Ашықәс ҿыц алагамҭазы имҩаԥысит ахԥатәи ареволиуциа. Ари абжьарак иаабо авидеонҵамҭақәа ррыцхә ҳамыхәаԥшыр, 2003, 2014 шықәсқәа излареиԥшым маҷуп, амшын ахықәан иԥшӡаӡа игылоу Аиҳабыра рыҩны ажәлара асценариқәа еишьашәалоуп, рҵаҵӷәы аиҩгарақәа амазаргьы. Ус акәзарагьы, ари ахыбра ԥшӡа агара амчрахь анеироуп хықәкыс иамоу.
Рыхԥагьы сырхаануп, рыхԥагьы анымҩаԥысуаз аамҭазы "Ажәлар рыԥсҭазаара аиӷьтәра" лозунгс иаман, аха ахҭысқәа ахҳәаа рзаҳуазар, ахархьуаа урҭ ареволиуциақәа рыԥсҭазаара еиӷьнатәит аҳәара уадаҩуп. Иахьанӡагьы акоррупциа аҭыԥ амоуп, илаҟәу атәанчахәы, амчра ахархәара уҳәа, ареволиуциақәа зегь зхылҿиаауа ацәаҳәақәа шыҟац иаанхоит.
Иацы ахәылбыҽха ԥхьатәара дцеит Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба. Уаанӡа ишысыҩхьаз еиԥш, ари аҭагылазаашьаҿы уи ашьаҿа аполитикатә ҭышәныртәалара акыр иахәоит. Иахьа Жәлар Реизара иаднакылеит апрезидент иԥхьатәара, иара убас, уи инапынҵақәа назыгӡо ҳәа ихьӡ ҳәоуп аԥыза–министр, 2014 шықәсазы Александр Анқәаб данықәырцаз аамҭала атәыла ахада инапынҵақәа назыгӡоз Валери Бганба. Иара акризистә аамҭазы атәыла ахагыларазы аԥышәа злаимоу ала, агәыӷра ыҟоуп Иреиҳаӡоу аӡбарҭа иаднакылаз "2019 шықәсазы имҩаԥгаз алхрақәа рылҵшәа аԥыхра", даҽакала иаҳҳәозар, Рауль Ҳаџьымба "ииааира иашаӡам" ҳәа ианыршьа ашьҭахь алхра ҿыцқәа рахь амҩа акылгара апроцесс хынҭаҩынҭарада амҩаԥгара илшап ҳәа.
Иацы, асааҭ 7 рнаҩсшәа, Аԥсны аиҳабыра рыҩны аԥхьа имҩаԥысуаз "аҿар рреволиуциа" ҳәа шьоукы изыхьӡырҵаз ҵәатәы шьаҟас иаҵагылаз, Аԥсны ахада ирезиденциа ашҟа рҿынархеит "ԥхьатәара ицаразы" ақәыӷәӷәара ҟарҵарц. Иагьрықәҿиеит, сааҭк аҩнуҵҟа Рауль Ҳаџьымба "ԥхьатәара сцоит" ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит. Аԥсны ахы ианақәиҭыртәызгьы асҟак агәырӷьара ыҟамзар ҟаларын, анапеинҟьабжь, атрышә асыбжь уҳәа, Синоп аҳабла ареволиуциа аиааира шагаз ахыҩуан.
Абасҵәҟьа иҟан 2014 шықәсазы ҲАџьымба идгылаҩцәа рреволиуциа ашьҭахь, усҟан Анқәаб "ԥхьатәара сцеит" аниҳәа, амузыка наҿакны, кәашарахеит, шәаҳәарахеит. Сгәанала, илоуҵо ауп иааурыхуа, х-револиуциак ирылаз аполитикцәа ҩыџьа рышәгәашә инылагыланы, "шәықәҵ, шәаҳҭахым" ҳәа апротестқәа роухьеит.
Ганкахьала ари ажәлар рымч аарԥшроуп, аха арҭ ашықәсқәа рзы иаҳбо, ахыбра иҩналаз апротестантцәа раԥхьатәи Аԥсны ахада Владислав Арӡынба икабинет еилаҟәыбаса иахьыргаз, иара убас, 2014, 2020 шықәсқәа рзы ахыбра аҩнуҵҟа еилаҟәыбаса иахьышьҭарҵаз, ҳполитикатә культура алаҟәра иахаҿырбагоуп. Ауаа рацәа ахьеизо, иахьжәыло, акыр иуадаҩуп уи ахылаԥшра, убри аҟынтә, амшын ахықәан игылоу ахыбла ажәлара аринахыс ианаанымкылаха, ҳтәыла ахаҿра ариашара уадаҩхоит.
Иацы ахәылбыҽха асааҭ 8 рнаҩсшәа асоциалтә ҳақәа рҿы аоппозициаа рыдгылаҩцәа агәырӷьара рыман, сара схәыцуан, егьырҭ ашықәсқәа сгәаларшәо, амчра агара мариоуп, аха аныҟәгара цәгьоуп ҳәа. Хымԥада, аполитикцәа уажәы рхы иадырхәо ажәлар знык рҭыԥ аҿы изнеир иаархашҭышт, нас даҽазныкгьы, апротест ҟазҵо "шәықәҵ" ҳәа ирызнеишт.
Абарҭқәа ҟамларц азы, акыршықәса излацәажәо аполитикатә реформақәа мҩаԥгатәуп, уи зылшогьы Апарламент ауп, аха уажәы ҳазҭоу ашықәс хәажәкыра 22 рзы апрезиденттә алхарақәа зларылаҳәоу ала, аконституциатә закәанқәа ркьысра ҟалом, убри аҟынтә, ҿыц иалырхуа апрезидент иахьатәи амчра инаҭо "аҳра" мап ацәкра иҭахымхаргьы ауеит.
Ауаажәларра иазгәарҭоит, апрезидент имоу амчқәа рацәоуп, апарламент хәҭак амазар бзиоуп ҳәа, аха иахьа уажәраанӡа урҭ ареформақәа залмыршахеит. Сгәанала, уажәазы акыр ихадоуп алхарақәа рзакәан аиҭакра, избанзар зегь зыхҟьаз 19-тәи ахәҭаҷ еилыкка иаҳәом алхрақәа аҩбатәи ртур аҿы абыжьқәа рыԥхьаӡашьа апринцип.
Ишәгәаласыршәит АКХ ахада Ҭамаз Гогьиа 2019 шықәсазы алхрақәа анцоз Аӡбарҭахьи Апарламент ашҟеи, уи азакәан аилырккаақәа аларгаларц азы ашәҟәқәа шишьҭыз, аӡбарҭа ихәоз аҭак инамҭеит, апарламентуаа "ԥсшьара ҳаҟоуп" рҳәан, изҵаатәы хырҩа азыруит. Абри ашьҭахь акандидатцәа Кәыҵниеи Ҳаџьымбеи "аџьентльментә еиқәшаҳаҭра" рҳәан, ЦИК иҟанаҵаз "еиҳа абжьқәа зауз аиааира игоит" иақәшаҳаҭхеит, уи азы "ари зинӡам" ҳәа штабк аҟынтәи бжьык мгеит.
Алхрақәа аҩбатәи ртур алҵшәақәа рыла Рауль Ҳаџьымба 39 793 бжьы иоуит, уи оппонентс имаз Алхас Кәыҵниа - 38 766 бжьы. "Аӡәгьы дысҭахым" ҳәа рыбжьы рҭиит 3150-ҩык алхыҩцәа. Абри ашьҭахь ауп ианцәырҵыз аҭыӡшәа. Аџьентльментә еиқәшаҳаҭрагьы ахабар ыҟамкәа, аҩбатәи акандидат Алхас Кәыҵниа ашшыԥхьыӡ дәықәиҵеит аӡбарҭахьы алхрақәа рылҵшәақәа дышрықәшаҳаҭмыз азы. Апартиа "Амцахара" ахаҭарнак иштаб аҟны иргәалашәеит алхарақәа рзы азакәан 19-тәи ахәҭаҷ, уи ишаҳәо ала, аиааира игоит ҳәа дыԥхьаӡоуп "акандидат иҿагылоз абжьқәа раасҭа иара иоуз абжьқәа анеиҳау".
Хымԥада, "аӡәгьы дысҭахым" захьӡу аҩыџьагьы мап рцәызкуа еилкаароуп, аха азакәан еилыхха иаҳәом, абарҭ 3 нызқьҩык инарыцны иҟоу, еиҳа зауз итәы мацара аума изгырхатәу, мамзаргьы, уи рҩыџьагьы ртәы иахыҵуоу? Абасала, АКХ аӡбамҭаҿы "Рауль Ҳаџьымба даиааит" ҳәа аднакылазаргьы, ажьырныҳәа 9 рзы, Иреиҳау аӡбарҭа ахашшааратә хәаԥшра анымҩаԥнагоз, алхрақәа рылҵшәа амнахит, алхра ҿыцқәа рымҩаԥгаразы аӡбамҭа шьҭнахит.
Уи аамҭазы, ирылагеит "аҿар рреволиуциатә қәгыларақәа" ҳәа хьӡыс изауз амшын ахықәан игылоу аиҳабыра рхыбра агара. Ԥшьымш ицоз апротесттә акциақәа ирылҵшәаны ԥхьатәара дцеит Рауль Ҳаџьымба, иара убас, иааиуа алхрақәа ихы шрылаимырхәуагьы иахьа иҳаҳаит.
Ицаз ахада иусура уажәшьҭа акритика азура иҳақу усны избом, иара аус аниуаз сколонкақәа рҿы сырзааҭгылон амчра иҟанаҵо агхақәа, аха ахадеи уи ичынуааи хырҩа азыруан, иахаҵгыломызт, иара убас, егьырҭ ауаажәларра рхаҭарнакцәа иҟарҵоз азгәаҭақәагьы.
Аҵыхәтәантәи ахҭысқәа ҵаҵӷәыс ирыман апрезидент ихьчаҩ акиллер ҳәа гәаҩарас иҟалара: ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа иҟалаз ауаҩшьра далахәуп ҳәа даанкылоуп Даҭо Ахалаиа, иара убас уи иашьа Давид Ахалаиа. Ҳаџьымба ԥхьатәара дцеит. Аԥсны аҭоурых ианҵоуп даҽа револиуциак. Амчрахь анеира зҭаху аоппозициа ахаҭарнакцәа ажәлар ақәдыргәыӷуеит "аринахыс аиашара шыҟало" азы. Ирҳәои ируеи еишьашәало - аамҭа иаҳнарбоит.
P.S. Иацы, ажьырныҳәа 12 рзы Аԥсуа телехәаԥшра асааҭ 16:00 рзи асааҭ 20:00 рзи аинформациатә дырраҭара "Амшеикәшара" ала аефир ахь изҭымҵит. Асоциалтә ҳақәа рҭааҩцәа "аӡы иамыӡәӡәо ишьҭарҵеит" ателехәаԥшра аусзуҩцәа. Ишыҟаҵәҟьаз ҳҳәозар ажьырныҳәа 10 рзы ҩыџьа аоппозициаа ирхаҭарнаку ателехәаԥшрахьы ихалан, рымеида рымамкәа аефир ахь акгьы шымцаша азы адҵа ҟарҵеит.
Адырҩаҽны координаторс днарышьҭит ажурналист Оҭар Лакрба. Еилкаам амзызқәа рыла, иацы, аинформациатә хархәагақәа зегьы ахада ԥхьатәара дышцаз анырҳәоз, Лакрба "Амшеикәшара" аефир ахь аҭыҵра ахәҭаны имԥхьаӡеит, аефир аҿы иқәдыргылеит "Аԥшӡара амаӡа" захьӡу Аԥсны Акультура аминистр Ельвира Арсалиаԥҳа имҩаԥылго адырраҭара. Ар еибашьуан, Ҳабыџь дцәаӷәон ҳәа, Аԥсуа телехәаԥшра ахада иқәгара апроцесс аҭыԥан, акультуратә программа анарбон. Акорреспондентцәа ракәзар, аҽнынтәарак аус руан, асиужетқәа аефир иаздырхион.
Абасала, ареволиуционерцәа рредактор иацы асаат 20:00 рзы "Амшеикәшара" аиркит, нас, зегьы ианраҳа ашьҭахь, игәианны иҭыҵит ажәабжьқәа. Абас иҟоуп ареволиуциа ҿыц "адемократиатә принципқәа". Ахуаадара абас адыруеит.
Азакәан инақәыршәаны, аефиртә программа ашьақәырӷәӷәара азин змоу ателехәаԥшра аиҳабыра роуп, аха еснагь еиԥш, ареволиуционерцәа Аԥсуа телехәаԥшра рнапахьы иааргеит, иаҿагыло анапхгара аныҟам. Абас иалагеит ареволиуционерцәа рдемократиа. Ҳаиӷьымхаӡеит, иабашәцәызӡари.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


Урыстәыла коронавирус аларҵәара инаҿырԥшны аҳәаақәа анаркуеит ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит аԥыза-министр Михаил Мишустин.
КЖәР агәабзиарахьчаразы аҳәынҭеилакы адыррақәа рыла, ииасыз амчыбжь азы аепидемиа ашыкьымҭа иахысуп.
Италиа аиҳабыра акарантин аларгалеит, иадыркит аҵараиурҭақәа, атеатрқәа, амузеиқәа, аспорттә хыбрақәа. Аԥсшьаҩцәа рзы атәыла аркуп.
Урыстәыла ахәаахәҭра аминистрра адырраҭарақәа рыла, ахәаахәҭратә ҳақәа атауарҵәах аԥырҵо иалагеит, убри инадҳәаланы адефицит ҟалоит ҳәа шәара ыҟам.
Аиқәырхаҩцәа ақалақь ауааԥсыреи асасцәеи ргәы рҽанырҵоит асы леир ҟалоит ҳәа.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла адунеи аҟны коронавирус рымоуп 120 000-ҩык. Хәнызқьҩык рҟынӡа рыԥсҭазаара иалҵхьеит.
Мадридтәи аклуб "Реал" ахәмарыҩцәа руаӡәк хәажәкыра 12 рзы коронавирус идырбалеит. Убри инадҳәаланы ашьапылампылтәи амҵәышәмпылтәи клубқәа "Реал" рыхәмарыҩцәа ҩымчыбжьа акарантин рымоуп.
Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи рхадацәа ҭелла реицәажәараан ирзааҭгылан хәажәкыра 5 рзы иззеиқәышаҳаҭхаз азҵаарақәа рынагӡашьа.
Агәабзиарахьчараз адунеизегьтәи аиҿкаара (ВОЗ) иазханаҵеит коронавирус адунеиаҿ алаҵәара пандемиа аҟазшьа шьҭнахит ҳәа.
ВОЗ адыррақәа рыла коронавирус иахҟьаны иԥсхьеит 4291-ҩык. Зынӡа иара рыхьхьеит 118-ҩык. Авирус ашьҭа рбеит 114 тәыла рҿы.
Адокумент ариашаразы иадгалан 400 рҟынӡа жәадгала, урҭ реиҳарак азыԥхьагәаҭахеит.
Урыстәыла ахада аинтервиу аҿы далацәажәеит Қырҭтәыла анапхгара Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рызҵаара ҭынчымҩала аҭыԥ иқәырҵарц изныкымкәа дышрыҳәахьаз.
Анефҭ адунеитә хәыԥсақәа каҳаит ОПЕК+ аилаӡарақәа рыҿҳәара ацҵаразы иахьзеиламцәажәаз иахҟьаны.
Аныҳәамшқәа раԥхьа анефҭ ахә 30% рыла икаҳаит. Амааҭ адоллар иаҿырԥшны иахьатәи ахәаахәҭрақәа рҿы 3,6 мааҭ еиҵахеит.
Ҭырқәтәыла ахада Таиип Ердоган НАТО амаӡаныҟәгаҩ хада Иенс Столтенберг диԥылеит хәажәкыра 9 рзы Бриуссель.
Аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла Китаи акоронавирус змоу 80 735-ҩык ыҟоуп, адунеи зегь аҿы – 110 276-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 3840-ҩык, рчымазара иалҵит 62 095-ҩык.
Урыстәыла ахада Владимир Путини Ҭырқәтәыла ахада Таипа Ердогани хәажәкыра 5 рзы Кремль иалацәажәон Идлиб акәша-мыкәша иҟоу аҭагылазаашьа.
Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи рхадацәа Шьамтәыла аибашьра аанкыларазы еицәажәеит. Апроблемақәа шыҟоугьы аӡбра ду рыдыркылеит ҳәа арадио Sputnik иазеиҭеиҳәеит арратә експерт Алексеи Подберезкин.
Аиԥылара аихшьаалақәа рыла атәылақәа рыдәныҟаполитикатә усҳәарҭақәа рхадацәа аицеиқәшаҳаҭра зҭаз адокумент рыладырҵәеит.
Шьамтәыла аганахьала шықәсыки бжаки имҩаԥысуаз шәачатәи аиқәшаҳаҭрақәа ирылҵшәахеит Идлиб атеррористцәеи ҭырқәтәылатәи аԥыԥшырҭақәеи реилаҵәара ҳәа аҳәамҭа ҟаиҵеит Урыстәыла Атәылахьчара аминистрра ахаҭарнак Игор Конашенков.


Ари алԥхынрак аӡы ҳӡааԥшылозшәа, Sputnik Аԥсны арадиодырраҭара "Коӷониаԥҳа лымҩаду" аҿы уи иалахәыз аполитика здыруа ауааи ҳареи ҳалацәажәон аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидатцәа рзы азакәан иҵегьы абырҵкал икылху аԥынгылақәа амазарц шахәҭоу.
Избан, изцәырҵи ари азҵаатәы? Ицәырҵит, избанзар алхратә кампаниаҿы ҳгәаҳҽанӡамкәа ицәырҵуа иалагеит аполитикатә ԥышәа змамыз, напхгаҩык иаҳасабала ҩыџьа ирхамгылацыз ауаа. Раԥхьаӡа акандидатцәа жәаҩык ыҟан, анаҩсан, аӡәы далҵын, жәҩык алхрақәа рахь инеит. Арацәара аныбзиоугьы ыҟазар акәхап, аха аполитика ззанааҭым, зыпсихикатә, зморалтә ҭагылазаашьа агәыҩбара узҭо акандидатцәа анцәырҵлак, ари шшәарҭароу уазымхәыцыр ҟалом.
Уажәшьҭа ҿырҳәала исҵеит, азакәан ахәаԥшрагьы сҭахым, Аԥсны ахадас дҟалар илшоит 35 шықәса зхыҵуа, 65 шықәса иреиҳам, аҳәынҭқарратә бызшәа здыруа атәылауаҩ. Убри аан, иреиҳау аҵараиурҭа иалгара, иполитикатә ԥышәа, инысымҩа уҳәа акымзарак аанагом. Акандидат еизигоит анапынҵақәа 2 нызқь рҟынӡа, идгыло ауаа наицны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟы иҽҭеигалоит.
Абасала, акыр имариоуп аҳәынҭқарра ахадарахьы амҩа ақәлара. Абарҭқәа ирыхҟьаны аԥсуа политика иаланагалар алшоит асабрада зҿоу ауаа. Азакәан урҭ ԥынгыла рнаҭом. Акриминали аиҳабыреи рымчқәа ааидҩыло аҟалара излаҿу ала, атәыла анапхгарахь инанагар алшоит аҳәынҭқарра ҵызшәаауа амчрақәа.
Ишәгәаласыршәоит, иаҳхысыз алхрақәа раамҭазы Алхратә комиссиа хадаҿы акандидатцәа инаргаз алхыҩцәа рнапынҵақәа реизгашьазы агәыҩбарақәа шцәырҵыз, аха нас, "усгьы арҭ заиааиуам" ргәахәзар акәхап, жәҩык ашәҟәы иҭагалан. Аҳәынҭқарратә бызшәа аԥышәара џьара-џьара аформалтә ҟазшьа шамаз ааԥшит, анаҩс ателехәаԥшратә ефирқәа рҿы инеибеиԥшны акандидатцәа зегьы рхы ирзархәомызт азы. Ажурналист ԥсышәала азҵаара ҟалҵон, акандидат - урысшәала аҭак. Абраҟагьы, "усгы дзаиааиуам" рҳәазшәа, зегьы аԥышәара иахрыжьит.
Машәыршәа аԥсшәа ззымдыруаз даиааир, нас ҳара дҳауан збызшәа ззымдыруаз аҳәынҭқарра ахада.
Уажәшьҭа сазааир сҭахуп санҵамҭа атема хада.
Сынтәа иқәгылаз акандидатцәа рыбжьара дыҟан абахҭа зхызгахьаз Артур Анқәаб. Иара инысымҩа азҵаарақәа рацәаны ицәырнагон, аха АКХ иамоу анапынҵақәа уи иаҿагыларатәы иҟам, избанзар азакәан уи атәылауаҩ азин инаҭон ақәгылара. Ауаа ирзымбатәбарахеит цәыббрамза 19, 2017 ш. дыбналеит ҳәа азинхьчаратә усбарҭақәа зышьҭаз, зинда абџьар ҵәахны измаз, ауаҩы иеихсразы ашьауӷатә ус зганахьала ихацыркыз кандидатс дахьықәгылаз.
Аԥсны ахадара згәы иҭазкыз, "азакәан аҳра ауа иҟазароуп" ҳәа алхратә кампаниа иаалагылаз Анқәаб лаҵарамза 2018 шықәсанӡа дыбналаны дыҟан, анаҩсан абахҭа дҭаркит. Цәыббрамза 30 иара убри ашықәсан амнистиа длақәшәан, ахақәиҭрагьы иоуит, акандидатразгьы ԥынгыла имамкәа дааҟалеит.
Иазгәаҭатәуп, 1996 шықәса раахыс Артур Анқәаб Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аус шиуаз, 2011 - 2015 шықәсқәа рзы амилициа ашколгьы дшахагылаз, иара убас, данкандидатуаз аамҭазы ААУ Урыстәылеи аҳәаанырцәи рҭоурых акафедраҿы рҵаҩы еиҳабыс дшыҟаз. Аҿар аҵара дирҵон азакәан иацәыбналаны иҟаз ауаҩы. Ус иҟан, избанзар ԥынгыла ыҟам.
Алхрақәа нҵәеит акандидат Анқәаб 1 403 бжьы иманы. Алхрақәа рышьҭахь, ихьыӡ аӡәгьы игәаламшәо иааҟалон еиԥш, ажәлар иаарылаҩит аабыкьа, абҵара 24 рзы, Лечкоп араион аҿы иӷьычны иргаз аусдкылаҩ Армен Григориан иус далаҟьашьуп атәыла ахадарахьы кандидатс иҟаз Артур Анқәаб ҳәа. Ауҳәансҳәанқәа рызхьаԥшра уадаҩуп, аха урҭ бжеиҳан ианиашахо ыҟоуп.
Уи шьақәнарӷәӷәеит ԥхынҷкәын 9 рзы иҳауз иофициалтәу аацҳамҭа: "Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа ԥхынҷкәын 9 рзы имҩаԥнагаз аилатәараҿ аӡбара аднакылеит Артур Анқәаб ҩымз ҳәа ҿҳәарас иҭаны даанкылазарц", - ҳәа. Хымԥада, макьаназы Анқәаб гәҩарас дҟаҵаны даанкылоуп, ахара иду-идму анеилкаахо аус ҭҵааны аӡбарҭа аҳәамҭа анаднакылалак ашьҭахь ауп. Ус акәзаргьы, "бга ахьҭам ла ҭашуам" шырҳәо еиԥш, ари аҩыза игәаӷьыуацәоу аус аҿы Аԥсны ахадарахьы кандидатс иҟаз, уаанӡа ацәгьоуразы идырбаандаҩхьаз ауаҩы аԥсуа политика амаа икырц дахьаҿыз иаҳнарбоит ахадарахьы амҩа шыҭшәам, аԥынгылақәа даара ишмаҷу.
Амораль ҳәа ҳзышьҭоу акәзар, ауареи аҭахреи анацу иазхәыцуа маҷҩуп. Иазхәыцуазҭгьы, ақәгыларазы ҩ-нызқь бжьы Анқәаб ианеизигоз, "баба, ари уара иуусым" ҳәа иазҳәоз ҭынха дзыҟамлеи?!
Аԥсны ихацдыркуа ашьауӷатә усқәа енагь аҵыхәтәанынӡа ирызнагом. Аҳәара уадаҩуп Армен Григориан иӷьычразы аус аҿы акәаԥ аргылара алыршахар ҟалоит ҳәа. Ус акәзаргьы, аԥсуа ҭоурых дамыӷаны ианхалоит ахадарахьы акандидат ауаҩӷьычраҿы гәҩарас дрыман ҳәа.
Иахьа ахьӡи ахьымӡӷи баргәымкәа излаҟалаз ала, аригьы аархашҭып. Иагьџьасшьом иааиуа алхратә кампаниақәа рҿы ҩаԥхьа "ҳфырхаҵа" дкандидатны даақәгыларгьы. "Ԥсыуак ишыҟаиҵара сныҟәеит" ҳәа сынтәа телехәаԥшрала данықәгылоз ишиҳәаз еиԥш, даҽазныкгьы уи алексика ааҳадигалар алшоит.
Амчреи акриминали аилаҵәара иалагар шалшо иара убас иаҳнарбоит абҵарамза 22 рзы Аҟәа аԥшаҳәаҟны иҟалаз ацәгьоуреи уи акәша-мыкәша иҟоу ацәажәарақәеи. Аҵыхәтәантәи аинформациала, уаанӡа ирӷьычыз Омар Мерцхәылаа иус азы гәҩарас ирыманы мшаԥымза 30, 2019 шықәсазы иаанкылаз Ерик Ҷкадуа, ақьафурҭа "Сан-Ремо" аҿаԥхьа хҩык ауаа рышьразы гәҩарас деиҭашьҭыхны, иԥшааразы аусқәа шхацырку ҳзаанацҳауеит амилициа аинформациатә ҟәша. Мерцхәылаа иус азы амчратә усбарҭқәа Ҷкадуа иганахь авба анырзымԥшаа, абџьар ҵәахны иахьимаз азы ашьауӷатә ус изаартны, "аҩнытәи аҭакра" захьӡыз "аҳамҭа" наиҭаны доушьҭын. Анаҩсан, уи инеиааирҭа аӡәгьы дахыламԥшуаазар акәхарын, уажәы "Сан-Ремо" аԥхьа иҟалаз ацәгьоура далахәуп ҳәа ҿыц гәҩарас дҟаҵаны ишьҭоуп "аҩнытәи аҭакра" зуалыз Ҷкадуа.
Сазҵаауеит, "абџьар аҵәахреи" "атранспорт аӷьычреи" рзы избан иара изианашьаз "аҩнытәи аҭакра"? Избан иара изы ҳбахҭаҿы аҭыԥ зыҟамлаз? Иаҳдыруеит, еиҳа иԥсыҽу аусқәа рзы "аҩнытәи аҭакра" азыԥҵәара шымариам. Азакәан зегьы рзы еиԥшны аус анамуа, абас иҟалоит.
Уажәшьҭа ишьҭоуп Доминика Ақырҭааԥҳа ллахьынҵа ҿахызҵәаз, иара убас "аӷьычцәа нагақәа" ирхыԥхьаӡалаз Асҭамыр Шамбеи Алхас Аҩӡбеи рышьра дадҳәалоуп ҳәа гәҩарас дҟаҵаны Ерик Ҷкадуа.
Дырзыԥшаар - абзиа, аха аҭак ҟазҵода уи аҩны дахьҭакыз инеиааирҭа хылаԥшрада иахьыҟаз азы? Избан ихы дақәиҭны адәы дзықәыз? Абас зҵаара шәкы цәырҵуеит акриминогентә ҭагылазаашьа ахҳәаа азаҳуазар.
Аҳәынҭқарра ахадарахьы кандидатс иҟаз Артур Анқәаб изҵаара ҳазыгьежьуазар, аӡбарҭаҿы дукатс имазгьы даҳәон "аҩнытәи аҭакра" изалхзарц "имоу агәамбзиареи ахымхәареи" рзы, аха аӡбаҩцәа уи мап ацәыркуеит. Ари зегь еицырдыруа сценариуп, абахҭа аҭакра анаарыдгылалак, ачымазарақәа аацәырҵуеит.
"Бга ахьҭам ла ҭашуам" рҳәоит, аҩызцәа, Жәлар Реизара адепутатцәа азхәыцроуп аԥсуа политика акриминал рнапаҿы иаарымгарц азы, абырҵкал икылху аԥынгыла-закәанқәа шаԥҵатәу, анакәымха, ҳаанхоит аҳәынҭқарра ззыҟамҵаз тәыланы. Ҳаԥсадгьыл зхы ақәызҵаз рҿаҳьа ари ҳақым…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
-
Еицәоу умбакәа, еиӷьу уздыруам


08.08.2019
Нанҳәамза 8 рзы, жәеиза шықәса раԥхьа Аладатәи Уаԥстәыла Ареспубликаҿы излагаз аибашьра амш аҽны Аҧсны Ахада Рауль Ҳаџьымба Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу Алада-Уаԥстәыла Ацҳаражәҳәарҭаҿы имҩаԥысыз агәаларшәагатә усмҩаҧгатә даҭааит.
Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны иҟоу Алада Уаԥстәыла Аҷыдалкаатәи Азинмчзмоуи Ацҳаражәҳәаҩ Олег Боциев аиԥылара ааиртит абарҭ ажәақәа рыла:
«Иахьа 11 шықәса ҵит аҭынч уааԥсыра, Цхьынвал ахьчаҩцәа, иара убас урыстәылатәи абжьаҟазаратә аруаа ахьҭахаз, аҭынчреи ауаҩытәыҩсеи ирҿагылоу ацәгьоура мҩаҧгоуижьҭеи. Ҳарҭ еснагь иаҳҳәалоит, Алада Уаԥстәыла ахаан иахашҭӡом 2008 шықәса нанҳәамзазтәи урҭ амш хьанҭақәа раан ауаҧс жәлар рыцхырааразы игылаз аурыс солдаҭцәеи аофицарцәеи рфырхаҵара атәы. Рыхьӡ кашәара ақәым агрессор иҿагылараҟны жәҩахыр еибыҭарала иқәҧоз аурыси ауаԥс солдаҭцәеи, ауаԥс жәлар реиқәырхаразы, ари адгьыл аҿы аҭынчра ашьақәыргыларазы. Урҭ рыхьӡқәа ауаԥс жәлар абиҧарақәа ргәалашәараҿы наӡаӡа иаанхоит».
Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба иазгәеиҭеит, Урыстәылатәи Афедерациа анапхгара ишьҭырхыз аӡбамҭа иабзоураны, Алада Уаԥстәыла аҭынчра ашьақәыргылара шалыршахаз.
«2008 шықәса нанҳәамза 8 рзы Аладатәи Уаԥстәыла иҟалаз ахҭысқәа Қырҭтәыла аҭоурых нбан еиқәаҵәала ианхалоит. Урҭ ауаԥс жәлар рганахь ала мацара акәмызт агеноцид амҩаԥгара рыҽҽазыршәоз. Урыстәыла анапхгара урҭ амшқәа рзы иҟанаҵаз ашьаҿа ҕәҕәа ашьҭахь ҳажәларқәа реиқәырхара алнаршеит. Рыхьӡ кашәара ақәым иҭахаз зегьы, аҭынч уааԥсыра, аибашьцәа, абжьаҟазаҩцәа, зыԥсҭазаара атәыла ахьчара иахҭнызҵаз»,-иҳәеит Ахада.
Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа ацҳаржәҳәаҩ Алеқсеи Двинианин инаҵшьны иазгәеиҭеит, нанҳәамзазтәи аибашьра Қырҭтәыла аганахь ала ацкауразы иҟарҵоз аҽазышәарақәа шьақәзырҕәҕәаз акәны ишыҟалаз:
2008 шықәса нанҳәамза 8 Кавказ агеополитикатә ҭагылазаашьа шьаҭанкыла изыҧсахыз рыцхәны иҟалеит. Мцҳәарыла Алада Уаҧстәыла иақәлаз ақырҭуа архәҭақәа цәгьацәыҧхамшьарала «адәышкәаҕьаз» захьӡу аоперациа алазгалаз Қарҭ аганахьала ацкауреи иаартны имҩыҧыргоз агрессиеи ирҿырҧшыганы иҟалеит. 2008 шықәса нанҳәамзазы Урыстәыла қәнагала,ламысцқьала Мраҭашәара ирхәозаалакгьы, абылра иаҿыз Цхьынвал ацхыраара анаҭеит. Агәра згоит, ҩ-еибашьрак хацзыркыз ақырҭқәа Аԥсни Алада Уаԥстәылеи рыжәларқәа рҿаԥхьа иҟарҵаз ацәгьауразы аҭак ҟарымҵар амуа ишыҟало».
--
Тамила Аршба


Цәыббрамза 20 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Алада Уаԥстәыла Ареспублика Ахада Анатоли Бибилов Аҳәынҭқарра Амш идиныҳәалеит.
***
Ҳаҭыр зқәу Анатоли Илиа-иԥа!
Аԥсны жәлар рыхьӡалеи сара хаҭалеи Алада Уаԥстәыла аиашьаратә жәлар зегьы ирыдысныҳәалоит аныҳәа ду – Ареспублика Амш.
1990 шықәса цәыббрамза 20 амш Алада Уаԥстәыла амилаҭ ахақәиҭреи ахьыҧшымреи рзы рықәԥара аҭоурых аҿы крызҵазкуа хҭысны иҟалеит. Убри аҽноуп Амилаҭтә депутатцәа Рхеилак, Алада Уаԥстәыла ажәлар ргәаҳәара шьаҭас иҟаҵаны, ауаԥс жәлар рхы иақәиҭны ахатәҳәаақәҵарази ихьыҧшымкәа аҿиаразы иузырҟәымҭхо ирымаз азин ахьазхаҵаз Адекларациа анаднакылаз.
Ареспублика Амш – имариамыз ақәҧараҟны ахақиҭреи аҭынч ҧсҭазаареи рзы азин аиура зылшаз Алада Уаԥстәыла ажәлар ргәымшәареи рфырхаҵареи ирсимволу ныҳәоуп.
Алада Уаԥстәыла Урыстәыла ду ацхыраарала асоциал-економикатә ҿиареи, аҳәынҭқарратә институтқәа рыррӷәӷәареи, жәларбжьаратәи аимадарақәа рыррҭбаара амҩа иануп.
Аҵак ду амоуп аамҭеи ауадаҩрақәеи иԥыршәахьоу ҳҳәынҭқаррақәеи ҳажәларқәеи аиашьаратә еизыҟазаашьа бзиақәа ахьрыбжьоу. Агәра ганы сыҟоуп, ҳажәларқәа реизҳазыҕьара иазку аԥсны-аладауаԥстә усеицура аҧхьаҟагьы аҿиара шроуа, рыҽшдырҕәҕәо.
Ҳаҭыр зқәу Анатоли Илиа-иԥа! Абри амш шьахә аҽны Шәареи шәыжәлари ишәсеиӷьасшьоит аҭынчра, аизҳазыӷьара, ԥхьацара!
Возврат к списку


Абар ҳаалагылеит даҽа политикатә хынҭаҩынҭарак. Сынтәа имҩаԥысуа хыԥхьаӡарала ахԥатәи ареволиуциа ҳәа азуҳәар ауеит аибашьра ашьҭахьтәи ҳаԥсҭазаараҿы.
Иахьа Аԥсны иҟоу Еидгылоу аоппозициатә еиҿкаарақәа "2014 шықәса иҟаз ҳақәыӡбоит, ҳара азакәантә принципқәа рыла ҳақәԥара мҩаԥаҳгоит" рҳәон, аха ргәы иамузт, ажьырныҳәа 9 рзы изыцҵаз, Иреиҳау аӡбарҭаҿы аоппозициаа рхаҭаранак Алхас Кәыҵниа ишшыԥхьыӡ ахәаԥшра нагӡахаанӡа, амшын ахықәан игылоу, акырынтә изықәлахьоу аиҳабыра аус ахьыруа ахыбра ԥшӡа иажәлеит. Уи аҽны Кәыҵниа идукат "аӡбаҩ Роман Кәарҷиа аус аӡбара даԥырхзааит" ҳәа иҟалаҵаз ажәалагала аӡбаҩцәа мап шацәырымкызгьы,
2014 шықәсазы усҟан аоппозициа иҟаз, иахьа ипрезиденту Рауль Ҳаџьымба идгылаҩцәа ишыҟарҵаз иааицәоума уҳәо, жәларык аҿар, аиҳабацәагьы нарыдгыланы Ахада Иусбарҭа ахыбра иҿаз ашәқәа ҟәыбаса иганы, актәи аихагыла хыла-гәыла иааилаҟәыбаны рпозициақәа ааныркылеит. Хәҭакахьала, алабаҟәа (бумеранг - аред.) гьежьит, илоуҵаз ауп иааурыхуа рымҳәои, даҽа ганкахьала, аоппозициаа роппонент иаҵкыс изеиӷьымхеит амчра агара аҽазышәараҿы.
Ареволиуциақәа аҵаҵӷәы ахьыҟам иузыҟаҵаӡом, арҭ зегь мзызс ирымоуп акриминал иадҳәалоу ауаа атәыла ахада ихьчаҩцәа ргәыԥ иахьалоу ахьеилкаахаз.
Ишәгәаласыршәоит, абҵарамза 22, 2019 шықәсазы ақьафурҭа Сан-Ремо аҿаԥхьа иҟалаз ауаҩшьра далахәуп ҳәа гәҩарас дҟаҵаны ҳазҭалаз ашықәс ажьырныҳәа 2 рзы дшааныркылаз Рауль Ҳаџьымба дзыхьчоз Даҭо Ахалаиа. Абри ҟалазар, Facebook сдаҟьаҿы аҩра саҿын, ари акыр игәаӷьыуацәоу аус атәыла ахада дахаҵгыларц шихәҭоу атәы, аха апрезидент ари аҵыхәала ажәакгьы имҳәеит, уимоу, дзыхьчо аструктура ахада лахьыкгьы иимҭеит. Уаанӡа, апрезидент ихьчаҩцәа ируаӡәкыз Асҭамыр Џьапуа зықәра наӡам лцәа ахьԥиҽыз азы, мшаԥымза 13, 2018 шықәсазы 20 шықәса иџьбароу арежим изалнахт Аҟәатәи аӡбарҭа. Ари аҩыза ахҭыс аҳәынҭқарра ҵызшәаауа акакәны иҟоуп, аха, ишысҳәаз еиԥш, ажәлар иныҵыҩ-ааҵыҩны ираҳауаз ахьчацәа рыҭра иҭҟьаны ишыҟоу атәы ахада хырҩа азиуан.
Хәҭакахьала, аоппозициатә мчқәа "аҿар рреволиуциа" зыхьӡырҵаз инарыгӡаз аус ашьоуроуп изеиԥшу, ҳтәыла анаҩстәи аҿиаразы абзиа аганахь иалшо аҳәара уадаҩуп. Сгәанала, иҟалаз ахҭыс аоппозициатә мчқәа ирҳәози иҟарҵои шеишьашәалам аанарԥшуеит, иара убас, амчраҿы иҟоу раҳаҭыр каҳаны ишыҟоу ҳнарбоит.
Аԥсны аибашьра ашьҭахь имҩаԥысхьоу ахҭысқәа зегь бзианы изгәалашәо лаҳасабала, исҳәарц сылшоит ареволиуциақәа рышьҭахь, амитингқәа рҿы "ажәлар рыцҳахеит, анхаҩы идгылатәуп" ҳәа ирҳәо ариторика лыԥшаах, амчраҿ инеиуа аполитикцәа иаархашҭуеит, иҟалап убри азакәзаргьы иҳаҩысыз апрезиденттә алхарақәа рҿы 40 нызқьҩык ауааԥсыра уи рхы заладмырхәыз, насгьы аҩбатәи атур аҿы инеиз аполитикцәа ажәлар рӷьырак адгылара зрырымҭаз.
Иҟалаз ахҭысқәа уаанӡатәиқәа реиԥш, ҳтәыла ахаҿра дыреицакуеит, ҳаӷацәа гәахәала иалацәажәоит ахада иусурҭа ахыбра ҟәыбаса иахьышьҭарҵаз узырбо авидео материалқәа.
Сгәанала, ахада ԥхьатәара дцар иашахоит, уи иресурс уажәшьҭа арҿиара амҩахь ҳкылнагом, аха иара убас иҟоуп ашәарҭара, анаҩс ари аҭагылазаашьа зхы иархәаны амчрахь иааиуагьы ажәлар рсоциалтә ԥсҭазаара акәымкәа, ахатә интересқәа рырбеиара амҩахь еиҭананагар шалшо. Иахьа аиҳабыра рхыбра аԥхьа игылоу ҵәатәы шьаҟас ирымоу рӷьырак амчраҿ инеихьеит, шамаха иӷарны иҟоу ҳәа уаҩ дыҟам. Хшыҩла ихәыцуа ажәлар рхаҭарнакцәа уи рымбо иҟаларым, убри аҟынтә, дгылара дук аӡәгьы имоургьы алшоит алхра ҿыцқәа ҟаларгьы, ахԥатәи аган иатәу, акоррупциа ацәа зыҟәным политик ҿыцк дцәырымҵуазар. Асоциалтә ҳақәа ҳрыхәаԥшуазар, уаанӡа 2014 шықәсазы иҟалаз ҿаасҭароуп ҳәа ахҳәаа азҭоз, иацы иҟалаз "аҿар рреволиуица" абзиара иазҳәошәа иахцәажәоит. Ҳара аԥсуаа иаҳԥырхагоугьы абри аҩыза ахәыцра ауп.
Иацы ибзиамыз иахьа бзиашьас иамоузеи?! Абарҭ ахҭысқәа рзы алкаа ҟауҵозар, апоет Кьыршьал Чачхалиа "зегьы ирҭахуп агәҭаны аиара" ҳәа иажәамаанаҿы дызлацәажәо иашьашәаланы ауп ишубо.
Ишыдыдуеиԥш ақәа леиуам, хымԥада, аполитикцәа аицәажәарақәа мҩаԥыргашт, аҭынчра ҟаларгьы алшоит, аха ҳаԥсадгьыл ахьыԥшымразы иҭахаз рҿаԥхьа игәнаҳауп 27 шықәса ҳазҿу аибарххарақәа.
Иацы, иҟалашаз аныҟала, атәыла ахада еизигеит Ашәарҭадаратә хеилак. Ианыҟаҵатәыз изыҟамҵеит, убри аҟынтә, уи иаӡбаз рацәам. Аԥсуа политика ахахәаратә философиа аманаҵы, ҳара иаҳԥеиԥшхоит аамҭа-аамҭала ареволиуциа маҷқәа, уи аҩыза амҩа ианысыз атәылақәа маҷӡам. Зегьы агәҭа аиара анырҭаху, аҵыхәтәа абас иҟалоит…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


Акарта зку Аҧсны ауааҧсыра еиҳа хархәара ахьарҭаз қалақьуп Шәача, ара АҦРА World акартала имҩаҧгоуп аҳәаанырцәтәи аоперациақәа рыҟнытә зынӡа 51,8% рҟынӡа. Аҩбатәи атранзакциақәа активла иахьымҩаҧысыз Урыстәылатәи Афедерациа аҳҭнықалақь – Москва имҩаҧгаз атранзакциақәа 14,6% дыртәеит. Краснодар имҩаҧысыз аоперациақәа рыхәҭаа иартәеит 4,1%. Иара убас АҦРА акартақәа хархәара рыҭоуп Аҧсны еиҳа иацәыхараны иҟоу ақалақь Красноиарск.
Акарта АҦРА World зку ауааҧсыра Урыстәыла 59 қалақь рыҟны аоперациақәа мҩаҧыргеит, урҭ рыҩныҵҟа иҟоуп Санкт-Петербург, Ставрополь, Новосибирск, Дербент, Ростов-на-Дону, Нальчик, Черқьеск, Екатеринбург, Грозныи уҳәа уб.егь. 2019 шықәса жьҭаарамза инаркны иахьа уажәраанӡа Акарта АҦРА World зку ауааҧсыра Аҧсны анҭыҵ имҩаҧыргаз 1601 операциа реицҵалыҵ иартәеит 3 951 474 мааҭ. Убри аан иазгәаҭатәуп, имҩаҧысуа атранзакциақәа рахьтә ишеиҳау атауари амаҵзурақәеи рыхәҧса ашәаразы, уи иартәеит 70,8%,напынҵа аҧара амхразы аҧаратә хархәагақәа идыртәеит 29,2%.
Аҧсны анҭыҵ Акарта АҦРА World зку ауааҧсыра ршәатәқәа реилазаараҟны иҟоуп:
2020 шықәсазы Аҧсны Амилаҭтә банк АҦРА акартақәа рыдкыларазы агеографиа амҽхак арҭбааразы аусура иацнаҵоит. Амилаҭтә карта ахьынаӡо аҭыҧқәа ирыцлоит даҽа тәылақәакгьы.
2019 шықәса ажьырныҳәамза инаркны иҭыжьын 27 нызқь АҦРА карта инарзынаҧшуа.


2020-тәи ашықәс ҿыц аламҭалазы Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс ахантәаҩы Мусса Егзакь 2019 шықәсазтәи Аконгресс аусура аихшьалақәа ҟаиҵеит.
Иҳаҩсуа 2019-тәи ашықәс аҵыхәтәантәи амшқәа рзы АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь Аконгресс аинфопортал иаиҭаз аинтервиу аҟны иара напхгара ззиуа аиҿкаара аусура аихшьалақәа ҟаиҵеит.
– Мусса Ҳабал-иԥа, ааигәа имҩаԥысуаз АААК апресс-конференциаҟны шәықәгылараан Аконгресс акоманда аусура «ибзиоуп» ҳәа ахәшьара ашәҭеит. Шәгәанала, ахәшьара «ибзиаӡоуп» аиуразы иазымхеи?
– Аконгресс уажәоуп ахықәкқәа рынагӡара ианалага, убри аҟынтә ҳусура ибзиаӡоу алҵшәақәа аанашьҭит ҳәа уажәнатә аҳәара заацәоуп. Сара изласыԥхьаӡо ала, Аконгресс акоманда «ибзиаӡоуп» ҳәа ахәшьара рыҭара алшоит, ҭаацәацыԥхьаӡа аԥсуааи абазақәеи шынхо атәы ҳдыруа ҳаныҟалалак, иара убасгьы ажәлар зегьы рыԥсҭазаара аиӷьтәразы ҳаидгыланы аусеицура ҳаналагалак.
– Ҳазҭало 2020-тәи ашықәс азы аԥсахрақәа ҳәа акыр азгәаҭаны ишәымоума? Иаҳҳәап, Аконгресс аилазаашьаҟны, мамзаргьы аусура азнеишьақәа рганахьала?
– Аконгресс акоманда – иааиԥмырҟьаӡакәа аҿиара иаҿу организмуп, ажәлар рыԥсҭазаара иадҳәаланы есааира ицәырҵуа адҵақәа ирыцныҟәозароуп, ирышьашәалазароуп. Ҳусура алҵшәақәа еиҳа еиӷьхаларц азы иҳамоу аресурсқәа зегьы рырманшәалара ҳаҿуп аангыларада. Ҳусура азнеишьа аҽаԥсахӡом, уи шьаҭас иамоуп быжьшықәса раахыс Ҟарачы-Черқьестәыла қәҿиарала зхы аазырԥшуа ИАЕ «Алашара» амодель, уи ҳаҿыԥшуеит, ауаажәларратә ԥсҭазаара аганқәа шамахамзар зегьы амҽханакуеит иара.
– Аконгресс аинформациатә портал хәшьарас иашәҭои? Уи аҿаԥхьа иқәгылоу адҵақәеи ахықәкқәеи рынагӡара абанӡақәҿиои?
– Аинфопортал – Аконгресси уи акомандеи иузырҟәымҭхуа акоуп, убри аҟнытә акоманда зегьы ирысҭаз ахәшьара «ибзиоуп» даргьы аҵанакуеит. Иахьатәи ҳҭагылазаашьаҿы аинфопортал аусура хадараӡоуп Аконгресс ахықәкқәа раларҵәареи, адунеи иалаԥсоу аԥсуа-абаза жәлар рхаҭарнакцәа рыбжьара «аимадара ацҳа» ахҵареи рганахьала. Аинфопортал иамоу апотенциал ҳәаадоуп, уи шьаҿа-шьаҿала иҳарҿиалоит, бызшәарацәала ҳажәлар ирызку хра злоу аинформациа аинтернет аҟны еизҳарҳалоит.
– 2019 шықәсазы иаартын АААК Арегионалтә ҟәшақәеи Аҭыԥантәи аҟәшақәа рхеилакқәа ҿыцқәеи. Шьоукы ашықәс алагамҭазы иаартын, рхы аадырԥшхьеит. Урҭ русура шәышԥахәаԥшуеи?
– Аԥсны аҩнуҵҟа иаарту Аконгресс аҭыԥантәи аҟәшақәа рхеилакқәа рхыԥхьаӡарала иаҳҳәозар, ҳаплан иаҳарбаз хәыҷык ҳагхеит, аха агәра ганы сыҟоуп 2020 шықәсазы уи шҳарҽеиуа. Иахьазы иалукаартә иҟоуп ақалақь-фырхаҵа Гәдоуҭа иҟоу аҭыԥантәи аҟәша, уаҟа активла зхы аазырԥшуа ақалақь ауааԥсыра инеишьҭаргыланы ауаажәларратә хәарҭара зцу апроектқәа нарыгӡоит. Уатәи ҳаицҿакыҩцәа иаразнакала еилыркааит Аконгресс аусушьа апринципқәа, апроектқәа рынагӡашьа амҩақәа. Рықалақь гәакьа гәыкала бзиа ирбоит аҟынтә, ауаа рыԥсҭазаара аиӷьтәра иазку русқәагьы зегьы рықәҿиоит.
– Аԥсшәеи абаза бызшәеи рыҿиара аганахьала еихьӡарақәас ишәоузеи?
– Аекспертцәа адгаланы ҳара еиқәҳаршәеит иагьҭҳажьит абаза бызшәа аҵаразы аметодикатә цхыраагӡақәа, авидео-урокқәа, еиҭаҳгеит амультфильмқәа, ашәа ҿыцқәа аԥаҳҵеит, абаза бызшәала афильм аҭыхрақәа цоит. Ари ашықәс аҩнуҵҟа Аԥсны Аҭҵаарадыррақәа ракадемиеи ҳареи ҳаилахәны абызшәа аҿиаразы апрограмма алаҳарҵәон, 2020-2026 шықәсқәа рзы аԥсуа, абаза ҵарауаа алархәны абызшәа аиқәырхареи аҿиареи рзы апрограмма ҿыц шьақәҳаргылеит. Ҳара ԥхьаҟагьы азҿлымҳара ҷыда аҳҭалоит ахатәы бызшәа аҿиара азҵаара.
– Аконгресс жәларбжьаратәи аусура хәшьарас иашәҭои?
– Иҳаҩсыз 2019-тәи ашықәс иалагӡаны аҵыхәтәанынӡа инаҳагӡеит аԥсуа-абаза жәлар рхаҭарнакцәа рымадара иазкны жәларбжьаратәи аусура аганахьала ишьақәҳарӷәӷәаз аплан. Ҳашьцәеи ҳаҳәшьцәеи ахьынхо атәылақәа рҿы арегионалтә ҟәшақәа раартра – ихадароу хырхарҭаны иаанхоит 2020-тәи ашықәс ҿыц азыҳәангьы.
– Иҳаҩсыз ашықәсазы АААК аусура иааидкыланы аихшьала азыҟашәҵозар, иарбан қәҿиара хадоу иалышәкаауа?
– 2019 шықәсазы имҩаԥгаз ауаажәларратә ҵакы змоу аусхкқәеи агәыҳалалратә акциақәеи рацәан, урҭ рахьтә акы алкаара уадаҩуп. Ҳәарада, уахь иаҵанакуеит Аԥсны имҩаԥысыз раԥхьатәи акультуратә-спорттә фестиваль «Абаза», «Абаза жәлар ркультура амши» «Аԥсны аҳәынҭқарратә символика амши» разгәаҭара, АААК Адискуссиатә клуб аԥҵара, Евроеидгыла атәылақәа рҟны арегионалтә ҟәшақәа раартра уҳәа убас ирацәаны.
– Аконгресс аҿы аус ахьыжәуа хаҭала шәара агәацԥыҳәара шәызҭои?
– Сыжәлар гәыкалаҵәҟьа ҭаацәарак еиԥш сахьырзыҟоу, даараӡа сгәы ахьырзыбылуа. Ҳауаажәлар аӡәыцыԥхьаӡа зегьы, ахәыҷқәа доусы рлахьынҵазы иҳаду аҭакԥхықәреи ҳабдуцәа шәышықәсала ирымаз ргәыӷрақәеи агәацԥыҳәара сырҭоит, избанзар урҭ аԥсҭазаара иаларҵәатәуп. Агәацԥыҳәара снаҭоит иара убас Ҳазшаз абри иҷыдоу амиссиа сара снапы иахьаниҵаз. Сара – абаза милаҭ ҵабыргыла реиҭаира садгылоуп, ҳкультуреи ҳҵасқәеи еицакра рықәымзарц, ҳбызшәа ҿиарц, ақьиареи агәыбылреи аҳра руа иҟаларц. Аԥсныи Урыстәылеи аԥеиԥш лаша рымазарц.
– Ҳазҭало ашықәс ҿыц азы абаза жәлар ирзеиӷьышәшьар ишәҭахи?
– Исызгәакьоу, сгәы иазааигәоу ауаа – абаза жәлар еиднакыло зегьы! Ашықәс ҿыц – ҭаацәашәатә ныҳәоуп, доусы шәыҩнаҭақәа рҿы абзиабареи, аилибакаареи, агәабзиареи, аҭынчреи, аԥхарреи ыҟазааит. Зегьы ишәзеиӷьысшьоит ҳазҭало 2020 шықәсазы ҳнапқәа еибаркны, шьаҿа ӷәӷәала аԥеиԥш лашахь ҳазго амҩа ҳаныланы ҳцаларц.


АҞӘА, хәажәкыра 25 - Sputnik. Москва акоронавирус змаз ҩыџьа ауаа рыԥсҭазаара иалҵит хәажәкыра 25 рзы ҳәа аанацҳауеит аҳҭнықалақь аоперативтә штаб ателеграм-канал аҿы ҳәа адырра ҟанаҵоит РИА Новости.
Аштаб аҿы иазгәарҭеит зықәра неихьоу ахаҿқәа хымԥада абжьгарақәа ирықәныҟәалар шакәу.
Акоронавирус 170 тәыла рҟны ашьҭамҭа ыҟоуп. Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи аиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла авирус рыман 350 000-ҩык. Урҭ рҟынтәи 16 000-ҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
-
Акоронавирус аҿагыларазы: Урыстәыла Италиа иацхраауеит


Урыстәыла аҳцәа рзы «аҳауазҩыдаратә станциа» ҳәа иԥхьаӡаз акурорт Гагра ашьаҭаркра – апринц Александр Ольденбургтәи ихьӡ иадҳәалоуп. Ҳазҭоу ашықәс азы апринц диижьҭеи иҵуеит 175 шықәса.
Арифа Қапԥҳа
Александр Пиотр-иԥа Ольденбургтәи еицырдыруа анемец хылҵшьҭра змаз аурыс герцогтә ҭауад жәла датәын. Ари ажәла ахәҭакуп Ольденбургцәа рзеиԥш дианастиа – уи шоит абарҭ ажәлақәа рыла: Гольштеин-Готторп-Романоваа (ажәла «аиҳабыратә» махәҭа, Урыстәылатәи аимпериа ахадара азыруан аимператрица Елизавета Пиотр-иԥҳа лыԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь (1762 шықәса) – аред.), Гольштеин-Готторпаа (уажәазы Германиа аҩада-мраҭашәараҿы иҟоу Ольденбургаа Ргерцогра хадара азыруан – аред.). Аҵыхәтәантәи амахәҭахь дагьаҵанакуан Александр Пиотр-иԥа.
Санкт-Петербургтәи иԥсҭазаара
Александр Пиотр-иԥа диит 1844 шықәса, лаҵарамза 21 рзы (иҿыцу астиль ала – рашәарамза 2 – аред.) Пиотр Гьаргь-иԥа Ольденбургтәии апринцесса Терезиа Нассаускаеи рҭаацәараҿы. Абрыла – Урыстәыла аимператор Павел I имоҭа-шьмоҭацәа дыруаӡәкын.
1835 шықәсазы апринц Ольденбургтәи дахысуеит иаб иаԥшьгарала Санкт-Петербург иаартыз Азиндырратә ҵараиурҭа аҟны ихарҭәаау акурс. Иаб еиԥшҵәҟьа апринц ауаа рыцхраареи, арккаратә ус амҩаԥгареи рахь агәазыҳәара иман. «Иара агәыҳалалратә цхыраара ҟаиҵон: хылаԥшра риҭон ахәыҷтәы хәшәтәырҭеи, Троицктәии, Георгиевтәии агәшаҭаратә гәыԥқәеи, арыжәтә мап ацәызкыз ргәыԥи, иара убасгьы адгылара ииҭон аурыс ҵарауаҩ Иван Павлов – Урыстәыла афизиологиатә школ аԥҵаразы имҩаԥигоз аус аҟны», — ҳәа иҩуеит ажурналист Анатоли Клиуев, истатиа «Апринц Ольденбургтәи – акурорт Гагра «аб» ҳәа хьӡыс измоу аҟны.
1890 шықәса, ԥхынҷкәын мзазы, Ольденбургаа рҭаацәаратә ԥарала, апринц ихаҭа далахәны Санкт-Петербург иаартын аексперименталтә медициназы Аимператортә Институт (иахьазы – аексперименталтә медицина Аинститут. 1917 шықәсанӡа, апериодикатә кьыԥхь аҟны «апринц Ольденбургтәи Иинститут» ҳәа иашьҭан – аред.), Иван Павлов (аурыс, асовет ҵарауаҩ-афизиолог, 1904 шықәсазы амедицинеи афизиологиеи рзы Нобельтәи апремиа алауреат – аред.) аекспериментқәа ахьымҩаԥигоз.
1870-1876 шықәсқәа рзы апринц амаҵура дахысуан Преображенсктәи аполк алеиб-гвардиа аҟны, 1877-1878 шықәсқәа рзы аинрал-маиор ичын иманы далахәын Аурыс-аҭырқәа еибашьра. 1895 шықәсазы дыҟан аинфантериа аҟнытә аинралси, аҳ иуаа рыҟны аинрал-адиутантси, иара убасгьы Урыстәалатәи Аимпериа Аҳәынҭқарратә Хеилак алахәҩыси. 1903 шықәсазы еицырдыруа аурыс сахьаҭыхҩы Илиа Репин, Ахеилак алахәцәа дрыларгыланы Александр Пиотр-иԥа исахьа ҭихуеит зышәагаа даара идуу – «Аҳәынҭқарратә Хеилак шәышықәса ахыҵра иазку агәырӷьаратә Еилатәара, 1901 шықәса, лаҵарамза 7» ҳәа хьӡыс измоу апортрет аҟны. Ари аусумҭа 1938 шықәса инаркны ицәыргақәҵоуп Санкт-Петербургтәи Аҳәынҭқарратә Аурыс музеи аҟны.
Иара убасгьы, 1889 шықәсазы Санкт-Петербург, Литеиныи апроспект аҟны апринц иԥсадгьыл азы илшамҭақәа азгәаҭаны издыргылеит абаҟа.
Гагратәи абааши уи акәша-мыкәшеи
XIX-тәи ашәышықәсазы Гагра аӡмахқәа ахьырацәаз ҭыԥын, араҟа ашыӡ чымазара лассы-лассы иуԥылон. Аԥхынра – иааузымычҳауа хәыҵашоуран. Даараӡа игәыгәҭажьын Гагратәи Абааҭа – Аԥсны Урыстәылатәи аимпериа иахәҭакны ианыҟала ашьҭахь (Александр I Иманифест инақәыршәаны, Аԥсны аҳра Урыстәыла аимпериа иадҵан 1810 шықәсазы автономтә зинқәа аҭаны, ус иҟан 1864 шықәсанӡа – аред.) араҟа арратә гарнизон еиҿкаан. 1825 шықәсазы, адекабристцәа еицырдыруа рықәгыларақәа рышьҭахь (Петербург иҟоу Сенаттәи ашҭа аҟны атәра аԥыхразы аамсҭацәа рықәгыларақәа. Ақәгыларақәа шьаҽын – аред.) Абааҭа иҟаз агарнизон ахь дахган ақәгыларақәа ирылахәыз ашәҟәыҩҩы Александр Бестужев-Марлински.
1836 шықәса, рашәарамза 19 рзы Александр Бестужев-Марлински иашьцәа Николаи, Ксенофонти Полевоираа (ажурнал «Московски телеграф» аҭыжьыҩцәа) рахь иҩуеит асаламшәҟәы, уаҟа абас еиԥш Гагра дахцәажәоит: «Амшын Еиқәа аԥшаҳәаҿы, ашьха дуқәа рыбжьара гәаҩарак ыҟоуп. Уаҟа ԥшакгьы бжьысуам; ахра ҿҟьарсҭақәа ирхылҟьо ашоура уаҩы изычҳауа иҟам, насгьы уи зегьы азымхошәа, аӡиасгьы нҭабоит, уи аҭыԥ аҟны зыфҩы бааԥсу аӡаҩа ааҟалоит. Уи аиҩхаа аҟны баашәа ак гылоуп, уи иааҟәымҵӡакәа аӷацәа адсылоит. Абаа ахаҭа акәзар, уаҟа шықәсык ала гарнизонки бжаки аруаа ашыӡ иагоит, иаанхазгьы хынҳәуеит ачымазара ӷәӷәа рыманы. Уаҟа игылоуп 5-тәи Амшынеиқәатәи абатальон, урҭ адунеи аҽрымадара рылшоит мшынла мацара, арахә ааӡаразы дгьыл хәыҷыкгьы ахьрымам иахҟьаны, ашықәснтәарак ибаахьоу ажьҵаа мацара афара иаҿуп. Ажәакала иуҳәазор, аурысқәа рзы иҭархагоу Қырҭтәылан, Гагра ахьӡгьы аԥсра уқәырҵа иаҩызоуп».
Шәышықәсабжак ашьҭахь, Александр Пиотр-иԥа Ольденбургтәи ари аҭып азы игәаанагара зынӡа даҽакын, даара игәгьы азцеит.
Ԥсыуала апринц иԥылара
Дышԥақәнагалеи апринц Аԥсныҟа, насгьы ҭоурыхс иамоузеи акурорт Гагра ашьақәгылара? Уи атәы инарҭбааны истатиаҿы далацәажәоит апрофессор, аҭоурыхҭҵааҩы Станислав Лакоба.
Апринц Ольденбургтәи раԥхьаӡакәны Гагра даҭааит 1901 шықәсазы. «Ашьыжь, асааҭ 6 рзы, аӷба «Ледокол» Гагратәи абаа хыжәжәарақәа инрыдгылеит, — иҳәоит уи аамҭа далацәажәо Лакоба, — Аҟәатәи аокруг аиҳабы ихаҭыԥуаҩ, акаԥдан Зинченко аруаа ишырҟазшьоу еиԥш апринц аԥсшәа иеиҳәеит». Иара убасгьы, Калдахәара ақыҭантә иааит гәыԥҩык аԥсуаа, ҳәарада, аԥсуа чеиџьыка ишаҳәо еиԥшгьы апринц иԥылеит: «ирхианы игылаз аишәа иқәын асыс ишеибгаз иӡыз, аԥсуа ҩы, ашә».
Уи аиԥылараан иҟалеит даараӡа аинтерес зҵаз хҭыск. Ладариа зыжәлаз аиҭагаҩ ила, аԥсуаа апринц иахь иҟарҵеит аҳәара, иара дзыхьчоз аполициауаа рабџьар аҟнытә шәақьқәак аамҭала ириҭарц, ашьхара ицаны абнаҳәа, мамзар абнакәтырцына шьны изааргарц азы. Араҟа иҳәатәуп, аҳра иҟанаҵаз адҵала, 1898 шықәса инаркны Гәдоуҭа аҵакырадгьыл аҟны инхоз ауааԥсыра зегьы абџьар шрымхыз атәы.
«Апринц жәлар дипломатцәа рахь ихы нарханы дааԥышәырччан, х-шәақьк аԥсуаа ирырҭараз адҵа ҟаиҵеит», – ҳәа иҩуеит Лакоба. Хара имгакәа ашәарыцаҩцәа хынҳәуеит абнаџьмақәа ҩба шьны ирыманы. Апринц даараӡа игәаԥхеит ари аиқәшәара, акрифон, акрижәуан, «аԥсуаа ргәабзиаразы» аныҳәаҿа ашьҭыхрагьы ихашҭуамызт. Мышқәак рышьҭахь, апринц даҭаауеит Афон Ҿыц, анаҩс – Аҟәа.
Аҟәа дыҟанаҵ апринц Ольденбургтәи дырҭаауеит – абаҳча «Синоп» (XIX-тәи шықәсазы ақалақь аҿацә аҿы иаԥҵаз асубтропикатә баҳча. Аамҭак ашьҭахь ари абаҳча ааихәоит аҭауад ду Александр Михаил-иԥа Романов – аред.), Николаи Смецкои инхарҭа (аурыс меценат, абзиаҟаҵаҩы, Аҟәатәи адендропарк аԥызҵаз, Гәылрыԥшь азааигәара асанаториақәа зыргылаз – аред.), Фиодор Ноев ибаҳчақәа (аурыс ашәҭааӡаҩы, ашәҭ агиацинт Аԥсны иалазырҵәаз – аред.). Апринц Аԥсны иибаз убасҟаара анырра инаҭеит, иагәгьы азцеит, Санкт-Петербургҟа даныхынҳә иуа – аимператор Николаи II зегьы изеиҭеиҳәеит. Иагьазгәеиҭеит, Кавказ ииԥшааз аҭыԥ аҟны ишьаху акурорт аԥҵара шалшо, адгьылбжьарамшынтә Ривиера иаҵамхо.
«1901 шықәса, рашәарамза 20 рзы ахазынарҭа аҟнытә иазоужьын 100 нызқь мааҭ хьыла Гагратәи аҳауазҩыдаратә станциа аргыларазы», – иҩуеит Станислав Лакоба.
Гагра аргылара
1901 шықәса, абҵарамза инаркны акурорт аргылара нап аркын, ишьҭаҵаз амҩала адәыӷбақәа аргыларатә маҭәахәқәа ааргон. Апринц Ольденбургтәи иаан оуп Гагратәи ижәытәӡоу абааш Абааҭа анрыцқьаз, насгьы уи иаҵанакуаз аныхабаа ареставрациа азун. «Апринцесса Ольденбургскаиа (апринц иԥшәмаԥҳәыс, Леихтенбергтәи агерцогиниа, аҭауад ҭыԥҳа Евгениа Миксимилиан-иԥҳа Романовскаиа – аред.) лԥарала, аханатәтәи аԥшра еиқәырханы ареставрациа азун ицқьа Ипати иуахәама. Ауахәама ахыбра иахаргылан ахаҳәтә џьарқәа, аҭӡамцқәа аныхачаԥақәа ҭихит еицырдыруа аурыс сахьаҭыхҩы Михаил Нестеров, ҷыдала уи азы Санкт-Петербургынтә Аԥсныҟа иаагаз», – ҳәа азгәеиҭоит Клиуев истатиаҟны.
Акурорт Гагра ргылан ҩышықәсеи мызқәаки рыла. Амшын азааигәара иаԥҵан ишьахәыз асубтропикатә баҳча, уи аҩнуҵҟа иҟан аскульптурақәа, аӡҭачқәа, апальмақәа, аламала иуԥымло аҵлақәа. Ашьха анаараҿы иҟаҵан аӡыхәышәтәырҭа, амармалташь иалхыз англыз ваннақәа ргылан. Ақалақь аҿы иргылан – аҩнқәа, адәқьанқәа, аресторанқәа, аӷбакыдгыларҭа, ателеграф-пошьҭатә маҵзура.
Зегь реиҳа иԥшӡаз аргыларақәа ируакын аресторан «Гагрыԥшь» – (ихадоу ақалақь аблахкыгарҭа, ақалақь асимвол. Уи ахьӡ аресторан азааигәара имҩасуа аӡиас Гагрыԥшь аҟынтә иаауеит - аред.) амҿы иалху, х-еихагылак змоу, зҿаԥхьа асааҭ ду кыду ахыбра. Ажәытә жәабжь излаҳәо ала, аресторан Гаграҟа иааган хәҭа-хәҭала, иагьеибаркуп ҵәымыӷда. Изларҳәо ала, 1902 шықәсазы Парижтәи Адунеижәларбжьаратәи ацәыргақәҵаҿы иаарԥшыз аргыламҭа зегь рыла еиԥшуп. Убри ацәыргақәҵа аҟнытә апринцесса Евгениа Ольденбургскаиа лхазы иаалгеит аресторани уи иацыз ахани, аҩ-хыбрак азеиԥш архитектура рыман (ахан зеиқәымхеит, еилаҳаит. XX ашәышықәсазы, 80-тәи ашықәсқәа рзы иԥырган – аред.).
Ҳәарада, уаршанхартә иҟоуп апринц ихан: усҟан имодаз астиль модерн ала иргылаз, ақалақь иалыҳәҳәо, аӡиас Жәҩакәара аиҩхаа анаараҿы игылан. Аҩны аиҿкаашьа дахцәажәо, Клиуев абас иҩуеит: «Ауадақәеи, абанкеттә залқәеи, акабинетқәеи, ашьҭаларҭақәеи рыҟны икҿаҟаҵан аихачаԥала ирԥшӡаз амармалташьтә уаџьаҟқәа, ишьҭан џьамтәылатәи ауарҳалқәа, аҭыӡқәа рҿы – еицырдыруа асахьаҭыхыҩцәа русумҭақәа. Зыхә ҳаракыз ак акәны иҟан ижәытәӡоу абџьар реизга, аҩнымаҭәа, араӡны самоварқәа, Ольденбургаа ргерб зныз ачысмаҭәа».
Уамашәа иубаратәы иҟан, асасааирҭақәеи аресторанқәеи ахьыӡқәа рыҭараан апринц аҭыԥантәи атопонимика алихуан, иара убасгьы лассы-лассы идикылон аԥсуа ҭауадцәеи, аамсҭацәеи. Иаҳҳәап, инханы иҟоуп адокументалтә аршаҳаҭга, Топаз Инал-иԥа ҳәа аԥсыуак апринц диҭааны дшыҟаз азы. Ольденбургтәи иахь сасра ацара ҳәа иҽазыҟаҵо, иҽы акәадыр ҿыц ақәиҵеит, аӷәра ҿыц аҿеикит, ихазы акәамжәы шкәакәа арӡаны ҳазырҭрақәа аҭаны иӡахит. Аӡиас Бзыԥ дныруаз амлагәырқәа ҩба икит, урҭ апринц ҳамҭас изнеигеит. Александр Пиотр-иԥа асас даараӡа ибзианы дидикылеит, данцозгьы аҽқәа зҵакыз анемец дилижанс ҳамҭас ииҭеит.
Аҵәцақәа реинҟьабжьы, араӡны медалқәа
Акурорт аартра гәырӷьарала имҩаԥысит 1903 шықәса, ажьырныҳәа 9 рзы, аресторан «Гагрыԥшь» аҟны. «Асасцәеи адныҳәаларақәеи идкыло, Ольденбургтәи аҵәцақәа реинҟьабжьы зыҩныҩуаз аресторан аҟны раԥхьатәи аԥсшьаҩцәа иранеишьон араӡны медалқәа, аныҳәамш азы ҷыдала ичаԥаз. Амедал аҟны ианын аҳ игәыргьын, амонограмма «А.П.О.», аҩыра «Гагра 1903 шықәса». Акурорт аӡыргара хыркәшан ачыс еилаҵаралеи, аныҳәатә артиллериатә салиути, аҭыԥантәи арратә гарнизон рцеремониалтә ныҟәареи, ацқьа Ипати иуахәама аҟны имҩаԥгаз аныҳәареи рыла», – ҳәа иҩуеит Анатоли Клиуев.
Анаҩс, апринц Александр Пиотр-иԥа Ольденбургтәи иԥҳәыси иареи ԥсшьараҳәа лассы-лассы Гаграҟа иаалон, акыраамҭагьы араҟа ирхыргон. Евгениа Максимилиан-иԥҳа лшьапқәа лыхәомызт, уи азы агәыжь зҵакыз х-гьежьык зҵаз акресла ду дақәтәаны днеиааиуан. Ольденбургаа рԥа Пиотр ԥҳәыс дааигоит аимператор Николаи II иаҳәшьа гәакьа Ольга – Романоваа рыҩны аҵыхәтәантәи аҭауадԥҳа Ду.
1917 шықәсазы ареволиуциатә ҵысрақәа аналага, апринц Ольденбургтәи Урыстәылатәи Аимпериа аҟнытә дықәҵны, Финлиандиа далсны Германиаҟа дцоит. Аҵыхәтәантәи ишықәсқәа ихигеит афранцыз қалақь Биарриц аҟны. Иԥсҭазаара далҵит 1932 шықәсазы, 88 шықәса шихыҵуаз. Анышә дамадоуп дахьынхоз ақалақь аҟны, Атлантика аԥшаҳәаҿы.
Аԥсны аҭоурых аҿы Александр Пиотр-иԥа Ольденбургтәи ихьӡ наунагӡа иаанхоит Аԥсныи, Кавказтәи амшынҿықәи рҟны иреиӷьӡоу акурорттә қалақь аргылаҩ иаҳасабала.
Ахархәара змоу алитература:
- Аԥсуа биографиатә жәар.
- Станислав Лакоба. Апринц Александр Ольденбургтәи
- Анатоли Клиуев. Апринц Ольденбургтәи — акурорт Гагра «аб».


АҞӘА, лаҵарамза 13 – Sputnik. Аҳәынҭқарратә маҵзурахьы зхы зырхо идыруазароуп ишхымҧадатәиу аҳәынҭқарратә бызшәа адырра, ҳәа иҳәеит Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада Рауль Ҳаџьымба, лаҵарамза 13, аԥсуа бызшәа аҿиаразы аҳәынҭқарратә комиссиа алахәылацәа актәи реизараҟны.
"Дарбанзаалакь идыруазароуп ихымҧадатәиу, высшьа змам ҧҟараны ишыҟало аҳәынҭқарратә бызшәа адырра, ахархәара. Иҟоуп Аконституциа, иҟоуп азакәан, уи аилагара азин имам аӡәгьы", – иҳәеит Ҳаџьымба.
Аҳәынҭқарратә комиссиа еиднакылеит Аԥсны аҵарауаа, ашәҟәыҩҩцәа, аҳәынҭқарратә бызшәа апроблема, хаҭала аҳәынҭқарратә уалҧшьала иазааигәоу ачынуаа, анапхгаҩцәа.
"Аҭаацәареи, ашколхәыҷқәеи, арҵаҩцәеи рҭакҧхықәра шьҭызхуа шьаҿақәоуп ҳәа сгәы иаанагоит аҧсуа бызшәеи алитературеи рдырра арҵауларазын Аҧсны аҵара аминистрра аҧсуа школқәа рҿы иаланагало аҧышәарақәа. Иааиуа ашықәсазын уи асистема алагалахоит егьырҭ амилаҭтә школқәа рҿгьы. Ари иацәшәатәӡам, алеишәа ҟамлакәа – иуадаҩхоит зыда ҧсыхәа ҳамам ҳаҧсуа бызшәа амчхареи амҽхаки рырҭбаара", – ҳәа иҳәеит Ҳаџьымба.
Аҳәынҭқарратә телехәаҧшреи арадиои рҿы аҧсуа бызшәа еснагь аҧыжәара амазароуп, избанзар урҭ ихадароу инструментқәоуп абызшәа аларҵәараҿы — азгәеиҭеит ахада.
"Аҧсны атәылауаҩра аиуразын аҧсуа бызшәа адырра хымҧадатәиуп ҳәа Азакәан иану аҧҟара уаанӡа аасҭа иџьбарахеит. Иззымдыруа ирҵарцазы акомиссиа ҷыда шықәсыбжак ҿҳәарас ирынаҭоит. Ари згәамыҧхо маҷҩым, аха урҭгьы лабҿаба ирбароуп, аҧсуа тәылаҩшәҟәи атәылауаҩреи роурц азын маҷк аџьабаагьы шбатәу", – иациҵеит Ҳаџьымба.
Иара убас ахада иациҵеит, аҳәынҭқарратә бызшәа азы азакәан иацназго апрограммагьы аус адулара шаҭаху.
"Апрограммаҿы ихадароу аҭыҧ ааннакылароуп аҧсуа школ ҵакылагьы формалагьы ишаҧсыуа школу узырбаша арҵаратә система. Сгәанала, аиҭазыхынҳәра иаҧсоуп Аҧсны аҳәынҭқарра ашьаҭаркҩы Владислав Арӡынба ихаан иаҧҵаз аҧсуа школ аҿиара Аконцепциа", – ҳәа иҳәеит атәыла ахада.
Иара иажәақәа рыла, уи апрограмма хаҭала лнапы алакыуп Аҧсны ахада ицхырааҩ, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Ҭали Џьапуаҧҳа.
Аԥсны ахада игәаанагарала, аҧсуа бызшәа арҵаратә курсқәа рыҩаӡара ҳарактәуп.
"Урҭ акурсқәа рахь аныҟәара иалаҳаргароуп зхатәы бызшәазы здырра ҧсыҽу ачынуаагьы, – Ахада иадминистрациеи Аминистрцәа Реилазаареи раҧхьа инаргыланы", – азгәеиҭеит ахада.
Иажәахә хыркәшо, Рауль Ҳаџьымба аҳәаанырцәтәи ҳдиаспора ирызкыу ахырхарҭақәа азеиҧш бызшәатә программаҿы аҭыҧ ҷыда роуроуп ҳәа азгәеиҭеит.


Гела Уанаҿа ианашьоуп "Аибашьратә лшамҭақәа рзы", "Афгантәи жәлар рыџьшьара", "СССР Арбџьарамчқәа 70 шықәса рхыҵра" амедалқәа.
Sputnik, Саида Жьиԥҳа
Гела Уанаҿа Гагра араион, Цандрыԥшь аҳаблан аинтернат даналга ашьҭахь, арратә комиссариат аҟнытә дышьҭын Ленинградтәи аобласт, Тихвин ақалақь амашьынаныҟәцаҩ-амеханик икурсқәа дырхысразы. Уантәи Выборг ақалақь аибашьҩы қәыԥш акурсқәа анхиркәша, Ашхабадҟа дыргоит. Уаҟа аибашьыгатә машьына БМП аныҟәцаҩ-амеханик инагӡоу икурсқәа данрылга, жьҭаарамза 1987 шықәсазы Афганисҭанҟа ддәықәырҵоит. Араҟа Шинданд, Кандагар, Лашкаргах, Туругунди уҳәа ақалақьқәа рҟны ирратә уалԥшьақәа наигӡон.
"Иахьа уажәраанӡа сгәалашәараҿы иаанхеит Шинданд аҳаиртә баӷәазаҿы ҳаштәаз асахьа. Сыбла зышьцылаз аԥсабара ааигәагьы иҟамызт, зехьынџьара цәҳәыран, ана-ара қьалақәак гылан, ҳақьымцәақәак снырхьыԥшит. Афганисҭан ҳаныршьҭуаз, ҳара иаадыруан уаҟа аибашьра шцоз, аха ҳнапы бџьарк акымкәа ҳаргеит. Аҽны ҳахьаанҿасыз асакараҿы ҭынчран. Ианыхәла ауп ишшәарҭаҵәҟьаз анеилаҳкаа. Адырҩаҽны архәҭақәа рахь ҳаихыршеит, иалагеит ахаҵара аамҭа", - еиҭеиҳәоит аветеран.
Афганисҭан Гела Уанаҿа ицеибашьуан Џьон Ҳалуашь, қәрала иреиҳабыз Иури Лакоба. Изеиқәымшәеит, аха ифырхаҵара атәы иаҳауан Сасрыҟәа Мамацев.
Гела Уанаҿа иажәақәа рыла, Аԥснынтәи Афганисҭан аррамаҵура иахысуаз ҳтәылауаа 300-ҩык ираҩсуан, урҭ рахьтә 17-ҩык ҭахеит, реиҳараҩыкгьы аԥсуаа ракәын. Иахьазы, Аԥсны зыԥсы ҭоу Афгантәи аибашьра аветеранцәа 149-ҩык ыҟоуп. Гагра араион аҿы 36-ҩык аанхеит.
"Афгантәи аибашьраҿы иҭахеит хҩык Гагра араион ахаҭарнакцәа: Заканбеи Мықәба, Борис Мотренко, Анатоли Богатыриов. Урҭ есышықәса ианаҳгәаламшәо ыҟам. Рҳаҭгәынқәа рахь ҳнеиуеит, рҭаацәеи ҳареи ҳаибабоит. Амала ҳгәы иҵхо акәны иҟоуп иахьа уажәраанӡа Афганисҭан иҭахаз ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рыхьӡала шәҭык ахьышьҭаҳҵаша, ҳхы ахьҳархәаша баҟак ахьҳамам", - игәынамӡара ааирԥшуеит Гела Уанаҿа.
Ҳветеран дзыхәҭакыз аекипаж "Белка" ԥшьҩык рыла ишьақәгылан. Дара 16-нтә БМП ала амцашырахь иҭыҵхьан. Аныҟәцаҩ-механикс иҟаз аибашьҩы қәыԥш Гела илиршеит ихатә ԥсҭазаара адагьы, иҩызцәагьы еиқәырханы арратә уалԥшьақәа рынагӡара.
"Ҳаибашьратә ҭыҵрақәа раан зегь раасҭа ишәарҭаз ҭыԥхеит Кандагари Шинданди рыбжьара иҟоу асакара. Ҳара ҳекипаж Афганистан жәлар рыр мҩаԥнагон, иара уи акәын уалԥшьа хадасгьы аибашьцәа-аинтернационалистцәа ирыдыз. Ацәҳәыраҟны, иаалырҟьаны ареактивтә ахырҭҟәацгақәа ҳаларыжьуа иалагеит адушманцәа ҳәа изышьҭаз талибтәи агәыԥ. Усҟан аибашьцәа реиқәырхаразы адҵа сырҭеит ашьхантә илбаауаз аруаа БМП ала рыбжьыгара. Аиашазы, аанхашьас иҳауз џьашьатәыс исымоуп", - иажәабжь иациҵоит аветеран.
Жәашықәса Афганисҭан ицоз аграждантә еибашьра рыԥсҭазаара ҿахнаҵәеит зықьҩыла аибашьцәа-аинтернационалистцәа. Адушманцәа аҳәынҭқарратә ар агәаӷ рыман, дара ирҭахын арадикалтә мчрақәа рыда атәылаҿы ԥшәымара аӡәгьы имоурц.
Зыхшара Афганисҭан аррамаҵура иахысуаз аҭаацәарақәа ргәы хыҭхыҭуа ажәабжьқәа ирзыԥшын. "Сыԥсы ҭоуп, шәысцәымшәан" ҳәа рԥацәа рҟнытә асалам шәҟәқәа анаауаз, дара рзы гәырӷьаран. Гела Уанаҿа аҩныҟа иааишьҭуаз ашәҟәқәа иахьагьы еиқәырханы иҟоуп, аха ҳнапаҟны иааиртә еиԥш уажәтәила изыҟамлеит.
1989 шықәса, жәабранмзазы Гела Уанаҿа дызлаз агәыԥ Афганисҭан иалгаз Асовет ар ирхыԥхьаӡалахеит.
"Зны-зынла убас сгәы иаанагоит, Афганисҭан егьырҭ атәылақәа рыруаа рзы усҟантәи аамҭазы ахысырҭа ҭыԥын, аибашьратә ԥышәа аизырҳара иазынархаз адәы акәын ҳәа. Ахысбжьи аҵар рышәаҳәабжьи ззеиԥшхаз аҭынчуаа рыцҳасшьоит ианаасгәалашәо арҭ ахҭысқәа", - еиҭеиҳәоит Гела.
Қәрала иқәыԥшыз, аха хшыҩла инаӡахьаз арԥыс иџьынџьдгьыл ахь хьӡи-ԥшеи ганы, аибашьратә медалқәа иманы даауеит. Аха араҟагьы хара имгакәа даҽа еибашьрак далагылоит.
Ԥсыцқьарыла атәым ҳәынҭқарраҿы зырратә уалԥшьақәа назыгӡоз Гела Уанаҿа иԥсадгьыл гәакьа ашәарҭара ианҭагыла хымԥада ихы деигӡозма. Иара дрылахәын Аԥсны аҭарцәразы имҩаԥгаз ажәыларатә аоперациақәа жәпакы. Ҩынтә ахәрақәа иоуит, раԥхьатәи - Гагра араион аҭарцәраан, егьи - Шрома. Аҩбатәи агәыԥ аинвалид, ҩ-еибашьрак рветеран, Леон иорден занашьоу Гела Уанаҿа, игәабзиара шыуашәшәыроугьы, иахьагьы ауаажәларратә ус инапы алакуп.
Жәабран 15 рзы иҵит 31 шықәса, Асовет ар Афганистан иалгоуижьҭеи. Ари арыцхә инамаданы ҳтәылаҿы ашәҭ шьҭаҵара мҩаԥысуеит аҳҭнықалақь Ахьӡ-аԥша апарк аҟны, убас Идырым асолдаҭ ибаҟа аҿаԥхьа. Гела Уанаҿа агәыӷра ааирԥшуеит, наҟ-наҟ Афгантәи аибашьцәа ирыхьӡынҩылоу, абри амш ззынархаҵәҟьоу рбаҟа иаҭааны рҩызцәа ргәаладыршәап ҳәа.
Иажәабжь хыркәшо, аветеран иазгәеиҭеит Аԥсны атәылахьчара аминистрраҟнытә, лымкаала Мираб Қьышьмариа Афгантәи аибашьцәа рганахь агәцаракра шааирԥшуа атәы. Уи азы иҭабуп ҳәа иаиҳәеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵ 21 — Sputnik, Сырма Ашәԥҳа. Еиуеиԥшым аҭоурыхтә мзызқәа ирыхҟьаны мчымхарыла зҭоурыхтә ԥсадгьыл иахыгаз ҳауаажәлар амшыннырцә иахьнанагаз акыр амыҟәмабарақәа ирықәшәеит. Изҭагылаз агәаҟра рызхымгакәа зыԥсҭазаара амҩан иалҵыз, амшынгәы ихыԥсылаз шаҟаҩ ыҟоузеи!? Иӡхыҵыз ракәзар, рымчқәа зегь еизыркәкәа Аԥсны аԥсабара еиԥшыз аҭыԥқәа ԥшааны анхара рҽазыршәо иалагеит. Аха уаанӡа иҭагылан аԥышәара аамҭа…
Ари алахьеиқәҵаратә мшы аламҭалаз ҳдиаспора ахаҭарнакцәа Sputnik акорреспондент илзеиҭарҳәеит ахҵәара аамҭа иаҭынхаз агәалашәара хьанҭақәа.
Аадем Махариа
"Ӷбала иӡхыҵыз рацәоуп Қьефқьен. Иԥсны иҭыргақәазгьы рхыԥхьаӡара ҵҩа амам. Амлакреи ачымазареи рацәан. 500-ҩык ахәыҷқәа ԥсны иҭыргагәышьеит аӷбақәа. Амшын аҟәара шаҟаҩ ықәынҵәазеи, издыруада? Џьара ԥсабарак ҳзыԥшаауазар ҳәа амҩа ианылаз иԥсқәазгьы рацәагәышьоуп. Қьефқьен иҭахаз ргәалашәара аҳаҭыраз иргылоуп абаҟа. Арантә иӡхыҵны, зыԥсы ҭаны иаанхаз, Ҭырқәтәыла рҽыԥсаҟьаны рҽаларыԥсеит, ҳхы ҳзеиқәырхозар ҳәа. Иҟоуп Самсун, Трабзон, уҳәа егьырҭ аҭыԥқәа рахь иӡхыҵыз. Усҟан Ҭырқәтәыла атәы даархәон дырҭиуан. Сҭамԥыл иҟан ауаа ахьырҭиуаз аџьармыкьа. Ԥҳәыск лысаби амҩахь дыԥсгәышьеит. Иаанхаз лхәыҷқәа ҩыџьа лыманы еибганы аӷба илабаагәышьеит. Аха лхәыҷеиҵбы амла дакын дыԥсгәышьеит. Инхаз лԥагьы дыԥсыр ҳәа дшәаны Стампыл аџьармыкьахь дылгеит дылҭиразы. Ахәыҷы даазхәарц заҭахыз ауаа дрылаԥшуеит. Дзысҭарыда, деиқәзырхарыда ҳәа. Сыҷкәын абри аҩнаҭа дныҟәнагоит ҳәа ззылгәахәуаз аӡәы дылбан ахәыҷы даазхәоз ан ус длазҵаауеит: "Ибҭахыузеи ахәыҷы изы?" — иҳәеит. Ԥара хәыҷык аӡбахә лҳәагәышьеит ан рыцҳа. Ахәыҷы даазхәоз иџьыбахь инапы анирха, ан лыла ҭаа лыҷкәын диҿаԥшуан. Аҷкәынгьы иан длазҵааит: "Сан, ари дазусҭада?" – ҳәа. Ан рыцҳа лгәы еиҟәжәагәышьеит. Лгәаҵәа аиха алан. Иалаз аихагьы жьақцан. Лшьа иалалахьан. Маҷк дныҟәаны днаскьазаргьы, лгәы ҿкааны дыԥсгәышьеит", — ҳәа игәалаиршәоит Ҭырқәтәыла, Болу ақалақь аҿы инхо Аадем Махариа.
Шьенаси Ҭраԥшь
"Қьефқьен ирацәоуп Амшын Еиқәа аҟәара иқәыԥсаз хәыҷи-дуи рнышәынҭрақәа. Шаҟаҩгьы нышәнапык рмоуӡакәа Амшын Еиқәа иалаӡзеи ацәҳәырақәа ирықәԥсзеи?
Гәабалы ҳәа изышьҭоу амшынбаӷәаза амшцәгьаан амшын ацәқәырԥақәа ажәҩан иаҵакьысуеит. Уа иӡхыҵны иԥсыз аԥсуаа рацәаҩуп. Ачымазараҽкы зыхьқәаз ыҟоуп. Асабицәа усҟан иԥсқәаз иахьа ҳандуцәа, ҳабдуцәа ирықәло роуп. Ҳауаажәлар ирхызгар агәаҟра ҳгәы ҭнашьаауеит, саргьы урҭ ирхылҵшьҭроу сауп", – дҳацәажәон Шьенаси Ҭраԥшь.
Агәырҩацәгьеи, арыцҳара ӷәӷәеи зыхганы амшын нырцә иӡхыҵыз ҳауаажәлар аамҭа кьаҿк иалагӡаны рыбжеиҳараҩык ҭахон. Иаанхоз ирыцәтәымыз ԥшаҳәак аарла ршьапы нықәдыргылон. Аха, анаҩстәи ахеиқәырхаразы рҭагылазаашьа уадаҩӡан. Аԥсҭазаара ацынхәрас аԥсра абла иҭаԥшуан. Изларҳәо ала, урҭ рыҵәаабжьы зыԥсы ҭоу ауаҩы ицәа дҭанарӡыӡон.
Маҳинур Папааԥҳа
"Ақыҭақәа ршьапы кны, ақьалқәа ргыланы анхара иалагеит. Ашьшьыҳәа рҭыԥ иқәлагәышьеит. Иахьа уажәраанӡа ҳҽеиқәырханы ҳааигәышьоит. Сгәы иаанагоит уажәшьҭарнахыс ари аҩыза агәаҟра ҳҭагыларым ҳәа. Ахырҵәара иақәдыршәоз ҳауаажәлар рмузеи аус рацәаны иадулатәуп, ҳҭоурых ҳмырӡроуп.
Омар Беигәаа ибзоураноуп ишырдырыз Қьефқьен. Уа иҟалаз атрагедиа инеиҵыхны изҩыз, изҳәаз Омар Беигәаа иоуп. Елиф Қьецԥҳа лмыҭкәма анызҵазгьы иара иоуп. Избанзар иара иангьы иӡхыҵқәаз дреиуан. Иан лҟынтә иаҳаз рацәан, ианиҵеит", – илгәалалыршәоит аҵарауаҩ Маҳинур Папааԥҳа.
Феридун Аҟәысба
"Бабалы-Қараач ақыҭа (Арашҵла) ахьӡуп. Феодалк дынхазаарын, иара итәын аҭыԥ. Аҵлақәа ԥырҟар иуамызт. Аԥсуаа дыршьит, иан гәаҟ. Даныршь аԥсуаа пату рықәырҵо иалагеит ашықәсқәа анца ашьҭахь, имоҭа аԥыза министрс дҟарҵеит.
Аԥсуаа рнышәынҭра ҭыԥқәа патула ирызнеит. Аҭыԥ дмырӡӡеит. 60 нышәынҭра рҟынӡа рдыруеит иԥсқәоу. Егьырҭ рыхьӡи рыжәлақәеи еилкааӡам рҳәоит аиҳабацәа. Шықәсы ҩажәа раԥхьа ара иҟан Гәажәба Мирод, Фениа Аҩӡԥҳа, Рушьбеи Смыр, саргьы срыцын", – еиҭеиҳәон Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаҩ Феридун Аҟәысба.
Лаҵара 21 – ахырҵәара иақәдыршәаз ҳауаажәлар ргәалашәара иамшны иԥхьаӡоуп. Ҭырқәтәыла Амшын Еиқәа иӡхыҵыз аԥсуаа аӡәырҩы рыԥсҭазаара иалҵит, иаанхазгьы анаҩстәи рлахьынҵеиқәаҵәа атәымџьара изқәынҵәаз аҭыԥқәа ирҿахәханы иаанхоит.
Аԥслымӡ ҟәара иқәнагалаз аԥсуаа, Бабалы ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҟны ирыԥшааз аҳаԥы рҽыҵаркит. Аҳаԥы аҭӡамцқәа абырзен, алатын, араб ҩырақәа рыла иҵәаӷәоуп. Издыруада, урҭ анызҵақәоз зусҭцәоу, насгьы ирну? Дара рыԥсы ҭаны иаанхамашь, иаанхаз ирԥеиԥшхазеи. Арҭ азҵаарақәа рҭак ҟаҵаӡамкәа иаанхоит…


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Гәдоуҭа араион, Бармышь ақыҭан ҳаҭыр ду зқәыз, Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа аветеранцәа Лудиа Есыф-иԥа Ажьибеи Ефросиниа Расҭа-иԥҳа Папԥҳаи рҭаацәараҿы изызҳауаз быжьҩык ахшара рахьтә, Галина жәашықәса анылхыҵуаз инаркны акәашара далагеит Блабырхәатәи абжьаратә школ аҟны, Харитон Мимаҭ-иԥа Барцыц еиҿкааны имаз ахаԥшьагаратә коллектив аҿы.
Ахәыҷқәа убриаҟара абаҩхатәра рылан, аамҭа кьаҿк иалагӡаны Гәдоуҭа араион имҩаԥысуаз еиуеиԥшым аконкурсқәа раан аҳаҭыртә хьӡқәа ирыԥсахон. Аколлектив еиднакылон 20-ҩык ахьыбҿар, аха Харитон Барцыц зегьы дрыликаауан Галина. Лара лыԥшреи, лсахьеи, лыртәашьеи, акәашараан леиҭаҵшьеи рыла аҳәынҭқарратә ансамбль "Шьараҭын" данаалоит ҳәа леиҳәалон. Аԥҳәызба ашкол даналга, лырҵаҩы иабжьагарала дҭалоит Аҟәатәи аҵаралашаратә ҵараиурҭа. Адкыларатә ԥышәарақәа ирылахәыз, ансамбль "Шьараҭын" асахьаркыратә напхгаҩы, усҟантәи аамҭазы Аԥсны зҽаԥсазтәхьаз артист Едуард Бебиа даниба, "сара сҟны бкәашалоит" ҳәа ааԥхьара лиҭазаап.
"Сара сқәыԥшратә шықәсқәа раан ансамбль "Шьараҭын" аҿы икәашоз длакәтә хаҿсахьаны даҳԥхьаӡон. Убри аҟнытә Едуард Бебиа дуӡӡа ааԥхьара ансиҭа ԥхыӡушәа исзааит, ишҵабыргыз анеилыскаа сгәырӷьара ҵҩа амамызт", - илгәалашәоит акәашаҩ.
Галина Ажьиԥҳа "Шьараҭын" аҿы дкәашон хышықәса, аҵаралашаратә ҵараиурҭа далгаанӡа. Ари аколлектив дацны агастрольқәа рахь дцахьан Тунис, Алжир, Марокко, Будапешт.
"Раԥхьаӡакәны "Шьараҭынаа" срыцны сахьцаз аҳәаанырцәтәи атәылақәа иреиуоуп Венгриа. Москва ацҳаражәҳәарҭаҿы ҳазегьы ҳгәы ҳҽанырҵеит, атәым ҳәынҭқарраҿы аанхара шыҟамло, уи аԥсадгьыл аԥсахра акәхоит ҳәа. Иҳаларҳәеит ҳзықәныҟәаша аԥҟарақәа. Ажәакала, уара ишуҭаху ухы мҩаԥургар ҟаломызт. Амала Будапешт ибзианы ҳрыдыркылеит. Асценахь ҳанцәырҵ ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжь еихсыӷьуамызт. Номерк ҩынтә ҳаныкәашозгьы ыҟан ргәаҳәарала. Ақәгыларақәа рышьҭахь ҳанеицәажәоз, ирзеиҭаҳҳәон ҳахьынтәааз Кавказ шакәыз, ҳаԥсадгьыл Аԥсны шахьӡыз", - раԥхьатәи аҳәаанырцәтәи лконцерт далацәажәоит акәашаҩ.
Галина Ажьиԥҳа лгәы иаланы илҳәеит, Асовет Еидгыла иатәыз аколлективқәа аԥхьахәқәа ршараан иахәҭамкәа аҭыԥ шрырҭоз.
"Тунис ҳаныҟаз, "Шьараҭын" аԥшӡара аконкурс ҳалахәын. Аӡбаҩцәагьы ишырҳәоз ҳаҳауан, "арҭ актәи аҭыԥ иаԥсоуп" ҳәа. Аха аҵыхәтәаны аҩбатәи ҳарҭеит. Ус изныкымкәа иҟалахьан егьырҭ аҟазаратә конкурсқәа раангьы", - иацылҵоит лара.
Галина Ажьиԥҳа аҭаацәара даналала "Шьараҭын" нлыжьыр акәхеит. Аха иахьа уажәраанӡа лгәаҵа иҟәандоу ацәаныррақәа аҵоуп уи аколлектив аӡбахә анылҳәо. Харитон Барцыц лҟазара ашьаҭа аиркызар, еихазҳаз Едуард Бебиа иоуп. Арҭ аҩыџьагьы лыԥсҭазаараҿы иҷыдоу аҭыԥ ааныркылоит.
Галина ҩышықәса Акаки Малиа напхгара зиҭоз Гәдоуҭатәи ансамбль "Риҵа" аҿгьы дкәашахьан. Дрыцны дцахьан Куба. Анаҩс аамҭакы ахкы налыгӡон Уасил Ақаҩба еиҿкааны имаз Пицундатәи акәашаратә ансамбль "Аламыс" аҿы.
Ишдыру еиԥш, Гагра араион ашәҭыкакаҷра аамҭа ианҭагылаз араҟа аҳра уа иалаз ақырҭцәа ракәын. Аԥсуаа ркультура аӡыргара акәым, рықалақь иақәиҭымызт. 1980-тәи ашықәсқәа рзы, Гагра ақалақьтә комитет апартиа актәи амаӡаныҟәгаҩс иҟаз Енвер Қапба иааԥхьарала, араион аҿы еиҿкаахо иалагеит ашәаҳәаратәи, акәашаратәи ансамбльқәа, аестрадатә гәыԥқәа. Убасҟан иаԥҵахаз аколлектив "Афырҭын" ахкынагӡаҩцәа дыруаӡәкхеит Галина Ажьиԥҳагьы.
"Ансамбль "Афырҭын" акәашаратә гәыԥ асахьаркыратә напхгаҩыс даман Лев Қьецба, ашәаҳәаратә – Баграт Багаҭелиа, оркестр-Оҭар Хәынҵариа. Дара рыбзоурала аколлектив иахәҭакхеит аԥышәа змаз артистцәа. СССР атәылақәа рнаҩс, "Афырҭынаа" ҳаӡбахә рдыруа иҟалеит Америкеи, Европеи", - еиҭалҳәоит акәашаҩ.
Галина Ажьиԥҳа дазааҭгылеит, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ҟалаанӡа, Америка агастрольқәа рыманы ианыҟаз, уаҟа инхоз ҳџьынџьуаа рхаҭарнакцәа ишрыдыркылаз.
"Америка ҳаҟазаара иалагӡаны аконцертқәа жәпакы мҩаԥаагеит. Уахь инеиуаз ҳџьынџьуаа аҭыԥантәи ахәаԥшцәа ирылукаауан рцәаныррақәа рыла. Ахаан зҭоурыхтә ԥсадгьыл аҟнытә ԥсыуак дзымбацыз ҳабла ихыԥшылон. Исгәалашәоит Марина Ажьиԥҳа амҳаџьыраа ргарашәа "Шьышь-нани" анылҳәоз, азал аҿы агәынқьбжьы шгоз. Дара реиҳараҩык рхатәы бызшәа рыздыруамызт, аха гәыла ҳаилибакаауан. Даара ҳаҭыр ҳақәиҵеит Инал Казанба. Уи усҟангьы иӡбахә Аԥсны ирдыруан, иаби иареи ҳақьымцәан. Ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаиԥырҵра атәы уҳәозар, уи шәҟәык иузҭагӡом. Аҽны Ниу-Иорк аҳаиртә баӷәазаҿы иҟаз зегьы ҳагәныркылазар ҟалап. Ҳаибарҵәыуо ҳаидыҵит, мап... ҳаидырхит", - илгәалашәоит Галина Ажьиԥҳа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ҟалаанӡатәи аамҭақәа данрыхцәажәо, акәашаҩ илҳәоит ансамбльқәа асовет тәылақәеи, аҳәаанырцәи агастрольқәа рахь ишцозгьы, Аԥсны ақалақьқәеи, ақыҭақәеи рҟынгьы ишықәгылоз. Аиҳарак аконцертқәа ргәы хыҭ-хыҭуа иазыԥшын ақыҭанхацәа. Ԥсыршьагас, гәырхашҭыгас ирзыҟалон артистцәа раара.
Галина Ажьиԥҳа дышқәыԥшӡаз арԥар рылаԥш лыдхалон. Ансамбльқәа рҿы акәашара даналага изныкымкәа дымҵадырсырцгьы иалагахьан. Аха лара дылразҟхеит Блабырхәатәи ашкол илыцҭаз, уи нахыс лааигәара уаҩ дназмышьҭыз Нури Габлиа.
"Сыԥшәма раԥхьаӡакәны асценаҿы ауп сахьибаз азы, зны заҵәыкгьы иааныжь имҳәеит, уимоу сҟазара ҳаҭыр ақәиҵон", - инаҵылшьит лара.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь, Галина Ажьиԥҳа дахәҭакхеит Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьараз".
Ҩыџьа аԥҳацәа ран, хҩык амоҭацәа ранду, иахьагьы асцена ду нылмыжьит.
Галина Ажьиԥҳа, хыхь ишаҳҳәаз еиԥш, еиуеиԥшым аколлективқәа рҿы дкәашон. Лара "Шьараҭын" аҿы ахкы лыцнаигӡон Аркади Чачхалиа. Иара Аԥсны Аџьынџьтәлатә еибашьраан дҭахоит. Пицундатәи "Аламыс" аҿы - Дика Дбар. Гагратәи "Афырҭын" аҿы - Џьон Бениа, "Кьиараз" аҿы - Славик Аиба. Убас акәашаҩ ажәа ԥхақәа рхылҳәаауеит асценеи аԥсҭазаареи рҿы ҩызара лзызуа Ирма Барцыцԥҳа, Марина Касланӡиаԥҳа-Аиба, Инга Ҵышәԥҳа, Римма Бениаԥҳа, Марина Дбарԥҳа, Манана Аргәынԥҳа, Иулиа Џьыкырԥҳа, Индира Малиаԥҳа.
"Ашәаҳәаратәи акәашаратәи ансамбль "Кьараз" абыргцәа рколлектив ҳәа иԥхьаӡан аамҭала. Иахьа угәы иамыхәарц залшом аҿаргьы жәлар ркультура иазҿлымҳаны иахьҳавагыло. Убас Сариа Узун-оглыи, Викториа Барцыцԥҳаи кәашаҩцәа қәыԥшцәаны иааҳавагылеит", - ҳәа азгәалҭоит Галина Ажьиԥҳа.
"Кьаразаа" абык еиԥш дырхагылан, ансамбль аԥҵаҩы, Аԥсны Жәлар рартист Баграт Багаҭелиа. Иара адунеи иԥсахижьҭеи ишьаҭа мырӡуа иааигоит анапхгаҩ ҿыц Алик Чуаз.
Гагратәи афольклортә ансамбль "Кьараз" Аԥсни, Урыстәылеи имҩаԥысуа аҟазаратә конкурсқәеи, афестивальқәеи рҿы Гран-при, мамзаргьы актәи аҭыԥ иаԥсамхакәа иҟамлацт. Аҭацаагара иадҳәалоу амузыкатә композициа ихнаххьеит шәҩыла ахәаԥшцәа.
Галина Ажьиԥҳа лажәақәа рыла, акәашарақәагьы аамҭа рныԥшуеит. Есааира иацлоит, мамзаргьы рҽырԥсахуеит аелементқәа.
Аха лара еиҳа лгәы азыбылуеит ажәытә аԥсуа кәашара. Уаҟа арԥыси аԥҳәызбеи еихыбаауа, аӡәи-аӡәи рыбла ахыԥшылара рзымгәаӷьуа, аамысҭашәала икәашоит.
Акәашара - ижәытәӡатәиу аамҭақәа рҟнытә иаауеит. Еиуеиԥшым ажәларқәа рҿы ицәырҵит аритуалқәа ирыдҳәаланы, еилыххоу аритмтә цәеижьҵысрала.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥснытәи ашколқәа роушьҭымҭацәа рзы аҵаратә процесс хацыркын рашәара 2 рзы, уи мҩаԥыслоит ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа. 1-10 аклассқәа рҵаҩцәа рҵараамҭа хыркәшахеит лаҵара 13 рзы акоронавирус иадҳәалоу аҭагылазаашьа иахҟьаны.
"Амза ҩба инаркны ажәеизатәи аклассқәа рҵаҩцәа иацырҵеит рҵара, аха уи иаанагом апрограмма зегьы ҩымчыбжьа ирҭагӡаны иалгоит ҳәа. Еиҳарак ари зызку ахәыҷқәа аԥышәарақәа разыҟаҵара ауп. Ашколқәа зегьы адезинфекциа рызун. Аԥҟарақәа инарықәыршәаны ашколқәа рҿаԥхьа еиҿкаауп амедпункт, ашоура шәаны ашколқәа рахь инарышьҭуеит, аклассқәа рҟны аӡәаӡәала итәоуп.
Сынтәа ашкол иалго араион аҟны 128-ҩык ыҟоуп, ақалақь аҟны 45-ҩык аушьҭымҭацәа ҳамоуп", - лҳәеит Арышԥҳа.
Лара иазгәалҭеит араионтә аолимпиада иалахәыз аушьҭымҭацәа рыбжьара алҵшәа бзиақәа змаз шыҟоу, урҭ иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа ирҭалартә еиԥш алшара ҟалап ҳәа агәыӷра шлымоу.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ашкол ахь ихынҳәит: аԥснытәи аушьҭымҭацәа аԥышәарақәа рҽырзыҟарҵоит


АҞӘА, ажьырныҳәа 1 - Sputnik. Венесуелатәи аоппозиционер Хуан Гуаидо,аамҭалатәи атәыла ахада ҳәа зхы рылазҳәаз, аҳәамҭа ҟаиҵеит Венесуела амчра аԥсахра Урыстәылази Китаи ази ифеидоуп ҳәа. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости Гуаидо амаҵзура Reuters иеиҭаз аинтервиу ааго.
"Урыстәылеи Китаии атәылаҿ аҭынчра аҭышәынтәалара рзыфеидахароуп, дара роуп хәаахәҭратә партниор дуқәаны иҟоу", - иҳәеит иара.
Атәыла ахада Николас Мадуро "Венесуела аинтересқәеи аҳәаанырцәтәи аинвистициақәеи ихьчом" ҳәа азгәеиҭеит Гуаидо.
Апарламент аиҳабы иара убасгьы иҳәеит аоппозициа аиааира агар уаанӡатәи аҳәынҭқарра ахыдҵақәа ишрыҵагыло азы.
Ажьырныҳәа 23 рзы Венесуела массала ауаа Николас Мадуро иҿагыланы ақәгылара иалагеит. Атәыла апарламент ахада Хуан Гуаидо иара убри аҽны атәыла ахадас иҟоу сара соуп ҳәа рылеиҳәеит. ЕАА аҽа тәылақәаки иара атәыла ахадак иҳасаб ала дазхарҵеит.
Мадуро, Москва адгылара инаҭеит.
АҞӘА, рашәара 1 - Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҿы авирус змаз рҟынтәи 70% ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит Ҟәбина ахадара.
Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла арегион аҿы 84 хҭыс ҿыц аҭыԥ амоуп COVID-19 ачымазарз.
"Иахьазы ачымазара рымоуп ҳәа ишьақәыргылоуп 3908-ҩык. Урҭ рҟынтәи 233-ҩык хәыҷқәоуп, 2748-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит, 33-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит. Арыԥҳақәа рҳауаҭарсра иахыргеит 35 пациент", - ҳәа аҳәоит арегион агәабзиарахьчара аминистрраҿы.
Амедицинатә усҳәарҭақәа рахь акоронавирус рымазар ҳәа идҵаалеит 9771-ҩык. Астационар аҿы аҽыхәышәтәра иахысуеит 2191-ҩык, 205-ҩык хәыҷқәоуп. Аполиклиникақәа рҿы агәаҭара иахысуеит 13466-ҩык, 586-ҩык хәыҷқәоуп.
Аԥсны акоронавирус апандемиа ҟалазар аахыс 28 хҭыс аҭыԥ амоуп. Аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
SpaceX иатәу акосмос ӷба Crew Dragon аекипаж Жәларбжьаратәи акосмостә станциахь ииасит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Crew Dragon аԥхьа инижьит Боб Бенкен, уи ишьҭахь – Даг Херли.
Акосмостә ӷбақәа реидылара мҩаԥысит асааҭ 17:30 (мск) рзы. Аҳауақәыӷәӷәара анышьақәдыртәа ашьҭахь, МКС акомандир Крис Кессиди абжьаларҭа ашә ааиртит, абри ашьҭахь аӷба алиукгьы аартны астанциахь аекипаж риасра мҩаԥысит.
Кессиди идагьы астронавтцәа ирԥылеит урыстәылатәи акосмонавтцәа Анатоли Иванишини Иван Вагнери. Дара астанциахь инеит мшаԥымзазы.
Crew Dragon Флорида иҟоу Канавералнтә ишьҭыԥрааит асабша. Аԥхьатәи аԥышәаратә ԥырра мҩаԥыргеит астронавтцәа Даг Херлии Боб Бенкени.
Ари аҭоурых аҿы раԥхьатәи ауаа злахәу ахатә еилахәыра имҩаԥнагаз ԥырроуп. Уи адагьы ЕАА 2011 шықәса раахыс МКС ахь растронавтцәа рышьҭуан урыстәылатәи акосмостә ӷба "Союз" ала.
Астронавтцәа МКС иаанхоит 3-4 мза. Адгьыл ахь рыхынҳәра арыцхә макьана иалацәажәам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аҭоурых аҿы раԥхьаӡакәны ҩыџьа аҳәса иаарту акосмос ахь еиццоит
АҞӘА, рашәара 1 - Sputnik. Аслан Бжьаниа Зураб Қаџьаиа Аԥсны ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩыс иҟаҵаразы аусԥҟа инапы аҵаиҩит ҳәа аанацҳауеит ахада ипресс-маҵзура.
Аԥсны АШәМ ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс Борис Лакәатаа иҟаҵаразы даҽа усдҵак инапы аҵаиҩит атәыла ахада.
Мшаԥы 24 рзы Аслан Бжьаниа иусԥҟала ахада Иусбарҭа дахаргылоуп Алхас Кәыҵниа.
Лаҵара 12 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа инапынҵақәа рҟынтәи ихы дақәиҭитәит 2014 шықәса раахыс хантәаҩра зуаз Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура ахантәаҩы Зураб Марганиа. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иусԥҟала аамҭала Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура ахантәаҩы инапынҵақәа наигӡалоит Роберт Киут.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Иҵит 220 шықəса аурыс поет ду, иреиҳаӡоу аурыс милаҭтə гени Александр Сергеи-иԥа Пушкин диижьҭеи. Уи диит Москва, иԥсҭазаара аҵыхəтəантəи ашықəсқəа ихигеит Петербург, убраҟа идунеи иԥсахит - адуель аҟны дҭахеит залымдарала. Пушкин аурыс поезиаҿы инаигӡаз ароль, иааникыло аҭыԥ убас иҟалеит, ԥсахшьа ақəымкəа. Уаанӡагьы, Пушкин дцəырҵаанӡагьы, аурыс поетцəа дуӡӡақəа ыҟан аӡəымкəа ҩыџьамкəа, Жуковски, Державин реиԥш иҟаз апоетцəа лыԥшаахқəа налаҵаны, аха Пушкин иажəа, ицəаҳəеиҿартəышьа убас имариан, убас еиҿкаан, иԥшӡан, убас ргəынкылара маншəалан, шықəсқəак рыҩнуҵҟа иара данцəырҵ инаркны Урыстəыла зегьы аҩнуҵҟа ахы-аҵыҳəа, ихьӡ еицырдыруа иҟалеит.
- Хашҭра рықəым илирикатə шедеврқəа, ипрозатə ԥҵамҭақəа, идраматургиа, аха иара ирҿиамҭақəа рҿы ихадароу аҭыԥ ааннакылоит иажəеинраалоу ароман "Евгени Онегин". Уи иара еиҳа бзиа иибоз, игəы-иԥсы злаз, еиҳа дзыхӡыӡаауаз, еиҳа инарҭбааны ихаҭара зныԥшыз аԥҵамҭан. Иҩуан 7-8 шықəса.
"Евгени Онегин" Пушкин иҩымҭақəа реиҳа инарҭбааны еиҭагоу иреиуоуп ажəытəтəи асовет тəылақəа рбызшəақəа рахь, европатəи абызшəақəа рахь, Кавказ зҳəаз еиԥш. Дырмит Гəлиа ибзоураны, Баграт Шьынқəба дналаҵаны, иакымкəа илирикатə ҩымҭақəа еиҭаган, саргьы еиҭазгахьан акымкəа-ҩбамкəа санқəыԥшыз аамҭазы. Аха, ус-ус ҳшааиуаз, изгəыӷьит хадара злоу "Евгени Онегин" аиҭагара.
- Сара уи ахы инаркны аҵыхəанӡа еиҭазгап ҳəа ҳасабс исымаӡамызт раԥхьа. Иалҵуа збап, ацəаҳəақəа шааиуа збап ҳəа ауп сшалагаз. Сахəаԥшын, аԥсуа жəеинраалеи аурыс жəеинраалеи излеимадоу, излеиқəҿырҭуа даараӡа акрыҟоуп. Зегь раԥхьаӡагьы, ақəыӷəӷəара иабзоураны. Аԥсуа жəеинраалаҟынгьы, аурыс жəеинраалаҟынгьы ақəыӷəӷəарақəа, ашьҭыбжь еицааирақəа даараӡа еиқəҿырҭуеит. Абарҭ акəамаҵамақəа ишауаз, ишамуаз рышьҭа схын, нас сама ицеит.
- "Евгени Онегин" еиҭазгон хԥаҟа-ԥшьбаҟа шықəса. Аха иахьа уажəраанӡагьы акəаԥ сыргылеит ҳəа сыԥхьаӡаӡом сара. Ана цəаҳəак сахəаԥшуеит, ара ажəак сыԥсахуеит, сыҟанаҵы убас ауп, иара сгəы-сыԥсаҿы ишыҟоу, ишаанхаз. "Онегин" аҟны аурыс ԥсҭазаара инарҭбааны, насгьы ақыҭа ԥсҭазаара акəымкəа, Петербург, ҭауади-аамсҭеи, ауаа хгылақəа, усҟантəи аамҭазы инагаз ауаа рдунеи, рбызшəа, рқьабз, рҵас алоуп ишеибыҭоу. Абри аганахьала уаҟа иаарԥшу адунеи Кавказтəи аԥсҭазаара аиҿкаашьа еиԥшым, аԥсуа ԥсҭазаара аиҿкаашьа еиԥшым, зынӡа ихазуп. Саргьы исылшоз ала убарҭқəа ҳасаб рзызуан.
- "Ижəба аҩызцəа иахьынӡашəылшо, аԥсҭазаара шəызхара
Еилыскаахьеит азы ишбашоу, уи садҳəылацəом сара.
Акгьы иалшом уажəшьҭа схыхра, аха ихароу агəыӷра
Зны-зынла самоуп сыргəаҭеиуа, гəнаҳарами сышьҭамҭа аиуа
Сыҟамкəа адунеи сакхар, са сыҩуам аӡəы сирҽхəарц азы.
Аха исцəымӷӡам, аиашаз, сыхьӡ еицырдыруа иҟалар,
Ҩымҭак акəзаргьы исҭынхаз, сыӡбахə ранаҳəааит ҭахҵас.
Уи ахьысып аӡəы игəеисра, насгьы, издыруада, разҟшəа
Иамфар аамҭа еилаҩынтра са еиқəсыршəо ацəаҳəа.
Издыруада, гəыӷра бзиоуп, мышкызны џьара гаӡа қьиак
Иҳəар днахəаҧшны спатреҭ: "О, уи иакəҵəҟьан апоет!"
Иудкыл гəыкала сыџьшара, уара амузақəа згəаԥхо,
Згəалашəараҟны иаанхо, сҩымҭа ахыҭҟьақəа рылшара
Аҭаҳмада ахьӡ-ԥша иху, напыла ашьышьра зҭаху!"
- Дмитри Анатоли-иԥа Медведев Урыстəыла ахадас даныҟаз, 2009 шықəса рзы акəын, сара адырра сырҭеит Аԥсны иҟоу аурыс цҳаражəҳəарҭа анапхгара, урҭ ирыбзоураны "День народного единства" ҳəа абҵарамза 4 рзы есышықəса имҩаԥырго аныҳəахь Урыстəылаҟа ацара сылшеит. Убрахь инарыԥхьоит еиуеиԥшым атəылақəа рҟынтəи аурыс культура иазааԥсахьоу ауаа, ахаҭарнакцəа. Убасҟан, 2009 шықəса рзы 12 тəыла рҟынтəи ааԥхьара рыман аурыс бызшəа, аурыс культура, аурыс поезиа ӡырызго, иазҿлымҳау ауаа. Убарҭ рхыԥхьаӡараҿы саргьы ааԥхьара соуит.
Уи сара сзы хашҭра зқəым мшын. 20 минуҭ ақəгылара, уахь анеира, ацəырҵра, аԥсуаҵас аҽеибыҭара... Иахьеиԥш исгəалашəоит, азал ду аҿы, Гьаргь изал ҳəа изышьҭоу, шəҩыла аинтеллигенциа тəан. Медведев харантə иҿааихоит, иҳаԥхьо иалагоит, саргьы сгəы хыҭхыҭуа стəан, заа иҳарҳəахьан, "инарҭбаау ақəгыларақəа шəҽырзышəымкын, шəара 12-ҩык шəыҟоуп, жəаба жəаба минуҭ жəгаргьы, сааҭқ ҩсааҭк Урыстəыла Ахада убра дгыланы дышəзыԥшызароуп", ҳəа. Зажəақəа ԥыҭк еиҵызхызгьы ҟалеит. Азныказы сгəы иҭаӡамызт аҳамҭа исиҭоз анаҩс, ажəа саҳəоит ҳəа. Аха, ашьҭахь сахəаԥшын арабцəа егьи уҳəа иқəгылақəаз ҟалеит, саргьы Пушкин изкны ажəақəак сҳəандаз ҳəа сгəы иаанагеит. Медведев, "уцəажə, уқəгыл" иҳəеит. Нас, снеит.
- Аԥсуа поезиеи аурыс литературеи ирызкны ҩбаҟа ажəа сҳəеит, саԥхьеит Онегин раԥхьатəи еицырдыруа астрофа: "Мой дядя самых честных правил". Саналгоз аамҭазы, ԥсышəала санаԥхьа ашьҭахь, ҩцəаҳəак урысшəала ихсыркəшеит :"Вздыхать и думать про себя, когда же черт возьмёт тебя". Медведев дԥышəарччо игəарԥханы дысԥылт, ацəаҳəагьы сара сахь аҿаархан еиҭеиҳəеит: "Когда же черт возьмёт тебя" ҳəа.
Иара ажəа анааникыла, аҵыхəтəаны ианеихишьалоз аамҭазы, иқəгылаз 12-ҩык ҳаҟан аха, зегь акоуп сықəгылара, саԥхьара, аԥсуа бызшəа ашьҭыбжь шгаз егьиз игəаԥхеит, иубаратəы иҟан, дагьазааҭгылеит: "Ари ҳаззыӡырҩрыз аԥсуа еиҭага, ҩаԥхьа аиҭагара аҭахӡам, иаҳəо зегьы еилышəкааит", - ҳəа дцəажəеит.
Уи сара сыԥсҭазаара иацуп, исхашҭуам. Аԥсуа поезиазы, сара сзы, ҳашəҟəыҩҩцəа рзы иреиҳаӡаз трибунан, уи еиҳау даҽакы аԥшаара уадаҩын.
- Аоригиналтə ҩымҭақəеи аиҭагареи еиваргыланы аханатə саауан, уажəгьы аоригиналтə усумҭақəа шызыҩуа еиԥш, аиҭагарагьы снапы алакуп, еиҳаракгьы уажə сызҿу Пушкин илирикатə ҩымҭақəа реиҭагара ауп. Урҭ акымкəа-ҩбамкəа еиҭазгахьеит, Анцəа исаҭəеишьозар, ишаанагара иҟоу шəҟəык илирика иазкны иҭсыжьып ҳəа сгəы иаанагоит, сеиҭагақəа убри ашəҟəаҿы иарбаны.
Пушкин еснагь агəаҳəара уиҭоит, иҟоуп знык-ҩынтə узыԥхьахьо, нас насҭха ишьҭауҵо апоетцəа, аха Пушкин иажəа убас еиԥш мхылдызк ацуп, ианакəзаалакгьы иугəалашəоит, амҩа ушану, устол ушахатəоу, уусураҿы ушыҟоу, шəкы-зқьы рыла Пушкин ҳара ҳаԥсҭазаара даларсуп.
Ирацəоуп уи аԥсуа поезиа дызланырыз. Зегь раԥхьа Дырмит Гəлиа инаиркны, Баграт Шьынқəба инаиркны. Баграт Шьынқəба итəы аагозар, аԥсуа поезиа аҟны иҟаз агармониа, абри аԥшӡара имарианы аҩра, ацəаҳəа имарианы агəынкылара, раԥхьаӡа акəны уи Шьынқəба илшеит, ҳара ҳзы уи ҿырԥшыгахеит. Убас еиԥш иҟаз аԥышəақəа ирыбзоураноуп, ҳарҭ убарҭ ирышьҭанеиуаз абиԥарагьы абас еиԥш имариамыз амҩа ҳзанылаз, аиҭагара аус ҳнапы алакны.
- 2012 шықəса инаркны, изӡом, сара саԥшьгаралоуп еиҳарак, Аҟəатəи аботаникатə баҳчаҿы Пушкин даниз амш азгəаҳҭоит. Ари ауаажəларра, аинтеллигенциа зегьы алахəуп. Сынтəа, иахьа, иҵуеит аашықəса абри аус анапы алаҳкижьҭеи. Убасҟан, 2012 шықəса рзы, убра аҵлагьы еиҭаҳҳаит, уи аҵла иахьа иџарџаруа еизҳазыҕьаны аботаникатə баҳчаҿы иреиӷьу, еиҳа улаԥш зыдхалоу аҵиаақəа иреиуаны иҟоуп.
Аботаникатə баҳчагьы залаҳхыз уи ауп, 1840 шықəса рзы адунеи аҿы еицырдыруа абри ацентр ашьапы икит аурыс еинрал Николаи Николаи-иԥа Раевски, уи Пушкин иҩыза иакəын. Ҳəарас иаҭахузеи, Пушкин аԥсуаа иара ихаан дызбахьаз, Петербург аҵара зҵоз, аурыс афицарра зҽазызкуаз, иаҳҳəап Ажəанба Салуман, уи 1828-32 шш. рзы убраҟа аҵара иҵон, Пушкин иаркы-ирцə ҳəа даныҟаз акəын. Ажəанба иоума, егьырҭ роума Пушкин дрымбацкəа ҟаломызт.
Убас, Нхыҵ-Кавказ дыҟан ҳашьцəа адыгаа рҿы, ачеченцəа рҿы, ауааԥса рҿы, ус Қырҭтəыла дылбааит. Уаҟагьы аԥсуаа иреиуаз ыҟамкəа ҟаломызт, Қарҭ изыӡырҩуаз, иӡбахə зҳəоз. Иара иԥсра, иҭахара атəы Раевски 1840 шықəса рзы, аботаникатə баҳчаҿы аус зуаз, аҵла еиҭазҳауаз, ашəаԥыџьаԥ еиҭазҳауаз, ауаа нагақəа, хар змамыз аԥсуаа ҳəа иҧхьаӡаз икəша-мыкəша ҭауади-аамсҭеи зҳəазеиԥш, иҿцаауан. Урҭ иреимҳəар ауамызт иара иҩыза гəакьа аурыс поет ду нахьхьи Петербург дышҭахаз ҳəа игəынганы.
Убас сгəы иаанаагоит сара, Пушкин данҭаха ашьҭахь, дук мырҵыкəа иҭахара атəы абра аботаникатə баҳчаҿы, ажəытəтəи аҭəаҵла амҵан аԥсуаа аӡбахə рмаҳар ауамызт, егьалацəажəон ҳəа сгəы иаанагоит Николаи Раевски ибзоураны.
Уи аахыс Асовет аамҭа, ҳлитература ашьақəгылара изныкымкəа-иҩынтəымкəа иара иеиҭагара, Пушкин иажəа аҿҵаара, азхьра, аихаҳара амҩа ҳануп. Аурыс поезиа ду, аурыс литература, адунеитə поезиа зҳəазеиԥш ирацəаны Пушкин ила иаатуеит. Пушкин иирамш, даҽа ганкахьала аурыс бызшəа амш ҳəа иалкаауп.
- Уал нагӡтəыс иҳамоу ҳбызшəа амырӡра, ҳбызшəа аихаҳара ауп. Ҳара ҳазҽеихар, ҳара аҳəынҭқарра ҳамоуп, амч-алшара ду ҳамоуп, Ахьыԥшымра ду ҳамоуп, ҳус ҳара ишаҳҭаху еиҿаҳкаарц ҳалшоит ҳбызшəа аӡыргараҿы, аиқəырхарҿы, аизырҳараҿы, убас ҳлитература зегьы. Ҳлитература, ари адəахьы ҳцəырызго, "визитная карточка" ҳəа аурысқəа ишырҳəо еиҧш, аенциклопедиақəа раԥхьа иахьаауртуа убра "Абхазия, абхазская литература" ҳəа ҳарбо иаауеит.
Ҳаԥхьаҟагьы иаҳҭахуп, уи ажəытəан иҟан ҳəа акəымкəа, иахьагьы иҿиоит ҳəа ианыларц, ҳаргьы ҳаизҳазыӷьаларц. Апоезиа амч, ажəа амч, адоуҳа амч - абарҭқəа зегьы еибыҭазароуп, Анцəа дҳацхраауазароуп!
Лара санлыхьӡаз аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан лҭеиҭԥш, аха "леиԥш зеиԥшыз дыҟамызт, убас сахьала дчаԥан" рҳәон аҽарҳаиԥш ақыҭа агәы далсны данныҟәоз лыԥшӡара збахьаз зегьы. Сара сашьҭан абас ззырҳәоз лыԥшӡара агәаҭара, аха Лахьыцәгьа ҳәа ззырҳәо иалагахьаз аԥшӡара ацәаара лнубааларатәы дыҟамызт. Мыцхәы дҭынчын, хрыжь-хрыжь дцәажәон, шамахагьы ауаа рахь дцәырҵуамызт, ҭеиҭԥшлагьы деҩцамызшәа дыҟан.
Аԥшӡара иамазкуаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара аӷьырак зыхшыҩ аҭыԥ иҭҟьаз ахьырхәышәтәуаз ахәышәтәырҭаҿы илхылгон. Лахьыцәгьа "дырҩегьых деиҭашәан дыргеит" ҳәа аарылаҩҩуан ааигәа-сигәа инхоз ауаа, нас ԥыҭрак ашьҭахь "дааргеит аҩныҟа" рҳәон.
Зыԥшӡара иақәӡыз ԥҳәызбахеит Лахьыцәгьа, даҽакала иаҳҳәозар, зыԥшӡара ззымыхьчаз лакәхеит. Дыҵәрышкәаӡа, дшеишеиуа данааҩагыла, ԥсабарала Анцәа илиҭаз аԥшӡареи, иара убас лыкәашареи лышәаҳәареи уҳәа рыла, зегьы деицгәарҭеит. Ашьҭазааҩцәа рацәаҩны изауз аҭыԥҳа ԥшӡа аҽацә лас еиԥш дҽырба-ҽырбо аԥсҭазаара данын, лаԥхьаҟа аразҟыцәгьара шылзыԥшыз лзымдыруа.
Ҽнак зны, даҽа қыҭак аҟынтәи лабраа рахь ауаҩы дааит, абригь-абригь иԥа рыӡӷаб дшигәаԥхо, лнапы дшаҳәо реиҳәаразы. Иаргьы анцәахша диеиԥшын рҳәеит ҭеиҭԥшла, аха лабраа ирымаз ауаҩ нагара арԥыс иҭаацәа рҿы еиҳа ихьысҳазаарын, убри аҟынтә, ахамаԥагьара иарҵысуаз амакратә ажәақәа рыцҳаит арахьынтә "иара дара дышрықәнагам" азы.
Ус еиԥш ажәа лнызҵоз рацәаҩын, аха лара ашеишеи илнаало адунеи данымызшәа, дшаԥшаԥуа лыԥшӡара лхамаԥагьара еиҳагьы иарӷәӷәо, зылаԥш лхьысуаз зегь ыршанхо адунеи данын. Ани ажәа лнызҵаз Анцәахшагьы изынарыцҳаз ажәақәа гәаӷны игәы иҭан рҳәеит.
Аамҭа цон, ари ашеишеи аҳҭнықалақь ашҟа иаауаз амҩаду ахь ирлас-ырлас дцәырҵлон. Усҟан уажәеиԥш амашьынақәа рацәамызт, убри аҟынтә, ашеишеи иманшәаланы Аҟәаҟа даазгашаз дазыԥшуан амҩеихда зегь ырлашо. Ажәа лнызҵаз, мап зцәылкыз Анцәахша амашьына имазаарын, убри аҟынтә ибзиабареи игәаӷи еилаӡҩаны лымариа аниоуа ҳәа ари амҩеихада деиҩаӡон рҳәеит...
Сара санылхааныз лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан, аха лҭоурых сгәы ҭнашьаауан, аиашазы, дагьрыцҳасшьон. Адәахьы шамаха уаҩы дибомызт аҟынтә, ҿыҵгак ҟаҵаны рыҩны снеирц сыӡбеит ҽнак зны. Дара рганахь инхоз сыуацәа рҟынтә сшаауаз, рашҭа саназааигәаха, сныҟәашәа иаагсырхеит, аха схала уахь амҩахыҵра сзыгәаӷьуамызт. Санынаԥш, дгәасҭеит лара аԥсҭазаара иардагәаз леиԥш гагаҵас ашҭа дахьықәгылаз. Санылба, лхала ҿылҭит "арахь бааи" ҳәа. Сгәы неиҭаԥеит, хықәкыс исымаз уахь анеира шакәызгьы. Схәыҷымзи, сшәон, избанзар зыхшыҩ аҭыԥ иқәҟьаз рхәышәтәырҭа уажәы-уажә иҭалоз лакәын лара. Сшәон, аха Лахьыцәгьа лылаԥш аҭаԥшрагьы сҭахын, исҭахын зыԥшӡара ззымыхьчаз аԥҳәызба иааигәаны лбара.
Лани лареи ракәын аҩны иҟаз. Рҩыџьагьы мыцхәы ицәажәомызт. Ахаамыхаақәа ирымаз сыдыргалеит, аҩны ҳшыҟоу-ҳшанугьы иазҵаауан.
Сара Лахьыцәгьа сылҿаԥшуан, аха дызқәыӡыз лыԥшӡара ацәаарагьы збомызт. Изакәызеи, мшәан, "леиԥш зеиԥшу дыҟамызт" ҳәа ззырҳәо абас ллакҭа ҭааны, аӡәгьы дузилымкаауа дзыҟоузеи ҳәа схәыцуан. Усҟан иабаздыруаз аԥшӡара ахьчара шыуадаҩыз, аразҟыдара улакҭа ҭыгга уҟанаҵар шалшоз, уҭеиҭԥш шеиҭанакуаз…
Лара дшашаӡа ақыҭеи аҳҭнықалақьи еимаздоз амҩаду ахь данцәырҵуаз, илеиҩаӡоз амашьынарныҟәцаҩ игәҭакы наигӡахьазаарын...
Ҽнак зны иаарылаҩҩит, зыԥшӡара адунеи ианымӡалоз аҭыԥҳа, аҭаацәара ҳәа дымцаӡакәа лыбаҩ лтәымкәа дшыҟаз шааԥшыз. Зхамаԥагьара адунеи ианымӡалоз лабраа акыр еиҵанарӷәӷәеит рҳәеит ари ажәабжь бӷаԥҵәага. Еиҳарак ирызхымгоз "уара ҳара уҳаҭәам" ҳәа ажәа ззырыцҳахьаз рыԥҳа лымгәарҭа иҭаз дахьиабыз акәын. Усҟан, уажәеиԥш, аԥҳәыс илгәыдҵаны дыршьуамызт, ахацәа ааилатәан, ирыӡбеит, рыхьымӡӷ ахыхра аҳаҭыразы, "дигарц, мамзар ахызаҵә ихы ишҭашәо" изырыцҳарц. Ус иагьыҟарҵеит. Дыргеит Лахьыцәгьа зҭацара еилаҳауаз, аха ас ианыҟала еиҵанарӷәӷәаз абхәараа.
Аӡәгьы издыруамызт, лара амчымхара дақәшәоу, мамзаргьы илаҭәалымшьоз арԥыс маҷ-маҷ инапаҿы дааигоу, аха иҟалаз ҟалеит, Лахьыцәгьа хаҵа дцеит ахьӡыртәит. Илыхьыз лԥагьара аарԥсасиин, Лахьыцәгьа ҭацара уа дахьнанагаз лҽамариашашәа дыҟан. Лыхшараиура аамҭа анааи, аҳәса еизаны, ишаԥыз еиԥш, ацхыраара лырҭарц илыдтәалан. Лыхшараиура мариамызт, акыр дгәаҟит рҳәеит. Ашамҭазшәа асаби икьаасбжьы геит, ахаҵарԥыс диит.
Ахшараиура иаркараз Лахьыцәгьа, лыԥсы анлоу, дылҭаҳәахаа ацәа дынҭанагалеит... Шьыбжьагәазы данааԥш, лысаби длымбеит. Дҩагылан ауадақәа еимдо лҿанаалха, анхәа аҿаалырхеит "аринахыс ибыхшо ҳара даҳтәхоит, ари адәныҟантәи иаабгаз ааӡара ҳәа дызҭахыз драҳҭеит" ҳәа. Лахьыцәгьа дарҭаслымит иларҳәаз ажәабжь ҿаасҭа. Ахьымӡхыхразы ахшара ицәыӡра ачҳара згәы иҭамыз злалакәыз ала, уаҳа ажәак мҳәаӡакәа, иаанлыжьит рҳәеит лабхәараа рашҭа.
Лхәыҷ иаб иҟаиҵо изымдыруа дгыланы дахәаԥшуан зыԥшӡара инапаҿы иааигаз ашеишеи лхы лыкәажьны инхара шаанлыжьуаз. Уи аҩнаҭаҿы анхәа илҳәоз акәын иалнадоз, иара Анцәахша дымчыдан.
Лыҩныҟа дгьежьит зыԥшӡара ззымыхьчаз, зыхшара длыҵԥааны дызцәыргаз аԥҳәыс қәыԥш. Лгәыԥҳәыхш лгәыдымӡало лаб иҩны дааҩнахеит азныказы. Ашьҭахь, лыхшара иааӡаразы илыцгылаз агәыԥҳәыхш иҿаҳәаны иааныркылеит рҳәеит.
Лшьара данықәла ашьҭахь, Лахьыцәгьа лысаби иԥшаара лҽазылкит, аха хра злаз акгьы лзеилымкааит уи аамҭазы. Лабхәараагьы акырынтә ауаа лнырҵеит рҳәеит аҩныҟа дгьежьырц, аха заҳаҭыр ларҟәыз аԥҳәыс ԥшӡа уи аҩыза агәаӷьра лхы илзаҭәамшьеит. Убри нахыс, ачымазара дыхҭанакуа далагеит Лахьыцәгьа, убри нахыс еиҳарак лымҩа ахәышәтәырҭахь ихан зыхшара дзыцәдырӡыз аԥҳәыс қәыԥш. Лахьыцәгьа рҳәон уи лразҟы ианалацәажәоз.
Акыр шықәса рышьҭахь зегь акоуп иан диԥшааит ихбыџхахьаз лԥа. Лара лҽахьылхәышәтәуаз азааигәара инхоз џьоукы драаӡозаарын. Зны-зынла амҩаду ианыршәланы ақыҭа далсны иан разҟыцәгьа дибаразы даауан иара, нас деиҭацон, згәыбылра идыз, сан, саб ҳәа иишьоз дзааӡаз рахь. Ирҳәоит иара данцалакгьы, Лахьыцәгьа лчымазара еиҳагьы аҽарӷәӷәон ҳәа.
Аҭыԥҳа аҵәца дадыркылоит ҳҳәамҭақәа рҿы. Апоет Рауль Лашәриа "Аҵх ҵәца" захьӡу иажәеинраалаҿы иҩуеит:
"Ирҳәалоит: аӡӷаби аҵәцеи,
Иҟоуп избогьы еиԥшны.
Зыбла ҭылашоу аҵх ҵәца
Иагәылсуеит аӡиас ццакны…"
Аҵәца знык иԥҽыр иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы ԥыххааса ицар ашьақәыргылара ауам, убри ауп ари зырҳәогьы.
Лахьыцәгьа лдунеи лыԥсахит аибашьра ашьҭахь. Лҭоубыҭ аҿы иқәгылан, лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаанӡа иҭыхыз афотоқәа. Урҭ сылаԥш анрықәшәа, еилыскааит уи лыԥшӡара аӡбахә абырсҟак изалацәажәоз. Аиашазы, апортрет аҟынтә исыхәаԥшуан зеиҿартәышьа уаршанхоз аԥҳәызба қәыԥш лхаҿсахьа, сара издыруаз лҭеиҭԥш иузадкыломызт, хәыки шьхаки рыбжьан. Ахьышәҭҳәа иааснырит сара сзышьҭаз уи лыԥшӡара амаӡа. Ииашаҵәҟьан, уи аҩыза аԥшӡара ахьчарагьы уадаҩзар акәхарын сгәахәуан зоуреи зыҭбареи, зхаҿы аформақәеи иреиӷьу асахьаҭыхыҩцәа рзы амодельра азызушаз Лахьыцәгьа данқәыԥшызтәи лсахьа сахьахәаԥшуаз…
Избан изысыҩуеи Лахьыцәгьа илызку аҭоурых? Акы, сара еснагь саргәамҵуан зыԥшӡара аилкаара сашьҭаз аԥҳәыс лахьыцәгьа лҭоурых. Залымдараны сахәаԥшуан уи илхылгаз ахьаа. Иҩбахаз, иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы ас азалымдара иақәшәо, разҟыла еиқәымшәо иргәыдҵаны ианыршьуа сақәшаҳаҭым. Аԥҳәыс лаҳаҭыр ахьчара зуалу ахацәа роуп, уи лыԥшӡара акьысра згәаӷьыз ахаҵагьы аҭак аҟаҵара иара иуалуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Аԥшӡара аразҟыдара анацу рацәоуп. Аԥшӡара ахьчара аҭахуп. Хымԥада, лара аԥҳәызбагьы абри дазхәыцлароуп еснагь, "Аӡӷаби аҵәцеи" рымҳәои…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
АҞӘА, рашәара 6 - Sputnik. Акоронавирустә инфекциа даҽа курсантк ицәа иалоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп, иара Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь днагахоит, абри атәы аанацҳауеит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы Аԥсны аоперативтә штаб.
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла "Аиҭар" аҟнытә иоушьҭын зкарантинтә аамҭа нҵәаз акурсантцәа: ААР аганахьала ҩыџьа, жәаҩык АҶА акурсантцәа.
Зынӡа апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьхьеит 36-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә 27-ҩык ргәы бзиахахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Раԥхьаӡа акәны Аԥсны акоронавирус мшаԥымзазы ирыхьит Гагра атәылауаа хҩык, лаҵарамзазы Урыстәылантәи ихынҳәыз аԥсуа курсантцәеи иара убас Москвантәии Шәачантәии ихынҳәыз ҳтәылауааки ирыдбалан COVID-19.
Даҽа быжьҩык акоронавирус рыдбалан рашәара 3 рзы.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Ԥхынгәымза 23 рзы Аԥсны иазгәарҭеит Аҳәынҭқарратә бираҟ амш. Уи аныҳәамш есышықәса амҽхак ҭбааны иазгәарҭоит адунеи иқәынхо аԥсуа-абаза жәлар зегьы.
Аҩаша, ԥхынгәымза 23 рзы, шәаҳәаралеи кәашаралеи Аҟәа иазгәарҭеит Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ амш. Аныҳәа еиҿнакааит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс.
Убас, ахәылԥаз иаҭааз зегьы рзы еиҿкаан иҷыдоу аныҳәатә баннер ахьгылаз афото-зона, уаҟа згәы иаҭахыз зегьы рфотосахьақәа ҭырхыр рылшон. Иргылан асахьаҭыхҩы Диана Воуԥҳа иаԥылҵаз милаҭ маҭәала еилаҳәоу афигурақәеи, аԥсуа-абаза диаспора ахьынхо атәылақәа зныԥшуа ахсаалеи.
Еиҿкааз аныҳәатә концерт аҟны, ахәылԥаз асасцәа рзы иқәгылеит – Оҭар Хәынцариа ихьӡ зху амилаҭтә арҳәагақәа роркестр, амузыкантцәа Ҭемыр Ҳагбеи, Мадина Кәарцхьиаԥҳаи.
Автономтә советтә социалисттә республика Аԥсны 1978-шықәсазтәи Аконституциа аԥыхны, 1925-шықәсазтәи Аԥснытәи ССР Аконституциахь ишиасуа атәы алаҳәара ҟаҵаны, 1992 шықәса, ԥхынгәымза 23 рзы, Аԥсны Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу Асовет ишьақәнарӷәӷәеит ҳаамҭазтәи Аԥсны абираҟ. 2005 шықәса инаркны Аԥсны Аҳәынҭқарра абираҟ амш официалла иазгәарҭоит ԥхынгәымза 23 рзы.