Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсҭазаара аԥшӡара агьама зныруа, ажəытəи аҿатəи реихысырҭа иаҿахəҳəагоу ан, анду, аԥҳəыс бырг Зина Ламшьаҵə-иҧҳа Џьапуа-Ферзба диит Очамчыра араион, Аимара ақыҭан. Иахьагьы лара гəыблыла илгəалалыршəоит Аимара аԥшӡара, абеиара, аԥсуара агəҭылсара аҳра ахьауаз.
"Аимара сара сқыҭа гəакьа акəны иахьысыԥхьаӡо акəу сыздыруам, аха еснагь сыԥхыӡ иалоуп, бзиа избоит, сгəы азыбылуеит. Еиланхоз зегьы аишьцəа реиԥш бзиа ҳаибабон, Дəаб аӡиас ҳгəылсны ицон. Аџьынџьтəылатə еибашьра ду аныҟала, иалаӡыз рацəаҩхеит, изыхнымҳəқəазгьы ҟалеит", - дҳацəажəон 92 шықəса ирҭагылоу аҧҳəыс бырг.
Зина Ламшьаҵə-иҧҳа лҭаацəа ҧшьҩык ахшара рхылҵит, хҩык аҭыҧҳацəеи арҧыски. Лара излалҳəо ала, лан даҽа хҩык ахшарагьы лааӡахьан ишыхəыҷӡақəаз. Урҭгьы Џьапуаԥҳацəан, лаб иашьа ихшара ракəын, аҷкəын даниуаз, иан ахшараиура дахыҧсааит, иҧшқацəаны ианаанха, Зина лан лыхшареи дареи еихылааӡалеит. Зина лан Џьынџьалԥҳан, лаб иан Қацəԥҳан. Зылаԥш ахара инаӡо аԥхәыс ҟәыӷа Зина Џьапуаԥҳа дызлиааз ажəытə аамҭа гəхьаалгоит, дзааӡаз аԥсуара ахə ҳаракны илшьоит.
"Нан, ажəытə иныҟəыргоз аԥсуара ҕəҕəан. Уажəы сахьынаԥшааԥшуа, имачӡахазшəа збоит. Ҳчара аушьақəа роума, ҳаԥсрақəа реиҿкаашьа аума, рҽырыԥсахит. Аӡə дыԥсит ҳəа ҳаҳар, иаҳзыхгомызт, хьаас иҳаман, иҳабжьаз ахарара ҳахəаҧшуамызт. Аԥсрақəагьы маҷын, ауаҩы дыԥсыр, дырџьабон, алақмар ҳəаны иҵəыуон. Уажəеиԥш аиныхра дуқəа ҟарҵомызт. Аԥсуа данаԥсыуаха, аламыс имазароуп. Аԥсуара аламыс ацзароуп. Хəыҷык аҩны дааҩнашыларгьы, сахьтəоу сгылоит, уи патууп, иаргьы ихашҭӡом ддухаргьы", - лҳəеит Џьапуаԥҳа Зина.
Аҭаацəара гəашьамхыс ирымоу аԥхəыс лоуп, хымԥада убри аан ахаҵа иара ихатə ҭыԥ ааникылоит. Аҳəоуеиқəшара ахьыҟоу аҩнаҭа, ахаан амҩахҟьара ҟалом, убраҟоуп аԥсуара аҭыҩрагьы ахьыҟоу. Ус еиԥш лыԥхьаӡоит ҳзыҿцəажəаз абырг.
"Сара аԥстазаара акыр скыднаҟьахьеит, исцəыԥсхьоу сыхшара ыҟоуп... Уажəы аԥеи аԥҳаи сымоуп. Сԥа ҩыџьа аԥацəа имоуп, сыԥҳа ҩыџьа аԥацəеи аԥҳаи лымоуп. Смаҭацəа ирыхшаз ыҟоуп, срыкəыхшахааит, бзиа сырбоит, саргьы снапы иҵхҵəҟьаны исааӡахьеит", - лҳəеит анду лыхшареи лмаҭацəеи дрызгəыдууны.
Зина Џьапуаҧҳа аҭаацəара даналалоз 15 шықəса дырҭан. Уи иазкыз ажəабжь анысзеиҭалҳəоз, даасыхəаԥшын, дааԥышəарччеит.
"Сҭацеи сареи амҩа ҳаныланы ҳшааиуаз, убрантəи сымҵарсны сыргеит. Схəыҷын, сгаӡан, сахьнанагаз рыжəлагьы сыздыруамызт ҽеила. Сызланагалаз аҭаацəара Ферызаа рыжəлан. Иаргьы дхəыҷын, 18 шықəса ракəын ихыҵуаз. Иаҳəшьа ҳара ҳҳаблаҟны дыҩнран, дызмаз Џьынџьалқəан. Сара сангьы Џьынџьалԥҳами, сан слыцны убра ныҳəарак аҿы сахьыҟаз, аб иԥа изы сигəаԥхазаап. Ажəакала, анаҩс ауаа азкны сымҵадырсит", - лҿара иацыз ажəабжьқəа ҳзеиҭалҳəон Зина Ламшьаҵə-иҧҳа.
Абас, Зина Џьапуаԥҳа дышқəыԥшӡаз аҭаацəара даланагалеит. Дахьнанагаз даара патула-ҳаҭырла илзыҟан. "Сытата" ҳəа акəын ишлышьҭаз, бзиа дырбон.
"Сабхəа жəохə мшы ҵаанӡа симацəажəар имуит. Сгаӡамзи, сирцəажəеит. Иаасарҳəоз зегьы ҟасҵон, рҳəатəы хасҵон. Санхəа дыԥсхьан, анԥса дыҟан. Убри санхəаԥса даара дыԥҳəыс цқьан, лара Шьынқəырԥҳан. Даара ачеиџьыка бзиа рыман, ҳаҩнаҭа асасцəа агмызт, зегьы ишахəҭаз еиҧш рымаҵ аушьа сақəшəон", - лҳəеит аԥҳəыс бырг.
Зина Џьапуаҧҳа лҭаацəа абри ахҭыс амшала, ҩышықəса дрымбаӡеит. Лашьа Аџьынџьтəылатə еибашьра дыҟан, инапы хəын, кыраамҭагьы дзымааит. Ашьҭахь данаа, иаразнак Очамчыра иԥыланы иарҳəеит иаҳəшьа Ферызаа дымҵарсны дшыргаз.
"Сашьа аибашьра аҟынтə данаа, саб иара ихьӡала ацə дуӡӡа иман, илкажьны ишьит, зегь еизеит, ачара ду изиуит. Ҳҭынхацəа еизаз, "уаҳəшьа дубозар уҳалҵ" ҳəа иарҳəеит. Аҩныҟа саагара иашьҭан сҭаацəа, аха срыманы аҳаԥқəа ирҭан, срыддмырбеит. "Саҳəшьа дызҭахым абыржəнатə шəгылан шəцар шəылшоит" ҳəа реиҳəеит сашьа. Дара штəаз иара сбара днеит, агəылара снарган ҳаибадырбеит сашьеи сареи, уи нахыс сҭаацəагьы, сҭынхацəагьы сырбеит, срымбар иабацоз, ҳзеибачҳаӡомызт аӡəи-аӡəи", - лҳəеит Зина Џьапуа-Ферзба.
Ҳзыҿцəажəоз абырг лгəашьамх бзиоуп, акала лхы дахашшаауам. Аҧсҭазаара акыр дкыднаҟьахьазаргьы, илхылгахьоу агəаҟрақəа зымҩа инышьҭаҵаны, излалылшо ала анхара-анҵыра лҽазылшəоит.
"Ажəытə арахə-ашəахə ҳзанын, ашьхымзаҭра ду ҳаман. Исгəалашəоит, ахьшьцəа ҳаман, амҿтəы хмаҷыр ала ахшаӡа сдыржəуан. Сан аҩнра ҳəа даннанага, абамба ларҵон, абамба аадрыхуан. Абамба ҷыҷны агəабанқəа, ахызақəа ҟалҵон. Аласа хаханы дԥон, дысуан. Аҩнтəи аусқəа зегьы рыҟаҵара иахьӡон, сани саби гəамҵуа ахаан исымбацызт. Ажьира ныҳəара ҳаман. Џьаҳачқьар ҳəа аныҳəа азгəаҳҭон Џьапуаа зегьы ҳшынеишабакыз, Џьапуа Махаз ҳəа дыҟан, убри ныҳəаҩыс дҳаман", - азгəалҭоит абырг.
Зина Џьапуаҧҳа излаҳзеиҭалҳəаз ала, аамҭаказы лашьа Ақсент абыргцəа рансамбль даланы Ҭырқəтəылаҟа дцахьан. Дхынҳəны данаа, иибаз-иаҳаз хашҭшьа изақəмызт, еиҳаракгьы уа инхоз аҧсуаа рыӡбахə далацəажəон.
Аҧҳəыс бырг 92 шықəса дшырҭагылоугьы, дхəыҷаахыс бзиа илбо ашəҟəыҧхьара даҟəыҵуам.
"Амҳаџьырра сара сахаанны исгəалашəом. Аха, шəҟəыла-быҕьшəыла аҭоурых здыруеит. Анцəа иџьшьаны, Аҧсныҟа ихынҳəуа иалагеит. Аԥсуа шəҟəыҩҩцəа рҩымҭақəа рыԥхьара бзиа избоит. Уажəы аҭелқəа ркуп зегьы, аҿар бзиа ҳамоуп, срыкəыхшааит. Сҭаацəа шəҟəык аанкыланы аԥхьара саналагалак, "былақəа бнархьуеит" ҳəа сарҳəоит. Сылақəа снархьуазаргьы, сгəы арҭынчуеит", - лҳəеит Зина Ламшьаҵə-иԥҳа, Аԥсны имҩаԥысуа ахҭысқəа акыр дрызҿлымҳаны.
Аԥҳəыс бырг иара убас дхəыҷаахыс бзиа илбо аԥара, ақəҵара даҟəыҵуам. Лмаҭацəа, лҭынхацəа рзы аҳамҭақəа лырхиоит. Снеиуеит ҳəа анлаҳа, сара сызгьы ҳамҭа ԥшӡак лԥеит. "Ари аконфеҭқəа ҭабыԥсалап", - лҳəан, арахəыц шкəакəала иԥаны иҟаз ссирк ааслыркит. Аиаша шəасҳəоит, даараӡа сеигəырҕьеит, акыргьы исгəаԥхеит. Сыҩнаҿы улаԥш ахьақəшəаша аҭыԥгьы азылысхит.
Ҳаиԥырҵымҭазы, аишəа ԥсыуа чысла ирхианы, акыр дныҳəа-ныԥхьаны саулышьҭит.
"Аихаҵгылара, аизыӡырыҩра ыҟазааит. Аԥсуаа ҭаацəала Анцəа еигумыжьын. Ахныҟəгара маншəалахааит, аиҟарамра ҟамлааит. Аԥсуаа рықəранҵыра дуун еснагь, аринахысгьы рыԥсынҵры кьаҿымхааит. Аҿар алахьынҵа бзиа ҳазшаз ишəыҭ, сшəыкəыхшахааит", - абас ҵыхəаҧҵəара амамызт аԥҳəыс бырг лныҳəаԥхьыӡ.
Зина Џьапуа-Ферзба агəабзиара ду лзеиҕьасшьоит. Аԥсуаа ражəа иалоуп "аиҳабы дызмоу Анцəа димоуп" ҳəа. Аԥсҭазаара ԥшӡа ақəра нҵыра ду аманы дахаанхааит Зина Ламшьаҵə-иԥҳа.
Ҭабуп ҳəа расҳəарц сҭахуп аԥҳəыс бырги сареи ҳаиҧылара еиҿызкааз Аԥсны зҽаҧсазтəыз артистцəа Анри Ферзбеи Роза Чамагəуаԥҳаи.
Нанду Ҷаҷа Габлиаԥҳа лажәабжьқәа ирлас-ырлас еиҭасҳәалоит санҵамҭақәа рҿы, уи лыбзоурала сжәар иалоуп иахьа имаҷны ахархәара змоу аԥсуа лексика, иара убас, зегь реиҳа ихадоу, ажәаԥҟақәа - "Ҿыц ибеиахаз уас анцәа дсыумҭан", "Абгадуқәа ԥсын, абгассақәа гылеит", уҳәа иаацәырылгалон лара лдунеидкылашьа аазырԥшуаз лажәақәа. Нанду аҵара лымамызт, аха лажәа ԥҟан, илдыруаз ажәытә жәабжьқәа рацәан. Исымоу алшара схы иархәаны, нанду лразҟы иадҳәалоу нҵамҭа кьаҿк шәыдызгалоит, аԥхьаҩцәа шәхаҵкы. Даара зуал сыду санду, ԥсаҭа шкәакәа, лгәалашәара адунеи саннаҵы исыцзаауеит.
Санду деибан, ҩыџьа лашьцәеи лареи зааӡоз лаб иашьа Мҭы иакәын. Иаргьы хҩык ахшара драбын. Инхон дара Тамшь ақыҭан. Лара ишылгәалашәоз ала, рыҩны даара анеиааи ыҟан.
Асасцәа инеиуаз дрылан хаҵа ԥшӡак, "дад, Ҷаҷа, снапы сбырӡәӡәар" иҳәон уи ахаҵа, Мҭы иԥшәмаԥҳәыс Тадгәыгә аишәа анлырхиалакгьы. Ҷаҷа хәыҷы, ишылдыруаз ала, уи ахаҵа еибашьра дцаны даахьан. Деилаҳәан иара еснагь ԥсыуа маҭәала, игәы икыдын аџьарқәа ԥшьба.
Ҷаҷа илызҳаит, лҭәымҭа дааҭагылеит. Зеижәҟа шықәса анылхыҵуаз, нанду ԥсрак ахь дылгеит Тадгәыгә, убри алагьы раԥхьаӡа акәны аџьар даарылагылеит. Ауаа рахь деиҿкааны дцәырҵырц азы, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы лзылӡахит. Усҟан аԥсрақәа рахь уи еиуаз акәын иршәырҵоз. Абраҟа Ҷаҷа игәалҭеит рыҩны инеиуаз, згәы аџьарқәа кыдыз ахаҵа акалашәа дышлыхәаԥшыз...
Самырзаҟантәи Гогьиак машәырла Коӷониа Кәаҵиа дишьит, уи Акоӷониа иҭынхаз иҷкәын хәыҷ иангьы дыԥсхьан азы, деибахеит, иаб иашьцәа Манчеи Ҭемрази роуп изгәакьаӡаны инхаз, дара аҭаацәара иаламызт. Машәырла иҟалаз ауаҩшьра ашьҭахь, ауаа ныбжьалан, аиӷара аанкылазарц азы а-Гогьиақәа хәдықәҵара ҟарҵеит Ҟача хәыҷы изҳаанӡа иааӡара рхахьы ишырго азы.
Аӡәы иџьеишьаргьы ҟалап уажәы ари аҩыза ажәабжь, аха ажәытәан аҟазара злаз абжьаҟазаҩцәа рыла аиӷара ааныркылон абас. Ҟача дзааӡоз аҵарагьы идырҵеит, х-класск Қәҭешьтәи аҵараиурҭа далдыргеит.
Ҽнак зны, адәаҿы дызцыхәмаруаз ҷкәынаки иареи ргәы ааибаган, "уаб дызшьыз роуп уара узааӡо" ҳәа илымҳа иааҭасит Ҟача. Аԥшәмаԥҳәыс дшихьынҳалаз, 14 шықәса иреиҳамыз Ҟача шьапыла амҩа инаныршәланы Кәтолҟа ихы ирхеит…
Ҟача Коӷониа даныҩеидас, "Аԥсуаа рышәк" даланы хатәгәаԥхарала еибашьра дцеит, уи ашәк далан иаб иашьа Ҭемразгьы, иара убас кәтолаа жәаҩык рҟынӡа.
Ирҳәоит иара дҽыбӷаҟазан, иара убас дкәашон ссиршәа ҳәа. Аҳәара уадаҩуп, избан усҟан 26 шықәса зхыҵуаз арԥыс иқәыԥшра ишәарҭараз амҩахь изирхаз. Дцеит иара хатәгәаԥхарала раԥхьатәи ааԥхьара аныҟалаз ҽаҩраҭагалан 1914 шықәсазы. Хьыӡрацаран, даара ихаҵа усын ҳәа ишьозар акәхарын, зҽи зкәадыри еибыҭаны аимператор Николаи II изыҳәан еибашьра идәықәлаз кәтолтәи арԥыс...
Ҷаҷа дышқәыԥшыз ашьҭазааҩцәа лоуа далагеит. Усҟантәи аамҭазы иахьеиԥш аинтернет ала еибадыруамызт, уи иазыркуан ақьаӷьариацәа. Аҭыԥҳа лҭаацәа ауаҩы дырнырҵон рыӡӷаб дшыргәаԥхо азы, аҵыхәтәантәи ажәа змазгьы аиҳабацәа ракәын. Ҷаҷа ажәа лнызҵоз рхи рҵыхәеи уамак игәаԥхомызт лаб иашьа Мҭы. Иара диҭахын зыхьӡ, зыжәла нагаз амаҳә.
Раԥхьаӡа акәны аџьар рахь ицәырыргаз, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы зшәыз Ҷаҷа дшеицгәарҭоз лдыруан Тадгәыгә, убри аҟынтә деиҿкааны дцәырылгарц лҭахын. Аԥсраҿы аџьар еилагылан. Зыҵкы ԥшӡа зышәҵаны уахь инаргаз Ҷаҷа игәалҭеит иҵәыуаны иаақәҵыз ахаҵа ицәҩабжьаз аблақәа шлыхәаԥшуаз… Урҭ аблақәа лара дхәыҷаахыс илдыруан...
Черкессктәи аҽцәа рполк аибашьҩы Ҟача иаразнак агәымшәара ааирԥшит. Иццышәыз иҽы дақәтәаны аибашьра адәаҿы джәылон. Гьаргь иџьар lV аҩаӡара иоуит жәабранмза 1915 шықәса рзы ақалақь Станиславов ахақәиҭтәразы. Анаҩстәи Гьаргь иџьар lll аҩаӡара кәтолтәи аибашьҩы ианаршьеит ԥшыхәра аӷа имаӡақәа ҭҵааны аагаразы дахьцаз, "амацәаз дызҭаркыз" дҭыҵны, идҵа нагӡаны дахьааз азы...
Аибашьраҿы игәымшәара ахьазгәарҭоз акыр игәы шьҭнахны, анаҩстәи ажәыларақәа дрызцон. 1915 шықәса ҽаҩраҭагалантәи ажәыларақәа рзы Ҟача ианаршьоит Гьаргь иџьар II аҩаӡара. Анаҩсан, Королиово ақыҭаҿы, 1915 шықәса рашәамзазы ԥшыхәра дцаны аӷацәа рхырӷәӷәарҭа ықәхны, 5-ҩык анемсаа тҟәаны иахьааигаз азы Ҟача Коӷониа даԥсахоит Гьаргь иџьар I аҩаӡара.
Абасала, "Аԥсуаа рышәк" афырхаҵа 1916 шықәса рнаҩсан дгьежит иқыҭахь аҭынч ԥсҭазаара дазыхынҳәырц.
Ҟача иҽааилеиҳәан, икәымжәы, икаба, иара убас игәы зыздууз иџьарқәа иаԥхьа инаҭаны дынҽыжәлеит. "Уара шьҭа ухәыҷӡам, аџьар унарылаԥш, иудыруеи, уразҟы убаргьы", - ҳәа наиқәҿылҭит иҭынхаз ԥҳәыск. Аԥсраҿы дҵәыуаны данықәҵ, ацәҩабжьа ԥштәы змаз ибла ҵарқәа лықәшәеит дхәыҷаахыс иидыруаз иҩыза Мҭы Габлиа иашьа иԥҳа Ҷаҷа. Ҟача имбацызт уи уаанӡа аџьар дрылагыланы, убри аҟынтә, дышҭыԥҳахаз, насгьы ишылԥшныз аагәеиҭеит. Уи акәхеит, аҩныҟа даныгьежь ашьҭахь, Мҭы Габлиа ауаҩы дизишьҭит "уашьа иԥҳа Коӷониа Ҟача ажәа лниҵоит" ҳәа еиҭеиҳәарц.
15 шықәса рыла Ҷаҷа дышлеиҳабызгьы, Мҭы дақәшаҳаҭхеит Ҟача иуахара. Егьырҭ илеиҽырбоз рызҵаатәы нықәганы, Ҷаҷа хаҵа дрышьҭит.
"Сҵәыуон хаҵа санцоз, сара усҟан сзызхәыцуаз даҽаӡәын, аха саб иашьа "уи ҳара дҳақәнагам" ҳәа иааҿахиҵәеит лҳәалон нанду, лхаҵацашьа аалгәалашәо. Ажәытә ҵасқәа рыла, иҟан аибагара зыбжьаз, еишьашәалаз ажәлақәа. Нанду лаб иаҳәшьа Мариа Габлиаԥҳагьы Коӷониа Абас диман, ларгьы иргәаԥханы Коӷониаа дрырҭеит лҭынхацәа.
Хҩык аԥацәа рхылҵит Ҟачеи Ҷаҷеи. Ахәыҷқәа рааӡара ада гәырҩа рымамкәа иҟан, Ҟача аҵара змаз иаҳасабала, аусҳәарҭаҿы аус иуан.
Ҽнак, ԥсшьарамшк азы, рашҭа иааҭалеит ақыҭа анапхгара ирхаҭарнакыз џьоукы. "Аиҳабыра уԥхьоит, уаалароуп" анырҳәа, гәҩара ҟамҵакәа дрыцны ашҭа аанижьит Актәи аибашьра ду афырхаҵа. Даҽа ҩбаҟа сааҭ рышьҭахь, ахаан нанду илымбацыз џьоукы аакылсын, аҩны еимырдан, Ҟача иҳәаҭҳақәа ргеит. Лара дахьӡеит иџьарқәа рыԥхьакра. Хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, дзыхдырҟьаз изымдырӡо.
Дхынҳәит иара иқәра аҵкыс акыр еиҳаны изхыҵуа еиԥш ихы шлаӷәӷәаӡа. Нанду гәҩарас илымаз ауаҩы дшьыц бааԥсын лҳәон.
"Дшьыцуан азы шәабду дирӡырц иӡбеит", - уажәы-уажәы еиҭалҳәалон лара. Ҷаҷа акыр илеиҳабыз Ҟача данирҭоз лылаӷырӡқәа леиуазаргьы, ашьҭахь, ианеишьцыла, ифырхаҵара зырԥшӡоз ицыз аԥхарра деилаҳауа дааҟалеит. Еснагь иӡбахә бзианы илҳәон, зегь ҳааилатәаны лҳәатәы аныхлыртлоз.
1934 шықәсазы Ҟача ахгара иқәырҵаз дацәынханы дааит. "Ахамаԥагьареи агәымшәареи зыԥсабараҿы аҳра ауаз гәаныла изыхгомызт дзыниаз азалымдара, - даақәыԥсычҳауан Ҷаҷа, урҭ ашықәс хьанҭақәа лгәаларшәо. - "Аиҳабыра уԥхьоит" ҳәа дыдмырҩашьазҭгьы, ахаан иҽриҭомызт урҭ иашҭа иҭалаз ақыҭа чынуаа", - иазгәалҭон лара.
1942 шықәсазы Аџьынџьтәылатәи аибашьра Ду ашыкьымҭазы Кәтол ақыҭан анышә дамардон Николаи II ихаан хатәгәаԥхарала урыстәылатәи акаршәрақәа рҿы анемсаа зырхуаз Коӷониа Ҟача Кәаҵиа-иԥа.
Деибаны дынхеит 30 шықәса ирҭагылаз Ҷаҷа, хҩык лыхшара лыманы. Аԥсҭазаара аҭагәҭасра акыр дкыднаҟьазаргьы, аԥҳәыс еиба илылшеит аџьынџь аиқәырхара.
Сара зны-зынла илысҭоз азҵаара "избан бара аҩбатәи аҭаацәара заԥылымҵаз" нанду абас аҭак ҟалҵон: "Ҳаӷоу ибааит, нан, Ҟача Коӷониа иԥҳәыс хаҵа дцеит ҳәа". Убасҟак ҳаҭыр ақәылҵон иара ихьӡ, убри лыԥсы ҭанаҵы ишьҭыхны илкын.
Нанду дызланагалаз аҩнаҭаҿы абиԥарақәа иахьанӡа ирызҳауазар, лара дызлыҵыз, акыр инагаз Мҭы Габлиа иашҭа иахьа иҭацәуп. Ҳара ҳаб ианшьцәа бзиа иаҳбон. Сара сызхааныз инханы иҟаз санду лашьа Ӷәыӷә заҵәык иакәын. Иара ахшара димамызт. Санду лашьа гәакьа Гәадӷа дышқәыԥшӡаз дыԥсит.
Иара диҭынхеит аԥҳа заҵәы. Иааигаз аԥҳәыс Мери Емхааԥҳа дынцәахшан. Нанду еиҭалҳәон, Гәадӷа ԥҳәыс данааига, аҭаца лыԥшӡара зегь шаршанхаз.
"Алаԥш лаахан, Мери ԥшӡа дахьыкҿагылаз дынхьыдышьшьит", - илгәалалыршәалон нанду.
Лыԥсы ҭанаҵы, лашьа Гәадӷа дылнықәуан нанду. Мҭы иҷкәынгьы дышқәыԥшыз идунеи иԥсахт, иҭынхаз ҩыџьа аԥҳацәа роуп.
Ирҳәоит, Габлиа Мҭы дызқәынхоз адгьыл ашәи ацын ҳәа, избанзар ахацәа араҟа ианахаӡомызт… Инханы иҟаз санду лашьа заҵә Ӷәыӷә идунеи иԥсахт аибашьра ҟалаанӡа, аӡәгьы диҭнымхаӡакәа.
Аибашьра ааилгазар, сымнеицызт саб ианшьцәа ахьынхоз. Сара издыруан уа уаҩытәҩыса дахымлеижьҭеи акыр шҵуаз, ашҭа иҭагылаз Мҭы икәасқьеи ашьҭахь идыргылаз амаҵурҭеи ҳара ҳаибашьра ишыццышәнатәыз. Анцәа изигәаԥхаз здырхуада, аха ауаа нагақәа ззырҳәоз рынхарҭа қьаԥҭахеит.
Аабыкьа сҩыза Саида Жьиԥҳа лмашьына ҳақәтәаны ҳныбжьалеит Тамшь Габлиаа ргәарабжьара.
Ана-ара ауаа нхоит, аха Мҭы Габлиа иҩны аԥсҭазаара анубаалом. Сгәы хьу-хьууа саншьцәа дуқәа иқьаԥҭахаз ргәараҭа снықәыԥшны сгьежьит, санхәыҷыз сахьыԥхьоз акәасқьа ду ала аҭаԥшра ахьысқәашьымхаз азы зӷьара уадаҩу хьаак сыцны…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ашкол ҳанҭаз исгәалашәоит аамҭа-аамҭала ныҟәара ҳаргон. Уи ашкол аметодикатә хырхарҭа иахәҭакын. Зегь реиҳа иԥшӡаны схаҿы инхаз Амҭҟьалтәи ҳныҟәара ауп. Х-аха инарзынаԥшуа ҳаиҳабацәа ҳацны ашьхараҿ икаршәу аӡиа азааигәара ҳаԥхьон. Баша ҳаԥсы ҳшьомызт, уа ҳаҟазаара аԥсабара аԥшӡара агәаҭара адагьы, аспорттә, акультуратә усмҩаԥгатәқәа ҳаман. Ҳанылбаауаз, ҵабалтәи амҩала ҳалбааит, мҩа маҷмызт, аха ҳхәыҷра ааԥсара ҳнардыруамызт. Абас шакәызгьы, Аԥсны ахи аҵыхәеи уажә сықәрахь саннеи ауп избо саналагаз.
Иахьатәи аԥсуа туризм ҳазааҭгылозар, еиҳарк анҭыҵынтәи иаауа рзоуп издырҿио.
Абар ҩышықәса ирықәуп, сҩызцәа ажурналистцәа Зарина Коӷониа, Саидеи Радеи Жьиԥҳацәа срыцны, уаанӡа иаҳамбацыз аҭыԥқәа ҳарҭаауа ҳалагеижьҭеи. Аԥсуа театр аҿы аус анызуаз, акыр сныҟәахьан, сахьымнеиц ԥсыуа қыҭак ыҟам, аха акультуратә баҟақәеи аӡҭыҽҽа ссирқәеи рӷьырак уажәоуп избо саналагаз…
Даара акыр ҳныҟәахьеит сҩызцәеи сареи, аха Ҳабҩы ҳамцацызт. Амҩа здыруаз иҳарҳәеит уахь илаҟәу амашьына хәыҷ ала цашьа шыҟам, иҭел ҳарҭеит урҭ амҩақәа зыбла хҩаны ирхысырц зылшо ауаҩы.
Ҳмашьына хәыҷ ала иашҭа ҳанҭалеит а-Царгәыш. Аукы, ихы-иҿы ааиқәаны, агәыкра ицны "бзиала шәаабеит" ҳәа даҳԥылеит Ҳабҩыҟа ҳамҩаԥызгараны иҟаз аԥсуа хаҵа.
Беслан Царгәыш дынхоит ашьхақәа ирыԥну Аҷандара ақыҭа агәаны, насгьы Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа наԥшыхақә акәым ишидыруа. Абар 15 шықәса ҵуеит, аибашьра аветеран, хҩык ахшара раб аџьиԥинг ззырҳәо даҿуижьҭеи.
Дынхоит иара ихыркны акәымкәа, ԥсыуак ишихәҭоу еиԥш, инхара ауаа рыла ихымсло. Беслан иашҭа лаша ҩбаны еихагылоу аҩны ҭагылоуп, уахьынаԥшы-ааԥшуа анхара анапы адкыланы измоу абраҟа дшаԥшәымоу убоит.
Аҷандара ҳнеиаанӡа амҩа ҳахьаныз иаҳбарҭан ҵыԥх уажәаны атуристцәа рыла иҭәыз амшын аҟәара, амҩа иаԥныз асасааирҭақәа уҳәа иҭыкка ишыҟоу. Апандемиа иахҟьаны, атуризм знапы алаку зегьы усурҭада иаанхагәышьеит.
Амҩа ҳақәнаҵы иаҳхәыцуаз, избан изалыршамзеи аҩнуҵҟатәи атуризм арҿиара? Ирацәаҩуп ҳтәыла иамоу аԥшӡарақәа зымбац, нас иалымшаӡои атуристтә фирмақәа рыхшыҩ аҭыԥантәи ауааԥсыра ирыздырхар?!
Сынтәа зықьҩык инарзынаԥшуа ашкол аҿы рҵара хдыркәшеит, рҭаацәеи дареи асоциалтә ҳақәа рҿы аресторанқәа рахь зыхә ҳараку рымаҭәақәа рышәҵаны иахьзымцо азы иашшуеит, аха иара убри аамҭазы Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа рҽеизакны рҭаара азҵаатәы зныкгьы ишьҭырымхыц. Атәыла аҩнуҵҟатәи атуризм инадҳәаланы, ҽнактәи аныҟәара, уахыктәи аресторан аҿы инухуа аасҭагьы еиҵахоит уҽазкны уныҟәо уалагар. Ауаҩы иара дахьынхо итәыла наԥшыхақә акәым, хаҭала ибла иаирбароуп, Аԥсны аԥшӡара асасцәа рзы мацара акәӡам изыҟоу.
Изыхҟьазаалак, аҩнуҵҟатәи атуризм ҿиара дук амам, аха сынтәа иҟалаз аҭагылазаашьа иаԥшны, издыруада, ҳтәылауаа анеиааира рхы азыркыр, уи иабзоураны атуризм знапы алаку, ирацәамзаргьы, аусутә роур алшон...
Беслан Царгәыш баша машьынарныҟәцаҩым, иара аекскурсиа амҩаԥгаразы даара дҟазоуп. Иашҭаҿы ҳмашьына хәыҷы ныжьны, Ҳабҩыҟа ихалоз имашьына ду ҳлақәтәаны ҳҿынаҳхеит, изҩыдоу аԥсабара ҳаԥыларцы. Беслан алаф иҳәон, "сара еиҳарак аурысшәа заҳауа атуристцәа роуп иныҟәызго, убри аҟынтә, раԥхьаӡа акәны аԥсуа туристцәа ԥсышәала ахҳәаа рзыҟасҵоит" ҳәа.
Ҳамҩаныза амҩа ҳақәнаҵы иаҳзеиҭеиҳәон иахьа иҭацәу, аха анкьа араҟа инхоз ауаа ирыбзазашьаз. Алашара ыҟамызт, аха рырахә, рышәахә уҳәа, Анцәа ишиҳәара инхон иҳәеит. Арҭ аҭыԥқәа рҿы анкьа инхоз Џьниаа, Чамагәуаа, Инаԥҳаа лбааҟа ицеижьҭеи акыр ҵуеит, аха зегь акоуп еиқәханы иҟаз Зарина лҭынхацәа рыҩны ашҭагьы ҳҭанагалеит. Асезон аныҟаз, аҷандараа рыҷқәынцәа арҭ аҭыԥқәа акыр игәцараркуан, амҩа аӡын маҷк еиланажьуазаргьы, ааԥын анааилакь идрыцқьоит, еиҟарартәуеит.
Ҳмашьынарныҟәцаҩ иаԥсшәа хазынала аҭыԥантәи атуризм аусзуҩцәа рџьабаа, русушьа апринципқәа ҳзеиҭеиҳәон. Уажәы-уажә имашьына ду ииасуа аӡиас Ааԥсҭа амч хьаас имкыкәа агәырқьҳәа инырсуан.
Иҳамбаӡакәа аӡҭыҽҽақәа руак ҳазааит, дара зынӡа хԥа ыҟоуп: Ҳабҩы, Ацә ахы, Ааԥсҭа. Ҳахьынаԥшы-ааԥшуаз агәамсам ишакәым икажьны иҳамбеит, ииашоуп, џьара-џьара ашәарыцаҩцәа рышьҭрақәа ахьынрыжьызгьы ыҟоуп.
Беслан ибзоурала, ҳара иаҳбеит агеолог Курочкин ибаҟа, уи гылоуп аекспедициа анымҩаԥигоз иҭадырхаз ихьӡ зху аҩхааҿы. Ҳабҩытәи аԥсабара аҭыԥҳацқьа илеиԥшуп, иубоит аԥсҭазаара ишашаз ишыҟоу, атуризм ашьҭрақәа уԥылозаргьы.
Сҩызцәеи сареи ҳалацәажәон, шаҟа ҭыԥ ссир аҵаҵәахны иамоузеи ҳара ҳаԥсабара, нас уи зегь раԥхьаӡа зыбла иабарц зыхәҭоу ҳара ҳакәӡами? Аҽнытәи ҳныҟәара еснагь еиԥш, пикникла ихҳаркәшеит, амҩа ҳаршәазаргьы, ҳала иабаз аԥсабара аԥшӡара ҳгәы акыр ишьҭнахит.
Аҩныҟа ҳаныгьежьуаз схәыцуан, ииашам аԥсуаа аусура бзиа ирбом ҳәа зны-зынла ҳхы иазаҳҳәо. Беслан Царгәыш ихатә џьабаа дыннархеит, ус анакәха, аԥсуа аусура дацәхьаҵуам. Сажәабжь афырхаҵа, атуристцәа рымҩаԥгара анаҩсангьы, изныкымкәа аӡы иагоз атуристцәа еиқәирхахьеит. Уи иара ианеиҭеиҳәо, уамаӡак ҟазҵаз иеиԥш акәымкәа, иара иусура иахәҭакны иԥхьаӡоит…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 12 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Апарламент ахь аиҭалхрақәа рҿы абжьыҭара иҽалаирхәит амҽыша, ԥхынгәы 12 рзы ҳәа аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Аслан Бжьаниа ибжьы аиҭеит дахьҭаҩу аҭыӡҭыԥ ала, Тамшь ақыҭан иҟоу алхратә ҭыԥ аҿы.
Абжьыҭара хыркәшахоит асааҭ 20:00 рзы. Раԥхьатәи алҵшәақәа еилкаахоит алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа Алхратә комиссиа хадахьы аԥкаанҵақәа аннаргалак ашьҭахь.
Азакәан ишаҳәо ала, алхратә ҭыԥқәа ркомиссиақәа алҵшәақәа ҩымш ирҭагӡаны реихшьаларазы азин рымоуп. Заанаҵтәи алҵшәақәа анрыларҳәалак ашьҭахь, абжьыҭара шымҩаԥысыз азы ашшыԥхьыӡқәа ҟалар, АКХ ҽнак ахи аҵыхәеи рыла урҭ рыднакылоит.
Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 ала Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 ала - Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа рахь.


АҞӘА, ажьырныҳәа 9 — Sputnik. Австралиа абнақәа анбылуаз миллиардла аԥстәқәа ҭахеит. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости Сиднеа Ауниверситет иакьыԥхьаз аҭҵаареихшьаала ҵаҵӷәыс иганы.
Аҭҵаарақәа равтор, апрофессор Крис Дикман ишьақәирӷәӷәоит аштат Новый Южный Уэльс аҟны мацара 800 миллион аԥстәы амца иалаблит ҳәа. Атәыла зегьы аҟны урҭ рхыԥхьаӡара миллиардк иахысуеит.
Дикман иусумҭа ҵаҵӷәыс иазыҟоуп Абнатә ԥсабара Адунеизегьтәи афонд (WWF) 2007 шықәсазтәи аҳасабырба.
Аҭҵаарақәа мҩаԥызгоз аҵарауаа ры иадырхәеит аконсервативтә хәшьарақәа, убри азы иҭахаз астәқәа рхыԥхьаӡара акыр еиҳазар ауеит иҳәоу аасҭа.
Австралиа амцакрақәа ирыхҟьаны миллион гектарла адгьылқәа блит, иҭахеит 17-ҩык ауааԥсыра, иблит зқьыла анхарҭаҩнқәа. Ҭыԥқәак рҟны алҩа убасеиԥш иқәчуп, аҳауаҟынтә амцарцәара алнамыршо. Австралиа алада-мрагыларатәи ахәҭаҿы ауаа рҭықәа рахгара иаҿуп.
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Ес-иааиуа ахәышықәса аҳауа градуск иадамзаргьы ишьҭыҵуеит аиндустри аамҭа иаҵанакуа 1850-1900 ашықәсқәа ирҿырԥшны ҳәа аҳәоит Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаара аҳауатә зыԥхьагәаҭара адыррақәа.
Уи адагьы иазгәарҭоит шықәсык ашьҭахь аҳауа 1,5°С ишьҭыҵыр шалшо. Аҟазауаа рдыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи ахәышықәса реиҳа ишоураз шықәсқәоуп.
Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаараҿ агәра ганы иҟоуп аҭҵаарадырра аҳауа аԥсахразы парижтәи аиқәшаҳаҭра ахықәкқәа рынагӡаразы аусдҵақәа шықәыргылахо – аиндустриаамҭа иаҿырԥшны ҳазҭоу ашәышықәсазы аҳауа 2°С еиҵатәызарци 1,5°С аҳауашьҭыҵра аԥкыра аҭарази.
Аметеорологиатә зыԥхьагәаҭарахь иаҵаркхом COVID-19 апандемиа иахҟьаз агазқәеи аерозольқәеи аҳауа ралалара. CO2 атмосфераҿ акраамҭа аҟазаара ашоура ашьҭыҵра мзызны иамоуп. Уи аҳауа амԥсахырцгьы алшом.
Аиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ хада Петтери Таалас иазгәеиҭеит COVID-19 адунеитә економика иҵоурам анырра шанаҭазгьы, аҳәынҭқаррақәа рхы иадырхәароуп апандемиашьҭахьтәи аиҭашьақәыларазы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара ҳәа.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь ԥхынгәы 12 рзы алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҿы: Кындыӷтәи, Гәдоуҭатәи, Бзыԥтәи, Оҭҳаратәи. Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 аҟынтә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи.
"Ажәабатәи алхырҭатә ҭыԥ хадаҿы ашәҟәы иҭагалоуп алхыҩцәа 5-нызықьҩык инареиҳаны. Ҳокруг аҿы иҟоуп алхырҭатә ҭыԥқәа хәба. Алхыҩцәа рсиақәа зегьы кнаҳауп, ачымазаҩцәа рҟнытә арзаҳалқәа адкылара ҳалагахьеит. Ҳкомиссиа ахадацәа зегьы рҭыԥқәа рҿы иҟоуп. Асабша асиақәа еиҭагәаҭахоит, ари аамҭа иалагӡаны аиҭакрақәа ҟалазар урҭ ашәҟәы иҭаҳгалоит, иара убасгьы ианыхтәу дҟаларгьы уи аусгьы нагӡахоит", - ҳәа еиҭалҳәеит Кәакәасқьырԥҳа.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 19 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Апроект "Ты супер! Суперсезон!" алахәыла Валериа Адлеиԥҳа аҳәамҭа ҟалҵеит афиналбжатә концерт ашьҭахь ашоу шаанлыжьуа.
Афиналбжаҿы Валериа иналыгӡеит ашәа Rise up. Ажиури рылкаа рҳәаанӡа аҳәамҭа ҟалҵеит афинал ахь дшымнеиуазы.
"Сара сгәаанагарала асеиԥш еиҳа ииашахоит. Сара знык абри апроект аҟынтәи сыззыԥшыз зегь соуит. Зегь раасҭа ихадоу - сҭаацәеи сареи ҳаицынхоит. Ари апроект аҩызцәа рацәаҩны иснаҭеит", - лҳәеит лара.
Валериа Адлеиаԥҳа – ашоу "Ты супер!" актәи асезон аҟны иаиааиз шәаҳәаҩ қәыԥшуп.
Жәларбжьаратәи авокалтә еиндаҭлара "Ты супер! Суперсезон" ахԥатәи асезон хацыркхеит Москва, хәажәкырамзазы.
Ари асезон егьырҭ излареиԥшым – иара иалахәхеит ҿыц уахь инеиз 21-ҩык рыдагьы, уаанӡатәи асезонқәа ирылахәыз 36 шәаҳәаҩы.
Апроект "Ты супер!" ҩышықәса рыҩнуҵҟа 174-ҩык ахәыҷқәеи ақәыԥшцәеи рҟазара, рҟыбаҩ аадырԥшразы алшара рынаҭеит. Иҟоуп ашоу ашьҭахь аҭаацәара ҿыц изаузгьы.
"Ты супер!" алахәылацәа жәпаҩык иахьа еиуеиԥшым амузыкатә еиндаҭларақәа, жәларбжьаратәиқәагьы абрахь иналаҵаны, ирлахәылацәоуп. Аҩбатәи асезон аҟны аиааира згаз Диана Анкудинова лакәзар, YouTube аҟны лықәгыларақәа 2018 шықәса рзы зегь раасҭа изхәаԥшыз ракәны иалкаан.
Апроект аепизодқәа НТВ асаити YouTube аофициалтә-канали 300 миллионҩык ахәаԥшхьеит.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, хәажәкыра 23 - Sputnik. Урыстәыла Аҳәынҭқарратә Дума адепутат Константин Затулин Аԥсны алхрақәа рымҩаԥысшьа ахәшьара аиҭеит арадио Sputnik аинтервиу аҭо.
Затулин игәаанагарала алхрақәа иааинырсланы реиҿкаара мҩаԥысзаргьы ахарҭәаара рыгым. Иара убасгьы, иазгәеиҭеит дара аҭагылазаашьа ҷыда рыманы ишымҩаԥысуа.
"Акандидатцәа руаӡәк алхрақәа дрылахәымхар ҟалап ҳәа ашәара ыҟан. Ишаадыруа еиԥш егьырҭ аҩыџьа азыхиан алхрақәа рыҿҳәара анахара, аха Аслан Бжьаниа уи дақәшаҳаҭмызт. Иахьа алхрақәа мҩаԥысуеит", - иҳәоит Затулин.
Иара игәаанагарала иалырхуа акандидат ауадаҩрақәа маҷымкәа изыԥшуп. Ахада ҿыц иара адгылара изымҭоз ауаа ргәы ақәшәашьа иԥшаароуп.
Затулин ҿырԥштәыс иааигеит Сергеи Багаԥшь иԥышәа.
"Сгәы ишаанаго ала иара илшеит иаӷацәаҵәҟьагьы иҩызцәахартә еиԥш ргәы акра. Ишәгәалашәозар, усеиԥш аҟаҵара зегьы ирабжьигон Деил Карнегигьы. Иара убасгьы ипроблеманы иҟоуп аҳәынҭқарра ԥхьаҟа аргылашьа амҩақәа ралкаара", - иҳәеит иара.
Константин Затулин иазгәеиҭеит Урыстәыла, аҵыхәтәантәи аамҭазы Аԥсны аҩныҵҟа политикатә ҭагылазаашьеи аҿиара маҷк ашьақәхареи агәынамӡара шанаҭо.
Аҳәынҭқарратә Дума адепутат иҟоу аҩыза аҩныҵҟатә политика дшаҿамгылогьы Апарламент аҿы ареспублика амилаҭтә уаԥшьқәа еиҳа инарҭбааны рыҟазаара акыр хра аманы дахәаԥшуеит.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, хәажәкыра 17 - Sputnik. Аҟәа ақалақь ауааԥсыра - Аинар Зыхәба, Мизан Зыхәба, Аслан Зыхәба, Гарри Аҩӡба - аанкылоуп амилициа аусзуҩцәа аҿагылара анрырҭа ашьҭахь ҳәа аанацҳауеит Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра асаит.
Аԥсны ААР апресс-маҵзураҿы иазгәарҭоит хәажәкыра 16 асааҭ 02:00 рзеиԥш ашьаусԥшааҩцәа рыҽшазыршәаз иццакцәаны ицоз, аҳәынҭқарратә номерқәа зықәгыламыз автомашьына Toyota Noah аанкылара. Амашьына анаанымгыла, амилициа аусзуҩцәа уи аанкыларазы иашьҭалеит, ацәгьоуцәа амилициаа ирықәкны ахысра иалагеит. Аҟәантәи Иашҭхәанӡа ашьҭазаара иаҿын, уа ианнеизгьы азинеилагаҩцәа амилициа амашьына иеихсит, абри ашьҭахь дара абналара рылшеит.
Ршьапы иқәыргылан аусбарҭа аоперативтә еилазаара. Аԥшаарақәа ирылҵшәаны Каман ақыҭан ирбеит ибналаз зықәтәаз автомашьына Toyota Noah былны. Нас ишеилкаахаз ала, ари амашьына уаанӡа иӷьычын Аҟәа инхо атәылауаҩ иҟны хәажәкыра 12 рзы.
Аамҭақәак рышьҭахь азинхьчаҩцәа иааныркылеит аҳәынҭқарратә номерқәа зықәгыламыз Mazda-6 иақәтәаны ицоз Аҟәа ауааԥсыра ԥшьҩык. Урҭ раанкылараан ҩаԥхьа аҿагылара ҟарҵеит. Дара рҽазыршәеит амашьына Иашҭхәа ақыҭа абжьаларҭақәа руак аҟны иныжьны, абџьаргьы кажьны абналара. Уи абџьар ԥшааны ААР ахь инагоуп: зкалибр 5.45, 7.62 миллиметр ыҟоу Калашников исистема автоматқәа, урҭ рахь апатронақәа 82 цыра, атапанча "Викинг", 9.19 миллиметр зкалибр ыҟоу, уи иатәу апатронақәа 16 цыра, иара убас РГД-5 арҭҟәацга аманы.
Уаанӡа асоциалтә ҳақәа рҟны ицәырҵит аӷьычразы аҽазышәара ашьҭахь амилициа аусзуҩцәа аҿагылара рзызуз ԥшьҩык ауааԥсыра Аԥсны ААР ишааныркылаз азы аинформациа, ирҳәеит урҭ рыбжьара дыҟоуп ҳәа Мизан Зыхәба - Аԥсны ахадарахьы акандидат Аслан Бжьаниа иалхратә штаб аиҳабы, аполитикатә партиа "Амцахара" Аҟәа ақалақь аҿы иҟоу арегионалтә ҟәша аиҳабы.
Бжьаниа иштаб аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Леонид Лакербаиа излаиҳәаз ала, Мизан Зыхәба аштаб аиҳабыс дыҟам, уи акандидат иалхратә кампаниа далахәуп ауп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ҳагба Аԥсны аҭыԥ змоу ацәгьоурақәа рзы: амилаҭтә шәарҭадара ҵыршәаауеит
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Гәдиса Агрба Аԥсны Акультура аминистрра дахагылеит, абри азы аусԥҟа инапы аҵаиҩит Аслан Бжьаниа ҳәа аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Гәдиса Едуард-иԥа Агрба диит 1984 шықәсазы Тҟәарчал ақалақь аҟны. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҭоурыхтә факультет даушьҭымҭоуп. Апартиа "Амцахара" аполитхеилак далахәылоуп. Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы Аԥсны ахада Иусбарҭаҟны аус иуан, иара убас Аԥсны Аҿари аспорти рзы Аҳәынҭеилакы ахантәаҩыс дыҟан.
2016 шықәсазы апарламент адепутатцәа Аԥсны Алхратә комиссиа хада алахәылаҩыс далырхит. Убри ашықәсан ахада заанаҵтәи иалхрақәа рзы ареферендум амҩаԥгара аԥшьгаҩцәа дыруаӡәкын. Уи ареферндум ахь абжьыҭаразы иаҭахыз ауаа рхыԥхьаӡара ахьымнеиз азы ишьақәымгылеит.
2017 шықәсазы хәажәкырамзазы атәылаҿы Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатс дықәгылан алхратә ҭыԥ хада №8 - Аҟәа Алашарбага аҳаблаҿы. Усҟан аиааира игеит иара иоппонент, апартиа "Аԥсны жәлар ракзаара афорум" аҟынтәи иқәгылаз Ахра Абыхәба.
Гәдиса Агрба иаԥхьа Аԥсны акультура аминистрс дыҟан Ельвира Арсалиаԥҳа, лара ари амаҵура аанылкылон 2014 шықәса жьҭаарамза инаркны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, хәажәкыра 26 – Sputnik, Бадри Есиава. Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла Ԥсоу аҳәаа иахысуаз ҩыџьа Аԥсны атәылауааи Урыстәыла атәылауаҩыки ашоура ҳаракы рыдырбалеит Аԥсны АҶА амедикцәа, абри атәы Sputnik акорреспондент изеиҭеиҳәеит аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа.
"+37 градус еиҳаны амцашоура шлымаз шьақәыргылан Гагра араион иқәынхо аԥҳәыс, аха ҳмедицинатә усзҩуцәа излеилыркааз ала, уи акьыба чымазара лымоуп, Шәачантәи агәаҭарақәа рышьҭахь даауан. Илыҿцәажәан, аҩныҟа даурышьҭит. Аҭыԥантәи аҳақьымцәа лыӡбахә рдыруеит, ахәышәтәырҭа дҭаҩуп. Даҽаӡәгьы +37 инеиҳаны ашоура змаз Аԥсны даҽа атәылауаҩык дааныркылеит. Аха уи еиуеиԥшым ачымазарақәа имоуп, уигьы Гаграәи аҳақьымцәа рҿы дықәгылоуп. Аҩныҟа дрышьҭит", - иҳәеит аминистр.
Маикопынтәи иаауаз Урыстәыла атәылауаҩ аҳәааҟны ддырхынҳәит шьҭахьҟа. Уи ишоура +38 градус ыҟан. Кәыҵниа иажәақәа рыла, абаџьдатә дәқьан диути-фри анадыркызи аекскурсиақәа рымҩаԥгара ианаҟәыҵызи рышьҭахь, автотранспорт ашьаҟауааи рхыԥхьаӡара ҩынтә еиҵахеит.
Аԥсны ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба атәыла АҶА дҵас иеиҭеит аԥсуа-аурыс ҳәааҟны уахи-ҽни амедициантә усбарҭа абригада ҷаԥшьаларц.
Акоронавирустә инфекциа иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аԥсуаа жəытəнатə аахыс аиҳабацəа пату рықəырҵоит, ражəа иазыӡырҩуеит. Ишырҳəо еиԥш, аиҳабы дызмам, Анцəагьы димам. Убас еиԥш, Ҭырқәтәыла иеиуоу ҳџьынџьуаа, зықəрахь инеихьоу абыргцəа ражəа акрыԥхылнадоит, рылаԥш ахара инаӡоит. Уи ус шакəу шьақəнарӷəӷəоит дара рхəыцшьақəа, аԥсҭазаарахь ирымоу рхатəы знеишьа. Ҭалиаҭ Аҭрышба иқəра акры ыҟан Аҧсны дааны даныҟаз, хаҭала сара саниқəшəа, саниҿцəажəоз аамҭазы. Иара аԥсуаразы згəы былуаз, урҭ аԥҟарақəа ирықəныҟəоз иакəын. Ааигəа идунеи шиԥсахызгьы, иара иҳəамҭақəа, ихшыҩзцарақəа ԥсра-ӡра рықəӡам, иҩагыло абиԥарақəа рзы имҩақəҵаганы иаанхоит.
- Аԥсны ԥшӡа абара саргəаҟуеижьҭеи акрааҵуан. Ишыссирыз, ишџьанаҭ тəылаз здыруан, аха избаз еиҳагьы сыхнахит. Ҳазхылҵыз ирбаз арыцҳара еиҭаҳəашьа сара исзаҭом. Ауазырра рхыргеит, акыр аџьабаа рбеит. Аԥсабара сахьықəыԥшуа сгəы шьарда иԥшааит. Зегьы рыԥсы ҭоушəа гəаныла срацəажəоит, избаз-исаҳаз даргьы ирныруашəа сзааиуеит.
Акыр шықəса аԥсуара акəама-ҵамақəа рыӡбон. Аԥсны сахьаааиз сразҵааит, "аԥсуара злашьақəгылоу азакəан аԥҟарақəа абашьақəдырӷəӷəеи?" ҳəа. Аҭаҳмадацəа изларҳəаз ала, уи закəанла иузныҟəгаӡом, иара угəы-уԥсы иахылҵуа ауаҩра аҟынтəи иаауеит. Изларҳəо ала, агаҵла дук ыҟазаарын, агаҵла ахьыҟаз аҟны есышықəса Кавказ ажəларқəа рхаҭарнакцəа еизозаарын, убраҟа еилацəажəаны, рыхшыҩ еилаҵаны алеишəа рыӡбон. Алеишəа аҵыхəтəанӡа ишьақəдыргылеит, иацырҵо иагдырхо рымамакəа. Ҵарҭаны џьара иқəаҳкып рҳəеит, ҭəахы ахьырҳəоз, аубыхқəа ахьамаз акəын, ҭəахы иргеит. Ахҷыԥсаа, бзыԥаа, ԥсҳəаа, аԥсуаа зыхшыҩ еибагоз зегьы убра ицон, ҳамҭакы инхон. Уантə алеишəа ҵаны ианыхынҳəлак, урҭ ҟазақəоуп ҳəа иалхны пату рықəырҵон, убас еихарҳауан.
Алеишəа шыҟаз ҳəа шəазҵаауазар, хшьапык аҵан. Ахшьапык уажəы исыԥхьаӡоит. Ишəзымдыруа акы сҳəоны акəым, аха сыбжьы нашəсырҳап. Алеишəа атəашьа-агылашьа ала иалагоит. Аҷкəын итəашьа хазуп, аҭаҳмада итəашьа хазуп, арԥыс итəашьа хазуп. Атəашьа-агылашьа даара ибзианы иҟауҵароуп. Шьамхызаҵəла утəоит, ушьапы уҵаршəны утəоит. Аҭаҳмадацəа ршьапы рыҵаршəны итəон. Аҷкəынцəа шьамхызаҵəла итəон, еиҳа иахьыҳараку дагьтəомызт, ашə иазааигəаны дтəон. Аԥсны есқьынагьы аимҭахара ҟалон, аӡə дрықəлон азы, зықəра маҷны иҟоу ирласны дгыларц азы, ихы даиааирц азы ус дтəон. Алеишəа атəашьа-агылашьа ала иалагоит, ханы-ҵыхəаны иамоу уи амоуп.
Ақьабз ҳəа иҟоу, захəышəала ақьабз ануҳəалак, азахə ибызшəоуп, хабзы уҳəар - уи ашəахоит. Уи азы ақьабз ажəа иԥхылнадо ажəа хаа, ажəа бзиа, ауаа мыцхəы пату зқəырҵо, ахшыҩ рызҭо ажəа аҳəара убригьы қьабза ҳəа иашьҭоуп.
Ақəнага ҳəа иҟоу, иузааиз усас ашьтəа изушьзар - уи қəнагоуп. Деилауҳəазар қəнагоуп, аҽы акəадыр ақəҵаны дақəуртəазар - уи қəнагоуп. Убригьы ахьӡ қəнаганы иҟарҵеит. Сара ара иаԥсыуои иаԥсыуами еилысхуеит. Иаԥсыуаны иҟоу рҽеилаҳəашьа хазуп, абзаҟьантазра рымам. Уи азы рылақəа срыгəӡуеит саҳəшьцəа хəыҷқəа. Маҷк рыҽхыртуеит, аха егьырҭ реиԥш иҟам, сеигəырӷьоит.
Ҭырқəтəыла абрантə аԥсыуак даннеилак, инапы ркуеит, бзиала уаабеит рҳəоит, аҩны дрыманы ицоит, пату иқəырҵоит. Аԥсынрагьы ус ауп, аԥсуара аԥсы ҭазароуп, ҳаиҳабацəа арантə иргаз ауп иаҳдыруа, иныҟəаҳго. Аԥсуара иамаҭəахəу ыҟоуп, иамаҭəахəым ыҟоуп, аҽеидкылара аҭахуп. Аԥсуаа пату еиқəырҵалароуп, аӡəи-аӡəи шьҭибахлароуп, аӡəи-аӡəи шьҭибамхыр, пату рықəланы изыҟалом, реидгылареи ргəыбылреи ҟьалоит усҟан. Аҵабыргра аҭахуп, аиашара аҭахуп. Аиашара уанықəҟьалак, угəра гамкəа уаныҟалалак, пату уқəлаӡом, иҵабыргым ауаҩы узишьҭаныҟəом, игəра угаӡом. Агəрагара аҟара ибзиоу, ауаҩытəыҩса дзырҿыхо, дзырбзио акгьы ыҟам.
Аԥсны иҟоу сашьцəа, сара Анцəа сиҳəоит, шəхы ажəҩан иаҵасааит. Сара арҽхəаԥхьыӡ шəымацыԥхьаӡа сгəы еизҳауеит, шəдырџьар, гəахəас иҟасҵарым, гəыхьс иҟасҵоит. Ҳазшаз ила аҳəара ҟасҵоит, шəыбзианы шəызбеит, иҵегьы шəыбзиаха, иҵегьы шəҽыҳарашəк, шəмазара шəымҭиин, шəмазара пату ақəышəҵа. Ҳəынҭқарны ишəымоу, абри иалкааны ишəасҳəоит, ара шəара аҳəынҭқар далхны дҟашəҵоит, шəҳəаа ахьынӡанеиуа шəалызхыз ауаа ирацəаӡаны шəрызгəаҟ, шəыцəа иагхааит, шəтəа иагхааит, зегь рыла аџьабаа жəбааит, иззыжəбо шəыуаажəлар рзоуп. Уи аџьабаа анубалак, ажəлар уара иуҿхагахоит, пату уқəырҵоит, убригьы ажəлар ирдырааит, ирымоу аҳəынҭқар ирацəаӡаны пату иқəырҵааит. Аимак ҟамлароуп, аимак аныҟала, ауаҩгьы дыԥхасҭаутəуеит, аҳəынҭқаргьы дыԥхасҭаутəуеит, ажəларгьы ԥхасҭаутəуеит. Еимак ҟашəымҵан, аӡəи-аӡəи шəҽеибаркны, шəшыбзиахара шəашьҭала. Абзиара ҟауҵар - абзиа уақəшəоит, ацəгьара ҟауҵар - ацəгьара уақəшəоит, ацəгьара Анцəа шəацəихьчааит!
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Шәазыӡырҩла арубрика "Аҭоурых иагәылаҵәаху" арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы есмҽыша.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аргәын Аԥсны аҳра амузеи азы: аҭыԥантәи ауааԥсыреи ҳтәыла асасцәеи азҿлымҳазар ҳҭахуп


Авирус цәырҵит апровинциа Хубеи ақалақь Ухань аҟны ԥхынҷкәын анҵәамҭазы. Иара зырҿио акоронавирус хкҿыц 2019-nCoV ауп. Китаи анҭыҵ авирус азгәаҭоуп: Гонконг, Макао, Таивань, Таиланд, Иапониа, Аладатәи Кореиа, ЕАА, Канада, Вьетнам, Сингапур, Непал, Франциа, Австралиа, Малаизиа, Германиа, Финлиандиа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны аҩныҵҟа авирустә инфекциа – акоронавирус змоу уаҩ дыҟам, аха аҿагыларатә уснагӡатәқәа ирҿуп. Иаԥҵоуп иҷыдоу аҭелтә еимадара, аубарҭабжьаратә штаб, Акоординациатә штаб, Гәылрыԥшьтәи ахәшәтәырҭа азыхиоуп акоронавирус злаҽу ӡәыр дҟалозар рыдкылара, иара убас Урыстәылантәи иааргеит атест-системақәеи, агуманитартә цхыраареи.
Хәажәкыра 14 инаркны Егры аҳәаа аркуп, иара убас аԥкрақәа алагалоуп Аԥсны-урыстәылеи рҳәааҿы.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 148-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 50-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Урыстәыла агәабзиарахьчара аминистр Михаил Мурашко уаанӡаа ҳәамҭа ҟаиҵахьан массала алаҵаҟаҵара жьҭаарамзазы иазыԥхьагәаҭоуп ҳәа.
Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа ԥшьымз раԥхьа иадыркит. Ари атәыла аекономикатә ҭагылазаашьа, ҷыдала атуристтә сезон аиԥҟьара анырра анаҭеит.
Бжьаниа инаҵшьны иазгәеиҭеит, акоронавирус чымазара ахыԥхьаӡара аизҳара аиҳарак зыдҳәало Аҟәа ақалақь ахәышәтәырҭақәа руак аҿы асанитартә нормақәа рықәымныҟәароуп ҳәа.
Аԥснытәи рколлегацәа ацхыраара рыҭаразы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иаҭааит Сеченов ихьӡ зху Московатәи амедицинатә университет аҳақьымцәа ргәыԥ нанҳәа 9 рзы.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 143-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 45-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Урыстәылатәи аҳақьымцәа аԥснытәи рколлегацәа ирыцхыраауеит акоронавирустә инфекциа аҿагылараҿы, иуадаҩу ачымазцәа рыхәышәьтәышьазы аконсультациақәа ҟарҵоит.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 134-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 38-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 82-ҩык Аԥсны ауааԥсыра.
Аԥсны иахьатәи аамҭазы иааизакны коронавирус рыманы ишьоуп 114-ҩык. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахахьеит, хҩык ԥсит.
Иахьазы Аԥсны коронавирус змоу рзеиԥш хыԥхьаӡара 114-ҩык ыҟоуп. Урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьатәи аамҭа инақәыршәаны, Урыстәылатәи арегионқәа 85 рҿы зынӡа 871 894-ҩык акоронавирустә инфекциа рыдырбалахьеит.
Аоперштаб аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла иахьазы Аԥсны акоронавирус змоу рхыԥхьаӡара 109-ҩык ыҟоуп.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 37-ҩык апациентцәа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыдырбалахьеит 107-ҩык. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Гәдоуҭа араионтә хәышәтәырҭа амедицинатә еиҳәшьа еиҳабы Ииа Гәымԥҳа-Барзаниа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит COVID-19 зыхьуа шаҟаҩы ачымазцәа рзышьҭоу, русура иахьазы ишеиҿкаау.
Урыстәыла агәабзиарахьчара аминистр лыцхырааҩ, ауааԥсыра амедицинатә цхыраара рыҭара азҵаара иацклаԥшуа Оксана Гусева еиҭалҳәеит Урыстәыла Аԥсны иацхраар шалшо акоронавирус аиааираҿы.
Урыстәыла Агәабзиарахьчара аминистрра аекспертцәа русуратә аҭаара алҵшәақәа ирызку аилацәажәара мҩаԥыргоит Агәабзиарахьчара аминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа дадгаланы.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 107-ҩык рҟынӡа инаӡоит. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ԥхынгәымза анҵәамҭазы Аԥсны акоронавирустә инфекциа акыр алаҵәара аиуит. Аҿкыра зыхьыз реиҳараҩык амедицинатә усзуҩцәеи урҭ рҭаацәарақәеи роуп.


Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
- Напхгаҩыс дсымоуп апрофессор, академик Зураб Џьота-иԥа Џьапуа. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҟны аҵара анысҵоз аԥсуа нашанатә лакәқәа рыҭҵаара атема ала адипломтә усумҭа аҩра сыдызгалазгьы иара иоуп. 2011 шықәсазы, ахәбатәи акурс ахь саниасуаз аамҭазы ауниверситет аҟны иаадыртыз Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҟны аусура салагеит. Аԥсуа лакәқәа рыҭҵаара иара убри сдипломтә усумҭаҟынтәи ауп ишалагаз. 2012 шықәсазы сдипломтә усумҭа қәҿиарала ихьчаны аҵара саналга ашьҭахь, сҭалеит аспирантура, афольклор азанааҭ ала. Иахьатәи аамҭазы аԥсуа нашанатә лакәқәа ирызкны адиссертациатә усумҭа аҩра саҿуп, тема хадасгьы ишьҭысхуеит урҭ алакәқәа рмаҭәартә дунеи аҭҵаара.
- Иӡхьоу аматериал, ҳәарада, уажәы-уажәы ицәырҵуан. Аԥсуа лакәқәа зегьы системак аҟны еидкыланы, еизааигәоу, еишьашәалоу асиужетқәа шьақәыргыланы ҳакадемик, ҳҵарауаҩ ду Сергеи Зыхәба хазы аизгақәа ҭижьит. Арҭ ашәҟәқәа сара сдиссертациа аҩраан даараӡа исыхәеит. Уаҟа алакәқәа зегьы еиҳа ижәытәу инаркны аҿыцқәа рҟынӡа системакны еишьҭаргылоуп аҟнытә, ахархәаразы кырӡа иманшәалоуп. Реишьҭагылашьа шыҟоу абас ауп: аԥстәқәа ирызку алакәқәа, анашанатә лакәқәа, нас абзазаратә лакәқәа, иара убас иҟоуп алафқәагьы.
- Ҳашәҟәыҩҩцәа рхыԥхьаӡараҿы, ирацәаҩымзаргьы, иҟоуп ахәыҷтәы литература знапы алаку. Иара убас ҳара иаҳбарҭоуп еиуеиԥшым аиллиустрациақәа, акомиксқәа реиқәыршәара знапы алаку ауаагьы шыҟоу. Иаҳҳәап, Асҭамыр Кәыҵниа ҿырԥштәыс дааҳгар ҟалоит. Иара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа ирылагӡаны имаҷымкәа акомиксқәа ахәыҷқәа ирзыҭижьхьеит. Лассы ихиркәшоит "Абрыскьыл ифырхаҵара" ҳәа хьӡыс измоу амультфильм аус адуларагьы. Ажәлар рҳәамҭа иахылҵыз асиужетқәа рбеиара ахә ашьара цәгьоуп. Урҭ еснагь ҵакыла еиҳа иҵаулоуп, ихаҭәаауп, ахәыҷы ипсихологиа ииашаны ашьақәгылара иацхраауеит.
- Аԥсуа мультфильмқәа рҭыхра кыр ибзиоу, хәарҭара ду злоу идеиоуп. Избан акәзар аԥсуаа рҵас-рқьабз, рҟазшьа, рхымҩаԥгашьа, рдунеихәаԥшышьа зныԥшуа асиужетқәа ахәыҷқәа заманала иааӡоит ҳәа исыԥхьаӡоит. Ҳәара аҭахума, уи зегьы аҟәрышь рацәа зҭаху усқәоуп, аха иахьынӡауа ала аԥсуа мультфильмқәа рҭыхра алыршалатәуп ҳәа исыԥхьаӡоит.
Зегь раҵкыс ихаданы исыԥхьаӡо, ахәыҷы дызхәаԥшуа асахьа ԥсышәала арцәажәара ауп. Ҳәарада, ҳара ҳлитература аҟны, ҳфольклор аҟны ҵыхәаԥҵәарада аус здуулаша аматериал беиа ыҟоуп. Сгәанала, еиҳа инарҵауланы арҭ аматериалқәа иргәылаԥшызар, ахәыҷқәа еиҳа ргәы иақәшәаша, ирышьашәалаша асиужетқәа рацәаӡаны иԥшаазар алшоит. Ари аҩыза аусура амҩаԥгара шхымԥадатәиу еиҳа-еиҳа аамҭа иаҳнарбоит. Амультфильмқәа рыдагьы, аԥсуа лакәқәа лассы-лассы шәҟәны рҭыжьрагьы аҭахуп, сгәанала. Избан акәзар, ажәытә ҳәамҭақәа здыруа ауаа, арыцҳаразы, еиҳа-еиҳа имаҷхоит.
- Сдиссертациа алакәқәа рмаҭәартә дунеи аҭҵаара иахьазку аҟнытә, сусура кырӡа аинтерес аҵоуп. Анашанатә лакә анаҳҳәа – ареалтә ԥсҭазаараҿы иҟамло ахҭысқәа роуп уа иҟоу. Иаҳҳәап, ачабра аԥсуа лакәқәа рҟны инанагӡо афункциақәа рацәоуп. Афырхаҵа нырцәынтәи даауеит, аха аҩысҭаацәа ишьҭоуп, ишьразы. Иара ачабра аниршәлак – аӡы ҟалоит, мамзаргьы ацҳа хылоит. Ахҳәа аниршәлакь – ибнаршәырахоит. Абарҭ амаҭәарқәа ҳаԥсуаа рҵас-рқьабз аҟны лассы-лассы иуԥылоит, иҽеим амчқәеи алаԥш цәгьеи рҟынтәи ауаҩы ихьчаразы. Ажәакала, алакәқәа рҿгьы арҭ амаҭәарқәа баша-маша ицәырымҵӡеит, еснагь акы иадҳәалоуп, акы иазырхоуп. Абарҭ акәама-ҵамақәа зегьы ахәыҷқәа ирылааӡалазар, идырбалазар - ԥсуала рааӡараҿы нагарҭа змам мыругоуп, ҳәарада.
Иара убас шәаԥхьар ауеит:
"Араса атәыла анҭыҵ ианахырго ашәахтә аԥыхуп ҵыԥх аахыижьҭеи. Егьыс араса аҽаҩра 13 нызқь тонна рҟынӡа сынтәа иҟалоит ҳәа ҳазыԥшуп. Уи аҿыхра, аизгара, аҭира иалагахьеит. Араионқәа рҟны араса ахьрыдыркыло еиҿкааны ирымоуп, макьаназы ахә 60 мааҭ рҟынӡа ыҟоуп. Сынтәа аҽаҩра ҵыԥх аасҭа еиҳауп. Иҟоуп араса ахәшәтәра иахьахьӡаз, аҳәынҭқарраҟны аԥара аҟамзаара иахҟьаны ахәшәтәра иахьагхазгьы ыҟоуп. Араса ачымазара акит, ҳахьахьымӡаз. Аҽаҩра иҟоу 60 процент рҟынӡа араса бзиоуп ҳәа адырра ҳамоуп", - иҳәеит Барганџьиа.
Иара иазгәеиҭеит иахьа аҳәынҭқарраҟны азҿлымҳара шыҟоу ақыҭанхамҩа аҿиара азҵаара аганахьала.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sрutnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 7- Sputnik. Адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп даҽа фҩык Аԥсны ауааԥсыра ҳәа аанацҳауеит акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иахьазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 120-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Саида Жьиԥҳа, Sputnik
Џьиҳан Ашәыҟәбеи иԥшәмаԥҳәыс Џьаанан Абыҭԥҳаи рхатә џьабаала, рқьафурҭа "Џьанаҭ" дыргылеит, ахьӡ иаԥсахартә еиԥш еиҿыркааит. Аԥшәма инапала иҟаиҵаз акҿаҩрамаҭәала еибиҭеит.
"Џьанаҭ" ашҭа уанааҭало улаԥш иҵашәоит аԥсуа ибзазара иадҳәалоу амаҭәарқәа, игылоуп аца. Аҩнуҵҟа акәзар, ақьафурҭа агәҭа ауаџьаҟ еиқәуп. Зехьынџьара иқәгылоуп ажәытә аԥсуа чыс маҭәа, амузыкатә инструментқәа. Хазы иалкаау акәакь аҟны иҽырбо икнаҳауп аԥсуа бираҟ, улаԥш иҵамшәар ауам Џьиҳан дызхыҽхәаауа ижәла адыргагьы.
"Ҳара раԥхьанатәгьы гәҭакыс иҳаман "Џьанаҭ" иаҭаауа Аԥсны иҟоушәа рхы рбаразы аҭагылазаашьа аԥҵара. Аԥсабара уеизгьы ари аҭыԥ арԥшӡеит, егьирахь ҳнапала ҳацхрааит", - иҳәоит Џьиҳан.
"Џьанаҭ" аԥхынра ҭаацәала иаҭаауеит. Араҟа афатә хаа адагьы, адәы ақәлара, ашәшьыраҿы аиара, аԥша ахәхәаҳәа иусуа ауаргьала ақәтәара акы иузалаҵом. Аӡынра акәзар, аԥсуа мца ахьеиқәу ауаџьаҟ адтәалара еиӷьу иҟоузеи.
Џьиҳан Ашәыҟәба сасра саниҭаа, сыԥсы злахаз, изныкымкәа зыӡбахә сҳәаз ауаџьаҟ ҳадтәаланы акраамҭа ажәабжьқәа ҳрылацәажәеит.
Аԥшәма исзеиҭеиҳәеит амҳаџьырраан Ҭырқәтәылаҟа иахнагаз иабшьҭра рҭоурыхгьы.
"Сабду иабду иоуп ахҵәара иақәшәаз. Иԥа хәыҷы Наур диманы Самсун дыӡхыҵит. Аамҭакы ашьҭахь Билеџьик ақалақь ахь иааит. Араҟа "бзиала шәаабеит" ҳәа аӡәгьы иреимҳәеит, аҭырқәцәа аԥсуаа рыбзазара ашьақәгылара аԥырхага арҭон. Егьа уадаҩра рхыганы атәым дгьыл аҟны ршьапы адаркит", - еиҭеиҳәоит иара.
Џьиҳан дахьԥсыуоу ихы деигәырӷьоит, далаҽарбоит, далаԥагьоит.
"Аԥсуара аасҭа еиҳау аҵара ашколи ауниверситети рҟны иурҭаӡом рҳәон сандуи сабдуи, иагьиашаҵәҟьан. Ҳара ҳлеишәа иабзоураны егьырҭ амилаҭқәа ҳрыламӡит, уимоу, ҳшаԥсыуаау рдыруеит, ҳаҭыргьы ҳақәырҵоит", - ҳәа наҵеишьит аԥшәма.
Џьиҳан Ашәыҟәба угәы иахәаратәы аҷҷаҳәа аԥсышәала дцәажәоит. Иара иеиԥш иҟоу, атәым дгьыл аҟны инхо ҳџьынџьуаа ануԥыло уаҟара уцлоит, агәрагьы угоит ахаан аԥсуара шмыӡуа.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ԥсабарала иуаҩы аамысҭашәоу, зыԥсадгьыл аҿаԥхьа зуалԥшьа назыгӡаз, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аԥхьатәи амшқәа инадыркны аҵыхәтәанӡа фырхаҵарыла ианысыз, Леjн иорден занашьоу Риад Арҩыҭаа аӡәырҩы иҩызцәа реиԥш, аибашьра адәаҿы ихҭигаз ахҭысқәа рзааҭгылара ицәыуадаҩуп.
"Сара ссолдаҭын, исырҭоз адҵа насыгӡон сыуаажәлари сыԥсадгьыли рыхьчаразы", - иҳәеит Риад Арҩыҭаа, ҳаиҿцәажәара алагамҭазы.
1992 шықәса рзы, Риад Арҩыҭаа иашьеиҳаб, Леон иорден занашьоу, аибашьраҿы хьыӡла иҭахаз Фарид Арҩыҭааи, ҩыџьа адыгьақәеи, Риади, Шьамтәылантәи Аԥсныҟа иаахьан аргыларатә усқәа рганахь ала. Аибашьра ианалагаз аҽны, Гәдоуҭа араион, Дәрыԥшь ақыҭаҿы аус руан. Нанҳәамза 14, аус ахьыруаз аҩнаҭа аԥшәма иаҳаз ажәабжь хлымӡаах ҳџьынџьуаа рлымҳа аҟынӡа инеигеит, ақырҭқәа ҳаԥсадгьыл ишақәлаз ала.
"Иҳаҳаз акыр ҳгәы ҳнархьит. Ауха ателехәаԥшрала Владислав Арӡынба иқәгылара ҳбеит. Адырҩаҽныҵәҟьа сашьа Фариди сареи Гәдоуҭа аштаб ахь ҳцеит, уаҟа иҳақәшәеит Ибрагим Иаганов напхгара зиҭоз аҟабардақәа ргәыԥ. Дара зхы иақәиҭыз автоматқәа ҩбеи, гранатамиотки рыман. Урҭ абџьарқәа Мамзышьха ирхәқәаз ҩыџьеи,иҭахаз аӡәи ртәқәа ракәын. Фарид агранатомиот игеит, сара автомат ааныскылеит. Ақырҭқәа Гагра иҟан, Иаганов игәыԥ Пицундаҟа идәықәырҵеит, ҳара Бзыԥҭа аӡиас иху ацҳа арыӷьарахьтәи аганахь ала амшын аԥшаҳәа ҳахьчон", - иҳәет Риад Арҩыҭаа.
Абас, аԥсадгьыл ашәарҭара ианҭагыла ԥшрак ҳәа ҟамҵақәа рашьцәа иарӷьажәҩаны ирыдгылеит аишьцәа Фариди Риади Арҩыҭаа. Аԥсуа гәаӷь зызҭаз аибашьцәа шәарак захьӡыз рыздыруамызт, ажәылара ахьыҟаз рҩызцәа ирывагылан.
"Рациала, зениткала Ибрагим Иаганов ҳаҽимаҳдон, иаҳтәымыз ӷбак ҳбар, мамзаргьы ҳаирпланк шхылаз гәаҳҭар, адырра иаҳҭон, аимадара ҳабжьан. Аԥшаҳәа зыхьчоз ҳгәыԥ аилазаара 20-ҩык инарзынаԥшуа ишьақәгылан, уи иалахәын бзыԥҭатәи аԥсуаа, иара убас Шьамтәылатәи арԥарцәа: Дани Агрба, Муҳаммед Раџьаб, Иорданиантәи Ҳалдун Леиба. Аҭыԥантәи аԥсуаа бџьарс ирымаз ашәарыцагатә шәақьқәа ракәын. Гагра ахақәиҭтәразы ажәылара иалагаанӡа уа ҳаҟан", - азгәеиҭеит Риад Арҩыҭаа.
Забацәа рџьынџьдгьыл ргәазхара абара раӡаанӡа амца шыра иалагылаз ҳџьынџьуаа аибашьра адәаҿы рхымҩаԥгара ҿырԥшыган, рҩызцәа ирыхӡыӡаауан, ҳаҭырла еизыҟан.
"Гагра ажәылара анымҩаԥысуаз, Иаганов идҵаҟаҵарала иара игәыԥ ахь ҳаигеит, уахынла ҳара ҳдесант "Холодная речка" ҳәа иахьашьҭоу иҟан, Гагра анаҩс, аҟабардақәеи аԥсуааи 60-ҩык рҟынӡа ҳаицын Пицундатәи абаталион аҿы. Шьхала зхы иақәиҭыртәхьаз Гагра азхәҭак ахь ҳалбааит гәыԥк хыхьла, егьи агәыԥ Фарид ицны ҵаҟала ицеит. Раԥхьатәи агәыԥ аҳәааҟынӡа инаӡахьан, амҩа харан, ҳара ҳархьымӡацеит, аҩбатәи амш азоуп ҳанеиқәшәа",- азгәеиҭеит аветеран.
Риад Арҩыҭаа излаиҳәо ала, Гагра аӷацәа рҟынтә ахы ианақәиҭыртә ҳаибашьцәа, мышқәак рнаҩс адесант Очамчыраҟа иӡхыҵыр акәын, аха изалмыршамхеит, аӷба ахьыбжьысыз иахырҟьаны.
"Анаҩс, иазгәаҭан Шроматәи ажәылара, аха илҵшәадахеит. Уа хгәыԥкны ҳаҟан: ачеченцәа, аҟабардақәа, аԥсуаа. Ари ажәылараҿы сашьа Фарид ҳаӷацәа дрытҟәеит. Ақырҭқәа адҵа ықәдыргылеит абас: "Аԥсуа ган аҟны итҟәаны ирымоу ҳаибашьцәа зегьы дыргьежьыр, Фарид дышдырхынҳәуа ала". 20-ҩык инарзынаԥшу ақырҭқәа абаандаҩцәа аанханы иҟан ҳара ҳганахь. 20 мшы ааҵуаны еиԥш, Фариди ақырҭқәеи еиҭнырыԥсахлеит, Владислав Арӡынба дақәшаҳаҭхеит",-игәалашәарақәа есааира дыргәылархалон Риад Арҩыҭаа.
Алада, Аҩада Ешыра, Гәымысҭа, Аҟәа ахақәиҭтәра уҳәа, Риад Арҩыҭаа ажәыларақәа зегьы дрылахәын. Иашьа Фарид аӷацәа рҟынтә ихы данақәиҭыртә ашьҭахь Нальчикҟа ддәықәҵан игәабзиара аиҭашьақәыргыларазы. Мызкы аамҵыҵкәа деиҭааит Гәдоуҭаҟа, ара дахьааиз Гена Карданови иареи еиқәшәеит, Мрагыларатәи афронт ахь еиццеит, аха издыруадаз уа иԥеиԥшыз закәыз.
"Шьамтәылантәи еибашьуаз Заур Чычбеи Фариди, Карданов ицны Мрагыларатәи афронт ахь иааит. Март 16 рзы азеиԥш жәылара мҩаԥган, аха ишыжәдруа еиԥш илҵшәадахеит, аибашьцәа рацәаҩны иҳацәҭахеит. Аерманцәа ахьынхоз Аҭара аганахь ала аԥсацәа ахьынхоз илбааит Фарид дызлаз агәыԥ, амҩаду адыркыр акәын Очамчыреи Аҟәеи еимаздоз. Убасҟан ахәра иоуит Фарид, иҭҟьаз ахы ихы иаахеит, амза 19 рзы иԥсҭазаара далҵит",-луанытә дқәыԥсычҳауа иашьеиҳаб дышҭахаз атәы дазааҭгылеит Риад Арҩыҭаа.
Риад Арҩыҭаа иашьа дышҭахаз атәы аниарҳәа акыр деиҵанарӷәӷәеит. Усҟан атәылахьчара аминистрс иҟаз Аԥсны Афырхаҵа Сулҭан Сосналиев, Риад дааиԥхьан хаҵаҵас диацәажәеит, аҳәара шицәыуадаҩызгьы адырра ииҭар акәхеит Фарид Арҩыҭаа иԥсҭазаара дшалҵыз.
"Акыр ихьаауп уҩызцәа анувыршьаауа, уашьа гәакьа иҭахара атәы ажәала иузеиҭаҳәом. Сосналиев акыр деиҵанарӷәӷәеит Фарид иҭахара, иҳәеит ԥшьымш аҳаирплан ҳәа акагь шыҟамло, иԥсыбаҩ арахь ишырзаамго. Заур Чычбеи сареи рациала ҳаицәажәеит, иасҳәеит уаҟа ԥсылманҵасла анышә дамардарц, уахьгьы арахьгьы ԥсыуа дгьылуп. Тҟәарчал амитинг еиҿыркааит, аҵәыуара ҟарҵеит, сыуаажәлар ишихәҭаз еиԥш сашьа анышә дамардеит. Тҟәарчал ақалақь агәаны, ҳаибашьцәа рҳаҭгәынқәа ахьыҟоу иаргьы изқәаҭыԥ ҟалеит", - иҳәеит Риад Арҩыҭаа.
Риад Арҩыҭаа иашьа иҭахара атәы анысзеиҭеиҳәа ашьҭахь, исцәыуадаҩын аибашьра иадҳәалаз азҵаарақәа иҭара. Избон, илаӷырӡқәа мчыла иҵәахуа дышсацәажәоз. Дқәыԥсычҳауа ҩаԥхьа ҳаиҿцәажәара иациҵон, сгәаҵанӡа ишнеиз анибалак ицәажәара нахигон, ишиҟазшьоу еиԥш дааԥышәарччон.
"Аҟәа ахақәиҭтәразы ажәылара анцоз, Ачадара ахахьала Пицундатәи абаталион алахәцәеи Аԥсны Афырхаҵа Муаед Шоров игәыԥи ҳаиқәшәеит. Авокзал ахь ҳанылбаа аибашьра цон, ақырҭқәа ртанк аихамҩала аџьармыкьа аганахь ицон, азна ақырҭқәа ҭан. Заур Чычба адгьыл даласан дахьышьҭаз, ҿиҭуан: "абри атанк ҳара ҳтәакәзар ҟалап"-ҳәа, ус игәы иаанагеит Ашьҭахь, хымԥада ҳаибашьцәа иҭадырхеит, хара инарышьҭуамызт",-ҳәа азгәеиҭеит Риад Арҩыҭаа.
Аҟәа ақалақь Ахақәиҭра ашҭаҿы Риад Арҩыҭаа иҩызцәеи иареи ргәыԥ ацәыӡ аиоуит, аснаипер диеихсны дишьит Нхыҵ-Кавказынтәи хатәгәаԥхарла еибашьуаз Артур Кормоков(Ҟармыҟәа). Имаҷҩымызт Ахақәиҭра зхы ахҭнызҵаз ҳаибашьцәа, иара убас ахәрақәа заузгьы.
"Аҟәа ақалақь ахы ианақәиҭаҳтә ауха ақалақь аҿы саанхеит. Адырҩаҽны Аӡҩыбжьа ҳаиқәшәеит мрагылареи мраҭашәареи аибашьцәа. Аиааира ҳгеит ҳәа сара ианазхасҵа Ахақәиҭра ашҭаҿы саннеи ауп", - иҳәеит Риад Арҩыҭаа.
Нҵамҭак аҳәаақәа ирҭагӡаны иуадаҩуп ҳаибашьцәа ирхыргаз афырхаҵара атәы аҳәара. Риад Арҩыҭаа еиԥш аибашьцәа гәымшәақәа, рхала рыхьӡ наунагӡа ирчаԥеит, иҩагыло абиԥарақәа дара рҿырԥшала еизҳалап, Аԥсадгьыл иаҵеицәа иашақәаны иҟалап.
Леон иорден занашьоу Риад Арҩыҭаа дахьиз аҩнаҭа ҭаацәара дуун. Иаб Абдуль-Уаҳаби, иан Уаџьиҳа Быжьи жәаҩык ахшара рааӡеит фҩык арԥарцәеи, ԥшьҩык аҭыԥҳацәеи. Иахьазы Аԥсны инхоит Риад иашьцәа ҩыџьа Имади, Ҳалиди. Риад Арҩыҭаа иакәзар дҭаацәароуп. Иԥшәмаԥҳәыс Назира Шехови иареи хҩык ахшара рымоуп, ҩыџьа аԥацәа: Анзори Раули, рыԥҳа Асиеи.
Аибашьра ашьҭахь Риад Арҩыҭаа иани иаби Шьамтәылантәи Аԥсныҟа иааит, аибашьраҿы иҭахаз рԥа Фарид иҳаҭгәын рнапы нықәыршьырц, рыҷкәынцәа ззеибашьуаз рыԥсадгьыл гәакьа абла иҭаԥшырц. Зыхшара аибашьраҿы иҭахаз аҭаацәарақәа рҿаԥхьа ҳхырхәоит, рыҷкәынцәа ргәалашәара ҳацуп.
Риад Арҩыҭаа иҩызцәа аибашьцәеи иареи ирзеиӷьаҳшьоит агәабзиара, акыршықәса рыԥсадгьыл иазааргаз Аиааира амшныҳәа иаԥылалааит! Риад Арҩыҭаа дынхоит Дранда аҳаблан. Инхарҭа иаҿоу аҩнашә унадгыларгьы, иаразнак иубарҭоуп инхоу дызусҭоу, зыԥсадгьыли зыуаажәлари бзи избо аӡә шиакәу.
Хаҭала, сара саҩымсӡеит Риад Арҩыҭаа ихьӡи ижәлеи зныз аҩыра анызба, аха уи аҽны аҩны аӡәгьы дсықәымшәеит, аусура иҟан. Адырҩаҽны Риади сареи ҳаиқәшәеит ақалақь аҿы, ҳаиҿцәажәара иахылҿиаазгьы, ҳаҭыр зқәу аԥхьаҩцәа шәҟынӡа анагара сҽазысшәеит.
Ҵабалаа рхылҵшьҭра ахьынхо Енегиоль иаҵанакуа Мезиҭ ақыҭа иалҵыз Нежьаҭ Аргəын даныҩеидас инаркны Аԥсныҟа дызлаара дашьҭан. Аха, убас еиԥш иҟалеит, ҳаԥсадгьыл амца шыра ианалагыла, ҳаӷацəа анақəла, Ҭырқəтəылантəи раԥхьаӡа зҽеидкыланы иааз ҳџьынџьуаа ргəыԥ далахəын. Убри нахыс иԥсадгьыл аҿы дынхеит, иԥсҭазаара иабдуцəа рыдгьыл аҿы имҩасуеит.
"Мезиҭ ақыҭаҿы сиит, уа сааӡеит. Аԥсны Ҵабал иҭыҵқəаз роуп сара схылҵшьҭра. Арантə ахҵəара зықəшəаз сабду иабду иоуп. Саб Ваасыф ихьӡын, сабду Аиваз ихьӡын, уи иаб Ҳасан, Ҳасан иаб Феҭқьери иоуп Аԥснынтə ихҵəаз. Сан Папбҳа Шьенаи, уи лан Қаҩԥҳан, Беҳие лыхьӡын, саб иан Махариаԥҳан Макбулиа лыхьӡын. Сара исгəалашəартə еиԥш сырхаанӡам, аха ибзианы издыруан сабду иаҳəшьцəа ҩыџьа", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра аветеран Нежьаҭ Аргəын иазгəеиҭеит, иабду иаҳəшьцəа еснагь Аԥсны аӡбахə ишалацəажəоз. Ахəыҷқəа рыхшыҩ иԥнаҟартə еиԥш, алакə ҟазшьа аҭаны ажəабжьқəа шырзеиҭарҳəоз. Еиҳарак ихаҟны иаанхаз "Гагра амҩа кны итəан..." - ҳəа лассы-лассы Гагра аӡбахə анырҳəалоз ауп.
"Ҳара аҭаацəараҿы ԥшьҩык аишьцəеи еҳəшьаки иҳазҳауан. Аибашьра анеилга, 1994 шықəса рзы сҭаацəа зегьы сыманы Аԥсныҟа сааит, саб рыцҳа ара идунеи иԥсахит, ара анышə дамадоуп. Сашьцəа ҩыџьа Гиунгори Ведаҭи ара инхоит, сашьеиҳаби саҳəшьеи Ҭырқəтəыла иҟоуп. Аԥсныҟа санаауазгьы аԥсышəала сцəажəон, избанзар схəыҷаахыс исаҳауаз аԥсуа бызшəа акəын", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Нежьаҭ Аргəын ҳаиҿцəажəараҟны дазааҭгылеит, Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра иалагеит ҳəа аниаҳа, раԥхьатəи амшқəа рзы Аԥсныҟа иаауаз арԥарцəа ргəыԥ даланы дшааз.
"Аибашьра иалагаанӡагьы Аԥсныҟа аара ҳгəы иҭан, аха шəымбои, ари ахҭыс ҳаԥсадгьыл ахь ҳаара арццакит. Аԥсны Афырхаҵа Баҳадыр Абаӷба, сара уҳəа гəыԥҩык аԥсуаа апаспортқəа ҟаҳҵахьан Урыстəыла аҭырқəа ифирмак ахь аусура ҳаауазшəа, нас уахьынтə арахь ҳабналаны ҳааразы. Абас гəҭахəыцрақəак шҳамаз ауп Аԥсны аибашьра ишалагазгьы. Аибашьра ианалагаз аҽны Аԥснынтə ашəаҳəаҩцəа ргəыԥ "ТОМ и Ф" Енегиоль аконцерт мҩаԥыргон: Одик Аџьынџьал, Анатоли Алҭеиба, Мизан Даӷəыз, Фаина Матуаԥҳа . Ҩба-хԥа ашəа аарҳəахьан еиԥш, адырра ҳарҭеит Аԥсны аибашьра ишалагаз", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Абасала, аԥсуа шəаҳəашьҭыбжьы иаԥсахит ажəабжь хлымӡаах, уи заҳаз зегьы рцəа иҭанарӡыӡааит. ԥшрак ҳəа ҟамҵакəа арԥарцəа Аԥсныҟа излаара амҩа иашьҭалеит.
"Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьраҿы иҭахақəаз Ведаҭ Кəаӡба, Баҳадыр Абаӷба, Зафер Аргəын, шықəсқəак раԥхьа зыԥсҭазаара иалҵыз Иџьааби Агрба, иахьа зԥсадгьыл аҿы инхо Рыдуан Агрба, Арда Аргəын уҳəа Енегиоль инхақəоз ҳааизан Адаԥазарҟа ҳааит. Уаҟа аҷкəынцəеи ҳареи ҳаибадырын, ҳааицəаажəан ԥшрак ҳəа ҟамҵакəа Аԥсныҟа ҳҿааҳхеит, 40-ҩык рҟынӡа ҳаицын", - иҳəеит аибашьра аветеран.
Аԥсуа гəаӷь зызҭаз, афырхаҵара зшьа-зда иалаз ҳаԥсуа еибашьцəа рыԥсадгьыл ахьчаразы рыԥсҭазаара еигӡомызт. Аԥсра абла иҭаԥшны ицон ԥхьаҟа, ԥхьаҟа ахақəиҭрамҩахь.
"Раԥхьа Гəдоуҭа асасааирҭа "Черноморец" аҿы ҳанхон. Аҭыԥантəи аԥсуаа акыр иҳахӡыӡаауан, "шəсасцəоуп" - ҳəа џьаргьы ҳрышьҭуамызт. Автомат макьана ишəаҳҭаӡом ҳəа анырҳəа, "ҳахьааз ҳцоит" - ҳҳəан, иҳамуит. Ашьҭахь аиҳабыра аазхəыцын, ааҩык раҟара автоматқəа ҳарҭеит. Ешыра ахахьы ҳаргеит раԥхьа, ҩымшҟа уа ҳанхеит, аха постқəа рахь ҳармышьҭӡеит. Ашьҭахь, аҳаирпланқəа анхыла, ахысра ианалага, ҳаԥык ҳҭарҵеит, аҳаԥы аҟынтəи Гəдоуҭаҟа ҳаиҭааит", - ҳəа азгəеиҭеит Нежьаҭ Аргəын.
Аибашьра амца шыра иалагылаз аибашьцəа дара дара еихӡыӡаауан. Ҭырқəтəылантəи иааз ҳашьцəа ракəзар, рыбла аҷыц еиԥш иреиҷаҳауан аҭыԥантəи аԥсуаа. Аха, зегь акоуп рыԥсадгьыл аҿаԥхьа руалԥшьа нарыгӡон, акы иааннакыломызт.
"Гəдоуҭа ҳаннеи убас еиԥш ҳаӡбеит, Шьандуан Ажəанба еиҳабыс дныҟаҵаны ҳхатə гəыԥк аԥаҳҵарц. Аиҿкааратə усқəа ҳшырҿыз Шамиль Басаеви ҳареи ҳаибадырит, нас уи игəыԥ ҳалалеит, раԥхьагьы аибашьра Гагрантə ҳалагеит ҳара", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Аибашьра иамоуп ахатə ԥҟарақəа, ирацəоуп угəы ҭызшьаауа ахҭысқəа, аԥсҭбарақəа зцу амшқəа, ус шаҟа хкы? Зыԥсадгьыл лабҿаба абара иазгəаҟуаз ҳџьынџьуаа ракəзар, зегь реиҳа ианыуадаҩыз аамҭа рықəшəеит, аха гəеицакрак ҟамҵакəа рашьцəа иарӷьажəҩаны ирывагылеит. Аиашьа ижəҩахыр аӷəӷəара рныԥшит аҭыԥантəи аԥсуаагьы.
"Бзыԥҭантəи иаакəыршаны Гагра ҳалалон, ацҳа ашьҭахь амандаринаҭрала ҳашцоз Аҳмеҭ ҳəа иҳацыз аибашьҩы дырхəит, уи дырхəаанӡа ҟабарда ҷкəынак дыҟан Ҭуран ихьӡын уигь дырхəит, даҽа ҷкəынакгьы Бурҳан Кьылба ҳəа , уигьы ахəра иоуит. Ахəцəа алганы идəықəаҳҵеит. Ҭемыр Жанаа (Шамиль инаҩс командаҟаҵаҩыс иара дҟарҵеит) уҳəа аҷкəынцəа ҳаицын. Аҳмеҭ Чачан ишьапқəа рыҩбагьы пулемиотла еихсны ирӷӷа икажьын, дзымныҟəо ашьа ицəцон. Рыдуан Агрбеи, сареи, Шамба ҷкəынаки дҳаманы ҳшаауаз, амҩагы ҳаздыруамызт, џьара ҳҭашəеит, Аҳмеҭ аԥсра даҿуп, "аӡы, аӡы"-иҳəозаап, ҳара иаҳзеилкаауам ииҳəо, ашабара даҿын... Асааҭ ҩба шыҟаз Гагра уахьналало убра ҳара ҳтəқəа ҳақəшəан, амашьынала Гəдоуҭаҟа ддəықəаҳҵеит, нас ҳара ҳаибашьратə мҩа иацаҳҵеит", - ихəыцрақəа ҳацеиҩишеит Нежьаҭ Аргəын.
Аибашьҩы дызлахəыз ахҭысқəа рацəоуп, урҭ зегьы реиҭаҳəара иара изы ԥсҭазаарак иаҩсуеит. Акыр ихьааигоит ивыршьааз иҩызцəа, Аԥсныҟа амҩа ианықəлоз ргəалаҟазаара зеиԥшраз ахааназгьы ихашҭуам, рхаҿсахьа лашақəа наунагӡа ибла ихгылоуп.
"Ҳаибашьцəа зегьы фырхацəоуп. Иҭахақəаз зегьы, иара убас зыԥсы ҭаны иҟоу рыбзоурала ҳаԥсадгьыл Аиааира агеит, ҳажəлар цəгьара уаҳа иақəумыршəан, иухамшҭуа ахҭысқəа ирықəшəахьеит ҳауаажəлар. Досу инапы злаку аусқəа иқəманшəалахааит, рыхшара рыла абзиара рбааит, амшын нырцə иҟоу аԥсуаа рыҩнгəакьахь Аԥсныҟа раара алыршахааит. Аԥсуа иитəу адгьыл Аԥсынроуп. Сара саӡəыкны сыԥсадгьыл аҿы саԥсуара ныҟəызгар сҭахуп. Ҳажəлар зегьы агəабзиареи агəамчи рзеиӷьасшьоит, ҳ-Аԥсынра ҳагымзааит!", - иҳəеит Нежьаҭ Аргəын.
Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра аветеран, хҩык ахшара раб Нежьаҭ Аргəыни ҳаибашьцəеи рҿаԥхьа ҳхырхəоит, рџьабаазы ҭабуп ҳəа раҳҳəоит!
"Асезон аатуеит ачала, уи адагьы акгьы уазышәарыцар ҟалаӡом. Ашәарах жьҭаара 1 инаркны иалагоит. Зныктәи ашәарыцараан ача ҩажәа еиҳаны иушьыр ҟалаӡом. Раԥхьа ача цәырцуеит Цандрыԥшь, Маҳадыр ҳәа иахьашьҭоу аҭыԥ аҿы, уаҟа ирацәаны иубар улшоит, нас цәыббрамзазы Очамчыра араион ахь иаауеит. Ашәарыцаҩ данҭыҵуа имазароуп хышәҟәык: ашәарыцаратә билеҭ, ашәақь аныҟәгаразы аршаҳаҭга, иара убас алицензиа. Ашәарыцара аԥҟарақәа рықәныҟәаразы ахылаԥшра зду аекологиа аусзуҩцәа роуп. Аха еиҳарак ҳара ҳақәгәыӷуеит ашәарыцаҩцәа рыламыс. Ашәарацыҩ аԥсабара даԥырхагахар иҭахызар уи азы еснагь имоуп алшара, аха ҳара ҳзықәгәыӷуа еиҳарак иламысоуп, мамзар, акы икәа иҭаиҵап егьы - иӡап, еснагь уи узишьҭалом. Иҟоуп есышықәса аԥҟарақәа еилазго, урҭ иаҳа-иаҳа шьҭахьҟа ицоит, аха сынтәа ҳақәгәыӷуеит, аекологцәа рус иаҳа идырџьбарап ҳәа избанзар, хаала измаҳауа ыҟоуп", - еиҭеиҳәеит Кәыҵниа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, хәажәкыра 27 – Sputnik, Амра Амҷԥҳа. Аԥсны атеатр ахь абзиабара аҿыхара иалагеит лҳәеит Жәларбжьаратәи атеатр амш аҽны Sputnik акорреспондент дзыҿцәажәоз атеатрҭҵааҩ Светлана Қорсаиаԥҳа.
"Аҟыбаҩ злоу ауаа шаҳҭаху еиԥш иаҳҭахуп урҭ бзиа рбара зылшо ауаагьы. Аҵыхәтәантәи аамҭазы еиҳа-еиҳа ирацәаҩхо иалагеит атеатр агьама ҳарак абзиабара зкыз ауаа. Ахәаԥшҩи атеатри аинырра роуа иҟалеит. Ҳатеатрқәа зегьы ирымоуп ахәаԥшыҩцәа. Уи угәы шьҭызхуа усуп", — лҳәеит атеатрҭҵааҩ Светлана Қорсаиаԥҳа.
Аҳҭнықалақь аҿы аус руеит атеатрқәа хԥа: Ҷанба ихьӡ зху аԥсуа драматә театр, Искандер ихьӡ зху аурыс драматә театр, аҿар ртеатр. Қәорсаиаԥҳа агәра ганы дыҟоуп дара Аҟәа атеатр иақалақьны аҟаҵара рылшоит ҳәа.
"Аҵыхәтәантәи аамҭазы атеатр азыҟазаашьа аҽаԥсахит. Атеатр еснагь абзиабара ацуп, аха еиуеиԥшым аамҭақәа рзы еиуеиԥшым азыҟазаашьақәа амоуп. Аибашьра ашьҭахьтәи аамҭақәа акыр иуадаҩын. Атеатри акультуреи рҭыԥ ҭацәын", — лҳәоит лара.
Лара иазгәалҭеит ареспубликаҿ арепертуартә театр ацәырҵра.
"Аамҭақәак арепертуартә театр ыҟамызт. Ҳтеатр аспектакльқәа шымҩаԥнагозгьы Жәларбжьаратәи афестивальқәа ишрылахәызгьы ақалақь ахаҭаҿы иӡышхәан, изымхаран. Иахьа атеатртә ԥсҭазаара аҿиара амоуп ҳҳәар ауеит. Ицәырҵит арежиссиорцәа ҿыцқәа, аспектакль ҿыцқәа. Аԥсы ҭалеит аурыс драматә театр", — лҳәеит атеатрҭҵааҩ.
Ицәырҵит апрофессионалтә актиорцәа ҿарацәа.
"Ҳара ҳтетрқәа рҟны традициа ҳасабла еиуеиԥшым абиԥарақәа аамҭак ала асценаҿ еиццәырҵуан. Иахьа, Жәларбжьаратәи атеатр амш аҽны аурыс драматә театр аспктакль "Ахәмарыҩ" аҟны иқәгылоит Шьчукин ихьӡ зху атеатртә институт аушьҭымҭацәа. Уи даара аинтерес аҵоуп. Зегьы шәнасыԥхьоит РУСДРАМ ахь", — лҳәоит лара.
Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы иреиӷьу қәыргыламҭаны аӡбахә лҳәеит Анзор Мықәба ипиеса иалху аспектакль "Қьалашьбеи".
"Анзор Мықәба ипиеса иалхны Шалуа Гыцба иқәиргылаз аспектакль "Қьелешбеи" аҿар ртеатр иреиӷьу қәыргыламҭоуп. Сеигәырӷьоит атеатр аҿиара, аизҳара ахьаиуа", — лҳәеит лара.
Хәажәкыра 27 рзы иазгәарҭоит Жәларбжьаратәи атеатр амш (World Theatre Day). Иара шьаҭаркын 1961 шықәса рзы, Вена, Жәларбжьаратәи атеатр аинститут IX конгресс аҿы.
"Араса атәыла анҭыҵ ианахырго ашәахтә аԥыхуп ҵыԥх аахыижьҭеи. Егьыс араса аҽаҩра 13 нызқь тонна рҟынӡа сынтәа иҟалоит ҳәа ҳазыԥшуп. Уи аҿыхра, аизгара, аҭира иалагахьеит. Араионқәа рҟны араса ахьрыдыркыло еиҿкааны ирымоуп, макьаназы ахә 60 мааҭ рҟынӡа ыҟоуп. Сынтәа аҽаҩра ҵыԥх аасҭа еиҳауп. Иҟоуп араса ахәшәтәра иахьахьӡаз, аҳәынҭқарраҟны аԥара аҟамзаара иахҟьаны ахәшәтәра иахьагхазгьы ыҟоуп. Араса ачымазара акит, ҳахьахьымӡаз. Аҽаҩра иҟоу 60 процент рҟынӡа араса бзиоуп ҳәа адырра ҳамоуп", - иҳәеит Барганџьиа.
Иара иазгәеиҭеит иахьа аҳәынҭқарраҟны азҿлымҳара шыҟоу ақыҭанхамҩа аҿиара азҵаара аганахьала.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sрutnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 7- Sputnik. Адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп даҽа фҩык Аԥсны ауааԥсыра ҳәа аанацҳауеит акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иахьазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 120-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, хәажәкыра 23 - Sputnik. Адгәыр Арӡынба Аԥсны ахада иалхрақәа рҟны аиааира згаз Аслан Бжьаниа идиныҳәалеит. Абри атәы ааицҳауеит Sputnik акорреспондент аҭыԥ аҟнытә.
Арӡынба иазгәеиҭеит заанаҵтәи алҵшәақәа уажәшьҭа ишеилкаау. Иара убасгьы иара идгылаҩцәа иҭабуп ҳәа реиҳәеит, иагьеизгәеиҭеит арҭ алхрақәа Аԥсны аҭоурых аҟны зегьы реиҳа иҭынчны имҩаԥысыз шракәхаз.
Абжьыҭара анхыркәшаха, асааҭ 20:00 инаркны аштабқәа рҟны рхала абжьқәа рԥхьаӡо иалагеит.
Аԥсны ахада иеиҭалхрақәа мҩаԥысит хәажәкыра 22 рзы.
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.


Аҟәатәи алашарбага франциатәи анџьныр Ернест Гуен ихатәыз аилахәыра "Эрнест Гуэн и компания" ишьақәнаргылеит. Гуен сынтәа 130 шықәса зхыҵуа Еифелтәи абааш аԥҵаҩцәа дыруаӡәкуп. Иара дырхыԥхьаӡалоуп XVII-XIX ашәышықәсақәа ирыҵаркуа иреиӷьӡоу 72 францыз ҵарауааи анџьнырцәеи.
Алашарбага аԥҵан Урыстәылатәи аимпериа арра-мшынтә флот аҿаҵала. 1861 шықәса рзы ари анавигациатә ргылара Аҟәаҟа иааган. Зыҳаракыра 34 метра иҩаӡоз абааш хәҭа-хәҭала еизыргон 150 мшы рыҩнуҵҟа. Убри аахыс Еифелтәи абааш "аиашьеиҳаб" амшынуааи аӷбақәеи рымҩа арлашон.
Аҟәатәи алашарбага Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ҟалаанӡа аус ауан.
Иахьа иара аҭагылазаашьа зеиԥшроу атәы жәбар шәылшоит Sputnik афотолентаҿы.
Аҟәатәи алашарбага апроект азырхиан 1861 шықәса рзы. Иара Франциатәи анџьныр Ернест Гуен ихатәыз аилахәыра "Эрнест Гуэн и компания" ишьақәнаргылеит.
Алашарбага аԥҵан Урыстәылатәи аимпериа арра-мшынтә флот аҿаҵала. 1861 шықәса рзы ари анавигациатә ргылара Аҟәаҟа иааган. 34 метра зыҳаракыра ҩаӡоз абааш хәҭа-хәҭала еизыргон 150 мшы рыҩныҵҟа. Алашарбага аҩналарҭаҿы францыз бызшәала иаԥызҵаз анџьныри аилахәыреи рыхьӡ зныԥшуаз аҩыра анырҵеит. Уи иахьа уажәраанӡагьы еиҭакрак амамкәа ишыҟац иаанханы иҟоуп.
Алашарбага аҩнуҵҟа иҟоуп ахыб ахь ухазгало иеикәаҵәиуа амардуан.
Аргылара аҳаракыра 34 метра иҟоуп. Ақәцәахь уназго аҭыџь мардуан 147 ҿаԥҟарсҭа амоуп. Иахьазы амардуан, иара ахыбра ахаҭеиԥш, ажьакца иакны иҟоуп.
Алашарбага ахылаԥшыҩцәа шамахамзар уахь ауаа нарышьҭуам. Аҭыӡқәа ашьшьарақәа рымоуп, адашьма ҭаҳауп, амардуан ҭыԥқәак рҟны иҭабгоуп.
Иахьа Аҟәатәи алашарбага амшынуааи аӷбақәеи рымҩа арлашаразы рхы иадырхәом, аха есыуаха алашара адыркуеит.
Алашарбага ахыбра ианубаалоит Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭақәа.
Алашарбага ахыцәқәаҟынтәи иубоит Аҟәеи Афон Ҿыци. Френель илинза ахархәарала алашарбага аҟынтәи алашара убарҭоуп 30 километра рҟынӡа. Алашарбага ашәахәақәа амшын лаԥшҳәааҟынӡа инаӡоит.
Алашарбага сынтәа 158 шықәса ахыҵуеит. Аҟәатәи алашарбагазы апоезиа ҳарак иаҵанакуаз аамҭақәа ииасит. Ернест Гуен инапкымҭа ссир иаарласны аремонт азутәуп. Ахыбра еиҭашьақәыргылазар, ҩаԥхьа акыр шәышықәса игылазаауеит.
Ҳазҭоу ашықәс жьҭаарамзазы иазгәаҭоуп Аԥсны аҩныҵҟа хәыда-ԥсада ансамбль "Кавказ" агастрольқәа рымҩаԥгара.
Аконцерт иазку ажәабжь шәаԥхьар ҟалоит абра:
Нанҳәа 4 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҟны имҩаԥысит акарантиншьҭахьтәи аамҭазы ансамбль "Кавказ" раԥхьатәи аконцерт.
Адаул асыҩцәа ахәаԥшцәа дыршанхон, рнапы аусушьа, рыццакыратә елементқәа убла хыркуан.
Ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы Арвелод Ҭарба ишиҳәаз ала, апрограмма иалаз акәашарақәа аҿыцрақәа рылагалан.
Аконцерт рбарц иаҭааит ахәаԥшцәа рацәаҩны, аԥсшьаҩцәагьы уахь иналаҵаны.
Акәашацәа рҟазара уаршанхо иҟан.
Аԥсуа жәлар рыкәашарақәа егьырҭ ажәларқәа излареиԥшым рхатәы ҟазшьа, рхатәы ритм, рхатәы еиҿкаашьа рымоуп.
Иқәԥраауа асцена иқәлаз акәашацәа улаԥш рхьымӡо игьежьуан, ишьацәхартәуан.
Аконцерт арыцхә машәыршақә иалхымызт: абри аҽны 26 шықәса раԥхьа имҩаԥысит "Кавказ" раԥхьаӡатәи арепетициа.
Аконцерт аҟны аныҳәатә гәалаҟазаара аԥҵан.
Ахәаԥшцәа рнапеинҟьабжьқәа еихсыӷьуамызт.
"Изларылшои абас ахәмарра, уамашәа избоит!" - лҳәеит аҳәаанырцәынтә ҳтәыла иаҭааз ируаӡәку аконцерт ахәаԥшҩы.
Жәлар рыкәашаратә ансамбль "Кавказ" Кандид Ҭарба ихьӡ ахырҵеит 2017 шықәсазы.
Аҵыхәтәантәи акәашара ашьҭахь ахәаԥшцәа рахь дцәырҵит ансамбль асахьаркыратә напхгаҩы, уи адиректор, "Ахьӡ-Аԥша" аорден 3-тәи аҩаӡара занашьоу, Аԥсны жәлар рартист Арвелод Ҭарба.
Аслан Бжьаниа Аԥсны хадас далхын 2020 шықәса хәажәкырамзазы. Уи аԥхьа имҩаԥган аҿагыларатә акциақәа, цәыббрамзазы имҩаԥгаз алхрақәа рылҵшәақәа иашам ҳәа иазгәаҭан, Рауль Ҳаџьымба инапынҵақәа шьҭеиҵеит.
Хәажәкырамзазы имҩаԥган Аԥсны ахада иеиҭалхрақәа. Аслан Бжьаниа - 53741 бжьы (56,5%) иманы алхрақәа дыриааиуеит, конкурентс диман уаанӡатәи аекономика аминистр Адгәыр Арӡынба.
Аслан Бжьаниа официалла инапынҵақәа рынагӡара далагеит мшаԥымза 23 инакрны, имҩаԥгаз аинугурациа ашьҭахь. Аҭоубашьҭаҵара мҩаԥган ауаа рацәа адымгалакәа, усҟан Аԥсны иалагалаз акоронавируса аламырҵәаразы аԥкрақәа ирхьырԥшны.
Аԥсны ахада ҿыц Аслан Бжьаниа ҭоуба шьҭеиҵеит, аԥыза-министрс дҟаиҵеит Александр Анқәаб, Аиҳабыра аструктура ҿыц шьакәирӷәӷәеит , акоронавирус инадҳәаланы атәылаҿ иалагалаз аҭагылазаашьа ҷыда аԥихит, Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа аркразы иҟоу аԥкрақәа ирыциҵеит, Москваҟа изныкымкәа усутә ныҟәарала дцеит - абарҭқәа зегьы мшышәк ирҭагӡаны.
Ҳаџьымба имаҵура шаанижьуа азы арзаҳал иҩит ажьырныҳәа 12 рзы, хымш раԥхьа излагаз аҿагыларатә акциақәа рышьҭахь, уи аԥхьа аӡбарҭа аӡбамҭа аднакылеит цәыббрамзазы имҩаԥгаз Атәыла ахада иалхрақәа рылҵшәақәа закәандоуп ҳәа.
Афото аҟны: Аслан Бжьаниа ахада иусбарҭа ахыбра аԥхьа.
Хәажәкыра 22 рзы имҩаԥган Атәыла ахада иалхрақәа. Аслан Бжьаниа - 53741 бжьы (56,5%) иманы алхрақәа рҿы даиааиуеит.
Аслан Бжьаниа иҭоубашьҭаҵара ацеремониа мҩаԥысит аҳәаанырцәтәи асасцәа рыда, мшаԥымза 23 рзы, Аҟәа.
Аҭоубашьҭаҵара ашьҭахь ахада инапынҵақәа назыгӡоз Валери Бганба Аслан Бжьаниа инапаҿы ииркит аҳәынҭқарратә мчра асимволқәа – агерб зну амҳәырқәа, абираҟ, алабашьа, аҳәа.
Аслан Бжьаниа Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны Аиааира 75-шықәса ахыҵра апарад далахәын Москва.
Аслан Бжьаниа Аиааира апарад ахь ааԥхьара ииҭеит урыстәылатәи иколлега Владимир Путин.
Урыстәылеи, Аԥсни, Таџьыкисҭани, Молдавиеи, Белоруссиеи рхадацәа Идырым асолдаҭ ибаҟа амҵан ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵеит.
Аԥсны арбџьармчқәа рыдҵаҟаҵаҩ хада Аслан Бжьаниа аполигон Ҵабал имҩаԥысуаз Урыстәылеи Аԥсни рыруаа рҽазыҟаҵарақәа дырҭааит.
Бжьаниа аҽазыҟаҵарақәа рымҩаԥысшьа бзиоуп ҳәа азгәеиҭеит.
Ԥхынгәы 20 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны жәлар рартистка Хьыбла Гьерзмааԥҳа дидикылеит.
Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа Аҟәа еицырдыруа акаҳуажәырҭа "Брехаловка" даҭаауеит лассы-лассы.
Ԥхынгәы 2 рзы Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа официалла атәыла ахадас дҟалеижьҭеи раԥхьатәи апресс-конференциа мҩаԥигеит. Уахь инаԥхьан Аԥсны АИХқәа зегьы. Ҩ-сааҭк инарзынаԥшуа ицоз аицәажәараан Бжьаниа 31 зҵаара рҭак ҟаиҵеит: апандемиеи аекономикеи инадыркны ԥхьаҟатәи аамҭақәа рылацәажәараҟынӡа.
Атәыла ахадеи ажурналистцәеи реиԥылараан еиуеиԥшым ахырхарҭала аинформациа иалацәажәан. Иара убри аан аҭыԥ аман алафгьы.
Аслан Бжьаниа – 1994 шықәса инаркны Аԥсны иҿыцӡоу аҭоурых аҟны ахәбатәи атәыла ахада иоуп.
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, абҵара 20 - Sputnik. Кәыдрытәи аҩхааҿы еиҭах иаарԥшу амцахыҵхырҭақәа рырцәара иаҿуп аҳаирплан-амфибиа. АҶА апресс-маҵзураҿы иазгәарҭеит Ҵабал амца андырцәалак ашьҭахь Ми-8 Аҟәа араион ахь амцарцәаразы инеиуеит ҳәа.
Аҩашаҽны авертолиот Ми-8 Гагра араион аҿы аус ауан, аҳаирплан Бе-200 – Кәыдрытәи аҩхаа Ҵабал ақыҭа иахьаҵанакуа. Абри атәы Sputnik иазеиҭарҳәеит Аԥсны АҶА апресс-маҵзураҿы.
Раԥхьаӡа акәны Аҟәатәи ахыҵырҭаҟны амцакра шыҟалаз АҶА аусзуҩцәа ирбеит абҵара 10 рзы. Ԥсҳәы абылреиқәырхаратә гәыԥ ахатәы мчқәа рыла идырцәарц иаҿын, аха ирылымшеит. Иара убас абнақәа былуан Тҟәарчал, Аҟәа, Гагра, Гәдоуҭа иахьрыҵанакуа ашьхарақәа. Урҭ рхышәа-ҵышәа 11 нызқь гектар рҟынӡа инаӡоит. Абылрақәа ахьыҟалаз еиҳа анеира ахьыцәгьоу аҭыԥқәа рҟноуп, амца арцәара алшоит иҷыдоу авиациа ахархәара заҵәык ала ҳәа алкаа ҟаҵан. Аԥсны АҶА Урыстәыла АҶА ахь адырра ҟарҵеит ацхыраара шырҭаху азы. Абҵара 15 рзы Аԥсныҟа иааит Урыстәыла АҶА авертолиот Ми-8, аԥхьатәи аԥырра мҩаԥнагеит абҵара 16 ашьыжь. Амҽыша амцарцәаратә усқәа аҽрыднакылеит Урыстәылатәи аҳаирплан-амфибиа Бе-200.
Гагратәи ахырхарҭаҿы амца арцәон авертолиот Ми-8, иара шьҭыԥрааит 45-нтә. Кәыдрытәи ахырхарҭаҿы амцарцәара мҩаԥнагон аҳаирплан Бе-200. Урыстәылаа ирыцхраауеит аҭыԥантәи амцарцәаҩцәа.
Иара убас шәаԥхьарп ҟалоит:
Амцарцәаразы Урыстәыла АҶА авиациа ауснагӡатәқәа ирыцнаҵоит
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.


АҞӘА, нанҳәа 13– Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсуа режиссер Инар Нарманиа икиносахьа "Махаз сыхьӡуп" Москватәи акинофестиваль аҿы аиааира агеит. VII зметраж кьаҿу Жәларбжьаратәи акинофестиваль "KONIK Film Festival" Москва имҩаԥысуан нанҳәа 8 —12 рзы.
"Афестиваль, есышықәса Москва имҩаԥысуеит. Ҳара азыҳәа наҳашьҭит хымзҟа раԥхьа аҽалархәразы. Мызкы аҩныҵҟа алкаарақәа мҩаԥыргон. Нас адырра ҳарҭеит акинофестиваль ҳшалахәхо азы", — ҳәа еиҭеиҳәоит арежиссиор Инар Нарманиа.
Нарманиа иазгәеиҭеит афестиваль ишалахәыз Урыстәыла, Франциа, Бельгиа, Хорватиа уҳәа атәылақәа жәпакы. Иара иҳәеит акиносахьа ахәаԥшыҩцәа ишыргәаԥхаз.
"Агәахәара ду сымоуп акиносахьа ахәшьара ду ахьаиуз", — иҳәеит иара.
Сынтәа аконкурстә программа ахәшьара арҭон: акинопродиусер Дмитри Рудовски, акинорежиссер Владимир Фенченко, актриса Иана Поплавскаиа, асахьаҭыхыҩ Едуард Галкин, аоператор Александр Кузнецов. Аконкурстә программа иалахәын 50 фильм.
Михаил Лакрба иновеллақәа ирылху акиносахьа иара убасгьы иалахәхараны иҟоуп Калининград нанҳәа 18 — 20 рзы имҩаԥысраны иҟоу афестиваль "Короче".
Аҟәатәи жәларбжьаратәи акинофестиваль аҟны "Махаз сыхьӡуп" иреиӷьу ҳәа иршьаз аусумҭақәа хԥа ируакын. Ахԥатәи аҭыԥ ааннакылеит.
Аҟәатәи жәларбжьаратәи акинофестиваль мҩаԥысуан мшаԥы 2 — 6 рзы. Иара иалахәын Аԥсны, Урыстәыла, Европа, ИАР, Марокко, Тунис, Кореиа, Иран, Узбекистан, Венгриа.
"Араса атәыла анҭыҵ ианахырго ашәахтә аԥыхуп ҵыԥх аахыижьҭеи. Егьыс араса аҽаҩра 13 нызқь тонна рҟынӡа сынтәа иҟалоит ҳәа ҳазыԥшуп. Уи аҿыхра, аизгара, аҭира иалагахьеит. Араионқәа рҟны араса ахьрыдыркыло еиҿкааны ирымоуп, макьаназы ахә 60 мааҭ рҟынӡа ыҟоуп. Сынтәа аҽаҩра ҵыԥх аасҭа еиҳауп. Иҟоуп араса ахәшәтәра иахьахьӡаз, аҳәынҭқарраҟны аԥара аҟамзаара иахҟьаны ахәшәтәра иахьагхазгьы ыҟоуп. Араса ачымазара акит, ҳахьахьымӡаз. Аҽаҩра иҟоу 60 процент рҟынӡа араса бзиоуп ҳәа адырра ҳамоуп", - иҳәеит Барганџьиа.
Иара иазгәеиҭеит иахьа аҳәынҭқарраҟны азҿлымҳара шыҟоу ақыҭанхамҩа аҿиара азҵаара аганахьала.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sрutnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, нанҳәа 7- Sputnik. Адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп даҽа фҩык Аԥсны ауааԥсыра ҳәа аанацҳауеит акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Иахьазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 40-ҩык апациентцәа.
Иахьазы Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 120-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 37-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, цәыббра 9 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥсны ахада иалхразы аҩбатәи атур аҟны рыбжьы рҭиит 83 883-ҩык (65,98%) ҳәа Sputnik Аԥсны иазеиҭарҳәеит Аԥсны АКХ аҿы.
Заанаҵтәи адыррақәа рыла Алхас Кәыҵниа изы рыбжьы арҭеит 38 742-ҩык алхыҩцәа (46,19%), Рауль Ҳаџьымба изы рыбжьы арҭеит 39 741-ҩык (47, 38%).
Аԥсны АКХ официалла алхрақәа реихшьаала рыланаҳәараны иҟоуп цәыббра 9 рзы.
Аԥсны ахада иалхра аҩбатәи атур мҩаԥысит цәыббра 8 рзы. Еиндаҭлон Рауль Ҳаџьымбеи Алхас Кәыҵниеи.
Аамҭак ала иалырхуан ахада ихаҭыԥуаа – Аслан Барцыци (Рауль Ҳаџьымба) Дмитри Дбари (Алхас Кәыҵниа).
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Алҵшәақәа ахьеихыршьаало: АКХ ахыбра аԥхьа аҭагылазаашьа зеиԥшроу
АҞӘА, нанҳәа 14 - Sputnik. Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә чымазара амазааразы агәаҭара иахысит 235-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә адиагноз COVID-19 рзықәыргылоуп 26-ҩык, ҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Апандемиа ҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 182-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 66-ҩык ргәы бзиахеит, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Абри аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп акоронавирус зцәа иалоу 24-ҩык апациентцәа. Уахыки-ҽнаки рыла ахәышәтәырҭаҟнытә илыҩҩауп згәабзиара ҭышәынтәалахаз ааҩык атәылауааи, урыстәылатәи ахаҿи, ԥсшьаҩык Шәачаҟа диагоуп идиагноз хада ала иҷыдоу амедицинатә цхыраара иҭаразы.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара рымкырц азы ахыхьчаратә ԥҟарақәа ирықәныҟәаларц, асоциалтә дистанциа ркызарц.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, нанҳәа 14 – Sputnik. Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрра аҟазауаа хымш ирықәуп аквадроцикл аҟынтәи Бзыԥ аӡы иагеит ҳәа иршьо атуристка лыԥшаара иаҿуижьҭеи, абри атәы Sputnik иазеиҭеиҳәеит АҶА рминистр ихаҭыԥуаҩ Тигран Делибалтиан.
Иара иажәақәа рыла аԥшаарақәа мҩаԥыслоит аԥҳәызба дрыԥшаанӡа.
"Амшқәа цәгьаханы ақәоура ҟалар аамҭакала ҳаԥшуеит. Макьаназы аԥшаарақәа ирыцаҳҵоит", - иҳәеит иара.
Аԥшаарақәа ирылахәуп Гагреи Гәдоуҭеи араионқәа рымцарцәара-еиқәырхаратә бригадақәеи Аҳәынҭқарратә инспекциа аӡыҵалаҩцәеи. Анеира ахьыуадаҩу аҭыԥқәа рҿы авиациа ахархәара амоуп.
1998 шықәса рзы ииз арԥыси аԥҳәызбеи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа иааит Санкт-Петербургнтә. Аквадроцикл қьырала иргеит.
Аӡиа Риҵахь узго амҩа ажәбатәи акилометр иахьаҵанакуа аҷкәын аԥсҟы импыҵҟьеит, аквадроцикл ааҳәын аӡиас иалаҳаит.
Аҷкәын ибыргәым аахақәа иоуит, аквадроцикл Бзыԥ аҟәараҿы ирбеит.
Аӡӷаб амҩатә машәыр ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы дрымбеит, убри азы аӡаҿы лыԥшаара иалагеит.