Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс
27 January 2023
08:19
Abk
Rus
Eng
Tur
Abq
Ara
2018
2019
2020
2021
2022
Ҳҵасқәагьы еиқәырхауа, аамҭагьы ҳацныҟәо
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс амилаҭ культура шарҿио, нас адунеи ишаланарҵәо
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс (АААК) — зҭоурыхтә ԥсадгьыл Аԥсны, иара убас аҳәаанырцә иҟоу аԥсуа, абаза, аубых жәларқәа рхаҭарнакцәа еидызкыло ауаажәларратә еиҿкаароуп. Ишдыру еиԥш, адиаспора жәпаҩны иахьынхо атәылақәа рахь иаҵанакуеит: Урыстәыла, Ҭырқәтәыла, Шьамтәыла Иорданиа, Европа, Еиду Америкатәи Аштатқәа уҳәа убас егьырҭгьы.
АААК ахықәкы хадақәа абас иарбоуп:
1
Аԥсуа-абаза, аубых жәларқәа ретнокультуратә акзаара арӷәӷәара.
2
Ахатәы бызшәеи, акультуреи, аҵас-қьабзқәеи реиқәырхареи рырҿиареи.
3
Аҳәаанырцә инхо ҳџьынџьуааи рҭоурыхтә ԥсадгьыли реимадара арҭбаара.
4
Аԥсны аекономикатә, асоциалтә, акультуратә ҿиара аҽалархәра.
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс аҭоурых ахы акуеит 1992 шықәсазы, усҟан Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра анцоз аамҭазы Лыхны имҩаԥысит аԥсуа-абаза жәлар рхаҭарнакцәа актәи реизараду, иагьаԥҵан Жәларбжьаратәи аԥсуа-абаза (абаза) жәлар рассоциациа. Анаҩс уи ахьӡ ԥсахын, аусушьа аформатгьы еиҭакын.
Аҽеиҭакрақәеи, азнеишьа ҿыцқәеи, аилазаашьеи
Хәышықәса раԥхьа (2017 шықәса, ԥхынҷкәын 7-9 рзы) Аҟәа имҩаԥысит Аԥсуа-абаза жәлар VII-тәи Реизараду, уи нахыс ҳазлацәажәо аиҿкаара аҭоурых аҿы адаҟьа ҿыц аатит. Ахантәаҩыс далхын ауаажәларратә, аҳәынҭқарратә усзуҩ, амеценат Мусса Егзакь. Ишьақәырӷәӷәан ахьӡ ҿыц – Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс (АААК).
Уи аилазаашьагьы акыр иԥсаххеит: хаҭала ҳазааҭгылозар, ахадеи амаӡаныҟәгаҩ хадеи рмаҵурақәа аԥыхын, иаԥҵан аусбарҭа ҿыц – Аконгресс Иреиҳаӡоу ахеилак. Ԥхынҷкәынтәи афорум иаҵцахеит хәажәкырамзазы (2018 ш.), ари аамҭахҵәаха иалагӡаны аделегатцәа аиҿкаара аԥҟаԥҵәа ҿыц аздырхиеит, Иреиҳаӡоу ахеилаки Агәаҭаратә комиссиеи ирылахәхаша рсиақәа шьақәдыргылеит, иара убас зусура хацзыркышаз аинтернет-портал ҿыц аконцепциа иазхәыцит. Аԥҟаԥҵәа аредакциа ҿыц инақәыршәаны, Аизарадуқәа уаанӡеиԥш хәышықәса рахь знык имҩаԥыслоит ҳәа иныжьын, егьи абжьара ицәырҵуа азҵаарақәа зегьы рыӡбара ахахьы иагон Иреиҳаӡоу ахеилак.
Аконгресс аԥыза ҿыц Мусса Егзакь иаԥшьгарала, аиҿкаара аусура астратегиатә хырхарҭа аҽаԥсахит: АААК Аԥсны аҩнуҵҟа аҭыԥантәи ахаҭарнакрақәа аанартуа иалагеит, иара убас адиаспора ахьынхо атәылақәа рҟынгьы, досу ирнаалаша аҿиара апрограммақәа рыманы.
Абасала, Аԥсны ақалақьқәеи ақыҭақәеи рҿы иаатыз Аконгресс Аҭыԥантәи аҟәшақәа рсистема шьақәгылеит. Дара аҭахуп ажәлар ишиашоу аҽрымадаразы, ирыгу-ирыбзоу адырразы, насгьы ауааԥсыра рхаҭақәа рыԥсҭазаара аиӷьтәра иазыҳаҵҳаҵо иҟаларц азы. Мусса Егзакь игәаанагарала, абри аҩыза аусеицура иабзоураны шьаҿа-шьаҿала иалкаау ақыҭа ма ақалақь анхацәа азааиуеит рынхарҭаҭыԥ аҿиаразы иаҭаху аилкаара, уи азы апрограмма ашьақәыргылара. Абри аҩыза аусура иара уи аамҭазы Аԥсны аграждантә уаажәларра арӷәӷәарагьы иацхраауеит.
"
Ауаа рыԥсҭазаара еиӷьаҳтәырц азы уи иахьазы изеиԥшроу еилаҳкаауазароуп, аԥсуа, мамзаргьы абаза ҭаацәацыԥхьаӡа ирынхашьоу, ирыбзазашьоу ҳдыруазароуп. Ус анакәха, иааиԥмырҟьаӡакәа ҳаимадазароуп, аус еицаҳаулароуп. Иарбан усзаалак – ҳаилахәны инаҳагӡароуп: аҭыԥантәи ауааԥсыра дара ирыхәаша, рымч зықәхаша апроект ҳадыргалоит. Досу илшо ихатә лагала ҟаиҵоит, иџьабааума, иԥароума. АААК агәыԥ ракәзар, апроектқәа рынагӡара хацдыркуеит, анаҩс аус ацашьагьы иахылаԥшуеит.
—
Мусса Егзакь
, АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы
АААК аусзуҩцәа агәра ганы иҟоуп: Аконгресс ахықәкы хадақәа – аԥсуааи ашәуааи, ҭыԥс иахьынхозаалак, реидкылареи, ажәлар рыҿиара иахәаша аусқәа радыԥхьалареи роуп, уи нагӡахарц аӡәыцыԥхьаӡа илша ааирԥшырц азы аҭагылазаашьақәа аԥҵазароуп. Убри иагьазкуп АААК иаанартуа Аҭыԥантәи аҟәшақәа. Иахьазы Аԥсны араионқәа зегьы рҿы аус руеит Аконгресс ахаҭарнакрақәа, макьана 54 ыҟоуп. Ҳаԥхьаҟа ари ахыԥхьаӡара 112 рҟынӡа анагара азԥхьагәаҭоуп Аԥсны ақыҭақәа зегьы рыцԥхьаӡа. АААК Аҭыԥантәи ахаҭарнакқәа 10 аартуп Ҭырқәтәылагьы. Егьырҭ аҳәаанырцәтәи атәылақәа ртәы ҳҳәозар, Аконгресс аҟәшақәа аус руеит Санкт-Петербург, Москва, Ҟарачы-Черқьестәыла, Ҟабарда-Балкариа, Ставропольтәи атәылаҿацә, Иорданиа, Германиа, Нидерланды, Бельгиа, Британиа Ду.
АААК агәыԥ русура хырхарҭа рацәала еихшоуп: аҵаратә программақәа, агәыҳалалратә акциақәа, зымҽхак ҭбаау аспорттә, акультуратә, агәалашәаратә усмҩаԥгатәқәа, исахьаркны аԥхьаҩцәа реицлабрақәа. Уи анахыс, Аконгресс ахаҭарнакцәа Аԥсны имҩаԥысуа ауаажәларратә усмҩаԥгатәқәа раҩрыжьуам, еснагь ирылахәуп.
2018
Жәларбжьаратәи аусура
2018 шықәса лаҵарамзазы имҩаԥысит Мусса Егзакь Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс ахантәаҩ ҿыц иаҳасабала раԥхьатәи жәларбжьаратәи иныҟәара. АААК ауснагӡаратә маӡаныҟәгаҩ Инар Гыцбеи иареи Ҭырқәтәыла иаҭааит, уаҟа Аԥсуа культуратә хеидкылақәа рфедерациа анапхгаҩы иԥылеит. Амаҵураныҟәара апрограмма ишаҳәоз ала, Сҭамԥыли Адаԥазари имҩаԥысуаз еиуеиԥшым акультуратә хҭысқәа рыҽрыладырхәит. Ари аҭаара аибадырратә ҟазшьа аман, АААК анапхгара Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа-абаза диаспореи дареи аимадара рыбжьалеит, анаҩстәи русеицура амҩаԥысшьа иалацәажәеит. Адиаспора ахаҭарнакцәа ракәзаргьы, ажәа рырҭеит аҳәаанырцә инхо ҳџьынџьуаа Аконгресс аҩнуҵҟа, иара иааидкыланы Аԥсны иахьаҵанакуа имҩаԥысуа ауаажәларратә, акультуратә процессқәа рхы шрыладырхәло.
Иара уи ашықәсан жьҭаарамзазы Аконгресс аделегациа – Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакьи ауснагӡаратә маӡаныҟәгаҩ Инар Гыцбеи – ҩаԥхьа Ҭырқәтәылаҟа ицеит. Усҟантәи рныҟәара хықәкыс иаман Аконгресси Ҭырқәтәыла иҟоу адиспоратә хеилакқәеи (Аԥсуа культуратә хеидкылақәа рфедерациеи (Аԥсуафед), Кавказтәи акультуратә хеидкылақәа рфедерациеи (Кавфед) русеицура хәыц-хәыц алацәажәара, уснагӡатәк аҳасабала ашьҭыхра, иара убас Ҭырқәтәыла иахьаҵанакуа Аконгресс злаарԥшхо аусҳәарҭа алкаара, уи аусура аплангьы ашьақәыргылара.
Аусуратә еиԥыларақәа мҩаԥысит Сҭамԥыл, Анкара, Сакариа. АААК анапхгареи Аԥсуафед анапхгареи аусеицуреи аицхыраареи рзы аиқәшаҳаҭра рнапы аҵарҩит. Уа иарбан аиуаратә еимадарақәа реиҭашьақәыргылара, ҭырқәтәылатәи аԥсуа-абаза диаспора рҭоурыхтә ԥсадгьыли дареи реиҿцаарақәа реизырҳара. Кавфед анапхгара рԥылараан аганқәа еилибакаарыла еицәажәеит, иззааизгьы рацәоуп. Аконгресс аделегациа иҭааит иара убас Ҭырқәтәыла иҟоу Аҭакзыԥхықәу, Азинмчра нагӡа змоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәаҩ Алексеи Ерхов. Иалацәажәеит Ҭырқәтәыла имҩаԥысуа акрызҵазкуа акультуратә-гуманитартә усмҩаԥгатәқәа рынагӡареи рҳәаақәҵареи Аконгресс шалахәхо, Урыстәала Адәныҟатәи аусқәа рминистрра анапхгареи АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩи уаанӡа ирыбжьарҵахьаз аиқәшаҳаҭра инақәыршәаны.
Left
Right
2018 шықәсазы адиаспора Аконгресс аусура радыԥхьалара Ҭырқәтәыла мацара акәӡам иамҽханакыз. Убас, абҵарамзазы, АААК аԥшьгарала, Санкт-Петербург имҩаԥысит аԥсуа-абаза диаспора рыхәылԥаз, уи иалахәын шәҩыла аҭыԥан инхо абаза жәлар рхаҭарнакцәа, иара убас аҵарахьы иааз аԥсуа, абаза студентцәа. Ахәылԥаз даҭааит Урыстәыла Аҭакзыԥхықәу, Азинмчра нагӡа змоу Аԥсны ацҳаражәҳәаҩс иҟаз Игор Ахба, иагьазгәеиҭеит абри аҩыза аиԥыларақәа аԥсуа-абаза жәлар реидкылара иацхраауеит ҳәа.
Аинформациа аларҵәара аус
2018 шықәсазы Аконгресс аҭоурых азы акрызҵазкуа даҽа хҭыскгьы ҟалеит, уи хазы иззааҭгылатәу акоуп ҳәа иҳаԥхьаӡоит: Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс аусура ианалага нахыс хара имгакәа аинформациатә портал ҿыцгьы аусура хацнаркит. Адунеи иалаԥсоу аԥсуааи ашәуааи рҭоурыхтә ԥсадгьыл аҿы имҩаԥысуа рдырыртә, рмилаҭ аҭоурых, аҵасқәа ҭырҵаартә алшара роуит бызшәас излацәажәозаалакгьы, иара убас дара-дара еибаԥшааны еиҿцаауа, Аконгресс апроектқәагьы ирылахәхартә иҟалеит. АААК Аинформациатә портал официалла аӡыргара мҩаԥысит Аԥсуа телехәаԥшрала ицоз апресс-конференциаҟны 2018 шықәса, цәыббра 18 рзы.
Хәышықәса раахыс аинфопортал ф-бызшәак рыла абаза жәлар рҭоурыхи ркультуреи ирызку аматериалқәа ҭнажьуеит, иара амацара иалшоит еиуеиԥшым аинформациатә, арҵаратә проектқәа рынагӡара, Аԥсны аҩнуҵҟеи акәша-мыкәшеи иҟало хра злоу ахҭысқәа рыхцәажәара, адиаспора ирыԥсҭазаашьоу аиҭаҳәара, арбара. Ари аҩыза аус, ҳәара аҭахума, еиуеиԥшым атәылақәа ирыланхо ҳџьынџьуаа реидкыларазы иҵыргәа дууп. Апортал аус адырулоит АААК Аинформациа аҟәша аусзуҩцәа – анапхгаҩы, аредактор хада Амина Лазԥҳа, нас уи лколлегацәа Шьазина Бганԥҳа, Селма Базԥҳа, Денис Чхеиӡе.
Аспорт
АААК агәыԥ ҿыц аусура ианналага инаркны асоциалтә проектқәа ишрыдгыло, рхаҭагьы ишынарыгӡо шьақәдырӷәӷәеит, хаҭалагьы аҿари аспорти ирыдҳәалоу. Убас, 2018 шықәса ԥхынгәымзазы Ҟарачы-Черқьестәыла имҩаԥысит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси Аԥсуа-абаза жәлар рыҿиара иацхраауа Жәларбжьаратәи аилазаара «Алашареи» еицны еиҿыркааз V Абаза жәлар рыхәмаррақәа.
Left
Right
Иқәгылан акыршықәса Жәларбжьаратәи аԥсуа-абаза жәлар рассоциациа ахадас иҟаз, аиуристтә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, апрофессор Тарас Шамба ихраҿа. Атурнир иалахәын Аԥсны, Ҟарачы-Черқьестәыла, Ҟабарда-Балкариа, Москва, Ставропольтәи атәылаҿацә, Иорданиа, Ҭырқәтәыла уҳәа рҟынтә еизгоу агәыԥқәа. Еиндаҭлон ашьапылампыл, анапылампыл, аҩра, ахысра, армреслинг, аԥара, ашаха ахара уҳәа аспортхкқәа рыла.
Аҭҵаарадырра
АААК игәоуҭаратәы иҟоу алагала ҟанаҵоит ауаажәлар рыҿиареи аҭҵаарадырра ацхраареи рганахьалагьы. Убас, 2018 шықәсазы Мусса Егзакь ишьақәирӷәӷәеит «Ашәуааи аԥсуааи: абызшәақәеи аҭоурыхтә-культуратә ҭынхеи реиқәырхара, рырҿиара» захьӡыз апрограмма, иара шьақәыргылан Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиеи ИАЕ «Алашареи» адыԥхьаланы.
Апрограмма иазԥхьагәанаҭоит адәынтәи аҭҵаарақәеи егьырҭ аҭҵаарахкқәеи, аетнографиатә материал аизгареи анҵареи, аԥсуа, абаза ҵарауаа русумҭақәа рҭыжьра.
Апрограмма анагӡара рхы аларгалеит иналукааша аԥсуа, абаза ҵарауаа, аҳәаанырцә инхогьы уахь иналаҵаны, иара убас аҭҵааҩцәа ҿарацәа, насгьы абызшәа аиқәырхареи аҿиареи рганахьала аԥышәа змоу атәым специалистцәагьы.
Еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа рылахәхара
АААК активла иалахәын 2018 шықәса, ԥхынгәы 23 рзы Черқьесск иазгәарҭоз Аԥсуа-абаза жәлар ркультура амши Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ амши. Аԥсни Ҟарачы-Черқьестәылеи имҩаԥысуаз аныҳәа рхы аладырхәит Ҭырқәтәыла инхо адиаспорагьы. Есқьишьеҳир ақалақь акалҭқәеи Тандыр ақыҭеи имҩаԥысыз ажәлар ргәырӷьара еицеиҩыршеит 1500-ҩык раҟара ҳџьынџьуаа.
Иара уи ашықәсан цәыббра 30 Аԥсны Аиааиреи Ахьыԥшымреи рымш азы Москва, «Краснаиа Пресниа» абаҳчаҿы имҩаԥысит Москватәи аԥсуа диаспора еиҿыркааз аԥсуа культура афестиваль «Аԥсны». Аконгресс ари афестиваль иалахәын, хазы иаартыз апавильон аҟны ицәырган АААК аусура иазку ашәҟәы-абыӷьшәы, аволонтиорцәа еиҭарҳәон Аконгресс ихадароу хықәкыс, хыдҵақәас иамоу, адунеи иалаԥсоу ажәлар реидкылара ишазааԥсо. Иара уа еиҿкаан аԥсуа цәаҩа зыҟәныз аетнографиатә зона, ицәырган Аԥсны ҭоурыхла иахашәыршәыруаз абираҟқәа рсахьақәа. Афестиваль аҭааҩцәа иара уа анкета харҭәааны Аконгресс иалалар рылшон.
Аиааира амш аҽны Аконгресс Аҟәа Амҳаџьырцәа рыԥшаҳәаҿы ахәыҷтәы ныҳәа еиҿнакааит. Аниматорцәа ахәыҷқәа ахьынӡадырлахҿыхуаз, адуцәа акәашараҿы рхы ԥыршәар ҟалон, иара убас Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс аҭоурых реиҳа еиӷьны издыруа ҳәа еиндаҭлон. Аицлабрақәа рҟны зҽалызкааз АААК ахьӡала аҳамҭақәа рзыԥшын. Аныҳәахь лымкаала ааԥхьара рыҭан агәыҳалалратә еиҿкаара «Кьарази» Акультуратә-гәыҳалалратә фонд «Ашанеи» хылаԥшра зырҭо ахәыҷқәеи, 1992-1993 шықәсқәа рзтәи Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра аветеранцәа рхәыҷкәеи.
Агәыҳалалра
Аконгресс агәыԥ ҿыц рҽеизганы аусура ианалага актәи ашықәс азы ихацыркхеит иахьа уажәраанӡа имҩаԥысуа агәыҳалалратә акциа «Агәыбылра». Ҭагалан анааи, цәыббрамзазы Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа-абаза диаспора ахаҭарнакцәа, АААК Иреиҳаӡоу ахеилак алахәыла, Ҭырқәтәыла иҟоу Аконгресс арегионалтә ҟәша анапхгаҩы Аҳмаҭ Ҳапат иаԥшьгарала, амаҭәа ԥха акомплектқәа 1200 еидкыланы Аԥсны заагарҭа маҷу аҭаацәарақәа рзы иаарышьҭит.
Ҳапат ари аус иадиԥхьалеит акультуратә хеидкылақәеи (адернеқьқәа) анаплакцәеи. Жьҭаара 4 рзы агуманитартә еидара Аҟәа иааины иҟан. Амаҭәақәа зегьы АААК ауаажәларратә, агәыҳалалратә еиҿкаарақәа рыбжьара иашеит, иара убас Аԥсны арепатриациа аминистрра (иахьа – Аҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь архынҳәразы Аԥсны аҳәынҭқарратә еилакы), анаҩс изҭахны иҟоу аҭаацәарақәа ирырҭарц. Амаҭәа ԥхақәа рыхәҭак Гагратәи ареабилитациатә центр аҟны зҽызхәышәтәуа 1992-1993 шықәсқәа рзтәи Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра аинвалидцәа ирызшан.
Аамҭа кьаҿк ашьҭахь ари акциа ҩаԥхьа иацҵан – уажәазы уи аиҿкааҩцәас иқәгылеит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси, Ҭырқәтәыла иҟоу аԥсуа культуратә хеидкылақәа рфедерациеи, ИАЕ «Алашареи». Аԥхамаҭәа ҿыцқәа Ашықәс ҿыц аныҳәа аламҭалаз ирзыршеит зматериалтә ҭагылазаашьа уашәшәыроу аҭаацәарақәа. Анаҩстәи 2019 шықәсазы акциа хәҭа-хәҭала еихшаны иацҵахеит, уи иалҵшәаны Аконгресс ахаҭарнакцәа 100 инареиҳаны аӡынтәи ашьаҵақәа рзырышьҭит аԥсуа, ашәуа хәыҷқәа иахьрызҳауа аҭаацәарақәа.
2019
Жәларбжьаратәи аусура
АААК ахықәкы хада – адунеи иалаԥсоу аԥсуа-абаза жәлар ахаҭарнакцәа реидкылареи рҭоурыхтә ԥсадгьыли дареи реимадареи – анагӡаразы 2019 шықәсазы АААК анапхгара аԥсуа-абаза, аубых диаспорақәа жәпаҩны иахьынхо атәылақәа ирҭааит: Ҭырқәтәыла, Мысра (Египет), Иорданиа, Британиа Ду, Нидерланды, Германиа.
Аконгресс анапхгара адиаспора ахаҭарнакцәеи дара ахьынхо атәылақәа рҿы ауаажәларратә, аполитикатә усзуҩцәеи ирԥылеит. Аиԥыларақәа алҵшәа рыманы имҩаԥысит: аимадара шьақәыргылан, ԥхьаҟатәи аусеицура амҩақәа ылхын. Асасцәа АААК аус шауа еиҭарҳәеит, адунеи ахьынӡанаӡааӡо аԥсуа-абаза ҭаацәара ду реибабара иацхраауа, аетнокультуратә ҵакы змоу апроектқәа назыгӡо, адиаспореи аҭоурыхтә ԥсадгьыли реидҳәалара иашьҭоу еиҿкаарак аҳасабала.
Арегионалтәи аҭыԥантәи аҟәшақәа русура
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс Аԥсны аҩнуҵҟеи Ҭырқәтәыла ҳашьцәа ахьынхо арегионқәеи рҟы Аҭыԥантәи аҟәшақәа раартра аус иацнаҵеит. 2019 шықәсазы арегионалтә ҟәшақәа аартын Мраҭашәаратәи Европа атәылақәа рҟынгьы: Британиа Ду, Голландиа, Бельгиа, Германиа. Аԥсны иҟоу Арегионлтә хаҭарнакра дахагылеит АААК Ауснагӡаратә маӡаныҟәгаҩ Инар Гыцба.
Санкт-Петербург иҟоу АААК Арегионалтә хаҭарнакреи (усҟан Ҭемыр Рекәаа напхагара аиҭон, иахьа иара Аҟәатәи АААК аофис деиҳабуп) Санкт-Петербургтәи Амилаҭқәа рыҩни 2019 шықәсазы Аусеицуразы аиқәшаҳаҭра рыдыркылеит. Уи иалнаршон официалла еилахәу аусмҩаԥгатәқәа рынагӡара: амилаҭ ныҳәақәа, асеминарқәа, аҭҵаарадырра-практикатә конференциақәа, астол гьежьқәа, арҿиаратә еиԥыларақәа, аконцертқәа уҳәа убас ирацәаны. АААК Петербургтәи арегионалтә ҟәша аҟны усҟан иаартхеит амилаҭ кәашарақәа рансамбль «Абаза».
2019 шықәсазы активла рхы аадырԥшит Гәдоуҭатәи Аҭыԥантәи аҟәша алахәцәагьы. Дара инарыгӡеит апроектқәа хԥа: аҽазыҟаҵарҭа дәы воркаут еиҿыркааит, ақалақь иалсуа амҩаду аҿы аҟьамсареизгарҭақәа дыргылеит, ашколқәа руак ахь аӡы неиуа иҟарҵеит.
Left
Right
АААК Аппарат аусура
2019 шықәсазы иаԥҵан аусбарҭа ҿыц – АААК Аппарат. Ари аструктуратә ҟәша Аконгресс аԥҟаԥҵәатә усура ахылаԥшреи Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы инапынҵақәа рынагӡареи ахахьы иагеит. Аппарат анапхгаҩыс дҟалеит аԥсуа дипломат Кан Ҭаниа, уи ихаҭыԥуаас – Михаил Калинкини Ҭенгиз Ҭарбеи, а-Ҭарба Аконгресс аинформациатә политикеи аимадарақәеи рҳәаақәҵаҩсгьы дыҟоуп.
Аппарат ҷыдала иазҿлымҳауп Аконгресс арегионалтәи аҭыԥантәи ахаҭарнакрақәа русура анагӡашьа. Убасгьы Аппарат ахыдҵа хадақәа рахь иаҵанакуеит Аконгресс есышықәсатәи аусура апланқәа рышьақәыргылара, анаҩс урҭ Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы иҟны рышьақәырӷәӷәара, аԥсҭазаара раларҵәара ахылаԥшра, есышықәсатәи афинанстә уҳәа егьырҭ аҳасабырбақәа реиқәыршәара, ахантәаҩы дызлахәу аилатәарақәеи аиԥыларақәеи реиҿкаара, ауаажәлар иҟарҵо аҳәарақәа рыҭҵаара, ахантәаҩы идҵақәа инарықәыршәаны егьырҭ аусхкқәа рынагӡара.
Left
Right
Аныҳәатәи агәалашәаратәи усмҩаԥгатәқәа рылахәхара
Ҿыц еизаз АААК акоманда еиҿнакааит Аҿари Аҳәсеи рхеилакқәа, урҭ русура ззынархоугьы арҭ ауаажәларратә гәыԥқәа ирызцәырҵуа ауадаҩрақәа еиҳагьы еффективла рыӡбароуп. Арҭ ахеилакқәа рцентртә ҟәшақәа реилазаашьа шьақәыргылан. Аҩ-хеилакык ҳәоуеиқәшәарала русура иабзоураны 2019 шықәсазы еиҿкаан иагьымҩаԥган зымҽхак ҭбааз аныҳәақәа – Ахәыҷқәа рыхьчара амши Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ амши.
2019 шықәса мшаԥымзазы Санкт-Петербургтәи АААК Арегионалтә ҟәша иатәу акәашаратә гәыԥ «Абазеи» ашәаҳәаҩ Диана Шашуреи рхы аладырхәит Урыстәыла аҩадатәи аҳҭнықалақь аҟны имҩаԥысуаз IX-тәи Кавказ жәларқәа ркультура афестиваль.
Лаҵарамзазы Санкт-Петербург АААК алахәцәеи, Аконгресс Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь рхаҿы днаргыланы, аҭыԥантәи аԥсуа-абаза диаспора ахаҭарнакцәеи Аиааира ду амш иазкыз аусмҩаԥгатәқәа рхы рыладырхәит. Ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит Пискариовтәи анышәынҭраҿы иҭахаз рбаҟа амҵан, уаҟа ишьҭоуп Аԥсни Ҟарачы-Черқьестәылеи ирылҵыз аҵеицәа – Ленинград ахьчаҩцәа ирызку ахаҳәгьы.
Кавказтәи аибашьра иалаӡыз ргәалашәара амш лаҵарамза 21 рзы АААК раԥхьаӡа акәны ари алахьеиқәҵага мшы азгәаҭара аҽаланархәит, Аҟәа Амҳаџьырцәа рыԥшаҳәаҿы Ашьамаҟа рыблит, Нарҭаа рымца еиқәырҵеит, XIX ашәышықәсазы мчыла зыԥсадгьыл иахҵаз ҳашьцәа ргәалашәара шҿымцәааз аарԥшуа. Уи нахыс Аконгресс ари акциа есышықәса еиҿнакаауеит.
2019 шықәсазы Аконгресс аҩынтә раан Москва имҩаԥысуаз иаарту аԥсуа культура афестиваль «Аԥсны» аҽаланархәит. Аныҳәа мҩаԥысит рашәарамзазы ҩаԥхьа «Краснаиа Пресниа» абаҳчаҿы, Аконгресс апавильон аҭааҩцәа изҭахыз зегьы АААК иалалар рылшон.
Аҵара амш азгьы Аконгресс усда инымхеит. Аиҿкаара аусзуҩцәа Аԥсны ашколқәа зегьы рҟны актәи акласс ахь ицоз ахәыҷқәа ирзыршеит атетрадқәа хә-нызқь – зцәаҿы аԥсуа алфавити, ажәаԥҟақәеи, ажәарццакқәеи, абираҟи, агерби зныз. Адырҩашықәсангьы аиԥш зеиԥшыз акциа ҩаԥхьа имҩаԥган ҿыц ашкол иҭалаз зегьы рзы.
Аспорти акультуреи
2019 шықәса лаҵарамзазы Санкт-Петербург имҩаԥысит ҳаамҭазы иналукааша ашәҟәыҩҩы Фазиль Искандер 90 шықәса ихыҵра иазкыз алитературатә хәылԥазы. Ари ахәылԥаз еиҿыркааит АААК Аҭыԥантәи аҟәша аҿар рактив. Еизаз рҿаԥхьа дара Фазиль Искандер иажәеинраалақәеи ипрозатә ҩымҭақәа рҟынтә ацыԥҵәахақәеи ирыԥхьеит, аԥсуа, абаза ашәақәа нарыгӡеит, икәашеит.
Рашәарамзазы Ҟарачы-Черқьестәыла имҩаԥысит есышықәсатәи акультуратә-спорттә фестиваль «Абаза», иара аартын VI Абаза жәлар рыхәмаррақәа рхацыркрала. Аицлабрақәа ирылахәын 600-ҩык инареиҳаны аспортсменцәа Урыстәылеи егьырҭ аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҟынтә. Афестивальгьы атурниргьы уаанӡеиԥш еилахәны еиҿыркааит ИАЕ «Алашареи» Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси.
Иара уи ашықәсан жьҭаарамзазы АААК Аԥсынгьы имҩаԥнагеит афестиваль «Абаза». Уи иалахәын аԥсуа, абаза акәашаратә, афольклортә коллективқәа. Афестиваль аҳәаақәа ирҭагӡаны иаартын еиуеиԥшым ацәыргақәҵақәа, имҩаԥысуан итрадициатәу аԥашьа арҵареи хьы-рахәыцла аӡахьшьеи рзы амастер-классқәа, ауас ауан аԥсуа-абаза чыс агьама ахьубашаз афудкорт.
Left
Right
Ахатәы бызшәа аиқәырхара
АААК аусура ахырхарҭа хадақәа руак аԥсуа, абаза бызшәақәа реиқәырхара иазкуп. Аконгресс ишьақәнарӷәӷәеит 2026 шықәсанӡа аус зуа Ахатәы бызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи реиқәырхареи рырҿиареи апрограмма, уи напхгара аиҭоит абызшәадырҩы Сергеи Паз, иналукааша аԥсуа, абаза ҵарауаа алархәны. Апрограмма онлаин уаԥхьартә иҟоуп Аконгресси «Алашареи» рсаитқәа рҟны. Аекспертцәа адыԥхьаланы Аконгресс еиқәнаршәеит, иагьыҭнажьит абаза бызшәа аҵаразы ацхыраагӡақәа, авидеоурокқәа, абаза бызшәахьы еиҭаган амультфильмқәа, иаԥҵан ашәа ҿыцқәа.
Аҵара
Асоциалтә хырхарҭа аманы Аконгресс имҩаԥнаго аусурахь иаҵанакуеит убасгьы аҵараиура иазку апроектқәа рынагӡара. Раԥхьаӡа иргыланы, ари аганахьала иҳәатәуп Адискуссиатә клуб аӡбахә, уи аартын АААК Аҟәатәи аофис аҟны 2019 шықәсазы. Адискуссиатә клуб аҟны имҩаԥысуеит иаарту алекциақәа (онлаин, оффлаин) аԥсуа культуреи, аҭоурыхи, аетнографиеи, алитературеи, аҭҵаарадырра аҿиареи, иааҳакәыршоу аԥсабара ахьчареи атемақәа рыла. Араҟа еиҿыркаауеит аинтерактивтә еиԥыларақәа зус бзиаӡаны издыруа аекспертцәа алархәны. Изҭаху дарбанзаалак асоциалтә ҟазшьа змоу ихатә проект аклуб иадигалар ҟалоит, уи шьақәырӷәӷәахозар – анагӡара АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы аԥара азоуижьуеит.
Иара уи 2019 шықәсазы АААК аҟны аусура иалагеит Анацәеи абацәеи рыклуб – анацәеи, абацәеи, ахәыҷааӡара знапы алаку аспециалистцәеи ахьеиԥыло, гәаартыла иахьеицәажәо ҭыԥк аҳасабала. Ари аҩыза аформат згәаԥхаз даара ирацәаҩхеит, ахшара рааӡара иадҳәалоу хра злоу азҵаарақәа рҭак ахьыҟаҵаз азы аӡәырҩы иҭабуп рҳәеит.
2020
2020 шықәсазы активла русура иацырҵеит АААК иаԥнаҵаз Адискуссиатә клуби Анацәеи абацәеи рыклуби. Шықәсык ала имҩаԥысит аиԥыларақәа 20, иааҳакәыршоу аԥсабара ахьчареи, аекологиеи, ани ахшареи ргәабзиара, апсихологиа уҳәа реиԥш иҟаз атемақәа ирызкны. Иаанкыламызт Аконгресс Аҭыԥантәи аҟәшақәа раартра аусгьы: Аԥсны иҟаз рхыԥхьаӡара иацлеит даҽа 31, Ҭырқәтәыла – 8.
Аконгресс агәыԥ еиҿыркааит иагьымҩаԥыргеит аусмҩаԥгатәқәа 28, Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ амш азгәаҭара активла рҽаладырхәит. 2020 шықәсазы ихацыркын акрызҵазкуа арҵаратә проектқәагьы. Лымкаала иҳәатәуп АААК акоронавирустә ҿкы иаҿагыланы ақәԥараҿгьы ахы шаанарԥшыз.
Акоронавирус апандемиа аамҭазтәи аусура
Аԥсны акоронавирустә чымазара ҿкы алаҵәо ианалага, аҭагылазаашьа ҷыда анрылаҳәаха инаркны АААК аусура аформат еиҭанакит атәыла ауааԥсыра ргәабзиара ахьчара аганахьала ирханы. Уи алыршахеит Аԥсны ауааԥсыра ачымазара ҿкы рацәыхьчаразы иаԥҵаз Аусбарҭабжьаратәи аоперативтә штаби, агәыҳалалратә еиҿкаара «Кьарази», ауаажәларратә информациатә центр «Адгылареи», Москватәи аԥсуа диаспореи аус рыцура иабзоураны. Москва инхо ҳџьынџьуаа Аԥсны иацхраауан усҟантәи аамҭазы иаҭахны иҟаз амедицинатә маҭәахәқәеи, ахәшәқәеи, афатә-ажәтәи аахәаны раашьҭрала. АААК ацхыраара рынаҭеит аԥкрақәа рымшала фатәы-жәтәыла еиԥҟьаз арепатриантцәа рҭаацәарақәа, иааидкыланы 126-ҩык ауаа.
Апандемиа цонаҵы аинфопортал аҟны есҽны, нас есымчыбжьа ажәабжьқәа ҭыҵуан ачымазара ҿыц шаҟаҩы ирылаҽыз, ахәышәтәырҭақәа ахьынӡаҭәу уҳәа иазкны.
АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакь Аԥсныҟа иааишьҭит амедицинатә маҭәахәқәеи акоронавирус аҿагыларазы ихәарҭаз ахыхьчагақәеи. Арҭқәа зегьы Мусса Егзакь иааихәеит Аԥсны Агәабзиарахьчара аминистрраҟны иаԥҵаз аоперштаб иазнархиаз асиа инақәыршәаны.
Ҭырқәтәыла иҟоу АААК Арегионалтә ҟәша акәзар, акарантин аамҭазы уатәи аҵараиурҭақәа ирҭаз аԥсуа студентцәа аԥаратә цхыраагӡа роуртә ҟанаҵеит.
Агәыҳалалра
АААК 2020 шықәсазы имҩаԥнагоз агәыҳалалратә усура акоронавирус аҿагылараҿы мацара инымҵәеит. Убас, Аконгресс Баслахә инхо арҵаҩы иҭаацәа рзы аҩны аргылара иацхрааит. Аргыларатә маҭәахәқәа ҳамҭас иҟарҵеит АААК аҩызцәеи алахәылацәеи. АААК ацхыраарала еиҭашьақәыргылан Џьырхәатәи абжьаратә школ аспортзал.
2020 шықәса аҵарашықәс ҿыц алагамҭазы Аконгресс актәи акласс ахь ицаз ахәыҷқәа зегьы ирынаҭеит амилаҭтә символика зныз атетрадқәа иара убас, ашьапылампыл, анапылампыл, амҵәышәмпыл, агандбол уҳәа узлахәмарша ампылқәеи акаҭақәеи. Арҭ аҳамҭақәа аԥсуа школхәыҷқәа ирзаарышьҭит аҳәаанырцәтәи ҳашьцәа – Ҭырқәтәыла иҟоу АААК Арегионалтә ҟәша ахаҭарнакцәа, Аҳмаҭ Ҳапат ахаҿы днаргыланы.
Ахатәы бызшәа аиқәырхара
2020 шықәсазы АААК иазнархиеит авидеокурс «Аԥсышәала ҳцәажәоит// Абазала ҳцәажәоит». Акурс еиднакылоит 300 инареиҳаны авидеоурокқәа, урҭ зегьы АААК асаити асоциалтә даҟьақәеи рҿы икьыԥхьуп. Аурокқәа убасала еиқәыршәоуп, аҭырқәшәа, англыз, араб, аурыс бызшәақәа рыла ицәажәо еиуеиԥшым атәылақәа ирыланхо ҳџьынџьуаа зегьы аԥсшәа, ма абаза бызшәа рҵартә еиԥш. Апроект адгылара анаҭеит абызшәатә школ Capital School Center – уи асаит аҟынгьы арҭ аурокқәа цәыргоуп.
Иара уи ашықәсан аԥсуа бызшәа акурсқәа аатит Санкт-Петербург, иара убас Москва АААК афинанстә цхыраарала маҷк аҟара еиԥҟьаны иҟаз абаза бызшәа акурсқәа еиҭахацыркхеит.
Адоуҳатә-культуратә ҭынха ахьчара
Аԥсуа-абаза жәлар рдоуҳатә-культуратә ҭынха аӡбахә аиҭаҳәараҿы иалшахьоу рацәоуп Аконгресси ИАЕ «Алашареи» рыпроект «Амазара». Ари апроект авторс дамоуп Мусса Егзакь.
Иахьазы ари апроект аҳәаақәа ирҭагӡаны иҭыхуп абаза жәлар иматериалтәым ркультура иазку афильмқәа акымкәа-ҩбамкәа, урҭ ирыхәаԥшхьеит адунеи ахьынӡанаӡааӡо жәанызқьҩыла ауаа. Ацикл иалоу раԥхьатәи афильм аԥсуа милаҭтә кәашара иазкын, уи аус адулара иалагеит 2020 шықәса анҵәамҭазы. Зеиԥшла, апроект ззынархоу абаза жәлар ркультура аҵаулареи аԥшӡареи раарԥшроуп.
Left
Right
Иазгәаҭатәуп «Амазара» абзоурала аӡра иаҿыз итрадициатәу абаза ҳәызбаҟаҵашьа аҟазара шеиқәырхаз: ажәытәӡатәи абаза напҟазара атемала афильм аҭыхрақәа ианрылага ҷыдала уи азы иаҭахыз амаҭәахәқәа аахәаны аҟазарҭа еиҿыркааит, уа уажәшьҭа изҭаху днеины аҳәызбаҟаҵашьа иҵар ауеит.
Ахәыҷқәа аус рыдулара
Рашәарамзазы, Аԥсны апандемиа иадҳәалаз аԥкрақәа реиҳарак анаԥыхха, Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс Аҭара ақыҭан ахәыҷқәа рзы аныҳәа мҩаԥнагеит, Ахәыҷқәа рыхьчара жәларбжьаратәи амш иадҳәаланы. Анаҩс, ауаа раҳәара иахаҵгыланы, аиԥш зеиԥшу аныҳәақәа АААК имҩаԥнагеит Ԥақәашь, Река, Баслахә, Акәасқьа, Гәыԥ ақыҭақәа рҟынгьы, зынӡа 200-ҩык инареиҳаны ахәыҷқәа рзы. Уи аҩызаҵәҟьа аныҳәа мҩаԥысит нас Аҟәа Аҳабла жәытә аҟынгьы.
Аконгресси ауаажәларратә еиҿкаара «АМЧи» еицынарыгӡеит ахәыҷқәа ирызку, аинтерес зҵоу апроект «Ашьҭра»: ақыҭахәыҷқәа Аԥсны аҭоурыхтә ҭыԥқәа рахь иргон, аҭыԥ ԥшӡарақәа ирҭаауан. Аныҟәарақәа раан ахәыҷқәа амҩаныфа рзыргон, ирбараны иҟаз зегьы анырбалак аԥсабараҿы акрырфон, рыԥсы ршьон, аԥсшьараамҭа апрограмма иалан аԥсуа милаҭтә хәмаррақәа.
2020 шықәсазы ныҟәарак ауп зымҩаԥгара иахьӡаз, ахәыҷқәа Афон ҿыц иҟоу Аԥсаратәи абаашқәа ддырбеит, анаҩс апроект аанкылатәхеит апандемиа иахҟьаны. Аха 2021 шықәсазы уи иацҵан ахьӡ «Аимадара» ҳәа иԥсахны.
Жәларбжьаратәи аусура
2020 шықәса жьҭаарамзазы АААК ауснагӡаратә маӡаныҟәгаҩ Инар Гыцбеи Иреиҳаӡоу ахеилак алахәыла Инвер Алшәындбеи Шьамтәыла иаҭааит, аԥсуа-абаза, ачерқьес диаспорақәа рхаҭарнакцәа ирԥыларц. Аконгресс аусзуҩцәа ззааз еиҭарҳәеит, хықәкыс ирымоу, АААК аусушьа зеиԥшроу, ԥхьаҟа ргәы иҭоу уҳәа. Шьамтәылатәи ҳџьынџьуаа азҿлымҳара ду аадырԥшит, аусеицура ишазыхиоу атәгьы рҳәеит.
2021
Аконгресс агәыԥ 2021 шықәсазгьы иацнаҵеит аетнокультуратә ҭынха аиқәырхареи арҿиареи, иматериалтәым акультура ахьчареи ирызкыз апроектқәа рынагӡара. Аха убри аан АААК аусура Аԥсны иҟаз аепидемилогиатә ҭагылазаашьеи аԥкрақәеи азгәаҭаны имҩаԥысуан, убасҵәҟьа – адиаспора жәпаҩны иахьынхо атәылақәа рҟынгьы. Аҭыԥантәи аҟәша ҿыцқәагьы раартра аанкыламызт: 2021 шықәсазы иаԥҵан АААК Аҭыԥантәи аҟәшақәа 11. Аиҿкаара иалалар зҭахыз ауаа рыдкыларагьы еиԥымҟьеит.
Аҭыԥантәи аҟәшақәа русура
2021 шықәсазы АААК аԥшьгарала Аҟәа Аҳабла ҿыц абаҳчаҿы 85 ҵла еиҭарҳаит, ари «Агәалашәара аллеиа» 1992-1993 шықәсқәа рзтәи Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҿы иҭахаз аҭыԥантәи аҵеицәа ирызкуп.
Калдахәара иҟоу Аҭыԥантәи аҟәша аԥшьагарала, анаплакҩы Денис Оҭырба ифинанстә цхырааралеи ашкол-интернат аҟны атлетика хьанҭа асекциа иаҭахыз аспорт маҭәахәқәа рыла еибыҭан. Иара убас Калдахәара ақыҭан АААК алахәцәа ауаажәларратә транспорт аанҿасырҭа рыцқьаны еиҭашьақәдыргылеит.
Мгәыӡырхәа ақыҭан Аконгресс ацхыраарала аизарҭа зал еиҭашьақәыргылан, Ҷлоу – зхы иақәиҭу аиқәԥара рҽахьазыҟарҵо аспортзал.
Баслахәтәи абжьаратә школ абаҳчаҿы Аконгресси аҭыԥантәи ауааԥсыреи еицхырааны 70 инареиҳаны аҭыӡҩыра хәыҷқәа кыдырҵеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рҳәамҭақәа анҵаны. Аҵарашықәс ҿыц алагамҭазы Оҭҳаратәи абжьаратә школ аклассқәа руак рҽеин, Пицунда акәзар – аҿыханҵа асекциазы амольбертқәа аахәан, ашахмат асразы ахәыҷтәы турнир иалахәыз аҳамҭақәа рзаахәан.
Аконгресс агәыԥи Гагратәи аԥсуа школ аҵаҩцәеи ашкол ашҭаҿы аҵлақәа еиҭарҳаит, уи ашьҭахь ауаажәларратә еиҿкаара Colors of nation алархәны АААК иаарту алекциа мҩаԥнагеит аекологиа иазкны.
Иааидкыланы иугозар, хәышықәса рыла Аконгресс Аҭыԥантәи аҟәшақәа инарыгӡеит апроектқәа 107, аспорт, акультура, аҵараиура уҳәа ахырхарҭақәа рыла. Аԥсны аҩнуҵҟа ари аусура дахылаԥшуеит Дмитри Жьиба – Аҭыԥантәи аҟәшақәа аус рыцуразы АААК аҟәша анапхгаҩы, иара убас ари аҟәша аусзуҩцәа Хьерсон Симониеи Дамир Ӷәарзалиеи.
Асоциалтә ҵакы змоу ахаԥшьгарақәа
Ишаԥу еиԥш, 2021 шықәсазгьы АААК агәыԥ атәылаҿы имҩаԥысуаз аныҳәатәи агәалашәаратәи усмҩаԥгатәқәа ирылахәын. Аҟәеи Гәдоуҭеи ахәыҷтәы ныҳәақәа мҩаԥысит, Санкт-Петербург Аконгресс аҿар рцентр «Охта» адыԥхьаланы Аконгресс Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҿы Аиааира амш иазкыз аныҳәа мҩаԥнагеит.
Ахатәы бызшәа аиқәырхара
2021 шықәсазы АААКи ИАЕ «Алашареи» ихарҭәааны еиҭашьақәдырӷәӷәеит аԥсуа, абаза бызшәақәа реиқәырхареи рыҿиареи апрограмма. Апрограмма ҿыц ф-хәҭакны еихшоуп: арҵаҩцәа разыҟаҵареи реиҭазыҟаҵареи, аҭҵаарадырратә, аҭҵаарадырра-педагогикатә кадрқәа разыҟаҵара, арҵагатә литература армазеиреи аҭыжьреи, аԥсуа, абаза бызшәақәа теориалеи хархәаралеи рыҭҵаара, абаза бызшәеи алитературеи ирызку адыррақәа раларҵәара. Ахатәы бызшәа арҵаразы онлаин-курсқәа русура шцац ицон. АААК Адискуссиатә клуб апроектқәа руак иабзоураны, адунеи абеит раԥхьаӡатәи абаза бызшәала иҭаҩу аудиошәҟәы – Бемурза Ҭҳаиҵыхәа ироман «Анышәнап», XX ашәышықәса аламҭалазы мчыла Османтәи аимпериахь иахцаз ашәуаа ррыцҳара иазку.
Аҵареи аҭҵаарадырреи
Ҳазлацәажәо ашықәс азы Аконгресс иреиҳаӡоу аихьӡарақәа ирхуԥхьаӡалар ауеит аԥсуа ҿарацәа иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа рҭалараҿы ацхыраара рыҭара. Аконгресси Санкт-Петербургтәи аҳәынҭқарратә абнанхамҩатә институти уи аԥхьа ирыдыркылахьаз аиқәшаҳаҭра инақәыршәаны, ааҩык Аԥснытәи абитуриентцәа ари аҵараиурҭа иаанахәеит, хәыда-ԥсадагьы аҵара рҵалартә алшара роуит, азеиԥшынхарҭаҿы ауада рыманы. Анаҩстәи 2022 шықәсазы ҿыц арахь иҭалаз аԥсуа ҿарацәа рхыԥхьаӡара 18 рҟынӡа инаӡеит.
2021 шықәсазы Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси Пиотр Ду ихьӡ зху Антропологиеи аетнографиеи рмузеи (Кунсткамера) аусеицуразы аиқәшаҳаҭра рыбжьарҵеит. Ари ашәҟәы аҳәаақәа ирҭагӡаны иахьазы аколлективтә монографиа аус адулара иаҿуп, Кунсткамера архивтә сахьақәа рцәыргақәҵа еиҿыркаауеит, ирыҩуеит, иркьыԥхьуеит аҭҵаарадырратә статиақәа, имҩаԥысуеит адәынтәи аҭҵаарақәа, аҵарауаа ҿарацәа аспирантура аҭаларазы алшара роуеит.
АААК Аҟәатәи аофис аҟны 2021 шықәсазы имҩаԥысит аԥсуаа рҭоурыхи, ркультуреи, ретнологиеи ирызкыз алекциақәа рцикл. Алекциақәа дрыԥхьон АААК Иреиҳаӡоу ахеилак алахәыла, зыхьӡ нагоу аԥсуа етнолог Марина Барцыц.
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс Уарча ақыҭангьы еиҿнакааит аԥсуа-абаза жәлар ркультуратә, рбызшәатә акзаара иазкыз алекциа. Уи даԥхьеит АААК Иреиҳаӡоу ахеилак алахәыла, Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт адиректор Арда Ашәба.
Аҟәа иацҵан Анацәеи абацәеи рыклуб аилатәарақәа рцикл, Гагра имҩаԥысит иара убас аклуб анҭыҵтәи аилатәарақәагьы.
Аспорт
Аҵыхәтәантәи ахәышықәса ирылагӡаны аспорт иадҳәалоу апроектқәа рынагӡара – Аконгресс азы аԥыжәара змаз ахырхарҭақәа иреиуан. 2021 шықәсазы Аԥсны иаартын урыстәылатәи ашьапылампылтә клуб «Зенит» академиа афилиал. Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс ари аус аҿы акрызҵазкуа абжьаҟазара зуыз еиҿкаароуп. «Зенит» афилиал аартра Аԥсны ашьапылампыл аҿиара ҽаԥарак ԥхьаҟа иагоит, ҳтәыла аҩнуҵҟа зхаҭабзиара ҳараку аспорттә кадрқәа реиҵааӡара алнаршоит, абаҩхатәра злоу аспортсменцәа Урыстәылеи адунеижәларбжьареи иреиӷьу ашьапылампылтә дәқәа ирықәланы рхы аадырԥшыртә алшара рнаҭоит.
Арҵаратә проектқәа
2021 шықәсазы иацҵан апроект «Аимадара», ахәыҷқәа рырҵаҩцәеи ранацәеи ирыцны Афонҿыцтәи аҳаԥи алымқәа рпарк «Праиди» ирҭаауан, аетнопарк «Аԥсны» имҩахыҵуан, уаҟа аетнографиа иазку алекциа ирзаԥхьон. Апроект рхы аладырхәхьеит 400-ҩык инареиҳаны ақыҭашколхәыҷқәа.
Апроект «Амазара» аҳәаақәа ирҭагӡаны 2021 шықәсазы иаԥҵан, иагьцәырган авидеороликқәа хԥа: амилаҭ кәашара иазкны, аԥсуашәа иазкны («Нарҭаа рышҭыбжь» ахьӡны), иара убас абаза ҳәызбаҟаҵашьа иазкны.
2021 шықәса ԥхынгәымзазы АААК еиҿнакааит, иагьымҩаԥнагеит абаза жәлар рҭоурыхи ретнографиеи ирызку аинтеллектуалтә хәмарра «Иарбан? Иаба? Ианба?» («Что? Где? Когда?»). Аҭыхрақәа мҩаԥысит аԥсуа телехәаԥшра астудиаҿы. Ари ахәмарра авидеоверсиа, аиҿкааҩцәа шазхәыцыз ала, иалнаршоит иахьынӡауа иҭбаау аудиториа амҽхакра Аԥсны аҩнуҵҟеиԥш уи анҭыҵгьы.
Агәыҳалалра
АААК Цандрыԥшь иҟоу ареабилитациатә центр «Ҳара ҳаидгылоуп» аҭааҩцәа рзы иҷыдоу амаҭәахәқәа ҳамҭас ианаҭеит: аҳасырқәа, уқәгыланы уҽахьазыҟауҵо аплатформақәа, иара убас аҳақьымцәа ахәыҷқәа аус анрыдыруло ирҭаху иҷыдоу ароликқәа. Ацентр агәарԥаҿы Аконгресс ахәыҷқәа рыхәмарырҭа еиҿнакааит. Ари ацентр аҟны зылшара ԥку ауаа ргәабзиара иахәоит, уи иаҭаауа реиҳараҩык ахәыҷқәа роуп.
1992-1993 шықәсқәа рзтәи Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан Гагра ахақәиҭтәра амш иадҳәаланы жьҭаара 6 рзы АААК аусзуҩцәа аибашьра аинвалидцәа рассоциациа «Аԥсны» еиднакыло аветеранцәа аҳамҭақәа рырҭеит: ателербагақәа, арԥхагақәа, ахыза ԥхақәа.
Аконгресс иара убас Аԥсны ашколқәа жәаба акоронавирус алаҵәара аамҭазы даара ихәарҭаны иҟаз аҿкы зшьуа аҳауарзҩыдагақәеи, кьысрада ашоурашәагақәеи рынаҭеит.
Ашықәс ҿыц аламҭалазы АААК иамҭаны Аԥсны ахшара рацәа зааӡо аҭаацәарақәеи Асоциалтә маҵзура зхылаԥшуа аҭаацәарақәеи рҟны изызҳауа ахәыҷқәа афатә-ажәтәи ахаа-мыхаақәеи рызшан. Абри аҩыза ацхыраара роуит Гагра араион анхацәа: Гагра ақалақь, аҳаблақәа Цандрыԥшь, Гьачрыԥшь, ақыҭақәа Маҳадыр, Лаԥсҭарха, Алаҳаӡыхь, Бзыԥҭа рҟынтә.
Аҟәа Адыгаа рымҩала Ашықәс ҿыц азтәи аԥсшьарамшқәа ралагамҭазҵәҟьа АААК ахәыҷқәа рыхәмарырҭа дәы аанартит.
2022
Жәларбжьаратәи аусура
2022 шықәса жәабранмзазы анапынҵа ҷыдақәа назыгӡо Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра ацҳаражәҳәаҩ Вито Гриттани иаԥшьгарала АААК еиҿнакааит италиатәи апарламент адепутат Маттео Далль-Оссо ипресс-конференциа «Ажәларқәа ахҳәаақәҵаразы ирымоу азин. Аԥсни Европа Дуи» ҳәа хьӡыс измаз. Ари ахҭыс мҩаԥысит Италиа аҳҭнықалақь Рим, Апарламент ахыбраҿы. Апресс-конференциа рхы аладырхәит, ажәахәқәа рыманы иқәгылеит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниеи АААК Иреиҳаӡоу ахеилак ахантәаҩы Мусса Егзакьи, АААК Аппарат анапхгаҩы Кан Ҭаниеи.
Аинформациатә усура
Егьырҭ ашықәсқәа раан еиԥш, 2022 шықәсазгьы Аконгресс игәыгәҭамыжькәа иаанагон аинформациатә усура. Лымкаала иазгәаҭатәуп, АААК аусзуҩцәа рџьабаала ишҭыхыз зхы иақәиҭу аиқәԥара аклуб «Абаза» иазкыз адокументалтә фильм, 2021 шықәсазы аклуб жәашықәса ахыҵит.
Афильм аҿы еиҭаҳәоуп аклуб аԥҵара аҭоурых, уи зыхьӡ адҳәалоугьы АААК ИА ахантәаҩы, амеценат, зхы иақәиҭу аиқәԥаразы Асовет Еидгыла аспорт азҟаза Мусса Егзакь иоуп. Аҭыхрақәа мҩаԥысуан Москва, Наро-Фоминск, Санкт-Петербург, Аҟәа, Гәдоуҭа.
Уи адагьы, АААК ихацнаркит авидео-еиҿцәажәарақәа рцикл «АААК ахаҭарақәа» Аконгресс агәыԥ алахәцәа еиҳа иааигәаны рабадырра хықәкыс измаз. Ари апроект авторс дамоуп АААК аинформациатә портал аредактор хада Амина Лазԥҳа. Иахьазы Аҟәатәи Аконгресс аофис аусзуҩцәа рыҿцәажәарақәа анҵоуп, анаҩс иазԥхьагәаҭоуп Санкт-Петербург иҟоу АААК Аппарат хада аусзуҩцәеи АААК Иреиҳаӡоу ахеилак алахәылацәеи рыҿцәажәара.
Аԥсуа-абаза жәлар рдоуҳатә-культуратә ҭынха иазку апроект «Амазара» аҳәаақәа ирҭагӡаны иҭыхын аԥсуашәа иазку афильм ҿыц. Ари афильм арежиссиорс, асценаристс дықәгылеит Самсон Ҷанба хьӡ зху Аԥсуа драматә театр арежиссиор Мадина Аргәын. «Амазара» апроект аусура иацнаҵоит, иахьазы аус рыдулара цоит афильмқәа даҽа хԥа: аҭацаагаратә қьабзқәеи, амилаҭтә музыкатә арҳәагақәеи, Аԥсуареи ирызкны.
АААК еиҿнакааит аԥсуа режиссиор қәыԥш Амина Кәарҷиаԥҳа Аԥсны Жәлар рышәҟәыҩҩы Алықьса Гогәуа иажәабжь ала иҭылхыз зметр кьаҿу афильм «Асыс» Аԥсны аԥхьарбара. Лара лхаҭа С. А. Герасимов ихьӡ зху Урыстәылазегьтәи аҳәынҭкарратә акинематографиатә институт (ВГИК) даушьҭымҭоуп.
Аконгресс ацхыраарала асахьаҭыхҩы, амультипликатор Асҭамур Кәыҵниа иаԥиҵаз аԥсуа мультфильм «Абраскьыл ифырхаҵара» англыз бызшәахьы еиҭаган. Аиҭагара лнапы иҵылгеит АААК аинфопортал аредактор хада Амина Лазԥҳа.
Аҵараиуреи агәабзиарахьчареи
2022 шықәса цәыббрамза инаркны АААК Аҟәатәи аофис аҟны аус ауеит Аҵараиуреи, асоциалтә активреи, агәабзиарахьчареи рыҟәша, уи анапхгаҩыс дҟалеит Изольда Ҳагԥҳа, аспециалистс – Наур Хышба. Ари аҟәша ихацнаркит азанааҭалхреи раԥхьатәи ацхыраара аҟаҵареи рзы атренингқәа. Убас, Гәдоуҭеи Очамчыреи араионқәа рҟны шәҩык инареиҳаны ашколхәыҷқәа ауаҩы раԥхьатәи амедицинатә цхыраара шиҭатәу еилыркааит, аиқәырхаҩ алабҿабатә хархәагақәа лыцырхырааны идлырбеит ахәра аҿаҳәашьа, ауаҩы зыԥсы маҷхаз ишихәатәу. Ари апроект Аԥсны ашколқәа зегьы амҽханакуеит, атренингқәа ахьымҩаԥысуа зехьынџьара ацхыраара ласы аҭаразы ихәарҭоу амедицинатә хархәагақәеи ахәшәқәеи рзыршоит.
Аусура иацнаҵоит АААК Адискуссиатә клубгьы, уи уажәшьҭа Русҭам Занҭариа напхгара азиуеит. Иахьатәи аклуб аусура Аԥсуара атема иадҳәалоуп.
АААК Аҟәатәи аофис аҟны имҩаԥысуеит иара убас алекториқәа: Аҭоурыхҭҵааҩ, АААК Иреиҳаӡоу ахеиак алахәыла Џьамбул Инџьгьиа х-лекциақ дрыԥхьеит аԥсуаа ркультуреи рҭоурыхи иазкны, изҭахыз зегьы неины аҵарауаҩ изыӡырҩыр рылшон.
Аспорти аҿар аус рыдулареи
Ԥхынгәымзазы Аконгресси ИАЕ «Алашареи» Ҟарачы-Черқьестәыла еицымҩаԥыргеит VII-тәи Абаза жәлар рыхәмаррақәа. Есышықәса Черқьесск иазгәарҭо акультуратә-спорттә фестиваль «Абаза» аҳәаақәа ирҭагӡаны имҩаԥысит Аԥсуа-абаза жәлар ркультура амши Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ амши.
2022 шықәса цәыббрамзазы Аҟәа раԥхьаӡа акәны имҩаԥысит аԥсуа милаҭтә спорттә хәмаррақәа ртурнир «Ахьышьҭра». Аицлабрақәа ирылахәын ақыҭақәа Дәрыԥшь, Џьгьарда, Ҷлоу, Аԥсны аҳҭнықалақь Аҟәеи рҟынтә агәыԥқәа. Атурнир еиҿыркааит Аҟәа ақалақь ахадареи Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси. Ари атурниргьы Аконгресс аԥсуа қыҭақәа рҿы имҩаԥнагоз амилаҭ хәмаррақәа рзы амастер-классқәеи хықәкыс ирымоу – «Аимҵакьача», «Ахылԥахас», «Акьаброу» реиԥш иҟоу аԥсуа хәмаррақәа аҿар рыларҵәароуп, иара иааидкыланы аԥсуа культурахь аинтерес ашьҭыхрагьы. Ари ахырхарҭала активла аус ауеит АААК Аԥснытәи арегионалтә ҟәша иатәу Аҿар реизҳареи абаҩрҵәыреи рыҟәша. Уи напхгара аиҭоит Валери Берзениа, аспециалистс аус луеит Есма Кәыҵниаԥҳа.
Left
Right
АААК ақыҭа школқәа ацхыраара рынаҭоит. Убас, Лыхны иҟоу Аконгресс Аҭыԥантәи аҟәша алахәцәа ҳаамҭазтәи аспорт аҽазыҟаҵарҭа дәы еиҿыркааит. Аворкаут иаҭахыз аԥырҟьақәа зегьы аҭыԥантәи ажьираҿы иҟарҵеит.
Агәыҳалалреи
асоциалтә хаԥшьгарақәеи
2022 шықәсазы Аконгресс раԥхьатәи агәыҳалалратә акциа ахшара рацәа зааӡо аҭаацәарақәа ирызкын. Имҩаԥысит иара аӡынтәи аԥсшьараамҭа иақәыршәаны. Аконгресс агәыҳалалратә фонд «Ахәыҷра адунеи» атуристтә наплакы «Турист» алархәаны 36-ҩык ахәыҷқәеи ранацәеи Аҟәа рымш лахҿыхны ирхыргартә аныҳәа рзеиҿнакааит. Ари ахҭыс ҟалеит ажьырныҳәа 11 рзы, аҳҭнықалақь ахь зымҩа хаз ахәыҷқәа ирымҩатәны аетнопарк «Аԥсны» имҩахыҵны ирбеит.
2022 шықәсазы Иреиҳаӡоу ахеилак алахәыла, Ҭырқәтәыла иҟоу АААК Арегионалтә хаҭарнакра анапхгаҩы Аҳмаҭ Ҳапат иаԥшьгарала, Ҭырқәтәыла иҟоу Аконгресс аҭыԥантәи аҟәшақәа алархәны ҩаԥхьа имҩаԥысит агәыҳалалратә акциа «Агәыбылра» - Аԥсныҟа ацхыраара зҭаху рзы иаашьҭын ашәҵатәи ашьаҵатәи. Амаҭәа ахәҭак ҳџьынџьуаа Гәдоуҭатәи аковид хәышәтәырҭеи Аҟәатәи аҿкчымазаратә хәышәтәырҭеи русзуҩцәа ҳамҭас ирырҭеит, иара убас амаҭәа рызшан Аҟәатәи ахәыҷбаҳчақәа 13 рҟны атехникатә персонал еиҵби, ахәыҷбаҩцәеи, Аҟәеи, Калдахәареи, Очамчыреи ашкол-интернатқәа рҟны аус зуа абжьаратә персонали, аҟәатәи Ацхыраагӡатә школ аҵаҩцәеи.
Ахәыҷқәа рыхьчара амш рашәара 1 азы АААК ахәыҷқәа иҭырхыз асахьақәа рцәыргақәҵа мҩаԥнагеит Аҟәа, уи аныҳәа аламҭалаз Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭан аԥсуа милаҭ хәмаррақәеи ауаҩы иртәашьа арбзиатәреи ирызкыз амастер-класс мҩаԥысит. Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресси ИАЕ «Алашареи» Черқьесск имҩаԥыргеит аныҳәақәа: Абаза жәлар ркультура амши Аԥсны аҳәынҭқарратә бираҟ амши.
Аԥсны иқәынхо аҳәса ркоординациатә хеилак аусура
Хазы иазгәаҭатәуп Аҳәса ркоординациатә хеилак апроект ҿыц «Аизыразра амҩа», 2022 шықәса цәыббрамзазы ицәыргаз. Ари апроект аҳәса ринтересқәа ирықәшәо астретигиатә уснагӡақәа реиқәыршәара иазкуп. Ари ахықәкы анагӡаразы ишьақәыргылоуп аҭаацәаратә институт ашьаҭа арӷәӷәареи, аԥсҭазаара ахаҭабзиара ашьҭыхреи ирызку апрограммақәа. Ахеилак хантәаҩыс дамоуп Аԥсни уи анҭыҵи зыхьӡ рдыруа ажурналист Екатерина Бебиаԥҳа.
Left
Right
1992-1993 шықәсқәа рзтәи Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҿы Аиааира амш аламҭалазы Екатерина Бебиаԥҳа Аԥсны анацәа рхеилак иалоу аҳәса дырԥылеит. Ари аԥхарра зцыз еиԥыларан, акрызхызгахьоу, аԥышәа змоу анацәа аҿар ирацәажәон, ргәалашәарақәа рыцеиҩыршон, ирылабжьон.
2022 шықәса жьҭаарамзазы АААК аҟны иаԥҵоу Аҳәса ркоординациатә хеилак алахәцәа Нхыҵ Кавказ имҩаԥысыз Аԥсуа-абаза форум рхы аладырхәит. Аиԥыларақәа еиҿкаан Ставрополь, Черқьесск, Кисловодск, иара убас Гәымлоуқыҭ. Афорум ихҭыс хаданы иазыҟалеит Аҳәса рхеилаки Ставропольтәи атәылаҿацә аҟны еиҿкаау ауаажәларратә еиҿкаара «Абазеи» рыбжьара еилахәу арҿиаратә проектқәа реицынагӡаразы аиқәшаҳаҭра анапаҵаҩра. Аганқәа иазгәарҭаз аусмҩаԥгатәқәа реиҿкаараҿы еицхыраалоит, аҿари аиҳабыра абиԥареи реимадара еиҳагьы иӷәӷәахарц аус рулоит.
Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс, аиашазы, зҳәоу еиқәшәо, хҭак еицҭазыршәуа ауаа еиднакылоит, аӡәыцыԥхьаӡа зегьы ргәы-рыԥсы ақәҵаны азеиԥш ус иаҿуп. Ҳара хықәкыс иҳамоу аԥсуа-абаза жәлар ари адунеи ду аҿы ахеиқәырхара рылшартә ацхыраара адагьы, иуникалтәу, зхаҿра змоу милаҭк аҳасабала иҿио, еизҳауа аҟаҵароуп. Аха иара убри аамҭазы, абра иааҳгаз аҳасабырба алагьы лабҿаба ижәбеит агәҭакқәеи апроектқәеи рынагӡаразы агәаҳәара мацара шазымхо: абри аус еиԥымҟьаларц азы афинанстә лагала дуқәа аҭахуп, аидеиа ссирқәа аԥсҭазаара раларҵәара инаркны асоциалтә хаԥшьгарақәа рынагӡара аҟынӡа.
Иахьазы афинанстә, аматериалтә-техникатә уҳәа иарбанзаалак Аконгресс аусура аиқәыршәара иадҳәалоу шамахамзар зегьы АААК ахантәаҩы ихатә ԥаралоуп ишааиуа. Ари ахарџь акыр идууп, еиҳарак уажәы ҳазҭагылоу аамҭа зеиԥшроу ала афинансыркра ахыҵхырҭа ҿыцқәа рыԥшаара хра злоу акоуп. Абри аганахьала Аконгресс доусы шәажәалагалақәеи шәыхшыҩҵакқәеи гәахәарыла иҳадаҳкылоит. Аҟәа аус ауеит Аконгресс аусура иацхраарц зҭаху ихәҭалагала ахьалеиҵаша аԥхьаӡа́ра. Аконгресс алахәцәа рыхәҭалагалақәеи хықәкыла апроектқәа рынагӡаразы агәыҳалалратә ԥаралагалеи АААК асаит алагьы иушьҭыр ауеит.
© Атекст - Аста Арӡынҧҳа
Аредактор - Ольга Солдатенкова
Аԥсшәахь еиҭалгеит - Алина Жьиԥҳа
Аредактор хада - Амина Лазԥҳа


АҞӘА, жәабран 10 - Sputnik. Урыстәыла атәылахьчара аминистрра хырхарҭарацәалатәи агоспиталь Аҟәа аусура иацнаҵоит ҳәа аанацҳауеит Аԥсны Атәылахьчара аминистрра апресс-маҵзура.
Урыстәылатәи амобилтә госпиталь Аԥсныҟа идәықәҵан Ставропольтәи атәылаҿацә аҟынтәи жьҭаара 17 рзы акоронавирустә инфекциа COVID-19 змоу апациентцәа рыхәышәтәраҿы ацхыраара аҟаҵаразы. Агоспиталь асасааирҭа "Аиҭар" аҵакыраҿы идыргылеит.
Уи аахыс ара ахәышәтәра иахысхьеит 400-ҩык ареспублика ауааԥсыра. Иахьазы агоспиталь иҭоуп 25-ҩык.
Амобилтә медицинатә еилазаара иалоуп 112-ҩык аррамаҵурауааи иҷыдоу арратә техника 30 цыреи. Ари агоспиталь 100 иара-ҭыԥк амоуп, аха иаҭаххар, 150-ҩык рҟынӡа акоронавирус змоу апациентцәа аднакылар алшоит. Иара убас ара иҟоуп алабораториа, арентген ауада, еиқәыршәоуп арԥҳақәа аҳауарҭарсгақәа, УЗИ аппаратқәа, ашьа анализҟаҵагақәа рыла. ПЦР-анализқәагьы аҭыԥан иҟарҵалоит.
Жәабран 8 азтәи адыррақәа рыла аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 11818-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 10756-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 184-ҩык.


АҞӘА, мшаԥымза 26 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥснытәи ашьапылампыл абзиабаҩцәа ConIFA ачемпионат ахь рцара еиҿнакаауеит Аԥсны ашьапылампыл азы Афедерациа ҳәа ҳкорреспондент изеиҭарҳәеит Афедерациаҟны.
"Ашьапылампыл абзиабаҩцәа, Кипрҟа ацара зҭаху, Аԥсны ашьапылампыл азы Афедерациахь инаргароуп урыстәылатәи аҳәаанырцәтәи атәылауаҩшәҟәқәа рыхкьыԥхьаа. Нас, ҳара асасааирҭатә номерқәа заа иҿаҳҵоит", — рҳәеит Афедерациаҟны.
Астадионқәа рахь ачемпионат аан анеира хәыда-ԥсадоуп.
"Уахыки-ҽнаки асасааирҭаҿ анхареи акрыфарачареи 60 евро шьақәнартәоит", — рҳәеит аиҿкааҩцәа.
Ачемпионат ахь ицо Шәачантәи Сҭамԥылнӡа ҳаирпланла иԥыруеит, нас Аҩадатәи Кипр ареис ахь ииасуеит. Кипрҟа ацара аиҿкааҩцәа заанаҵтәи азыҳәақәа рыдыркылоит абри аҭел ала: +79409972429.
Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагоит рашәарамза 4 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 10 рзы финалтә хәмаррала. Аԥсны еизгоу акоманда аҵәҭаԥсарала агәыԥ "А" аҟны ихәмаруеиит. Аԥснытәи акоманда ачемпионат аԥшәмацәа, Аҩадатәи Кипр ахәмарцәа ирыцықәгылоит.
Абри агәыԥ ахь иақәшәеит Аахыҵ Уаԥстәылеи Карпаталии ркомандақәа. Атурнир иалахәуп аа-командак. Агәыԥ "В" ахь иаҵанакит: Паданиа, Секеитәи атәылаҿацә, Ницца, адгьылбжьахақәа Мен ркомандақәа.
Ашьапылампыл азы ConIFA аверсиала ачемпионат иалагоит рашәарамза 4 рзы, ихыркәшахоит рашәарамза 10 рзы финалтә хәмаррала.


АҞӘА, мшаԥымза 24 – Sputnik. Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба аилацәажәара мҩаԥигеит мшаԥымза 23 рзы ареспубликаҿ аҭыԥ змаз аԥсабаратә рыцҳара инадҳәаланы. Аилацәажәараҟны иара инаҵшьны иазгәеиҭеит Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аусура бзиа. Абои атәы ҳзаалыцҳаит атәыла ахада ипресс-маӡаныҟәгаҩ Наала Аҩӡыԥҳа.
"Ҭабуп ҳәа расҳәар сҭахуп Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аусзуҩцәеи аенергетикцәеи активла имҩаԥырго аусуразы. Амҩақәа ррыцқьара акәзар мышкы-ҩымш ракәхоит иахьадхало", — иҳәеит иара.
Аԥхасҭа зауз ахыбрақәа дрылацәажәо Ҳаџьымба акапиталтә ргылара Аусбарҭеи аҳәынҭеилакы "Аԥсныргылареи" рнапы ианиҵеит аҭагылазаашьа ҭырҵаарц.
"Арҭ ахыбқәа зегьы ааигәоуп аҩнқәа ианрықәҵаз. Еилышәкаа урҭ аусурақәа мҩаԥызгоз. Дасу рхарџь ала еиҭашьақәдыргылааит аԥша ихнашәаз ахыбқәа", — иҳәеит атәыла Ахада.
Аԥыза-министр Беслан Барцыц иҳәеит аԥхасҭа ахышәа-ҵышәа ашьақәыргыларазы аусурақәа шхацырку. Иара иажәақәа рыла Гагра, Аҟәа, Очамчыра, Тҟәарчал араионқәа рҟны аԥхасҭақәа ҟалеит. Аԥхасҭа зауз ахыбрақәа рганахь ала аҳәынҭеилакы "Аԥсныргылара" аекспертизақәа мҩаԥнагароуп.
Рауль Ҳаџьымба иҳәеит аҳәынҭқарратә цхыраара ҟаҵахоит уи ахьхымԥадатәиу аҭыԥқәа рҟны ҳәа. Аенергетика аганахь ала аҭагылазаашьа шыҟоу далацәажәеит "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада Аслан Басариа. Иара иажәақәа рыла ареспублика иахьаҵанакуа зегьы афымцатә цәаҳәақәа ҭыԥ-ҭыԥла аахақәа роуит.
Рауль Ҳаџьымба Аминистрцәа Реилазаара адҵа риҭеит мшаԥымза 25 рзы аԥсабаратә ԥхасҭазы иахәҭаны иҟоу ахарџьқәа рхышәа-ҵышәа шьақәырӷәӷәаны адырра ирҭарц.


Sputnik, Сырма Ашәԥҳа
Еиуеиԥшым аҭоурыхтә хҭысқәа ирхырҟьаны ахҵәара иақәшәаз ҳауаажәлар, иахьнанагаз атәымџьара ирыԥгылаз ауадаҩрақәа ирзымиааикәа рыԥсҭазаара иалҵит, ахеиқәырхара зылшаз аԥсуаа ирхылҵыз рахьтә иҟоуп ҳазҭагылоу аамҭазы Аԥснытәи рашьцәеи дареи аигәныҩра зыбжьоу. Егьа аамҭа царгьы еибаԥшаауеит, еигәныҩуеит еицәыӡхьаз аԥсуаа.
Ҭырқәтәыла, Малан ақыҭа, Бганы Шәлиман иқыҭа. Шаҟа ҭоурых амоузеи ари ашҭа? 1914 шықәса рзы Шәлиман Бганба Аԥсны даҭааит. Иара абраҟа еибабеит Нестор Лакобеи иареи. Урҭ реибабараҿы зҵаара хадас ишьҭыхын уаҵәтәи Аԥсны алахьынҵа, аԥеиԥш, Ҭырқәтәыла иқәнагалаз аԥсуаа ахҵәацәа рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рырхынҳәра. 1920 шықәса рзы Нестор Лакоба иҩыза Гобечиа диманы, еицны Бганы Шәлиман диҭаауеит Ҭырқәтәыла.
Қобашь иԥҳа заҵәи быжьҩы иԥацәеи иашьеи иареи, 1878 шықәсазы егьырҭ ахҵәацәа ирыцны Ҭыркәтәылаҟа иӡхыҵит. Аҭоурых ашьҭа дазхьаԥшуеит Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаҩ Ардашьан Бганба.
"Бганы Шәлиман ҳаешьараҿы аҭыԥ ӷәӷәа ааникылоит. Ара аҩнеихагыла дуқәа ҟарҵар иҭахымхаӡеит аԥсуаа. Ари уазхәыцыр аҵакы даара иҵаулоуп. Абыца шышны иҟарҵо аԥацхақәа дыргылон. Рхы-ргәы иҭаз Аԥсныҟа ахынҳәра акәын. Амал арҳара иалагар, Ҭырқәтәыла иаанхар ҳәа дшәон.
Актәи аибашьра ду ианалага, Шәлиман Аԥсныҟа дцеит. Усҟан ргәы иҭаз, Аԥсны аԥхьагылацәа зегьы еибабаны, еицәажәаны, еиҿырцааны, Аԥсны ахақәиҭтәра аиура акәын, абрантә аԥсуа жәлар шьҭахьҟа рыхынҳәра иадҳәалаз азҵаарақәа рыӡбара. Хышықәса убра даанхеит Шәлиман.
Нестор Лакоба иакәзар, ҩымз-хымз инаӡо Ҭырқәтәыла, Бганаа ргәараҭаҿы дыҟан. Аԥсуаа ахьынхоз ақыҭақәа рҟынтә гәыԥ-гәыԥла, Нестор дырбаразы иаауан, излацәажәозгьы ахынҳәра аус акәын. Ус, Лакоба Ҭырқәтәыла дшыҟаз, Аԥсны Асовет мчра шьақәгылеит.
Лакоба ари аҩыза ажәабжь аниаҳа, иҩыза Гобечиеи иареи Аԥсныҟа ихынҳәит. Дук хара имгакәа, Гобечиа ақырҭқәа дҭадырхеит. Усҟантәи аамҭазы, Ҭырқәтәыла аҭагылазаашьагьы цәгьа иуадаҩын. Бганы Шәлиман иҭаацәа рызегьы иманы Аԥсныҟа даарц аӷба дақәтәарц игәы ишҭаз, аԥсуаа еизан ус иарҳәеит: "Абааԥс, ԥызак дҳамазарц ҳҭахуп, уааԥшы, нас ҳазегьы ҳаиццап", — ҳәа иашьапкуа иалагеит. Абасала ара даанхеит Шәлиман Бганба.
Аԥсуа егьа дыҟазаргьы иԥашә дзеихаҳаӡом рҳәоит. Шәԥашә дырны шәыҟаз, аӡыхь ду аԥашә шәымоуп. Шәыҽгәашәҭа, аԥхьагылара даара аус ду аҭахуп. Ҳабацәа Аԥсны иқәҵыз аахижьҭеи, аҭоурых змырӡуа ауаа ҳамоуп. Иҟаҳҵаз ҳусқәа роуп ахааназы имԥсуа иаанхо, ҳәа ҳзеиӷьеишьеит Ардашьан.
Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа иааз Бганааи лареи реиԥылара лгәалалыршәоит, акыр шықәса Аԥсны аиҳабыра рҿы аус зуаз, иахьа тәанчара иҟоу Лили Дыгәыжь-иԥҳа Бганба.
"Уажәшьҭа схәыҷым саргьы, аха 20013 шықәса рзы изгәаӷьит Ҭырқәтәыла сашьцәа ахьынхо рҭаара. Даара сгәы иахәеит сашьцәа рахь сахьцаз, сгәы дууп дара ргәаҳәара ахьынасыгӡаз, уаҟа имҩаԥысуаз Бганаа реизара схы аласырхәырц рҭаххеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра иалагаанӡагьы аимадара ҳабжьан Ҭырқәтәыла инхоз ҳашьцәеи ҳареи. Сашьеи сареи аҳәынҭқарратә маҵзураҿы аус анаҳуаз, ишаҳҭахыз еиԥш иаҳбартә азин ҳарҭомызт. Исгәалашәоит Чингиз Бганба, Рауф Бганба, Орҳан Шамба уҳәа ҳџьынџьуаа еицны Аԥсныҟа ианаа, сашьеи сареи ҳрықәшәар рымурц иалагеит аиҳабыра. "Аԥсны аиҳабыраҿы аус жәуеит, уа ус шәымам", — рҳәеит.
Даргьы даара гәырҩас иҟарҵеит ҳарбартә еиԥш аҭагылазаашьа ахьыҟамыз. Усҟантәи аиҳабыра иҟаз срыҳәеит: "Иҟалозар азин ҳашәҭ, ҳашьцәа рлакҭа ҳҭаԥшыртә еиԥш, аҳәынҭқарраҿы аус аауеит, иԥхаҳшьоит имбакәа шьҭахьҟа ианца, иахьнеиуагьы ирарҳәоузеи?", — ҳәа аӷьаҵәыӷьаҵәра салагеит.
Нас, азин ҳарҭеит Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы ҳаиқәшәартә еиԥш. Урҭ амшқәа сара сыԥсы ҭанаҵы исхамшҭуа мшқәоуп. Убра даҳбеит зықәрахь инеихьаз Рауф Бганба, иара убасҟан ауп раԥхьаӡа акәны данызбаз Ченгизгьы. Даара аус азиуит Чингиз Бганба аҳәаанырцә инхо аԥсуааи ҳареи ҳаибабара.
Ҳгәырӷьара ҳәаак амамызт, Рауфи сашьеи ԥшра-сахьала убас еиԥшын, уамашәа иаҳбаратәы. Даргьы даара иџьаршьеит сашьа данырба, избанзар дара дырхылҵызшәа дрыҷкәынызшәа убас дреиԥшын. Убри нахыс еиҳагьы агәыбылра ҳкит.
Сара сашьеиҳабы излаиҳәо ала, ажәытәан ԥшьҩык аишьцәа ыҟан Бганаа. Рызегьы хҵәаны Ҭырқәтәылаҟа ицар акәхеит. Иахьынхоз ҳәа иаҳдыруаз уажәтәи Урыстәыла, Адлер аҵыхәахь акәын. Ианықәҵуаз зегьы еицықәҵит, аха хҩык аишьцәа уа иаанымгылакәа арахь ихынҳәит, аӡәы Ҭырқәтәыла дынхеит.
Убри инхаз ихылҵқәаз роуп Ҭырқәтәыла иҟоу. Сара санду илҳәо саҳахьан, 1935 шықәсанӡа Бганы Шәлиман даҳзаауан Аԥсныҟа ҳәа. Убри аешьара ирхылҵыз иакәын, ҳаибарацы даауан, даагылон. Аҵыхәтәан данаа, аҳәынҭқараа даҳкуеит ҳәа ишьҭалеит. Ус еиԥш аҭагылазаашьа аныҟала, Арасаӡыхьҟа дцеит.
Хәыхәыт Бганба иаб иҿы дыҟан. Зафас ҳәа еиҳаб бзиак дҳаман, уа дынхон. Анаҩс, дыбжьганы, дрымкыкәа ддәықәырҵеит Ҭырқәтәылаҟа. 1935-36-тәи ашықәсқәа цәгьахо ианалага, аиҭанаиааирақәа уадаҩхо иҟалеит. 60-тәи ашықәсқәа рынахыс, ҳаԥсуаа рыҷкәынцәа иаадыртыз амҩала, аибабара ҳабжьало ҳалагеит".


Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб адыррақәа рыла, иҳаҩсыз амчыбжь иалагӡаны Аԥсны иахьаҵанакуа COVID-19 ачымазара ахҭысқәа 912 аарԥшуп, агәаҭара иахысит 3313-ҩык ауаа.
Саид Барганџьиа
Иаҳхысыз амчыбжь азы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә чымазара ҿкы рыдырбалеит 912-ҩык ауаа. COVID-19 аарԥшразы агәаҭарақәа ирхысит 3313-ҩык. Абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аоперштаб адыррақәа рыла, абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 112-ҩык апациентцәа. Урҭ рахьтә акоронавирус зцәа иалоу 91 ыҟоуп. Рҭагылазаашьа хьанҭоуп 29-ҩык, 46-ҩык бжьаратәуп.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп 35-ҩык акоронавирус зцәа иалоу апациентцәа, Очамчыратәи ахәышәтәырҭаҿы – 22-ҩык, Тҟәарчал – 15-ҩык, Гагра – 32-ҩык, Аҟәа еиҿкаау амобилтә госпиталь аҟны 50-ҩык.
«Иахьазы иааидкыланы Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 9961 ыҟоуп. Урҭ рахьтә 7506-ҩык ргәы бзиахеит, 142 рыԥсҭазаара иалҵит», – ҳәа аанацҳауеит аоперштаб.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчарарзы аоперативтә штаб Аԥсны ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара аҽацәыхьчаразы аԥҟарақәа ирықәныҟәаларц.
Аԥсны аус ауеит аимадара ҷыда аномерқәа, урҭ рыла уасны COVID-19 иазку иарбанзаалак аинформациа уоур улшоит, иара убас асециалист иконсультациагьы.
Аҟәа ақалақь ауааԥсыреи асасцәеи асыр рылшоит абарҭ аномерқәа рыла: 995–02–07, 935–30–71, Очамчыра ауааԥсыра рзы 925–10–09, Тҟәарчал 925–10–03, Гал 925–10–07, Гагра 925–10–05, Гәдоуҭа 925–10–02, Агәӡера 925–10–04.


Абиографиа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аҵара[аредакциазура | акод аредакциазура]
1992 шықәсазы Лионтәи (Франциа) Импер ихьӡ зху алицеи далган, абжьаратә аҵара абакалавр идиплом лоуит афилософиеи алитературеи ахырхарҭала. 1997 шықәсазы Иу. Џьавахишьвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет жәларбжьаратәи азини жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи рфакультет далгеит; 1998 шықәсазы далгеит Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу адипломатиатә академиа. 1997-1998 шықәсқәа рзы аус луан Қырҭтәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы иҟоу адәныҟатәи аполитика аҭҵаареи анализи ацентр аҿы, Алеқсандр Рондели инапхгарала. 1998 шықәсазы Франциа аҳәынҭқарратә напхгараҭара ашкол аҿы аконкурстә ԥышәа лҭиит (ENA), уаҟа Франциа аҳәынҭқарразы иреиҳаӡоу административтә зини иреиҳаӡоу афинанстә зини аӡбаҩцәеи, апрефектцәеи, ацҳаражҳәаҩцәеи, зранг ҳараку егьырҭ аҳәынҭқарратә маҵзуҩцәеи иазыҟарҵоит. Аҵара анылҵоз, Ҭеа Ҵулукиани аус луан Ле Манш ақалақь аҿы (мраҭашәаратә Франциа) апрефект икабинет аҿы ақалақь иуадаҩу араионқәа рҿы ауаажәларратә аиҿкаара ахьчареи аҭыԥантәи аҩаӡараҟны аҳәынҭқарратә напхгаратә органқәа русура акоординациеи азҵаарақәа рзы. 2000 шықәсазы далгеит Франциа аҳәынҭқарратә напхгараҭара ашкол, аҳәынҭқарратә администрациаҿы (MPA) амагистр иҩаӡара ланашьан.
Аусуратә ԥышәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
- 2000 шықәса цәыббразы Европа Ахеилак ала имҩаԥгаз аконкурс абзоурала, Ауаҩытәыҩса изинқәа рзы Европатәи Аӡбара аштаттә усзуҩс (аиурист) дҟалеит.
- 2005 шықәсазы иланашьан аиурист еиҳабы икласстә чин
- 2006 шықәса инаркны, аӡбара арегламенттә комитет далахәын, 2009 шықәса инаркны - аӡбаҩык дызхәаԥшуа аусқәа рзы ажәахәҟаҵаҩыс дҟарҵеит.
- 2010 шықәса жәабран азы лнапынҵақәа шьҭаҵаны, Қырҭтәылаҟа дхынҳәын, аполитикатә партиа "Зхы иақәиҭу адемократцәа" далалеит ауаҩытәыҩса изинқәа рыхьчара азҵаарақәа рзы апартиа ахантәаҩы ибжьагаҩ лаҳасабала.
- 2012 шықәса жьҭаарамза 1 Наӡаладеви алхратә округ аҟынтә Қырҭтәыла апарламент алахәылас далхын (акаолициа «Ақырҭуа гәахәтәы - адемократиатә Қырҭтәыла»).
- 2012 шықәса жьҭаарамза 25 инаркны 2020 шықәса жьҭаарамза 1-нӡа Қырҭтәыла аиустициа аминистрс дыҟан.
- 2019 шықәса цәыббразы Қырҭтәыла авице-аԥызас дҟарҵеит
- 2020 шықәса жьҭаарамза 31 рзы апарламент алахәылас далырхит, аҵареи, аҵарадырреи, акультуреи акомитет данапхгаҩын.
- 2021 шықәса хәажәкыра 22 инаркны Қырҭтәыла акультуреи, аспорти, аҿар русқәеи рзы аминистр иҭыԥ аанылкылоит.
Дҭаацәароуп, ахылҵ длымоуп.


Sputnik амчыбжь: "омикрон", акарантин, афымцамч иамоу ауадаҩрақәа
Аинформациатә маҵзура Sputnik Аԥсны ажьырныҳәа 31 – жәабран 6 рыҩнуҵҟа иҟалаз иналукааша ахҭысқәа рыхҳәаа ҟанаҵоит.
Ииасыз амчыбжь азы Аԥсны аепидемҭагылазаашьа аицәахара инадҳәаланы арҵаратә усҳәарҭақәеи АЕМи акарантин ишьҭуп, АКХ аԥшьгаратә гәыԥқәеи апартиақәеи ашәҟәы иҭанагалоит, аспортсменцәа аԥхьахәқәа ргоит.
Sputnik
Аҽазныкгьы "аԥсшьарамшқәа" "омикрон" иахырҟьаны
Ажьырныҳәамза анҵәамҭазы Аҟәатәи ашколқәеи ахәыҷбаҳчақәеи рҿы акарантин жәабран 4 рҟынӡа ирылаҳәан, анаҩс Аҟәа ақалақь ахадара аҵара аусбарҭа иҟарҵаз ааԥхьара азгәаҭаны уи аҿҳәара жәабран 14 рҟынӡа иацырҵеит. Аҟәа адагьы, жәабран 14 рҟынӡа иоушьҭуп Гәдоуҭеи Гагреи рраионқәа рышколхәыҷқәа.
4 Жәабран 2022, 16:40
Ари зыдҳәалоу акоронавирус аштамм "омикрон" ареспубликаҿ алаҵәара ауп.
Аҟәатәи аполиклиникақәа рҿы ауаа рыдкылара дырмаҷит аепидемҭагылазаашьа аицәахара инамаданы ҳәа аанацҳауеит ақалақь ахадара асаит.
Аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахьеицәахаз инамаданы, Аҟәа ахадара агәабзиарахьчара Аусбарҭа ахада Ирма Воуԥҳа адҵа ҟалҵеит аполиклиникақәа рахь ашоура змоу рыда уаҩ дрыдрымкылаларц.
31 Ажьырныҳәа 2022, 17:07
Ажьырныҳәа 31 рзы Аҟәа ахадарагьы акарантин ахь ицеит, уи аҽныҵәҟьа иадыркит асанепидемстанциа алабораториа аусзуҩцәа реиҳараҩык ахьычмазаҩхаз иахҟьаны.
ПЦР-ҭҵаарақәа мҩаԥыргалоит Гагреи Очамчыреи рлабораториақәа рҿы. Аус здыруло аматериал 1500 рҟынтәи 500 рҟынӡа иркьаҿуп уахыки-ҽнаки рыҩнуҵҟа.
ЕгрыГЕС ауадаҩрақәа
Егртәи аӡеизакырҭа алшарақәа нҵәеит, аҭагылазаашьа аҽамԥсахыр ЕгрыГЕС иааиԥмырҟьаӡакәа аус зауам ҳәа иҳәеит уи аиҳабы Леван Мебониа.
Жәабран 3 азтәи арбагақәа рыла Џьуартәи аӡеизакырҭаҿы аӡы аҩаӡара 415, 50 метра иҟоуп, убри аан ишәарҭан ишьоуп – 425 метра.
3 Жәабран 2022, 17:30
Мебониа иажәақәа рыла, аҭагылазаашьа зыхҟьо афымцамчхара ахархәара ахьаҳараку ауп. Иара ишиҳәаз ала, хара имгакәа ақәа леироуп ма ахархәараз аԥкрақәа алагалахоит аҭагылазаашьа аиҭакразы. Ҽнак иалагӡаны хә-сааҭк раҟара ирцәалатәхар ҟалоит иҳәеит Мебониа.
Асеиԥш аҭагылазаашьа ахьынӡаҟало атәы Мебониа изҳәом.
Астанциа аусура ашәарҭара ишҭагылоу рҳәеит АУН "Амшынеиқәафымцамч" апресс-маҵзураҿгьы.
Аенергетикцәа ирҳәеит Аԥсны ахәҭак алашара Урыстәылантәи ишаиуа. Уажәазы ЕгрыГЕС Аԥсны мрагыларатәи араионқәа роуп алашара знаҭо.
Убри аан иазгәаҭан, Аԥсны аиҳабыра ирылшо зегь шыҟарҵо алашараз аиԥҟьарақәа ҟамларц азы.
Амҽыша "Амшынеиқәафыцамч" адырра ҟанаҵеит Аԥсны ахәҭак ашәахьа жәабран 7 рзы фымцалашарада ԥшьсааҭк ишаанхо.
6 Жәабран 2022, 17:50
Џьуартәи аӡеизакырҭаҿы аӡы ахьылаҟәыз азы, аӡхыҽҽатә станциа "ГЭС-1" аҟынтәи иаауа афымцамч аиҷаҳара ахьаҭаху азы асааҭ 01:00 инаркны 05:00 рҟынӡа идырцәоит аҳауатә цәаҳәақәа "Шьешьелеҭ-1", "Шьешьелеҭ-2", "Аҽгәара". Фымцалашарада иаанхоит Очамчыра, Гәылрыԥшь, Гал, Тҟәарчал араионқәа.
Аекономика азҵаарақәа
Аԥсны аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озгани Урыстәыла аенергетика аминистр ихаҭыԥуаҩ Евгени Грабчаки реиԥылара мҩаԥысит Москва аҩаша жәабран акы азы. Дара аенергетика аусхк аҟны Аԥсни Урыстәылеи русецуразы ихадоу азҵаатәқәа ирылацәажәеит.
Ахәҭакахьала иазааҭгылан, Урыстәылантәи Аԥсныҟа иаауа афымца.
Аҩганкгьы иара убас иалацәажәеит 2022 шықәсазы ауснагӡаҿ иарбоу Аҟәа афымца ахархәаразы акоммерциатә ҳасаббара апрограмма ашьақәыргылара алыршара азҵаара.
Иара убасгьы, ишьҭыхын аҿыцрақәа злагалатәу аенергетикатә инфраструктура, иаарласӡаны аиҭашьақәыргылара зҭаху аргыларақәа рызҵаара.
Аекспорти аимпорти
Аԥсны Аҳәынҭқарратә аҳазалхратә еилакы анапхгара аԥыза-министр Александр Анқәаб иԥылараан иазааҭгылеит ииасыз ашықәс азтәи русура аихшьаала.
2021 шықәсазы Аԥсны азеиԥш тауареикәыршара 35 миллиарди 921 миллион мааҭи шьақәнартәеит. 2020 шықәса иаҿырԥшны ари арбага 9 миллиардки 366 миллион мааҭи рыла еиҳауп.
Ииасыз ашықәс азы атауарқәа рекспорт 781 миллион мааҭ рыла еиҵахеит. Зынӡа 2021 шықәсазы аекспорт ахь ишьҭын 6 миллиардки 60 миллион мааҭи рыхә аалыҵ.
Убри аан, атауарқәа римпорт иацлеит. 2021 шықәсазы 29 миллиарди 864 миллион мааҭи ҟанаҵеит. Ари арбага 2020 шықәсазы аасҭа 10 миллиардки 150 миллион мааҭи рыла еиҳауп.
Иааидкыланы аҳазалхратә шәарақәа руснагӡа иацҵоуп. 2021 шықәсазы иазԥхьагәаҭаз 2 миллиардки 154,8 миллион мааҭи рцынхәрас 2 миллиардки 732,7 миллион мааҭи алагалан.
Аԥсыӡкраамҭа аихшьалақәа
Аԥснытәи аӡымҽхакыраҿы акамшьиа акра иалагеит 2021 шықәса ԥхынҷкәын 7 азы, ихыркәшахароуп 2022 шықәса хәажәкыра 31 азы.
Аԥснытәи аӡымҽхакыраҿы 29,5 нызқь тонна рҟынӡа акамшьиа ркхьеит ҳәа радио Sputnik иазеиҭеиҳәеит Аԥсны аекологиазы Аҳәынҭеилакы ахантәаҩы Савели Ҷыҭанаа.
"Еснагь еиԥш ауснагӡатә иалахәуп аа-зауадк, иааԥхьоуп Ҭырқәтәылантәи аԥсыӡкыгақәа. Сынтәа аԥсыӡкразы аҭагылазаашьақәа маншәалоуп. Аԥсыӡ ахыԥхьаӡара еиҳауп, ахаҭагьы ԥсылоуп. Аԥсыӡ ркуеит 16 ӷба", - иҳәеит иара.
Есышықәса Ҭырқәтәыла 300 000 тонна акамшьиа ркуеит, Қырҭтәыла - 80-100 000 тонна, убри азы Аԥснытәи аӡқәа рҵакыраҿы 29 000 тонна акра аԥсыӡ ахыԥхьаӡара ианыруам ҳәа иҳәеит Ҷыҭанаа.
3 Жәабран 2022, 13:39
ААИ аусура алҵшәақәа
Аԥсны Аҳәынҭавтоинспекциа аиҳабы Баҭал Агрба Аԥсуа телерадиоеилахәыраҿ абрифинг мҩаԥго далацәажәеит 2021 шықәсазы аусбарҭа аусура атәы.
Агрба иазгәеиҭеит 2021 шықәсазы ареспубликаҿ амҩатә ԥҟарақәа реилагара 93 522 шазгәаҭаз, 2020 шықәсазы - 47 000.
Агрба иажәақәа рыла, 2021 шықәсазы амҩатә машәырқәа 182 рҿы иҭахеит 42-а, ахәрақәа роуит 246-ҩык. 2020 шықәсазы амҩатә машәырқәа 198 рҿы иҭахеит 57-ҩык, ахәрақәа роуит 282-а.
Агрба иҳәеит 2021 шықәсазы аԥҟарақәа реилагаразы 70 миллион мааҭ рыхә ахараԥса шылҩааз, 2020 шықәсазы - 33 миллиони 849 мааҭ.
Зегь реиҳа иуԥыло аилагарақәа иреиуоуп аццакцәара, иумҩатәым ацәаҳәахьы аиасра иҳәеит Агрба. Иара ишазгәеиҭаз ала, 2021 шықәса рзы ашьаҟауаа 15-ҩык машьынала ирысит, урҭ рахьтә 13-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ААР аҿы ашәҟәы иҭагалоуп 66 000 транспорт хархәага, урҭ рахьтә 19 000 нызқь ажәытә номерқәа рықәгылоуп. Шықәсык аҩныҵҟа 7-10 нызқь автомашьына ашәҟәы иҭаргалоит, урҭ реиҳарак Иапониантәи иаарго арӷьарахь аԥсҟы зҿоу роуп.
Акандидатцәа ралхразы аԥшьгаратә гәыԥқәа ашәҟәы рҭагалара
Апарламент ахь адепутатцәа ықәзыргыло аполитикатә партиақәеи аԥшьгаратә гәыԥқәеи ашәҟәы рҭагалара хыркәшахоит жәабран 10 рзы.
Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҿы жәабран 5 рзы иҟоу аҭагылазаашьала ашәҟәы иҭаргалахьеит адепутатразы акандидат дықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥқәа 115 аполитикатә партиақәа хәба.
25 Ажьырныҳәа 2022, 17:00
Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥгахоит хәажәкыра 12 2022 шықәса рзы, иалххоит 35-ҩык адепутатцәа.
Амчыбжь аиааирақәа
Бзыԥҭатәи аспортшкол ааӡамҭацәа ахьтәы медалқәа хԥеи араӡны медалки иаԥсахеит Ессентуки имҩаԥысуаз аицлабраҟны. Актәи аҭыԥ ааныркылеит Дамир Хьециа, Алмаси Алиаси Ажьиаа, аҩбатәи Андреи Иобиӡе. Аспортсменцәа азыҟарҵоит Михаил Манукиани Геннади Оксаничи.
31 Ажьырныҳәа 2022, 16:28
Аԥснытәи атлет Демиан Леԥсаиа киокусинкаи азы "Урыстәыла аспорт азҟазарахь акандидат" ҳәа ахьӡ даԥсахеит.
Акаратист анорматив неигӡеит кекусинкаи азы Аладатәи Афедералтә округ ачемпионат аҿы. Аицлабрақәа мҩаԥысуан 2021 шықәса ԥхынҷкәын 4-5 азы, Волгоград. Атурнир аихшьаалақәа рыла Леԥсаиа актәи аҭыԥ игеит. Аԥсуа спортсмен Волгоград еизгоу акоманда далашәеит. Акоманда аилазаарала Урыстәыла ачемпионат аҿы дықәгылоит.
31 Ажьырныҳәа 2022, 20:55
Аԥснытәи аспортсмен Елҟан Ӷәазаа аиааира игеит Ориол ақалақь аҿы имҩаԥысуа атлетика хьанҭазы Урыстәыла Ахраҿа аҟны.
Иара аиааира игеит 61 кьыла зкапануа рыбжьара, ҩынтә ишьҭихыз аидара еизакны 263 кьыла иҟоуп (123 кьыла - зныҭрысла, ари Урыстәыла арекорд ауп, 140 - дагәҭасны).
Аицлабрақәа Ориол ақалақь аҿы имҩаԥысуа атлетика хьанҭазы ахацәеи аҳәсеи рыбжьара Урыстәыла Ахраҿаз аицлабрақәа рҟны аиааира зго Европа ачемпионат ахь идәықәырҵоит.
6 Жәабран 2022, 09:32
Амчыбжь ацәыӡқәа
Ажьырныҳәа 31 азы 63 шықәса дшырҭагылаз лыԥсҭазаара далҵит Фазиль Искандер ихьӡ зху Жәларбжьаратәи афонд адиректор Шьазина Агрԥҳа.
Шьазина Агрԥҳа Фазиль Искандер ифонди ҳаамҭазтәи аҟазара агалереиа "Шьазинеи" напхгара рылҭон. Агалереиаҿы иӡырылгон Варвара Бубнова, Владимир Андреенков, Шавкат Абудсаламов, Рустам Хамдамов.
"Иаамсҭашәаз, иаартыз, даара иҟәыӷаз, зус ҭакԥхықәрала бзиа ибаны иазнеиуаз уаҩын. Шьазина аӡәы диеиԥшымкәа лыхшыҩҵакқәеи лаԥшьгамҭақәеи урыдылхалон. Шьазина лгәы аартын, Аԥсны бзиа илбон дпатриотын, акультура аус азылуан", - ҳәа аҳәоит Москватәи аԥсуа диаспора рдырраҭараҿы.
Агрԥҳа Фазиль Искандер ихьӡ зху Жәларбжьаратәи акультура афестиваль "Ауаҩы игыларҭа" аиҿкааҩцәа дыруаӡәкын.
31 Ажьырныҳәа 2022, 13:30
Жәабран ҩба азы аҵарауаҩ, афольклорҭҵааҩ, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Цира Габниаԥҳа 62 шықәса дшырҭагылаз иаалырҟьаны лыԥсҭазаара далҵит.
"Дҳаԥхеит ҳҩыза, аҵарауаҩ нага, арҵаҩы, ааӡаҩ Цира Смаил-иԥҳа. Лыгәҭакқәа рацәан, ааигәоуп лдоктортә диссертациа атема анышьақәҳаргылаз, аматериал еидкыланы илыман, лҽазыҟалҵон, аха дахьымӡеит. Зегьы дрыхӡыӡаауан, акы дахашшаауа ҳмаҳацызт, еснагь ллакҭа ччон. Исцәыцәгьоуп, иҳазхаҵом ҳҩыза лцәыӡра", - ҳәа иҳәоит Д.И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аиҳабы Арда Ашәба.
Цира Габниаԥҳа диит 1960 шықәса нанҳәамза 8 рзы Џьырхәа ақыҭан. Цира Габниаԥҳа дравторуп аԥсуа фольклор ажанр маҷқәа ирызку раԥхьаӡатәи амонографиатә ҭҵаамҭа, иара убас аԥсуа мифқәеи алегендақәеи реизга.
2 Жәабран 2022, 17:10


Уахыки-ҽнаки рыла Аԥсны акоронавирус рыдбалоуп даҽа 226-ҩык
23:22 18.02.2022 (ирҿыцуп: 23:30 18.02.2022)
© Sputnik / Алексей СухоруковЛечение пациентов с Covid-19 в больнице №2 Тамбова
© Sputnik / Алексей Сухоруков/
Аепидемиа ҵысижьҭеи Аԥсны аҿкчымазара зыхьхьоу ауаа рхыԥхьаӡара 50 412-ҩык рҟынӡа инаӡеит, ргәы бзиахахьеит 42 006 -ҩык ауааԥсыра, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 635-ҩык.
АҞӘА, жәабран 18 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 азы Аԥсны ауааԥсыра атестқәа арҭеит 497-ҩык, урҭ рахьтә 226-ҩык аҿкчымазара шрымаз аадырԥшит ҳәа аанацҳауеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Уахыки-ҽнаки рыла Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы рыԥсҭазаара иалҵит акоронавирус злаз ҩыџьа ачымазцәа: 71шықәса зхыҵуаз ахацеи 70 шықәса зхыҵуаз аԥҳәыси.
Ари аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 86-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 24-ҩык, ибжьаратәуп - 58-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 42-а, урҭ рахьтә 18-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 21-ы, Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 35-ҩык, урҭ рахьтә фҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы 11-ҩык ачымазцәа шьҭоуп. Ареспубликатә иҷыдоу апсихиатриатә хәшәтәырҭаҿы ишьҭоуп 21-ы ачымазцәа.


АҞӘА, мшаԥы 8– Sputnik. Рауль Ҳаџьымба инапы аҵеиҩит Аусԥҟа Агәабзиарахьчара аминистри Аҳәынҭеилакқәа рхантәаҩцәеи рзы. Абри атәы аанацҳауеит атәыла Ахада иофициалтә саит.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Агәабзиарахьчара аминистрс дҟаҵоуп 2017 шықәса рашәарамза аахыс аус зуаз Ҭамаз Ҵахнакьиа.
Аекологиеи аԥсабара ахьчареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс дҟаҵоуп 2015 шықәса мшаԥымза аахыс аус зуаз Савелии Ҷыҭанаа.
Аҿартә политиказы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс дҟаҵоуп 2017 шықәса цәыббрамза аахыс аус зуаз Ҭеимураз Кәакәасқьыр.
Абҩарҵәыреи аспорти рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс дҟаҵоуп 2016 шықәса нанҳәамза аахыс аус зуаз Баграт Хәытаба.
Рауль Ҳаџьымба мшаԥы 30 раахыс 14-ҩык аминистрцәеи, Аԥыза-министр ихаҭыԥуаа хҩыки, Аҳәынҭеилакқәа ԥшьба рхантәаҩцәеи Аминистрцәа Реилазаара ҿыц иалеигалеит.


АҞӘА, мшаԥымза 24 – Sputnik, Роберт Џьопуа. Адунеи ахьынӡанаӡааӡо иқәынхо аерманцәа мшаԥымза 24 аҽны иргәаладыршәоит 1915 шықәса рзы миллионки бжаки рҟынӡа аннырҵәаз ахҭыс. Мшаԥымза 24 рзы Аҟәагьы иргәаладыршәон Османтәи аимпериаҿ инхоз аерманцәа рнырҵәара амш.
Аҟәа аерманцәа робшьчина ахеилак ахантәаҩы Сурен Керселиан Sputnik акорреспондент аинтервиу иҭо иҳәеит, ареспубликаҿ иҟоу аерман школқәа зегьы рҟны ишымҩаԥысуа агәалашәаратә урокқәа.
"Аерман школ №9 аҟны имҩаԥган ацәыргақәҵа. Афотосахьақәа иаадырԥшуан арыцҳара ду. Араҟа ицәырган агеноцид азхазҵаз атәылақәа рбираҟқәа. Урҭ есышықәса ирыцлоит. Иахьазы 30 рҟынӡа ҳәынҭқарра ыҟоуп", — иҳәеит Кереселиан.
Иара иажәақәа рыла ари амш аерман жәлар рҭоурых аҟны акрызҵазкуа мшны иҟоуп.
Аԥсны жәлар Реизара – Апарламент адепутат Ашот Миносиан иазгәеиҭеит, шәышықәса раԥхьа миллионки бжаки рҟынӡа аерман милаҭ уахыки-ҽнаки рыла ишнырҵәаз.
"Ҳара арҭ амш еиқәаҵәақәа ахаангьы иҳазхаршҭуам. Ҳара иаҳҭахуп усеиԥш ахаангьы ҟалашьа амоурц. Ҳара ҳзы мацара акәым адунеи ажәларқәа рҟынтәи аӡәгьы уи аҩыза иақәымшәарц ҳҭахуп", — иҳәеит Миносиан.
Адунеи ахы-аҵыхәа инхо аерманцәа зегьы мшаԥымза 24 рзы иргәаладыршәоит 1915 шықәса рзы аҭыԥ зауз арыцҳара ду.
1914 шықәса рзы адунеи аҟны инхон 4,1 миллионҩык аерманцәа. 2,1 миллионҩык нхон Османтәи аимпериа иахьаҵанакуаз, 1,7 миллион — Урыстәыла, 100 000-ҩык —Персиа, 200 000-ҩык егьырҭ аҳәынҭқаррақәа рҟны.
1915–1923 шықәсқәа рзы Османтәи аимпериаҿы инырҵәан 1,5 миллионҩык, иблын 60 рҟынӡа қалақь, 2,5 нызқь қыҭа. Миллионҩык рҟынӡа рынхарақәа ирхыҵит.
Агеноцид афакт азхарҵахьеит Урыстәыла, Франциа, Швеицариа, Польша уҳәа 30 рҟынӡа ҳәынҭқарра.


Пицунда иҟоу аобиектқәа Урыстәылатәи Афедерациа ахатәтәразы аҭареи ахархәара аԥҟареи рзы Аиқәшаҳаҭра алацәажәара иазку аилатәара асессиахь ахалархәразы алшара лырҭарц Асида Шьаҟрыл Апарламет ахь аҳәара ҟалҵеит
03.10.2022
Аԥсны Аҳәынҭқарра Аиҳабыреи Урыстәылатәи Афедерациа Аиҳабыреи рыбжьара Аԥсны Аҳәынҭқарра аҵакыраҿы иҟоу аобиект Урыстәылатәи Афедерациа ахатәтәразы аҭареи ахархәара аԥҟареи рзы Аиқәшаҳаҭра № 1095 – VII аратификациа азуразы аилатәара амҩаԥгара инамаданы Азинмчра змоу Апарламент адепутатцәа рахь аҳәара ҟалҵеит АА атәылауаа рзинқәеи рхақәиҭреи реилагара аԥдырҟәҟәарц азы.
Азинмчра змоу изку азакәан инақәыршәаны Асида Шьаҟрыл Апарламент асессиа, Аиқәшаҳаҭра алацәажәара зызкыз аилатәараҟны ахалархәразы алшара лоурц аҳәара ҟалҵеит, избан акәзар уи аратификациа азура Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылауаа рзинқәа реиқәыршәара ишиашоу иадҳәалоуп.
Ақ. Пицунда Лӡаатәи амҩаду иқәынхақәо ауаа рыҩнқәа ирыдҳәалоу рзинқәеи рхақәиҭреи реилагара иазку аусшәҟәқәа иара убас аинформациа Азинмчра змоу Апарламент иадылгалеит, абри Аиқәшаҳаҭра инақәыршәаны, урҭ Урыстәылатәи Афедерациа ахатәтәрахьы ииасуеит.
АА ЖәР Аиҳаби апарламент адепутатцәеи рыхьӡ ала иҩыз ашәҟәаҟны Асида Шьаҟрыл еилырганы иазгәалҭеит 2022 шықәсазтәи Аиқәшаҳаҭраҟны аобиектқәа конкретла ишазгәаҭам, ажәлар рыгәҭынчымра еилкаауп, уи зыдҳәалоугьы Аиқәшаҳаҭра аилыргараан Апарламент адепутатцәа АА атәылауаа, зхатәы ҩнқәа ирыҩнақәоу, Урыстәылатәи Афедерациа иадгалахо адгьылқәа рҟны иҟақәоу, ринтересқәеи рзинқәеи хшыҩзышьҭра рырымҭар ҟалоит.
«Агеографиатә координатқәа хшыҩзышьҭра рыҭауа, Аиқәшаҳаҭра Агәлаҵаҟны иазгәаҭақәоу, Урыстәылатәи Афедерациа ахатәтәрахьы ииасуеит иазгәаҭоу адгьылтә ҵакыра иаҵанакуа аобиектқәа зегьы дгьылҭыԥла 343 геқтар инаӡо, урҭ рахьтә 180 геқтар – амшын акваториа ауп, 155 геқтар – аҳәырԥсарра иаҵанакуа адгьылҵакыра, 8 геқтарк – ақ. Пицунда анхарҭатә ҩнқәа иреиуоуп. Иазгәаҭоу адгьылтә ҭыԥқәа рҳәаақәа инарықәыршәаны Урыстәылатәи Афедерациа ахатәтәрахьы ииасуеит конкретла иазгәаҭам 105 обиект зхархәарақәа еилыргақәам, ахыбрақәа № 8, 9, 10 нарылаҵаны, аҳәынҭқарратә дача адгьылҵакыра иахьаҵанакуа иҟақәоу, иара убас анхарҭатә ҩнқәа, Лӡаатәи амҩаду иахьаҵанакуа иҟақәоу. Аҳәынҭқарратә дачақәа № 8, 9, 10 нарылаҵаны ахатәтәрахьы ииасуеит 45 административ-нхамҩатә хархәара змоу аргыламҭақәа 14 ргыламҭақәа зхархәара еиԥшым (аспорттә ҽазыҟаҵарҭақәа, пирс, аҵәахырҭақәа, абассеинқәа, арԥхарҭақәа уҳәа уб. иҵ.), иара убас 25 аиагаратә хархәагақәа (амшынтә ӡы абааш, ихадоу аобиектқәа рымшынтә ӡныҟәгага 2 метрак аҵаулара змақәоу, 1950 метра аура инаӡо, арезервуарқәа уҳәа уб. иҵ.), иара убас 20 анхарҭатә ҩнқәа, 40-квартира змоу, 16-квартра змоу иара убас 2-квартирак змоу аҩнқәагьы налаҵаны, ақ. Пицунда Лӡаатәи амҩаду аҟны иҟоу», - аҳәоит Ашәҟәаҟны.
Лӡаатәи амҩаду аҟны инхо атәылауаа, Азинмчра змоу лофис изныкымкәа иадҵаалахьеит анапхгара аусбарҭақәа ирзашшуа, Аминистрцәа Реилазаара, АА Ахада, АА Апарламент налаҵаны, урҭ рахьтә аныррақәа ахьыҟам иахҟьаны, урҭ рконституциатә зинқәеи рхақәиҭреи реилагара аҭак аҳасаб ала.
Ауаҩы изинқәа рыхьчаразы Азинмчра змоу лаппарат иадыргалаз ашшрақәа хшыҩзышьҭра рыҭауа, иҟаҵан алҵшәатә хшыҩҵак аҳабла Пицунда ахадара иара убас арратә хәҭа №54799-М ркомандаҟаҵара Аԥсны Аҳәынҭқарра ихәдықәҵарази, Аконституциеи жәларбжьаратәи аусшәҟәқәеи рҟны иазгәаҭоу ауаҩы изинқәеи ахақәиҭреи шеилагоу, иара убас хазхаҭала анхареи, аиҭанеиааиреи аҭыԥ ақәынхареи рзингьы налаҵаны. «Ацәгьаҟаҵара хшыҩзышьҭра аҭара ихымԥадатәны исыԥхьаӡоит, абарҭ рҟны иаарԥшхаз:
1. Аҳабла Пицунда ахадара ақәҵара аднакылеит жәабранмза 18, 2000 шықәсазы №29, «Пицунда иҟоу аҳәынҭқарратә обиектқәа рхархәара иазку» Аԥсны Аҳәынҭқарра Аминистрцәа Реилазаареи Урыстәылатәи Афедерациа Ахыхьчара анапхгара хадеи ирыбжьарҵаз цәыббрамза 14, 1995 шықәсазтәи Аиқәшаҳаҭра хшыҩзышьҭра аҭауа, аха иара убри аамҭазы Аиқәшаҳаҭраҟны арратә хәҭа №54799-М Аиқәшаҳаҭра асубиект аҳасаб ала иазгәаҭаӡам.
2. Аҳабла Пицунда Ахадара, изакәантәу ашьаҭа рымамкәа – аҩнқәеи аквартирақәеи рзы аордерқәа ииашамкәа ишрыҭаз аусӡбарҭатә ӡбарада, аҩнқәа ирыҩнақәаз ауаа адырра рымҭакәа – аордерқәа аҟәыхын, акомандаҟаҵара акәзар, аҩнқәа ирыҩназ ауаа ирымаз ацынхәрас аордер ҿыцқәа рыдыргалеит аквартираамхыҩцәа рсиа инақәыршәаны, акомандаҟаҵара ишьақәнарӷәӷәаз.
3. Арратә хәҭа № 54799-М арратә хәҭа идырым адҵаҟаҵара (ақәҵара) ашьаҭала, азакәан амч змақәам, убри инеиҳангьы АА азакәанԥҵара асистемаҟны аконституциатә закәан амчқәа (АА Аконституциа ахәҭ. 35), ауаа ахьықәынхоз Лӡаатәи амҩаду аҟны ишәаҳау аанда ду ргылан агәаҭара-хыжьратә пункт ргыланы аиҭагәаҭаратә ҭыԥ аҭаны, уаҟа хымԥада атәылауаҩшәҟәы адгалатәуп. Акомандаҟаҵара аҭыԥан инхо ауаа иҷыдоу арежим иҭанаргылеит, арратә қалақьқәа ргәаҭара-хыжьратә система еиԥшхаз. Ус анакәха, аҩнқәа ирыҩноу ауаа акомандаҟаҵаҩцәа фактла ргәаҭара мҩаԥыргоит абарҭ аҩнқәа ирыҩноу № 11, 13, 15, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31, 33, 35, 37, 39, 41, 43, 45а иара убас урҭ ирзааигәоу адгьылҭыԥқәа», - аҭак ҟалҵоит Азинмчра змоу.
Иара убас, Ашәҟәаҟны иазгәаҭоу хшыҩзышьҭра аҭауа, иазгәаҭазар ахәҭоуп хыхь иазгәаҭоу ауаа рыдҵаалара нахыс, Азинмчра змоу лаппарат Апарламент, Апарокуратура Хада, АА Атәыла Ахада рышҟа адҵаалара ҟанаҵеит, уаҟа иазгәанаҭеит АА атәылауаа рконституциатә зинқәа реилагара анырра арҭарц.
Ҷыдала игәаҭатәны иҳаԥхьаӡоит АА анхарҭатә фонд иатәу аобиекткәа ртәызаара, рхархәара, напхгара рыҭара иазкны азинтә напхгараҭара нагӡахароуп уаҟа иқәынхо ауааԥсыра рконституциатә зинқәа рыхьчарала, анхарҭаҭыԥи хазхаҭалатәи анхареи рзинқәа налаҵаны.
Иазгәаҭазар ахәҭоуп аус аҿы аусӡбарҭатә згәаҭара шыҟоу, уи инақәыршәаны аиагара аиқәыршәаразы азин шыҟам, иара убас амазара азинеилагара иадҳәалоу иарбанзаалак аусқәа мап шрыцәку, уи аиҩшара алзыршақәо. Ари аусӡбаратә згәаҭара нашьҭуп АА Амазареи ахатәтәреи напхгара рыҭаразы Аҳәынҭқарратә Еилакы ашҟа, Урыстәылатәи Афедерациа Ахьчаразы афедералтә маҵзура ашҟа, Гагратәи араиони аҳ. Пицундеи рнотариалтә конторақәеи рышҟа. Убри инамаданы Апарламент адепутатцәа абри аусӡбаратә згәаҭара хшыҩзышьҭра арҭарц ҳҽазаҳшәоит, иарбанзаалак аҭагылазаашьақәа рҿы аҳәынҭқарратә напхгарала еилагарц ззалымшо.
«Ҳаҭыр зқәу адепутатцәа, хыхь иазгәаҭоу Аиқәшаҳаҭра 2022 шықәса аҟнытә аратификациа азура азҵаара алацәажәара мҩаԥысраны излаҟоу ала, Аиақәшаҳаҭраҟны иазгәаҭоу анормақәа шәыхшыҩзышьҭра азхьарԥшра уалԥшьаны исыԥхьаӡоит, АА атәылауаа рзинқәа реилагара, АА азакәанԥҵареи Аконституциеи ртәы ахьазгәаҭоу.
Ҷыдала ирыхьчоу аԥсабаратә дгьылҵакырақәа ажәлар ирхаҭараны иҟоуп, Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны хархәара рзухоит иагьыхьчахоит уи атәылауаа рыԥсҭазаареи русмҩаԥгареи рышьаҭак аҳасаб ала. Пицунда-Мысратәи аҳәынҭқарратә ҳәырԥсарра (3800 га) аиҳараӡак зҵакы дуу адгьылқәа рсиа налаҵаны, зыцәгара ҟамло, Аиқәшаҳаҭра 2022 шықәсазтәи аҟны иазгәаҭоу аҳәырԥсарра иахьаҵанакуа адгьылҵакыраҟны акапиталтә ргыларақәа реиҿкаара, иара убри инамаданы аԥсабаратә хыҵхырҭақәа, Аԥсны Аҳәынҭқарра акультуратәи аҭоурыхтәи малқәа ԥырхага рзура, абри аҭагылазаашьаҿы – Пицунда-Мысратәи аҳәынҭқарратә ҳәырԥсарра иҷыдоу аекологиатә система, иналукааша аклиматтәи анаука-ҭҵааратәи ахәԥса змоу, Аԥсуа жәлар рыдгьыли егьырҭ аԥсабаратәи хыҵхырҭақәа ирыҵаркуа зинеилагара дууп, АА Аконституциеи АА «Ҷыдала ихьчахо аԥсабаратә дгьылҭыԥқәа ирызку» Азакәани рҟны ишьақәырӷәӷәақәо.
Хыхь иазгәаҭоу хшыҩзышьҭра аҭо АА Жәлар Реизара – Апарламент VII ааԥхьара адепутатцәа шәахь схы рханы шәхьасырԥшуеит АА ажәлар рзинкәеи рхақәиҭреи реилагара шәымурц, аҳ. Пицунда Лӡаатәи амҩаду аҟны иқәынхақәо (хазхаҭалатәи анхаразы азин, анхарҭеи хазхаҭалатәи амазареи рзы азин, аҳәынҭқарратәи аусӡбаратәи ахьчаразы азин), Аԥсны жәлар адгьыли егьырҭ аԥсабаратә хыҵхырҭақәеи рзы азин, АА Аконституциаҟны иазгәаҭақәоу, убрахь инанагоит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аиҳабыреи Урыстәылатәи Афедерациа Аиҳабыреи рыбжьара Аԥсны Аҳәынҭқарра аҵакыраҿы иҟоу аобиект Урыстәылатәи Афедерациа ахатәтәразы аҭареи ахархәара аԥҟареи рзы Аиқәшаҳаҭра № 1095 – VII уи аратификациа азухар», - азгәалҭеит Асида Шьаҟрыл.


АҞӘА, хәажәкыра 25 — Sputnik, Асҭанда Арӡынԥҳа. Ашьапылампыл асразы аҩбатәи ConIFA ачемпионат ҩ-стадионк рҿы имҩаԥысуеит, аҟәатәи "Динамо" иара убас гагратәи ақалақьтә стадион аҽи, абри атәы Sputnik акорреспондент иизаицҳаит Аԥсны ашьапылампыл асразы Афедерациа ахада Руслан Аџьынџьал.
Уаанӡа ConIFA асаит аҿы иҟаз аинформациа ала ахәмаррақәа зегьы Аҟәа имҩаԥгахоит ҳәа иҟаз, иашам. Иахьатәи аамҭазы гагратәи астадион аҿы аиҭашьақәыргыларақәа ирылагахьеит, лаҵара 28 ачемпионат алагамҭазы дара хыркәшахоит, асасцәа рыдкылара иазыхиазаауеит, ҳәа азгәеиҭеит Аџьынџьал.
"Ахыбра гылоуп, инханы иҟоу аусқәа аҵыхәтәанынӡа рынагӡара ауп", — иҳәеит Аџьынџьал.
Ахыбра хәыҷык иԥсаххоит, аҽыкәабарҭақәеи аҽеиҭакырҭақәеи ҟалоит, иара убас аӡбаҩцәа руадақәа, аҩбатәи аихагылаҿы иаартхоит АИХ(СМИ) рзы аконференц-зал.
2015 шықәса абҵара 4 рзы Аԥсны ашьапылампыл Афедерациа аиҿкааратә еилакы иаднакылеит аӡбра FIFA амилаҭтә командақәа ирылахәым, ConIFA еиднакыло акомандақәа рчемпионат Аԥсны, 2016 шықәса лаҵарамза 28 инаркны рашәарамза 6 рҟынӡа амҩаԥгаразы. Ачемпионат иалахәхоит 12 команда.


28.12.2022
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа идҵала Ахада Ихаҭыҧуаҩ Бадра Гәынба аилацәажәара мҩаҧигеит азинхьчаратә усбарҭақәа рнапхгаҩцәа алархәны.
Уи иалахәын Аԥыза-министр Александр Анқәаби Иреиҳаӡоу аӡбара ахантәаҩы Саида Быҭәбеи.
Аилацәажәараҟны иазааҭгылеит акриминогентә ҭагылазаашьеи аныҳәамшқәа раан аинфраструктура аобиектқәа рганахьала ауаажәларратә шәарҭадара алыршареи рызҵаарақәа. «Ари аусура аганахьала шәара аԥышәа шәымоуп, аилазаарақәа зегьы русеицура рыӷәӷәатәуп,– иҳәеит Б.Гәынба, аилацәажәара аартуа.
Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр Вальтер Быҭәба адырра ҟаиҵеит ауаажәларратә леишәеи ашәарҭадареи рышьақәыргылареи ашықәсҿыцазтәи амшқәа раан иҟалар зуа азинеилагарақәа рзы агәҽанҵареи рзы ԥхынҷкәынмза 26 инаркны ААР хаҭалатәи аилазаара амаҵзура анагӡараан ирӷәӷәоу арежим ашҟа ишиасуа. «Аминистрра иахьчоит ақалақьтә школқәа аабеи ауаа реизарҭатә обиектқәа ҩбеи – Аҟәатәи аџьармыкьа хадеи ахәаахәҭратә комплекс «Сухумприбор-и», - иҳәеит аминистр.
Атуристтә обиектқәеи атуристцәа реизарҭа аҭыԥқәеи ААР ҷыдала хылаԥшра азнаулоит,-- иазгәеиҭеит В. Быҭәба. Иара убас, уи иажәақәа рыла, ҷыдала, хшыҩзышьҭра аҭоуп амҩаҟны ашәарҭадара. «Есҽны ареидқәа мҩаԥысуеит ареспублика араионқәа рыҟны. Зхызтәымкәа аԥсҟы зку ахаҿқәа рхыԥхьаӡара маҷк ишагхазгьы, иааизакны аҭагылазаашьа ҽеиӡам, - иҳәеит В. Быҭәба. – Иҳаҩсыз амчыбжь азы мацара амҩақәа рыҟны иазгәаҭоуп Амҩатранспорттә хҭысқәа фба, ҩба рыҟны аԥсыҭбарақәа ыҟоуп».
Аминистр далацәажәеит 2023–2024 шш. рзы амҩатә машәырқәа рзы агәҽанҵареи амҩатә ԥҟарақәа реилагара азԥхьагәаҭареи хықәыс измоу ААР иазнархиаз Ԥсоу –Аҟәа, Ԥсоу -Очамчыра автомҩаҟны афото-видеошьақәыргылара асистема аиҿкааразы апрограмма апроект атәы.
«Ари амыруга амҩақәа рыҟны аҭагылазаашьа акырӡа аҭышәныртәалара алшоит. Зыӡбахә ҳамоу амыруга 200 млн.мааҭ иаԥсоуп.,- иҳәеит аминистр.
Апрокурор хада Адгәыр Агрба адырра ҟаиҵеит ацәгьоура аҿагыларазы имҩаԥырго ауснагӡатәқәеи ашьаус дуқәа рыхәаԥшра аганахьала Ахада инапынҵақәа рынагӡашьеи ртәы.
Ахада Ихаҭыԥуаҩ аҳәынҭқарра Ахада инапынҵақәа рынагӡара инамаданы азинхьчаратә усбарҭақәа русура бзиоуп ҳәа ахә ишьеит, хшыҩзышьҭра аҭаны иҳәеит ауаажәларра рыԥсҭазаара аганқәа зегьы рыҟны аԥхьаҟагьы азакәан ақәныҟара шаҭаху атәы.


Аҟәа. Ԥхынҷкәынмза 5, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Ф. И. Искандер ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә драматә театр аҿы 42-тәи атеатралтә сезон аҩбатәи аԥхьарбара азы аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥысуеит.
Асезон ҿыц жьҭаарамза 29 рзы имҩаԥысыз амоноспектакль «В лучах» ала иаатит. Ԥхынҷкәынмза 9 – 10 рзы Аурыс драматә театр ахәаԥшцәа ирыднагалоит Фазиль Искандер иҩымҭа ала иқәыргылоу аспектакль «Софичка» аԥхьарбара.
«Софичка» - Чагем ақыҭа инхо аԥҳәызба лыԥсҭазаара аҭоурых зҳәо ажәабжь ауп. Ажәабжь зыхҳәаау лыԥсҭаазаара аҭоурых аарԥшуа Фазиль Искандер зеиӷьаҟам ала ихадоу ауаҩытәыҩсатә хәдуқәа дрыхцәажәоит: ацәаҩашәа, аԥсҭазаара аҵаки ахықәки, абзиабара, гәык ала азыҟазаара, анажьара. «Софичка» - ари XX ашәышықәса азы ажәлар иуадаҩыз рыԥсҭазаара иазку аепикатә ԥҵамҭа ду ауп.
Атеатр адиректор хада Иракли Хьынҭәба ишазгәеиҭаз ала, «аҩымҭа зыхҳәаау Софичка длыхцәажәо, Фазиль Искандер ҳара, иахьатәи аамҭазы инхо ҳәажәлар рдоуҳатәи рыԥсҭазааратәи хәдуқәа реизакырҭа Аҩны -Аԥсны ахьчареи аиқәырхареи ахымԥадатәра азы адырра ҳаиҭоит».
«Ҳара ҳтеатр Фазиль Искандер ихьӡ ахыуп. Убри аҟнытә уи арепертуар аҟны жәаҳәарада ҳџьынџьуаҩ ду ирҿиамҭақәа рыла иқәыргылоу аспектакльқәа ыҟазар ахәҭоуп. Фазиль Искандер ирҿиара излауа ала аӡыргара аҭахуп, избан акәзар, уи адунеи иарбан ҭыԥзаалак аҿы инхо аԥхьаҩ аԥсуа жәлар агәы ҳәа изышьҭоу аҭаԥшра илнаршоит. Дахьынхозаалакгьы ауаҩы, Фазиль Искандер иҩымҭақәа данрыԥхьалак, аԥсуаа заку жәлару, руникалра хыҵхырҭас иамоу, адунеизегьтәи акультуратә, ацивилизациатә процесс аҿы иааныркыло аҭыԥи инарыгӡо ароли ртәы шьахәла еиликаауеит», - ҳәа иҳәеит Иракли Хьынҭәба.


Апандемиа иахҟьаны, ҩышықәса раахыс еиԥҟьаны иҟаз ақырҭуа-аԥсуа иформалтәым аиҿцәажаәарақәа ирылахәз ҩаԥхьа ирылшеит аиқәшәара адискуссиатә ҭыԥ «Лаимҳаус» аҿы, Алада-кавказтәи арегиони, иара убасгьы, инарҭбааны – жәларбжьаратәи аконтексти рҿи иҟалаз аҿыц цәырҵрақәа, ақырҭуа-аԥсуа аимак адинамикаҿы ныррас иҟарҵар алшо аганахьала, ирылацәажәарц азы.
Аиԥылара мҩаԥысит Белград ақалақь аҿы. Аиҿцәажәара ирылахәз анализ рзыруит агәаанагарақәа ридеиа хадарақәа, акыршықәса раахыс ҩганктәи аиҿцәажәарақәа раан иҟаҵаз. Иҟоу аԥышәеи, иахьа ишьақәгылаз аҭагылазаашьеи, аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы аиҿцәажәара аҳәаақәа ирҭагӡаны иҟаҵаз ажәалагалақәеи ирыхәаԥшны, рыхә шьаны, урҭ еиқәдыршәеит акыр ажәалагалақәа ақырҭуа-аԥсуа аконекст аҿы иҭышәынтәалоу аҭынчра алыршара ацхрааразы.
Арҭ ажәалагалақәа, жәаҳәарада, иааидкыланы ирыхәаԥштәуп, дара рызкуп аҭынчра апроцесс ашьақәыргалара иалахәу аҭыԥантәии жәларбжьаратәии акторцәа, насгьы араҟа хшыҩзышьҭра рыҭоуп ҷыдала асферақәа ауаа рҭагылазаашьа бааԥсы аиӷьтәра ахьалшо, ақырҭуа-аԥсуа еимакы ахьыӡбам иахҟьаны ишьақәгылаз. Ажәалагалақәа аагоуп ҵаҟа:
Леимҳаус адискуссиатә платформа алахәцәа ақәгәӷәуеит, иаагоу ажәалагалақәа еиҿагылоу аганқәа руаажәларраҿы, иара убасгьы ҩганкны, мамзаргьы ганрацәалатәи имҩаԥысуа аиҿцәажәарақәа рформатқәа рҿы излацәажәараны иҟоу зҵаарақәахап ҳәа.
Ақырҭуа-аԥсуа аконтекст аҿы, иара убасгьы арегион зегьы азы иҭышәынтәалоу аҭынчреи аҿиареи рзы аҭагылазаашьақәа раԥҵара
Аибашьра еилгеижьҭеи, 28 шықәса раахыс, ақырҭуа-аԥсуа еизыҟазаашьаҿы иубарҭоу аиӷьхарақәа ыҟаӡам, ауааԥсыра иахьагьы ирныруеит аибашьра ахьҟьақәа. Апандемиа иадҳәалоу аҿыц проблемақәеи арегион аконтекст аҿы иҟалаз аԥсахрақәеи иаҳдырбоит иҭышәынтәалоу аҭынчра ашьақәыргыларазы аҿыц знеишьақәа рыԥшаара хымԥада ишырццактәу.
Аганқәа ифундаменталтәу рполитикатә еиҿагыларақәа, хәҭакахьала аимак аҭышәныртәалара аформула, иахьа уажәраанӡагьы ишыҟац иҟоуп. Убри аамҭазы иҟоуп асферақәа, аимак иахҟьаны ауадаҩра иҭагылоу ауаа рыԥсҭазаара аиӷьтәра хықәкыс иҟаҵаны, апрогресс ахьалшо, – ганкахьала, Аԥсны ауааԥсыра, егьи аганахьала, ахҵәацәа. Иара убасгьы, апрогресс акраҵанакуеит иааидкыланы арегион зегьы азы иҭышәынтәалоу аҭынчра аҿиара ашьақәыргылараҿы.
Аимак ахьҭышәынтәалам иахҟьаны, царҭа ахьыҟам аҭагылазаашьаҿы ишасны иҟоу ауаа рҿыхразы, акраҵанакуеит анаҩстәи ашьаҿақәа рынагӡара:
Еиҿагылоу аганқәа рзы иконкреттәу апроблемақәеи урҭ рыӡбашьа амҩақәа рыԥшаареи рзы ацәажәара аиҿкаара алыршара:
- Апрагматикатә ҵакы змоу азеиԥш интересқәа азгәаҭаны иформалтәыми иформалтәуи аиԥыларақәа ацыхраара рыҭара;
- Женеватәи адискуссиа иактуалтәу апроблемақәа иахьрылацәажәо акрызҵазкуа ҭыԥк еиԥш иԥхьаӡаны адгылара, иаҳҳәап, аҩганкгьы зықәшаҳаҭу амеханизмқәа рызхәцра, иҟоу аиҿагыларақәа амчратә методқәа рыла рыӡбара мап ацәкра;
- Женеватәи адискуссиа инаваргыланы егьырҭ еиуеиԥшым аформатқәа рыла аиҿцәажәарақәа рыдгылара, ҩганктәии, арегионалтәии, жәларбжьаратәии нарылаҵаны, аимак иахҟьаны ааха зауз ауаа рҭахрақәа азгәаҭара раԥхьаӡа иргыланы;
- Аҩганкгьы реиҿцәажәара аформат азы аганқәа рыҩбагьы зықәшаҳаҭу жәларбжьаратәи ацхыраара аԥшаара апроцесс алыршара;
Арегион аҿы аекономикатә алшарақәа арҿиара
- Алада-кавказтәи арегони амшынеиқәа атранспорттә коммуникациеи аимадара асистемеи рыҿиареи рыԥкрақәа рамхреи ацхраара;
- Алада-кавказтәи арегион аҿиаразы жәларбжьаратәи аинвестициа аҟаҵара аџьшьара аҭара, хәҭакахьала Аԥсны аарыхреи, ахәҳаахәҭреи, иара убас аекономика егьырҭ ахәҭақәеи рҿы;
- Иҭышәынтәалоу аенергетика асистема аҿиаразы, хәҭакахьала иԥсабаратәугьы налаҵаны, аинфраструктура аҟаҵара ацхраара.
Аҩуаажәларрак рҿы иҟоу ашәарақәа реицәатәра иацхраауа аиӷара ариторикеи аусхкқәеи мап рыцәкра
- аҩуаажәларрак еицырзеиԥшу ринтересқәеи ганкы аҟынтәи егьи аган ахь иҟоу ашәарақәеи, хәҭакахьала, аимак иахҟьаны ӷәӷәала ааха зауз рҿы, реилкаара ацхраара алыршара;
- еиҿагылоу аганқәа рҿы ишьақәгылаз аҭагылазаашьазы еиуеиԥшы аилкаарақәеи адыррақәеи шыҟоу разгәаҭара;
Аимак ахьҭышәынмтәалам ирыцҳараны изныԥшуа ауаа рзин зыхьчо аполитика ацхраара
- Қыртәыла иаднакылааит Аԥсны адәныҟатәи адунеи аҿы агуманитартәии аекономикатәии аиҿцаарақәеи, иара убасгьы ауаа рхы иақәиҭны рнеиааиреи, аҵара раиуреи, егьырҭ рзинқәеи ирԥырхагоу, имҩаԥнаго аԥынгылақәа реиҭагәаҭара алзыршаша амҩақәа;
- Аԥсны иаднакылааит Аԥсны иқәынхо ақырҭуа уааԥсыра рзинқәа рыхьчара ацхраара алзыршауа амҩақәа.
Аҭынчреи аҭышәынтәаларатә ҿиареи ирызку аҭыԥантәи аԥшьгамҭақәа жәларбжьаратәи акторцәа активла рыдгылара ацхраара адгылара
- иалыршазааит жәларбжьаратәи ацхыраара апроцесс еиҿагылоу аганқәа еиуеиԥшым асферақәа рмодернизациа азуразы;
- Аԥсны адеизолиациа ацхрааразы ааԥхьара рыҭазааит аҭыԥантәии жәларбжьаратәии акторцәа;
- ирҭбаазааит ирманшәалазааит жәларбжьаратәи акторцәа Аԥсныҟа раара;
- еиқәыршәазааит амҩақәа жәларбжьартәи акторцәа Аԥсны русуразы иаҳа иеффективу иԥкаам, анеитралтә политикатә знеишьа шьаҭас иаҭаны.
Хыхь еиқәыԥхьаӡоу ашьаҿақәа алыршара ауеит. Урҭ шьаҭас ирымоуп, агәрагара, раԥхьаӡа иргыланы, аконфликт иахҟьаны агәаҟра иҭагылоу ауаа рыԥсҭазаараҿы апозитивтә еиҭакрақәа ралыршара, Аԥхьаҟатәи аԥеиԥш ахь инархоу апрагматикатә знеишьақәа, аиҟарамра аҟәыхреи, ауаа рыԥсҭазаара аиӷьтәреи агәреибагареи акраамҭатәи аҭынчра ашьақәыргылареи аиҿкаара аиқәыршәара иацхраар алшоит.
Арҭ ажәалагалақәа еиқәдыршәеит иформалтәым ақырҭуа-аԥсуа аиҿцәажәарақәа ирылахәз «Лаимҳаус» аҭыԥ аҿы, анаҩсан урҭ ирықәшаҳаҭхеит Белград ақалақь, сентиабр 20 инаркны 24-нӡа имҩаԥысуаз аиԥылараҿы.


Гәынба Бадра Зураб-иԥа
Диит 1981 шықәса нанҳәамза 14 рзы Аԥснытәи АССР Аҟәа ақ.
1998 ш. далгеит Аҟәа ақ. абжьаратәи ашкол № 20, дҭалеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аекономикатә факультет.
1999 ш. диасит Н.И. Вавилов ихьӡ зху Саратовтәи аҳәынҭқарратә аграртә университет «аҳасабеилыргаратә ԥхьаӡареи аудити» рзанааҭ, далгеит 2003 ш.
2003 шықәса ԥхынҷкәынмза инаркны 2004 шықәса нанҳәамзанӡа УА Саратов ақалақь администрациа аусбарҭа асоциалтә усхки аппарати рфинансркра аҟәша аспециалист хадас дыҟоуп.
2004 нанҳәамза инаркны 2006 шықәса жәабранмзанӡа Саратов ақалақь администрациа Октиабртәи араион афинанстә ҟәшаҟны еиуеиԥшым амаҵурақәа ааникылон.
2005 шықәсазы ианашьоуп УА 3 акласс иаҵанакуа амуниципалтә абжьгаҩ еиҵбы иквалификациа аҩаӡара.
2005 шықәса жәабранмза инаркны 2006 шықәса жәабранмзанӡа Саратовтәи арегионалтә институт аҟны АПЗ (АПК) анапхгаратә кадрқәеи аспециалистцәеи реиҭазыҟаҵареи рыквалификациа аизырҳареи рзы апрофессионалтә аиҭазыҟаҵара дахысит «зинла аиқәыршәара аиҿкаара» азанааҭ ала.
2007 шықәсазы Н.И. Вавилов ихьӡ зху Саратовтәи аҳәынҭқарратә аграртә университет аҟны акандидаттә диссертациа ихьчеит «аекономикеи жәлар рынхамҩа напхгараҭареи» рзанааҭ аҟны «Аарыхра ашәага-загақәеи ақыҭанхамҩатә аалыҵ ахархәареи реишьашәалара аекономикатә ҳәаақәҵара: Саратовтәи аобласт аҿырԥшрала» атемала.
2007 шықәса цәыббрамза инаркны 2009 ажьырныҳәамзанӡа - Аԥсны Аҳәынҭқарра Аминистрцәа реилазаара азинтә зҵаарақәа рзы референтс дыҟоуп.
2009 шықәса ажьырныҳәамза инаркны 2011 жьҭаарамзанӡа Аԥсны Аҳәынҭқарра акультура аминистр ихаҭыԥуаҩыс дыҟоуп.
2011 шықәса жьҭаарамза инаркны 2014 шықәса жьҭаарамзанӡа Аԥсны Аҳәынҭқарра акультура аминистрс дыҟоуп.
2015 шықәса инаркны 2020 шықәсанӡа анаплакратә усура инапы алакын
2020 шықәса хәажәкырамза 22 инаркны Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭыԥуаҩыс дыҟоуп.
2020 шықәса мшаԥымза 23 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭыԥуаҩ имаҵура дахагылеит.
Дҭаацәароуп, ҩыџьа аԥацәа имоуп.


Ԥхынҷкәынмза 19 рзы 20 тонна амандарина Луганск ақалақь ахь инаган. Зынӡа Аԥснынтәи Донбасс ауааԥсыра ирызнаган 100 тоннак инарзынаԥшуа ацитрустә шәырқәа, ҳәа иаанацҳауеит Иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аминистрра апресс-маҵзура. Агуманитартә акциа амҩа иқәлеит ԥхынҷкәынмза 16 рзы.
АԤСНЫТӘИ АИҚӘЫРХАҨЦӘА ДОНЕЦКТӘИ ЖӘЛАРТӘ РЕСПУБЛИКА АУААԤСЫРА 23 ТОННА АМАНДАРИНАҚӘА РЫЗНАРГЕИТ.
Аҟәа. Ԥхынҷкәынмза 20, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥснытәи аиқәырхаҩцәа ԥхынҷкәынмза 20 рзы Донецктәи Жәлартә Республика ауааԥсыра 23 тонна амандарина рызнаргеит. Донецк ашьҭахь агуманитартә цхыраара згоз аколонна Херсонтәии Запорожтәии аобластқәа рахь ахы археит.


Атәанчахәқәа рызшәара атәанчаҩы ашәҟәы дахьҭагалоуи фактла дахьынхоуи аҭыԥ иадҳәаламкәа Аԥсны Аҵәахырҭатә Банк аҟәшақәа зегьы рҿы имҩаԥыслоит.
АԤСНЫ АҴӘАХЫРҬАТӘ БАНК АБҴАРАМЗАЗЫ УРЫСТӘЫЛАТӘИ АТӘАНЧАХӘҚӘА РШӘАРА АГРАФИК ШЬАҚӘНАРӶӘӶӘЕИТ.
Аҟәа. Абҵарамза 11, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Аҵәахырҭатә Банк абҵарамза, 2022 шықәсазы Аԥсны инхо Урыстәылатәи Афедерациа атәылауаҩра змоу ауааԥсыра урыстәылатәи атәанчахәқәа рызшәаразы аграфик шьақәнарӷәӷәеит. Ианиз ашықәс инамаданы атәанчаҩцәа х-гәыԥкны еихшоуп. Атәанчаҩқәа ршәара иалагоит абҵарамза 16 инаркны.
- Абҵарамза 16, 17,18, 21 рзы атәанчахәқәа рыҭахоит 1-тәи агәыԥ иаҵа


"Сарӷьа смыхәозаргьы, сарма хысыртә иҟоуп!": Виачеслав Бганба 70 шықәса ихыҵуазаарын
13:07 13.06.2023 (ирҿыцуп: 13:12 13.06.2023)
Рашәара 13 рзы, аҵарауаҩ-абызшәадырҩы, Аԥсны Афырхаҵа Виачеслав Бганба диижьҭеи 70 шықәса ҵуеит. Апоет Анатоли Лагәлаа уи игәаларшәаразы Sputnik иазирхиеит анҵамҭа.
"Акуьтура иахәҭакуп абызшәа; аха иара акультура ахаҭа ҷыдала доуҳатә рҿиага хаданы, маруга хаданы иамоу абызшәоуп. Абызшәоуп еиҿкаау аҳәынҭқаррагьы маруга хадас иамоу. Бызшәада зхатә ҳәынҭқарра аԥҵаны, уи еизҳа-еизыӷьауа иҟазҵаз ҳәа жәларыкгьы адунеи ианым, иагьанымлац. Абри азоуп, ажәлар рсуверинитет шьақәзыргыло ахкқәа рыбжьара ихадараӡоу акакәны изырԥхьаӡо абызшәа." Виачеслав Бганба.
Аԥсуа -қырҭуатә еибашьра аԥхьа, 1989 шықәсазы, усҟан ауадақәа риура аԥсуаа ҳзы ишыцәгьаз жәдыруеит, аха Баграт Шьынқәбеи, Алықьса Џьонуеи, Алықьса Гогәуеи ацхыраара ду исырҭаз иабзоураны, аԥсуа поет қәыԥшк иаҳасабала, Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахьӡала ԥшь-ҿык змаз ауадақәа соуит Аҟәа. Усҟан уи аҩыза ахҭыс бзиа сҩызцәа зегьы еигәырӷьеит, насгьы, ҩыџьа ахшара срабхахьан, исыдныҳәаларц инеиуаз маҷмызт. Сара ахаан исхышҭуам, убарҭ исыдныҳәаларц инеиуаз рҟынтә, уахык аишәа ҳшахатәаз, ҳажәлар рҭагылазаашьа ҳшалацәажәоз ишеицҳаршаз, ауха инеиз - Виачеслав Бганбеи, Виачеслав Кәакәасқьыри, Гиви Адлеибеи. Иахьа урҭ рҟынтә Виачеслав иԥсы ҭагәышьам, егьырҭ анцәа иҟынтә хар рымамкәа иҟоуп.
Уаанӡа акырынтә ҳаибабахьан Виачеслави сареи, аха уи ауха убриаҟара гәаартыла ҳаицәажәеит, аиаша шәасҳәап, уи ҳцәажәара абриаҟара аамҭа шцахьоугьы иахьа уажәраанӡагьы амца аԥырԥырҳәа исыжәҵо, исхымԥсааӡацт.
Виачеслав хараӡа ихәыцуаз арԥысын, усҟангьы ацәалашәара бааԥсқәа изцәырҵхьан, аԥсуаа ҳмеибашьыр ада ԥсыхәа шҳамамыз, иаҳҭахы-иаҳҭахым уи шаҳԥеиԥшыз.
Уи нас, уажәы иааркьаҿны ҳалацәажәап аҵарауаҩ, апоет, аибашьҩы, Аԥсны Афырхаҵа инысымҩа.
Виачеслав Бганба (1953-2005 шш.) 1976шықәсазы ибзиаӡаны (диплом ҟаԥшьыла) далгеит Максим Горки ихьӡ зху апедагогикатә институт афилологиатә факультет. Уи ашықәсан Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аусура далагоит. 1980 шықәсазы Қарҭ Аспирантура дҭалоит, 1983 шықәсазы далганы Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны аҭҵааратә усура инапы алеикуеит. Асовет аамҭазыҳәан аԥсуажәлар рхақәиҭратә қәԥара активла иалахәыз дреиуан. 1992-1993шш. рзы ицоз аԥсуа-қырҭуатә еибашьра аан, актәи амш инаркны аибашьра еилгаанӡа, ижәлар дрылагылан. Деибашьуан раԥхьа Гагра, анаҩс Мрагыларатәи афронт аҟны, далан Борис (Дед) Ԥачлиа икоманда, изныкымкәа ӷәгәала дырхәхьан, 15 мшы ақырҭқәа дытҟәаны дрыман. 2001 шықәсазы Кәыдрытәи аиҩхаа аҭырцәра далахәын.
Инапы иҵыҵхьеит аҭҵаарадырратә усумҭақәа, урҭ рнылеит апериодикатә аҭҵаарадырратә журналқәа, Аԥсуаҭҵааратә институт иҭнажьуа- "Адыррақәа"; апублицистикатә статиақәа рацәаны ирнылеит; "Аԥсны", "Республика Абхазия", "Эхо Абхазий", "Нужная газета", "Абзамҩа", ажурналқәа - "Алашара", "Абаза", "Гражданское общество", иааиԥмырҟьаӡкәа радиола, тельехәаԥшрала дықәгылон.
2006 шықәсазы иҭыҵуеит иажәеинраалақәа реизга "Саҿа", 2011 шықәсазы иҭыҵуеит аԥсышәалеи урысшәалеи истатиақәа реизга знылаз " Гәаартыла ҳаицәажәап - Как живётся тебе, речь абхазская?" ҳәа хьӡыс измоу ашәҟәы. Виачеслав Бганба иҭынхеит имаҷымкәа аҭҵаарадырратә усумҭақәа.
Сара иахьа иалыскааӡом Виачеслав еиҳа ирҿиаратә цәқәырԥа аус ахьынӡаинаруз, апоезиаҿы акәу, аҭҵаарадырраҿы акәу, избанзар, уи дҭышәынтәалан, игәы рҭынчны џьарак аус иуртә аҭагылазаашьа имоуӡацызт… Аибашьра аԥхьа ауаажәларратә усқәа ихы иԥсы зегьы рыҭаны дырҿын, аибашьра аан, хықәҵаха имоуӡакәа аӷа диҿагылан, аибашьра ашьҭахь, иоуз ахәра ӷәӷәақәа дшырҿагылазгьы, аҭҵаарадырраҿгьы апоезиаҿгьы илиршаз акрыҟоуп, ҳгәы аладууп.
Ҳазааҭгылап иажәеинраала ссир " Ацәқәырԥа хагақәа" ҳмилаҭ қәԥарыла иҭәу рыԥсҭазаара шаҟа философиала иааирыԥшуа:
Рҽырҟьеит, рыҽкыдырҟьеит,
Араҟа иаарыԥшуп аԥсуа милаҭ рхықәкы хада, рсимвол, рыԥсадгьыли, рыжәлари, рбызшәеи реиқәырхара, егьа мыҟәмаба бааԥс рзыԥшызаргьы, уи аиааира, аҿиара, ҳдацқәа рыӷәӷәара…
Виачеслав инарҭбаан ихәыцуаз ҵарауаҩын, бызшәадырҩын, ҳаԥсадгьылаҿ инхо аԥсуаа рымацара ракәым, адунеи иԥсаҟьаны иалаԥсоу ҳмилаҭ зегьы рбызшәа аиқәырхашьа, амырӡшьа дазхәыцуан…
Абра иаазгар сҭахуп 2004 шықәса лаҵарамзазы Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс аҟны имҩаԥгаз аҭҵаарадырра-практикатә конференциаҿ дзыԥхьаз иажәахә ацыԥҵәаха хәыҷык. Уи ажәахә иахьӡын "Мшын нырцә инхо аԥсуаа рбызшәа аиқәырхаразы."
"Аԥсуа дшаԥсуоу даанхаразы, иаԥсуара шныҟәигац иныҟәигаразы, еиқәхароуп, зегь раԥхьа иргыланы, ибызшәа- дызлахәыцуа, адунеи злеибо, иабшьҭра дшеиуоу змырҩашьо ихатәы бызшәа; еиқәхароуп моу, уи аамҭа иацныҟәо, иахьеи уахеи зҽеиҭазкуа, иҿиауа аԥстазаара аганқәа зегьы- аекономикатә, аполитикатә, акультуратә уҳәа идырҿиауа, аилкаара ҿыцқәа реибаркыра рымаҵ ауа иҟазароуп. Иҟалароуп. Асеиԥш ала аԥсҭазаара аганқәа рымаҵ ззымуа абызшәа- иарбан бызшәазаалакгьы, хәыҷы-хәыҷла аамҭа иналаӡыҭны ицоит."
Даара уаҩы ихахьы иааган дазхәыцыртә иҟоуп ҳбызшәа аиқәырхаразы аҵарауаҩ еиҳа ихадароуп ҳәа иаликаауаз афакторқәа. Урҭ иреиуоуп, ҳбызшәа аҵара уадаҩуп ҳәа ҳхы иҭаргалаз, ҳаргьы изыцҳарӷызуа ҳалагаз, уи шиашам ажәлар идеилыркаатәуп. Иара убасгьы, абызшәа аӡра ахы акуеит атәыла аиҳабыра рҿы иҟоу рбызшәа хьысҳахо ианалага.
Абызшәа мыӡразы инеиԥынкыланы аҳәынҭқарратә усбарҭақәа рҿы аус ауроуп, ашәҟәеиқәыршәара иарала имҩаԥысроуп.
Ахатәы бызшәа аҭыԥи, атәым бызшәа аҭыԥи рҳәаақәа шьақәыргылазароуп.
Иара убасгьы, аҵарауаҩ даара ҳгәаҳҽаниҵоит аглоболизациа ҳәа изышьҭоу ацәырҵра иацааиуа – аинформациа, аӡхыҵреиԥш иҳажәлаз, аҽацәыхьчамҩақәа рыԥшаара.
Аҵарауаҩ еиҳа ҳажәлар иахьрыхьуаз, еиҳа ҳахьшәарҭаз инапақәикуан, уи ирласны, ԥырхага дук ҳнаҭаанӡа "ахәшәтәра" ҳахьӡарц.
Зыжәлари, зыбызшәеи, зыԥсадгьыли абас дышхәыҷӡаз аахыс бзиа избоз аҵарауаҩ, аибашьраан игәы дамыртәакәа еиҳарак иахьеилашуаз, иахьшәарҭаз деибашьуа ҳаҷкәынцәа рыгәҭа дгылеит. Уи ифырхаҵара анаҩысгьы, иабџьар шикыз, икаламгьы аус аируан, ахьхьаҳәа изааиуан злахьынҵа инапы ианызҵоз ажәеинраалақәа:
Аԥрышқәа- аҷнышқәа шәҽеиҵышәх,
Арԥарцәа шәажәҩақәа шәҟьа.
Ҳашхәақәа ԥрыроуп ишьҭхысаа,
Аҟәа ҳнаӡароуп, шәеиха!..
Виачеслав Бганба иҩыза гәакьа Аԥсны Афырхаҵа Аполлон Шьынқәба ажурнал "Алашара" аҟны уи аусзуҩы Альбина Анқәаб-ԥҳа иҟалҵаз иҿцәажәарак аҿы игәалаиршәоит:
"Славик 1970-тәи ашықәсқәа раахыс аполитикатә, ауаажәларратә процессқәа, дызлахәымыз даара имаҷуп. Дахьыҟазаалак иара ихатәы иман, аӡәы дилаҩашьомызт. Жәлар рхеидкыла "Аидгылара" ахы анакы нахыс агәҭа далагылан, уа илшоз, иҟаиҵоз, ииуаз, ус иааинырслан акәымкәа, хазы усумҭак азукыртә иҟоуп. Аԥсны иҟан 8-тәи аполк ҳәа. Қырҭтәыла СССР ианалҵ, 1990 шықәсазы, СССР анхыбгала, Аԥсны аурысқәа рполк ықәыргеит, усҟан Қырҭтәыла ҳәа акәын ҳшыԥхьаӡаз, ҳара иҳазҵаауадаз, Гәымысҭа ахықәаҿыҵәҟьа абаза ыҟан. Владислав адгьыл аҵа иҵоу илаԥш азнеиуан!.. "Абри абаза иҟоу еиқәырхатәуп, Агвардиа ҟаҳҵап" иҳәеит. Аԥхьа аԥсуа гвардиа дахагылан Какалиа Валери Шьаликәа-иԥа, анаҩс Агрба Гиви Камыгә-иԥа. Аурысқәа абри абаза анынрыжьуаз, ҩба-хԥа БМП, 200-300 раҟара автоматқәа нхеит. Убри абазаҿы арезервтә полк шьақәдыргылеит. Убра ҳалан Славики сареи. Аибашьра иалагаанӡа, хәажәкырамза 1992 шықәсанӡа Егры аҳәаа ҳахьчон. Аполк иалшаз даара ирацәоуп. Аԥсуа гвардиа хыԥхьаӡарала 400-ҩык еиднакылон, анапхгара налаҵан 500-ҩык ыҟазар ҟаларын…"
Абра иаҳгәалаҳаршәап аибашьра аан амца шыра иалагылаз аҵарауаҩ рацәак идуум, аха аибашьра аҭагылазаашьа бзиаӡан иаазрыԥшуаз иажәеинраалақәа руак:
Ақәа иапҟон аҵых рыцҳа- хыхьынтәи,
Ахрыԥх еишьҭала агәы шьҭарҵон ираӡаны.
Иҿнаҭуамызт, аҽырмашьцан алашьцара зегь чҳаны,
Кәаӡы-хамны шьҭа имаӡамыз иршәылон ирыхьӡаны.
Амрагылара мақаруан, аҵх аршлар аҭахны,
Акәалӡы-хамқәа рышәнакәыцәаарц инеиуаз уи зышәны…
Ацәгьеи абзиеи аргама еиҿамлеи, еибарыԥсуан,
Мрагылареи мраҭашәареи уи ауха еибашьуан…
Виачеслав ажәыларақәа акыр дрылахәын, акырынтәгьы дырхәхьан, аха акы еиԥшымкәа ашәарҭара ду зцыз жәыларан "Дед игәыԥ" даланы Очамчыра ианалалаз. Урҭ дҵас ирыман ҩымш-хымш рыла ақалақь ҭарцәны, нас иара ақалақь ахаҭа аанкылара. Аха рыцҳарас иҟалаз ажәылара аҽны дара ззыԥшыз Гәдоуҭантәи адесант, атехника, абџьар рымн инеир акәын. Аха еиуеиԥшым амзызқәа ирыхҟьаны, абаржа зыӡхымҵит.
Дара зынӡа 32-ҩык ыҟан. Насгьы, аоперациа дара ргәыԥ амацара акәӡамызт иалахәыз, х-гәыԥк еилахәын. Аҵыхәтәан урҭ агәыԥқәа ақалақь еицалалар акәын, аха уи аҩыза анзалымша, дара ргәыԥ рышьҭахьҟа ихынҳәыр акәхеит, аӷа еиликааит урҭ бџьарла ишеиқәшәамыз, иагьшырацәаҩымыз. Урҭ хынҳәны рышьҭахьҟа ишцоз, Бедиатәи абжьаларҭаҟны ирыкәшаны иркит, 32-ҩык рыҟнытә 19-ҩык рыцәҭахеит, 6-ҩык ақырҭқәа иҭҟәаны иргеит, даҽа 6-ҩык ирулакгьы иалҵит.
Ӷәӷәала данырхә ашьҭахь, Виачеслав Бганбагьы дытҟәаны дыргеит, аха ԥыҭрак ашьҭахь аиҭныԥсахлараҿы ддырхынҳәит.
Ҳҵарауаҩ бзиа, ҳпатриот ду, иман зеиӷьҭам аҭаацәара, ахшара цқьа, иԥшәма ԥҳәыс - ҳара ҳарҵаҩы ссир, аҵарауаҩ хатәра, ҳбызшәа аиқәырхараҿы зхы аџьыка ықәызххьаз – Емма Кьылԥҳа, ргәалашәара дыздыруаз зегьы есымша иԥхаӡа, илашаӡа иҳацзаауеит.
Аҵыхәтәан, сажәа хсыркәшар сҭахуп Виачеслав Бганба иахьеи уахеи ицыз иҩыза гәакьа Аԥсны Афырхаҵа Аполлон Шьынқәба уи изикыз ажәеинраала алагамҭа ала:
Сааигәа уҟам сҩыза гәакьа,
Лассы саанужьит уааццакцәан.
Аха уаԥсуара зқәухуаз уҳаҟьа,
Уи аанымхеи, иагьҷаӡам!..


Аслан Бжьаниа Даӷьсҭан иҟалаз арыцҳара инамаданы дрыдышшылеит
14:55 15.08.2023 (ирҿыцуп: 15:02 15.08.2023)
© Foto / Администрация Президента Республики Абхазия Аслан Бжания
© Foto / Администрация Президента Республики Абхазия
Махачкала абылтәыҭаҭәарҭаҿы аԥжәара ҟалеит нанҳәа 14 ауха. 35-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, еиуеиԥшым аахақәа роуит шәҩык инарзынаԥшуа. Аиқәырхаратә усурақәа мҩаԥысуеит.
АҞӘА, нанҳәа 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Даӷьсҭан ахада Сергеи Меликов ихьӡала ашәҟәы наишьҭит иҭахаз рҭаацәа дрыдышшыло. Абри атәы аанацҳауеит ахада ипресс-маҵзура.
"Аԥсны ажәлари хаҭала сареи ҳахьӡала иҭахаз рҭаацәа, ргәакьацәа, аиашьаратә республика Даӷьсҭан иқәынхо ажәлар зегьы сшәыдышшылоит. Аахақәа змоу иаарласны шәгәабзиара шьақәгылааит", - ҳәа аҳәоит ашәҟәы атекст аҿы.
Амца ахы акит абылтәы зҭаз ацистернаҿынтә, анаҩс абылтәыҭаҭәарҭахь ииасит. Ацистернақәа ааба рҟынтәи ҩба ԥжәеит. Иҭахази ааха заузи рыбжьара иҟоуп ахәыҷқәагьы.
Аиқәырхаратә усурақәа рымҩаԥгара ирылҵшәаны амца ааныркылеит иара амҽхак 600 метр ԥшьыркца ианынаӡоз. Иааидкыланы ааха рыманы ахәышәтәырҭақәа рахь инагоуп 100-ҩык инареиҳаны, урҭ рҟынтәи 35-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
15 Нанҳәа, 12:10


Сара сгәаанагарала абас еиԥш аформа змоу адискуссиақәа рымҩаԥгара ҟалоит. Иазхәыцтәуп иарбан форматла урҭ рымҩаԥгара ахәҭоу. Адискуссиақәа рҿы алахәылацәа зегьы рзы еиҟароу аҭагылазаашьақәа аԥҵазароуп. Ас еиԥш иҟоу аформат аҿы, сгәы иаанагоит, аминистргьы мап ацәикрым, иара егьырҭ анапхгара ахаҭарнакцәагьы иазхиазаауеит адискуссиақәа рылахәхара», – ҳәа иазгәеиҭеит Сергеи Шамба.
Аоппозициа цәыббрамза 16 рзы зыдгалара мҩаԥнагаз аформат акәзар, уи, Сергеи Шамба иажәақәа рыла, аполитикатә партиақәа рыҩаӡараҿы ауаажәларра ргәы иҵхо еиуеиԥшым апроблемақәа рылацәажәаразы еиҳа иақәшәоит.
Сергеи Шамба адиалог иаҵоу хра злоу аҵакы инаҵшьны иазгәеиҭеит.
«Ҳара иҿоу аҳәынҭқарра ҳаргылоит. Ҳара имаҷымкәа еиуеиԥшым апроблемақәа ҳамоуп, урҭ хымԥада алацәажәара аҭахуп. Аӡәгьы иахьа изҳәаӡон иара мацара иоуп аҵыхәтәантәи аинстанциа аҿы аиаша знапы иаку ҳәа. Ҳҳәынҭқарраҿы ицәырҵуа апроблемақәа, ҳара зегьы ҳзы иҿыцуп, араҟа акыр аҵанакуеит атәыла амчреи ауаажәларреи, еиуеиԥшым аполитикатә партиақәеи рыбжьара аконструктивра злоу ацәажәара ашьақәгылара акыр аҵанакуеит», – ҳәа иазгәеиҭеит Ашәарҭадара Ахеилак Амаӡаныҟәгаҩ.
Цәыббрамза 16 рзы аполитикатә партиақәа Аԥсны жәлар ракзаара Афорум, «Аԥсны», ауаажәларратә еиҿкаарақәа «Аруаа», «Ҳара ҳаҳҭнықалақь», Аԥсны жәлар Реиҿкаара, «Ахьаца», «Аамҭа», иара убас акультуреи анаукеи русзуҩцәа гәыԥҩык атәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы Абесалом Кәарҷиеи цәыббрамза 19, асааҭ 12.00 рзы аусуратә Центр «Гәдоу-плаза» аҿы иаарту адиалог амҩаԥгаразы ааԥхьара рырҭеит.