыџьа неиааиуеит.
Санкт-Петербург Петропавловтәи абаа аҭыӡқәа рывара амра рҽаҭаны итәоуп.
Мексикатәи аҵарауаҩ Густаво Акоста Альтамирано инапала иаԥиҵаз акоронавирус уацәызыхьчо асабрада ҿыц дирбоит.
Аԥснытәи абоксиор Диана Мелкониан Урыстәыла аԥхьахәгараҟны аиааира лгеит.
Австралиа аӡхыҵра ҟалеит.
Ахаша, хәажәкыра 24 рзы Суецтәи абжьысырҭаҟны аидаратә ӷба ду Ever Given иаҵаз аӡы ацәмаҷхан, иаангылеит, уи амшала ари акрызҵазкуа жәларбжьаратәи атауареикәыршаратә мҩа ду аҿы амҩангарақәа аанкылахеит. Уи аусура аларгаразы акымкәа-ҩбамкәа мчыбжьы аҭаххоит.
Даниель Џьопуа зых иақәиҭу аиқәԥаразы 18 шықәса зхыҵуа рыбжьара Урыстәыла ачемпионат аҟны араӡны даиааит.
Аҿагыларатә акциаан адемонстрант аскеитборд дақәтәаны аполициаа рмашьына аԥхьа диасуеит Бристол, Британиа ду
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс ахантәаҩы Мусса Егзакь диԥылеит.
Почетный караул эвзонов у могилы Неизвестного солдата на площади Синтагма в Афинах.
Шри-Ланка, Коломбо абнақәа рыхшьаара иаҿагыланы иқәԥо
10 шықәса зхыҵуа Фиамметта аонлаин-урок лымоуп лаб ахьча иџьмақәа ахьирҳәуа ашьхараҿы, Кальдесе, Италиа
Санкт-Петербургтәи ажәҩаҵшьыҩцәа аӡиас Иаӷьаҟны рҽазыҟарҵоит
Асиорфинг аџьма ақәыртәаны - ацәқәырԥақәа рҿы аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоит. Сан-Клемент, Калифорниа
Аԥсуа ԥкьаҭасҩы Амина Аншԥҳа венгриатә аԥкьаҭасҩы Панна Удвардии командакны иқәгыланы аиааира ргеит Буенос_аирес имҩаԥысуаз атурнир ITF W25 аҿы.
Риҵатәи амилаҭтә парк
2020 шықәса хәажәкырамзазы имҩаԥган Аԥсны ахада иеиҭалхрақәа. Аслан Бжьаниа - 53741 бжьы (56,5%) иманы алхрақәа дыриааиуеит, конкурентс диман уаанӡатәи аекономика аминистр Адгәыр Арӡынба.
Аслан Бжьаниа официалла инапынҵақәа рынагӡара далагеит мшаԥымза 23 инаркны, имҩаԥгаз аинугурациа ашьҭахь. Аҭоубашьҭаҵара мҩаԥган ауаа рацәа адымгалакәа, усҟан Аԥсны иалагалаз акоронавирус аламырҵәаразы аԥкрақәа ирхьырԥшны.
Аслан Бжьаниа Аԥсны ахәбатәи ахада иоуп.
Аслан Бжьаниа иҭоубашьҭаҵара ацеремониа мҩаԥысит аҳәаанырцәтәи асасцәа рыда, мшаԥымза 23 рзы, Аҟәа.
Аҭоубашьҭаҵара ашьҭахь Аслан Бжьаниа инапаҿы идыркит аҳәынҭқарратә мчра асимволқәа – агерб зну амҳәырқәа, абираҟ, алабашьа, аҳәа.
Атәыла ахада иалхрақәа хәажәкыра 22 рзы имҩаԥган. Аслан Бжьаниа - 53741 бжьы (56,5%) иманы алхрақәа рҿы даиааиуеит.
Алхрақәа рышьҭахь Аслан Бжаниа раԥхьатәи ипресс-конференциа.
Афотожурналист Сергеи Лидов Аслан Бжьаниа ҳамҭас ииҭеит ифотосахьа.
Аслан Бжьаниа дахьцалакгьы ицуп имоҭа лҳамҭа - аҵәца.
Аслан Бжьаниа Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны Аиааира 75 шықәса ахыҵра апарад далахәын Москва.
Аиааира апарад ахь ааԥхьара ииҭеит урыстәылатәи иколлега Владимир Путин. Урыстәылеи, Аԥсни, Таџьыкисҭани, Молдавиеи, Белоруссиеи рхадацәа Идырым асолдаҭ ибаҟа амҵан ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
Аслан Бжьаниеи Владимир Путини Аиааира Ду 75 шықәса ахыҵра аҳаҭыраз имҩаԥгаз ауснагӡатәқәа раан аҟны.
Ԥхынгәы 2 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа официалла атәыла ахадас дҟалеижьҭеи раԥхьатәи апресс-конференциа мҩаԥигеит.
Ахада ипресс-конференциахь инаԥхьан Аԥсны АИХқәа зегьы.
Ҩ-сааҭк инарзынаԥшуа ицоз аицәажәараан Бжьаниа 31 зҵаара рҭак ҟаиҵеит: апандемиеи аекономикеи инадыркны ԥхьаҟатәи аамҭақәа рылацәажәараҟынӡа.
Атәыла ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны атәылахьчара аминистрра даҭааит.
Аԥсны арбџьармчқәа рыдҵаҟаҵаҩ хада Аслан Бжьаниа АШәМ рҽазыҟаҵарақәа дырҭааит.
Аслан Бжьаниа аполигон Ҵабал имҩаԥысуаз Урыстәылеи Аԥсни рыруаа рҽазыҟаҵарақәа дырҭааит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аректор, афизика-математикатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, апрофессор Алеко Гәарамиа ииубилеи идиныҳәалеит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа дидикылеит Урыстәыла аекономикатә ҿиара аминистр актәи ихаҭыԥуаҩ Михаил Бабич нанҳәа 20 рзы.
Аԥсны жәлар рартист Хьыбла Гьерзмааԥҳаи Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи реиԥылара.
Бжьаниа даҭааит Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь цәыббра 15 рзы. Усҟан атәыла ахада иҳәеит агоспиталь аҿы аус зуа аҳақьымцәа ашәарацҵақәа шрыҭахо.
Аԥсны акоронавирустә инфекциа аҿагыларазы ацентр аартын Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы мшаԥымзазы.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аԥснытәи аҳақьымцәа аҳаҭыртә шәҟәқәеи аҳамҭақәеи ранеишьеит.
Абҵара 12 рзы Шәача имҩаԥысит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи Урыстәыла ахада Владимир Путини реиԥылара. Ахадацәа реиҿцәажәара хсааҭк инарзынаԥшуа ицон.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ажьырныҳәа 22 рзы адҵа ҟаиҵеит амчыбжь нҵәаанӡа афымцамчхара ахархәара еиҵартәырц, уи азы араионқәа зегьы рҿы аштабқәа еиҿкаазарц амаининг фермақәа ахьыҟоу аарԥшрази раҿыхрази.
АУН "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада Михаил Логәуеи Аслан Бжьаниеи.
Ажьырныҳәа 30 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа усутә ныҟәарала Аԥсны мрагыларатәи ахәҭахьы дцеит афымцамчтә обиектқәа русура агәаҭаразы.
Аслан Бжьаниа, Аԥсны аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган, "Амшынеиқәафымцамч" аиҳабы Михаил Логәуа, Акапитатә ргылара аусбарҭа аиҳабы Ҭемыр Агрба еицны игәарҭеит афымцеихшарҭатә маругақәеи аҷаԥшьаратә пультқәеи русушьа.
Аслан Бжьаниа ипресс-конференциа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа идикылеит Аԥсны ацхрааразы иааны иҟаз Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра иатәу хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь аҳақьым хада Абдулмеджид Магомедови ихаҭыԥуаҩ Ренат Курбанови.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа мшаԥы 15 рзы идикылеит Урыстәыла аекономикатә ҿиара аминистрреи Урыстәыла афымцамч аминистрреи рхаҭарнакцәа рделегациа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа усутә ныҟәарыла мшаԥы 20 рзы Москваҟа дцеит. Бжьаниа Урыстәыла ахада Иусбарҭаҟни Урыстәыла аиҳабыра рыҟни аиԥыларақәа мҩаԥигараны дыҟоуп.
XI Аԥсны афольклор-вокалтә ансамбльқәа рреспубликатә фестиваль "Раида" мҩаԥысит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә филармониаҟны. Афестиваль рхы аладырхәит аԥснытәи жәеиза ансамбль, насгьы Аԥсныҟа иааит адыга ансамбль "Насыԥ" Лазаревское аҳабла аҟынтәи.
Ари акультуратә хҭыс ашҟа имҩахыҵит имаҷымкәа ажәытә ашәақәа ирызҿлымҳау, амилаҭтә фольклор згәы азыбылуа ауаажәлар. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟан аиҳабыратә беиԥара ахаҭарнакцәа реиԥш, аҿаргьы.
Раԥхьаӡа акәны афольклор-вокалтә фестиваль "Раида" мҩаԥысит 2010 шықәса рзы, усҟан уи иалахәыз х-ансабльк ракәын. Есышықәса афестиваль зхы алазырхәуа акультуратә хәышҭаарақәа рхыԥхьаӡара иацлоит.
Аконцерт иахәаԥшырц инеиз ауаа, алшара рыман акырӡа зхыҵуа, Аԥсны аҭоурых еиуеиԥшым аамҭакәа зныԥшуа афольклортә ашәақәа рзыӡыҩрра, ақәгыларақәа напеинҟьарыла ирԥылон.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Афольклор-вокалтә ансамбльқәа рреспубликатә фестиваль "Раида" мҩаԥысит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿы мшаԥы 21 рзы
Афестиваль рхы аладырхәит Аԥснытәи жәеиза ансамбль
Иара убас адыга ансамбль "Насыԥ" Лазаревское аҳабла аҟынтәи"Райда"
Афестиваль алахәылацәа инарыгӡеит еиуеиԥшым афольклортә ашәақәа
Урҭ рхы иадырхәон амилаҭтә музыкатә инструментқәагьы "Райда"
Артистцәа рықәгылара хадырҭәаауан иршәыз аԥсуа маҭәа
Раԥхьаӡа акәны афестиваль "Раида" мҩаԥган 2010 шықәсазы
Аконцерт иалахәын акыршықәса ахәаԥшцәа зыргәырӷьо артистцәа
Афестиваль аҭааҩцәа алшара рыман адаули аҟьаԥҟьаԥи рыбжьгьы азыӡыҩрра
Афестиваль "Раида" хықәкыс иамоуп ажәытә ашәақәа реиқәырхареи урҭ рӡыргареи
Есышықәса афестиваль зхы алазырхәуа акультуратә хәышҭаарақәа "Райда"
Раԥхьаӡа иара анымҩаԥысуаз иалахәыз х-ансабльк ракәын
Ахәаԥшцәа ақәгыларақәа акыр иреигәырӷьон
Авидео ма афото ҟазҵоз рхыԥхьаӡара рацәан
Аконцерт алахәылацәа иранаршьеит "Аԥсны афольклортә ҭынха аиқәырхаразы" адипломқәеи аҳамҭақәеи
АҞӘА, мшаԥы 23- Sputnik. Аԥсны сынтәа Урыстәылантәи атуристцәа хыԥхьаӡара рацәала ирзыԥшуп. Уи инадҳәаланы иагәҭакым ареспублика алалара аԥҟаррақәа рыԥсахра ма рыруадаҩра ҳәа иҳәеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ТАСС аинтервиу аҭо.
"Иҟоуп ҵыхтәи ашықәс азы аус зуаз аԥҟаррақәа. Урҭ рыԥсахра ма реиҭакра ҳгәы иҭам. Уажәы урыстәылатәи амчрақәа ирыдыркыло аӡбрақәагьы аҵакы рыманы иҟоуп. Исҳәар сылшоит ҳара иахьынӡалшо илоиалу республикоуп ҳәа".
Бжьаниа иазгәеиҭеит Аԥсны сынтәа Урыстәылантәи атуристцәа хыԥхьаӡара рацәала ирзыԥшуп, "аҭагылазаашьа ҵыԥх аасҭагьы акыр еиӷьхоит, атуристцәа рганахьала ҷыдала" ҳәа. Иара иажәақәа рыла, атуристтә сезон ҽалкаарыла рҽазыҟарҵоит азинхьчаратә усбарҭақәа иманшәалоу аҭагылазаашьақәа раԥҵаразы. Аԥсны ААР аҿаԥхьа иқәыргылахо аусдҵақәа хылаԥшра рнаҭалоит атәыла анапхгара.
Аԥсны иахьазы пандемиа иахҟьаны иалагалаз аԥкрақәа излалшо ала ирԥсыҽны аус руеит.
"Аӡәгьы игәы иҭам аҭагылазаашьа ихы иархәаны апроблемақәа раԥҵара", - ҳәа иҳәеит Бжьаниа.
Уи адагьы ахада ишиҳәо ала атуристцәа здызкыло аусбарҭақәа азыхиоуп ичмазаҩу аӡәы дҟаларгьы ахҟьаԥҟьақәа рырмариара.
"Апроблема аҵакы зегьы ирдыруеит. Аамҭақәак раԥхьа ари апроблема рымбоушәа ҟарҵозар, уажәы иҟоу зегьы еилыркаауеит. Иуҳәар алшоит апроблема аганахьала аиммунитет ҳаухьеит ҳәа, аԥсихологиатә проблемагьы абрахь иаҵанакуеит", - ҳәа иҳәеит Бжьаниа.
Аслан Бжьаниеи Владимир Путини реиԥылараан иалацәажәан Ԥсоу аӡиас алатәи аҳәынҭқарратә ҳәаа аушьҭырҭатә лшара. Аушьҭырҭатә ҭыԥ ааигәа ишыргылазгьы иара ауааи атранспорти роушьҭразы ауадаҩрақәа азцәырҵуеит. Бжьаниа иазгәеиҭеит ари апроблема аӡбаразгьы аилибакаара шыҟоу аха аамҭа шаҭаху.
"Урыстәылатәи аган ари апроблема аӡбара агәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Аушьҭырҭатә ҭыԥ ргылан 2012 шықәсазы, Аолимпиада аламҭалаз", - ҳәа иҳәеит иара.
"Зегь раасҭа ипроблеманы иҟоу аԥаразоужьроуп. Сгәы иаанагоит ари апроект зеиԥшрахаша еилкаахоит 2022 шықәса анҵәамҭанӡа. 2024 шықәсанӡа ари аҭыԥ аҿы иҿыцу аҭагылазаашьа ҟалар ауп. Ари имариам проектуп, аԥара маҷымкәа изҭаху. Унадыххыланы иҟауҵо акакәым", - ҳәа иҳәеит ахада.
2020 шықәсазы атуристтә сезон хымз ихьшәаны иалагеит, нанҳәа 1 азы. Жьҭаарамза анҵәамҭанӡа Аԥсны иаҭааит 600 нызқьҩык. Аԥсны атуристтә сезон лаҵара-жьҭаара амзақәа ирыбжьаркуеит.


АҞӘА, хәажәкыра 17 - Sputnik. Гамалеи ихьӡ зху Ацентр адиректор Александр Гинцбург аҳәамҭа ҟаиҵеит алаҵа "Спутник V" ззыҟаҵоу зегьы ахьчаратә еффект рныԥшуеит, аҩбатәи алаҵа ашьҭахь шәарҭара ыҟам ҳәа иҳәеит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
"91,6% иԥыршәоз рцәеижь алаҵа аҭак ҟанаҵеит ишыхьчо аныԥшуа. Иаанхаз 7-8 процент ирныԥшит ачымазара ашьҭақәак, аха иуадаҩым, иԥсыҽу форманы. Убри аан абри алаҵа 100% ачымазара аформа хьанҭаҟынтә иахьчоит", - ҳәа иҳәеит иара абрифинг аҿы.
Гинцбург иазгәеиҭеит алаҵа "Спутник V" 100% ахьчаратә еффект амоуп ҳәа.
Уажәы Урыстәыла COVID-19 аҟынтәи адунеи аҿы раԥхьаӡа акәны ашәҟәы иҭаргалаз алаҵа "Спутник V" аҟаҵара ҟалоит.
Уи адагьы жьҭаарамзазы ашәҟәы иҭагалан новосибирсктәи ацентр "Вектор" аус зыднауылаз алаҵа — "ЭпиВакКорона".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, мшаԥы 23 - Sputnik. Дмитри Медведев Урыстәылеи Америкеи реизыҟазаашьа ахәшьара аҭео иҳәеит акризис ҟазшьа амоуп ҳәа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Иара игәаанагарала, арҭ рҩызцәа аҭагылазаашьақәа иҵегь еибарххар зылшо аҭагылазаашьақәа, бџьаршьҭыхла аиҿагылараҟынӡа инанагар алшоит.
"Аҳәынҭқаррақәа ҩба рыбжьара аамҭарацәала асеиԥш иҟоу аизыҟазаашьақәа аныҟоу акризис ауп иахьӡу", - ҳәа иҳәеит иара.
Медведев абри аконтекст ала игәалаиршәеит 1962 шықәсазтәи Карибтәи акризис. "Усҟантәи аамҭақәа даҽакала ишыҟазгьы, аҭагылазаашьақәа акыр еиԥшуп", - ҳәа иҳәоит иара.
Иазгәеиҭеит ЕАА адәныҟатә политика Асовет еидгыла асеиԥш аҭак аҟаҵарахь ишагәыҵасуаз.
1950-1960-тәи ашықәсқәа раан ас шакәыз ҿырԥштәыс иҟоуп америкатәи аракетақәа Ҭырқәтәыла, Аладатәи Виетнам, Ливан рықәыргылара.
"Иахьа – уи иаҿырԥштәәны иҟоуп асанкциақәа, НАТО Урыстәыла аҳәаақәа рзааигәахара, "Северный поток 2" аҿагылара, украинатәи азҵаара уҳәа егьырҭгьы. Асеиԥштәи аполитика есыҽны иаабо ауп" ҳәа иҳәеит Медведев.
АҞӘА, мшаԥы 23 - Sputnik. Урыстәыла атәылахьчара аминистр Сергеи Шоигу Ҟрым имҩаԥысуаз аилацәажәараҿы аҳәамҭа ҟаиҵеит Аладатәии Мраҭашәаратәии арратә округқәа рыруаа разыҟаҵара агәаҭара хыркәшаны мшаԥы 23 рзы аруаа ргыларҭа ҭыԥқәа рахь ишыхынҳәуа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Шоигу иҳәеит Аладатәии Мраҭашәаратәии арратә округқәа рыруаа разыҟаҵараан рҿаԥхьа иқәгылаз ауснагӡатәқәа зегьы шьахәны инарыгӡеит ҳәа.
"Иахьа (мшаԥы 22 рзы - аред.) аполигон "Опук" аҿы имҩаԥысит Аладатәи арратә округи Аҳаир-десанттә ари реицҽазыҟаҵара ахыркәшаратә етап. Ар қәҿиарала рнапынҵатә комплекс нарыгӡеит Урыстәыла аладатәи аҳәаақәа рыхьчаразы", - иҳәеит иара мшаԥы 22 рзы.
Аминистр иазгәеиҭеит Аҩадаатлантикатә алианс Урыстәыла аҳәаақәа рааигәара активла ахы шымҩаԥнаго.
"Ари арегион аҿы НАТО аруаа активла рхы аадырԥшуа иалагеит. Аԥшыхәратә усқәа мҩаԥыргоит", - иҳәеит Шоигу.
Ҟрымтәи аполигон Опук аҟны имҩаԥысит Урыстәыла ар рҽазыҟаҵарақәа. Урҭ ирылахәын жәанызқьҩык инареиҳаны ар, 1,2 нызқь арратә техника, 40 еибашьыга ӷба.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳагба НАТОи Урыстәылеи Амшын еиқәаҟны "реиндаҭларазы": агәаҽанызаара аарԥшлатәуп
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.
"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.
Лан лзы акәзар, абас лҳәон:
"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.
Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.
Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.
Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:
"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.
Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.
"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.
Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Малиа Сариа Лакоба лзы: леиԥш аҭоурых аҿы дыҟам


АҞӘА, хәажәкыра 31 – Sputnik. Хәажәкыра 30 рзы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит акоронавирустә инфекциа ҿыци ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкреи ззышьақәыргылаз, 1941 шықәса рзы ииз апациент, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 26-ҩык, урҭ рахьтә 21-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп жәҩык, ибжьаратәуп - 14-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 31-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит быжьҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 12-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - ҩыџьа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13428-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 12876-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 214-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


2015 шықәса, лаҵарамза 14 рзы Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба диижьҭеи 70 шықәса ҵуеит. Уи ииубилеи аламҭалаз атәылаҿы имҩаԥыргоит еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа, аҭҵаарадырратә конференциақәа, архивтә нҵамҭақәа дырбара.
Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба диит лаҵарамза 14, 1945 шықәсазы Алада Ешыра ақыҭан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аамҭазы Владислав Арӡынба Аԥсны арбџьарымчқәа хадара рзиуан. 1994, 1999 шықәсақәа рзы Владислав Арӡынба Аԥсны ахадас далхын.
Аԥсны раԥхьатәи Ахада Владислав Арӡынба 70 шықәса ихыҵра иазкыз ахырқәшаратә иубилеитә хәылԥазы мҩаԥысит Бзыԥҭа.
1994 шықәса рзы, усҟантәи аамҭазы Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет ахантәаҩыс иҟаз, анаҩс Аԥсны Аҳәынҭқарра Раԥхьатәи Ахада Владислав Григори-иԥа Арӡынба Голландиа дыҟан. Имҩаԥысит уа инхо ҳџьынџьуааи иареи реиқәшәара.
Ишәыдаагалоит Аԥсны аибашьра анцоз аамҭазы Ҭырқәтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа рделегациеи ҳҳәынҭқарра Раԥхьатәи Ахада Владислав Арӡынбеи реиԥылараан аԥыза ииҳәаз ажәа.
Аԥсны раԥхьатәи Ахада Владислав Арӡынба имшира аҽны аҿар рабиԥара ахаҭарнакцәа ргәалашәарақәа ҳацеиҩыршеит.
Владислав Арӡынба – Аԥсны Раԥхьатәи ахада, иналукааша аҵарауаҩ, аҳәынҭқарратәи аполитикатәи усзуҩ, Аԥсны аразҟы зчаԥаз. Иахьа уи диижьҭеи 70 шықәса ҵит.
Автомашьына "Волга" ГАЗ 24-10 Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба раԥхьатәи имаҵуратә машьна акәын.
Владислав Арӡынба диижьҭеи 70 шықәса аҵра аҳаҭыраз Москва, ВДНХ аԥсуа павильон аҟны афотоцәыргақәҵа аатуеит.
Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба ибаҟа Ҭҟәарчал иаадыртит.
Владислав Арӡынба диижьҭеи 70 шықәса аҵра иазку аусмҩаԥгатәқәа рҳәаақәа ирҭагӡаны аҩаша имҩаԥысит ажәахәқәа рконкурс "Аԥсны аҭоурых аҟны Владислав Арӡынба ироль" захьӡу.
Аконференциа х-секциак рҟны имҩаԥысуеит: аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитературеи, англызи агермани бызшәақәа.
Аорӷанарҳәаҩ Лука Гаделиеи ашәаҳәаҩ Елена Анқәабԥҳаи асабша Москва Михаил Глинка ихьӡ зху Адунезегьтәи амузыкатә культура реидгыла Прокофиевтәи азал аҟны еицықәгылоит.
Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатцәа "Аԥсны Аҳәынҭқрра раԥхьатәи ахада ихьӡ анаунагӡатәразы" азакәан рыдыркылеит.
Аҳәынҭқарра Апарламент адепутатцәа "Аԥсны Аҳәынҭқрра раԥхьатәи ахада ихьӡ анаунагӡатәразы" азакәан иалацәажәеит.
"Владислав Арӡынба: аҵарауаҩ, аполитик, ауаҩы" ҳәа хьӡыс иаманы Аԥсны раԥхьатәи ахада 70 шықәса ихыҵра иазку ахәылԥаз Москва имҩаԥган.
Владислав Арӡынба игәалашәара иазку, жәларбжьаратәи адомино асразы раԥхьатәи иаарту аҳәынҭқарратә атурнир аихшьалақәа ҟаҵоуп.
Ауаажәларратә, аполитикатә усзуҩы Станислав Лакоба Аԥсны раԥхьатәи Ахада изы игәалашәарақәа ҳацеиҩишеит.
2015 шықәса Владислав Арӡынба ишықәсхеит.


15.08.2020
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа нанҳәамза 15 рзы 1992-1993 шш. Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан Кавказ Ашьхарыуа жәларқәа Рконфедерациа аштаб ахьыҟаз ахыбраҟны Хатәгәаҧхаралатәи аибашьҩы имш иазкны имҩаҧысыз амитинг далахәын.
Агәалашәаратә усмҩаҧгатәқәа ирылахәын Ахада Ихаҭыҧуаҩ Бадра Гунба, аиҳабыреи ауаажәларреи рхаҭарнакцәа.
Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны Хатәгәаҧхаралатәи аибашьҩы имш азгәарҭоит 2012 шықәса нанҳәамза 15 инаркны.


АҞӘА, хәажәкыра 30 - Sputnik. Аԥсны аԥыза-министр инапынҵақәа аамҭала иназыгӡо Владимир Делба аиҳабыра реилатәара мҩаԥигеит асоциалтә ԥгаԥсеи аџьа ахьчареи Рфонд анапхгара алархәны. Аилатәараҿы иалацәажәан акоронавирус иаҿагыланы иқәԥоз амедусзуҩцәа асоциалтә цхыраара рыҭара азҵаара. Абри атәы аанацҳауеит Аминистрцәа реилазаара асаит.
Делба иазгәеиҭеит COVID-19 иаҿагыланы ақәԥара шыуадаҩыз, амедусзуҩцәа рлагала акыр ишдуу.
"Раԥхьа иргыланы ҭабуп ҳәа расҳәоит зхы-зыԥсы иамеигӡакәа зус назыгӡоз амедусзуҩцәа", - иҳәеит Делба.
Иара иҳәеит амедусзуҩцәа рыбжьараҿгьы ачымазара шыҟаз, уажәы урҭ ареабилитациа рахыжьразы ацхыраара шыҟаҵатәу.
Делба анапынҵа ҟаиҵеит амедусзуҩцәа ркатегориақәак Урыстәылеи Аԥсни рсанатор-курорттә хәышәтәра рахыжьразы ажәалагалақәа азырхиазарц.
Аԥсны асоциалтә ԥгаԥсеи аџьа ахьчареи Рфонд анапхгаҩы Бакур Бебиа Аԥсны аԥыза-министр инапынҵақәа аамҭала иназыгӡо Владимир Делба ажәа ииҭеит хара имгакәа Агәабзиарахьчара аминистрра ажәадгалала Афонд ишеиҿнакаауа амедусзуҩцәа рзы асанатор-курорттә хәышәтәра.
Аилацәажәараҿы иазааҭгылан иара убасгьы ашықәс аҩныҵҟа акоронавирус иаҿагыланы ақәԥара аихшьаалақәа.
Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа еиҭеиҳәеит Аԥсны аҩныҵҟа 13385 акоронавирус хҭыс ашәҟәы ишҭагалаз, ичмазаҩхаз рҟынтәи 96 процент ргәы бзиахеит, рыԥсҭазаара иалҵит - 212. Абарҭ аамҭақәа ирылагӡаны 200 миллион мааҭ Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа аҭахрақәа ирықәхарџьын ҳәа иҳәоит иара. 180 медусзуҩцәа уахи-ҽни ачымазцәа рыхәышәтәра иаҿын, иаартын 500 иара COVID-19 зыхьуа рзы.
Аиԥылара ахыркәшамҭаз иҳәан аепидемиологиатә ҭахрақәа рықәныҟәареи ахылаԥшра иашеи ишалдыршаз аԥкырақәа рырԥсыҽраз атәыла ахада иахь ажәадгала аҟаҵара. Иара убри аамҭазы иахьагьы ахыхьчаратә уснагӡатәқәа гәыгәҭажьтәым.
Аԥсны аԥыза-министр инапынҵақәа аамҭала иназыгӡо Владимир Делба аиҳабыра реилатәара мҩаԥигеит асоциалтә ԥгаԥсеи аџьа ахьчареи Рфонд анапхгара алархәны.
Аиԥылара иалахәын иара убасгьы аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ Џьопуа, Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа, Аминистрцәа реилазаара Аппарат анапхгаҩы Давид Сангәулиа, Асоциалтә еиқәыршәареи адемографиатә политикеи рминистр Руслан Аџьба, Асоциалтә ԥгаԥсеи аџьа ахьчареи Рфонд ахантәаҩы Бакур Бебиа.


Гәдоуҭа араионаҿ аиҭашьақәыргылара ашьҭахь иаадыртуа Сергеи Дбар ихьӡ зху Аԥсны Жәлар рџьыџьтәылатә еибашьра аҳәынҭқарратә музеи аҿы ицәыргахо атәы арадио Sputnik Аԥсны иазеиҭалҳәеит амузеи афондқәа реиҳабы Гәыгәыца Џьыкырԥҳа.
Урыстәыла иаарԥшуп коронавирустә инфекциа COVID-19192 британиатәии 21 аладафрикатәии аштаммқәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 14002-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13350-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 220-ҩык.
Аԥсны аиустициа аминистр Анри Барцыц 2021шықәсазтәи апланқәа дрылацәажәеит аԥыза-министр Александр Анқәаб иԥылараан.


АҞӘА, хәажәкыра 2 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны асахьаҭыхыҩцәа Реидгыла Ацәыргақәҵатә зал аҿы иаадыртит ацәыргақәҵа "Аԥҳәыс лпортрет". Абри атәы Sputnik иазеиҭалҳәеит АЗХ адиректор Ельвира Арсалиаԥҳа.
Ацәыргақәҵа аартызаауеит хәажәкыра 3 - 25 рзы, уи аҵыхәтәантәи ашәышықәса рыҩнуҵҟа иҭыху аҳәса рпортретқәа еиднакылоит.
"Ари аԥкрақәа рышьҭахь раԥхьатәи цәыргақәҵоуп. Есышықәса Асахьаҭыхыҩцәа реидгыла ааԥынразы ацәыргақәҵақәа еиҿнакаауеит. Сынтәа иҳаӡбеит апроект "Аԥҳәыс лпортрет" ӡыраагарц", - лҳәеит Арсалиаԥҳа.
Лара илҳәеит ишеизгоу Акартинатә галереиа аҟны иҵәахыз арҿиамҭақәеи ҳаамҭазтәи асахьаҭыхыҩцәа рырҿиамҭақәеи.
"Убас арахь иаагахоит Александр Шервашиӡе 1920 шықәса рзы иҭихыз иусумҭақәа реиԥш сынтәа иҭыху аусумҭақәагьы. Ари аинтерес зҵоу темоуп. Иубоит аԥҳәыс лыԥшӡара аеталон аҽшаԥсахуа", - ҳәа лҳәеит лара.
Ельвира Арсалиаԥҳа иара убасгьы илҳәеит ацәыргақәҵа шаартхо хәажәкыра 4 рзы, хәажәкыра 3 рзы АИХқәа русзуҩцәеи аиҿкааҩцәеи рзы иҷыдоу аартра шыҟало.
"Аԥкырақәа шаԥыхугьы ауаа рацәа реизара ҳҭахым. Ацәыргақәҵа аартхоит хәажәкыра 3 - 25 рзы аҭааҩцәа зегьы рзы" ҳәа лҳәоит лара.
Ацәыргақәҵахь инагахоит 50 усумҭа ҳәа азгәалҭоит Ельвира Арсалиаԥҳа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, мшаԥы 23 - Sputnik. Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Аладатәи арратә округ агранатаршәыҩцәа еиҭаҵуази еиҭамҵуази ацәҟьарақәа ирықәкны ихысуан агәаҭара аҳәаақәа ирҭагӡаны. Абри атәы аанацҳауеит аокруг апресс-маҵзура.
Аполигонқәа Нагвалоуи Ҵабали рҟны аррамаҵзурауаа "аӷа" иеибашьыга машьынақәа рсахьа змаз ацәҟьарақәа иреихсуан 350 метра набжьаны. Ацәҟьарақәа секундк 10 метрак рҟынӡа ирццакын.
Абри аан ахархәара рыҭан: анапылатә гранатаршәгақәа РПГ-7, акәылӡы кылызжәо агранатақәа ПГ-7ВЛ, агранатаршәга АГС-17.
Амшын аԥшаҳәаҿы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгараан аԥша аӷьеы иасуан, секундк ала 20 метра инаӡон. Аруаа рхысраан ари азгәаҭара рыман.
Урыстәыла ар ргәаҭара мҩаԥысуеит Аладатәи арратә округ ар ркомандаҟаҵаҩ Александр Дворников инапхгарала. Аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥысуеит 2021 шықәсазтәи аплан инақәыршәаны. Аҽазыҟаҵарақәа ирылархәуп Амшынеиқәатә флоти Каспитәи афлоти. Аҽазыҟаҵарақәа рыхәшьара мҩаԥыргоит арратә усбарҭа анапхгаҩцәа рыла ишьақәгылоу акомиссиа. Игәарҭоит ар реиҿкаашьа, анормативқәа рынагӡашьа, роперативтә зыҟаҵара аҩаӡара.
2020 шықәса хәажәкырамзазы имҩаԥган Аԥсны ахада иеиҭалхрақәа. Аслан Бжьаниа - 53741 бжьы (56,5%) иманы алхрақәа дыриааиуеит, конкурентс диман уаанӡатәи аекономика аминистр Адгәыр Арӡынба.
Аслан Бжьаниа официалла инапынҵақәа рынагӡара далагеит мшаԥымза 23 инаркны, имҩаԥгаз аинугурациа ашьҭахь. Аҭоубашьҭаҵара мҩаԥган ауаа рацәа адымгалакәа, усҟан Аԥсны иалагалаз акоронавирус аламырҵәаразы аԥкрақәа ирхьырԥшны.
Аслан Бжьаниа Аԥсны ахәбатәи ахада иоуп.
Аслан Бжьаниа иҭоубашьҭаҵара ацеремониа мҩаԥысит аҳәаанырцәтәи асасцәа рыда, мшаԥымза 23 рзы, Аҟәа.
Аҭоубашьҭаҵара ашьҭахь Аслан Бжьаниа инапаҿы идыркит аҳәынҭқарратә мчра асимволқәа – агерб зну амҳәырқәа, абираҟ, алабашьа, аҳәа.
Атәыла ахада иалхрақәа хәажәкыра 22 рзы имҩаԥган. Аслан Бжьаниа - 53741 бжьы (56,5%) иманы алхрақәа рҿы даиааиуеит.
Алхрақәа рышьҭахь Аслан Бжаниа раԥхьатәи ипресс-конференциа.
Афотожурналист Сергеи Лидов Аслан Бжьаниа ҳамҭас ииҭеит ифотосахьа.
Аслан Бжьаниа дахьцалакгьы ицуп имоҭа лҳамҭа - аҵәца.
Аслан Бжьаниа Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны Аиааира 75 шықәса ахыҵра апарад далахәын Москва.
Аиааира апарад ахь ааԥхьара ииҭеит урыстәылатәи иколлега Владимир Путин. Урыстәылеи, Аԥсни, Таџьыкисҭани, Молдавиеи, Белоруссиеи рхадацәа Идырым асолдаҭ ибаҟа амҵан ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
Аслан Бжьаниеи Владимир Путини Аиааира Ду 75 шықәса ахыҵра аҳаҭыраз имҩаԥгаз ауснагӡатәқәа раан аҟны.
Ԥхынгәы 2 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа официалла атәыла ахадас дҟалеижьҭеи раԥхьатәи апресс-конференциа мҩаԥигеит.
Ахада ипресс-конференциахь инаԥхьан Аԥсны АИХқәа зегьы.
Ҩ-сааҭк инарзынаԥшуа ицоз аицәажәараан Бжьаниа 31 зҵаара рҭак ҟаиҵеит: апандемиеи аекономикеи инадыркны ԥхьаҟатәи аамҭақәа рылацәажәараҟынӡа.
Атәыла ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны атәылахьчара аминистрра даҭааит.
Аԥсны арбџьармчқәа рыдҵаҟаҵаҩ хада Аслан Бжьаниа АШәМ рҽазыҟаҵарақәа дырҭааит.
Аслан Бжьаниа аполигон Ҵабал имҩаԥысуаз Урыстәылеи Аԥсни рыруаа рҽазыҟаҵарақәа дырҭааит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аректор, афизика-математикатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, апрофессор Алеко Гәарамиа ииубилеи идиныҳәалеит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа дидикылеит Урыстәыла аекономикатә ҿиара аминистр актәи ихаҭыԥуаҩ Михаил Бабич нанҳәа 20 рзы.
Аԥсны жәлар рартист Хьыбла Гьерзмааԥҳаи Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи реиԥылара.
Бжьаниа даҭааит Гәдоуҭатәи аковид-госпиталь цәыббра 15 рзы. Усҟан атәыла ахада иҳәеит агоспиталь аҿы аус зуа аҳақьымцәа ашәарацҵақәа шрыҭахо.
Аԥсны акоронавирустә инфекциа аҿагыларазы ацентр аартын Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы мшаԥымзазы.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аԥснытәи аҳақьымцәа аҳаҭыртә шәҟәқәеи аҳамҭақәеи ранеишьеит.
Абҵара 12 рзы Шәача имҩаԥысит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи Урыстәыла ахада Владимир Путини реиԥылара. Ахадацәа реиҿцәажәара хсааҭк инарзынаԥшуа ицон.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа ажьырныҳәа 22 рзы адҵа ҟаиҵеит амчыбжь нҵәаанӡа афымцамчхара ахархәара еиҵартәырц, уи азы араионқәа зегьы рҿы аштабқәа еиҿкаазарц амаининг фермақәа ахьыҟоу аарԥшрази раҿыхрази.
АУН "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада Михаил Логәуеи Аслан Бжьаниеи.
Ажьырныҳәа 30 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа усутә ныҟәарала Аԥсны мрагыларатәи ахәҭахьы дцеит афымцамчтә обиектқәа русура агәаҭаразы.
Аслан Бжьаниа, Аԥсны аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган, "Амшынеиқәафымцамч" аиҳабы Михаил Логәуа, Акапитатә ргылара аусбарҭа аиҳабы Ҭемыр Агрба еицны игәарҭеит афымцеихшарҭатә маругақәеи аҷаԥшьаратә пультқәеи русушьа.
Аслан Бжьаниа ипресс-конференциа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа идикылеит Аԥсны ацхрааразы иааны иҟаз Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра иатәу хырхарҭарацәалатәи амобилтә госпиталь аҳақьым хада Абдулмеджид Магомедови ихаҭыԥуаҩ Ренат Курбанови.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа мшаԥы 15 рзы идикылеит Урыстәыла аекономикатә ҿиара аминистрреи Урыстәыла афымцамч аминистрреи рхаҭарнакцәа рделегациа.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа усутә ныҟәарыла мшаԥы 20 рзы Москваҟа дцеит. Бжьаниа Урыстәыла ахада Иусбарҭаҟни Урыстәыла аиҳабыра рыҟни аиԥыларақәа мҩаԥигараны дыҟоуп.


Аԥсуаа рзы адгьыл ақәаарыхреиԥш арахәааӡара аҵак ду амоуп. Арахәааӡарахь иахкуп аҽааӡарагьы. Аҽы Аԥсны ианырҵо иалагеит II азқьышықәсазы ҳера ҟалаанӡа. Аҽааӡашьа, аҽықәтәашьа, аҽымаҭәа, аҽыуаҩ илеишәа – абри зегь еицрыгашьа рымаӡам, еизакуп. Урҭ ирыдҳәалоу аԥсуа лексикагьы акырӡа ибеиоуп.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Аҽы уаанӡа иацыз ақьабзқәа акыр рҽырыԥсаххьеит. Аха ус шакәугьы, аҽы акульт иахьанӡагьы еиқәхеит. Уажәгьы адоуҳатә мчы аланы ирыԥхьаӡоит аҽхыбаҩ. Уи ауҭра, амхырҭа аҵәҩан иахарԥаны иаладыргылон алаԥш бааԥс иацәнахьчоит ҳәа. Иара убри аҵакы ала ашәхамс иқәырчаԥон аҽеимаа. Иахьагьы ана-ара иубоит аҽеимаа символра азызуа амаҭәарқәа аҩны аҩналарҭаҿы, ма агәашә аҿы ихшьны.
Ажәытә аԥсуаа аҽы ҵакны иалацәаӷәомызт, аҽы бзиа аҽыуардын иаҵарҳәом, аидара ақәырҵом. Аԥсуаа аҽы рааӡоит иақәтәаны аланыҟәаразы, арыҩразы, архәмарразы. Аҽы зҭагылоу ақәрақәа ирҿырԥшны ахьӡқәа ршьоит абас еиԥш: аҽҵыс, арҟәыдтәы, абжьатә, амархәац, аихаҵхтәы.
Гьаргь Амҷба иетнографиатә материалқәа рҿы ишазгәаиҭо ала, амархәац рҳәоит иҟатоу, зықәра маҷу аҽазы, ирыбжьахьазаргьы, ирмыбжьацзаргьы; аҽҵыс ҩышықәса анахыҵуа аԥрыцәи аҵыхәеи дырҟәыдуеит, нас ижәпаны иазҳауеит ҳәа. Абжьатә хышықәса анахыҵлак, акәадыр ақәырҵоит. Аҽы ԥшьышықәса ианырҭагылоу, аҽааӡаҩцәа ишгәарҭо ала, ҩ-хаԥыцк аԥсахуеит, убри ашьҭахь "аиха иҵырхуеит".
Аҽы аҳәызба (аиха) ианыҵырхуа иныҳәоит: "ирахәы мшхо, снапы хьымӡӷы ақәсымго, изтәу изы ихырҳагахо!" ҳәа. Аҳәызбаҵхра иахҟьаны аҽы абӷа мхәарц азы, ианыҵырх нахыс жәаҩа мшы анааҵлак идырҩуеит.
Аҽы иазыҟарҵоит ахыбра ҷыда – аҽҭра. Аҽҭра аҩнуҵҟа аҽыхәчара кыдҟарҵалоит - ахәы ахьҭарҵо. Абжьааԥны иҭакны мацара ирааӡо аҽыҩқәа роуп.
Аҭаацәара ду аҿы ԥаса иныҟәыргон ҩба-хԥа ҽы. Аҩнаҭа еиҳабы иреиӷьу аҽы, қәрала инаӡоу дақәтәоит. Арԥыс иҽы – мархәацуп, ҽыкәашоуп. Аидара иазыркуеит – аҽы нади. Ауахьад анҵаны ирыман. Аиҳарак уи зылшоз ҭауади аамысҭеи ракәын – ҩышә-хышә рҟынӡа инаӡон. Аҽааӡара бзиа избоз анхацәа 40-60 ҽы рҟынӡа рзанын, аха уигьы зылшоз маҷын, избанзар ауахьад анҵаразы алшарақәа маҷымкәа иаҭахуп.
Иахьазы ауахьад анырҵом, хаҭалатәи наплакыҩцәақәак ракәымзар аҽырыҩрақәа, аҽырхәмаррақәа ирылахәу. Амала аҽырыҩра абзиабаҩцәа рхыԥхьаӡара рацәоуп, ԥсаҭала бзиа ибаны аҽы зааӡо ыҟоуп. Аныҳәа дуқәа раан аҽырыҩрақәа, аҽырхәмаррақәа мҩаԥыргоит.
Аҽааӡара иацу акәамаҵамақәа акырӡа ирацәоуп, уи азҵаара иҵегь ҳазыхынҳәран ҳаҟоуп. Аха абра зыӡбахә ҳҳәаз амаҷгьы иунарбоит аԥсуаа аҽы даҽа ԥстәык иаламҵакәа пату ду шақәырҵо, иара ажәытәтәи акульт макьанагьы акыр инханы ишыҟоу.
Абызшәа ауаа реилибакааразы, реигәныҩразы зда ԥсыхәа ыҟам мыругоуп. Аҵарауаҩ нага Шьалуа Иналиԥа абызшәа иазкны абас иҩуан: "Атәы здыруа инапаҿы иалымшо иҟоузеи ҳхатәы бызшәа. Мыц зымҳәо абџьар еибагоуп уи, иҩыза бзиоуп, ҵҩа змам ахшыҩ еизыркәкәаны иара иалоуп".
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Аԥсуа бызшәа алексика даараӡа ибеиуоуп. Ажәацыԥхьаӡа иамоуп ахатәы ҵакы. Иаагап раԥхьаӡа схаҿы иааиз ажәақәа "аиааира", "абна". "Аиааира" – иаанагоит уск аҿы аԥыжәара агара. Ажәа "абна" акәзар, ианарбоит ижәпаны еилагылоу аҵлақәеи урҭ рҭыԥи.
Аԥсуа бызшәа еинҭәылоуп ҩышьала зынӡа еиԥшу, аха ҵакыла еиқәымшо ажәақәа - аомонимқәа рыла. Ҳарзааҭгылап иаразнак иугәаламшәар алшо, аха аинтерес зҵоу иомонимқәоуп ззуҳәаша ажәақәа:
Аҟар – ауаҩы ихахәда даҽакалагьы "аҟар" ҳәа хьӡыс иамоуп. Соуп ҳәа зыҽҭҳәаны, зхашәа хы зымбо, амаҵура зхы иархәаны иаазҭахыз ҟазҵоз, ашьҭахьы згәызҽанӡамкәа данамырх, иҟәатаӡа иааҟалаз изырҳәоит: "Иҟар хҽны дыҟоуп", иагьнацырҵон уи иашьашәалоу даҽа жәаԥҟак: "Уажәраанӡа ичны иҟаз иуакаӡа, иаанхеит ахәша рхьыршьызшәа иҟәатаӡа". Аҟар – аҩны аҩнуҵҟа арԥшӡаразы асаркьа, мамзаргьы абҩа, аиха реиԥш иҟоу аихажәла бзиақәа ирылырхуа ашәҭҭрагьы (урысшәала "цветочник") аҟар ҳәа иашьҭоуп.
Ауарц – арацәа андырцәо ма аиха анеиладырҭәо, ианыржьиуа иацрышәшәаны иаанхо аҳашҳаи (урыс бызшәала "известь") аҵабли еилаҵаны иҟарҵо аиларшьшьы аргыларақәа рҿы рхы иадырхәо "ауарц" ахьӡуп (урысшәала "шлак"). Ауарц – ашәҭ хкуп. Кавказтәи ашьхақәа рҟны асы шьҭыҵны, ааԥынра шааилак, азҳара иалагоит. Зыԥшшәахәы ссиру, ахаа цәа зыҟәну ари ашәҭ "ауарц", "ауарца" ахьӡыртәит (аурысшәахь еиҭаугозар "касатик").
Абгаԥча – ашәарыцара иазҟазоу агыгшәыгқәа рыкразы иҟарҵо лаԥшхырԥагоуп. Агыгшәыг царҭас-аарҭас иалкааны иамоу амҩахәасҭаҿы ирҵауланы анышә ржуеит, ажра агыгшәыг иамбарц, ԥацхьла, бӷьыла, гәамсамла ихырҩоит. Агыгшәыг шааиуа ианаақәгылалак, иазнымкылакәа иҭаҳауеит, ҭыҵшьагьы аиуам. Агыгшәыгқәа рыкразы ицхыраагӡаз убри ажра "абгаԥча" ҳәа ахьӡхалеит (урысшәала "западня"). Абгаԥча – ҳәа иара убас иашьҭоуп аӡыржәтә зыцәмаҷу ақыҭауаа (аиҳарак аҿаҩара, аҳаракыра ҭыԥқәа ирықәынхо) рыҩнқәа рзааигәара, еиҳа иахьырзыманшәалоу аӡы ҭатәалартә анышә ахыржуа аҭыԥ. Убра ақәеи аҩари еилаланы еизо аӡы рхы иадырхәоит амаҭәа-ҩыҭәа ӡәӡәагаси арахә рӡыжәгаси.
Адахь – акыр азқьышықәсақәа раԥхьа ицәырҵыз, иахьагьы мшаҽны аиԥш аԥсуаа ирымоу асасдкылара аҵас иадҳәалоу ажәоуп. Аԥсуаа ҳҟны зеиԥш дыҟам асас данырҭаалак - "Асас дахь" даҳҭан рҳәоит. Ахаҭа ажәа ачерқьез бызшәаҟынтә иаланагалеит, иаанагоит "аԥшӡа", "абзиа", "ассир". Асас дахь, даҽакала иуҳәозар, "почетный гость". Зыӡбахә ҳамоу ажәа анаҩстәи аҵакы ахҳәаауп агәамбзиара. Ауаҩы иқәрахь даннеилак, идақәа ашьа рҭысра уадаҩхоит. Уи игәабзиара ҵнашәаауеит, иблахаҵ гьежьуа, имч каԥсо дҟалар алшоит. Абас еиԥш иҟоу ачымазара – адахь/адахьаа ҳәа иашьҭоуп (урысшәала "давление").
Аџахә – ҟазшьала уаҩы еиԥшым, зхала ада ҽаӡәы дызмаабуа, есқьынагьы ихы ҵарҟәыланы, иџьымшь ибларҭақәа ирҭажьны, хаабызшәак зҿымшәо, ҭынхак ихьаа змам, уаҩы идымҳәыло изырҳәауеит "дџахәӡоуп дыҟоуп". Ари ажәа иамоуп маҷк даҽа хырхарҭакгьы, аџахә – уи ацәгьеи абзиеи ззеиԥшу, уаҩы изышьҭымхуа агәала змоу еиԥш иблақәа ҵарҟәыланы, ақьиара изыҟауҵаргьы жәа хьшәашәала иуацәажәо иааҭкааны изырҳәауеит: "Лахьы мырџахә – лахьышәашә" (урысшәала "угрюмый").
Аихаткач – аԥсабара кьыс амамкәа, икаххаа, икашьшьы ишыҟоу, амш ааилахәаны, абыржәымзар-абыржәы ақәаршҩы ауратәы ажәҩан аԥҭа еиқәаҵәақәа анхчыла – амш "еихаткач" ҳәа иашьҭоуп ("аихаткач" урысшәала "ненастье"). Аихаткач – ауаҩы хашәамба, зегьы ирыҵашьыцуа, зцәажәара ҵакык амаӡамкәа, бжьыҭгала аӷьӷьа ихга иааҟәымҵӡакәа инапҟьа-шьапҟьо ицәажәо ичҳаны изыӡырҩуа итәоу гәаныла: "Уеихаткачааит, иаауҳәашазеи, уаангыларауазеи шьҭа!" ҳәа изырҳәоит (урыс бызшәала "Заткнись же!").
Арқаца – ацәамаҭәа ҳаҭыр ақәҵаны, мацқьа-шьацқьа иныҟәганы изшәызҵо, еилфаҷа еилаҳәоу данырбалак: "Шәыԥшишь, заҟа ирқацаны деилаҳәоу!" - рҳәоит ("арқаца" урыс бызшәала "шик"). Арқаца/арқацара – аҩнымаҭәа ӡәӡәаны, иршәшәатәу зегьы ршәшәаны, асаба рылхны аԥҳәыс аҭыԥ ианықәылҵалак, "илыӡәӡәеит", "илырқацеит" рҳәоит.
Абас ала, ҩышьала еиԥшу аомонимқәа рдырреи, урҭ ииашаны рхархәареи ҳажәаҳәа арҿиоит, иарбеиоит.
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
Аԥсуа дамыӷақәа рхыԥхьаӡара рацәоуп. Иҟоуп ажәлантқәа рдыргеиԥш, қыҭак еицатәугьы. Иара жәлак аҿгьы еиуеиԥшым авариантқәа уԥылоит. Адамыӷақәа ирызку Шьалуа Иналиԥа иҭҵаара ишаҳәо ала, иҟоуп ижәытәу реиԥш, рацәак зхымҵуа адамыӷақәа. Урҭ иреиуоуп аҳ ижәла еиуаз рдамыӷақәа, ҭауади-аамысҭеи иртәыз, анхацәа зқәиҭыз адамыӷақәа. Арҭ адамыӷақәа амал, арахә-ашәахә рақәиҭреи реиламырҩашьареи ирызкәу дыргақәоуп. Урҭ илабҿабатәу информациатә дыргақәоуп ҳәа рзуҳәар ауеит.
Иахьанӡагьы еиқәханы иҟоуп ашьамаҟа, аԥсаса рааӡараҿы ас еиԥш адыргақәа рыҭара. Урҭ ирымоуп аҭоурых дуӡӡа. Дара рыҟалара ауаажәларра рынхараҿы аиҭакрақәа рыҟалара иадырҳәалоит, лымкаала ауаԥшьқәа реиҿыҵра, ауаажәларратә классқәа рышьақәгылара, даҽакала иаармарианы иуҳәозар, "утәы-стәы" аҿиара. Аԥхьаӡа аџьаус аҽанаша, адгьылқәаарыхра хаз хкны ианыҟала, арахәааӡара хаз хкны ианыҟала инаркны, ахьчара занааҭс измаз ауаа ргәыԥқәа рырахә ахҵарақәа, аиламырҩашьагатә дыргақәа рнырҵо иалагеит.
Аԥсуа нарҭтә епос аҿгьы иаҳԥылоит ахҵарақәа рыӡбахә: "Урҭ (нарҭаа – Е. Ҭ.) рырхақәа рырахә ҳәырҭан. Руахьад, рыжә, руаса анын, имҩашьахуа рыхҵара рырахә ирнын".
Ажәар аҟны ишарбоу ала, ажәа "адамыӷ" ашьагәыҭ "ҭамӷа" атиурк-монгол бызшәақәа ирзеиԥшу ажәоуп. Уахьынтәи кавказтәи абызшәақәа ирылалеит ари ажәа, иаҳҳәап ҟабардаа ирҳәоит: "дамага", ашәуааи ачерқьезцәеи – "дамыӷа". Аԥсуа ажәа "ахҵара" еиҳа ижәытәуп "адамыӷа" аасҭа ҳәа ирыԥхьаӡоит аҵарауаа. Иҟоуп ахҵарақәа хы-хкык: алымҳа арҟьара, ахьасара, акылҵәара. Урҭ еицны иануԥылогьы ыҟоуп. Ас еиԥш иҟаз ахҵарақәа арахә рмырҩашьаразы адагьы алаԥш, ачымазарақәа рҟынтәи иахьчоит ҳәагьы иԥхьаӡан. Урҭ адыргақәа иԥшьоу ракәны, амагиатә мчы рымоуп ҳәа агәра ргон, асимволтә ҵакқәа рыман.
Аҵарауаа иара убасгьы иазгәарҭоит ахҵарақәеи адамыӷақәеи аҩреи аԥхьареи рыҟалара акультура иазааигәоуп, ирхылҿиааит ҳәа. Аԥхьатәи адамыӷақәа амра, ма амза асахьа иреиԥшны иҟаҵан. Аха дара есааира рҽырыԥсахуан. Иаҳҳәап Лоуаа рыжәла адамыӷа "Алу дамыӷ" ҳәагьы иашьҭоуп алу еиԥш игьежьны иахьыҟаҵаз азы, аха иара асахьа аԥхьаӡа амра агьежьышьа ала иҟаҵазар ҟаларын ҳәа агәаанагара ыҟоуп.
Аакьыскьатәи аамҭа иатәу адамыӷақәа рҿы арахә зтәу ижәла, ма ихьӡ злалаго анбан рынны иуԥылоит. Шьалуа Иналиԥа ишиҩуа ала, адамыӷатә дыргақәа зегьы рҟынтәи ижәытәӡоу ҳәа иԥхьаӡоу "алу дамыӷеи", даҽакала "аԥсуа дамыӷа" ҳәа изышьҭои (агьежь асахьа змоу), Ачаа рдамыӷеи ауп – уи асахьала анбан П аханы Т ықәыргыланы измоу сахьоуп. Абарҭ аҩба роуп анаҩс ицәырҵқәазгьы шьаҭас ирымоу, изхылҿиаауа.
Ажәлантә дамыӷақәа рнаҩсгьы, ахатәы, аҭаацәаратә дамыӷақәагьы уԥылоит. Аҭаацәаратә дамыӷа зку аҭаацәара аиҳабы иоуп. Адамыӷақәа хаз-хазы иаԥызҵаз ажәла дуқәа иреиуоуп аҳратәра змаз Ачаа, Чачаа, Иналаа, Ӡаԥшьаа, Аимхаа, Маршьанаа, Маанаа, Лакраа. Аҳратәра амч кәадахо ианалага анхацәагьы ишьҭырхит: Арышаа, Ҳагаа, Оҭраа, Бениаа, Гәниаа, Аираа, Бганаа, Амқәабаа уҳәа. Иахьа традициак аҳасабала ажәлантә дамыӷақәа зхазы иҟазҵо рацәахо иалагеит.
Наала Гәымԥҳа, Sputnik
Адиле Аббас-оӷлы диит мшаԥымза 23 1921 шықәсазы. Лабду Иаҳиа Аббас-оӷлы милаҭла дџьамын. 20-тәи ашәышықәса аҽеиҩшымҭаз Аԥсныҟа даауеит, ибла хнакуеит ари атәыла, анаҩс иӡбоит наӡаӡа аангылара. Аҭаацәарагьы аԥиҵоит араҟа.
"Саб дџьамын, сан-даԥсыуан. Саб иҳәо саҳахьан: "Аԥсны зегьы реиҳа бзиа избоит". "Избан?" - сиазҵаауан сара. "Избан акәзар аԥсуа жәлар ахьы иаҩызоуп, мыцхәы ацәажәара бзиа ирбаӡом. Бымшәан, Аԥсны есымша иҟазаауеит, сара сдунеи сыԥсахыргьы, иара шышәҭло агәра згоит", - абас лаб иҳәоны илгәалалыршәон Адиле Аббас-оӷлы.
Лан лзы акәзар, абас лҳәон:
"Сара сан д-Аҩӡԥҳан, ажәла бзиа, ажәла ӷәӷәа датәын. Хәҩык аишьцәа лыман, рызегь аибашьраҟны иҭахеит", - ҳәа лгәалашәарақәа дырзааҭгылахьан аиҿцәажәарақәа руак аҟны Адилле Аббас-оӷлы.
Иаҳиа Аббас-оӷли иԥшәмаԥҳәыс Гиульфидани рҭаацәараҟны иит ԥшьҩык ахәыҷқәа, хҩык аишьцәа: Шаҳбас (Адиле лаб), Ризу, Касима, рыԥҳазаҵә Наргиз. Адиле 15 шықәса анылхыҵуаз Сариа Лакоба лашьа Емды Џьих-оӷли лареи еибадырит, анаҩс аҭаацәара аԥырҵеит.
Аха раԥхьаҟа ирзыԥшраны иҟаз ахлымӡаах атәы абардыруаз, агәырӷьара зцыз рҭаацәаратә ԥсҭазаара аамҭа кьаҿк иалагӡаны иҿахҵәеит. Иалагеит сталинтәи арепрессиақәа. Нестор Лакоба иҭаацәа лаԥшықәҵаны ирыман, аӡәаӡәала рҭакра иалагеит. 1938 шықәсазы Адиле лыԥшәма дҭаркуеит ахара идҵаны, хара имгакәан ларгьы уи аҩыза аҭакра лԥеиԥшхоит. Уи ашықәсазы Адиле Аббас-оӷлы "ажәлар раӷа" ҳәа лыхьӡҵаны Аԥсны дахцан. 16 шықәса ахлымӡаах лхыганы Аԥсныҟа дхынҳәуеит 1953 шықәсазы. 1956 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу аӡбарҭа лхара лыхнахит. 1957 шықәса рзы Аҟәатәи арҵаҩратә институт аҭоурыхтә факультет далгеит.
Акыр шықәса рышьҭахь илылшеит дызҭагылаз агәаҟра атәы зҳәо агәалашәарақәа рыҩра. Убас, 2005 шықәсазы иҭлыжьуеит ашәҟәы "Не могу забыть " зыхьӡу.
Нестор Лакоба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә музеи адиректор Лиудмила Малиа илҳәоит:
"Афырԥҳәыс ҳәа ззуҳәаша лакәын Адиле. Лара илылшеит дызҭагылаз агәаҟрақәа зегьы лыхганы, лҽеиқәырханы, абахҭа хьшәашәа даиааины, лыҩныҟа ахынҳәра. Илхылгаз ахлымӡаах атәы еиҭалҳәоит угәаҵантә инеиртә еиԥш лышәҟәқәа рыҟны. Дызҭагылаз аџьамыӷәа ззымдыруаз ауаа ирыцеиҩылшеит", - ҳәа лҳәоит Малиа.
Аҭоурыхҭҵааҩ Гәырам Гәымба Адиле Абас-оӷлы длыхцәажәо дазааҭгылахьан уи илылаз адоуҳа анырра шунаҭоз.
"Лара илхылгаз аҩыза ахлымӡаах зхызгаз рацәоуп 1930-тәи ашықәсқәа рзы арепрессиақәа раан, аха урҭ рахьынтә иааԥшит ауаа ҷыдақәа, аџьамыӷәа ду зыхганы иуаҩны иаанхаз. Сара еиҳараӡак исгәалашәоит илылаз адоуҳатә мчы. Уахьлыхәаԥшуаз дхәыҷызшәа убон, аха агәамч ду лылан. Уанлацәажәоз аԥхарра ду, аенергиа уныруан. Илхылгаз зегьы дыриааины, ауаа рахь абзиабара ду аалырԥшуан... Ас еиԥш зылшо адунеи аҟны даара имаҷуп, иагьа лхылгазаргьы, дуаҩы лашан, ус лыхьӡ аанлыжьит", - ҳәа иҳәоит Гәырам Гәымба.
Адиле Аббас-оӷлы узыршанхо ԥхыӡк лбахьан, лышәҟәы "Не могу забыть" анҭыҵ ашьҭахь: Ашә аартны Нестор Лакоба иҩны дныҩналеит. Амаҵурҭаҟны итәан аҭаацәа зегьы. Сариа Адиле данылба, дыҩны дналԥылеит, дылгәыдыҳәҳәаланы ус лалҳәеит: "Анцәа иџьшьоуп! Бара ибылшеит сгәаҳәара анагӡара, ауаа иреилбыркааит аиашаҵәҟьа абахҭаҟны ибхыбгаз. Сыбзыразуп, сара агәра згон уи шынабыгӡоз, шьҭа сгәы ҭынчуп".
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Малиа Сариа Лакоба лзы: леиԥш аҭоурых аҿы дыҟам


Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 14666-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13660-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 222-ҩык.
1992-1993 шықәсқәа рызтәи Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс иҟаз, Аԥсны Афырхаҵа, аинрал-леитенант Сергеи Дбар диит лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан.
Афестиваль-еицлабра "Урыстәыла аԥеиԥш" хнызқьҩык рҟынӡа артистцәа алахәын, имҩаԥысуан аконцерттә зал "Измаилово" аҟны, мшаԥы 26 инаркны лаҵара 2-нӡа.
Гәылрыԥшь араион ахадара акоммуналтә нхамҩа аиҳабы Анатоли Торчуа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит Аџьынџьтәылатәи еибашьра Ду иазку араион аҿы иҟоу абаҟақәа рҭагылазаашьа зеиԥшроу атәы.
Аԥсны Афырхаҵа, аинрал-леитенант, Ахьӡ-аԥша I аҩаӡара занашьоу Сергеи Дбар иԥсы ҭаны дыҟазҭгьы лаҵара 2 рзы 75 шықәса ихыҵуазаарын. Аԥсны имҩаԥысуеит ар рԥыза игәалашәара иазку усмҩаԥгатәқәа.
Урыстәылатәи аблогер Витали Выграновски иԥсҭазаара далҵит лаҵара 2 аҽны, 40 мшы имҩаԥигоз амлашьра ашьҭахь.
Ахаҵа имҩаԥигоз аԥышәара - акрымфара игәабзиара ааха шанаҭаз инырит 35 амш азы, аха имлашьра иациҵеит.
Аҵарауаҩ-афольклорҭҵааҩ, аетнолог, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, адоцент, Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аиҳабы Арда Ашәба диит лаҵара 4 1971 шықәсазы, иахьа иара иазгәеиҭоит ииубилеитә мшы - 50 шықәса ихыҵра.
Сергеи Дбар ицеибашьуаз Аԥсны Афырхаҵа Аполлон Шьынқәба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит дара реибадырра шыҟалази, Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан илиршази, насгьы иҟазшьа зеиԥшрази ртәы.
Лаҵара 3 рзы Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы имҩаԥысит Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны игаз Аиааира амш иазку Москватәи аҳәынҭқарратә капеллеи Аԥсны Аҳәынҭқарратә камертә оркестри рконцерт.


АҞӘА, мшаԥы 18 - Sputnik. Адунеи аҿы акоронавирустә инфекциа ҿыц здырбалаз рзеиԥш хыԥхьаӡара 140 миллион иреиҳахеит ҳәа адырра ҟанаҵоит Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Авирус реиҳаӡа алаҵәара ахьамоу тәылоуп Еиду Америкатәи аштатқәа-31,5 миллионҩык чмазцәахеит), аҩбатәи аҭыԥ аҟны игылоуп Индиа-14,5 миллионҩык), ахԥатәи аҿы Бразилиа 13,8 миллионҩык.
Мшаԥы 17 адыррақәа рыла аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13924-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13338-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 219-ҩык.
Хәажәкыра 11, 2020 шықәсазы Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара апандемиа рыланаҳәеит акоронавирустә инфекциа ҿыц COVID-19 алаҵәара инадҳәаланы.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, мшаԥы 17 – Sputnik. Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит акоронавирустә инфекциа ҿыц ззышьақәыргылаз 67 шықәса зхыҵуаз апациент, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 46-ҩык, урҭ рахьтә 36-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 12-ҩык, ибжьаратәуп - 25-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 36-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит ааҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 12-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - ҩыџьа апациентцәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13924-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13338-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 219-ҩык.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Ари алԥхынрак аӡы ҳӡааԥшылозшәа, Sputnik Аԥсны арадиодырраҭара "Коӷониаԥҳа лымҩаду" аҿы уи иалахәыз аполитика здыруа ауааи ҳареи ҳалацәажәон аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидатцәа рзы азакәан иҵегьы абырҵкал икылху аԥынгылақәа амазарц шахәҭоу.
Избан, изцәырҵи ари азҵаатәы? Ицәырҵит, избанзар алхратә кампаниаҿы ҳгәаҳҽанӡамкәа ицәырҵуа иалагеит аполитикатә ԥышәа змамыз, напхгаҩык иаҳасабала ҩыџьа ирхамгылацыз ауаа. Раԥхьаӡа акандидатцәа жәаҩык ыҟан, анаҩсан, аӡәы далҵын, жәҩык алхрақәа рахь инеит. Арацәара аныбзиоугьы ыҟазар акәхап, аха аполитика ззанааҭым, зыпсихикатә, зморалтә ҭагылазаашьа агәыҩбара узҭо акандидатцәа анцәырҵлак, ари шшәарҭароу уазымхәыцыр ҟалом.
Уажәшьҭа ҿырҳәала исҵеит, азакәан ахәаԥшрагьы сҭахым, Аԥсны ахадас дҟалар илшоит 35 шықәса зхыҵуа, 65 шықәса иреиҳам, аҳәынҭқарратә бызшәа здыруа атәылауаҩ. Убри аан, иреиҳау аҵараиурҭа иалгара, иполитикатә ԥышәа, инысымҩа уҳәа акымзарак аанагом. Акандидат еизигоит анапынҵақәа 2 нызқь рҟынӡа, идгыло ауаа наицны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟы иҽҭеигалоит.
Абасала, акыр имариоуп аҳәынҭқарра ахадарахьы амҩа ақәлара. Абарҭқәа ирыхҟьаны аԥсуа политика иаланагалар алшоит асабрада зҿоу ауаа. Азакәан урҭ ԥынгыла рнаҭом. Акриминали аиҳабыреи рымчқәа ааидҩыло аҟалара излаҿу ала, атәыла анапхгарахь инанагар алшоит аҳәынҭқарра ҵызшәаауа амчрақәа.
Ишәгәаласыршәоит, иаҳхысыз алхрақәа раамҭазы Алхратә комиссиа хадаҿы акандидатцәа инаргаз алхыҩцәа рнапынҵақәа реизгашьазы агәыҩбарақәа шцәырҵыз, аха нас, "усгьы арҭ заиааиуам" ргәахәзар акәхап, жәҩык ашәҟәы иҭагалан. Аҳәынҭқарратә бызшәа аԥышәара џьара-џьара аформалтә ҟазшьа шамаз ааԥшит, анаҩс ателехәаԥшратә ефирқәа рҿы инеибеиԥшны акандидатцәа зегьы рхы ирзархәомызт азы. Ажурналист ԥсышәала азҵаара ҟалҵон, акандидат - урысшәала аҭак. Абраҟагьы, "усгы дзаиааиуам" рҳәазшәа, зегьы аԥышәара иахрыжьит.
Машәыршәа аԥсшәа ззымдыруаз даиааир, нас ҳара дҳауан збызшәа ззымдыруаз аҳәынҭқарра ахада.
Уажәшьҭа сазааир сҭахуп санҵамҭа атема хада.
Сынтәа иқәгылаз акандидатцәа рыбжьара дыҟан абахҭа зхызгахьаз Артур Анқәаб. Иара инысымҩа азҵаарақәа рацәаны ицәырнагон, аха АКХ иамоу анапынҵақәа уи иаҿагыларатәы иҟам, избанзар азакәан уи атәылауаҩ азин инаҭон ақәгылара. Ауаа ирзымбатәбарахеит цәыббрамза 19, 2017 ш. дыбналеит ҳәа азинхьчаратә усбарҭақәа зышьҭаз, зинда абџьар ҵәахны измаз, ауаҩы иеихсразы ашьауӷатә ус зганахьала ихацыркыз кандидатс дахьықәгылаз.
Аԥсны ахадара згәы иҭазкыз, "азакәан аҳра ауа иҟазароуп" ҳәа алхратә кампаниа иаалагылаз Анқәаб лаҵарамза 2018 шықәсанӡа дыбналаны дыҟан, анаҩсан абахҭа дҭаркит. Цәыббрамза 30 иара убри ашықәсан амнистиа длақәшәан, ахақәиҭрагьы иоуит, акандидатразгьы ԥынгыла имамкәа дааҟалеит.
Иазгәаҭатәуп, 1996 шықәса раахыс Артур Анқәаб Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аус шиуаз, 2011 - 2015 шықәсқәа рзы амилициа ашколгьы дшахагылаз, иара убас, данкандидатуаз аамҭазы ААУ Урыстәылеи аҳәаанырцәи рҭоурых акафедраҿы рҵаҩы еиҳабыс дшыҟаз. Аҿар аҵара дирҵон азакәан иацәыбналаны иҟаз ауаҩы. Ус иҟан, избанзар ԥынгыла ыҟам.
Алхрақәа нҵәеит акандидат Анқәаб 1 403 бжьы иманы. Алхрақәа рышьҭахь, ихьыӡ аӡәгьы игәаламшәо иааҟалон еиԥш, ажәлар иаарылаҩит аабыкьа, абҵара 24 рзы, Лечкоп араион аҿы иӷьычны иргаз аусдкылаҩ Армен Григориан иус далаҟьашьуп атәыла ахадарахьы кандидатс иҟаз Артур Анқәаб ҳәа. Ауҳәансҳәанқәа рызхьаԥшра уадаҩуп, аха урҭ бжеиҳан ианиашахо ыҟоуп.
Уи шьақәнарӷәӷәеит ԥхынҷкәын 9 рзы иҳауз иофициалтәу аацҳамҭа: "Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа ԥхынҷкәын 9 рзы имҩаԥнагаз аилатәараҿ аӡбара аднакылеит Артур Анқәаб ҩымз ҳәа ҿҳәарас иҭаны даанкылазарц", - ҳәа. Хымԥада, макьаназы Анқәаб гәҩарас дҟаҵаны даанкылоуп, ахара иду-идму анеилкаахо аус ҭҵааны аӡбарҭа аҳәамҭа анаднакылалак ашьҭахь ауп. Ус акәзаргьы, "бга ахьҭам ла ҭашуам" шырҳәо еиԥш, ари аҩыза игәаӷьыуацәоу аус аҿы Аԥсны ахадарахьы кандидатс иҟаз, уаанӡа ацәгьоуразы идырбаандаҩхьаз ауаҩы аԥсуа политика амаа икырц дахьаҿыз иаҳнарбоит ахадарахьы амҩа шыҭшәам, аԥынгылақәа даара ишмаҷу.
Амораль ҳәа ҳзышьҭоу акәзар, ауареи аҭахреи анацу иазхәыцуа маҷҩуп. Иазхәыцуазҭгьы, ақәгыларазы ҩ-нызқь бжьы Анқәаб ианеизигоз, "баба, ари уара иуусым" ҳәа иазҳәоз ҭынха дзыҟамлеи?!
Аԥсны ихацдыркуа ашьауӷатә усқәа енагь аҵыхәтәанынӡа ирызнагом. Аҳәара уадаҩуп Армен Григориан иӷьычразы аус аҿы акәаԥ аргылара алыршахар ҟалоит ҳәа. Ус акәзаргьы, аԥсуа ҭоурых дамыӷаны ианхалоит ахадарахьы акандидат ауаҩӷьычраҿы гәҩарас дрыман ҳәа.
Иахьа ахьӡи ахьымӡӷи баргәымкәа излаҟалаз ала, аригьы аархашҭып. Иагьџьасшьом иааиуа алхратә кампаниақәа рҿы ҩаԥхьа "ҳфырхаҵа" дкандидатны даақәгыларгьы. "Ԥсыуак ишыҟаиҵара сныҟәеит" ҳәа сынтәа телехәаԥшрала данықәгылоз ишиҳәаз еиԥш, даҽазныкгьы уи алексика ааҳадигалар алшоит.
Амчреи акриминали аилаҵәара иалагар шалшо иара убас иаҳнарбоит абҵарамза 22 рзы Аҟәа аԥшаҳәаҟны иҟалаз ацәгьоуреи уи акәша-мыкәша иҟоу ацәажәарақәеи. Аҵыхәтәантәи аинформациала, уаанӡа ирӷьычыз Омар Мерцхәылаа иус азы гәҩарас ирыманы мшаԥымза 30, 2019 шықәсазы иаанкылаз Ерик Ҷкадуа, ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа хҩык ауаа рышьразы гәҩарас деиҭашьҭыхны, иԥшааразы аусқәа шхацырку ҳзаанацҳауеит амилициа аинформациатә ҟәша. Мерцхәылаа иус азы амчратә усбарҭқәа Ҷкадуа иганахь авба анырзымԥшаа, абџьар ҵәахны иахьимаз азы ашьауӷатә ус изаартны, "аҩнытәи аҭакра" захьӡыз "аҳамҭа" наиҭаны доушьҭын. Анаҩсан, уи инеиааирҭа аӡәгьы дахыламԥшуаазар акәхарын, уажәы "Сан-Ремо" аԥхьа иҟалаз ацәгьоура далахәуп ҳәа ҿыц гәҩарас дҟаҵаны ишьҭоуп "аҩнытәи аҭакра" зуалыз Ҷкадуа.
Сазҵаауеит, "абџьар аҵәахреи" "атранспорт аӷьычреи" рзы избан иара изианашьаз "аҩнытәи аҭакра"? Избан иара изы ҳбахҭаҿы аҭыԥ зыҟамлаз? Иаҳдыруеит, еиҳа иԥсыҽу аусқәа рзы "аҩнытәи аҭакра" азыԥҵәара шымариам. Азакәан зегьы рзы еиԥшны аус анамуа, абас иҟалоит.
Уажәшьҭа ишьҭоуп Доминика Ақырҭааԥҳа ллахьынҵа ҿахызҵәаз, иара убас "аӷьычцәа нагақәа" ирхыԥхьаӡалаз Асҭамыр Шамбеи Алхас Аҩӡбеи рышьра дадҳәалоуп ҳәа гәҩарас дҟаҵаны Ерик Ҷкадуа.
Дырзыԥшаар - абзиа, аха аҭак ҟазҵода уи аҩны дахьҭакыз инеиааирҭа хылаԥшрада иахьыҟаз азы? Избан ихы дақәиҭны адәы дзықәыз? Абас зҵаара шәкы цәырҵуеит акриминогентә ҭагылазаашьа ахҳәаа азаҳуазар.
Аҳәынҭқарра ахадарахьы кандидатс иҟаз Артур Анқәаб изҵаара ҳазыгьежьуазар, аӡбарҭаҿы дукатс имазгьы даҳәон "аҩнытәи аҭакра" изалхзарц "имоу агәамбзиареи ахымхәареи" рзы, аха аӡбаҩцәа уи мап ацәыркуеит. Ари зегь еицырдыруа сценариуп, абахҭа аҭакра анаарыдгылалак, ачымазарақәа аацәырҵуеит.
"Бга ахьҭам ла ҭашуам" рҳәоит, аҩызцәа, Жәлар Реизара адепутатцәа азхәыцроуп аԥсуа политика акриминал рнапаҿы иаарымгарц азы, абырҵкал икылху аԥынгыла-закәанқәа шаԥҵатәу, анакәымха, ҳаанхоит аҳәынҭқарра ззыҟамҵаз тәыланы. Ҳаԥсадгьыл зхы ақәызҵаз рҿаҳьа ари ҳақым…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Еицәоу умбакәа, еиӷьу уздыруам
Sputnik
Сергеи Дбар аибашьраҿы иааирԥшыз афырхаҵара далацәажәо, Аԥсны Раҧхьатәи Ахада Владислав Арӡынба ус иҳәахьан: "Сергеи Платон-иԥа Дбар иҟаиҵаз аԥсуа жәлар зегьы ирдыруеит. Сара сызлахәаԥшуа ала, ҳиааира аагараҿы иара илагала дуӡӡоуп. Исхамышҭуа схаҿы иаанхеит Сергеи Платон-иԥа иажәақәа, аиааира анаҳга ииҳәаз — "Уажәшьҭа ҳгәы рҭынчны ҳаԥсыр ҟалоит, избанзар, ҳуалԥшьа наҳагӡеит" ҳәа".
Лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Мгәыӡырхәа ақыҭан диит заб игәараҭа еснагь иҭҭәааз, зхәыҷра ашықәсқәа ақыҭаҿы изхызгаз, еснагь аччареи ахәмарреи згымыз, зшьапы зыжәлар рԥеиԥш азы иеихызгаз, зцәажәара, зхәыцра, змилаҭ рҭоурых иузаҟәымҭхо иадызҳәалоз, Аԥсны ашәарҭа ианҭагылоз зыбжьы аӷьеҩҳәа изыргоз, ҳарбџьармчқәа ҵәатәы шьаҟаны ирыҵагылаз аибашьҩы-аинрал, Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Платон-иԥа Дбар.
Мгәыӡырхәатәи абжьаратә школ далгеит, уи ашьҭахь Бақәатәи иреиҳаӡоу азеиԥш арратә ҵараиурҭа хиркәшеит, авзводи, аротеи, абаталиони ркомандирс дыҟан, Фрунзе ихьӡ зху Арратә академиа азыӡырҩыс дыҟан, Аеҵәа ҟаԥшь аорденқәа дыркавалерын, Германиеи, Венгриеи, Ефиопиеи реиҳабыратә ҳамҭақәа ианаршьахьан, Аԥсны аиҳабыра иҟарҵаз аҳәарала, 1990 шықәсазы Сергеи Дбар арратә комиссарс дҟаҵан. Ақырҭуа-аԥсуа еибашьра ианалага инаркны уи Аҟәа ахьчара напхгара аиҭон.
"Сергеи Дбар аибашьра алагаанӡа хаҭала дсыздыруамызт, аха иӡбахәи имаз арратә ԥышәеи ртәы саҳахьан. Август 26 рыҽны Гагра ахырхарҭаҟны имҩаԥаагаз, илҵшәадаз ажәылара ашьҭахь ҳаибадырит. Ҳгәыԥ ахьыҟаз аҭыԥ ахь Сергеи Дбар шьыбжьоншьҭахь дааит, убра ҳаиқәшәеит, ҳаибадырит, уи инаркны аибашьра зегьы ҳаицын", — ҳәа игәалаиршәоит Сергеи Дбари иареи реибадырра шыҟалаз Гарри Саманба.
Афронт Гәымсҭа аӡиас ахь ианиас ашьҭахь, Сергеи Дбар Бзыԥтәи ахырӷәӷәарҭатә ҳәаа аштаб еиҳабыс дарҭеит, Гагра ахақәиҭтәра напхгара азиуан, уи қәҿиарала ианхыркәшаха, Гәымсҭатәи ахырӷәӷәарҭа акомандаҟаҵаҩыс далхын.
1993 шықәса лаҵарамза инаркны Аԥсны арбџьармчқәа рыштаб хадас Сергеи Дбар дҟаҵан, иара Аԥсны аҳҭнықалақь ахақәиҭтәра аплан аус адызулаз дыруаӡәкын.
"Даара иаҳирбаз, иаҳирҵаз рацәоуп, аибашьра абаҳбахьаз, иара арратә напхгара азыҳәан дыррала деиқәшәан, акәамаҵамарақәа идыруан, шәаԥхьаҟа ишәыхәоит ҳәа ҳаҳәаны, иҳабжьеигоз рацәан. Иџьабаала, ибзоурала ҳаԥсы аанхазшәа сгәы ыҟоуп иахьагьы. Иаҳирҵоз убас аҟазшьа аиҭон, иара днавсны, ҳхаҿы инеирц азы алаф ааҳәашәа иҳазнеигон. Даара игәра ҳгон, аиаша азыҳәан, абык иеиԥш игәра ҳгон, ииҳәозгьы ҳахыԥомызт", - ҳәа ациҵеит Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Аибашьраан "17-тәи", мамзаргьы "Аду" ҳәа ахьӡ ҷыдақәа иман Сергеи Дбар, иара дахьыҟазаалак аибашьцәа дырԥшаауан, агәра ргозаргьы иара имазҵааӡакәа шьаҿак ҟарҵомызт.
"Абри ауаҩы сара игәы каҳаны дсымбаӡацызт, избан акәзар иара игәы каҳазҭгьы, ивагылазгьы ҳгәы каҳауан. Иара амҩа иаша ҳақәиҵон, адҵа ҳаҭаны уа аштаб аҟны дтәо акәымкәа, доусы ҳахьыҟоу днеины, дынҳавагыланы, илаԥш ҳхын, имацарагьы аԥшыхәра данцозгьы ыҟан", - ҳәа азгәеиҭеит Саманба.
Шрома аҭарцәраан ԥшыхәра ицаз Сергеи Дбар аӷацәа рыгәҭаҵәҟьа далашәеит, дыҭҟәаны дыргарц маҷк ауп игхаз. Аԥсуа еибашьцәа Анцәа иҳәон Сергеи Дбар деибганы дхынҳҳәырц.
"Шрома анаҳгоз аан аҳаркыра зегьы ҳзымгаӡеит, уа ҳаангылеит, иара аҵх лашьца иалагӡаны ԥшыхәра дцеит, даауеит ҳәагьы ҳаԥшымызт, избанзар аӷацәа рыгәҭанӡа днеит. "Сзымнеиргьы иҟоу, иҟоу абри ауп", - ҳәа аинформациа ҳаиҭеит. Анцәа имчала, иара деибга дгьежьит. Уи ашьҭахь иаҳҳәалон данцозгьы ҳамбеит, данаауазгьы ҳамбеит ҳәа. Аиааира агаразы Аҟәа ахақәиҭтәра ҳҽаназыҟаҳҵоз, есҽны ҳаибабон, ҳгәы ҟаҵаны амҩа ҳақәиҵон, аибашьра еибашьроуп, аӡәгьы дҭахароуп, аӡәгьы дыԥсыроуп ҳәа иҳәалон", — абасала ари ахҭыс игәалаиршәоит Гарри Саманба.
Абри ашьҭахь аибашьцәа даҽазныкгьы агәра ргеит Сергеи Дбар имаз агәаӷьреи адырреи Аиааира аҟынӡа ишнанагоз.
Сергеи Дбар зажәа ҿацаӡа иҟаз, агәаӷьра злаз, хара ихәыцуаз ԥхьагылаҩны ҳаибашьцәа дырзыҟан. Аибашьра ашықәсқәеи уи ашьҭахьи иоуз агәыфареи агәамҵреи ирыхҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит.
"Иара ианакәызаалак аибашьра далацәажәомыз, аҽхәара захьӡу уи иааигәара иҟамыз акакәын. Аиааира амш аныҟоу, қәгыларак аныҟоу џьара акы имҳәозар, абжьааԥны уи далацәажәаӡомызт. Иҟасҵаз ҳәагьы дыҽхәомызт. Акызаҵәык ииҳәоз, аибашьра цон, аха уаҟатәи аԥсҭазаара аҵәыуареи, алаӷырӡи, агәырҩеи шыҟоу еиԥш, алафгьы ацын, лафшақә иигәалашәақәоз акы имҳәозар, аибашьра зынӡагьы далацәажәомызт", — иҳәеит Саманба.
Сергеи Дбар аибашьцәа ргәалашәараҿы даанхеит, аԥсыуа хаҵа наганы, зыжәлари, зҩызцәеи бзиа избоз, аибашьраҿы дмыцәа-дымтәа, аҩныҟа дымца аиааира аагара иазықәԥоз фырхаҵаны.
"Гәыкала зыԥсадгьыл зҭахыз абри иеиԥш ауаҩы иԥшаара уадаҩуп. Санхәыцлак, сгәы иабоит иара Анцәа даҳзааишьҭызшәа, избанзар илшаз зылшаз маҷуп. Иара аԥсҭазаараҿы егьа ицәыуадаҩзаргьы, зныкгьы иҿы ҭыганы акгьы иҳәомыз. Убасҟак дҳаракын, аӡәы усыцхраа ҳәа сышԥаидгыло иҳәон. Ихы шьҭыхны зегь реиҳа сара иҟасҵеит ҳәа иҳәаны ахааназ исмаҳацызт. Сергеи иаҳзаанижьыз агәыбылра еиԥымкрада иаагоит. Даҳзымыхьчеит Сергеи, иҟамзаара ҳныԥшуеит. Иеибашьратә мҩеи ифырхаҵареи аҭоурых иазынижьит", — иҳәеит аибашьраан Сергеи Дбар ивагылаз Аԥсны Афырхаҵа Гарри Саманба.
Рашәарамза 27 рыҽны, 2002 шықәсазы Сергеи Дбар 57 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит. Иҟаиҵарц ииҭахыз рацәаӡан, урҭ зегьы бжамҽамны иаанхеит. Зыхьӡи зыжәлеи еидкыланы аҳәара иаԥсахаз, зымчи зылшеи зыжәлар ирызҭоз, зхаҿсахьа наунагӡа зыԥсадгьыл иазынзыжьыз Сергеи Дбар игәалашәара аҳаҭыраз аҳҭнықалақь Аҟәа амҩадуқәа руаки Гәдоуҭатәи иҭахаз аибашьцәа рмузеии ихьӡ рыхҵоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳаԥсуа литератураҿы сара даҽа шәҟыҩҩык дысгәалашәаӡом Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иаҟара Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿы зхы-зыԥсы ақәҵаны акыр шықәса иааиԥмырҟьаӡакәа аус зухьаз. Уи ашьыжь шаанӡа амаӡаныҟәгаҩцәа раԥхьагьы аусураҿы днеиуан, амш иааимнахаанӡагьы иҭыԥаҿ аус иуан, мамзаргьы ахәылԥазқәа еиҿикаауан, имҩаԥигон аиԥыларақәа, иазыҟаиҵон ҿыц иҭыҵран иҟаз ашәҟәқәа, ма Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалаларан иҟаз аҿар рышәҟәқәа еиқәиршәон, аҭыжьра иазыҟаиҵон.
Кәымф Ломиа сара санихьӡа иаркы-ирцә ҳәа дыҟан. Уи Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аиҳабыс усҟан иҟаз еицырдыруа аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Иван Константин-иԥа Ҭарба дарӷьажәҩан дивагылан, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ имҩаԥысуаз аусқәа зегьы реиқәыршәараҿы, разрыхиараҿы иара инапы зԥимшьуаз, дызхьымӡоз акгьы ыҟаӡамызт.
Сара раԥхьаӡа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгылаҿ саб снапы санкны симан саннеи, ашәхымс уанынхыҵлак иԥырԥыруа иуԥылоз амаӡаныҟәгаҩ ԥҳәызба ԥшӡа исалҳәеит аиҳабы иҿы Кәымф Шьрын-иԥа дыштәоу, уаҵәы имҩаԥысраны иҟоу еиԥылара дук рыҽшазыҟарҵо, шьҭа рцәажәарагьы ахыркәшарахь ишнеиуа, ҳаргьы ҳидикылартә ишыҟалҵо. Уи ҳара, саби сареи, даара ҳаигәырӷьеит, избанзар знык убра ҳгәы рҭынчны ҳаздәылҵыр, саб иҳәалон еиԥш, ҳзыргәырӷьаша ак ҳарҳәар, нас иҵегь ақалақь аҿы иҳамаз аусқәа ҳрыхьӡон, цәыкьагьы аҩныҟа ҳҩеиуан.
Амаӡаныҟәгаҩ ҭелла иахьылҳәоз саҳаит Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа иахьа аусқәа рацәаны ишимоу, аха урҭ дшаархашәалалак, сасцәақәак Гагрантәи идикылараны дшыҟоу. Са сахьтәаз аҟаԥыҳәа иаасгәалашәеит уажә ааигәа даара исгәаԥханы исҵаз иажәеинраалақәа руак, абар иара, уи иахьагьы исгәалашәоит:
Сара исҭахуп аҵла адацқәа
Адгьыл иалмыԥсаарц бзанҵы.
Адәаҿы ииларц ашьацқәа,
Ашәҭқәа есымша иҭазарц рыԥсы.
Жәҩанаҿ аеҵәақәа мхәашьырц,
Урҭ збаларц ажәҩан иаҿаҩҩы.
Аԥсыӡ аӡыжь аҿы имхәаҽырц,
Адгьыл аҿы - ауаҩы.
Исгәалашәаз ажәеинраала сгәы аарыӷәӷәеит, издыруада, сара сыӡбахә абауаҳаи ҳәа дсазҵааргьы, исҳәо сыман, амала сыԥхамшьар! Сара ус зны-зынла исыхьлон, аха уи шәымҭак акәын, нас иаразнак исгәалашәон!
Саб ашәҟәыҩҩцәа зегьы шамаха дрышьцылан, избанзар Баграт Шьынқәбеи, Алықьса Џьонуеи, Ҷыҷыкәа Џьонуеи ҳареи қыҭак ҳазлатәыз ала, рыҩнқәа рҿы акырынтә днеихьан, уаҟа урҭ ирҿахырсҭан, убри азы ирлас-ырласны дрықәшәалон, насгьы иаргьы данқәыԥшӡаз ажәеинраалақәа иҩуазаарын, аха нас, Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду ахь данца, ишьҭеиҵеит уи аус.
Уи зегьы уажәы исгәалазыршәаз, Кәымф Ломиа уи аҽны даара ибзиан ҳидикылеит саби сареи, нас ҳнаганы Иван Ҭарба ҳаиирдырит, уи даара зҿлымҳарыла даҳзыӡыҩрит, амҩа шсыҭатәыз, сҩымҭақәа акьыԥхь ишазырхиатәыз рнапы ианиҵеит иусзуҩцәа! Уи сара сзы мҵәыжәҩан, саби сареи аҽнынтәарак ажәҩанахь ҳзымԥырит акәымзар, уаҳа акгьы ҳагымхеит!
Ажәакала, сара сзы акраанагеит апоет Кәымф Ломиа дшысԥылаз, сышидикылаз, уимоу, иҳалалӡа иҟаз иччаԥшьҵәҟьагьы абыржәыгь исгәалашәоит. Уи нахыс, апоет ирҿиара еиҳагьы сазҿлымҳахеит, игәныскылеит, иара еиҿикаауаз, иара дызлахәыз аиԥыларақәа зегьы шамаха сҩызцәеи сареи ҳаҽрылаҳархәуан. Иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит уи хрыжь-хрыжь, ажәак изыӡыҩрцәа рҟынӡа имнеир ҳәа дшәаны дзыԥхьоз иан илызкыз иажәеинраалақәа руак:
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Агәашә санҭыҵуаз шьыжьы,
Ибҳәон: "Убзиаз, нан, схәыҷы".
Хәылбыҽха ашҭаҿ игар сыбжьы,
Бгәырӷьон: "Заа дхынҳәит схәыҷы".
Бҵаауан, снатәар сеиқәышьшьы:
"Угәы акралоума, нан, схәыҷы?"
Сҩыза дсыцны санааи аҩны,
Бгәырӷьеит: "Инасыԥ збеит схәыҷы!"
Сара дансоу ахылҵ хәыҷы,
Агарашәа бҳәон: "Схәыҷы ихәыҷы!"
Бара быԥсы ҭанаҵы,
Сара исыхьӡын "ахәыҷы".
Ба бцеит, зегь сызныжь сара,
Быуаҩра, быразра, бгәыбылра.
Заҵәык сан, исцәыбгеит сара,
Сара схәыҷра, сара схәыҷра…
Уажәы иаҳгәалаҳаршәап апоет ихәыҷра шықәсқәа, ибиографиа, аҵара ахьиҵоз, аус ахьиуаз, ишәҟәқәа рыхьӡ.
Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа диит жәабран 14, 1928 шықәсазы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан. Аҵара иҵон Очамчыратәи аԥсуа школ аҟны. Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә техникум далгеит 1946 шықәсазы, нас – А.М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт 1950 шықәсазы. Аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" акультуреи абзазареи рыҟәша аиҳабыс. 1955-1957 шықәсқәа рзы ажурнал "Алашара" аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс дыҟан. 1957 шықәсазы ажурнал ҿыц "Амцабз" аредактор хадас дарҭеит, аха хара имгакәа дыиаргеит Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аусбарҭа аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩыс, араҟа аусгьы иуит 1984 шықәсанӡа. 1986-1993 ашықәсқәа раан Аԥсны Аминистрцәа Рсовет аҟны иҟаз архивтә усбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Ажәеинраалақәа рыҩра далагеит ашкол данҭаз. 1937 шықәса инаркны агазеҭ "Акоммунизм ахь" (уаанӡа – "Абольшевик мҩа" захьӡыз) ианиҵон иажәеинраалақәа. Иҩымҭақәа ркьыԥхьуан аԥсуеи, аурыси, ақырҭуеи газеҭқәа: "Аԥсны ҟаԥшь", "Советская Абхазия", "Правда", "Советская культура", "Литературноя газета", "Литературная Россия", "Собҷоҭа Аԥхазеҭи", ажурналқәа: "Алашара", "Амцабз", "Москва", "Юность", "Смена", "Огонек", "Наш современник", "Нева", "Звезда" уҳәа егьырҭгьы.
Кәымф Ломиа 25 инареиҳаны ажәеинраалақәеи апоемақәеи реизгақәа дравторуп, урҭ ҭыҵуан аԥсышәала еиԥш, аурысшәахь еиҭагангьы (А.Кронгауз, Е.Елисеев, И.Полухин уҳәа реиҭагамҭақәа). Иажәеинраалақәа еиҭаргахьан иара убас аукраин, аҟабарда, ақырҭуа уҳәа абызшәақәа рахь.
Кәымф Шьрын-иԥа цәгьала иԥшӡаны ажәеинраалақәа дрыԥхьон. Насгьы, уи иажәеинраалақәа даара иаԥсыуа жәеинраалақәан, ижәлар рҟазшьақәеи, рқьабзқәеи, ртрадициақәеи бзиаӡаны ирныԥшуан, избанзар иара дхәыҷны данҩыҵшәа инаркны ижәлар дрылагылан, рхьааи, ргәырҩеи, рхаҵареи, ргәымшәареи ирылихуан ирҿиамҭақәа зегьы.
Апоет иажәеинраалақәа иреиӷьӡақәоу рахь иушьартә иҟоуп аԥсуа-қырҭуатә еибашьраан ақырҭқәа Аҟәа ианалала, Д. Гәлиа ибаҟа иаразнак аихсра иахьалагаз иазку ажәеинраала:
Ақырҭуа ир Аҟәа ианалала,
Раԥхьаӡа изеихсыз - Дырмит ибаҟа!
Аха апоет игәа ахы аналамла,
Иусқәа шҽеимхоз идырит аӷа…
Апоет дхәуп, аха даагылазар,
Дзышьцылахьаз ами - иԥызҵәахьаз игәахы.
Омашәа ибатәӡам Дырмит иааникылазар,
Аӷа иҭирҟьаз раԥхьатәи ахы.
Уи дымцеит иқалақь гәакьа далҵны,
Аӷа дшәаӡыӡоит дынҭаԥшыр илакҭа.
Сгәы иабоит дгылоушәа игәы иалсны,
Имшираз ҳахьзымнеизаз иҩнаҭа.
Иқалақь агәҭан дышгылоугьы ихала,
Аҟәа ахы ишақәиҭхо агәра игоит.
Ҵабыргуп, аӷа ихҭыԥқәа инпыҟҟалоуп,
Аха деицакуам - дыш-Дырмиту даанхоит!
Абраҟа иазгәаҭазарц ахәҭоуп апоет Кәымф Ломиа иҷкәын Алиоша Ломиа ҳаибашьра ахы инаркны аҵыхәанӡа дшалагылаз, хаҵарыла аӷа диҿагыланы дшеибашьуаз, акырынтә ашәарҭара ӷәӷәақәа дышрықәшәаз, аха деибга-деизҩыда дшалҵыз, егьырҭ иӡӷабцәа зегьы анасыԥ бзиақәа шроуз, аҭаацәа хазынақәа шаԥырҵаз, рыхшара зегьы ҳгәы рыладухартә ишырааӡаз.
Апоет Кәымф Ломиа иԥсҭазаара зегьы алитература амаҵ аура иазикит, лацәааихьшь ҟамҵакәа уахгьы-ҽынгьы уи аус даҿын. Уи инапы зыԥшьымыз литературатә еиԥыларак, иубилеик, ҭыжьымҭак шамахак иҟаӡамызт. Уаҩы игәы шьҭнахуеит, иара иҭаацәара, еиҳараӡакгьы ихатә ҩыза, Аԥсны жәлар рпоет Нели Ҭарԥҳаи иареи, ахшара бзиааӡақәагьы ахьеицрааӡаз. Абра иаазгар сҭахуп, Нели Ҭарԥҳа иара изылкыз, даара гәыкала иҩу ажәеинраала:
Уара сара усцәымшәан ахаан…
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Сара уара иуцәымӷу,
Аҵәымӷ еиԥш иҵәымӷу,
Уа угәы уазырго,
Ахьымӡӷ узырго,
Акы узыҟасҵом, иузызуам ахаан!
Уи уара иумамыз игәалан, ма ихьаан!
Уара сара усцәымшәан ахаан!
Уара сара сумамыз сгәалан, ма схьаан!
Сара агәырӷьареи,
Агәазҳара-агәахәареи,
Уаҩ изҭамлац агәи,
Уаҩ имоуц аразҟи,
Уара заҵәык иусҭарц азыҳәан мацараз,
Сизшәа збоит сара ианшаз, ма ианлашьцараз!
Уара сара усцәымшәан ахаан,
Сара сҟынтә иумамыз агәалеи ахьааи.
Мышкы сизар,
Мышкы сыԥсуазар,
Урҭ аҩмшык ирыбжьаӡо,
Урҭ аҩмшынк ирҭаӡо,
Сара сыԥсҭазаара уара иугсыжьуам ахаан,
Уара уԥсҭазаара сара исыгмыз ахаан!
Апоет Кәымф Шьрын-иԥа Ломиа ирҿиара даара ибеиоуп, даара иҵаулоуп, уи еибаха-еибафо инеиуа ӡиас дук иаҩызоуп ҳаԥсуа доуҳатә культураҿы… Аус злоу, иахьа игылоу аҿар рахь шаҟа иҳазнаго, шаҟа иреилҳаркаауа, шаҟа дара ишыртәу рдырыртә, иалаҽхәартә, ргәы аладуны иахцәажәартә иаҳзыҟаҵо, убриаҟара анарха аиуеит зда ҳамам ҳбызшәагьы!
"Мшаԥымзеи ҳазҭагылоу лаҵарамзеи рзы аҭагылазаашьа хәыҷык аҽарцәгьеит. Иҳамоуп ашколқәа иҳаҩсыз амзазы классқәак ахьаркыз мчыбжьык–ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа. Ахәыҷқәеи арҵаҩцәеи рыбжьара иҟоуп аковид-чымазара злаҽыз. Иахьазы аҵара аминистрреи асанитартә епидемиологиатә станциеи рахь ашәҟы ҳашьҭит ҩымчыбжьа ирҭагӡаны Пицундатәи аҩбатәи ашколи Маҳадыртәи актәи ашколи рҿы аҵаратә процесс аанкылазарц аиҳабыратә классқәа рҟны, ҭыԥқәак рҿы алагарҭатә классқәа рҟынгьы. Пицундатәи аҩбатәи абжьаратә школ аҟны ааҩык арҵаҩцәа ачымазара ҿкы рымоуп, Маҳадыртәи ашкол аҟны - ԥшьҩык. Егьырҭ ашколқәа рҟны аҭагылазаашьа цәгьаӡам, макьана ҳабзиоуп", - лҳәеит Мадина Ажьиԥҳа.
Лара агәыӷра аалырԥшит ҳазҭоу амза 14 рзы еиԥш ичмазаҩхаз ргәы бзиахап ҳәа, ашколқәа рҟны аҵаратә процесс иацырҵартә аҭагылазаашьа ҭышәынтәалахап ҳәа. Ажьиԥҳа убасгьы илҳәеит иааиуа амзақәа рзы аҵаратә программа иахьӡоит ҳәа агәаанагара шрымоу, адистанциатә ҵаразы аԥышәа бзиа шрымоу, уи рхы иадырхәар шалшо.
Шәазыӡырҩы аудио.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Хра злоу ахҭысқәа: Қәҭелиа аҵаратә процесс ахыркәшареи аԥышәарақәеи ирызкны


Зҩыза гәакьа игәалашәара зыԥсҭазаара зегь иагәылганы иаазго Sputnik аколумнист Алексеи Ламиа Абзагә игәалашәара иазкны иҩыз ажәабжь "Бисмарк" ала ҳаргәылаирԥшуеит афырхаҵа қәыԥш иԥсҭазаашьеи, иҟазшьеи, урҭ ирылҵшәахаз – хьыӡла-ԥшала иҭахареи.
"Б И С М А Р К"
Ус иҟалагәышьеит - аибашьра ахьеибашьраз мацаразы адагьы, иара ҳхатә шьоурак иаҩызахеит ҳашҭаҿ еибааӡаз аҷкәынцәа ҳзы. Ҳәарада, ажәлар зегь реиԥш, ахықәк ҷыда шҳамазгьы, мчыла абџьар аӡәгьы иаҳиркуамызт. Аха аибашьра алагамҭазҵәҟьа фырхаҵарыла Абзагә Гәыргәлиа данҭаха, ишԥаҟаҳҵари ҳәа уаанӡа маҷк илакҩакуаз рзгьы зегь ӡбахеит.
Иара ҳара аиҩызцәа ҳаҩнуҵҟа иҳамаз аԥхьагылаҩцәа дыруаӡәкын. Адау игәаӷь изҭан. Иҟазшьа ҿырԥшыгала зегьы даарылукаартә дыҟан. Аха дыхжәацәан, зегьы рзы дмаксималистын, уи ауп, сара сгәаанагарала, илахьынҵа ҿахызҵәазгьы. Ус сызхәыцуа шәасҳәап. Ауаҩы ашкәакәеи аиқәаҵәеи рыда уаҳа даҽа ԥшшәык ыҟаӡам ҳәа ианизҳауа, зехьынџьара зегь реиҳа иуадаҩу ахыдҵақәа иҿаԥхьа ианықәиргыло, мышкымзар-мышкы ус иҟоу ауаҩы илахьынҵа убриаҩызак дҭанаргылоит, схы шԥамҩаԥызгари ҳәа хәыцшьа аныҟамло.
Абзагә идыруан Аԥсны иабацәа урҭ рабацәа рыдгьыл шакәыз, Иԥсадгьыл шакәыз. Убриаҟынтә, ҳәараҭахума, ақырҭуа имагә ҟьашь аҳәаа ианахыс, адгьыл иҵазаргьы, автоматк ԥшааны, актәи амшқәа инадыркны аибашьра ахьеилашуазҵәҟьа алалара ада даҽа хымҩаԥгашьак ихаҿгьы имааит.
Ус иҟаз рацәаҩын, аха аибашьра мышкала ишнымҵәоз зхаршҭны ижәылоз, зегь реиҳа иуадаҩыз, ухаҿы иузаамгоз акәзаргьы, арратә дҵа анагӡара сцарым ҳәа мзызк, хшыҩҵакк иашьҭамыз, ашәареи агәаҽанызаареи зхаршҭны, фырхаҵарыла акәзаргьы, аха уеизгьы зыԥсра зыԥшаауаз сгәалашәараҿы ирацәаҩӡам… Уи аҵкысгьы инацҵаны исҳәар сылшоит - ус иҟаз ари аибашьраҿы еиқәхашьа рымаӡамызт!
Абзагә инаиваргылан, убас иҟаз ҳәа рыӡбахә сҳәар сылшоит Хасик Бганбеи Арзамеҭ Ҭарбеи. Исҳәо арҵабыргуеит урҭ аибашьра анҵәамҭанӡа изымнеикәа фырхаҵарыла иахьҭахаз…
Абзагә дызлаз агәыԥ аҿаԥхьа иқәдыргылаз адҵа аханатәгьы ишхыбгалоз убарҭан. Усҟан еибганы ихынҳәыз исзеиҭарҳәаз ауп исҳәо. Ҩажәаҩык инарзынаԥшуа, рацәак имеибашьыцыз, бџьарлагь маҭәалагь рацәак еиқәыршәамыз аԥсуа еибашьцәа аӷа дахьтәаз инахараны иагәылаларцаз ишьҭын. Дҵаны иқәгылан шьхала, Аҟәа иахыкәшан, аԥсуа гвардиа ахьтәаз, Агәыӡера иазгәаҭаз аҭыԥ аҟны инеины, ақырҭцәа аналала нахыс аҵәахырҭаҿ еидкыланы ишьҭаз абџьар агара. Анаҩс – ахынҳәра, иаҭаххар еибашьрыла, амҩан агыруа қыҭақәа рҿы, мхедрионаа ирықәырҵартәеиԥш, аҭыԥантәи ауааԥсыра урҭ цәымӷс ишьҭырхыртәеиԥш ақәыларақәа реиҿкаара. Уи азы агәыԥ иалан ҩыџьаҟа ибзиаӡан ақырҭшәа зҳәоз...
Шәхаҿы ишәзаагама аҭагылазаашьа заҟа ишәарҭаз? Аха Абзагә иеиԥш иҟаз хьаҳәхьачарада ицеит. Актәи амш аҽныҵәҟьагьы, ирхаҩоз ианырҿашәагьы, ишхыбгалоз еилкааз усын, аха иара иеиԥш иҟаз убасҟангьы ԥхьаҟа ҳцоит ҳәа иаҿын. Амацәаз ианҭаркгьы, аӷацәа рыкәшаны, шәыҽҳашәҭ ҳәа анрарҳәа, Абзагә иоуп уи иаҿагылаз, рыҽрырҭар, рыԥсҭазаарақәа еиқәхар шалшозгьы! Аха уи дақәшаҳаҭхазҭгьы, иара ахьӡи-ахьымӡӷи рзы имаз агәаанагара иааҳәны иаҿагылон. Уи акәхеит, иара изы иҵыхәтәантәихаз, мчла еиҟарамыз ари аиҿагылараҿ дҭахеит!
Абзик имаксимализм сазыхынҳәырц сҭахуп. Иара еснагь зегьы рҿы иреиӷьыз дашьҭан. Иаҳҳәап, ихьанҭаз асовет аамҭазы амашьына аахәара аныуадаҩыз, Абзик иҭаацәа рыгәшәымшә ҳәаны, иҿыцӡа иҟаз "шестиорка" рааирхәеит ("Жигули" ВАЗ-2106 амодель), афбатәи арныҟәага зықәгылаз (иззымдыруа рзы, еиуеиԥшым амч змаз арныҟәагақәа рықәгыланы иҭыҵуан амодельқәа). Атранзисторҵәҟьа аман! Иара цәгьалаҵәҟьа бзиа ибон имашьына. Даараӡа игәцаракны ианиӡәӡәоз узхара узахәаԥшуамызт. Асаркьеиԥш иуҿаҷҷо иҟаиҵон, абарбалқәа аҩнуҵҟалаҵәҟьа иӡәӡәон, амашьына аҵаҵәҟьа аҵиӡәӡәаауан! Зегь иреиӷьыз аџьынсқәа! Зегь иреиӷьыз аботасқәа (акроссовкақәа рзы ус ҳҳәон)!
Усҟантәи аамҭаз еицырдыруаз "Соломенные псы" захьӡыз афильм аҟны афырхаҵа хада ироль назыгӡоз Дастин Хоффман иҭаацәа рыхьӡ раб иџьынџь аҿы ишихьчоз данахәаԥш нахыс, Абзик усҟантәи аамҭаз зеиԥшыҟамыз аҩны Кәтол идмыргылар имуит, ашьацԥшшәы ақәырԥыҟҟаны, аԥенџьырқәа аихацқәа рҭаргыланы. Зегьы џьашьатәыс ирыман, ақыҭараҿ ари аҩыза абаҭахыз ҳәа. Аха иара иоуп ус зҭаххаз. "Сара сыҩны уаҩ изымго абаагәара иаҩызазароуп!" – ак узиаҭамкуа аҭак риҭеит.
Аха зегьы иреиӷьыз дшашьҭаз аазырԥшыҵәҟьоз ила акәын. Уи зшьа цқьаз доберманын. Абзик лымкаала убарҭ алақәа шигәаԥхоз дырны, Урыстәылантәи иашьеиҳаб Ахра изааигеит. Абзик краамҭа дхәыцуан иахьӡиҵара ҳәа. Аҵыхәтәаны Бисмарк аҿы даангылеит. Ала ахылҵшьҭреи Отто фон Бисмарк ихаҭа иаҳаҭыри рзы акәхап. Аԥхьа иаагны, ашьапқәа па-паны, ласбеиқәаҵәак акәын. Усҟантәи аамҭақәа рзы арҭ алақәа мбатәбаран, издыруаз маҷҩын. Усҟан еиҳа пату зқәырҵоз алашәарыцақәеи ахьчалақәеи ракәын. Уи ааӡара Абзагә имч-илша зегь ақәиҵеит, игәацԥыҳәаны, далашыҩкны дазнеит. Зегьы-зегь иреиӷьу – Бисмарк азы! Зегь иреиӷьу афатә, зегь иреиӷьу ахәыдхаҵақәа! Алаҵақәа зегь ианаамҭоу инақәыршәаҵәҟьаны! Аԥсыӡ-шша, ахәыжә цырцырларц! Шаҟаамҭа далихуааз адоберман алымҳаҵәқәа ишахәҭоу еиԥш ихызҵәҵәашаз?!
Инамыцхәны иадибалоз аџьабаа иԥылеит Абзик, рацәак хара имгакәа Бисмарк зыԥшӡара ухнахуаз лахеит, агәышԥы ҟьаҟьаны, абӷартәашьа еилыхха, еилаарцыруаз ахәыжә еиқәаҵәа! Харантә улаԥш иҵашәон. Амч ду шалаз ҩашьомызт. Дара шԥеизыҟаз?!
Абзик илахьынҵа ианымызт абык иаҳасабала аԥсҭазаара абара, аха аԥа диман! Уи, жәаҳәарада, иԥшӡа Бисмарк акәын! Ҳгәы ԥшаауан ила ианазҿиҭуаз, ибжьы ырхааны ахьӡ анеицеикуаз. Уи шәаҳәароушәа, инеиҵыхны, актәи ацыраҿ ақәыӷәӷәара ҟаҵо: "Бииииисмарк! Уааи сара сахь!" Убриаҟара бзиабареи хаареи алеиҵеит убри ала, ицәа ианыруазшәа ихатә хшара рааӡара лахьынҵас ишимоуаз...
Абзагә дҭахеит 1992 шықәса нанҳәа 24 рзы Шьрома ашьха ашьапаҿы. Аханатә анышә дамардеит Ареспубликатә хәышәтәырҭа иахьаҵанакуа аԥсыжырҭаҿ. Нас, згәы разыз ауаа рыцхыраарала, дыҵхны Кәтолҟа дыргеит, анышә дамардарц. Усҟан ауп ианыргаз Бисмаркгьы. Уигь, агәакьацәа зегь реиԥшҵәҟьа, Абзик даҵәыуон. Теть Нелли (Абзик иан, Чычԥҳа Нелли) излалҳәоз ала, акраамҭа анышәынҭраҿ иҷаԥшьон. Кәтол аӷацәа иргоит ҳәа ашәарҭара аныҟала, иаланхоз зегьы аҩада Џьгьардаҟа ианахыргагьы, Бисмарк, анышәынҭра ахьчозшәа, аҩны иахын.
Ҳара – Абзик иҩызцәа – аибашьра цонаҵы Кәтол ацара ҳаргәаҟуан, ҳҩыза иҳаҭгәын аҿаԥхьа ҳхырхәарц. Уи ҟаҵашьа змамыз акакәын. Аха иааит Аиааира зцыз 1993 шықәсазтәи цәыббрамза! Краамҭа ҳаззыԥшыз анҵәамҭа! Аҟәа ахақәиҭтәра! Аӷа шәыргәындарыла ибналара! Аҩ-фронтк реиԥылара! Иҳауит уи аҩыза алшара!
Ҳаԥхьаҟа ана-ара ицәырҵуаз аӷацәа ыҟазар ауан аҟынтә, амҩеихдаҿы ашәамахьцәа зланхо Аҭара ақыҭа ҳабжьаланы, амҩаду ҳахыкәшаны, Кәтолҟа ҳцеит. Амҩан хәба-фба километра ҳнаскьацыԥхьаӡа, аԥсуаа ахьгылаз агәаҭарҭатә ҭыԥқәа ҳнарыдгылон. Ҳәарада, ҳаангылон, ҳгәыдибаҳәҳәалон, ҳгәыдибакылон, хырԥашьа змамыз Аиааира амш еидаҳныҳәалон. Ҳаҭҵаауа иҳахәаԥшуан - ишԥа нас, Газ-2410 шкәакәа ҳақәтәан, амашьына аԥхьатәи аган аҿы аԥсуа бираҟ ахаргылан, ҳхаҭақәа армаҭәа бзиала ҳаибыҭаны, автоматқәа рыла ҳаиқәных, ҳабжаҩык аподствольникқәа кны. Зхы иақәиҭтәыз аҳҭнықалақь аҟынтәи ҳаауан! Ажәабжь бзиа ааҳгон! Уи хашҭшьа амам!
Абар, Анцәа иџьшьаны, – Кәтол! Абар – Абзик иҳаҭгәын! Ҳакәшан ҳнатәан, ҳҵәыуон, уаҳа акагьы… Краамҭа, ҿымҭ… иаҳгәалаҳаршәон… ҳхәыҷра… ҳҽеидкыланы амшын ахь ҳашцоз, мҩабжара ҳҽеилыхуа, аԥсшьаҩцәа ҳархыԥо, ҵаҟатәи ҳамаҭәа мацарала аӡы ҳаҽшалаҳажьуаз… ҳгәырӷьаҵәа хәмаршақә ҳшеибашьуаз… Издыруадаз усҟан, уи аԥсҭазаараҿгьы ишахыстәхоз… Аҩнашҭақәа рыла ҳаиҿагылан ҳшеисуаз… Хәмаррас крыҟазар зегьы ҳшыхәмаруаз, хоккеиҵәҟьа ԥкьаҭымпылла… ингургестәи аҩнаҿаԥхьа уаҩ дахьахымыз ҳҽыҵәахны, иҳазҳаит ҳәа ҳазгәдуны аҭаҭын ҳанахоз… ҳаԥсҭазаара актәи ашьаҿақәа… аԥхьатәи аиааирақәа… аԥхьатәи алахьеиқәҵарақәа…
Абзик иангьы иабгьы ыҟан уа, иҭынхацәа. Аха ҳара ҳнеира зегь реиҳа еигәырӷьаз Бисмарк акәзар ҟалап! Иҿахҵәаз аҵыхәа ршәшәо, агәырӷьара ҳәаак амамызт! Абжьааԥны злеишәа цәгьаз, зымԥан уназмышьҭуаз, уажәы аӡәаӡәала инаҳадгылан игәыбзыӷуан!
Амш ахәларахь ахы хан, цәыббрамза ҳашҭагылазгьы, ахьҭа ҿан. Аԥацхахь ҳнеит. Амца ҳакәшан ҳнатәеит, теть Нелли лбысҭаушьа ҳахәаԥшуа! Лара ҿи лаӷырӡи еиқәылхуамызт. Ҳазегь ҳаԥсы ҭаны ҳбара дшеигәырӷьазгьы, лхьаа ҳарҿыцзар акәхап…
Ахаан исхамышҭуа! Шамахамзар Абзик иҳаҭгәын иадымҵуаз Бисмарк аԥацха иааҩналан, ҳазегь ҳҿы иааины, ахы ҳшьамхы инықәҵо, иқәыԥсычҳауан. Ауаҩ иеиԥш… мап, ауаҩ иаҵкысгьы еиҳаны. Ҳацыԥхьаӡа – Абзик иҩызцәа – иҳанаҳәон агәаҟра ду ишақәшәаз, хнырҳәышьа змам ацәыӡ шамаз…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 11 - Sputnik. COVID-19 иахҟьаз аԥсыҭбарақәа иааизакны адунеи аҿы аҽариашо, иҭышәынтәалахо иалагеит, аха ҭыԥқәак рҿы еиҳа-еиҳа ирыцлоит ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит ВОЗ ахада Тедрос Аданом Гебреисус абрифинг аҿы Женева ҳәа аҩуеит РИА Новости.
"Адунеи зегь аҿы COVID-19 иахҟьаны ачымазахареи аԥсыҭбареи лаҟәуа иалагеит Америка (аконтинент зегьы аҿы- аред.), Европа", - иҳәеит иара.
Иара иажәақәа рыла, ииасыз амчыбжь азтәи адыррақәа рыла 5,4 миллионҩык чмазцәахеит, 90 000-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Агәабзиарахьчараз адунеизегьтәи аиҿкаара ахада иажәақәа рыла, аҭагылазаашьа шшәарҭоу иаанханы иҟоуп. ВОЗ иҷыдоу азхьаԥшра арҭоит Индиа, уа иаарԥшуп аштамм B.1.617. Аиҿкаара аекспертцәа ирҳәоит ари аштамм агәҭынчымра цәырнагоит ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
-
ВОЗ COVID-19 апандемиа ахылаԥшра аиура аҿҳәарақәа ртәы аҳәеит


Инеиԥынкыланы 20 шықәса иреиҳауп аԥсуа политикцәа ӷыӷеибагоижьҭеи. Инеиԥынкыланы абарҭ ашықәсқәа рыҩныҵҟа "ажәлар рзы ргәы шрыхьуа" азы аполитикатә сценаҿы иҳәацәоит дара.
Ауаатәыҩса ирҟазшьоуп агәрагара, убри аҟынтә, аԥсуа политикатә гәыԥқәа ирымоуп адгылаҩцәа, иара убас, ашькылкыҩцәа. Аамҭа цоит, "ажәлар рыхьӡала" имҩаԥысуеит ақәԥара, аҳәынҵәеиқәҭәара, аха абзиа аганахь ахархьуаа рыԥсҭазаара аԥсахра дуқәа аныԥшуам ҳамҳәозар. Аԥсуа политикцәа аҵыхәтәантәи аамҭазы амчра аҟынтәи аоппозициа аганахь заҟантә инеиааихьоу ацклаԥшрагьы уадаҩуп. Еиҭацуеит дара партиак аҟынтәи даҽа партиак ахь. Реиҳа злеишәа џьбароу аполитикцәа, аҭыԥ ду анаароулак, иҟәымшәышәӡа иааҟалоит рҟәардә ҵысаанӡа. Аҟәардә ду анҵысы ҳаӷеимшхара, адырҩаҽныҵәҟьа урҭ аполитикцәа иԥаԥашькха, "ажәлар ргәаҟра" ҳәа алексика ҷыда дырҿиоит.
Абас имҩасуеит ҳара хаԥсҭазаара. Апоет Кьыршьал Чачхалиа иҳәан еиԥш, абарҭ еимаркуа ажәлар рызҵаара акәымкәа "агәҭаны аиароуп" ҳәа агәҩара ҳазцәырҵуеит уажәы-уажә ҳтәылаҿы имҩаԥысуа аполитикатә процессқәа ҳанрыхәаԥшуа. Абар ҳазҭагыло аамҭазы, ашықәс ҿыц ашара инаҵагыланы, иаацәырҵит даҽа кризискгьы. Уи ҵаҵӷәыс иамоуп ақырҭуа цәгьоуҩы Лукаа иоужьра. Амчрахь анеиразы Аԥсны имҩаԥысхьо аидысларақәа зегьы рысценариақәа еиԥшуп, аполитикцәа ирҿыҵаку ажәақәагьы рацәак еиҩыргом.
Атәыла анапхгара аус шырзымуа, ажәлар рыԥсҭазаара шыуадаҩу уҳәа, даара игәыҭшьаагоу ажәала еибыҭоуп ҳполитикцәа рықәгыларақәа. Ҳара ҳзымжьацда аасгәахәуеит уажәтәи ацәқәырԥа ҿыц санаҿаԥшуа.
Аиашазы, арҭ амшқәа рзы зҽеидызкылаз Ауаажәларратә аполитикатә хеидкылақәа реидгыла рыпресс-конференциақәа рҿы иқәдыргыло азҵаатәқәа аиаша иазааигәоуп, аха изҳәо рӷьырак амчраҿы зыҽԥызшәахьо роуп, уеизгьы-уеизгьы џьахаџьафарыла инхо аӡәгьы дрылам.
Нас, даҽазнык ажәлар агәра абаргари, арҭ ажәа лыԥшаахқәа зҳәо амчрахь иеиҭагьежьыр ҳаԥсҭазаара ҵәҩанҵәыҟа ишхало азы?! Амчра акәзаргьы, ари аамҭазы араионқәа рахь турне ҳасабла иныҟәоит, еизыргоит актив, иқәдыргылоит рыдгылаҩцәа "ҳаԥсҭазаара акыр ишеиӷьхаз" атәы аазырԥшуа ажәахә шьахәқәа ҳаҳауеит.
Издыруада, аԥсуа мчреи аоппозициеи ҳара ҳахьынхо инымхозар? Издыруада дара ирзымдыруазар, иахьа ахныҟәгага маҷ аҵкыс акыр еиҵоу аулафахәы зауа ауаа шыҟо? Еилаарцыруа ӷба дук иаҟароу рмашьына дуқәа ирҭатәаны иахьнеиааиуа, ауаа зеь рсоциалтә ԥсҭазаара ус иҳаркушәа рыбла иднарбозар?
Иҟамзар ҟалап даҽа тәылак, амчреи аппозициеи абас еишьашәаланы, ҩ-ашәхак реиԥш ирҳәогьы, рхатә политикатә биорафиақәагьы еиԥшны иахьыҟоу. Уажәы зҽеидызкылаз аполитикатә еилазаарақәа атәыла ахада ԥхьатәара ишьҭра азҵаатәы ишацәхьамҵыц ҳдырҳаит. Уи гәаҳәара бзиоуп амчрахь анеира зҭаху рзы, аха аҩызцәа, ажәлар ирзалоузеи абри зегьы, ишԥаԥсахри уи асценарии аус аур ҳара ҳаԥсҭазаара?
Иазгәасҭарц сҭахуп, аԥсуа политикатә қәԥара аҽшарӷәӷәаз Урыстәылантәи афинанстә цхыраара андәықәла ашьҭахь. Иахьа уажәраанӡагьы ажәлар алацәажәоит кредит ҳасабла амчра адгылаҩцәа уаанӡатәи амчра ахаан ирылажьыз аԥарақәа хнырҳәышьа рымамкәа ишынхаз.
Иахьа уажәраанӡагьы еилкаам Аихамҩатә кредит азы иахьырхәу азусҭцәоу? Аԥсны ахԥатәи апрезидентгьы "ишәыргьежь ауал" шиҳәоз ԥхьатәара дрышьҭит усҟан "ажәлар ирызгәаҟуаз" иоппонентцәа, уажәтәи атәыла ахадагьы зны-зынла иаашьҭихуеит уи акредитқәа рызҵаатәы, аха макьаназы ирзам хыда-гәыда урҭ атәыла аизырҳаразы иаашьҭыз аԥарақәа ишакәым ирызныҟәаз азусҭцәоу.
Сара сгәанала, абри зыхҟьо, аԥарақәа зтәызтәыз рахьтә иҟазар ауеит амчра иадгыло, иара убас, амчра иаҿагылогьы, убри аҟынтә, президентс иааилакгьы изы игәаӷьыуацәоуп урҭ аус рақәыршәара. Абас ҳанхоит шеишықәса, уажәшьҭаҵәҟьа аполитикцәа ирҳәараны иҟоу ҿырҳәала иаҳҵахьеит, игәызиану рыгәра зго ыҟазаргьы, инеиԥынкыланы, азеиԥш еихашьаала рзаҳуазар, еимаркуа "агәҭаны аиароуп" сгәахәуеит.
Сымч ақәхозҭгьы, Урыстәылантәи иаауа афинанстә цхыраара ааныскылон, иҟалап ҳрыцҳарақәа рӷьырак убра иҵәахызар, ҳазхазҵаз аҳәынҭқарра цхыраарак аҳасабла иаанашьҭуа аԥарақәа иреиҩаӡо рацәаҩуп, уаҟа иҟоуп алшара "ацха зшо инапы алишьуеит" захьӡу, уи алшара ухы иаурхәарц азы амчра унапаҿы иҟазароуп.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


АҞӘА, лаҵара 12 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Акоронавирустә инфекциа аҟынтәи алаҵа "Спутник V" Аԥсны аҟаҵара иалагеит лаҵара 12 рзы.
"Иахьатәи амш инаркны аҟәатәи ақалақьтә поликлиника №1 аҟны алаҵаҟаҵара иалагеит. Алаҵа рзыҟарҵоит амедусзуҩцәа реиԥш ауааԥсырагьы. Иахьазы 14-ҩык алаҵа рзыҟаҵоуп. Макьаназы аӡәгьы ԥырхага идбалам", - лҳәеит аполиклиника аҳақьым хада Лиана Амԥарԥҳа.
Алаҵаҟаҵаразы аԥсуа тәылауаҩшәҟә умазароуп, Аҟәа ауааԥсыра аҭыԥантәи аҭаҩра рымазароуп.
"Ақалақь анҭыҵ инхо рҭыӡҭыԥ ала алаҵа ҟарҵар рылшоит араионқәа рҿы. Алаҵа ҟарҵаанӡа атерапевт апациент ишоура гәеиҭоит, диазҵаауеит игәабзиараз", - лҳәоит лара.
Аҳақьым хада илҳәеит апациентцәа ишрыҭахо алаҵа шыҟарҵаз азы аршаҳаҭга. Уа иарбахоит алаҵа аныҟаҵоу арыцхә. Аҩбатәи алаҵа 21 мшы рышьҭахь иҟаҵатәуп.
Аҟәатәи ақалақьтә клиникатә хәышәтәырҭаҿы амедперсонал алаҵа рзыҟаҵара мҩаԥыргалоит.
"Спутник V" ааргеит. Алаҵа аԥхьа иргыланы амедусзуҩцәа ирзыҟарҵоит. Алаҵа аныҟарҵо аҳақьымцәа алаҵа ззыҟарҵо ргәабзиара шыҟоу иазҵаалоит, игәарҭоит ршоура, изԥырхагахар ҟало ҳәа ззырԥхьаӡо ирыларҵаӡом", - иҳәоит ахәышәтәырҭа аҳақьым хада Виачеслав Абыхәба.
Аҳақьым-терапевт Викториа Гетиаԥҳа иазгәалҭеит алаҵаҟаҵара шзалымшо ауаҩы инфекциак ицәа иалазар.
"Ачымазара зхызгахьо алаҵа рзыҟарҵоит. Ачымазара ашьҭахь фымз аныҵлак ауп ианыҟаҵатәу ҳәа ишьоуп. Убри аан ичмазаҩу алаҵа изыҟаҵара зынӡагьы иҟалаӡом", - лҳәеит лара.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 14870-ы ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13856-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 224-ҩык.
Алаҵа "Спутник V" 64 тәыла, иааизакны зуааԥсыра 3,2 миллиард иҟоу рҟны иазхаҵоуп. Алаҵа ашәарҭадареи хра аманы аҟазаареи 97,6% инаӡоит.
Урыстәылатәи алаҵа "Спутник-V" 6500 доза Аԥсныҟа иааргеит мшаԥы 30 рзы. Иара иахәҭоу аҭахрақәа ирықәыршәаны аҵәахырҭаҿ ишьҭоуп.
АҞӘА, рашәара 12 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 177-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 45-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 38-ҩык, урҭ рахьтә 37-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 12-ҩык, ибжьаратәуп - 26-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә ааҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 10-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - ааҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Атәыла ахада апарламент ахь инашьҭымҭа - хықәкыс иамоузеи ари апроцедура? Иара абжьажьра азакәан абанӡеиланаго? Аԥсны ахада апарламент ахь инашьҭымҭа ари ашықәс азы иарбоума, уи аҟны иалкаахо ахырхарҭа хадақәа, анашьҭымҭа аҵакы, адунеитә ԥышәа уҳәа азҵаарақәа ирылацәажәеит арадио Sputnik аефир аҟны Аԥсны ахада иҿы иҟоу аинформациатә хархәагақәа рымадаразы аусбарҭа аиҳабы Алхас Ҷолокәуа, ажурналист, агазеҭ "Чегемскаиа правда" аредактор хада Инал Ҳашыг.
"…Аԥсны аҳәынҭқарра ахада анапхгарахь даннеи, ԥшьымзгьы ахылахьан ашықәс, ачымазара ҿыц анцәырҵыз акәын. Ҳазхиаӡамызт аҭагылазаашьа, иҟалараны иҟазгьы аҳәара уадаҩын, амч-алша, ахшыҩ зегьы уи аус иазкын. Насгьы ԥҟаралагьы Аԥсны ауаа рацәа алархәны аиԥыларақәа, аизарақәа рымҩаԥгара аанкылан… уи ауп изызку анашьҭымҭа аҟамзаара, аха уи инаваргыланы исҳәар сҭахуп аҳәынҭқарра ахада изныкымкәа апарламент аҟны аиԥыларақәа шимаз, уаҟа Аԥсны аҩнуҵҟатәи адәныҟатәи аполитика далацәажәеит. Аԥсны аҭагылазаашьазы аҳәынҭқарра ахада ипланқәа ауаа рахь ицәыргамызт ҳәа аҳәарагьы иашам… Акызаҵәык, исҳәар исҭаху, анашьҭымҭа ҟалоит, амала ианыҟало абри амш ауп ҳәа макьана аҳәара сазхиам", - ҳәа азгәеиҭеит Ҷолокәуа.
Арҭ ашықәсқәа рзы аҳәынҭқарра ахада апарламент ахь инашьҭымҭа ритуалтә традициак аҳасабала ҳахәаԥшуан, инарҵауланы адокумент ҭҵааны, иҟаҳҵо шыҟаҳҵо атәы уиаҟара ҳазхәыцуамызт ҳәа агәаанагара ааирԥшит ажурналист Инал Ҳашыг.
Инеиҵыху аицәажәара шәазыӡырҩы аудиофаил аҟны.


Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Адунеи аҿы иҟоу амилаҭқәа зегьы ирымоуп дара рхатәы хныҟәгашьа, рхатәы кҿаҩра. Убас, аԥсуаа хыԥхьаӡарала егьырҭ ажәларқәа раасҭа ҳмаҷзаргь, ҳакҿаҩра беиоуп чысла. Зегь раԥхьа иргыланы аԥсуа кҿаҩра, аԥсуа ԥсҭазаара ухаҿы иузаамгар ҟалап аԥсуа чысқәа раҳ – абысҭа ада. Аха аџьықәреи Аԥсны ахы аҵыхәа иалаҵәаанӡа акыр шәышықәсақәа раԥхьа ахархәара ҭбаа рыман аши ахәыӡи.
Ахәыӡ, урысшәала "чумиза", арыцқәа ссаны ихҩежьаа-кәымпылӡа иҟан. Уи аӡы аҵаҭәаны ԥыҭк ианужәлак, ақашь иаҩызахон, убри ақашь "абысҭа" ҳәа иашьҭан. Анаҩс, уи ажәа аҵакы аҽеиҭанакын аџьықәреи иалырхуаз ачыс абысҭа ҳәа ахьӡырҵеит.
Ашы, ма даҽакала ашырӡ, аџьықәреи аҟара иҳаракхомызт. Амахәқәа асаара ишьҭасуан. Ашырӡ ухы иаурхәарц азы иургәӡар акәын. Уи аус рнапы алакын аҳәса, избанзар урҭ акҿаҩра, аҩн ус иадҳәалан. Аха усҟан уажә еиԥш аӡлагарақәа абаҟахыз? Убри аҟнытә ашы аргәӡаразы ахархәара ҭбаа аманы иҟан зыгәҭа ҭагәаҩаз ахаҳә ҟьаҟьа. Уи ахаҳә иахьӡын "алаҳәара".
Аҵарауаҩ Шьалуа Иналиԥа ишәҟәы "Абхазы" аҟны абас иҩуеит: "Аԥсуаа рҟны иаадрыхуаз арыц дыргәӡарц, афатә алырхырц азыҳәан рхы иадырхәон метрак аҟара аҳаракыра злаз ахаҳә "алаҳәара". Иара иамаз аҭагәаҩара ашы, ма ахәыӡ ҭаԥсаны хаҳәла иаасуа ирҟәаҟәон, ма, даҽакала иуҳәозар, ирлаҳәон. Ирлаҳәаз ашы ашыла ҳәа азырҳәон. Ашы аҟнытә оуп ишышьақәгылаз ажәа "ашыла" ".
Аши ахәыӡи рыргәӡараҿы ахаҳә адагьы ахархәара аман акалакәыт. Акалакәыт амҿы иалхны иҟарҵон, ахы кәымпылны, амаа аҭаны. Амаа кны акәымпылрала алаҳәара иҭаԥсаз аши ахәыӡи уанрыслак, игәӡахон, анаҩс ирлаҳәаз ахәыӡ аӡы аҵаҭәан, ибзианы еиларшны, ашы ала ианҭархәалак, ҭаацәарак ргәы зырҭәыша абысҭа алҵуан.
Аԥсуаа рҟны аши ахәыӡи ахархәара ӷәӷәа шрымазгьы, иахьатәи ҳаамҭазы урҭ ирыдҳәалоу адыррақәа маҷӡоуп. Избан акәзар, азеижәтәи ашәышықәса алагамҭаз аԥсуаа аџьықәреи ажәла ркит. Уи Аԥсны адгьыл чашәрақәа ирнаалеит, ишнеи–шнеиуаз аши ахәыӡи рҭыԥ аџьықәреи иааннакылт, аџьықәреи иалҵыз ачысгьы абысҭа ҳәа ахьӡхалеит.
Аши ахәыӡи реиԥш иҟаз арыц хкқәа Аԥсны рыҟазаара шьақәдырӷәӷәоит археологиатә ԥшаарақәа. Убас, хыхь зыӡбахә ҳҳәаз Иналиԥа ишәҟәаҿы иаирбоит Анаҟәаԥиатәи абаа азааигәара 1958 шықәсазы ишыԥшааз абжьаратәи ашәышықәса иаҵанакуа алаҳәара. Аҵарауаҩ ишазгәаиҭаз ала, алаҳәара ахьгылаз акәша-мыкәша ауаа рацәаҩны инхон. Лаҳәарак цуҭак ирызхон.
Аамҭа рацәаны ишымҩасхьоугьы алаҳәарақәа уԥылоит иахьагьы. Убас, иҳаҩсыз аамҭақәа ирхаану, афотосахьаҿ иаабо аши ахәыӡи зларлаҳәоз ахаҳә шьҭоуп Очамчыра араион Ԥақәашь ақыҭа Урҭа аҳаблан.
Аџьықәреи алагара атәы ҳҳәозар, уигьы акыр аҽыԥсахрақәа анырит. Раԥхьа ицәырҵит алаҳәара зыԥсахыз алу. Алаҳәареи алуи рыхьӡқәа маҷӡак аиԥшра шрымоугьы, арҭ аҩажәак еихылҿиааит ҳәа аҳәара гәаӷьыуацәоуп. Ус еиԥш иҟоу азҵаара макьана аԥсыуа ҵарауаҩык иқәиргыло смаҳац.
Абас, алаҳәара зыԥсахыз ҭаацәарацыԥхьаӡа ирызхаша ашыла зларлагоз акәны иҟалеит анапыла алу. Уи аџьықәреи ҭаԥсаны идыргьежьуан. Алу зыргьежьуаз аҳәса ахьракәыз аҟнытә ахацәа рыҳәса рыхьӡ шьо, хәмаршақә "сылагаҩ" (моя мукомолка) ҳәа рарҳәо иалагеит.
Анаҩс ицәырҵит аӡы ӡлагарақәа, уи ахьӡ ишаҳәо еиԥш, аӡы иҭагылан, аӡы иамаз амч алуқәа дырҵәыиуан. Алуқәа аџьықәреи рлагон, анаҩс ироуан ашыла.
Иҳаҩсыз аамҭақәа ирҿырԥшны иаҳҳәозар, иахьазы атехника акырӡа ԥхьаҟа ицахьеит. Афымцалашара ацәырҵра инамаданы иӡбахеит афымца ӡлагарақәа, уи акырӡа иармариеит аџьықәреи злагарц зҭаху рыԥсҭазаара.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Есма Ҭодуаԥҳа, Sputnik
"Ажәытәӡа зны, абыржәы Риҵа газго иахьҭажьу, иҟан ақыҭа. Аԥшысба ҳәа изышьҭаз ажәла мацара акәын уа инхоз. Изларҳәоз ала, урҭ уаа ԥагьақәан, дара иреиуамыз дызусҭзаалакь аӡә дрыларыжьломызт. Уахык зны харатә иаауаз ҭаҳмадак абри ақыҭа даланагалеит. Амла дакуан, дааԥса дыҟан, иҭахын џьара днымҩахыҵырц, аха дахьнеилакгьы, "Бзиала уаабеит!" аҭыԥаны, "Узлааз удыруазар, убри амҩа уқәланы уахьааз уца!" ҳәа иаҳауан. "Ԥсыуак идгьыл аҿы иҟамлац, амҩасҩы днармышьҭуа, амла иакыз акы дадмырцҳауа!" дхәыцуан аҭаҳмада. Ақыҭа агәҭаны хаҳәы еиқәаҵәа дук кажьын, абри ахаҳә даақәгылан, дшәиит: "Ауаҩра зцәыӡыз рынасыԥ абри ахаҳә еиԥш еиқәаҵәахааит, рҭыӡҭыԥқәа рҿгьы аӡы ҩеиааит!" ҳәа. Абасоуп Риҵа шыҟалаз ҳәа рҳәоит. Уи ақыҭаҿы инхоз, аҭаҳмада дыздызкылаз, ԥҳәысеибак лыҷкәыни лареи рыда, уи ақыҭа зегьы аӡиа аҵахь ицеит" (Б. Шьынқәба. "Ахьырҵәаҵәа", 1990.)
Ари аҳәамҭа ала иубоит зыуаҩра зцәыӡыз ауаа рынасыԥ шеиқәаҵәахазгьы. Аԥсуаа ирымоуп ажәаԥҟа "Амал уцәыӡыр, ҿыц иурҳауеит, ауаҩра уцәыӡыр – иузыргьежьӡом" ҳәа. Аԥсуаа иахьыҟазаалакгьы еснагь дара ртрадициатә нормақәа ирықәныҟәоит. Ауаҩы ихымҩаԥгашьатә кодқәа рыла ишьақәгылоит иара итрадициатә культурагьы. Еснагь иҟоуп ҩ-ганк: ацәгьеи абзиеи, иҟауҵар иҟалои иҟамлои. Иҟауҵар иҟамло аилагара иахылҿиаауеит иҽеим ахҭысқәа.
Еиуеиԥшым аҭыԥқәа рҿы ухы шымҩаԥугаша аԥҟарақәа ыҟоуп. Иаҳҳәап, сасра иҟоу ихы шымҩаԥиго инаркны, аԥсраҿы ма ачараҿы рхымҩаԥгашьа ахатә ҵасқәа шамоу еиԥш, еиуеиԥшым аԥсабаратә ҭыԥқәа рҿы аныҟәарақәагьы ахатә ԥҟарақәа амоуп.
Ашьха аԥсуа изы Ацқьаҭыԥ ҳәа иԥхьаӡоуп. Уи зырҵабыргуа иреиуоуп ҳныхақәа, урҭ зегьы ашьха иаԥнуп. Аԥсны шьхатәылоуп, аԥсуаа ашьхауаа иреиуоуп. Убри инамаданы ирацәоуп ашьха иадҳәалоу аҵасқәеи ақьабзқәеи, анцәахәқәеи.
Ашьха ихало ауаҩы дазыҟаҵазароуп. Абжьааԥны гәыԥ-гәыԥлоуп ишныҟәо, ашьха атәы здыруа аиҳабы дрыцны. Ашьха иҟоу еснагь зегьы дырзыхиазароуп, уаҟа лассы-лассы аҳауа аҽеиҭанакуеит, амш еилгаӡа ишыҟоу акәымкәа, иаалырҟьаны идыдымацәысыр ауеит, анаҟә хылоит. Анаҟә анхылалак, умҩа иацумҵар, уҽумырҵысыр еиҳа еиӷьуп, ишакәым ушьапы лаҿаургыр, улалҟьа уцар ауеит. Ахыхьчаратә ԥҟарақәа рыдагьы иҟоуп зеилагара ҟамло ахымҩаԥгашьатә нормақәа. Ауаҩы ихымҩаԥгашьеи ишәарҭадареи еицуп, акы аилагара иҽеим аҵыхәтәахьы унанагар алшоит.
Ашьха иҟоу дарбанызаалак иажәа дацклаԥшуазароуп: абжьы ардура, агәамҵра, ацәҳара ҟалаӡом. Уажәа мацарагьы акәым, ухы-угәы иҭоу ухәыцрақәагьы цқьазароуп. Иазгәаҭатәуп, иара аԥсабара ашәарҭадаратә ԥҟарақәа рылагьы абжьы рдура, аҿыҭра ашьхараҿы ишыҟамло, избанзар уатәи аҳауатә ҭагылазаашьа хазуп, абжьырдура "дгьылҵысрак" иаҩызахар ауеит, абахәра ахаҳә аҿыбгар алшоит.
Ихадароуп иара убас аҽхымтра. Ашьха ицқьоу ҭыԥны ишыԥхьаӡоу ала, уатәи аӡыхьқәагьы цқьоуп, уҽеилыхны аӡы уҭалар ҟалаӡом. Издыруа маҷуп, аха ари ахымҩаԥгашьатә ԥҟарагьы ахатә шәарҭадара аҵоуп. Аҵарауаа ишазгәарҭо ала, ашьхараҿы амра ашышьа хазуп, иаҳа ицоуп. Уҽырҟьантазны уатәи амра уаҵагылар, уцәа былуеит, ачымазара узнарҵысуеит. Ашьха иныҟәо аиҳабацәа иазгәарҭоит ашьха чымазара шыҟоугьы.
Ахысразгьы ашьхараҿы ахатәы ԥҟарақәа ыҟоуп. Шәарыцара иҭыҵуа дахьышәарыцо аҭыԥқәа идыруеит, ашәарах ишьуазаргьы, избеит ҳәа зегьы ишьуам. Уимоу, ашәарыцаҩ ҟаза иакәымзар, абџьар ҽаӡәы идыркуам, избанзар ашьхараҿы гәыԥ-гәыԥла ауаа ахьылоу, абнара иаҵәахуа ианыҟоу, ишакәым иҭҟьаз ахымҩас машәырла аӡәы дашьыргьы ауеит.
Ашьхараҿы арыжәтә џьбара ажәра зынӡаск иҟалаӡом. Рыжәтәс уаҟа рхы иадырхәо ахарҵәыӡҩеи ацхаӡҩеи заҵәык роуп. Ацха уашьӡом ҳәа згәы иаанаго ыҟазар, урҭгьы ргәы иажьоит, ацхагьы уашьыр ауеит иурмыцхәыр. Ижәны иҟоу ауаҩы ихымҩаԥгашьагьы ицәажәашьагьы аҽеиҭанакуеит, иныҟәашәагьы еиланагоит (ашьхараҿы ушьапы ахьургыло убозароуп!), иакәым инарҟаҵар ауеит азы ашьхараҿы уи зынӡаск иҽацәхьеикыр еиӷьуп.
Абарҭқәа рнаҩсгьы иҟалаӡом иара убас ашьхараҿы ашәаҳәара, акәашара. Ашьха иҟаз ашәарыцацәа ашәаҳәара ианалагоз, рышәарыцарҭа ҭыԥ иҭыҵны акыр ианыласкьалак акәын, мамзаргьы лбаа ианыҟаз, ахалара ианалагоз.
Абарҭ ахымҩаԥгашьатә ԥҟарақәа ашәарҭадаратә ԥҟарақәа инарываргыланы зегьы ирдыруазар ахәҭоуп, урҭ аԥҟарақәа рыларҵәалатәуп ԥсшьара иаауа, ҳаԥсабара алеишәа ззымдыруа ауаагьы.
Ажәа Нарцәы ахархәара ахьамоу аԥсуа бызшәаҿы акыр ирацәоуп: "Инарцәымҩа дықәлеит", "Нарцәы шәыԥсқәа еиқәшәааит", "Нарцәы гыларҭас иоуааит", "Унарцәымҩа лашазааит", "Анарцә тәарҭас-гыларҭас Анцәа иуиҭааит", "Аарцәы илоуҵаз Нарцәы иуԥылоит" уҳәа. Нас изакәызеи Нарцәы аԥсуа жәлар реилкаараҿы?
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Ауаҩы иԥсы анҭоу дызқәу ари адунеи аамҭалоуп, даныԥслак иԥсы ахьнанагоу наунагӡоуп. Ауаҩы ицәа-ижьы аамҭала акәзар ишыҟоу, иԥсы ԥсра ақәӡам. Аԥсуаа ҳҟны ҩ-дунеик рыҟазаара агәра ргоит, убри инадҳәаланы ауаҩы даныԥслак ирҳәоит "идунеи иԥсахит", дунеик аҿынтә даҽа дунеик ахь диасит. Аԥсуаа рдунеитә хәыцрақәа рҟны урҭ аҩ-дунеик ирыхьӡуп Нарцәи Аарцәи. Ауаҩы даныԥслак ицәа, ижьы, ибаҩ ари адунеи аҿы иааныжьны, иԥсы ихыҵны иахьцо аҭыԥ Нарцәы ҳәа азырҳәоит.
Абзацәеи аԥсцәеи рдунеи ӡиасуп еиҟәызыҭхо, уи аӡиас ихуп ацҳа - Нарцәыцҳа. Ауаҩы данԥслак иԥсы нырцәи аарцәи адунеиқәа ирыбжьоу аӡиас ихыу ацҳа иқәымсыкәа Нарцәы изнеиӡом. Имариаӡам Нарцәыцҳа ақәсра, џьаҳаным ицои џьанаҭ ицои еилнаргоит, арахәыц еиԥш ипоуп. Зыԥсы анҭаз цәгьарамзар бзиа ҟазымҵоз ауаа, иага рҽыршәаргьы рыԥсқәа уи ацҳа изықәсуам, "нарцәы инарышьҭуам", иалыҩрны џьаҳаным иҭаҳауеит. Нарцәыцҳа ԥынгылада иқәсуеит цәгьара ҟазымҵаз, қьиарала зыԥсҭазаара мҩасыз, гәнаҳара здым зегьы рыԥсқәа. Урҭ џьанаҭ гыларҭас ироуеит.
Аҵарауаҩ Цира Габниа "Аԥсуа ҵасқәеи ақьабзқәеи ирызкуи ирымҩаԥгашьоуи рзы згәаҭарақәак" ҳәа хьӡыс измоу лыстатиақәа рцикл аҿы илыҩуеит: "Анышә иамардаз роуп зыԥсы Нарцәы инеиуа. Ацәеи-жьи еимадатәуп ҳәа аԥсуаа ирыԥхьаӡоит. Убри азы аҩны имԥсыз, амҩан иҭахаз, аӡы иагаз, ахра иалҟьаз рзы иҟарҵоит "аԥсы аагара", "аԥсы аҭгара" захьӡу аритуал. Усҟан иԥсыз иԥсы арахәыц иқәҵаны иааргоит ицәеи- ижьи анышә иарҭаанӡа еимардарц азы".
Нарцәы иадҳәаланы акыр иҟазшьарбагоуп ауаҩы даныԥслак имҩаԥыргоз ақьабзқәа руак. Академик Валентин Асҭамыр-иԥа Кәаӷәаниа иусумҭа "Аԥсуаа рҿаԥыц поезиа аиҿартәышьа" аҿы абас иҩуеит: "Аԥсы уаҵәы дыржраны уахеиԥш, дызҷаԥшьоз ажьрацәара иаҵанакуаз ракәын. Аҭынхацәа, аиашьара, ажәлар аныԥхьатәалак, асааҭ жәаҩа, акы-ҽеи, аԥсы иҟны инеины аӷәеидчаԥала дықәырҵон ирҽеиразы – дыдрыцқьон, иԥаҵа рсон, дыркәабон. Аԥсы дыԥҳәысзар, аԥҳәыс дылкәабон, дхаҵазар – ахаҵа. Аԥсы данеиларҳәалак имаҭәа-иҩыҭәа, икәыба лырҽеиуан аиаҳәшьа (аҭаца). Аиаҳәшьа (аҭаца) димамзар, иԥҳәыс иҟалҵар акәын. Иԥҳәыс дыԥсхьазар, иҭаца иналыгӡон ари аритуал.
Аԥсы аҩны дыҩныргаанӡа дызқәыркәабаз аӷәеидчаԥала аҩны иҟазар акәын. Анышә данамардалак, аӡы ахьиасуа – кәараз, ӡыӷӷараз инаган цҳас ихырҵон, ауаа ықәсларц. Убри заҟа иқәныҟәоз иара изыҳәан исабаԥуп ҳәа ирыԥхьаӡон".
Амифологиатә дунеихәаԥшраҿы ацҳа нарцәи аарцәи еимаздо маҭәаруп. Ишдыру еиԥш, наџьнатә аахыс ацҳақәа хырҵон аӡиасқәа, акәарақәа, аҩхаақәа, аиасра ма ахыԥара ахьаҭахыз аҭыԥқәа рҿы. Ацҳаҿы ауп аԥсуа миф хаҿсахьа, аӡқәа рынцәахәы Ӡыӡлан ауаа дахьырзышәарыцоз. Лара дамоуп ҳәа ахьырыԥхьаӡоз аҭыԥ ауаа ҿырҳасҭас иҟарҵомызт, уаантә аӡы рыжәуамызт, еиҳараӡак уахынла уахь анеира рҽацәырыхьчон.
Иара убас, аԥсуа хаҵа иԥсҭазаараҿы шаҟа инапала, ихатә џьала ацҳақәа рацәаны ихиҵо аҟара иԥсҭазаара иқәманшәалахоит, идунеи аниԥсахлак инарцәымҩа данықәло ихәоит, џьанаҭ анеира иацхраауеит ҳәа иԥхьаӡан. Ацҳахҵара иазҟазаз ауаҩы дымшуп, имшьҭа бзиоуп ҳәа пату иқәын, ахаҵгылара иман.
Ауаа реинраалара, рыбжьацәажәара иазыманшәалоу ауаҩ ҟәыш изы ирҳәоит, "уи дыцҳаны дҳамоуп". Убасгьы иазгәаҭатәуп "Ацҳа ақәсра иацәаашьаз, даҵнагеит", "Ацҳа ақәсышьа ззымдырыз, даҵнагоит", "Ацҳа арра иацәаашьаз, даҵнагоит" реиԥш иҟоу аԥсуа жәаԥҟа авариантқәа иҳаилдыркаауеит иаашьаны аус мариа ҟазымҵаз ауаҩы ихҟьаны уи "аус мариа" еиҳа ицәгьаз аусқәа шахылҿиаауа.
АҞӘА, рашәара 21– Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 378-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 108-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа, 84 шықәса зхыҵуаз ахаҵеи 1940 шықәсазы ииз аԥҳәыси.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 61-ы, урҭ рахьтә 61-ы акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 14-ҩык, ибжьаратәуп - 31-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәышәтәуеит 22-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 19-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 14-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>