Аусурамшқәа, аҭиҩцәа ашәарҭадара рықәныҟәара, ахәаахәҭратә обиектқәа рырзҩыдара уҳәа ртәы – Sputnik аматериал аҿы.
Сариа Кәарцхьиаԥҳа, Sputnik
Акоронавирустә инфекциа аҿагылараз иаԥҵоу аԥкыратә уснагӡатәқәа ррежим ыҟанаҵ аџьармыкьақәа русура мчыбжьык ахь хымш имҩаԥгахалоит. Убри аан аџьармыкьақәа рхадарақәеи араионқәа рхадарақәеи еилацәажәаны арҭ амшқәа алыркааит.
Аҟәатәи аџьармыкьа хада аус ауеит ахәаша, асабша, амҽыша.
"Аҟәа асанитартә ҳақьым хада далархәны ақалақь ахада имҩаԥигаз аилацәажәараҿы аӡбра рыдкылан аџьармыкьа хада аус ауразы иалкаазарц ахәаша, асабша, амҽыша. Ашәахьа инаркны аԥшьашанӡа санитартә мшқәаны ишьоуп", - иҳәеит аџьармыкьа адиректор Алхас Гәыргәлиа.
Аҟәатәи аџьармыкьа аадыртуеит ашьыжь асааҭ 6:00 рзы, аус ауеит асааҭ 16:00 рҟынӡа. Асааҭ 16:00- 19:00 аилыргаратә усурақәа мҩаԥысуеит, асааҭ 19:00 - арзҩыдара.
Гагра аџьармыкьатә мшқәа ҳәа иалхуп: аҩаша, аԥшьаша, асабша. Убри аан ахәаахәҭыҩцәа ашәарҭадара азыԥхьагәарҭалароуп – асабардақәеи анапҭырԥақәеи ныҟәыргалароуп. Аџьармыкьа аҵакыра дырзҩыдоит.
Абарҭ амшқәа рзы аус ауеит Пицундатәи аџьармыкьагьы. Цандрыԥшьтәи аџьармыкьа аус ауеит аԥшьашеи амҽышеи.
Гәдоуҭа ақалақь аҿы усутә мшхоит ахәаша, асабша, амҽыша.
Араион ахада Руслан Ладариа иажәақәа рыла, аџьармыкьа ауаа рацәа еизнагоит. Хадара амоуп ашәарҭадара аԥҟарақәа рықәныҟәара.
Очамчыратәи аџьармыкьа есыҽны аус аулоит. Араион ахада Геннади Ҵәыџьба ишиҳәаз ала ара ауаа маҷуп, аепидемиологиатә шәарҭара ыҟам.
"Очамчыра акарантин аамҭазгьы иаркын ҳәа узҳәом. 15-ҩык рҟынӡа аҭиҩцәа ааир ҟалон. Афатәаалыҵтә дәқьанқәа аус руан. Акоординациатә штаб аӡбра аднакылеит аџьармыкьа адмыркырц. Коронавирус алақәаразы ҳџьармыкьа шәарҭара аҵам", - иҳәеит иара.
Тҟәарчали Гали аџьармыкьақәа аус руеит ахаша, ахәаша, амҽыша.
"Арегламент ҿыци уаанӡатәи ҳаграфики еиқәшәоит. Уаанӡагьы Гал аџьармыкьа хымш аус ауан", - ҳәа иҳәоит Гал араион ахада Омар Бганба.
Аџьармыкьақәа абас аус рулоит лаҵара 1 рҟынӡа. Sputnik аинтервиу азҭаз ареспублика асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик илҳәеит иахьазы аџьармыкьақәа русура ауаа рыԥсҭазаара ашәарҭара ишҭанамыргыло.
"Аҳәынҭқарра иалшо зегь ҟанаҵоит уаҳа авирус ареспубликахь аагара алмыршахарц. Аҭагылазаашьа хылаԥшра амоуп", - лҳәеит лара.
Иахьатәи аамҭазы ахәышәтәырҭа иҭоуп ҩыџьа ауааԥсыра акоронавирус рыманы. Руаӡәк хара имгакәа ахәышәтәырҭа дылырҩрааны дыҟоуп, егьи – COVID-19 ахәышәтәратә стандарт дахрыжьуеит.
Акоронавирус иазку аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Тҟәарчал иаҵанакуа абылраҽацәыхьчаратә маҵзура еиқәшәоуп 32-ҩык аусзуҩцәа рыла, амцарцәагатә машьынақәа ракәзар, ҩба ҳамоуп. Амашьынакәа еиқәшәоуп, дара еснагь аҭыҵра иазыхианы игылоуп. Ашьыжь аусура иааиз амацарцәаҩцәа амашьынақәа гәарҭоит. Мышкы аус руеит быжьҩык, урҭ рахьынтә иҟоуп амцарцәаҩцәа, аҟарул аиҳабы, амашьынарныҟәцаҩ, аҭел иаҿатәоу. Амцарцәарақәа рыдагьы иҟоуп аҭагылазаашьақәа аҭыҵра анҳақәшәо ақалақь аҭахрақәа рзы. Иара уи адагьы ауааԥсыра рырахә-рышәахә џьара машәырк ахьзаргьы ианаҳзасуа ыҟоуп. Егьырҭ араионқәа рҿы џьа машәырк ҟалазаргьы, Тҟәарчалтәи амцарцәаратә ҟәша ацхырааразы иҭыҵуеит. Ус, Гал аӡхыҵра аныҟаз ауааԥысра ацхыраара рыҭаразы ааԥхьара ҳаман", - ҳәа еиҭеиҳәеит Аршба.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Даҽа ҩыџьа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рыдбалоуп ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
"Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 105-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп ҩыџьа. Ачымазцәа ирныруаз ауаа ргәаҭарақәа ирыцҵахоит", - ҳәа аҳәоит аштаб аацҳамҭа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


Ахореографиатә ансамбль "Чагьам" асахьаркыратә напхгаҩы Адгәыр Кәарҷелиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит Лазаревск имҩаԥысуаз ахореографиазы жәларбжьаратәи аолимпиадаҿы игааз аиааира атәы.
Аԥсны Аҳәынҭқарра аԥыза-министр Александр Анқәаб дидикылеит Аԥсны иҟоу Урыстәыла аҳазалхратә маҵзура ахаҭарнак Константин Козлов.
Иахьазы Аԥсны авирус роухьеит 98-ҩык, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 32-ҩык апациентцәа ҳәа азгәарҭеит аоперштаб аҟны.


АҞӘА, абҵара 13 – Sputnik. Абҵара 12 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҟны иҟоу Астратегиатә ҭҵаарақәа рцентр адиректорс Гиви Габниа иҟаларазы Аусԥҟа инапы аҵаиҩит.
Гиви Габниа диит жәабран 6, 1971 шықәса рзы. 1995 шықәса рзы ААУ аҭоурых-зиндырратә факультет далгеит қәҿиарала.
1992 -1997 шш. рзы – Аԥсны Аџьар Ҟаԥшьи Амзаҿеи реилазаара азинтә еилакы аҟәша азиндырыҩ.
2000 шықәса раахыс – ААУ азиндырратә факультет ашьаусҭҵаареи аграждантә зини ркафедра арҵаҩы.
2003 шықәса раахыс – ААУ азиндырратә факультет аграждантә зини апроцесси ркафедра арҵаҩы.
2013 шықәса рзы – ААУ азиндырратә факультет аграждантә зини апроцесси ркафедра арҵаҩы еиҳабы.
2017 шықәса инаркны иахьанӡа – Аԥсны ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ.
Ацентр аҿы аус руеит 13-ҩык. Урҭ рҟынтәи 10-ҩык ҭҵаарадырратә усзуҩцәоуп. Ҩыџьа аҭҵаарадыррақәа рдоктор ҳәа ахьӡ рхуп, аӡәы – аҭҵаарадыррақәа дыркандидатуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.


АҞӘА, абҵара 16 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Урыстәыла АҶА авертолиот асааҭ 16 аамҭазынӡа Аҟәатәи ахыҵырҭаҿы амца арцәаразы 20 хаԥраара имҩаԥнагахьеит, абри атәы аанацҳауеит Аԥсны АҶА апресс-маҵзура.
"Знык ала авертолиот хә-тоннак аӡы акәнаҭәар алшоит. Амцарцәара уаха ҵхыбжьонынӡа иара убас уаҵәгьы иаҿызаауеит", - рҳәеит аусбарҭаҿы.
Аәҟатәи ахыҵырҭаҿы амцакра шыҟалаз Аԥсны АҶА аиқәырхаҩцәа ирбеит амҽыша ашьыжь абҵара 10 рзы. Ԥсҳәы ақыҭа абылраҽацәыхьчаратә пост аусзуҩцәа рхала амца арцәара рылымшеит. Инықәырԥшу адыррақәа рыла, Аҟәатәи ахыҵырҭа шә-гектарк рҟынӡа амца акуп. Еиҳарак ибылуа иҩоу абыӷьқәеи аҳаскьыни роуп.
Аԥсны АҶ рзы аминистр Лев Кәыҵниа абҵара 11 рзы ибылуа аҭыԥ вертолиотла дахааԥрааны игәеиҭеит. Амца анеира ахьыуадаҩу ашьхара иамҽханакит, уи арцәара иҷыдоу авиациа мацарала ишалшо атәы иҳәеит.
Урыстәыла АҶА Аԥсныҟа иааит ахәаша, абҵара 15 рзы, раԥхьа ишьҭыԥрааит асабша, абҵара 16 рзы. Асааҭ 10:00 ҟалаанӡа уи иалшеит Гәылрыԥшь араион Азанҭа ақыҭа иазааигәаны амца арцәара.
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.


АҞӘА, ԥхынгәы 30 - Sputnik. Адиагноз COVID-19 шьақәырӷәӷәоуп иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рзы игәаҭаз 93-ҩык ауааԥсыра рахьтә жәаҩык рҿы ҳәа аанацҳауеит Аԥсны акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иахьатәи аамҭазы Гәдоуҭатәи Араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп акоронавирус ззышьақәырӷәӷәоу 14-ҩык апациентцәа. 30-ҩык аҩны рҽыԥхьакны иҟоуп, урҭ рхыԥхьаӡараҿы атестқәа рҭакқәа ирзыԥшугьы ыҟоуп ҳәа аҳәоит Агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маҵзура.
Апандемиа аалагеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа 81-ҩык чмазаҩхахьеит, 37-ҩык ргәы бзиахеит, ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсыуаҵасла иааӡоу, ахӡыргара злам, зыхшыҩ ҵаулоу, забдуцәа хылҵшьҭрала Ҵабал еиуаз, аха заб зхьышьҭрахь ахынҳәра зылшаз Елиф Аргәынԥҳа акыр иҭбаауп лдунеихәаԥшышьа, лыԥсадгьыл ахь илымоу агәыбылра, лыгәҭахәыцрақәа. Хымԥада, уи лыларааӡеит лара лҭаацәа, леиҳабацәа, лырҵаҩцәа, иаалыкәыршаны иҟоу аԥсуара иазҿлымҳау зегьы.
Елиф лаб Неџьаҭ Уаасыф-иԥа Аргәын Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага, Ҭырқәтәылантәи раԥхьатәи агәыԥ даланы зыԥсадгьыл ахьчара иааз ҳџьынџьуаа аибашьцәа дыруаӡәкуп, Аԥсны Аиааира агара далахәын, уи анаҩсгьы иԥсҭазаара иабдуцәа рџьынџьдгьыл аҿы ишьақәиргылеит. Инасыԥ ицеиҩылшеит аԥснытәи аҭыԥҳа Мадина Кациаԥҳа. Иахьа урҭ ирааӡоит хҩык ахшара, ҩыџьа аԥацәа Еснаҭи Арноуи рыԥҳа ԥшӡа Елифи.
Арҭ аҭаацәара ҷыдала пату сызрықәуп, ҳаибадыруеижьҭеи акрааҵуеит. Аамҭа аанкылашьа амамкәа иқәԥраа ицоит, рхәыҷра амҵәыжәҩақәа рыла инарыҵԥрааны аԥсҭазаара ду амҩа инанылоит иацы ҳара ҳзы ихәыҷқәаз, иахьа ҳгәыӷрақәа здаҳҳәало аҿар. Убарҭ дыруаӡәкуп Аԥсны ииз, иааӡаз, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ қәҿиарала иалгаз, Ҭырқәтәыла иреиҳау аҵараиурҭаҿы аҵара зҵоз Елиф Аргәынԥҳа. Ари аҭыԥҳа акыр дазгәыдууп даԥсыуаны Анцәа дахьишаз, лара дазҿлымҳауп лабдуцәа рҭоурых, илҭахуп аҳәаанырцә инхо аԥсуаа рыԥсадгьыл аҿы инхо-инҵуа иҟаларц.
"Амҳаџьырра аамҭазы Аԥсны, Ҵабалынтә ахҵәара зықәшәаз Феҭқьери Аргәын иоуп. Феҭқьери быжьҩык ахшара ихылҵит. Сабду иабду Ҳасан ԥшьҩык ахшара драбын - ҩыџьа аԥацәеи, ҩыџьа апҳацәеи. Саб иабду Аиуаз ихылҵит ҩыџьа ахшара, сабду Уаасыф, уи иашьа Қьаазым. Уа иахьынхозгьы Мезиҭ ақыҭа Ҵабал ҳәа иашьҭоуп иахьагьы. Сабду Уаасыф хәҩык ахшара драбуп, иашьа Қьаазым ҩыџьа ахшара имоуп", - абас лабдуцәа рышьҭра лгәаларшәауа ҳаиҿцәажәара хацҳаркит Елифи сареи.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга, Елиф лаб иҭаацәеи, иаб иашьа Қьаазым иҭаацәеи иманы арахь нхара иааит. Лабду Уаасыф Аргәын ара идунеи иԥсахит, иабдуцәа рыдгьыл аҿы анышә дамадоуп.
Зџьынџь ахь ахынҳәра зқәашьхаз Неџьаҭ Аргәын иакәзар, иахьа иԥсадгьыл аҿы иҭаацәа рыла ихы-игәы дақәгәырӷьо дыҟоуп, иҵәҩаншьап еихаиҳаит, ихәышҭаарамца еиқәиҵеит. Шаҟа игәадуроузеи ихшара аҷҷаҳәа аԥсышәала ицәажәо рыԥсадгьыл аҿы ихьӡырҳәагақәаны иахьыҟоу! Иԥа Еснаҭ иакәзар, Ҭырқәтәыла иреиҳау аҵараиурҭа архитектортә факультет далгахьеит, аус иуеит Аԥсны. Арноу Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратә школ аҟны аҵара иҵоит, аԥшьбатәи акласс аҿы дтәоуп. Елиф лакәзар, Сақариатәи иреиҳау аҵараиурҭа адәныҟатәи ахәаахәҭреи алогистикеи рфакультет далгеит, лԥышәа аизырҳаразы ҩаԥхьа Ҭырқәтәылаҟа дцарц лгәы иҭоуп, нас хымԥада лыԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит.
"Сара раԥхьа Сҭампыл аҵара сҵон, аҽазыҟаҵаратә курсқәа рахь сныҟәон. Анаҩс, аӷбақәа амшынтә мҩа русбарҭақәа рҳәаақәҵара иазкыз азанааҭ алысхит, аҩбатәи акурс анасыркы, Сақариатәи ауниверситет ахь сиасит, исзааигәаз азанааҭ ала сҵарагьы хсыркәшеит. Аҵара аӡбахә анысҳәа, ҭабуп ҳәа расҳәарц сҭахуп ари аус аҟны аџьабаа сыдызбалаз Октаи Ҷкотуа, Сонер Гогәуа, иара убас адернеқьқәа реиҳабацәа, иааидкыланы абарҭ ашықәсқәа ирылагӡаны анра, абра сзызуаз Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа зегьы", - ҳәа азгәалҭоит Елиф Аргәынԥҳа.
Ииашаҵәҟьаны, Елиф Аргәынԥҳа лҵара илыдҳәалоу ахырхарҭала азҵаарақәа анлысҭоз, рҭак аҟаҵара дацәыԥхашьауа, ус лҳәеит: "Схы сырҽхәошәа иалымҵааит…" Агәра лсыргеит уи ус шакәмыз, Елифи лареи рҩызцәа рыҿцәажәара ҳара ҳзы ишгәадуроу.
Ҳазҭагылоу аамҭазы, Аԥснынтәи Ҭырқәтәыла аҵара зҵо астудентцәа рхыԥхьаӡара 30-ҩык инарзынаԥшуеит. Урҭ рахьтә Сақариатәи иреиҳау аҵараиурҭақәа рҿы еиуеиԥшым афакультетқәа рҟны аҵара рҵоит 15-ҩык. Елиф Аргәынԥҳа лажәақәа рыла, Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспореи ҳареи ҳаимаздо цҳа ӷәӷәоуп дара. Уи ус шакәу агәра згоит Ҭырқәтәылаҟа изныкымкәа сныҟәарақәа ирыбзоураны.
"Сҭампыл аҵара анысҵоз лассы-лассы уаҟа еиҿкаау акультуратә хеидкылахь (адернеқь) сныҟәон, аԥсуа бызшәа аҵара зҭахыз рзы аурокқәа мҩаԥызгон, Сҭампыл иҟоу Аԥсны ахаҭарнакраҿы (усҟан хаҭарнакс иҟаз Инар Гыцба иакәын) маӡаныҟәгаҩыс аус зуан, иара убас акәашаратә ансамбль "Редада" салан. Аҿари сареи ҳаибадырит, акыр ҳаилаҵәеит, сара избарҭан рыԥсадгьыл ргәы ишҭоу, бзиа ишырбо", - Сҭампылтәи лажәабжьқәа сзеиҭалҳәон Елиф Аргәынԥҳа.
Елиф Аргәынԥҳа, Сақариаҟа даниасгьы, лҵара инаҷыданы, лҩызцәеи лареи уа инхо ҳдиаспора ирымадан. Даара гәыблыла илгәалалыршәоит Сақариатәи адернеқь аиҳабы Орал Бганба аԥхьа днаргыланы ирхаҵгылаз зегьы рыӡбахә.
"Сақариа аҵара зҵоз аԥсуа студентцәа зегьы ҩнеихагылак аҟны ҳаицынхон, еснагь ҳҿаҵа еиҩшаны иаҳфон. Бысҭак ҳур, уадак аҿы еицынхоз ҳхала иаҳфаӡомызт, ҭаацәара дук еиԥш аишәа ҳаицахатәон, ус традициас иҳаман. Иазгәасҭарц сҭахуп, аҭоурыхҭҵааҩ Сельчуқ Сымсым шықәсак ахь знык Аԥснытәи астудентцәа зегьы ҳаизганы аԥсуа қыҭақәа рахь ҳшигоз, уаҟа аиҳабацәа-аиҵбацәа зегьы еизон, ҳгәазхара ҳаибабон, ҳаибадыруан, ҳаицәажәон", - илгәалалыршәеит Елиф Аргәынԥҳа.
Арҭ аиԥыларақәа рҟынтәи Елиф Аргәынԥҳа еиҭалҳәо, угәы зырԥшаауа ахҭысқәа рацәаӡоуп. Убарҭ ирылыскаауеит абри ажәабжьгьы.
"Есмаҳаным ақыҭаҿы ҳара ҳаиҭааит хылҵшьҭрала Ҳәаҭиԥацәа иреиуоу, 90 шықәса инарҭысхьаз Неџьмеҭҭи Агрба ҳәа абырг бзиа. Илымҳа ҽеила иаҳауамызт, саргьы снеины иааигәа снаиватәеит. Аԥснынтә ҳшааз аниарҳәа, илаӷырӡқәа изнымкылауа ус ҿааиҭит: "Сара уажәшьҭа сықәра сфахьеит, иахьа уажәранӡа Аԥсны ахьаа сшабылуаз сынарцәымҩа сықәлар ҳәа сшәон, уажәшьҭа сыԥсыргьы сгәы ҭынчуп, Аԥснынтә сашьцәа шәыбла сҭаԥшит, џьанаҭ сцашт…" - акыр лгәы ԥшаауа дсацәажәон Елиф Аргәынԥҳа.
Ари анҵамҭа ахьынӡеиқәсыршәоз, Елиф ахабар сылҭеит, мышқәак раԥхьа ари абырг хатәра иԥсҭазаара дшалҵыз…
Абас еиԥш аԥсуа қыҭақәа рҿы ирԥылоз аԥсуаа рҳәамҭақәа, аҿар ргәыбылра, Аԥсадгьыл ахь ирымоу ахәыцрақәа Елиф лгәаҵаҿы иԥхаӡа аҭыԥ ааныркылоит. Аԥсадгьыл ацәыӡра иадҳәалоу ахьаа атәымаџьара еиҳагьы ишуныруа хаҭала иԥылшәеит.
"Ҭырқәтәыла аҵара зҵоз сҩыза Ариана Аҩӡԥҳаи сареи Ҳендеқь уахык Аҩӡба Орҳан ҳисасын. Ауха ҳанааи аҭаацәа реиҳаби ҳареи ҳзеибамбаӡеит. Ашьыжь асааҭ фба шыҟаз ҳашә дасуа далагеит: "Шәсырҿыхоит, аха уаҳа сзычҳауам, шәызбарц сҭахуп, шәылақәа сырҭаԥшырц сҭахуп, уахатәи аҵх шәыҵхык ахалазшәа збоит…" - ҳәа. Иԥҳа ҳаимырҿыхарц шиалҳәозгьы, имуит, ҳаргьы иаразнак ҳҩагылан, аԥсшәа ааиаҳҳәеит, анаҩстәи ҳаицәажәара шаҟа аԥхарра ахылҵыз, шәазхәыц", - абас еиԥш ахаан илхамышҭуа ахҭысқәа ртәы сзеиҭалҳәон Елиф Аргәынԥҳа.
Ҭырқәтәыла инхо аԥсуааи ҳареи ҳаимадара аус аҟны, жәаҳәарада, аҿар рылша акырӡа аҵанакуеит. Досу иара ихатә лагала ҟаиҵоит. Иара убас, Елифи сареи ҳаиҿцәажәараҟны иазгәалҭеит аԥсуа қыҭақәа ианырҭаауа ажәытә хәмаррақәа шымҩаԥырго. Убарҭ иреиуоуп ампахьшьы хәмарра (ҭырқәшәала - ҳавлу). Сара исыздыруамызт ари ахәмарра аҵакы, уи амаӡа Елиф исзаалыртит.
"Иааикәшаны итәоит зегьы, амҩаԥгаҩ ампахьшьы ырбааӡаны еиқәҳәаланы икуп. Ҩ-хәҭакны еихшоуп агәыԥ. Иаҳҳәап, уажәы ҩыџьа ахьеидтәало, "бызгарц сҭахуп сара сахь" ҳәа даҽаӡәы изҿиҭыр, изызҿиҭыз иааигәа итәоу мап икыр, "дусҭаӡом" иҳәар, мап зкыз агәҭахьы днаганы зегьы ишырбо амҩаԥгаҩ днеины ампахьшьала инапы дасуеит. Убас еиԥш ахәмарра мҩасуеит ампахьшьы ахала иԥытлаанӡа. Ари ахәмарра ҵакыс иамоуп маӡала аӡәы даҽаӡә иахь имоу агәаԥхара аарԥшра. Убас ауп иааркьаҿны ахәмарра аҵакы, сара излаздыруа ала", - дсацәажәон лхы-лҿы еихаччауа Елиф Аргәынԥҳа.
Елиф Аргәынԥҳа излалҳәо ала, сынтәа Диузџьа иаҵанакуа аԥсуа қыҭақәа рахь ицарц гәҭакыс ирыман, аха иҟалаз ачымазараҿкы аамҭала иааннакылеит. Хымԥада, аамҭа бзиа ҟалар, ҩаԥхьа рныҟәарақәа ирыцырҵоит. Ари аамҭа иалагӡаны имаҷым дара зҭаахьоу аԥсуа қыҭақәа, иаҳҳәозар: Ҳалыбеи иқыҭа (Цхьынара) - ԥсҳәааи ахҷыԥсааи ахьынхо, Есмаҳаным, Дилавер ақыҭа, Аҩӡаа рқыҭа, Ефҭениа ақыҭа, хылҵшьҭрала абзыԥқәа ахьынхо.
Елиф Аргәынԥҳа лҵареи лусуреи раамҭа лҽырхаршәаланы аԥсуаа рынхарҭаҩнқәеи, рқыҭақәеи, рыҿцәажәарақәеи ҭылхуан. Хымԥада, уи наунагӡа аҭоурых иаҿахәҳәаганы инхашт. Хаҭала, Елиф илзеиӷьасшьоит лыгәҭакқәа рынагӡараҿы аманшәалара, аизҳазыӷьара, агәалаҟара бзиа. Аргәынаа рҭаацәа рыԥсадгьыл иқәӷьацааит.
Сгәы иаанагоит, лаб Неџьаҭ аԥсадгьыл ахьчаҩ иаҳасабала изку ажәа аҳәара даҽа нҵамҭак аҳәаақәа аҭагӡарагьы сылшап ҳәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.


Аполитикеи, аекономикеи, акультуреи, асоциалтә ԥсҭазаареи ирызку иактуалтәу атемақәа ҳрылацәажәауеит, аимак-аиҿак зхылҿиауа азҵаарақәа шьҭаҳхуеит. "Коӷониаԥҳа лымҩаду"илыцануп ҳаԥсҭазаараҿы иҟалало ахҭысқәа рзы еиуеиԥшым агәаанагарақәа змоу ауаа. Апроблемақәа иаартны ирылацәажәауеит.
Ԥхынгәымза анҵәамҭазы Аԥсны акоронавирустә инфекциа акыр алаҵәара аиуит. Аҿкыра зыхьыз реиҳараҩык амедицинатә усзуҩцәеи урҭ рҭаацәарақәеи роуп.
Аԥсны Аҳәынҭқарра аԥыза-министр Александр Анқәаб дидикылеит Аԥсны иҟоу Урыстәыла аҳазалхратә маҵзура ахаҭарнак Константин Козлов.
Иахьазы Аԥсны авирус роухьеит 98-ҩык, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.


АҞӘА, ԥхынгәы 29 - Sputnik, Сариа Кәарцхьиаԥҳа. Аԥсны Апарламент адепутатцәа руаӡәк COVID-19 идырбалеит ҳәа Sputnik акорреспондент илзеиҭеиҳәеит Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент аиҳабы Валери Кәарҷиа.
"Аҟазауаа рҟынтәи абри аиԥш аинформациа ҳамоуп. Адиагноз шьақәырӷәӷәоуп. Убри инамаданы ҳапланқәа рҽырԥсахит", - иҳәеит иара, иагьазгәеиҭеит рколлега ачымазара аниднагалаз атәы шеилкаам.
Адепутат ихьӡ Апарламент аҿы ирымҳәеит, уи ачымазара змоу дақәшаҳаҭымкәа аларҵәара иашам ҳәа иԥхьаӡаны.
Аԥсны аоперштаб адыррақәа рыла ԥхынгәы 28 рзы акоронавирус зыхьхьоу рхыԥхьаӡара 63-ҩык ыҟоуп. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахахьеит, ҩыџьа рыԥсҭазаара иалҵит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Абар аӡынра ҳааҭагылеит, шәааи игәаҳҭап ари ашықәс аамҭа иазку ажәақәа аԥсышәала ииашаны рҩышьаԥҟара ахьынӡажәдыруа.
АУН "Аӡыканал" аремонттә усурақәа мҩаԥнагараны иҟоуп Аҟәа, Арӡынбеи Ажәанбеи рымҩақәа рҟны, нанҳәа 12 аҽны.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 148-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 50-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥснытәи ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи рахь рыдкыларазы арзаҳалқәа нанҳәа 20 инаркны рынашьҭра алшоит.


АҞӘА, нанҳәа 16 — Sputnik. Аахыҵ Уаԥстәыла Акадеттә школ аҵаҩцәа ареспублика ирнаҭаз афинанстә цхыраарала Аԥсныҟа жәамш ҳәа ԥсшьара иааит. Абри атәы аанацҳауеит Sputnik Южная Осетия арратә пресс-маҵзуҩы Инга Чехоева лажәақәа ҵаҵӷәыс иҟаҵаны.
Аахыҵ Уаԥстәылантәи Аԥсныҟа ԥсшьара иааит аҵараҟны алҵшәа бзиақәа аазырԥшыз, ареспубликатә олимпиадақәа рҟны аиааира згаз ахәыҷқәа еиҭымцәа.
"Акурсантцәа рзы еиҿкаахоит аныҟәарақәа. Асасцәа рҭаараны иҟоуп: Аботаникатә баҳча, Амҳаџьырцәа рбаҟа, Афонтәи аҳаԥы, аӡиа Риҵа", - лҳәоит Чехоева.
Акурсантцәа мҩаԥылгоит Акадеттә школ ааӡаратә усуразы аҟәша аиҳабы Неиа Цховребова, ахәыҷқәа ирхылаԥшуа амедицинатә усзуҩы.
Ахәыҷқәа рыԥсшьара еиҿкаауп Аахыҵ Уаԥстәыла Атәылахьчара аминистрра аԥаразоужьрала.
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Амҳара — ари аҩны инацәыхараны, еихагылакны иҟоу, уадак змоу хыброуп. Жәытә-натә аахыс уи здыргылоз ҿыц еибагоз арԥыси аԥҳәызбеи рзы акәын. Амҳараҟны, аҭаца мызкы иназынаԥшуа дыҟан, анаҩс лхаҵеи лареи анеишьцылалак, ииасуан аҩнду ахь.
"Амҳара аргылара знапы ианырҵоз зымшьҭа бзиаз, згәы цқьаз, ҭаацәала еиқәшәаз иакәын. Иара инапала, абнараҟны илхны иааигон акациа, анаҩс ихала аки-аки еиқәҵо, ахыбра ичаԥон. Аус ахьынӡаиуаз дныҳәа-ныԥхьон, "аизҳареи ахажәаареи ҟалааит" ҳәа", — еиҭалҳәоит апоетесса.
Амҳара ашәхымс уахьаахыҵуаз, арыӷьарахь ала икнарҳауан аԥхьарцеи, аҿырпыни. Уигьы асивмолтә ҵакы аман, еибаго рыԥсҭазаара ашәа хаа еиԥш имҩаслааит ҳәа.
Амҳара — аԥхашьареи, апатуеиқәҵареи, аламыси ирыцкарын.
Аҭаца ашҭа данааҭаргалалак иаразнак амҳарахьы днаргон. Уахь аԥсшәа ларҳәарц инеиуазгьы агәакьацәа ракәын.
Лара быжьҩык аҩызцәа лыцын. Аҭаацәара аԥызҵаз рныҳәаразы, амҳарахьы днеиуан зажәа ҟәышыз, зымшьҭа бзиаз абырг.
"Ачара анырулак, адырҩаҽны, аныҳәаҩ "Ажьаҳареи", "Адәныҟәеи" ҳәа аҭаца дыҿиарц, ԥырхага лмоурц, аԥсы дылхьымԥшырц азы дылныҳәон. Уи нахыс, амаҵурҭахь дааиуа далагон. Аха лхы шьҭыхны аӡәгьы диҿаԥшуамызт. Лыԥшәма иакәзаргьы, ахҭырԥа ма ихаз ахылаԥа илахь иҭаршәны акәын ишыҟаз. Дара реизааигәахара иацәыԥхашьон. Аха ари зегьы ԥсҭазаароуп", — ҳәа инаҵылшьит ажәабжьҳәаҩ.
Амҳара иацыз аԥшӡареи апатуеиқәҵареи инаваргыланы, иахылҿиаахьеит имаҷымкәа агәнаҳарақәагьы. Иҟалахьеит, аҭаца уахынла амҳарахьы дышцоз, алашьцараҿы акы даршәаны, "шәсыцхраа" ҳәа дамаԥхашьаны анҿылымҭ, лгәы ԥжәаны лыԥсҭазаара даналҵхьоугьы.
Белла Барцыцԥҳагьы иаҳзеиҭалҳәеит амҳараҟны иҟалахьоу, лара илаҳахьоу ахҭысқәагьы.
"Ԥҳәызбак, ҩыџьа аиҩызцәа бзиа деицырбозаарын. Ачара ауха, ашьыцра иамҽханакыз арԥыс, иҩыза аҩы даршьны, иара ихаҭыԥан амҳараҟны даннеихьоугьы ҟалахьеит ҳәа саҳахьеит. Хымԥада, уи арыцҳара дуӡӡа ахылҿиаауан. Иара убас исаҳахьеит, аԥҳәызба бзиа илбоз иакәымкәа ҽаӡәы даницца, лгәы иаԥшәымаз илыдиныҳәаларц даннеи, лхаҵа зегьы еилкааны, "слыламкьысӡеит, дыцқьоуп" ҳәа наиаҳәаны, диҭаны данишьҭхьоугьы, мамзаргьы згәаҵа абзиабара кылнаблааз, аха иҩыза далызхыз аԥҳәызба "иахьанахыс, башьа соуп" ҳәа анлеиҳәахьазгьы", — лҳәоит апоетесса.
Асовет Еидгыла анышьақәгыла, ари ажәытә ҵас ԥшьаала иҿыцәаауа иалагеит, иахьатәи ҳаамҭазы зынӡагьы еиқәымхеит. Аха зегь акоуп, ажәлар рыпсихологиаҿы инхеит, аҭаацәара ҿыц аԥызҵо рзы, аҩнаҟны иреиӷьу ауада алхра, аҩнымаҭәа аахәара, аиҿкаара, арԥшӡара.
Есма Ҭодуа, Sputnik
Аханатә ажәытәӡатәи аԥсуаа рабџьарқәа иреиуан иҵарыз анҵәамҭа змаз алаба. Ашьҭахь, аиха анцәырҵ инаркны аихатә ҵаргәа аҭаны аҟаҵара иалагеит – алабашьа ҳәа ззаҳҳәо.
Алабашьа ашьха ихалоз хархәагас ирыман, уи ашәарыцацәеи ахьчацәеи рыԥсҭазаара иузаҟәымҭхоз мҩанызан. Ашьха ианаҿысуаз ицхыраагӡан иахьрымаз адагьы абџьарсгьы рхы иадырхәон. Уи инаҷыдангьы, алабашьа ахаҿы ашәақь нықәҵаны ахысразы рхы иадырхәон, ҵаргәас ирыман. Ҳәамҭак ишаҳәо ала, ашьха абнаршәырақәа рҿы иҟьалаз илабашьа иаԥхьа инарсны даназҵаа имҩа абаирхара ҳәа, илабашьа абна дызлалҵыша аганахь инкашәеит, убри алагьы абна дылнагеит.
Алабашьа абыргцәа, ахатәрақәа ҳәа ззырҳәо, зажәа ԥхылнадо ратрибут хадақәа иреиуоуп. Еиуеиԥшым аусқәа реилыргараан, аӡбарақәа раан, аизарақәа рҿы илабашьа адгьыл иныҵарсны иаарылагылаз зегьы ҿымҭкәа изыӡырҩуан иажәа далгаанӡа. Ари аганахьала акыр иҟазшьарбагоуп Миха Лакрба иновеллақәа руак: аизараҿы аҭаҳмада илабашьа нарсны ацәажәараз дахьыҩагылаз, илабашьа аҵарыра иган аҿы игылаз арԥыск ишьапы иалалазаап, аха "ҟыт" имыргакәа иажәа далгаанӡа дагьымҵысит, ишьапы ашьа алыжж ацара ишаҿызгьы.
Аԥсуаа ирҳәоит алабашьа "абызшәа" амоуп ҳәа. Уи знапы иаку ишыҵаирсуа, иахьынаирҳәуа-иахьааирҳәуа ала иара аԥшәма иҟазшьеи игәҭаки аанарԥшуеит. Ииашахәҵәаӡа адгьыл иҵарсны иргылоу алабашьа асемантикатә ҵакыла адунеи аиҿкаара алагамҭа аанарԥшуеит. Ҩ-жәлантәык реинраалараан аиҳабы илабашьа ажәада ицәажәон: иаҳҳәап, уи ашьшьыҳәа, дмыццакыкәа адгьыл иныҵаирсзар, "аццакра аҭахӡам, иазхәыцтәуп" ҳәа ҵакыс иаман. Ус акәымкәа, алабашьа аҵарыра, инарнааны аганахь ирхазар, "ари хыда цәажәароуп шәызҿу, баша сшәырааԥсоит" ҳәа аҳәон. Иара убас алабашьа ахаҿы имашьхәылҵ нықәҵаны днагылар, иҵаргәаны иҟаиҵар – аригьы "аамҭа агара шәаҿуп, аус ырццактәуп шьҭа" ҳәа игәы иҭаз ааирԥшуан, убри алагьы аицәажәара иалахәыз дырныӡбон, рус ацашьа шигәамԥхоз ааирԥшуан. Алабашьа аҿы адәылҵырҭа аганахь ахы ирхар, "ҳус ҟаҵоуп, шьҭа ҳдәықәышәҵа" ҳәа аҳәон алабашьа абызшәа.
Ҳаамҭазгьы имаҷым алабашьа ныҟәызго, забацәа ирҭынханы измоу, аха иахьа уи иаҳа аԥсуа еибыҭашьа иацу аелементқәа ируакуп, рԥшӡагас иҟоуп, иара аҵакы ацәымӡыцкәа, зегьы еилыркаауа ишыҟоугьы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Игәашәҭахьазар, аԥсуаа ҳажәаҳәаҿы инарҭбаан ахархәара раҳҭоит ажәеицааирақәа "уи зегь шьцылароуп", "узышьцылаз узаҟәыҵуам", иара убас иахәҭоу аҭагылазаашьаҿы ахархәара азыруеит ажәаԥҟақәа "Ашьцылара бааԥс идыршо ашаха иаҩызоуп, есымша иацлоит", "Ашьцыларақәа раԥхьа иласуп, ианулаҽ – ихьанҭахоит".
Аиашаз, ауадаҩрақәа зцу ауаҩытәыҩса иԥсҭазаараҿы изцәырҵырц алшоит ԥыла-ԥгала имоуа дымҩахызҟьарц зылшо ашьцыларақәа, аграқәа.
Грак, шьцыларак зыцрамсыц ауаҩы иԥшаара уадаҩуп, аха зегь реиҳа ихадароу аԥырхага узҭо ашьцылара шҵоурам дырны аҿагылароуп.
Наџьнатә аахыс аԥсҭазаара иацыз шьцылара бааԥсқәоуп уҳәар алшоит: инамыцхәу арыжәтә, аашьара, аҭаҭын ахара, акаҷбеира уҳәа.
Зыхьӡ ҳҳәаз ашьцыларақәа рықәыӡбара, рҵәылхра зныԥшуа аԥсуа жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа уԥымлар залшомызт. Ԥҳьаҟа урҭ ҳрызхьаԥшып.
Аашьара зегь реиҳа ижәытәу шьцылара бааԥсуп. Аашьароуп егьырҭ иацааиуа ашьцыларақәагьы зырҿио. Аашьаҩ дахьугалакгьы, аус ихы злахигаша дашьҭоуп, иара изы зны мышныҳәоуп, зны мышӷьарсуп. Арахь аҽхәарагьы илоуп, цқьа изыҟамҵо, иҟаимҵарц ииҭаху акы иахароушәа уирбоит, даҽазных даҽа ҿыҵгак иԥшаауеит. Аашьара иазку ажәаԥҟақәас иалукаарц алшоит: "Аашьаҩ иныҳәақәа рацәоуп", "Аашьареи ахәышҭаареи еишьцәоуп", "Аашьаҩ иҿырҳасрала дудыруеит", "Аашьаҩ ақалмышь аниба - дадтәалт, ачашә аниба - дадиалт", "Аашьаҩ нхан дымҵызар иҭахуп, крыфан – ддаузар", "Аашьаҩ иҿаҵа зегьы иреиҳауп".
Иҟоуп аԥсуа жәлар рҳәамҭа цҳафырк ари ашьцылара бааԥс ҟалашьас иаиуз ҳзеиҭазҳәо. Ҳазааҭгылап уи:
Иҟан хҩык аишьцәа. Даара иаашьон, иахьтәоугьы изгыломызт. Иагьарааны иубаргьы аҳа ашьапы иҵаианы ицәан.
Ус ишыҟаз, ҽнак зны руаӡәк дахьышьҭаз ииулак илақәа аахитын аҳа дҩаҵаԥшит:
– Шьири, цәгьала иҳа бзиазаап! – иҳәеит.
– Шьири, иааганы иҳамандаз! – иҳәеит аҩбатәи.
– Ҳаи, аҳәара злашәылшозеи! – иҳәахт ахԥатәи.
Ус ишааиуаз, аашьара икны иагоз аишьцәа рыҩны амца акит. Ҩыџьа уа илалаблы ицеит. Аӡәы даанхеит. Убри ихылҵыз роуп иахьатәи аашьацәа зегьы рҳәоит.
Ажь ааӡареи аҩыҟаҵареи аԥсуа иԥсҭазаара иахәҭакуижьҭеи акрааҵуеит. Уимоу, ачеиџьыка иузаҟәыҭхом арыжәтә. Аныҳәарақәа, ачара, аԥсра-абзара ухаҿы иузаагом зегьы ирыцку арыжәтә ада.
Аԥсуаа ҳкультуратә ҭынха иагәылҷчаауа Нарҭаа ирызку аепос уаназхьаԥшуа, аҳәамҭақәа рҟнытә еилыхха иубоит Нарҭаа даара аӡахәа иахӡыӡаауа ишырааӡоз, рбаҳча шырацәаз, аҩгьы меигӡарахда ишҭарҭәоз. Нарҭаа рахьтә аҩыҟаҵара дазҟазан Нарҭ Хнышь. Ҩымаҭәас Нарҭаа иныҟәыргоз ҳаԥшьан. Нарҭаа рҳаԥшьақәа рацәан, аҩгьы рҭабзиахон. Урҭ аҳаԥшьақәа ирыман рхатәы хьыӡқәа: Ҩаӡамакьаҭ, Аҩаӡакьаҭ, Агӡакьаҭ, Хьамхәа уҳәа убас егьырҭгьы. Арҭ аҳаԥшьақәа зегьы иреиҳан Ҩаӡамакьаҭ. Иара Нарҭаа рӡаагага ԥҳалқәа фышә акуан. Ҩаӡамакьаҭ инахагыланы иқәыз ииҳәаз наигӡар акәын.
Аха ишааиуаз акәымкәа, аишьцәа утәы-стәы нарыбжьалан, аҳаԥшьа рзеимакырахеит. Аимак-аиҿак згәы кыднахыз Нарҭ Сасрыҟәа "ҳаимак зхароу уара уоуп, уҟамзар, еимактәы ҳауамызт" иҳәан, Ҩаӡамакьаҭ анышә иҩыҵхны ианиршә, ашьхақәа ирхыууаан Аԥсны агәаны икаҳаит. Ҩаӡамакьат ахьынкаҳаз иԥыххаа ицеит. Аҳаԥшьа агәаӷьқәа ҭан. Аҳаԥшьа анԥҽы, ажьгәаӷьқәа бӷьыжәаан, Аԥсны иахьабалак иқәԥсеит. Агәаӷьқәа ахькаԥсаз аӡахәа рхылҵт. Урҭ ирҿалаз ажь Нарҭ рыжь ҳәа иашьҭалт, аха нас, Нарҭаа репос аҿы ишаҳәо ала, уи ажәла ыӡт, ианыӡааит.
Аԥсуа изы аҩы ус баша ақьафҟаҵара иатәымызт, уи, жәаҳәарада, иҷыдоу культуран. Аԥсуаа реилкаараҿы "арыжәтә ужәыроуп, иара уамжәроуп". Арыжәтә мыцхәы зҽадызцалоз ауаҩы еснагь пату иқәмызт. Арыжәтә аҟазшьа аазырԥшуа ажәаԥҟақәоуп: "Арыжәтә ахьыҩналаз амаӡа дәылҵуеит", "Арыжәтә гра хтыгоуп", "Арыжәтә амаӡа азыҵәахуам", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз иажәа нҵәара ақәым", "Арыжәтә мыцхәы зжәыз ибз мыцхәы аҳәоит", "Арыжәтә ркәашагоуп, амцхә – блаҟьагоуп".
Ауаҩы илоу аҟазшьақәа зегьы реиҳа иҿаасҭоуп акаҷбеира. Акаҷбеира зцәа иалалаз, кажьшьа имаӡам – шьцылара бааԥсык иаҩызоуп. "Акаҷбеи агәыр ахьалеиҵо аиха алихуеит", "Акаҷбеи игәыла ичарагь дахыбаауеит", "Акаҷбеи ухы аҟара урбаны, ула аҟара уиҭоит", "Акаҷбеира ауаҩы иԥсы арцәгьоит" - акаҷбеи адунеи зегьы иара ихифауашәа, дзырҭәыша шыҟамло ауп иҳарҳәогьы арҭ ажәаԥҟақәа.
Акаҷбеира иахҟьаз ахҭыс аанарԥшуеит Очамчыра араион, Гәыԥ ақыҭан, Аџьамҽыӷра аҳаблан иҟоу аӡиа Папанҵҟәыр иахҳәаау алегенда. Папанҵҟәыр ҳәа изышьҭоу аӡиа ахьыҟоу ажәытәан нхарҭа ҭыԥны иҟан. Уа амал рацәаны измаз апап ԥсыцәгьак иҭаацәеи иареи нхон.
Ҽнак амхырашәаразы ауааҳә иун, ицхыраацәа рацәаҩны еизигеит. Ашьыбжьон акрырҿаҵара аамҭа анааи, аҳәа ырҟааны ала рзишьит.
Ауааҳәцәа апап имаҳәгьы дрылазаарын (вариантқәак рҟны иуԥылоит иԥҳа бзиа илбоз, мамзаргьы дҳәаны дзызтәаз арԥыс дрылан ҳәа). Шьыбжьон аишәа инадтәаланы акрыфара рнапы надыркуан еиԥш, апап иӡӷаб ачамгәыр ианҵаны ашәаҳәара далагеит "аҳәа ырҟааны, ала зшьыз" ҳәа. Ари змааназ еилызкааз амаҳәи ауааҳәцәеи аишәа иахыҵны идәықәлеит. Ауааҳәцәа ашҭагь инҭыҵит, адгьыл ааимыҩрын, апап инхарҭа, иҩны, иашҭа-игәара зегьы ҩҭабга ицеит.
Апап иԥҳа лхаҵа дишьҭалан, дыҩны ддәықәлазаап сихьӡоит ҳәа, данихьӡа аамҭазы лхаҵеи лареи рыбжьара адгьыл еиҩԥан, ларгьы дагеит, иара дынхеит. Аха иҟоуп амаҳә иԥҳәысгьы далигеит ҳәа ҳазҳәо алегенда авариантқәа.
Абас акаҷбеира иахҟьаны апап дшынҭаацәаныз, инхарҭагьы иаргьы нҭабга ицеит.
Арҭ аҳәамҭақәа шаҳаҭра руеит ауаҩытәыҩса адунеи дықәнаҵы цәаҩас илоу ашьцылара бааԥсқәа иԥсҭазаара ԥырхага арҭар шрылшо, урҭ аҽрыдцалара мап шацәктәу, риааира шаҭаху.
АҞӘА, нанҳәа 10 - Sputnik. Минск иаанкылаз урыстәылатәи ажурналист Семион Пегов азинеилагаҩцәа ахьҭаркуа Ацентр аҟынтә доушьҭуп, абри атәы аанацҳауеит Sputnik Беларусь Telegram-канал.
Белоруссиа иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ адырра ҟаиҵахьан, Семион Пегов аҩаша аҩныҟа дхынҳәырц шилшо.
Белоруссиа алхрақәа мҩаԥысит нанҳәа 9 рзы. Алхырҭатә ҭыԥқәа шадыркызҵәҟьа, Минск зиншьаҭада аҿагыларатә акциақәа ирылагеит Белоруссиа ақалақьқәак рҿы.
Ажурналист Семион Пегов Минск дааныркылеит нанҳәа 9 ауха. "Комсомольская правда" арратә корреспондент Александр Коц иӡыригеит
Пегов дшааныркылоз акадырқәа.
Белоруссиатәи амчрақәа рахь ааԥхьара ҟалҵеит RT, МИА "Россия сегодня" рредактор хада Маргарита Симониан. Лара Белоруссиа аиҳабыреи ҷыдала Александр Лукашенкои рахь ааԥхьара ҟалҵеит Семион Пегов дызлоу иаанкылоу ажурналистцәа рхы иақәиҭыртәырц.
Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла Белоруссиа амчрақәа рахь ааԥхьара ҟанаҵеит Минск имҩаԥысуаз аҿагыларатә акциақәа раан иаанкыло ажурналистцәа рхы рақәиҭтәразы.
Семион Пегов – апоет, урыстәылатәи афедералтә телеканалқәа рырратә корреспондент, апроект WarGonzo аиҿкааҩ. Диит 1985 шықәса рзы. Иҩымҭақәа кьыԥхьын альманахқәа "Под часами", "Персона", "Современники". Пушкин ихьӡ зху афестиваль "С веком наравне-2008" алауреат, ашәҟәыҩҩцәа ҿарацәа р-Форум "Липки-2011"алахәыла. Семион Пегов 2008 - 2013 шықәсқәа рзы Аҟәа, ателекеилахәыра "Абаза-ТВ" аҟны аус иуан, "Нужная газета", "Чегемская правда", "Новый день" иҩымҭақәа ркьыԥхьуан.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Леонид Иури-иԥа Ӡаԥшьба, амилициа аинрал-маиор, диит ажьырныҳәа 1, 1961 шықәсазы Гәдоуҭа араион Бармышь ақыҭан. 1979 шықәса инаркны 1981 шықәсанӡа араатә маҵура ихигон Асовет аррра аҿы. 1981 шықәса инаркны 1983 шықәсанӡа аҵара иҵон Чебоксартәи амилициа ашкол ААР (МВД) СССР аҿы.
1983 шықәса инаркны 1991 шықәсанӡа аус иуан Томсктәи УВД облисполком аҿы еиуеиԥшым амҵурақәа рҿы. 1988 шықәса инаркны 1991 шықәсанӡа аҵара иҵон Омсктәи академиа ААР (МВД) СССР аҿы. 1991 шықәса инаркны аус иуан Аԥсны ААР (МВД) АССР еиуеиԥшым амаҵурақәа рҿы.
Цәыббрамза 1993 шықәса инаркны Аԥсны ААР (МВД) аоперативтә ҟәша аиҳабыс дарҭеит.
Жьҭаарамза 1993 шықәса инаркны Леонид Ӡаԥшьба Аԥсны Аҩныцҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩыс аусура далагеит, иара убри аамҭазы Аҟәа ақалақь аҩныцҟатәи аусқәа рнапхгараҿы аиҳабыс аус иуан.
Аԥсны Ахада Владислав Арӡынба иусԥҟала ԥхынгәы 10, 1996 шықәса рзы Леонид Ӡаԥшьба даҭоуп Аԥсны ашәарҭадара Аусбарҭа ахада ихаҭыԥуаҩыс.
2002 шықәса инаркны 2010-нӡа – Аԥсны ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистр актәи ихаҭыԥуаҩыс.
2007 шықсазы – Аԥсны ашьапылампыл Афедерациа ахадас дыҟан.
Цәыббрамза 22, 2010 шықәсазы Аԥсны ахада иусԥҟала Леонид Ӡаԥшьба даҭоуп Аԥсны аҩныцҟатәи аусқәа рминистрс.
Жьҭаарамза 20, 2011 шықәсазы Леонид Ӡаԥшьба имҵура аҿынтә дцеит.
Ԥхынгәымза 2014 шықәсазы Аԥсны ахада иалхрақәа раан кандидатс дыҟан.
Даур Вадим-иҧа Ақаҩба хәажәкыра 15, 1979 шықәса рзы Аҟәа ақалақь аҿы диит.
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, "Азиндырратә" факультет далгеит (азанааҭ – "адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара"). 1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аҧсны Ахаҭарнакра аҿы абжьгаҩ.
2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аҧсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.
2005-2006 шш. – Аҧсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.
2006-2010 шш. – Аҧсны адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыҧуаҩ. 2010-2011 шш. – Аҧсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы. 2011 ш. – Аҟәатәи иаарту аинститут аҿы азанааҭдырра "Жәларбжьаратәи азин" ала алекциақәа дрыҧхьон.
2012 ш. лаҵарамза инаркны абҵарамза аҟынӡа – Аҧсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы. 2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икоммерциатәым Афонд "Институт Евразийских исследований" анаҧхгаҩы ихаҭыҧуаҩ. 2013-2014 шш. – Аҧсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа анаҧхгаҩы иабжьгаҩ.
2013 ш. (абҵарамза) – Аҧсны Жәлар Реизара-Апарламент аиҳабы иабжьгаҩ. Абҵарамза, 2014 ш. инаркны – Аҧсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабыс аус иуан.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иҭижьыз Аусҧҟа инақәыршәаны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу I акласс Ахаҭарнак ҳәа адипломатиатә ранг ихҵоуп. "Жәларбжьаратәи аимадара аҿиара аҿы илагала ду азы" ҳәа адыргаҷа, иара убас егьырҭ аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа ианашьоуп. Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахәыҷқәа драбуп.
Афашизм иаҿагыланы иқәгылеит Аԥсны аԥацәеи аԥҳацәеигьы. Аӷа Аԥсны аҳәаақәа дырзааигәахо даналага аҽыхьчаратә рӷәӷәарҭақәа рыргылара хацдыркит. Иаԥырҵеит анырҵәаратә батальонқәа.
1942 шықәса, нанҳәамзазы аӷа иааникылеит Клыхәра, Марыхә, Санчара ахыҵырҭақәа. Нанҳәа 27 рзы ақыҭа Ԥсҳәы. Амшын иахьаԥныз ахагьежьра иалагеит Аҟәа абомбақәа алазыжьуаз аҳаирпланқәа.
1942 шықәса цәыббрамзазы 46-тәи, аинрал Леселиӡе напхгара зиҭоз ар ажәылара иалагеит. Анемец гәыԥ "эдельвейси" Р. Губази М. Сабашьвилии напхгара зырҭоз Гәдоуҭатәи абатальон аибашьцәеи реибашьра иалҵшәаны Ԥсҳәы ахы иақәиҭхеит. 1943 шықәса алагамҭазы аӷа Аԥсны аҳәаақәа дрыдцан.
Тҟәарчал арацәаҵхыҩцәа, ақыҭанхамҩа аусзуҩцәа, ажәлар зегьы афронт иацхраауан. Еизыргон аԥара абџьар азы. Убас еизгаз аԥарала иргылан акатер "Комсомолец Абхазии", атанктә колонна "Колхозник Грузии", аҳаирпланқәа "Осоавиахимовец Абхазии".
Атеплоход "Абхазия" аибашьраан асанитартә хәҭа амаҵ азнауан. 1943 шықәса рзы аӷа ибомба анақәҳа, иӡааҟәрылеит.
Аԥснытәи аибашьцәа фырхаҵарыла ирыхьчон рыԥсадгьыд ду — СССР. Дара еибашьуан Брестктәи абааҿы, Кавказ, Москвеи Ленингради рымҵаҿы, Новоросииск, Одесса. Ахы иақәиҭыртәуан Европа.
55 нызқьҩык Аԥсны иалҵыз аибашьцәа рҟынтәи 15 500-ҩык милаҭла иаԥсыуаан. Уи иартәон Аԥснытәи аибашьцәа рҟынтәи 28%. 17 нызқьи 430-ҩык рыҩныҟақәа ихнымҳәӡеит. Ҩеижәи ҩыџьаҩык ирыхҵоуп ахьӡ ду Асовет Еидгыла афырхаҵа.
"Ҿыц иргылоу Гагратәи актәи ашкол ҳаҭаан игәаҳҭеит, уи ашәқәа раартразы иагу ыҟоуп, аха ари аамҭа иалагӡаны аусқәа хыркәшахоит. Иара убас иаҭаан ахәыҷбаҳча, иара акапиталтә ремонт азун, аха ашҭаҿы иагу ыҟоуп, уи анагӡаразы адгылара шауа атәы ҳәан. Иааиуа амчыбжь азы ахәыҷқәа рыдкылара ҳалагоит, иахьа уажәраанӡа араион аҿы ахәыҷбаҳчақәа еиуеиԥышм амзызқәа ирхырҟьаны аус руӡом. Арыцхә 20 рзы ахәыҷбаҳчақәа раартразы аҭагылазаашьа ҳауп ҳәа ҳгәыӷуеит. Хшыҩзышьҭра ааҭан иаԥсыуам ашколқәа рҿы аԥсуа бызшәа дырҵаразы аметодика", - ҳәа еиҭалҳәеит Ажьиԥҳа.
Гагра араион аҵара аҟәша аиҳабы еиҭалҳәеит араион аҿы зҭагылазаашьа уадаҩу ашколқәагьы шыҟоу.
"Урҭ руак - Цандрыԥшьтәи аҩбатәи абжьаратә школ ауп, уаҟа 350 инареиҳаны аҵаҩцәа аҵара рҵоит. Аӡымҩангагақәа зынӡагьы инагаӡам, уажәы аҿкы аан ишьақәыргылоу аԥҟарақәа рықәныҟәара даара иуадаҩуп, араион ахадара ҳақәдыргәыӷит ари азҵаара аӡбара адгылара шаиуа ҳәа. Ашкол аартразы иахьӡом, аха мызкы-ҩымз иалагӡаны аусурақәа нагӡахап ҳәа агәыӷра ҳамоуп. Иара убас аҭагылазаашьа уадаҩуп Пицундатәи аурыс школ аҿы, уаҟа аҵара рҵоит 400-ҩык, ашкол ҩ-сменак рыла аус ауан. Аҿкы аҽацәахьчаразы аԥҟарақәа инарықәыршәаны ҩ-сменак зынӡа иаҟәыхтәуп, ари азҵаарагьы ӡбашьак аиуп ҳәа ҳгәы иаанагоит", - ҳәа еиҭалҳәеит Ажьиԥҳа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, абҵара 12 – Sputnik. Аԥсны аиустициа аминистр лзы Аусԥҟа анапы аҵаҩын иахьа, абҵара 12 рзы. Абри атәы аанацҳауеит ахада иофициалтә саит.
Аусԥҟаҿ иаҳәоит:
"Аԥсны Аҳәынҭқарра аиустициа аминистрс дҟаҵазааит Марина Шалуа-иԥҳа Ԥлиаԥҳа".
Аԥсны Аҳәынҭқарра Аиустициа аминистр Марина Шалуа-иԥҳа Ԥлиаԥҳа диит 1968 шықәса, нанҳәамза 19 рзы Аҟәа ақалақь аҟны
1985ш. – Аҟәатәи абжьаратә школ №17 аушьҭымҭа
1990ш. – Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет аҭоурых-зинтә факультет далгоит
1991-1993шш. – Аԥсны Ахәаахәҭра аминистрра аиурист хада
1993-1995шш. – Аԥсны Аҳәынҭқарра аҳәынҭқарратә мазареи ахатәтәреи рнапхгараҭаразы аҳәынҭқарратә еилакы аиурист
1995-2005шш. – Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа аекономикеи азини рыҟәша азинтә зҵаарақәа рсектор ареферент, ареферент аиҳабы, аиҳабы
2002-2005шш. – Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭарнак Жәлар Реизара-Апарламент аҟны
2005-2010шш. –азинтә зҵаарақәа рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Актәи Ахада ицхырааҩ
2010-2014шш. – Аԥсны Аҳәынҭқарра Актәи Ахада Ифонд ахантәаҩы ицхырааҩ
2014 шықәса инаркны иахьанӡа – Аԥсны Аҳәынҭқарра Аиустициа аминистр
Уаанӡа Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада Рауль Ҳаџьымба министррақәаки ҳәынҭеилакқәаки рнапхгаҩцәа раҭаразы аусԥҟақәа инапы рыҵаиҩхьан.
Убас, жьҭаарамза 31 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Аԥсны Аҳәынҭқарра Акультура аминистр Ельвира Арсалиаԥҳа лзы Аусԥҟа инапы аҵаиҩит. Аԥсны Аҳәынҭқарра Агәабзиарахьчареи асоциалтә еиқәыршәареи рминистрс дҟаҵоуп Ҭамаз Ҵахнакьиа. Аԥсны Аҳәынҭқарра Адемографиеи арепатриациеи рминистрс даҭоуп Беслан Дбар.
Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩыси Афинансқәа рминистрси дҟаҵоуп Џьансыхә Нанба. Ареспублика ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистрс – Даур Кәырмазиа.
Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрс – Лев Кәыҵниа.
Аԥсны Аҵара аминистрс – Адгәыр Какоба.
Аԥсны Атәылахьчара аминистрс ихьӡ ҳәоуп Мираб Кьышьмариа. Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс дҟаҵоуп Гарри Аршба, Адәныҟатәи аусқәа рминистрс - Даур Ақаҩба.
Уаанӡа атәыла ахада Рауль Ҳаџьымба Аԥсны аԥыза-министрс Бганба Валери иҟаҵараз аусԥҟа инапы аҵаиҩхьан, аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩыс деиҭеит Даур Аршба.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥыза-министр Аԥсны аиҳабыра реиҭеиҿкаараз ақәҵара инапы аҵеиҩит
АҞӘА, цәыббра 25 – Sputnik. Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара апресс-маҵзураҿы ииашам ҳәа ахырҳәааит Аԥсны ашколқәа зегьы рҟны цәыббра 25 инаркны жьҭаара 16 рҟынӡа акарантин аларгалоит ҳәа уаанӡа АИХқәа рҟны ицәырҵыз аинформациа.
"Аминистрцәа Реилазаара акәым, Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб акәым ашколқәа рҟны аҵаратә процесс аанкыларазы азҵаара иалацәажәомызт, аӡбамҭа ҳәагьы акгьы рыдрымкылацт", - ҳәа аанацҳауеит Аминистрцәа Реилазаара асаит.
Акоординациатәи аоперативтәи штабқәа иааиԥмырҟьаӡакәа ичмазаҩхази згәы бзиахази ауаа ирыцклаԥшуеит, иара убасгьы аҵара аусҳәарҭақәа рҟны ачымазара зыхьыз рхыԥхьаӡара гәарҭоит ҳәа аарыцҳаит Аминистрцәа Реилазаара апресс-маҵзураҿы.
"Аиҳабыреи акоординациатә штаби ирыдыркыло аофициалтә ӡбамҭақәа зегьы Аминистрцәа Реилазаара аофициалтә саит аҟны иҟалоит", - ҳәа азгәарҭеит апресс-маҵзураҿы.
Уаанӡа цәыббра 25 ахәылбыҽха Агәабзиарахьчара аминистрра апресс-маҵзура Аԥсны асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик адырра ҟалҵеит атәыла ашколқәа зегьы рҟны жьҭаара 16 рҟынӡа акарантин алагалахоит ҳәа.
Скорик ишылҳәаз ала, ари аҩыза аӡбамҭа атәыла аиҳабыра иаднакылеит Агәабзиарахьчара аминистрреи Асанитартә епидемиологиатә маҵзуреи иҟарҵаз абжьгарақәа инрықәыршәаны.
"Аҵара апроцесс цоит араион 29 школ рҿы, иара убас ахәыҷбаҳчақәа фба рҿы. Акласстә уадақәа ҳарзҩыдоит, ашәқәа, аԥенџьырқәа аартны аԥша ҩнадырсуеит, арҵаҩцәа асабрадақәа ныҟәыргоит. Ашоурашәагақәа ҳамоуп, зегьы ршоура гәаҭаны аклассқәа рахь иҩнаҳҵоит. Иахьатәи амш азы 450-ҩык ахәыҷқәа ныҟәаӡом ашколқәа рахь еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны. Иара убас иҳамоуп ичмазаҩцәоу арҵаҩцәа. Уи Гәдоуҭатәи актәи абжьаратә школ аҟнытә рҵаҩык, аҩбатәи ашкол аҿы хҩык арҵаҩцәа, Приморсктәи абжьаратә школ аҿы - аӡәы. Класск аужьны иҳаман актәи ашкол аҿы аҿкы чымазара иахҟьаны, аха урҭгьы шьҭа иҭыҵуеит. Аҵаҩцәа рыбжьара макьана аӡәгьы дычмазаҩымхацт. Арҵаҩцәа рыԥсахуеит егьырҭ арҵаҩцәа, аҵара процесс аҿы аиԥҟьара ҳәа акгьы ыҟаӡам", - еиҭалҳәеит Барцыцԥҳа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Атәылауаҩи аиҳабыреи: Ҭаркьылԥҳа ачымазара ҿкы аан Аҟәатәи ашколқәа рҭагылазаашьа атәы


Шықәса 50 раԥхьа ақыҭаҿы атәанчаҩы иԥара аҩныҟа иааигон аԥошьҭаныҟәгаҩ. Санду илоуаз 20 мааҭ ракәын, лара аџьамыӷәа илхылгахьаз ала иҵегь еиҳазар акәын, аха усҟан атәанчахә ду зауаз рацәаҩымызт, зегь еиҟаран. Ус акәзаргьы, 20 мааҭ иалшозгьы маҷмызт: Москванӡа аԥырра 25-ҟа мааҭ ракәын иагоз, убри аҟынтә нанду лтәанчахәы аҩны "еиҽырбоз" ҳрацәаҩын.
Исгәалашәоит, лтәанчахәы аамҭа анааиуаз аламҭалазы, сҳәатәхаҵаҩха сшыҟалоз, лҿы иааҭшәоз зегь насыгӡон, избанзар издыруан, илоуаз аԥара аҟынтә саргьы ак шсаӡоз. Ахәыҷқәа ҳрацәаҩын, нанду лԥара лнапаҿы ианлоулак, иара уа ашҭа дшықәтәаз ианылшоз ыҟан. Ҳара ҳзы уи ныҳәан.
Аамҭа ԥхьаҟа ицеит, аԥсҭазаара еиӷьхар акәын, аха иахьатәи аамҭазы ақыҭаҿы акәым, ақалақь аҿы атәанчаҩы аҩны дыштәоу иԥара аӡәгьы изнеигом. Ԥхынҷкәын 1, 2011 шықәсазы ҳтәылаҿы аусура иалагеит "Аелектронтә хархәагақәа рыла амилаҭтә електронтә шәатәы" азы азакәан. Анаҩсан ҳаԥсҭазаараҿы маҷ-маҷ ицәырҵуа иалагеит "Аԥра" захьӡу акартақәа рыла атәанчахәы, ауалафахәы уҳәа рамхара, иара убас ахәаахәҭра, ҳаамҭа иақәшәо аԥараныҟәгаратә система абзоурала.
Хықәкыла атәанчахәы аиура азҵаатәы ҳалацәажәозар, азнык азы акартақәа рыла абанкоматкәа рҿы аԥара амхра атәанчаҩцәа рзы иуадаҩын. Еиԥкааны асистема аус ауларц, атәанчаҩцәа ирзыманшәалахарц азы азин ыҟан, абанкомат аҿы иззамымхуа аҵәахырҭатә банк аҩныҵҟа амхра.
Иҳамбӡакәа "Аԥра-карта" захьӡу атәанчаҩцәагьы, егьырҭ атәыла иқәынхогьы зегьы ашьцылеит ари аситемала анхара. Ииашоуп, атәанчахәы анҭарҵоз раԥхьатәи амш азы, уи ада хныҟәгага змам абанкоматқәа ирыдеизаланы агәаран иқәгылан, ус акәзаргьы иҟан даҽа лшаракгьы, даҽа банкк иатәыз абанкмат аҿы атәанчахәы амхра. Атәанчаҩцәа рзы ари асистема иацын даҽа маншәаларак - аамҭа ԥкрак ақәымкәа, ианырҭахыз аамҭазы, ҵхыбжьонзаргьы, ауаҩы иман алшара абанкмат аԥара аҭыгара.
Абас ҳшааиуаз, аҩышьеи аԥхьашьеи зҵаны залфавит анырхуа реиԥш, ҳазҭагылоу аамҭазы, дырҩагьых атәанчаҩцәа гьежьтәыс ироуит рпаспортқәеи ркартақәеи аашьҭыхны, аҵәахырҭа аҩныҵҟа аԥара амхра. Шьаҿак шьҭахьҟа рымҳәои? Ари зыхҟьаз, аҳәынҭқарра аӷьычра иазҟазоу риааира ахьалымшо азоуп. Аабыкьа иҟалаз алаҳәара ишаҳнарбо ала, урыстәылатәи атәанчахәы зауаз, здунеи зыԥсаххьаз рԥарақәа амхны џьоукы иргон, убри иахҟьаны ибжьыхны ирфеит 17 миллион мааҭ. Ажәакала, урыстәылатәи атәанчахә фонд иацәыӡит мазарак аԥара.
Ес-жәамз атәанчаҩцәа арегистрациа ишахысуагьы, уи аамҭа абжьара здунеи зыԥсахуа ирызку аинформациа ҵәахны, аԥара бжьганы иргон даҽа џьоукы. Иҟоу аинформациа ала, уи иалаҟьашьуп аҵәахырҭатә банк аоперациа амҩаԥгаҩцәеи, здунеи зыԥсахыз атәанчаҩцәа рҭынхацәеи. Ари аус макьана иҭҵааны, ахара зду анахьдырхәуа аныкәу аҳәара уадаҩуп, аха абри иахҟьаны, урыстәылатәи аган акартақәа рыла Аԥсны аԥара амхра асистема агәрагара рцәыӡит. Ажәакла, ҳгьежьыр акәхеит шьтахьҟа, амчраҿ иҟоу ари хылаԥшра ахьырзамҭо иахҟьаны.
Алаҳәара иҳауз ишаҳнарбо ала, атәанчаҩы азин имазаауеит, иззиҭаху иганахь анотариус аҿы агәрагаратә шәҟәы ҟаҵаны, аҵәахырҭатә кассаҿы аԥара изамырхуа аҟаҵара. Абри асистема исызцәырнагоит азҵаатәы. Иаҳҳәап, быргк иҭынхак ихьӡала агәрагартә шәҟәы ҟаиҵеит, уи иабзоураны итәанчахәы аҭынха амхра азин имазаауеит. Ашәҟәы аныҟарҵа адырҩаҽны иара идунеи иԥсахзар? Усҟан, жәамз рыбжьара, аҳәынҭқарра адырра амҭаӡакәа, агәрагаратә шәҟәы зку аҭынха иԥсыз иԥара амхра илымшо?! Хымԥада, ари аҭагылазаашьаҿы аԥара амызхыз дазусҭоу аилкаара мариоуп, аха ҳара ҳаӡбарҭатә системаҿы аусқәа рыхәаԥшра аамҭа рацәа злаго ала, ибжьыхны ифаз аԥара иаразнак аргьежьрагьы уадаҩхоит.
Ишыжәдыруа еиԥш, ҳара ҳҿы здунеи зыԥсахыз, аҩны дыкҿоуп, Урыстәыла ишыҟоу еиԥш, иԥсра зыхҟьаз ахьышьақәдырӷәӷәо амедицинатә експертиза ҟаҵарҭахь аӡәгьы дигом. Аҭынхацәа намыс рыманы, рхала ирымҳәозар, здунеи зыԥсаххьоу ауаа рсиа иахьахәҭоу ианаамҭоу инеиуам. Алхрақәа раамҭазы акырынтә асиа ианны избахьеит жәашықәса раԥхьа здунеи зыԥсаххьоу ауаа рыхьӡқәа. Ари иаҳәоит, абри азҵаатәы ҳҭәылаҿы амҩа шазыԥшаам.
Ақыҭақәа рҿы иԥсыз изку аинформациа ақыҭа ахадара рзы ашәҟәы анҵара еиҳа иманшәалоуп, зегь ахьеибадыруа, иахьеибаҵәуо аҟынтә, аха ақалақьқәа рҿы уи иазку аинформациа ашьҭазаара зуалу деилкаам. Абарҭқәа ирыхҟьаны здунеи зыԥсахыз иԥара намыс змам аҭынхацәеи, аҵәахырҭақәа русуҩцәеи налаҵаны, ибжьганы ирфоит. Ари азҵаатәы аҳәаақәҵара зуалу амчратә система ауп. Сара сгәанала, абри апроблема аԥырхразы, иԥсыз дарбанызаалак, иҭыӡҭыԥ ахьыҟазаалакгьы, амедицинатә експерт уи иԥсра зыхҟьаз атәы шьақәзырӷәӷәо ашәҟәы имырхиакәа, здунеи зыԥсахыз анышә иамадара азин ыҟамзароуп. Ари уамак иуадаҩу зҵаараӡам, аус злоу иара хацырктәуп.
Уажәы, агәыргьынчмазара иҳалоу ҳахәаԥшны иаҳҳәозар, абыргцәа агәаран рықәгылара, аҵәахырҭа аҩныҵҟа аҩналара, уҳәа шәарҭара ацымкәа иҟам. Ацәажәарақәа шыҟоу ала, хаҭала атәанчаҩцәа рпаспорткәа рыманы рԥара амырхуа иҟамлар, Урыстәылатәи аган ҳтәанчаҩцәа аҳәаа иахыҵны, Адлер, ма Шәача ртәанчахәы амхра цатәыс ироур ауеит. Ари еиҳагьы иаруадаҩуеит ақәра змоу, згәабзиара уашәшәыроу ауаа рыԥсҭазаара.
Ҳазҭагылоу аамҭазы урыстәылатәи, иара убас аԥсуа тәанчахәы зауа ҳтәылауаа, аибашьра аинвалидцәа налаҵаны, еиҭагьежьыр акәхеит ҳашьҭахьҟа инҳажьыз атәанчахә амхратә системахьы, аҳәынҭқарра амаҵ азызуа аԥараӷьычцәа рхылаԥшра ахьрылымшо азы.
Имҩасыз амчыбжь азы, ицәырҵит аинформациа Аҟәа аҵәахырҭатә банк аусуҩцәа рганахь ашьауӷатә ус хацыркуп ҳәа. Шықәсык иназынаԥшуа, Аҟәа, Аиааира амҩаду 84 аҿы аус зуаз аҵәахырҭаҿы аоперациа мҩаԥызгоз ҩыџьа аҳәса здунеи зыԥсахыз атәанчаҩцәа рԥарақәа амхны иргон, иҷыдоу асхема хәыцны ҳәа гәҩарас иҟаҵаны ашьауӷатә ус аартуп. Аҳәара уадаҩуп, ари азҵаатәы аҿы апрокуратура акәу, гәҩарас ирымоу ракәу аиааира зго, насгьы шаҟа аамҭа иадхало акәаԥ аргыларазы. Абас иҟанаҵы, ҳтәанчаҩцәа рыԥсҭазаара ауадаҩра ацзаауеит, агәаран иқәгыланы ирзоужьу аԥара амхраҿы.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.


Уахыки-ҽнаки рыла аурыс-аԥсуа ҳәаа иахысуеит бжьаратәла 30 нызқьҩык рҟынӡа ауааԥсыреи ф-нызқь рҟынӡа атранспорттә хархәагақәеи.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 134-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 38-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Арасаарыхра знапы алаку Абессалом Кәарҷиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит сынтәа араса аҽаҩра зеиԥшроу, насгьы аҭагылазаашьа еиҳа еиӷьхарц азы иҟаҵатәны ииԥхьаӡо.
2008 шықәса, нанҳәа ааба рзы Аахыҵ Уаԥстәыла аӷа данақәла, рхатә хьаа еиԥш ирыдыркылеит Аԥснытәи рашьцәагьы. Усҟантәи аамҭазы Гагра араион акультура аҟәша аиҳабыс иҟаз Слава Сақаниа еиҭеиҳәеит ауаԥсаа адгылара рыҭаразы агәыҳалалратә марафон шымҩаԥыргаз.
2008 шықәса, нанҳәа 8 ауха ақырҭуа ар Аахыҵ Уаԥстәыла аҳҭнықалақь Цхьинвал иалахысит, абџьаршьҭыхлатәи абри аконфликт нанҳәа 12 рҟынӡа имҩаԥысуан.
Очамчыра араион аҵара аҟәша аиҳабы Феликс Џьынџьиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит Аԥсны аҵареи абызшәатә политикеи рминистр араион аҟны иныҟәараан ашколқәа дшырҭааз, Очамчыратәи аԥшьбатәи ашкол азы аҵарашықәс изнахахо атәы.
Гагра Араионтә Еизара адепутатцәа ирыдыркылахьан аӡбамҭа, Цандрыԥшь аҳаблан Ацанбақәеи Гьечааи ахьынхоз аҭыԥқәа рҟны ахаҳәқәа шышьақәыргылахо, аха еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны ари апроект иахьанӡа инагӡамхеит.
35 шықәса раԥхьа, Москва имҩаԥысуаз Аҿар адунеизегьтәи рфестиваль аԥсуа ҿар ирнаҭази, цәаныррақәас ирзааннажьызи ртәы дазааҭгылоит уи иалахәыз ашәҟәыҩҩы, апоет Анатоли Лагәлаа.
Қырҭтәыла еибашьрала Аахыҵ-Уаԥстәыла иақәлеижьҭеи аҵыхәтәантәи аибашьра аахыс 12 шықәса ҵуеит иахьа. Аполитолог Беслан Ҳагба арадио Sputnik аефир аҟны далацәажәеит ақырҭцәа рымпыҵахаларатә хықәкы иахьынӡацәхьаҵыз атәы.
2012 шықәса рзы Шьамтәылантә зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь нхара иааз арԥыс Бассиль Уанаҿа иҭоурых ажурналист Сырма Ашәԥҳа ланҵамҭаҿы.
Ақыҭанхамҩа аминистрра агрономиа аҟәша аиҳабы Едуард Барганџьиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит сынтәа аҳәынҭқарраҟны шаҟа араса аҽаҩра иазыԥшу, ахаҭабзиара зеиԥшроу атәы.
Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 82-ҩык Аԥсны ауааԥсыра.
Бзыԥтәи алхырҭатә ҭыԥ хада №10 аҿы Апарламент ахь аиҭалхрақәа имҩаԥгахоит цәыббра 13 рзы.
Аԥсны ақыҭанхамҩа институт иатәу аԥышәаратә нхамҩа "Ҳара ҳбаҳча" аиҳабы Џьота Аиба арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит сынтәа ашәырҵлақәа рҽаҩра зеиԥшроу, насгьы иарбан шәыру еиҳарак аԥсуаа азҿлымҳара зырҭо.
Аԥсны аҵакыраҿы атәанчахәқәеи асоциалтә шәарақәеи зауа 32 754-ҩык урыстәылатәи атәанчаҩцәа нхоит.
Уахынлатәии ҽынлатәии ахысрамҩаԥгара иалахәын 500-ҩык аруааи 100 инеиҳаны арратә техникеи.
Алаҵа аклиникатә ԥышәара мҩаԥнагеит Гамалеи ихьӡ зху аепидемиологиеи амикробиологиеи рыҭҵааратә Центр Сеченов ихьӡ зху ауниверситет аҿы рашәара 18 рзы.
Аԥсны иахьатәи аамҭазы иааизакны коронавирус рыманы ишьоуп 114-ҩык. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахахьеит, хҩык ԥсит.
Агуманитартә коридор аартуп нанҳәа 5-9 асааҭ 9:00 - 19:00 рзы аамҭала Қырҭтәыла иҟаз Аԥсны атәылауаа хынҳәырц азы.
Аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩ Валери Ҳагба иира мшы азы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны иҳәеит 80 шықәса ихыҵра дшазыҟоу, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан хьыӡшьарақәас имаз, иара убасгьы дазааҭгылеит аԥсуа қыҭа иахьатәи абзазшьа атәы.


АҞӘА, цәыббра 14 - Sputnik. Владимир Путини Александр Лукашенкои иалацәажәараны иҟоуп ҩ-ганктәи аизыҟазаашьақәа рыҿиара азҵаарақәа, астратегиатә партниорреи аиҩызаратә еизыҟазаашьақәеи.
Ҷыдала азхьаԥшра аҭахоит Аидгылатә ҳәынҭқарра аҳәаақәа ирҭагӡаны аинтеграциа аԥеиԥш, иара убасгьы ахәаахәҭра-економикатә, аенергетикатә, акультура-гуманитартә усхкқәа рызҵаарақәа. Убри аан аиԥылара аихшьааларатә документқәа анап рыҵаҩреи апресс-конференциеи азгәаҭам. Лукашенко иакәзар, Путин иԥылараан атәылақәа аҩба рыбжьара аизыҟазаашьақәа зегьы иныҭкааны рҭышәныртәалара дазыԥшуп.
РИА Новости зызҵаауаз аекспертцәа ргәаанагарала белоруссатәи анапхгаҩы Урыстәылаҟа дызнеиз афинанстәи амчратәи цхыраара аиуразоуп. Аиԥылараҿы ицәыргахоит Урыстәыла аҿаԥхьа Белоруссиа иақәу ауал аӡбахә.
Белоруссиа аҿагыларатә қәгыларақәа шымҩаԥысыц имҩаԥысуеит. Ахада иалхрақәа, атәыла АКХ адыррақәа рыла Лукашенко 80,1% бжьы иманы иалхрала ихыркәшахеит. Ари агәынамӡара аанарԥшит. Аоппозициа ари иԥаршеиу еихшьаалоуп ҳәа иқәгылеит, ахадарахьы аекс-кандидат Светлана Тихановскаиа лоуп иаиааиз ҳәа рҳәеит. Ақәгыларақәа раан амчратә усзуҩцәа алаӷырӡаагага агаз, аӡыршәгақәа, арезина иалху апатронақәа уҳәа рхы иадырхәеит. Аԥхьатәи амшқәа рзыҵәҟьа 6,7 нызқьҩык рҟынӡа ауаа аанкылан. Адырра ыҟоуп хҩык аҿагылаҩцәа ҭахеит ҳәа.
Урыстәылеи Белоруссиеи аинырра рыбжьоуп. Атәылақәа рхадацәа изныкымкәа ҭелла еицәажәахьеит. Путин иҳәеит иаҭахханы иҟалозар азинхьчаҩцәа Минск ацхыраараз инеишьҭыр шилшо азы.
Цәыббрамза алагамҭазы Москваҟа днеиит ареспублика адәныҟатәи аусқәа рминистр Владимир Макеи. Урыстәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови иареи реицәажәараан иазгәаҭан Урыстәыла аҭыԥ: Москва атәыла анҭыҵ апровокациақәа реиҿкаара шалнамыршо азы. Аминистр иазгәеиҭеит ишыҟоу адыррақәа 200-ҩык аекстремистцәа Украина ишазыҟарҵахьоу Белоруссиа аҭагылазаашьа аҵшәааразы.
Абарҭ аамҭақәа рзы Москва даҭан Белоруссиа атәылахьчара аминистр Виктор Хренин, ИАР атәылақәа, Шанхаитәи аиҿкаара ртәылахьчаратә министрцәа реиԥылара алахәхаразы. Хренин урыстәылеи Китаии рырра-политикатә напхгара ҭабуп ҳәа реиҳәеит Минск иарҭо адгыларазы, иҳәеит Мраҭашәара Белоруссиа ақәыӷәӷәара ду шанаҭо.
Иара убасгьы Минск иҟан Урыстәыла аԥыза-министр Михаил Мишустин зхадараҿы дыҟаз аделегациа. Аделегациа алахәылацәеи Лукашенкои Белоруссиа аԥыза-министр Роман Головченкои аиԥылара мҩаԥыргеит.
Амшхәаԥштә зҵаараҿы иқәгылан атәыла ауал –миллиард доллар. Нанҳәамза анҵәамҭазы Лукашенко аҳәамҭа ҟаиҵеит, Путин уи ауал арефинансированиа дшақәшаҳаҭу азы.
Иара убасгьы иалацәажәан Аидгылатә ҳәынҭқарра аҳәаақәа ирҭагӡаны аинтеграциа арҭбаара. Аганқәа 31 проект аус рыдырулахьеит аха апрограмма макьаназ ирыдрымкылацт.
Лукашенко аҵыхәтәантәи аамҭазы Москва аганахь даара иажәа ҟәандоуп. Иара иажәақәа рыла белоруссиатәи ауаажәлар еилыркааит Урыстәыла шакәу Минск азы еиҳа игәакьоу, аҭагылазаашьа уадаҩ аан зыбӷа реиазмырхаз.
"Ҭабуп аамҭа уадаҩ аан шәахьҳадгылаз. Ауаа рыхшыҩ аҿы шәара шәоуп иахьазы ииашьаратә тәыланы ицәырҵыз, урҭ ирбеит лабҿаба економикатә партниорны иаҳзыҟоу Урыстәыла шакәу", - иеиҳәеит иара Мишустин.
Белоруссиа ахада убри аан иазгәеиҭеит, ареспублика иахьа изаиааир уаҵәазы Урыстәыла инеины ишнадгыло.
Ҩ-ганктәи аусеицура актуалтә зҵаарақәа дрылацәажәо Лукашенко иҳәеит, Белоруссиеи Урыстәылеи аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы иҟоу апроблемақәа акыр рыӡбра шрылдыршахьоу, уи адинамика ԥхьаҟагьы ишыҟоу иаанхап ҳәа дышгәыӷуа. Минск аинтеграциа амҩаԥгара иазыхиоуп, аха уи азы аусура иалагароуп Аидгылатә ҳәынҭқарра аинститутқәа зегьы ҳәа.
Белоруссиа ахада Урыстәылаҟа иаара иахықәкы хаданы иҟоу ириеуоуп аԥаратәи амчратәи цхыраарааиура ҳәа азгәеиҭоит аполитикатә експертиза Жәларбжьаратәи аинститут адиректор Евгени Минченко. Убри аан Урыстәыла Лукашенко ихымҩаԥгашьа зегьы изадгылом.
Москва изныкымкәа иазгәанаҭахьеит ауаа агәынамӡара аадырԥшуа иқәгылазар, Лукашенко ахара иманы ирбоит, урҭ ирацәажәатәуп ҳәа. Минченко игәаанагарала урыстәылатәи аган Лукашенко адиалог апроцесс алагара идыргалоит.
Урыстәыла ахада иҿы иҟоу амилаҭбжьаратә еизыҟазаашьақәа рзы Аилак алахәыла Богдан Безпалько игәаанагарала Лукашенкои Путины реиԥылараан аиҳарак излацәажәараны иҟоу ауал азҵаара ауп.
Урыстәылатәи аган акәзар аинтеграциа арҭбааразы "амҩатә хсаалақәа" анап рыҵаҩра азҵаара цәырнагар алшоит.
"Уаанӡа иазыԥхьагәаҭаз 30 зегьы ракәымзаргьы, ма рыхәҭак. Иаҳҳәап ашәахтәтәии аҳазалхратәи закәанԥҵарақәа рганахь ала. Аидгыларатә ҳәынҭқарра ҟалозар азакәанԥҵара аунификациа азутәхоит", - азиԥхьаӡоит аексперт.
АҞӘА, цәыббра 29 – Sputnik. Урыстәыла Аҳәынҭқарратә Дума Ашьха Ҟарабах азы ааԥхьарыла ақәҵара аднакылеит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
"Аҳәынҭқарратә Дума ааԥхьара ҟанаҵоит амца аанкылазарц ԥхьаҟазы иҟалар зылшо аԥсыҭбарақәа алмыршахарц, арегион аҿы мҽхакыҭбаалатәи аибашьра ҟамларазы. Аҳәынҭқарратә Дума адепутатцәа аганқәа рахь ааԥхьара ҟарҵоит аиҿцәажәаратә процесс иазыхынҳәырц, аҭагылазаашьа аҭышәныртәаларазы абжьаҟазара иазыхиоуп", - аҳәоит аҳәамҭаҿы.
Адепутатцәа рааԥхьараҿы агәҭынчымра аадырԥшуеит Ашьха-Ҟарабахтә еимакы азонаҿы иаалырҟьаны аибарххара аҭыԥ ахьаиуз азы, ацәшәара рымоуп аԥсыҭбарақәа ҟалоит ҳәа, амч ахархәара иақәыӡбоит.
"Ақәҵара бжьеицҿакрыла ирыдыркылеит. Леонид Иван-иԥа (Калашников, ИАР атәылақәа рзы аилак аиҳабы), ҳшәыҳәоит Ермантәылеи Азербаиџьани рпарламентқәа рҟынтәи ҳколлегацәа ҳаӡбамҭа дшәырдырырц, инаҵшьны иазгәашәҭарц ҳара иарбанызаалак аимак адипломатиатә мҩала аҭыԥ ақәҵара ҳшадгылаҩцәоу", - иҳәеит Аҳәынҭдума ахантәаҩы Виачеслав Володин апленартә еилатәараҿы.
Цәыббра 27 ашьыжь Азербаиџьан Атәылахьчара аминистрра аҳәамҭа ҟанаҵеит Ермантәыла Арбџьармчқәа Ҟарабах аинырратә цәаҳәала иҟоу анхарҭақәа ирылахысит ҳәа. Дара урҭ адыррақәа рыла, атәылауаа рыбжьара иҭахаз ыҟоуп. Ермантәыла Арбџьармчқәа ишырҳәаз ала, Ҟарабах "аҳауантәи аракетақәа рыла иажәлеит". Ереван ирҳәеит Бақәа "ҳажәло иалагеит" ҳәа, ҟарабахтәи ахырхарҭала. Иазхаҵам Ашьха-Ҟарабахтәи Ареспубликаҿы адырра ҟарҵеит, артиллериала ишреихсыз аҭынч уааԥсыра рынхарҭақәа, аҳҭнықалақь Степанакертгьы уахь иналаҵаны. Аиҳабыра ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵеит рҽыԥхьаркырц, уи ашьҭахь Ҟарабах аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит иара убас Ермантәылагьы. Бақәа акәзар, амобилизациа аҭахны иҟам рҳәеит, ҳар зегь рыла еиқәшәоуп ҳәа.
Азербаиџьан ахада Ильхам Алиев ареспублика ақалақьқәаки арегионқәаки рҿы арратә ҭагылазаашьеи ареспубликаҿы акоменданттә сааҭи шалагалоу атәы иҳәеит. Иара убасгьы ахәҭаклатәи амобилизациа рылеиҳәеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны аказақцәеи Аурыс уаԥшьи Ҟарабахтәи аимак аганқәа еиҿцәажәарц иаарыԥхьеит
АҞӘА, цәыббра 28 – Sputnik. Ииасыз амши аҵхи рзы Краснодартәи атәылаҿацә аҿы 96 COVID-19 хҭыс азгәаҭан ҳәа аанацҳауеит Ҟәыбан ахадара асаит.
"Краснодар 41-ы чмазцәахеит, Новороссииск – 13, Шәача – 6, Еисктәи араион - 5, Белореченск - 3, Геленџьик – 3, Гориачи Клиуч - 3, Тҟәаԥси Крыловсктәи араионқәа рҿы хҩык-хҩык. Ҩыџьа-ҩыџьа чмазцәоуп: Новопокровск, Каневск, Крымск, Северск, Абинск араионқәа рҿы, аӡәаӡәа: Славианск, Усть-Лабинск, Красноармеиск, Тихорецк, Тимашевск араионқәа рҿы", - аҳәоит адырраҭараҿы.
Иахьазы Ҟәыбан ачымазара рыхьхьеит – 13790-ҩык, 1043-ҩык хәыҷқәоуп. Ргәы бзиахахьеит - 10443 пациент, 273-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьынхо аҭыԥ ала аполиклиникақәа рҿы ирхылаԥшуеит 5235-ҩык.
Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"Ҳара зегьы Тҟәарчал ҳаҟан, сентиабр 30 шааигәахоз агәра ҳгахьан, аҵыхәтәантәи астратегиатә жәалырақәа ҳгәыӷрақәа зегьы рыдҳәалан. Сентиабр 16 инаркны есыҽны ахәышәтәырҭаҿы ҳгылан, избанзар ҳаҷкәынцәа зегьы аӡәаӡәала иԥсны иааргон. Уажәы-уажә иҟаларызеишь ҳәа ҳгәы хыҭхыҭуан, аиааира агәра шаҳгозгьы, ҳҵәыуо ҳгылан. Аҵыхәтәантәи ажәыларақәа убысҟак шьала икәабан, ҳгәырӷьарызу, ҳҵәыуарызу ҳзымдыруа. Ҳалаӷырӡи ҳаччаԥшьи еилаҭәо иҟаз мшқәан, еиҳарак аҵыхәтәантәи ахымш, цәыббра 27 инаркны 30-нӡа", - ҳәа еиҭалҳәеит Ажьиԥҳа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Иорданиа
АААК Аинфопортал иацнаҵоит аҳәаанырцә инхо аԥсуа-абаза милаҭ ахаҭарнакцәа рыӡбахә шәзеиҭаҳәара. Иахьатәи анҵамҭа изкуп Иорданиа инхо ҳџьынџьуаҩ Азиз Абаза (Мыхц).
Жьҭаара 3 рзы имшира азгәеиҭоит АААК апрезидиум алахәыла, Иорданиатәи ҳџьынџьуаҩ Ануар Чкәуа. Аконгресс аделегациа Иорданиа иаҭааны ианыҟаз, АААК аинфопортал агәацԥыҳәара ду змоу ари арԥыс иҿцәажәеит.
Иорданиа иҟоу аԥсуа-абаза диаспореи, хаҭалагьы — ауаажәларратә еиҿкаара «Диуан Абаза» ахада Ҳасан Абазеи (Чычба) — ҿырԥшыс иааугар ҟалоит, аиаша акыраамҭа иҵәахны иҟазаргьы ауаҩы ицәа-ижьы иалоу иԥсадгьыл ахь абзиабара ахы шаанарԥшуа.
Мусса Егзакь напхгара зиҭо АААК аделегациа ахаҭарнакцәа Иорданиа раҭаара иалагӡаны аҵыхәтәан ирԥылеит уа инхо Абаза жәла еиднакыло аҭаацәарақәа.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩи Аконгресс егьырҭ ахаҭарнакцәеи Иорданиа раҭаара аҳәаақәа ирҭагӡаны иԥылеит Амман иҟоу аспорттә клуб «Аль Ахли Клаб» анапхгаҩы.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы хадара ззиуа Аконгресс аделегациа нанҳәамза 25 рзы Иорданиатәи Ҳашимиҭтәи Акралраҿы еиуеиԥшым аиԥыларақәа мҩаԥнагеит, Иорданиа ауаажәларратә-политикатә усзуҩцәа рԥыларақәагьы уахь иналаҵаны.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩи егьырҭ Аконгресс ахаҭарнакцәеи Иорданиа иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәарҭа анапхгара ирԥылеит, АААК аделегациа арҭ амшқәа рзы усуратә ныҟәарала Иорданиа раҭаара аҳәаақәа ирҭагӡаны.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь Иорданиатәи Ҳашимиҭтәи Акралра иаҭаара хацыркын нанҳәамза 25 рзы Иорданиа аҳҭнықалақь аҿы инхо аԥсуа-абаза милаҭ ахаҭарнакцәа рԥыларала.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы официалла Иорданиа иаҭаара мҩаԥысуеит нанҳәамза 24 инаркны 27 рҟынӡа.
Нанҳәа 15 рзы Аԥсны иазгәарҭоит Ахатәгәаԥхарауаҩ имш. Ари амш рызкуп – Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан хатәгәаԥхарала ҳажәлар ирывагыланы аӷа иабашьыз афырхацәа. Абри арыцхә инақәыршәаны АААК аинфопортал иазнархиеит аветеранцәа-ахатәгәаԥхарауаа ирызку ҭоурыхқәак.


АҞӘА, нанҳәа 6 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 5 267-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 85 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 26,2% аклиникатә ҟазшьақәа рныԥшуамызт.
Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 116-ҩык, ргәы бзиахеит 7 331-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы COVID-19 иахҟьаны 14 606 ԥсыҭбара азгәаҭоуп, 676 357-ҩык ргәы бзиахахьеит.
Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи аиҿкаара хәажәкыра 11 рзы акоронавирустә инфекциа ҿыц COVID-19 пандемиоуп ҳәа ахырҳәааит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿавирус рыдырбалахьеит 109-ҩык, ргәы бзиахеит 37-ҩык, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Фазиль Искандер ихьӡ зху Жәларбжьаратәи акультура афонд аофициалтә хаҭарнак Ельвира Арсалиаԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит афестиваль аиҿкааҩцәа иаздырхиаз апрограмма атәы.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа 502-ҩык ишрылоу аадырԥшхьеит. Урҭ рахьтә 157-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, ԥшьҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ақырҭуа депутатцәа Елыртәи ауахәама аныхачаԥа ҳамҭас иазааргеит нанҳәа 18 рзы. Аԥсуа Иашахаҵаратә уахәама уи адкылара мап ацәнакит.
Аҵарауаҩ Саида Ҳаџьымԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит ашықәсан иреиӷьу ҳәа лҩызеи лареи иалкаахаз русумҭа зызку, уи аԥҵара ахықәкы атәы.
Аҟәа ақалақьтә клиникатә хәышәтәырҭа акардиологиатә ҟәша аркын мызкы ҳәа, уи аҩнуҵҟа акоронавирус зцәа иалаз апациентцәеи аҳақьымцәеи анаарԥшха ашьҭахь.
Аицлабра "Аԥсны агәадура" аҟны Асҭамыр Қәҭарба ицәыригаз апроект аиҿкаара дуқәа рыҩнуҵҟа аелектронтә ҳасаббареи урҭ русура ахылаԥшреи ирызкын.
Аԥсуа поет, ашәҟәыҩҩы Таиф Аџьба диижьҭеи 80 шықәса аҵра инамаданы ҩ-томкны иҩымҭақәа реизга ҭыҵит, атираж 500 цыра ыҟоуп.
Еицырдыруа амедицинатә журнал The Lancet аҟны икьыԥхьуп Covid-19 хызҽуа урыстәылатәи алаҵа Sputnik V аҭҵаара алҵшәақәа.
Аԥсуа- аурыс археологиатә гәыԥ изаамҭанытәу ажрақәа хнаркәшеит Очамчыра. Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи аиҳабы, археолог Аркади Џьопуа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит ижәытәӡатәиу ақалақь Гиуенос иахьаҵанакуа ажрақәа раан иаарԥшыз аԥшаахқәа ртәы.
Аԥсны ахада Иусбарҭа аиҳабы ицхырааҩс иҟарҵаз Александр Чачба аицлабра "Аԥсны агәадура" аҟны ахԥатәи аҭыԥ ааникылеит.


АҞӘА, хәажәкыра 16 - Sputnik. Шәача ақалақь амаҵзурақәа аҳауа аҽеиҭакра иазыхиоуп. Ақалақь аҿы иазыԥшуп аси аԥшаӷьи ҳәа аанацҳауеит ақалақь ахадара асаит.
"Аԥшаӷьы секундк ала 17 метра аццакра ҟалар алшоит. Хәажәкыра 16, ашьыжь ҭыԥқәак рҿы ақәабаа-сабаа ауеит. Амҩақәа рҿы иқәҵаауп", - аҳәоит адырраҭара.
Аиқәырхаҩцәа ақалақь ауааԥсыреи асасцәеи ргәы рҽанырҵоит рмашьынақәа аҵлақәеи аӡыргаратә ҭыԥқәеи ирыҵадмыргылаларц.
Анаҟә иахҟьаны иахьа шәачатәи аҳаирбаӷәаза Москвеи Санкт-Петербурги рҟынтәи аҳаирпланқәа ҩба аднамкылеит. Аҳаирпланқәа нашьҭын Краснодар аҳаирбаӷәазахь.
АҞӘА, жьҭаара 1 - Sputnik. Урыстәыла ахада Владимир Путин аҳәамҭа ҟаиҵеит Ашәарҭадаратә хеилак аилатәараҿы Ашьха Ҟарабах аҭагылазаашьа азы Урыстәыла, Америка, Франциа рхадацәа аҳәамҭа еицыҟарҵоит ҳәа. Абри азы адырра ҟаиҵеит ахада ипресс-маӡаныҟәгаҩ Дмитри Песков.
Песков иажәақәа рыла, аилацәажәараҿы агәҭынчымра аарԥшын Ашьха Ҟарабах имҩаԥысуа азы.
"Ҷыдала азхьаԥшра аҭан аинырратә цәаҳәаҿы ицо аидысларақәа рызҵаара",- иҳәеит Песков.
Ашьха Ҟарабах еиҭахгьы бџьаршьҭыхрала еиҿагылеит ииасыз амчыбжь азы. Бақәеи Еревани дара-дара ахара рыдибаҵоит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит Ермантәыла. Бақәа акәзар, амобилизациа ахәҭакахьала ирылаҳәоуп, акоменданттә сааҭ аус ауеит.
Аганқәа рыҩбагьы рдыррақәа рыла, аԥсыҭбарақәа ыҟоуп аруаа рганахь аиԥш аҭынчуааԥсыра рганахь алагьы, аха макьаназы заҟаҩ ыҟаҵәҟьоу шьақәыргылам. Ермантәылеи Азербаиџьани дасу ринформациақәа хаз-хазуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жьҭаара 1 - Sputnik. Урыстәыла аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 8 945 коронавирус хҭыс ҿыц аарԥшуп ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҽацәыхьчаразы Москва ақалақь аоперштаб.
Урҭ рҟынтәи 27,1% ачымазара аклиникатә ҟазшьа рыдбаламызт.
169-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 5 985-ҩык ргәы бзиахеит. Зынӡа иԥсхьоу рхыԥхьаӡара 20 891-ҩык инаӡоит, згәы бзиахахьоу – 964 242-ҩык.
Иахьазы Аԥсны авирус рыдбалоуп 1458-ҩык. Ргәабзиара шьақәгылахьеит 530-ҩык, 11 ԥсыҭбара ыҟоуп.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Апресс-конференциа иалахәуп:
Амассатә-информациатә хархәагақәа рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоит апресс–конференциахь (аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16, абизнес-центр "Гәдоу Плаза", 5-тәи аихагыла).
Аккредитациа ҟалоит абри аҭел ала: +7(940) 926 00 00
Азыҳәа анашьҭразы аелектронтә ҭыӡҭыԥ: email@example.com
Иара убасгьы шәара ишәылшоит апресс-конференциа алахәылацәа зинтерес шәымоу азҵаарақәа рышәҭарц Sputnik Аԥсны асоциалтә ҳа Facebook аҿтәи адаҟьаҿы мамзаргьы аелектронтә ԥошьҭахь инашьҭны: firstname.lastname@example.org


АҞӘА, ԥхынгәы 20 - Sputnik. Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 5 940-ҩык авирус рыдбалоуп арегионқәа 85 рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперштаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 26,2% аклиникатә ҟазшьақәа рныԥшуамызт.
Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 85-ҩык, ргәы бзиахеит 3 258-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы COVID-19 иахҟьаны 12 427 ԥсыҭбара азгәаҭоуп, 553 602-ҩык ргәы бзиахахьеит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
АҞӘА, жьҭаара 1 - Sputnik. Урыстәыла ахада Владимир Путин аҳәамҭа ҟаиҵеит Ашәарҭадаратә хеилак аилатәараҿы Ашьха Ҟарабах аҭагылазаашьа азы Урыстәыла, Америка, Франциа рхадацәа аҳәамҭа еицыҟарҵоит ҳәа. Абри азы адырра ҟаиҵеит ахада ипресс-маӡаныҟәгаҩ Дмитри Песков.
Песков иажәақәа рыла, аилацәажәараҿы агәҭынчымра аарԥшын Ашьха Ҟарабах имҩаԥысуа азы.
"Ҷыдала азхьаԥшра аҭан аинырратә цәаҳәаҿы ицо аидысларақәа рызҵаара",- иҳәеит Песков.
Ашьха Ҟарабах еиҭахгьы бџьаршьҭыхрала еиҿагылеит ииасыз амчыбжь азы. Бақәеи Еревани дара-дара ахара рыдибаҵоит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит Ермантәыла. Бақәа акәзар, амобилизациа ахәҭакахьала ирылаҳәоуп, акоменданттә сааҭ аус ауеит.
Аганқәа рыҩбагьы рдыррақәа рыла, аԥсыҭбарақәа ыҟоуп аруаа рганахь аиԥш аҭынчуааԥсыра рганахь алагьы, аха макьаназы заҟаҩ ыҟаҵәҟьоу шьақәыргылам. Ермантәылеи Азербаиџьани дасу ринформациақәа хаз-хазуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, жьҭаара 1 - Sputnik. Урыстәыла аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 8 945 коронавирус хҭыс ҿыц аарԥшуп ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҽацәыхьчаразы Москва ақалақь аоперштаб.
Урҭ рҟынтәи 27,1% ачымазара аклиникатә ҟазшьа рыдбаламызт.
169-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 5 985-ҩык ргәы бзиахеит. Зынӡа иԥсхьоу рхыԥхьаӡара 20 891-ҩык инаӡоит, згәы бзиахахьоу – 964 242-ҩык.
Иахьазы Аԥсны авирус рыдбалоуп 1458-ҩык. Ргәабзиара шьақәгылахьеит 530-ҩык, 11 ԥсыҭбара ыҟоуп.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Апресс-конференциа иалахәуп:
Амассатә-информациатә хархәагақәа рхаҭарнакцәа ааҳаԥхьоит апресс–конференциахь (аҭыӡҭыԥ: ақ. Аҟәа, Пушкин имҩ. 16, абизнес-центр "Гәдоу Плаза", 5-тәи аихагыла).
Аккредитациа ҟалоит абри аҭел ала: +7(940) 926 00 00
Азыҳәа анашьҭразы аелектронтә ҭыӡҭыԥ: email@example.com
Иара убасгьы шәара ишәылшоит апресс-конференциа алахәылацәа зинтерес шәымоу азҵаарақәа рышәҭарц Sputnik Аԥсны асоциалтә ҳа Facebook аҿтәи адаҟьаҿы мамзаргьы аелектронтә ԥошьҭахь инашьҭны: firstname.lastname@example.org


АҞӘА, цәыббра 10 – Sputnik. Урыстәыла атәылауаҩра аиура зырмариоу, аҳәаанырцәуаа аусурҭа ҭыԥқәа роура алзыршо азакәан аус адырулоит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Афедералтә закәан ҿыц аконцепциа азнархиеит атәыла Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра, уажәы аминистрреи анагӡаратә мчра афедералтә усбарҭақәеи ҳәа лҳәеит Урыстәыла ААР амиграциа азҵаарақәа рзы аусбарҭа аиҳабы Валентина Казакова.
Лара лажәақәа рыла азакәан аналагалахалак Урыстәыла аҵакыраҿы аҟазаара арежим аҽеиҭанакуеит иара убасгьы имариахоит адокументқәа реиҿкаара апроцедура.
"Ҳара, уажәы ишыҟоу ала аамҭала анхараз азинҟаҵара аинститут мап ацәкра ҳагәҭакуп. Уи акыр еихачаԥоуп… аԥхьа аамҭала анхараз азин аҭахуп, нас – анхараз алшара узҭо абӷьыц, уи ашьҭахь ауп атәылауаҩра аиура аналшо", - лҳәеит Казакова.
Лара иазгәалҭеит ишырмариахо аҳәаанырцәуаа аусурҭа ҭаԥқәа рыҭара апроцедурагьы.
"Аҳәаанырцәуаҩ Урыстәыла аҵакырахь усура даауазар, идокументқәа хаҭабзиарала реиҿкаара илшо дыҟазароуп. Уи азы иаҭаххоит еиуеиԥшым аелектронтә реестрқәа: аусураҭаҩцәа реестр, аҳәаанырцә тәылауаа-усуҩцәа реестр. Адокументқәа аелектронтә формала реиҿкаарахь амҩа ҳануп", - лҳәоит лара.
2021 шықәса рзы аусура иалагар зылшо Афедералтә закәан ҿыц аконцепциа азнархиеит атәыла Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра, уажәы аминистрреи анагӡаратә мчра афедералтә усбарҭақәеи.
Уаанӡатәи атәылауаҩра аиура армариаразы азакәан 2020 шықәса мшаԥымзазы Владмир Путин инапы аҵеиҩит. Уи азакәан ала уаанӡатәи атәылауаҩра мап ацәкра аҭагылазаашьақәа аԥыххон, хышықәсатәи атәылаҿ анхара аҭагылазаашьақәа ыррмариахон иара убасгьы ирмариахон еиуеиԥшым аԥҟарақәа.
АҞӘА, цәыббра 29 – Sputnik. Урыстәыла Аҳәынҭқарратә Дума Ашьха Ҟарабах азы ааԥхьарыла ақәҵара аднакылеит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
"Аҳәынҭқарратә Дума ааԥхьара ҟанаҵоит амца аанкылазарц ԥхьаҟазы иҟалар зылшо аԥсыҭбарақәа алмыршахарц, арегион аҿы мҽхакыҭбаалатәи аибашьра ҟамларазы. Аҳәынҭқарратә Дума адепутатцәа аганқәа рахь ааԥхьара ҟарҵоит аиҿцәажәаратә процесс иазыхынҳәырц, аҭагылазаашьа аҭышәныртәаларазы абжьаҟазара иазыхиоуп", - аҳәоит аҳәамҭаҿы.
Адепутатцәа рааԥхьараҿы агәҭынчымра аадырԥшуеит Ашьха-Ҟарабахтә еимакы азонаҿы иаалырҟьаны аибарххара аҭыԥ ахьаиуз азы, ацәшәара рымоуп аԥсыҭбарақәа ҟалоит ҳәа, амч ахархәара иақәыӡбоит.
"Ақәҵара бжьеицҿакрыла ирыдыркылеит. Леонид Иван-иԥа (Калашников, ИАР атәылақәа рзы аилак аиҳабы), ҳшәыҳәоит Ермантәылеи Азербаиџьани рпарламентқәа рҟынтәи ҳколлегацәа ҳаӡбамҭа дшәырдырырц, инаҵшьны иазгәашәҭарц ҳара иарбанызаалак аимак адипломатиатә мҩала аҭыԥ ақәҵара ҳшадгылаҩцәоу", - иҳәеит Аҳәынҭдума ахантәаҩы Виачеслав Володин апленартә еилатәараҿы.
Цәыббра 27 ашьыжь Азербаиџьан Атәылахьчара аминистрра аҳәамҭа ҟанаҵеит Ермантәыла Арбџьармчқәа Ҟарабах аинырратә цәаҳәала иҟоу анхарҭақәа ирылахысит ҳәа. Дара урҭ адыррақәа рыла, атәылауаа рыбжьара иҭахаз ыҟоуп. Ермантәыла Арбџьармчқәа ишырҳәаз ала, Ҟарабах "аҳауантәи аракетақәа рыла иажәлеит". Ереван ирҳәеит Бақәа "ҳажәло иалагеит" ҳәа, ҟарабахтәи ахырхарҭала. Иазхаҵам Ашьха-Ҟарабахтәи Ареспубликаҿы адырра ҟарҵеит, артиллериала ишреихсыз аҭынч уааԥсыра рынхарҭақәа, аҳҭнықалақь Степанакертгьы уахь иналаҵаны. Аиҳабыра ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵеит рҽыԥхьаркырц, уи ашьҭахь Ҟарабах аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит иара убас Ермантәылагьы. Бақәа акәзар, амобилизациа аҭахны иҟам рҳәеит, ҳар зегь рыла еиқәшәоуп ҳәа.
Азербаиџьан ахада Ильхам Алиев ареспублика ақалақьқәаки арегионқәаки рҿы арратә ҭагылазаашьеи ареспубликаҿы акоменданттә сааҭи шалагалоу атәы иҳәеит. Иара убасгьы ахәҭаклатәи амобилизациа рылеиҳәеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны аказақцәеи Аурыс уаԥшьи Ҟарабахтәи аимак аганқәа еиҿцәажәарц иаарыԥхьеит
АҞӘА, цәыббра 28 – Sputnik. Ииасыз амши аҵхи рзы Краснодартәи атәылаҿацә аҿы 96 COVID-19 хҭыс азгәаҭан ҳәа аанацҳауеит Ҟәыбан ахадара асаит.
"Краснодар 41-ы чмазцәахеит, Новороссииск – 13, Шәача – 6, Еисктәи араион - 5, Белореченск - 3, Геленџьик – 3, Гориачи Клиуч - 3, Тҟәаԥси Крыловсктәи араионқәа рҿы хҩык-хҩык. Ҩыџьа-ҩыџьа чмазцәоуп: Новопокровск, Каневск, Крымск, Северск, Абинск араионқәа рҿы, аӡәаӡәа: Славианск, Усть-Лабинск, Красноармеиск, Тихорецк, Тимашевск араионқәа рҿы", - аҳәоит адырраҭараҿы.
Иахьазы Ҟәыбан ачымазара рыхьхьеит – 13790-ҩык, 1043-ҩык хәыҷқәоуп. Ргәы бзиахахьеит - 10443 пациент, 273-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьынхо аҭыԥ ала аполиклиникақәа рҿы ирхылаԥшуеит 5235-ҩык.
Акоронавирус иадҳәалоу аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, цәыббра 30 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны иҟоу аерманцәа руаԥшь Ашьха Ҟарабах афинанстә цхыраара арҭоит ҳәа Sputnik акорреспондент илеиҳәеит ауаԥшь анапхгаҩы Галуст Трапизониан.
Иара иажәақәа рыла, Аԥсны имҩаԥысраны иҟоуп ареспублика араионқәа руаԥшьқәа рхаҭарнакцәа реиқәшәара.
"Арцах (Ашьха-Ҟарабахтәи Ареспублика - аред.) хатәгәаԥхарала аибашьцәа рҭахны иҟаӡам, дара еизхоит. Аматериалтә цхыраара, ҳәарада, ирҭахуп. Ҳашьцәа аматериалтә цхыраара рыҭара ҳара зегьы иаҳуалԥшьоу акоуп", - иҳәеит иара.
Ашьха Ҟарабах еиҭахгьы бџьаршьҭыхрала еиҿагылеит ииасыз амчыбжь азы. Бақәеи Еревани дара-дара ахара рыдибаҵоит. Аибашьратә ҭагылазаашьеи амобилизациеи рыларҳәеит Ермантәыла. Бақәа акәзар, амобилизациа ахәҭакахьала ирылаҳәоуп, акоменданттә сааҭ аус ауеит.
Аганқәа рыҩбагьы рдыррақәа рыла, аԥсыҭбарақәа ыҟоуп аруаа рганахь аиԥш аҭынчуааԥсыра рганахь алагьы, аха макьаназы заҟаҩ ыҟаҵәҟьоу шьақәыргылам. Ермантәылеи Азербаиџьани дасу ринформациақәа хаз-хазуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, нанҳәа 5 - Sputnik. Аҟәа аҩныҵҟатәи аусқәа русбарҭа аусҭҵааратә ҟәша аҳҭнықалақь апрокурор дақәшаҳаҭны ашьаус хацнаркит амаҵзуратә ҭагылазаашьа ахархәара аҭаны аӷьычра мҩаԥызгаз ахаҿқәа рганахьала. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсны ААР апресс-маҵзура.
Уаанӡатәи адыррақәа рыла, Аҵәахырҭатә банк аҟәатәи аофис цҵа аусзуҩцәа ҩыџьа зыԥсҭазаара иалҵхьоу ҳтәылауаа ртәанчахә-ԥарақәа аԥхьаӡамҭақәа ирхырхуан ҳәа агәҩара ыҟан.
Аԥсны ААР аекономикатә шәарҭадареи акоррупциа аҿагылареи русбарҭа агәаҭарақәа мҩаԥнагеит Аԥсны Аҵәахырҭатә банк аусзуҩцәа аԥара нырхит ҳәа иҟаз агәҩарала.
"Аусӡбара адыррақәа рыла, абанк аофисцҵа №1070 (Аҟәа, Аиааира 84) аусзуҩцәа Чхеиӡе Валериа Борис-иԥҳаи Гагуаԥҳа Гәында Ныгәзар-иԥҳаи 2018 шықәса ԥхынҷкәынмза инаркны 2019 шықәса лаҵарамзанӡа ирхатәыртәит миллионки 821 нызқьи 114 мааҭ. 2018 шықәса ԥхынҷкәынмза инаркны 2019 шықәса лаҵарамзанӡа абанк уаанӡатәи аусзуҩ Гагуаԥҳа атәанчаҩцәа рыԥхьаӡамҭақәа ирхылхит миллионки 821 нызқьм 114 мааҭ. Иара убри аамҭазы атәанчаҩцәа рыԥхьаӡамҭақәа 638 214 мааҭ рхылхит аҩбатәи аоперационистка Чхеиӡе", - ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
Валериа Чхеиӡе лганахьала ашьаус хацыркуп Аԥсны АЗ ахәҭаҷ 156 ахәҭа 4 ала. Иара убри аҩыза ахара лыдҵоуп Гәында Гагуаԥҳагьы. Аусҭҵаара мҩаԥнагоит Аҟәа ақалақь ААР.


Акультуратә-гәыҳалалратә фонд "Ашана" аиҳабы Мактина Џьынџьалԥҳа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭалҳәеит Тҟәарчал зыргылара иаҿу Евстафи Аԥсилтәи ихьӡ зху ауахәамаҿы аусурақәа шцо атәы.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа 756-ҩык акоронавирус шрылоу шьақәдыргылахьеит. Урҭ рахьтә 198-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, 7-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Гәдоуҭатәи ковид-центр ахь днеит цәыббра 16 рзы, аҭыԥ аҿы аҭагылазаашьа ҭиҵаарц, иҟоу апроблемақәа еиликаарц.
Ареспубликаҿ акоронавирус алаҵәара инадҳәаланы имҩаԥган атәыла ахада Аслан Бжьаниа дызлахәыз акоординациатә штаб аилатәара.
Амчра ӷәӷәа згәылаҵәаху акәны аԥсуаа ирыԥхьаӡо аӡы иазкуп арадио Sputnik арубрика "Жәлар рдоуҳа" аҿы Аԥсуаҭҵааратә институт афольклортә лабораториа аусзуҩ Сусанна Ҭаниаԥҳа еиҭалҳәо азгәаҭарақәа.
Амуниципалтә унитартә наплакы "Аӡыканал" Гәымсҭа ақыҭан аӡымҩангага аремонт мҩаԥнагоит.
Алитературеи, аҟазареи, архитектуреи рзы Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны Аҳәынҭқарратә премиа ес-хышықәса анашьара мҩаԥыргоит.
Аԥсны атәылауаа ахара зызрыдырҵо ацәгьоуразы хышықәса инаркны жәашықәсанӡа аҭакра рықәшәар алшоит.
Цәыббрамза 16 рзы иалагоит Аҟәа ахақәиҭтәразы ажәылара. Ажәылара иалахәыз Аԥсны Афырхаҵа Руслан Зарданиа арадио Sputnik аефир аҿы игәалаиршәеит уи шеиҿкааз атәы.
Аԥсны Аҵәахырҭатә банк есымза урыстәылатәи атәанчахәқәа ршара аграфик аус аднаулоит. Цәыббрамзазы атәанчахәыҭара амҩаԥысшьа хылаԥшра арҭоит Урыстәыла Атәанчахәытә фонд аделегациа.