Иҟоуп звысра сылымшо аҳәатәы. Хәыта, абас уҳәаргьы азхон, избанзар дыҟамызт даҽаӡәы зыхьӡ мацаралагьы ирдыруаз. Хәыта Џьапуа - адунеитәи акинематоргаф иашьашәалаз актиор, зыԥсҭазаараҿ акомедиа еиԥш адрама мҩаԥысуаз, аха еснагь зхы-зҿы лашоз. Зынӡа дузымдыруа амҩан даауԥыларгьы, асцена иатәу шиакәыз уныруан.
Хәыта Франкьыл-иԥа исиҭахьаз аинтервиуқәа руак аҿы иҳәахьан атеатр ашҟа инеира шыҟалаз. "Ҽнак зны ақалақь агәы салсны сышцоз, аӡәы сықәҿиҭит", - иҳәеит Хәыта. Убри аамҭазы Аԥсны кинок ҭырхуазаарын. Ақалақь иалаз арежиссиор иассистентцәа руаӡәы зԥынҵа агәы ылганы, зсахьа ҭырфаҷа иҟаз ахаҿсахьа аниба, "абар актиор дахьнеиуа" иҳәазаап. Уи акәхеит, ақыҭаҟынтә ақалақь ахь зхатәы мҩа алхра иааз арԥыс иҭырхуаз афильм ахь амассатә сценақәа рылахәхаразы ааԥхьара ирҭеит. Абасала, атеатр зда ихәарҭамыз ауаҩы иԥсҭазаараҿы иаатит ихадаз даҟьак.
Хәыта Франкьыл-иԥа, асовет аамҭазы ашкол иҭаз ахәыҷқәа зегь реиԥш, сара раԥхьаӡа дызбеит аминиатиурақәа ртеатр "Чарирама" иҳаднагалоз арҿиамҭақәа рҿы. Сгәалашәарақәа еизыркәкәаны сцәажәозар, Хәыта Џьапуа атекст имамзаргьы, иара ус асцена даақәларгьы, ицәажәон иԥсабара. Ихы-иҿы ааизыхәхәаны, иԥынҵа ылганы, цәажәарадагьы ахәаԥшҩы дхызхуаз актиорын.
Асовет аамҭазы аԥсуа актиорцәа ирымамызт атәыла анҭыҵ аҽҟьарҭақәа, мамзар Хәыта Џьапуа иреиӷьыз арежиссиорцәа рзы зеиԥшыҟамыз персонажхон. Исҳәарц сылшоит Хәыта Џьапуа заҵәык изы италиатәи арежиссиор Федерико Феллини иперсонажцәа иаарыдҩылоз иакәын ҳәа. Насыԥуп ас еиԥш иҟаз аҟазацәа аамҭак иахьҳацаныз, ҳрыдтәаланы акаҳуажәра азин ахьҳауз, рлаф агьама абара ахьҳалшаз.
Раԥхьаӡа Хәыта Франкьыл-иԥа иааигәаны дызбаратәы алшара соуит 1985-тәи ашықәсқәа рзы. Хәыта усҟан атеатр аҿы аус иуӡомызт, аха арежиссиор Валери Ақаҩба ааԥхьара ииҭоит иқәиргылоз Карло Гольдони икомедиа "Кьоџьаа рҭыӡшәа" аҿы аӡбаҩ Исидоро ироль дыхәмарырц. Акомедиа аԥсшәахь еиҭазгаз сара актриса қәыԥш зласакәыз ала, арепетициақәа срылатәан, актиор иусушьа сахәаԥшыртә алшара сыман.
Акулиса анҭыҵтәи аԥсҭазаара салацәажәозар, исҳәарц сылшоит Хәыта имырхьаакәа ироль аԥштәқәа азиԥшаауан ҳәа. Ишысҳәахьоу еиԥш, Исидоро исахьа аҭыхразы Хәыта ус асценахь ицәырҵра мацара азхон. Ари акомедиа апремьера аныҟаз ахәаԥшцәа еизаз ҵҩа рымамызт, Хәыта Џьапуа дырҩегьых асценахь дцәырҵит ҳәа заҳаз ауаа ныҳәаҵас ирыдыркылеит.
Сықәра иахҟьаны сара сырхааным арежиссиор иаҳасабала Хәыта атеатр аҿы иқәиргылахьаз, аха иалкааны Гарсиа Лорка иҩымҭа "Ишьаарҵәырахаз ачара" иалхны иқәиргылаз аспектакль аӡбахә рҳәоит иахьагьы.
Асценаҿы икомедиатәу хаҿны дшыҟаз еиԥш, аԥсҭазаараҿгьы, амыҟәмабара атәы далацәажәозаргьы, ииҳәоз зегь лафла ихырҷан. Сара ишыздыруа ала, Хәыта Франкьыл-иԥа ивымсит атеатртә хынҭаҩынҭарақәа, уи иахҟьаны 1970-тәи ашықәсқәа рзы иусура аанижьыр акәхеит. Анаҩсан аибашьра иалагаанӡа аус иуан агазеҭ "Аԥсны ҟаԥшь" аредакциаҿы.
Аҳәара сцәыуадаҩуп, избан актиортә ҟазара ала иалагаз Хәыта Џьапуа арежиссурахь дзиасыз, аха иара Анцәа дишеит дактиор хаҭаны. Арежиссиор Виачеслав Аблоҭиа иҭихыз афильм "Напыхьараџь" збахьоу ари агәаанагара дақәшаҳаҭымхарц илшарым. Акадр аҿы Хәыта Џьапуа ашәҟәыҩҩы Фазиль Искандер иааирԥшуа аамҭа дасимволны дыҟоуп, акомедиа ала ихәашьыз уи аамҭа аԥсҭазаара аганқәа ируаку цәыригоит.
Сколонкаҿы хықәкыс исымам ҵҩа змам актиор ирольқәа реиқәыԥхьаӡара, мап, мап, уи зегь аенциклопедиақәа ирнуп, сара еиҭасҳәарц исҭаху аԥсуаа еснагь ҳхьыршәыгәқәа рыхьчара шаҳцәыуадаҩу ауп. Избан асценаҿы аҳра зуаз актиор, арежиссиор 20 шықәса инареиҳаны агазеҭ "Аԥсны" атранспорти ааглыхреи рыҟәшаҿы аусура зиқәашьхаз? Аҟаза ихьчашьа ҳақәшәом азы…
Хәыта Џьапуа аспектакль "Кьоџьаа рҭыӡшәаҿы" рацәак днымхеит, аҳәара сцәыуадаҩуп уи ҵаҵӷәыс иаҵаз - ааԥхьара изҭаз арежиссиори иареи еинымаалоу, ашьыцра злаз ацәгьа рыбжьырҳәаау. Ишысгәалашәо ала, Хәыта ихаҭа иажәа ашьыцра аверсиахь ахы хан.
Абас аибашьра иалагеит, нас уи анеилга еилаҟәыбаса иҟаз ҳаԥсҭаазаара аамҭазы Хәыта Џьапуа аҟазарахь иргьежьразы илыбзоуроу рацәоуп Аԥсны жәлар рартистка Софа Агәмаа. Уи Хәыта дрыдлыԥхьалон иҭылхуаз афильмқәа, иара убас астудентцәа рааӡараҿгьы илагала ҟаларатәы дныҟәеит.
Уажәшьҭа сазааирц сҭахуп хаҭала Хәыта афильм кьаҿ аҿы ицыхәмарразы исымаз аԥышәа хәыҷ ашҟа. Аибашьра шеилгаҵәҟьаз, Софа Агәмааԥҳа зметраж кьаҿу афильмқәа рҭыхра лҽазылкуеит. Уи аҿы финансла ацхыраара лиҭон лыԥшәма амеценат Виктор Џьениа (Абаза). Арежиссиор иаҳасабала дадлыԥхьалеит ателережиссиор Амиран Гамгьиа. Сара усҟан ателехәаԥшраҿы аус зуан.
Ҽнак Амиран ҳусура ауада дааҩналан, дсыҳәеит иҭырхуа афильм "Абасгьы ҟалахьеит" аҿы аҭаца лроль сыхәмарырц. Амиран ишиҳәаз ала, ихәмарраны иҟаз актриса дзаауамызт, дара рҭыхратә гәыԥ рҽырхианы иҟан азы, даҽа аамҭак ахь аиагара рзыфеидамызт, зегь ԥшын амаршруттә такси ҳәа ззырҳәо атранспорт иҭатәаны.
Акино мап ацәызкуада? Миха Лакрба иновелла "Ҩ-шәык" ицәгьамкәа излаздыруаз ала, сақәшаҳаҭхеит аҭаца леишәацәгьа лроль ахәмарра, уи афильм абри ановелла амотив ала иҭырхуан. Амиран аусураҿ саарымихын, абас сгәысҽанӡамкәа Дәрыԥшьҟа акино ахьҭырхуаз сымҩа аатит. Стекст амаршруткаҿы исҵеит.
Амашьына иҭатәаз дрылан Хәыта Џьапуа, убасҟан еилыскааит абхәа ироль иара ишитәыз. Амҩа ҳақәнаҵы схәыцуан, дзеиԥшразар акәузеи исыхәмаруа аԥҳәыс? Хәыта аԥышәа ду иман, сара сагьацәшәеит азныказ ас иаалырҟьаны акино аҿы аҽҭыхра сахьдәықәлаз. Шьҭахьҟа агьежьра азҵаатәы аркын, Софа улымԥыхьашәар, уоулыжьуазма.
Дәрыԥшь ҳнеиаанӡа Хәытеи сареи ҳаицәажәара иаанагеит аидеиа, санхәыҷыз избахьаз, занхәа дықәзмыргылоз аҭаца леишәацәгьа лҟазшьа аасхәар, акино шыбжьысымхуа азы.
Абасала, Дәрыԥшь ақыҭан Быҭәаа рыҩнаҭаҿы акино аҭыхра ҳалагеит. Иареи сареи раԥхьатәи ҳасценақәа дубльк ала иҭырхит, Хәыта ицыхәмарра зынӡа имариазаапгьы сгәахәит. Ус иҟан, избанзар аҟаза ду иуирбомызт иара уара уаҵкыс дшеиҳау, уаҵкыс аҟазареи аԥышәеи рыла дышдуу.
Афильм егьырҭ асценақәа ҭырхуанаҵы, ақыҭауаа Хәыта данырба, афырџьанқәа наидыргало, иқьаф ҟарҵеит, уи аус иаргьы уеизгьы-уеизгьы ицәымӷымызт. Ус Софа арежиссиор изҿылҭит Хәыта дызлахәу аҵыхтәантәи асцена аҭыхрахь диасырц. "Хәыта даанахәар, ҳусқәа ҽеихом, абааԥсы", - лҳәан, ҳаиасит аԥацха аҩнуҵҟа "иазхоуп, сҭаца аринахыс дысмацәажәааит" ҳәа абхәа иахьиҳәо аепизод ашҟа. Хәыта егьа иқьаф ҟаҵаны дыҟазаргьы, дҟазамзи, зныктәи адубль ала иҭыхын, нас, анаҩстәи аныҳәаҿақәа рзы актиор ду имҩа аартын.
Аҩныҟа ҳаныгьежьуаз, ари ахҭыс алаф шахаҳҳәаауаз ҳгьежьит. Хәыта ианихлафаауаз дазгәаауа дауҟахыз, ирҳәоз иацирӷызуан "иахьа ҳалымгар, уаҵәгьы Дәрыԥшьаа рарбаӷьқәа ндырҵәар акәхон" иҳәон. Ари зметраж кьаҿу афильм ахәаԥшцәа гәахәарыла ирыдыркылеит, усҟан азы ари шәалҟьамран.
Убри ашьҭахь, дырҩегьых исқәашьхеит Хәыта ицыхәмарра. Иҭырхит "Абасгьы ҟалахьеит" аҩбатәи ахәҭа. Уаҟа сара аҭаца бзиа лроль сыхәмаруан, уаҟагьы Хәыта Џьапуа имырхьаакәа ихәмарра сыхнахуан.
Аԥсны Жәлар рартист идунеи иԥсахит жьҭаарамза 15, 2012 шықәсазы. Иахьа дыҟазҭгьы, ихыҵуан 90 шықәса. Ибызшәеи иԥсадгьыли дшырзыҟоу аарԥшуа, ҳаицәажәараҿы иҳәахьан: "Станиславски даара бзиа дызбоит, аха сыҩны аҭӡамц аҿы саб Франкьыл ипортрет кыдзарц сҭахуп" хәа.
Абас дыҟан сара сызхааныз Хәыта Џьапуа. Исзымдыруа шаҟа ыҟоузеи.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Ԥхынгәымза амра ашәахәа цаҳә-цаҳәқәа хәыҷы-хәыҷла еихсыӷьуан, ақыҭа мҩа саныланы, счабра ду сҿышьуа саннеиуаз. Уаҳа зылшо иԥсра убеит ҳәа ауп сшыҟоу хҭыс рацәала игәылҭәааз ари амш анҵәамҭазы, аха аҩнынӡа сызгаша сымҩа макьана инымҵәаӡац аҟнытә, ашьыжь еиԥш ашаца-шацаҳәа акәымзаргьы , "уалла" сшьаҿақәа неихго, сҽырӷәӷәаны саауеит. Ӡы-хьшәашәак уажәы исзеицәамхар ҟаларын. Сыцагьы уажәшьҭа ҿаҵақәак азҭасыршәыр цәгьа ишамбо аҟара снардыруеижьҭеи акрааҵуеит, аха аҩнынӡагьы уажәшьҭа рацәак бжьам, иаасычҳап...
Аха сышнеиуаз, сыварахьшәа баҳча ссирк сылаԥш анақәшәа, сгәы иамукәа сааҭгылан, саанаԥшы-ааԥшит. Абаҳчаҿы ашәырҵлақәа рхыԥхьаӡара рацәам, реиҳаракгьы ҵәаҵлақәоуп, аха харантәи икәалыкәаџьо исҿаԥхо аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа уамак ала иԥшӡоуп, ргьамагьы ссирхашт, ҳәарада. Ааигәа-сигәа аӡәгьы сылаԥш иқәшәом уажәазы. Ас иманшәаланы "амомент" соузар, ҩбаҟа ҵәа ҿыхны, наҟ-арахь икны саарыцҳауа, ԥшьаала сымҩа инацысҵар, аҩнынӡа сназгаша "абылтәгьы" соурын, абаҳча аԥшәмагьы уеизгьы-уеизгьы ԥхасҭа дук исҭарым ҳәа азысыӡбан, аамҭа мгакәа аанда снадгылт.
Даараҵәҟьа исгәамԥхаӡеит аҵәаҵлақәа санырзааигәаха сназлаԥшыз ацәыршәагара. Иабаҟоу харантәи сыԥсы злахаз аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа? Ааи, аԥштәхәы аганахьала сыла самжьаӡеит, урҭ ҟаԥшьқәаҵәҟьоуп. Ашәагаагьы ҟәнушьартә иҟам, схы иаҟарақәоуп амахәқәа ырхәаны, ихьанҭыџь-хьанҭыџьӡа, аԥсаҵла ахәмаргақәа реиԥш икнаҳау ашәыр. Аха ари абаҳчаҿы игылоу аҵәаҵлақәа зегьы сара сеиԥш иреилаҳашаз ауаҩы дрыниаанӡа сынтәатәи рҽаҩра зегьы хьӡыда-цәада иҿабаазаап, иагьа уҽазушәаргьы, афаразы имаҭәахәу ҵәа цырак узрылԥшаауам. Убри аангьы абаҳча анапы агуп сҳәар – гәнаҳарахоит: аҵа цқьаӡа ирхуп, амахәқәа ишахәҭоу еиԥш еилыхуп. Аха уи зегьы змаҭәахәгәышьоузеи, зегьы ззыҟаҵаз аҵыхәтәантәи алҵшәа ахархәара маиузар, аџьабаа абзабаа ацымлазар, ихәарҭаны изыҟамлазар ауаҩы изы? Аԥшәма ихаҭа аҵәафара уамак дамеилаҳазаргьы, игәылацәа ирзишар амурыз… Аҵәыуашьа ззымдыруаз ихы ԥиҽуан аума ари иахьӡу, мамзаргьы ау дымлаҟәит, акьаҿ днамӡеит акәу? Мап, арҭ ахшыҩҵакқәа уажәы сызлаԥшыз апылҳаҭра ианымаалошәа збоит. Абаҳча зҵазкуа анхарҭа злақьаԥҭоу ала, еиҳа ииашахоит ала цәгьа иаргьы иафомызт, даҽакгьы ианаҭомызт ҳәа ари ахҭыс аҟазшьарба азыҟаҳҵар.
Ԥыҭраамҭак санынаԥшааԥш, сыкәша-мыкәша избоз зегьы хшыҩзышьҭра анрысҭа, аԥшәма ари аҩнаҿы уаҳа дышнымхоз аҟара еилсыргеит азоуп ақьаԥҭа ҳәа зысҳәазгьы. Избан акәзар кәыркәа шоуразы ақыҭаҟны ашәқәеи аԥенџьырқәеи ыҵарбаҟа иаркны аӡәы дтәап ҳәа сгәы иаанагом, ауаҩы ихы даӷамзар, мамзаргьы аҩнуҵҟа аҳауа рхьшәашәага изыҩнагыламзар. Аха аԥенџьырқәа акы-ҩба ҭаԥсаны излаҟоу ала ари аҩны зыӡбахә сымоу ахархәага амоуп ҳәа аҳәара даараӡа исцәыуадаҩуп. Сгәанала, алкаа ҟаҵоуп – аԥшәма инхарҭа ҭыԥ иԥсаххьеит.
Уи зегьы еилкаауп, аҭагылазаашьақәа зегьы еиԥшӡам, аԥшәма иҩны ныжьны ицара мзызс иамоу здыруада… Аха ирхароузеи аҵәақәа? Избан урҭ ҿабаанӡа даҽа џьоукы изырҿаҵахәымхаз? Аԥшәма дкаҷбеизар? Иҟазшьа бааԥсызар? Уи ишәиира иацәшәаны акәзар егьырҭгьы ашәыр уажәраанӡа изакьымсыз? Аха даҽа ганкахьалагьы, зхы иамыхәо даҽаӡәгьы дызихәом аҟнытә, ара уеизгьы-уеизгьы иџьашьатәу ҳәа акгьы ыҟам, сгәанала. Издыруада ус акәымзаргьы, сгәы сажьозаргьы… Издыруада…
Ашәыр ҳҳәеит ҳәа, ауаҩгьы ари аҩыза ахаҿыҩбара ицәтәымӡам. Иаҳҳәап, иҟамлалои убасгьы, харантәи ауаҩы дыԥшӡазшәа анубо, аха иааигәаны данудырлакь дшеиӷрабаау анеилукаауа. Иҟалалоит даҽакалагьы: изаҭәаумшьо аҳәак иҟәнуп ҳәа шырҳәо еиԥш, еиҳа узқәымгәыӷуа ауаҩы, уара еиҳа ацхыраара ануҭаху аамҭазы инапы узырханы уанышьҭихуа. Аҭагылазаашьа ауп аус злоу, иароуп ҳсабрадақәа ҳҿыхны ҳхаҿра иаша алашарахь ицәырызго. Усҟан ҵакы амаӡам ауаҩы иҭеиҭыԥш, "дҟаԥшьу", "деиқәаҵәоу" мамзаргьы "дцәышу". Аҵакы змоу агәаҭа заҵәык акәхоит...
Ус, схәыцуа сышгылаз, исызгәамҭакәа ҷкәына хәыҷык даасыдгылеит. Даара исцәымыӷхеит, аиашазы. Иҟамлои ари абаҳча аԥшәма иара ихаҭа иакәзар? Аха, мап... Аҷкәын саниабадыр, маҷк ҳанааицәажәа, игәрагара сырҳазар акәхап, абаҳча аԥшәма изкны иидыруаз аинформациа ансыцеиҩиша, уаанӡатәи сгәаанагарақәа шьақәырӷәӷәахеит. Иара иажәақәа рыла, аԥшәма ақалақь аҟны дынхоит, зны-зынла даалоит арахь, иабацәа рџьынџь ахь. Ари абаҳча иара инапала иааӡеит, аха иаҿало ашәыр аӡәы дакьысыр иуам, даара аҭыӡшәа алихуеит. Убри аҟнытә агәыла хәыҷқәа аԥшәма аҩны дшыҟам шырдыруагьы, аҵәақәа рҿыхра рзыгәаӷьуам, еиликаар ҳәа ишәоит. Абри акәзаап ара иҟаланы иҟоу...
Ахәыцрақәа уанрылоу хәарҭазар акәхап... Маҷ-маҷ зыҟаҵара салагаз алкаақәа шиашаз еилыскааит... Аха уажәазы шьоукы рҵәабаақәа срықәӡыргьы уамак исҭахымызт аҟнытә, ԥшьаала сымҩа сназыхынҳәит. Сышӡышац сӡышуеит, сыцагьы шышәаҳәац ишәаҳәоит, аха уи уажәшьҭа хырҩа асҭаӡом, сзызхәыцуа анҭ аҵәабаақәа роуп. Сгәыӷуеит, ҽааны урҭ даҽа лахьынҵак рзыԥшуп ҳәа...
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Нанду Ҷаҷа Габлиаԥҳа лажәабжьқәа ирлас-ырлас еиҭасҳәалоит санҵамҭақәа рҿы, уи лыбзоурала сжәар иалоуп иахьа имаҷны ахархәара змоу аԥсуа лексика, иара убас, зегь реиҳа ихадоу, ажәаԥҟақәа - "Ҿыц ибеиахаз уас анцәа дсыумҭан", "Абгадуқәа ԥсын, абгассақәа гылеит", уҳәа иаацәырылгалон лара лдунеидкылашьа аазырԥшуаз лажәақәа. Нанду аҵара лымамызт, аха лажәа ԥҟан, илдыруаз ажәытә жәабжьқәа рацәан. Исымоу алшара схы иархәаны, нанду лразҟы иадҳәалоу нҵамҭа кьаҿк шәыдызгалоит, аԥхьаҩцәа шәхаҵкы. Даара зуал сыду санду, ԥсаҭа шкәакәа, лгәалашәара адунеи саннаҵы исыцзаауеит.
Санду деибан, ҩыџьа лашьцәеи лареи зааӡоз лаб иашьа Мҭы иакәын. Иаргьы хҩык ахшара драбын. Инхон дара Тамшь ақыҭан. Лара ишылгәалашәоз ала, рыҩны даара анеиааи ыҟан.
Асасцәа инеиуаз дрылан хаҵа ԥшӡак, "дад, Ҷаҷа, снапы сбырӡәӡәар" иҳәон уи ахаҵа, Мҭы иԥшәмаԥҳәыс Тадгәыгә аишәа анлырхиалакгьы. Ҷаҷа хәыҷы, ишылдыруаз ала, уи ахаҵа еибашьра дцаны даахьан. Деилаҳәан иара еснагь ԥсыуа маҭәала, игәы икыдын аџьарқәа ԥшьба.
Ҷаҷа илызҳаит, лҭәымҭа дааҭагылеит. Зеижәҟа шықәса анылхыҵуаз, нанду ԥсрак ахь дылгеит Тадгәыгә, убри алагьы раԥхьаӡа акәны аџьар даарылагылеит. Ауаа рахь деиҿкааны дцәырҵырц азы, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы лзылӡахит. Усҟан аԥсрақәа рахь уи еиуаз акәын иршәырҵоз. Абраҟа Ҷаҷа игәалҭеит рыҩны инеиуаз, згәы аџьарқәа кыдыз ахаҵа акалашәа дышлыхәаԥшыз...
Самырзаҟантәи Гогьиак машәырла Коӷониа Кәаҵиа дишьит, уи Акоӷониа иҭынхаз иҷкәын хәыҷ иангьы дыԥсхьан азы, деибахеит, иаб иашьцәа Манчеи Ҭемрази роуп изгәакьаӡаны инхаз, дара аҭаацәара иаламызт. Машәырла иҟалаз ауаҩшьра ашьҭахь, ауаа ныбжьалан, аиӷара аанкылазарц азы а-Гогьиақәа хәдықәҵара ҟарҵеит Ҟача хәыҷы изҳаанӡа иааӡара рхахьы ишырго азы.
Аӡәы иџьеишьаргьы ҟалап уажәы ари аҩыза ажәабжь, аха ажәытәан аҟазара злаз абжьаҟазаҩцәа рыла аиӷара ааныркылон абас. Ҟача дзааӡоз аҵарагьы идырҵеит, х-класск Қәҭешьтәи аҵараиурҭа далдыргеит.
Ҽнак зны, адәаҿы дызцыхәмаруаз ҷкәынаки иареи ргәы ааибаган, "уаб дызшьыз роуп уара узааӡо" ҳәа илымҳа иааҭасит Ҟача. Аԥшәмаԥҳәыс дшихьынҳалаз, 14 шықәса иреиҳамыз Ҟача шьапыла амҩа инаныршәланы Кәтолҟа ихы ирхеит…
Ҟача Коӷониа даныҩеидас, "Аԥсуаа рышәк" даланы хатәгәаԥхарала еибашьра дцеит, уи ашәк далан иаб иашьа Ҭемразгьы, иара убас кәтолаа жәаҩык рҟынӡа.
Ирҳәоит иара дҽыбӷаҟазан, иара убас дкәашон ссиршәа ҳәа. Аҳәара уадаҩуп, избан усҟан 26 шықәса зхыҵуаз арԥыс иқәыԥшра ишәарҭараз амҩахь изирхаз. Дцеит иара хатәгәаԥхарала раԥхьатәи ааԥхьара аныҟалаз ҽаҩраҭагалан 1914 шықәсазы. Хьыӡрацаран, даара ихаҵа усын ҳәа ишьозар акәхарын, зҽи зкәадыри еибыҭаны аимператор Николаи II изыҳәан еибашьра идәықәлаз кәтолтәи арԥыс...
Ҷаҷа дышқәыԥшыз ашьҭазааҩцәа лоуа далагеит. Усҟантәи аамҭазы иахьеиԥш аинтернет ала еибадыруамызт, уи иазыркуан ақьаӷьариацәа. Аҭыԥҳа лҭаацәа ауаҩы дырнырҵон рыӡӷаб дшыргәаԥхо азы, аҵыхәтәантәи ажәа змазгьы аиҳабацәа ракәын. Ҷаҷа ажәа лнызҵоз рхи рҵыхәеи уамак игәаԥхомызт лаб иашьа Мҭы. Иара диҭахын зыхьӡ, зыжәла нагаз амаҳә.
Раԥхьаӡа акәны аџьар рахь ицәырыргаз, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы зшәыз Ҷаҷа дшеицгәарҭоз лдыруан Тадгәыгә, убри аҟынтә деиҿкааны дцәырылгарц лҭахын. Аԥсраҿы аџьар еилагылан. Зыҵкы ԥшӡа зышәҵаны уахь инаргаз Ҷаҷа игәалҭеит иҵәыуаны иаақәҵыз ахаҵа ицәҩабжьаз аблақәа шлыхәаԥшуаз… Урҭ аблақәа лара дхәыҷаахыс илдыруан...
Черкессктәи аҽцәа рполк аибашьҩы Ҟача иаразнак агәымшәара ааирԥшит. Иццышәыз иҽы дақәтәаны аибашьра адәаҿы джәылон. Гьаргь иџьар lV аҩаӡара иоуит жәабранмза 1915 шықәса рзы ақалақь Станиславов ахақәиҭтәразы. Анаҩстәи Гьаргь иџьар lll аҩаӡара кәтолтәи аибашьҩы ианаршьеит ԥшыхәра аӷа имаӡақәа ҭҵааны аагаразы дахьцаз, "амацәаз дызҭаркыз" дҭыҵны, идҵа нагӡаны дахьааз азы...
Аибашьраҿы игәымшәара ахьазгәарҭоз акыр игәы шьҭнахны, анаҩстәи ажәыларақәа дрызцон. 1915 шықәса ҽаҩраҭагалантәи ажәыларақәа рзы Ҟача ианаршьоит Гьаргь иџьар II аҩаӡара. Анаҩсан, Королиово ақыҭаҿы, 1915 шықәса рашәамзазы ԥшыхәра дцаны аӷацәа рхырӷәӷәарҭа ықәхны, 5-ҩык анемсаа тҟәаны иахьааигаз азы Ҟача Коӷониа даԥсахоит Гьаргь иџьар I аҩаӡара.
Абасала, "Аԥсуаа рышәк" афырхаҵа 1916 шықәса рнаҩсан дгьежит иқыҭахь аҭынч ԥсҭазаара дазыхынҳәырц.
Ҟача иҽааилеиҳәан, икәымжәы, икаба, иара убас игәы зыздууз иџьарқәа иаԥхьа инаҭаны дынҽыжәлеит. "Уара шьҭа ухәыҷӡам, аџьар унарылаԥш, иудыруеи, уразҟы убаргьы", - ҳәа наиқәҿылҭит иҭынхаз ԥҳәыск. Аԥсраҿы дҵәыуаны данықәҵ, ацәҩабжьа ԥштәы змаз ибла ҵарқәа лықәшәеит дхәыҷаахыс иидыруаз иҩыза Мҭы Габлиа иашьа иԥҳа Ҷаҷа. Ҟача имбацызт уи уаанӡа аџьар дрылагыланы, убри аҟынтә, дышҭыԥҳахаз, насгьы ишылԥшныз аагәеиҭеит. Уи акәхеит, аҩныҟа даныгьежь ашьҭахь, Мҭы Габлиа ауаҩы дизишьҭит "уашьа иԥҳа Коӷониа Ҟача ажәа лниҵоит" ҳәа еиҭеиҳәарц.
15 шықәса рыла Ҷаҷа дышлеиҳабызгьы, Мҭы дақәшаҳаҭхеит Ҟача иуахара. Егьырҭ илеиҽырбоз рызҵаатәы нықәганы, Ҷаҷа хаҵа дрышьҭит.
"Сҵәыуон хаҵа санцоз, сара усҟан сзызхәыцуаз даҽаӡәын, аха саб иашьа "уи ҳара дҳақәнагам" ҳәа иааҿахиҵәеит лҳәалон нанду, лхаҵацашьа аалгәалашәо. Ажәытә ҵасқәа рыла, иҟан аибагара зыбжьаз, еишьашәалаз ажәлақәа. Нанду лаб иаҳәшьа Мариа Габлиаԥҳагьы Коӷониа Абас диман, ларгьы иргәаԥханы Коӷониаа дрырҭеит лҭынхацәа.
Хҩык аԥацәа рхылҵит Ҟачеи Ҷаҷеи. Ахәыҷқәа рааӡара ада гәырҩа рымамкәа иҟан, Ҟача аҵара змаз иаҳасабала, аусҳәарҭаҿы аус иуан.
Ҽнак, ԥсшьарамшк азы, рашҭа иааҭалеит ақыҭа анапхгара ирхаҭарнакыз џьоукы. "Аиҳабыра уԥхьоит, уаалароуп" анырҳәа, гәҩара ҟамҵакәа дрыцны ашҭа аанижьит Актәи аибашьра ду афырхаҵа. Даҽа ҩбаҟа сааҭ рышьҭахь, ахаан нанду илымбацыз џьоукы аакылсын, аҩны еимырдан, Ҟача иҳәаҭҳақәа ргеит. Лара дахьӡеит иџьарқәа рыԥхьакра. Хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, дзыхдырҟьаз изымдырӡо.
Дхынҳәит иара иқәра аҵкыс акыр еиҳаны изхыҵуа еиԥш ихы шлаӷәӷәаӡа. Нанду гәҩарас илымаз ауаҩы дшьыц бааԥсын лҳәон.
"Дшьыцуан азы шәабду дирӡырц иӡбеит", - уажәы-уажәы еиҭалҳәалон лара. Ҷаҷа акыр илеиҳабыз Ҟача данирҭоз лылаӷырӡқәа леиуазаргьы, ашьҭахь, ианеишьцыла, ифырхаҵара зырԥшӡоз ицыз аԥхарра деилаҳауа дааҟалеит. Еснагь иӡбахә бзианы илҳәон, зегь ҳааилатәаны лҳәатәы аныхлыртлоз.
1934 шықәсазы Ҟача ахгара иқәырҵаз дацәынханы дааит. "Ахамаԥагьареи агәымшәареи зыԥсабараҿы аҳра ауаз гәаныла изыхгомызт дзыниаз азалымдара, - даақәыԥсычҳауан Ҷаҷа, урҭ ашықәс хьанҭақәа лгәаларшәо. - "Аиҳабыра уԥхьоит" ҳәа дыдмырҩашьазҭгьы, ахаан иҽриҭомызт урҭ иашҭа иҭалаз ақыҭа чынуаа", - иазгәалҭон лара.
1942 шықәсазы Аџьынџьтәылатәи аибашьра Ду ашыкьымҭазы Кәтол ақыҭан анышә дамардон Николаи II ихаан хатәгәаԥхарала урыстәылатәи акаршәрақәа рҿы анемсаа зырхуаз Коӷониа Ҟача Кәаҵиа-иԥа.
Деибаны дынхеит 30 шықәса ирҭагылаз Ҷаҷа, хҩык лыхшара лыманы. Аԥсҭазаара аҭагәҭасра акыр дкыднаҟьазаргьы, аԥҳәыс еиба илылшеит аџьынџь аиқәырхара.
Сара зны-зынла илысҭоз азҵаара "избан бара аҩбатәи аҭаацәара заԥылымҵаз" нанду абас аҭак ҟалҵон: "Ҳаӷоу ибааит, нан, Ҟача Коӷониа иԥҳәыс хаҵа дцеит ҳәа". Убасҟак ҳаҭыр ақәылҵон иара ихьӡ, убри лыԥсы ҭанаҵы ишьҭыхны илкын.
Нанду дызланагалаз аҩнаҭаҿы абиԥарақәа иахьанӡа ирызҳауазар, лара дызлыҵыз, акыр инагаз Мҭы Габлиа иашҭа иахьа иҭацәуп. Ҳара ҳаб ианшьцәа бзиа иаҳбон. Сара сызхааныз инханы иҟаз санду лашьа Ӷәыӷә заҵәык иакәын. Иара ахшара димамызт. Санду лашьа гәакьа Гәадӷа дышқәыԥшӡаз дыԥсит.
Иара диҭынхеит аԥҳа заҵәы. Иааигаз аԥҳәыс Мери Емхааԥҳа дынцәахшан. Нанду еиҭалҳәон, Гәадӷа ԥҳәыс данааига, аҭаца лыԥшӡара зегь шаршанхаз.
"Алаԥш лаахан, Мери ԥшӡа дахьыкҿагылаз дынхьыдышьшьит", - илгәалалыршәалон нанду.
Лыԥсы ҭанаҵы, лашьа Гәадӷа дылнықәуан нанду. Мҭы иҷкәынгьы дышқәыԥшыз идунеи иԥсахт, иҭынхаз ҩыџьа аԥҳацәа роуп.
Ирҳәоит, Габлиа Мҭы дызқәынхоз адгьыл ашәи ацын ҳәа, избанзар ахацәа араҟа ианахаӡомызт… Инханы иҟаз санду лашьа заҵә Ӷәыӷә идунеи иԥсахт аибашьра ҟалаанӡа, аӡәгьы диҭнымхаӡакәа.
Аибашьра ааилгазар, сымнеицызт саб ианшьцәа ахьынхоз. Сара издыруан уа уаҩытәҩыса дахымлеижьҭеи акыр шҵуаз, ашҭа иҭагылаз Мҭы икәасқьеи ашьҭахь идыргылаз амаҵурҭеи ҳара ҳаибашьра ишыццышәнатәыз. Анцәа изигәаԥхаз здырхуада, аха ауаа нагақәа ззырҳәоз рынхарҭа қьаԥҭахеит.
Аабыкьа сҩыза Саида Жьиԥҳа лмашьына ҳақәтәаны ҳныбжьалеит Тамшь Габлиаа ргәарабжьара.
Ана-ара ауаа нхоит, аха Мҭы Габлиа иҩны аԥсҭазаара анубаалом. Сгәы хьу-хьууа саншьцәа дуқәа иқьаԥҭахаз ргәараҭа снықәыԥшны сгьежьит, санхәыҷыз сахьыԥхьоз акәасқьа ду ала аҭаԥшра ахьысқәашьымхаз азы зӷьара уадаҩу хьаак сыцны…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 14 - Sputnik, Ренат Ԥачалиа. Аԥсны АКХ ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа Sputnik иазеиҭеиҳәеит иалырхыз адепутатцәа рнапынҵақәа рахь ииасыр анрылшо атәы.
Ацентртә алхратә комиссиаҿы абжьыҭара ашьҭахь бжьымш рыҩныҵҟала адепутатцәа ашәҟәы иҭарыҩуеит. Ашәҟәҭаҩра ашьҭахь адепутатцәа Аԥсны АКХ аӡбамҭаҟынтә алҩаа роуеит. Уи Апарламент ахь инаргоит. Уа имҩаԥгахоит иалху адепутатцәа азинԥҵаратә усбарҭа аилазаара ралаҵара апроцедура.
"Бзыԥҭатәи алхырҭатә ҭыԥ хадаҟны иҟалараны иҟоу аиҭалхра егьырҭ адепутатцәа русура анырра анаҭом", - ҳәа иҳәеит Гогьиа.
Гогьиа иҳәеит аус зуа азакәанԥҵара инақәыршәаны, Бзыԥҭатәи алхырҭатә ҭыԥ хада № 10 аҿы аиҭалхрақәа шымҩаԥысуа. Ҩымчыбжь рыҩныҵҟала АКХ алхрақәа ррыцхә шьақәнаргылоит.
Оҭҳаратәи ҭыԥ хадаҿы иалху Алмасхан Барцыц иҳәеит алхрақәа аиҩызаратә ҟазшьа рыманы имҩаԥган ҳәа.
"Алхраԥхьатә кампаниа зегьы соппоненти сареи еиҩызарыла имҩаԥаагеит. Аихшьаалақәа аныҟаҵаха Робестан Габлиа сиааира сыдиныҳәалеит, ақәҿиарақәа сзеиӷьеишьеит", - ҳәа иҳәеит иара.
Адепутат иҳәеит апандемиа инадҳәаланы Аԥсны ауааԥсыра ақыҭанхамҩахь ихьаԥшит, ари агәыгәҭажьра ҟалом ҳәа. Барцыц иажәақәа рыла, Апарламент аҿы ақыҭанхамҩа аусхк иацхраауа апроектқәа адгылара риҭалоит.
Кындыӷтәи ҭыԥ хадаҿы иалырхыз Гарри Кокаиа иҳәеит ари аокруг аҿы егьырҭ ирҿырԥшны ауаа рнеира рекордтәын ҳәа. Иара изы зыбжьы зҭииз зегьы ҭабуп ҳәа реиҳәеит.
"Очамчыра идепрессиву раионуп ҳәа иԥхьаӡоуп, аха скомандеи сареи иаҳҭахуп иааҳарԥшырц араион иамоу алшара дуқәа", - ҳәа иҳәеит адепутат.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, абҵара 25 - Sputnik. Папа Римтәи Франциск, визитла Иапониа иаҭоу, атәыла аҳҭнықалақь аҿы аимператор Нарухито диԥылеит. Аиԥылара 20 минуҭ ицон ҳәа аанацҳауеит РИА Новости, ателеканал NHK адыррақәа шьаҭас иганы.
Нарухито Иапониа аимператорс дҟалеит 2019 шықәса лаҵара 1 азы. Уаанӡа императорс иҟаз иара иаб Акихито иакәын.
1984 шықәса рзы Нарухито Ватикан иҟазаараан усҟантәи Папа Римтәи Иоанн Павел Аҩбатәи дидикылеит.
Апонтифик иара убасгьы диԥылараны дыҟоуп аԥыза-министр Синдзо Абе.
Апонтифик Амра ахьгыло атәыла раԥхьаӡа акәны даҭааит. Уаанӡа, акатоликцәа рхада Иапониа даҭан 38 шықәса раԥхьа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6 509-ҩык COVID-19 рыдырбалеит ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы Москва аоперативтә штаб.
Авирус зыдбалаз рҟынтәи 27,3% аклиникатә ҟазшьа рныԥшуамызт. Уахыки-ҽнаки рыла рыԥсҭазаара иалҵит 176-ҩык, ргәы бзиахеит 8 805-ҩык.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 707 301-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 481 316 -ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 843-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, ҩыџьа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Џьонс Хопкинс ихьӡ зху ауниверситет адыррақәа рыла, адунеи аҿы COVID-19 змоу рхыԥхьаӡара 12 миллион иахысхьеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, ԥхынгәы 9 - Sputnik. Ес-иааиуа ахәышықәса аҳауа градуск иадамзаргьы ишьҭыҵуеит аиндустри аамҭа иаҵанакуа 1850-1900 ашықәсқәа ирҿырԥшны ҳәа аҳәоит Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаара аҳауатә зыԥхьагәаҭара адыррақәа.
Уи адагьы иазгәарҭоит шықәсык ашьҭахь аҳауа 1,5°С ишьҭыҵыр шалшо. Аҟазауаа рдыррақәа рыла, аҵыхәтәантәи ахәышықәса реиҳа ишоураз шықәсқәоуп.
Адунеизегьтәи аҳауагәаҭаратә еиҿкаараҿ агәра ганы иҟоуп аҭҵаарадырра аҳауа аԥсахразы парижтәи аиқәшаҳаҭра ахықәкқәа рынагӡаразы аусдҵақәа шықәыргылахо – аиндустриаамҭа иаҿырԥшны ҳазҭоу ашәышықәсазы аҳауа 2°С еиҵатәызарци 1,5°С аҳауашьҭыҵра аԥкыра аҭарази.
Аметеорологиатә зыԥхьагәаҭарахь иаҵаркхом COVID-19 апандемиа иахҟьаз агазқәеи аерозольқәеи аҳауа ралалара. CO2 атмосфераҿ акраамҭа аҟазаара ашоура ашьҭыҵра мзызны иамоуп. Уи аҳауа амԥсахырцгьы алшом.
Аиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ хада Петтери Таалас иазгәеиҭеит COVID-19 адунеитә економика иҵоурам анырра шанаҭазгьы, аҳәынҭқаррақәа рхы иадырхәароуп апандемиашьҭахьтәи аиҭашьақәыларазы ауснагӡатәқәа рымҩаԥгара ҳәа.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь ԥхынгәы 12 рзы алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҿы: Кындыӷтәи, Гәдоуҭатәи, Бзыԥтәи, Оҭҳаратәи. Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 аҟынтә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Ҭамаз Леибеи Ҭемыр Беиеи.
"Ажәабатәи алхырҭатә ҭыԥ хадаҿы ашәҟәы иҭагалоуп алхыҩцәа 5-нызықьҩык инареиҳаны. Ҳокруг аҿы иҟоуп алхырҭатә ҭыԥқәа хәба. Алхыҩцәа рсиақәа зегьы кнаҳауп, ачымазаҩцәа рҟнытә арзаҳалқәа адкылара ҳалагахьеит. Ҳкомиссиа ахадацәа зегьы рҭыԥқәа рҿы иҟоуп. Асабша асиақәа еиҭагәаҭахоит, ари аамҭа иалагӡаны аиҭакрақәа ҟалазар урҭ ашәҟәы иҭаҳгалоит, иара убасгьы ианыхтәу дҟаларгьы уи аусгьы нагӡахоит", - ҳәа еиҭалҳәеит Кәакәасқьырԥҳа.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Хәаԥ ақыҭан инхо, жәлар рарҳәага рыҟаҵара иазҟазоу Уасил Арухаа арадио Sputnik Аԥсны иазеиҭеиҳәеит иус имаздар зҭаху ауаа дышрышьҭоу.
Уажәшьҭа ҩымз инареиҳаны иҵуеит акоронавирус алаҵәара ашәарҭара ахьыҟоу азы Аԥсны аԥкрақәа алагалоуижьҭеи.
Абри азы аусԥҟа инапы аҵаиҩит Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада Аслан Бжьаниа ахәаша, лаҵара 29 рзы.
Аԥсны аҳҭнықалақь агәаны абҵара 22, 2019 шықәсазы иҟалаз ацәгьоура иахҟьаны хҩык ауааԥсыра рыԥсҭазаара иалҵит, урҭ рхыԥхьаӡараҿы ақьафурҭа аусзуҩ дыҟан.
Иахьазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп 11-ҩык апациентцәа акоронавирустә инфекциа рыманы.
Мшаԥы 22 рзы араион ахадараҟынтә ихы дақәиҭтәын Геннади Ҵәыџьба, уи ишьҭахь аамҭала иара инапынҵақәа наигӡон Михаил Агрба.
АКХ аҿы аҽҭаҩразы аԥшьгаратә гәыԥ еизнагароуп 200 - 250 напынҵамҭа. Аполитикатә партиа АКХ аҿы иҭарыҩуеит, нас уи аизара ду аҿы депутатс иқәнаргыло икандидатуразы аӡбара аднакылоит. Далхуп ҳәа дыԥхьаӡоуп абжьыҭираан еиҳа абжьы зауз акандидат.
Аԥсны Апарламент ахь алхрақәа ҟалоит ԥхынгәы 12 рзы Гәдоуҭатәи алхырҭатә ҭыԥ хада №18, Кындыӷтәи алхырҭатә ҭыԥ хада №31, Бзыбтәи алхырҭатә ҭыԥ хада №10, Оҭҳаратәи алхырҭатә ҭыԥ хада №14 рҿы.
Жәшықәса раԥхьа идунеи иԥсахит Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Багаԥшь. Иара ихатәы хьчаҩы Рустам Шларба арадио Sputnik аефир аҿы Сергеи Багаԥшь идҳәалоу игәалашәарақәа ртәы еиҭеиҳәеит.
Уаанӡа, лаҵара 12 рзы ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩыс дҟаҵан афинансқәа рминистр Џьансыхә Нанба.
Аԥсны аҩбатәи ахада Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь иԥсҭазаара далҵижьҭеи иахьа иҵит жәшықәса. Уи игәалашәара аҳаҭыразы ишәыдаагалоит Sputnik аколумнист Светлана Ладариаԥҳа изылкыз анҵамҭа.
Аӷба сынтәа амаршрут Шәача – Новороссииск – Иалта - Севастополь – Шәача иацларан иҟан Аԥсынгьы. Алаинер "Князь Владимир" Аҟәатәи абаӷәаза лаҵарамза алагамҭаз иҭаларан иҟан.
Тҟәарчал араион ахада Исидор Дочиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит иаха ақалақь аҿы иҟаз амшцәгьа иҟанаҵаз аԥхасҭа атәы.
Иахьатәи аамҭазы Урыстәыла иахьаҵанакуа 387 623-ҩык акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит арегионқәа 85 рыҟны.
Аԥсны аӡбаҩцәа рхеилак АИХқәа рҿы акьыԥхьразы инарышьҭит аӡбаҩцәеи урҭ рҭаацәарақәа рхаҭарнакцәеи рхашәалеи рмазареи рзы адыррақәа 2019 шықәса ԥхынҷкәын 31 рызтәи арыцхә ала.
Аԥсны Аҳәынҭқарратә ахьчаратә маҵзура аусзуҩцәа рганахьала агәҩара ыҟоуп Аҟәа Араион ҿыц, Картозиа имҩаҿ игылоу аҩнеихагылаҟны лаҵара 11 рзы иԥшааз абџьар закәаншьаҭада иҵәахны ирыман ҳәа.
Аԥсны Абыргцәа рхеилак ахантәаҩы инапынҵақәа назыгӡо, Очамчыра араион абыргцәа рхеилак ахантәаҩы Аполлон Думаа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит аԥыза-министри иареи реиԥылараҟны излацәажәаз, убасгьы абыргцәа ринститут ахықәкы шибо атәы.
Хәымз рыла абиуџьет ахь иаланагалаз аԥарақәеи аплан ала иарбаз аԥарақәеи 52 миллион 460 нызқь мааҭ рыла ишеивыгоугьы, 2019 шықәсазтәи арбагақәа рыҩаӡара аҟынӡа иҟоуп.
Азинхьчаратә усбарҭақәа хылаԥшра азыруеит акаҳуажәырҭақәеи апаркқәеи рҟны аԥкыратә уснагӡатәқәа ишрықәныҟәо иҳәеит Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар.
Аусурақәа мҩаԥысуеит аҳҭнықалақь ахада Беслан Ешба идҵала. Аусуҩцәеи аекологцәеи аҵлақәа рышьаҭақәа ирԥырхагамхартә аусура мҩаԥыргоит.


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аамҭа еиҭасрақәа иргәылсны иаауа аҭоурых ахааназы ашьҭа арӡӡом. Аԥсадгьыл ануԥхьо, уи иаҿоу агәашәқәа гәыблыла иаатуеит мчымхарыла зџьынџьдгьыл иахыгаз ҳаешьаратә жәларқәа рзы.
Ауаҩытәыҩса даниз инаркны ишьа-ида иалоу иабацәа рабдуцәа ргәыбылра, дахьыҟазаалакгьы ахы инардыруеит. Ҭырқәтәыла, Бандырма ақалақь аҿы инхоз, хылҵшьҭрала иубых ҭыԥҳау Суреиа Чаҳа, акрааҵуан Аԥсныҟа аара, аԥсуаа рбара лҭахыижьҭеи. Ҩышықәса раԥхьа инаӡеит лыгәҭакы. Иахьа, аӷьараҳәа дынхоит, аусгьы луеит Аԥсны.
"Сара Адаԥазар ақалақь аҿы сиит. Уаҟа аԥсуаа рацәаҩны инхоит. Схәыҷы аахыс ҩызцәаз исымаз дара ракәын. Сара, аублаа сырхылҵышьҭроуп. Сани саби цәгьа ргәы иалан рхатәы бызшәала иахьзымцәажәоз, игәныргон. Аха, усҟантәи аамҭа џьбара реиҳабацәа ирзаанагаз аҭагылазаашьа рхы андырнаалар акәхеит", — абас лцәажәара хацлыркит Суреиа.
Суреиа Чаҳа, еснагь Кавказ ажәларқәа ркультура, рҵас, рқьабз дашьҭан. Ҭырқәтәыла еиҿкаау Кавказаа ркультуратә хеидкылақәа рахь дныҟәон. Лҭоурых ашьҭамҩа ааԥсарак ҟамҵакәа данын.
"1989 шықәса рзы, ҳара ҭаацәала Адаԥазарынтә Бандырмаҟа нхара ҳаиасит. Уа инхо Кавказ ажәларқәа рхыԥхьаӡара акырӡа ирацәоуп, аԥсуаа еиҳа имаҷҩуп, шәҩык рҟынӡа инаӡоит", — ҳәа азгәалҭоит аублаа рҭыԥҳа.
Суреиа лашьеи лареи шықәсқәак раԥхьа Аԥсныҟа иаахьан. Усҟан, дара иҟарҵаз ааԥхьарала, Аԥснытәи аделегациа иахьынхоз ақалақь иаҭааит. Рхы аладырхәит акультуреи атуризми ирызкыз Жәларбжьаратәи афестиваль. Убас еиԥш ахы акит аиҭанаиааира ацҳамҩа. Уи нахыс, есышықәса ари ақалақь аҟны иазгәарҭо афестиваль ахь Аԥснынтә ааԥхьара рырҭоит. Иазгәаҭатәуп, лара лан лаҳәшьаԥа Бандырма ақалақь ахадас дшыҟоу.
"Сара даара гәахәас иҟасҵоит Гәдоуҭа ақалақьи Бандырма ақалақьи аешьареи аиҩызареи ахьрыбжьоу. Ус еиԥш иҟоу аусмҩаԥгатәқәа аԥхьаҟагьы иацҵалатәуп. Аибабара агәыбылра убжьанаҵоит. Еиҳаракгьы аҿар рыԥсадгьыл иазхьарԥштәуп, уи аус аҟны акультура амч ӷәӷәоуп", — лҳәеит Суреиа.
Суреи лашьеиҵби лареи Аԥсны еицынхоит, еснагь илҭахын арахь нхараҳәа аиасра.
"Схәыҷы аахыс Кавказ анхара сҭахын. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашьҭахь, агәаҳәара еиҳагьы исызцәырҵит, сыԥсҭазаара араҟа ашьақәыргылара. Акалагьы сахьхәны сыҟам, схы-сгәы раҳаҭӡа избоит. Иахьа, Аԥсны дсыцынхоит сара сашьеиҵбгьы", — лҳәеит лара.
Суреиа, Ҭырқәтәыла данынхоз, аресторантә бизнес лнапы алакын. Ара дахьааизгьы иаалыртит ачыс хаа ахьыҟарҵо анаплакы маҷ "Саҭанеи". Аԥхьаҟа, иҵегьы аизырҳара лгәы иҭоуп.
"Сара бзиа избоз аус Аԥсны сахьааиз иацысҵеит. Уадаҩра ҳәа акагь сымам. Сгәы иахәоит сыуаажәлар џьара акала сызрыдгылозар. Иаасыртыз анаплакаҿы аус руеит Сириантәи, Ҭырқәтәылантәи зыԥсадгьыл ахь нхара ихынҳәыз ҳашьцәа", — дҳацәажәон лхы-лгәы дақәгәырӷьо Суреиа.
""Саҭанеи" ахьӡ акәзар, ус машәыршәа иалсымхыит. Акыр шықәса раахыс Аԥсны дынхоит, ҩыџьа ахшара ран, Левенҭ Кәаӡба иԥшәмаԥҳәыс Шьаазие Ӷәыбжь. Лареи сареи ҳхәыҷы аахыс ҳаиҩызцәоуп. Лыԥҳа хәыҷы "Саҭанеи" лыхьӡуп. Издыруеит ари ахьӡ иамоу аҵакы бзиа", — лҳәеит Суреиа.
Суреиа лаб иԥсҭазаара далҵхьеит. Иаарласны, лан, Севги Хәынџьааԥҳа, Аԥсныҟа лаагара лгәы иҭоуп.
"Аԥсныҟа смаар срыцҳахон. Сара сыгәҭакы ахьынаӡаз даараӡа сеигәырӷьоит, минуҭкгьы сахьымхәыц. Адгьыл еснагь иҳалалуп, уи иқәынхо ауаа ҳақла иазнеир", — ҳәа лажәа хлыркәшеит Суреиа.
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Арҭ амшқəа рзы сныҟəарақəа ирыцҵан аҳəаанырцəынтəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа рахь. Сыҟан Гəылрыԥшь араион Агəыӡера аҳабла. Аҽны даара ишоуран, адəахьы уаҩ дубомызт, аамҭалагьы шьыбжьон иақəшəеит уахь сцара. Иҟан аҭаацəарақəа сызқəымшəацыз, урҭи сареи ҳаибабара шалыршахоз дырны, Багаҭелиа имҩаду иаԥну аҩнеихагыла сныҩналеит.
Аусура иҟақəаз рацəаҩын, иҟоуп сзықəшəақəазгьы. Убарҭ ируаӡəкуп Ҳилиа Маршьанԥҳа лыԥшəмеи лареи. Рыҩны ааигəара иҟаз дəқьанк аҟынтə ихəаахəҭны ишаауаз амҩан ҳаиқəшəеит. Аԥҳəыс ҟəымшəышə лхы-лҿы касышла иҭаҳəҳəаны, лыблақəа иаразнак гəкырак шырхыз убарҭан. Снарыдгылан аԥсшəа нарасҳəеит, сагьразҵааит шəаԥсацəоума ҳəа.
"Ааи, сара саԥсыуоуп, сыԥшəма дҟабардоуп, ара ҳанхоижьҭеи уажəшьҭа шықəсқəак ҵуеит", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа. Саргьы снеира хықəкыс иамаз неиҭасҳəеит, аҩныҟагьы снарымгар рымуит.
Ашəхымс саахысны аҩны санааҩнала, сахьынаԥшааԥшра сзымдыруа зегьынџьара жəытə маҭəахəыла ирхиан, аԥсуа цəа рыҟəнын, убас еиԥш ирацəан иқəҵаны иҟаз аҩны зырԥшӡоз анапкымҭақəа.
Аԥшəмаԥҳəыс иаразнак афатəҟаҵарҭахь дныҩналан али-ԥси рыбжьара аишəа лырхиеит, лчыс хаа агьама мбакəа аиҿцəажəара дақəшаҳаҭымхеит, хымԥада уи саргьы пату нақəҵаны лчеиџьыка нап асыркит.
Саԥхьа дтəан аԥҳəыс аамысҭашəа, зхымҩаԥгара акыр ухнахуаз, заԥсшəа ԥшӡаз, зҿабызшəа хааз Ҳилиа Маршьанԥҳа. Излеилкаахаз ала, Ҳилиа Маршьанԥҳа, акыршықəса раԥхьа Шьамтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара иааз, ара аҭаацəара аԥызҵаз, зыхшареи змоҭеи ирызҳауа Аҳмаҭ Маршьан иаҳəшьа гəакьа лакəзаап. Аҳмаҭ Маршьан даара ибзианы издыруа, ҳџьынџьуааи ҳареи ҳаимадара аус аҿы акырӡа аџьабаа збахьоу, зыуаажəлари зыԥсадгьыли рҿы пату ду зқəу уаҩуп. Исаҳаз ажəабжь еиҳагьы сеигəырӷьеит, уи иахылҿиааз ҳаицəажəара амҽхак еиҳагьы аҽарҭбааит.
"Ҳара раԥхьа ҭаацəала ҳанхон Кунеитра, аха Шьамтəылеи Израили рыбжьара иҟалаз аидыслара иахҟьаны 1967 шықəса рзы Дамаскҟа ҳалбааит, ақалақь азааигəара иҟаз адыга қыҭа Мерџьсулҭан анхара ҳалагеит, аԥсуааи адыгақəеи зегьы ҳаиланхон, патуеиқəҵарала ҳаизнеиуан. Саб иқыҭа Мумсиа ахьӡын, еиҳарак инхоз аԥсуаа ракəын, қыҭа дуун", - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа гəыблыла илгəалалыршəон ландуцəа, лабдуцəа рыӡбахə. "Ах, санду илыласҵоз уаҩ дсымамызт", - лҳəон ҳаиҿцəажəараҿы лассы-лассы. Ирацəоуп ланду илҿылҵааз, иахьагьы иныҟəылго аԥсуара. Аха лгəы иаланы илҳəоит лабдуцəа рышьҭра иазку аҭоурых нхарҭəааны иахьылзымдыруа.
"Усҟан урҭқəа ирылацəажəомызт, ирылацəажəозаргьы, ҳара ҳхəыҷқəан, иаҵанакуа ҳзеилкаауам ҳəа еиҭарымҳəозар акəхарын. Сара сан Фақриа Уаџьыхə дедыгь ҭыԥҳан, аха ҭацас Маршьанаа данрыланагала, аԥсышəала аҷҷаҳəа дцəажəо далагеит. Саб Рамазан аԥсшəа идыруан усгьы, избанзар еицəажəагас аҩны ирымаз иара акəын. Санду лаԥсшəа акəзар, акы иалаҩашьахуа иҟазма?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лаҳəшьеиҳабы Нальчик дынхоит, дҭаацəароуп, лашьеиҵбы, ишазгəаҳҭаз еиԥш, Аԥсны дынхоижьҭеи акрааҵуеит, Шьамтəыла инхоз егьи лашьеиҳабы иԥсҭазаара далҵхьеит, хаҭала дыздыруан иара. Шьамтəыла саныҟаз ҳамҭас исиҭаз агəил ҟаԥшьқəа зныз акасы иахьагьы гəаларшəагас исымоуп. Хҭыск шаҟа хҭыс арҿиар алшозеи, шаҟа гəалашəарахкы рыла еибаркузеи ари аԥсҭазаара?!
"Сара ԥшьҩык аԥацəеи ҩыџьа аԥҳацəеи сыман. Ҩышықəса раԥхьа сыԥҳа лчымазара иахҟьаны лдунеи лыԥсахгəышьеит. Егьи сыԥҳа дҭаацəароуп, Шьамтəыла дыҟоуп. Сԥацəа ҩыџьа Нальчик инхоит, ҩыџьа Аԥсны. Ааигəа Нальчик иҟоу сԥа аҭаацəара далалеит, сҭаца макьана дсымбаӡац, ҭелла ауп ҳшеигəныҩуа. Ара инхо сԥеиҳаб аус иуеит, аиҵбы аррамаҵзура дахысуеит Очамчыра, аԥсшəа даара ибзианы иҳəоит. "Сара дҟабардоуп, аха аԥсышəала сцəажəоит", - иҳəоит аӡə даниазҵаалак аԥсшəа ахьидыруа дазгəыдууны", - абас гəыблыла дҳацəажəон аԥҳəыс-аҳкəажə.
Ҳилиа Маршьанԥҳа излалҳəо ала, Шьамтəыла излаԥшыз аибашьра ус аиҭаҳəара мариам. Аиаша шəасҳəап, лазҵаарагьы сцəыуадаҩын. Аибашьра иалҵны зыԥсадгьыл ахь иааз аԥҳəыс излалҳəо ала, Аԥсны еснагь рхы-ргəы иҭан, ианыцəазгьы рыԥхыӡ иалан. Акызаҵəык, ихьысҳаны иҟаз, аимадара акəын, арантə ираҳауаз ахабарқəа маҷын.
"Сара сыуаажəлар Аԥсны аибашьра шəхыжəымгахьеи, адунеи ахьынӡанаӡааӡо уаҳа хысбыжьк мгааит убри аганахьала. Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра ианалага, ҳара Саудтəи Аравиа ҳаҟан, сыԥшəма уа аус иуан. Радио бзиак аахəан иааигеит, уахи-ҽни убри ҳадтəалан, Аԥсны имҩасуаз ахҭысқəа арадиодырраҭарақəа рыла еилаҳкаауан. Аԥсны Аиааира агеит ҳəа анҳаҳа Дамаск ҳаҟан, ҳгəырӷьара ус ажəала иузеиҭаҳəо иҟоума?!" - дҳацəажəон Ҳилиа Маршьанԥҳа.
Ҳилиа Маршьанԥҳа лҭаацəеи лареи Аԥсныҟа нхара ҳəа иааит 2013 шықəса рзы. Усҟан Шьамтəылантəи еицны иааз ҳџьынџьуаа маҷҩымызт, иҟоуп иахьагьы ҩнык аҟны еицынхақəо, еигəылацəоуп. Ҳилиа Маршьанԥҳа лыҧшəма дҟабардоуп, Наџьмеддин Башьқəыр ихьӡуп, аҩнра ҳəа аҟабарда ҭаацəара данрыланагыла Ҳилиа, рыԥҳак леиԥш дрыдыркылеит. Ланхəеи лабхəеи ҳаҭырла дырзыҟан, мызқəак лабхəа диацəажəомызт, аха нас аишəачара ҟаҵаны, аԥара-шьара лыҭаны дирцəажəеит, рҵас излаҳəоз ала.
Ҳилиа Маршьанԥҳа занааҭла дырҵаҩуп, акыр шықəса инеиԥынкыланы аиҵбыратəи аклаасқəа рҟны рҵаҩыс аус луан Шьамтəыла данынхоз. Илҭахуп ахəыҷқəа ргəы бзиа, рхы бзиа, ҵарадыррала еиқəшəаны, аԥсыуа ҵасла еизҳарц. "Аԥсадгьыл ҳара ҳзы ҧсҭазаароуп, иацҵаны исҳəозеи?" - лҳəеит Ҳилиа Маршьанԥҳа, лџьынџьдгьыл аҵакы дазааҭгылаауа.
Ҳили Маршьанԥҳа ланду (лаб иан) аҟазаратə баҩхатəра лылан. Жəытəаахыс аԥҳəыс лхаҭара ҳаразкуаз еиуеиԥшым анапкымҭақəа ҟалҵон, дхахон, дысуан, дԥон, дӡахуан. Лмаҭа хəыҷы длывагьежьуа дахьлыцыз иллырҵаз рацəоуп.
Ҳилиа Маршьанԥҳа ицəырганы иаҳлырбеит лнапы иҵылхыз аусумҭақəа, иара убас Шьамтəылантəи иаалгақəазгьы. Уахьынаԥшы-ааԥшуа лыҩнымаҭəа урҭ рыла ирхиоуп, аԥардақəа, аишəа ақəыршəқəа, аҟəардə ақəыршəқəа, иҩычаны иҟаҵоу ашəҭқəа рҭаргыларҭақəа уҳəа. Ашəҭкакаҷқəа рыла иқəҵаз иԥаны иҟаз шəыра ԥшӡакгьы даласгəалашəаларц сцамҭаз ҳамҭас инаслыркит. Хымԥада, уи сара сгəаҵаҿы иҷыдоу аҭыԥ ааннакылоит уажəшьҭарнахыс.
Анҵамҭак аҳəаақəа ирҭагӡаны исцəыуадаҩуп аԥҳəыс аамсҭашəа илықəнагоу ахҳəаа аҟаҵара. Аԥсҭазаара акыр дкыднаҟьазаргьы, ҩнуҵҟала хьаала деибаркызаргьы, лхаҿсахьа ианлырԥшуамызт, лыблақəа еихаччо дысԥылеит, анык лаҳасабала аԥхарра сыдҵаны слыдылкылеит, убас еиԥш сныҳəаныԥхьангьы снаскьалгеит. "Хаҩнашəқəа еснагь иаартуп, баҳҭаала!" - уажəыгь сгəы иқəыҩуеит зыбзиабарала схызхыз Ҳилиа Маршьанԥҳа лыбжьы хаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҿы инхо Кавказ ажәларқәа рхаҭарнакцәа рахьтә иҟоуп зыхьӡ нагоу, иахьиз аҳәынҭқарраҿы зышьҭамҭа нзыжьхьоу ауаа. Урҭ изланхо атәым милаҭ аҟны пату рықәуп, ражәа иазыӡырҩуеит. Шықәсқәак раԥхьа Шьамтәылаҟа сныҟәарақәа раан ирацәаҩуп ус еиԥш сзықәшәаз еиуеиԥшым аусхкқәа знапы рылакыз ауаа. Урҭ рахьтә иҟоуп Аԥсныҟа нхара ҳәа иаақәаз.
Шьамтәыла инхоз, хылҵшьҭрала иедыгьу Диаб Чаҭау (иарабжәла Хадид) ҩыџьа иԥҳацәеи иԥшәмаԥҳәыс Агрԥҳа Ҳанадии шықәсқәак ҵуеит Аԥсныҟа наунагӡа нхара иааижьҭеи. Иара занааҭла ахаԥыц ҳақьым-техникуп. Дамасктәи амедицинатә факультет далгахьеит, акыр шықәса изаанаҭ ала аус иуан Шьамтәыла. Иус ара дахьааизгьы зымҩа инимыжьит, Дранда аҳаблан, ҳџьынџьуаа ахьынхо аҩнеихагыла азааигәара ахаԥыцҟаҵарҭа аартны имоуп.
"Сара Аԥсныҟа раԥхьаӡа акәны санаа, исымбац дгьылк, исзымдыруа ауаа рахь сааит ҳәа смыԥхьаӡаӡеит. Избанзар убас еиԥш ҳрыдыркылеит аҳаиртә баӷәаза ҳанылбаа инаркны иаҳԥылаз ауаа, анаҩсгьы ҳҳәынҭқарра иаҳнаҭаз ахаҵгылара ахә ҳаракны иаҳшьоит. Шьамтәылантәи иааз ҳџьынџьуаа аӡәырҩы реиԥш, сҭаацәеи сареи ҳзы Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан игылоу аҩнеихагылаҿы ауадақәа ҳарҭеит, ҳанхоит-ҳанҵуеит, ҳауаажәлар ҳрылагылоуп, ҳнапаҟынтә иааиуа ҟаҳҵоит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау аурысшәа цәгьамкәа иҳәоит, аԥсышәалагьы ажәақәак налаиҵоит. Сҭырџьманҭыԥҳа Хажар Лышәԥҳа илыбзоураны ҳаиҿцәажәара нарҭбааны ихаҳарҭәаауан.
"Сара сҭаацәа Голантәи аҳаракырақәа рҟны Барека ҳәа изышьҭаз ақыҭаҿы инхон. Уаҟа еиҳараҩык инхо адыгақәоуп. Аԥсуаа рацәаҩны иахьынхо қыҭоуп Мумсиа, араб бызшәала иаҳҳәозар, Альгасаниа ҳәа иашьҭоуп. Аԥсуааи адыгақәеи ҭоурыхк, культурак ҳаиднакылоит. Шьамтәыла инхо Кавказаа ҳахьеизоз акультуратә центрқәа ҳаман, ҳбызшәа мыӡразы ашколқәа аус руан, ҳҿар рқьабзқәа ирықәныҟәаларц хықәкыс иҟаҵаны аҭоурыхтә ҵакы змаз аусқәа еиҿаҳкаауан. Аха Шьамтәыла излагаз аибашьра ҩаԥхьа ҳԥыххааса ҳақәнаҵеит", - иҳәеит Диаб Чаҭау.
Абар уажәшьҭа жәшықәса инарзынаԥшуеит Диаб Чаҭау Аԥсны иԥсҭазаара мҩасуеижьҭеи. Иԥҳацәа ракәзар еизҳаит, иреиҳау аҵараиурҭақәа ирылгахьеит. Руаӡәк, Алаа захьӡу, ааигәа аҭаацәара далалеит, лыԥшәма Нарҭ Ҳабашь (иарабжәла Саид) Шьамтәылантәи иааз едыгьуп, рҩыџьагьы араҟа аус руеит. Егьи иԥҳа Афра афилологиатә факультет англыз бызшәа аҟәша далгахьеит, лҵара аизырҳаразы Катартәи аҳәынтқарраҿы амагистратура дҭалеит, ари аус аҟны Аԥсны аҳәынҭқаара адгылара лнаҭеит. Ҩышықәса рнаҩс, лҵара аныхлыркәшалак, Аԥсныҟа деиҭахынҳәуеит. Абас ихшара дрызгәыдууны рыӡбахә ҳзеиҭеиҳәеит раб.
Диаб Чаҭау Аԥсны даара тәыла ԥшӡоуп иҳәоит, аха иҭацәу адгьылқәа рацәоуп, иҭахуп ауаа рыла ихаҭәааны иҟазарц.
"Сара даара сгәы аздууп Аԥсныдгьыл аҿы сахьынхо, Аԥсны атәылауаҩшәҟәы ахьсымоу акыр сеигәырӷьоит, сара сзы уи ҭоурыхтә хҭысны сахәаԥшуеит. Ҳарҭ Кавказ ажәларқәа ҳзықәшәахьоу шьарда ирацәоуп, адунеи еиуеиԥшым атәылақәа рҿы шаҟаџьара ҳалаԥсоу жәдыруеит. Ҳахьыҟазаалакгьы, ҳазланхо атәымжәлар пату ҳақәырҵоит, избанзар, зегь раԥхьа иргыланы, ҳагәра ргоит, ауаҩы дшаҳамҭиуа рдыруеит", - ҳәа азгәеиҭеит Диаб Чаҭау.
Шьамтәыла инхо Кавказаа, еснагь рҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь рхы хан, аха ус имариамызт рыгәҭакы анагӡара. Уи ус шакәу азгәарҭоит хаҭала сара сзыҿцәажәахьоу зегьы. Ахҵәара ажәа аҵакы ӷәӷәоуп, убас еиԥш ихьанҭоуп ахырҵәарагьы. Аха ауаҩытәыҩса дзықәшәо зегьы ихы анираалар ауп, уаҳа имч хом ҳазшаз иҿаԥхьа.
"Сара сабду иаб 11 шықәса ракәын ихыҵуаз Нхыҵ-Кавказынтә иԥсадгьыл данахгаз, ари ахҭыс ҟалеит 1860 шықәса рзы. Убри инаркны атәым дгьыл аҿы имҩасуан рыԥсҭазаара, рхылҵ-рԥылҵ Анцәа иџьшьаны ҳдацқәа рыԥсы аҭаҵара ҳҽазаҳшәоит ҳџьынџь дгьылқәа рҿы. Дара гәыҵхас ирымаз ҳара инаҳагӡарц ҳашьҭоуп, аамҭақәагьы есааира рҽырыԥсахуеит. Араб культура зынӡа даҽа культуроуп, ҳара ҳҵасқәа реиԥш иаартым, иаркуп", - дҳацәажәон Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау игәы иаланы иҳәон абызшәазы ԥынгыла имамзар еиҭеиҳәашаз акыр ишырацәаз. Кавказаа рҭоурых, рлахьынҵа ашәҟәыбӷьыцқәа иагьрынӡалом. Ҳаиҿцәажәара ахыркәшамҭазы Аԥсны дызлатәылауаҩу ала ипаспорт аацәырганы иаҳирбеит, иажәаҳәагьы инациҵеит: "Шьамтәылантәи арахь ҳанаауаз ҳҵәыуо амҩа ҳақәлеит, Аԥсны ҳахьааиз убриаҟараҵәҟьагьы ҳгәырӷьоит, избанзар ԥшәымацәаҵас ҳхы ҳбоит, уи зыбзоуроу шьак-дак еицалҵыз ҳауаажәлар шәоуп", - абас еиԥш ихәыцрақәа ҳацеиҩишеит Диаб Чаҭау.
Диаб Чаҭау иԥҳацәеи сареи ҳшеибадыруаз аниасҳәа, иаразнак Аԥсны иҟаз Афра аҭел дылзасит, илеиҳәеит сышрысасыз. Лара аусура дыҟан, илҭаххеит ҳаибабарц, аха уи даҽа аамҭак азалаҳхит, уи аҽны иҵегьы сызҭаашаз аҭаацәарақәа ыҟан, урҭ рахь сымҩахыҵыр акәын. Анаҩстәи сныҟәарақәа рылҵшәа шәеилсыркаауеит егьырҭ санҵамҭақәа рҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Александр Хроленко, арратә хҳәааҟаҵаҩ
Хнызқьҩык инарзынаԥшуа аԥснытәии урыстәылатәии аррамаҵзурауаа алахәуп Аԥсны имҩаԥысуа аҽазыҟаҵарақәа. Аҽазыҟаҵарақәа ирылагеит ԥхынгәы 8 рзы аполигонқәа Нагвалоуи Ҵабали рҿы. Ахархәара рыҭоуп 300 ак арратә техника ҷыда: акәылӡтәы транспортиорқәа БТР-82А, атанкқәа Т-72Б3 алархәны. Аҽазыҟаҵарақәа ирылахәуп Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистрреи Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзуреи рхаҭарнакцәа.
Ашьхаратә ҭыԥқәа рҿы аԥснытәи абаталионтә тактикатә гәыԥқәеи урыстәылатәи Абыжьбатәи арратә база аруааи арратә авиациа ахархәарала аманиоврқәа ҟарҵоит. Амшын аԥшаҳәаҿы амотохысцәеи, аҳауаҽацәыхьчаратә ҟәшақәеи, аԥшыхәцәеи, артиллеристцәеи ахыхьчаратәи ажәыларатәи маниоврқәа мҩаԥыргоит.
Аԥсны иҟоу арратә база апрактикатә ҽазыҟаҵарақәа 2020 шықәса рзы 10% ирыцлоит. Зынӡа имҩаԥгахоит 1000 рҟынӡа ҽазыҟаҵареи тактикатә ҵареи зхала иныҟәо агаубицақәа "Акациеи" ареактивтә система "Гради" алархәны. Аполигонқәа рҿы урыстәылатәи аруааи аԥснытәи аруааи еивагыланы рнапынҵақәа нарыгӡалоит.
Еидкылоу арратә гәыԥ адәныҟатә шәарҭарақәа ирнырԥшуп. Аԥсуа жәлар рҭоурыхтә ҭахра хьаас имкыкәа Қырҭтәыла ар амч еизнарҳауеит. Ԥхынгәымза алагамҭазы Қырҭтәыла ахада Саломе Зарубишвили, Қырҭтәыла арбџьармчқәа рнапхгаҩ ҿыц аинрал-маиор Георги Матиашвили иахь лхы нарханы илҳәеит: "Шәара ҳар Қырҭтәыла акзаарахь анагара шәаҿын" ҳәа.
Амшын еиқәа арегион аҿы НАТО аамҭа-аамҭала ахы цәырнагоит, алианс алархәны ақырҭуа ҵакыраҿ аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоит. Абри зегьы аҭак аиуеит.
Аԥсны Аҳәынҭқарра аҵакыраҿ урыстәылатәи арратә база аруааи аԥснытәи аррамаҵзурауааи ҩымш ирықәуп ҩ-ганктәи абатальон-тактикатә ҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргоижьҭеи амшын аԥшаҳәаҿи ашьхараҿи. Абатальон-тактикатә гәыԥқәа арратә авиациеи амшынтә флоти алархәны дара-дара "еибашьуеит".
"Аӷа" итыл иҭалаз урыстәылатәи арратә база аруаа ԥхынгәы 8 рзы аҽазыҟаҵаратә лагер еилаԥырыххааит. Убри аан ахархәара рыҭан аԥырҩы зызҭам аԥрыгақәа "Орлан-10", акәылӡтәы транспортиорқәа БТР-82А, агранатаршәгақәа РПГ-7В, АГС-17. Аҽазыҟаҵарақәа мчыбжьык иназынаԥшуа имҩаԥыслоит.
Аԥсны аполигонқәа рҿы аҽазыҟаҵарақәа раан урыстәылатәи арратә база иатәу аԥырҩы дызҭам аԥрыгақәа рыҟәша БПЛА "Орлан", "Застава", "Гранат" рхархәара иацырҵеит. Азеиԥш хаԥырра 30 нызқь километра инаӡеит. Ииасыз ашықәс иадкыланы уи 12% рыла еиҳауп. Ҳаамҭазтәи аԥрыгатә комплексқәа ашьхараҿи амшын аԥшаҳәаҿи иҵәаху ахықәкқәа рыԥшааразы ирымоуп аинфраҟаԥшьы фото-, видеомодульқәа. Урҭ иалдыршоит ар рҿаԥхьа иқәгылоу аусдҵақәа хра рыманы рынагӡара.
Ԥхынгәы 8 рзы урыстәылатәи арратә база 100-ҩык аснаиперцәа ахысрақәа мҩаԥыргеит авинтовкақәа СВД, СВ-98, ВСС "Винторез" рыла, имҩаԥыргеит сааҭ рацәала аԥшыхәрақәа ҳаамҭазтәи атактикатә хархәагақәа (еиҭарго алазертә ԥшыхәгақәа ЛПР-3) рыцхыраарала аԥшыхәра.
Аицманиоврқәа мҩаԥгахараны иҟоуп Амшын аԥшаҳәаҿы. Арратә мчрақәа еицымҩаԥыргоит ахысрақәа ҳаамҭазтәи абџьар ахархәарала акәылӡтәы техника, аршьаҟауаа, авертолиотқәа реиԥш зеиԥшу 1000 цәҟьара ирықәкны.
Аԥсны иҟоу урыстәылатәи арратә база арҟәшақәа аԥхынтә ҽазыҟаҵара ҳәа ирзазыԥхьагәаҭоуп 100 инареиҳаны атактикатәи, иҷыдоуи, акоманда-штаттәи ҵарақәа, 600 рҟынӡа атактикатә уснагӡатәқәа. Аҽазыҟаҵарақәа реиҳарак мҩаԥысуеит ашьахараҿ, уахынланы. Аҽазыҟаҵара мҩаԥгахоит аполигонқәа фба рҿы, Аԥсни Урыстәылеи (Адыгеиа, Астрахантәи Волгоградтәи аобластқәа рҿы).
Аԥсни Урыстәылеи рыруаа реицхымҩаԥгашьа аҽарҭбаауеит атактикатә елемент ҿыцқәа рыла. Уас, мшаԥымзазы ашьхаратә полигон Ҵабал аҿы амотохысцәа рнапынҵақәа нарыгӡеит агранатаршәгақәа РПГ-7В, "Пламя", акәылӡтәы транспортиорқәа БТР-82АМ, 122-мм иҟоу артиллериатә гаубицақәа Д-30 рыла. Зынӡа рхы иадырхәеит 30 000 џьаԥҳаны. Ахысрақәа мҩаԥысуан уахынла. Артиллеристцәа ацәҟьақәа дырхәашеит аҽыҵәахырҭақәа рҟынтәи. Арадиолокациатә станциа "Соболятник" иалнаршоит "аӷа" ицәҟьара дуқәеи ицәҟьара маҷқәеи рбара жәабала километра ахьыбжьоугьы.
Аԥсны иҟоу арратә база аҽазыҟаҵарақәа раан 100-километрактәи амаршқәа шәкыла арратә техника рылахәуп. Ацәҟьаратә дәқәа рҿы игылоуп 900 иреиҵамкәа цәҟьара. Урҭ ирықәырӡхоит 20 000 рҟынӡа џьаԥҳаны. Ахысрақәа мҩаԥысуеит 5000 метра ныбжьаҵаны.
Амотохысцәа авиациатә дгылара рырҭоит аԥшыхәра-жәыларатә вертолиотқәа Ка-52 "Аллигатор". Аԥшыхәратә ҟәшақәа ашьхараҿы адиверсиаҿагыларатә уснагӡатәқәа мҩаԥыргоит. Аҵара-ҽазыҟаҵара аруаа рыпрофессионализм ҳаранакуеит.
Арадиоелектронтә ҿыгалара аҟазауаа аимадареи анавигациеи рсистемақәа ршьаҽуеит, арадиоԥшыхәра шьақәыртәуеит, "аӷа" инахараны иабџьар ҭадырхоит, 200 километра рҟынӡа ашьхараҿы ма ашьаҟьасҭараҿы "аӷа" ицәҟьарақәа ирықәдыршәоит, УАЗ "Патриот" иақәгылоу аимадареиҭакга "Лава" анавигациатә дәы 15 километра рҟынӡа еиҭанакуеит.
Ар ртехнологиатә еиқәыршәара аиӷьтәра ԥхьаҟагьы иацҵахалоит. Уи Аԥсны Аҳәынҭқарра ахьчаралшара арӷәӷәоит.


Sputnik, Елеонора Коӷониаԥҳа
Аибашьра анеилгаз ашьҭахь, акыраамҭа аҭыԥ рыман урҭ рҩызцәа ахҭысқәа. Аамҭак азы еиҳа ҭынчран.
Хымԥада, ацәгьоурақәа есқьынагьы имҩаԥысуан, аха, ашьоуреи ахалахьырхәреи рышьҭыбжь уамак иҳаҳауамызт. Мчыбжьык аԥхьа, "Ахалахьырхәра" захьӡыз санҵамҭа Sputnik адаҟьаҿы икьыԥхьын. Уи азкын, аҳҭнықалақь Аҳабла ҿыц ҳәа иахьашьҭоу иҟалаз ауаҩшьра.
Аиашьа иаҳәшьа дишьит, "лхымҩаԥгашьа" мзызс инаҭаны. Ашьра ҟазҵаз, абџьар аныҟәгара азин имамызт, аофициалтә информациа ишҳанаҳәаз ала. Дҭархоуп 33 шықәса зхыҵуаз аҭыԥҳа. Дыршьит, избанзар, ахацәа ирыӡбеит абас "рыхьымӡӷ" рхырхырц.
Ари ажәлар рыбжьы ныҵак излацәажәо ауп, аха бжьыҭгала уамак аӡбахә рҳәом. Ирҳәом, избанзар, ус иақәнагоуп ҳәа изшьогьы маҷҩым, насгьы, ҭаацәаратә драмоуп, алацәажәарагьы уамак иаԥсам ҳәа ргәы иаанагозар ҟалоит.
Арҭ амшқәа ирылагӡаны иҟалеит дырҩагьых ауаҩшьрақәа, актәи аигәылацәа рӷыӷеибагара иахҟьеит, аҩбатәи, лаҵарамза 6 2017 шықәсазы автомат ҭырҟьаны иршьыз Мадина Занҭариаԥҳа илыдҳәалоуп рҳәоит. Лаҵарамза 18 2017 шықәсазы абџьар ҭырҟьаны дшьуп, 1992 шықәсазы ииз Арнольд Акаба.
Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра ишаанацҳауа ала, уи ишьразы "гәҩарас дҟаҵаны даанкылоуп, Тамшь ақыҭан ииз, Аҟәа инхо атәылауаҩ". Аацҳамҭаҿы иарбаӡам, гәҩарас ирымоу ихьӡи ижәлеи, аха, Аԥсны атәыла хәыҷуп, убри аҟынтә, ауаажәларара ирдыруеит, иршьыз аҷкәын, зашьа иишьыаз аҭыԥҳа дышлыхдырҟьаз. Дырҩагьых ахалахьыхәра.
Абарҭқәа зегьы уанрызхәыцуа, акыр шәышықәса раԥхьа иҟалақәоз ахҭысқәа реиҳа еицәоу авариантқәа рыла ишымҩаԥсуа убоит. Ари аанкылашьак амоур, ҳмилаҭ ҭибархар алшоит.
Ҳазҭагыло аамҭазы, абџьар ишакәым ахархәара аиуны иҟоуп, ихысуеит ақалақь агәҭа, ачарақәа рҿы, аимак змоу еибашьуеит амаҷ азы. Ас иҟоуп, избанзар, абџьар ахархәараазы аԥҟарақәеи, уи аҵәахышьеи аӡәгьы инеигӡар иҭахӡам. Атрадициақәа ртәы ҳҳәозар, анкьатәиқәеи уажәтәиқәеи хәыки шьхаки рыбжьоуп. Уаанӡатәи Апарламент адепутатцәа актәи аԥхьара иахрыжьхьеит "Абџьар азы азакәан".
Уаҟа иануп, ахыхьчаразы ауаҩы ихы иаирхәо арбану, насгьы, абџьар ауаҩы инеигар ахьыҟалои иахьыҟамлои уҳәа, абџьар ахархәаразы еиуиеԥшым аԥҟарақәа. Абарҭ зегь ҳара изаҳҭахыу, ауаҩы ишьра, иҭархара аҽацәыхьчаразоуп.
Ииашоуп, ауаҩы бџьардагьы дыршьыр ауеит, аха, абџьар ауаҩы ишьразы зегь реиҳа ишәарҭоу акакәны иҟоуп, убри азоуп, уи аныҟәгара азин змамкәа зхы иазырхәо рзы, азакәан аҿы иҷыдоу ахәҭаҷ зыҟоу. "Абџьар аҩысҭаа дҭатәоуп, нан", лҳәон санду, абџьар ишакәым азныҟәара ашәараҭара шацу лдыруан азы.
Иахьа, 21-тәи ашәышықәсазы, азакәанқәа маҷымкәа ианҳамоу, уи иҳаднагало аԥҟарақәа ҳрықәныҟәом, иахьаҭыԥугьы, иахьаҭыԥымгьы абџьар ҭҳарҟьо, ҳара ҳара ҳақәибахуа ҳалагеит. "Иахьарнахыс ишьызааит ашьоура", ҳәа иҩхьан ашәҟәыҩҩы Иван Папсқьыр ироман "Аԥҳәыс лыпату" аҿы.
Иҩхьан, избанзар, ауаҩшьра иарҿио аиӷара иахҟьаны ауаа ықәибахлар алшоит. Ҳара ҳмилаҭ маҷуп, убри аҟынтә, ҩынтәынгьы ҳхы ҳахьчароуп. Аха, аҳәынҭқарраҿы азакәанқәа рықәныҟәара аныџьбарам, ауаҩы ишауа анидыруа, ихала иӡбоит ахара зду ҳәа ииԥхьаӡо иҭархара, убри аан, иаҳәшьа гәакьа димшаҭо аҟынӡа дгәымбылџьбараханы дҟалахьеит.
Мадина Занҭариаԥҳа илхыҵуан 33 шықәса Арнольд Акаба 25 шықәса, заҟа иқәыԥшқәоузеи, заҟагьы итрагедиоузеи рыгрҿы амырҳәаӡакәа автомат иҭнарҟьаз ахы рыԥсҭазаара иахьалнахыз. Изыӡбада урҭ ахалахьырхәра амотив ала рыԥсҭазаара иалхтәын ҳәа?!
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Ҩыџьа ауаа амҩатә машәыр иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
"1991 шықәса рзы ииз Агәмаа Ремиз зыԥсҟы икыз амҩа атранспорттә хархәага Toyota Сrown имч ақәымхакәа, амҩа даныҵны аҵла даахеит. Агәмаа Ремизи ипассаџььыр Агрба Алхаси аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
Ахҭыс инамаданы аусҭҵаара мҩаԥысуеит.
Ԥхынгәы 6 рзы акарантинтә аамҭа ашьҭахь ҿыц Аԥсны ахәычбаҳчақәа зегьы русура еиҭахацыркхеит.
"Аҵара аусбарҭа иҭнажьыз аԥҟарақәа ртәы ахәыҷбаҳчақәа рнапхгаҩцәа ҳаизганы иҳаилыркаан. Уи анаҩс ааӡаҩцәеи аҭаацәеи ирызнаҳгеит. Иага иуадаҩзаргьы, ҳрықәныҟәароуп арҭ аԥҟарақәа, урҭ зызку ҳхәыҷқәа рыхьчароуп. Актәи ихадоу аԥҟара - ахәыҷқәа адәаҿы иҳадаҳкылоит, урҭ рҭаацәа ахәыҷбаҳча аҩнуҵҟа рыҟазаара зынӡаск азин ыҟаӡам. Амш ицәгьа, ибзиа аҭагылазаашьа ҳхы нақәыршәаны ахәыҷқәа ҳадаҳкылалоит. Аҩбатәи – ахәыҷқәа иааиуа зегьы ргәы бзиазароуп. Амедиаҳәшьа дрылаланы зегьы ршоура гәалҭоит. Иара уи адагьы ахәыҷбаҳча аусзуҩцәагьы зегьы ргәы бзиазароуп, урҭгьы ршоура гәаҭаны убас ахәыҷбаҳча ҳаҩналоит…", - ҳәа еиҭалҳәеит Ҭыжәԥҳа.
Ахәыҷбаҳчақәа русура аиҭахацыркра ныҳәак иаҳзаҩызоуп ҳәа азгәалҭеит Ҭыжәԥҳа арадиоефир аҿы.
"Хымз рыҩнуҵҟа ахәыҷбаҳча ҭаууа иҟан, ахәыҷқәа рыбжьы зҭымыҩуа ахәыҷбаҳчаҿы ҳаҟазаара ҳгәы ҳнархьуан. Иахьатәи амш ҳа ҳзы ныҳәа дууп", - ҳәа лҳәеит Ҭыжәԥҳа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Украина Арра-Мшынтә мчрақәа Урыстәыла абашьра рҽаздырхиоит ҳәа иҳәеит афлот адҵаҟаҵаҩ аконтр-адмирал Алексеи Неижпапа, агазеҭ "Думская" аинтервиу аҭо.
Иара иажәақәа рыла, Украина иагәҭакуп Ҟрым архынҳәра, убри азы аибашьрагьы аҽазнархиоит.
"Ацәыӡқәа ҟалашт аруаа рыбжьареиԥш, аҭынч уааԥсыра рыбжьарагьы", - ҳәа Неижпапа иажәақәа аанагоит РИА Новости.
Иара ишиҳәаз ала, Киев аурыс ар Херсонтәи аобласт иажәлозар ҳәа иԥшуп аӡы Ҟрымҟа инарышьҭырц.
"Ҳаруаа хиоуп. Апланқәа зегь сзаартуам, аха аракетатә комплекс "Нептун" Украинантә Севастопольнӡа инаӡоит", - иҳәеит Неижпапа.
Украина 85% рҟынӡа ӡыла Ҟрым еиқәнаршәон, Днепр аҟынтәи игоу Аҩада-Ҟрымтәи канал ала. Аха Ҟрым Урыстәыла ианалала ашьҭахь ареспубликахь ганкахьала аӡынашьҭра аанкылан.
Украинатәи аполитикцәа аӡы адгьылбжьахахь анашьҭра мап ацәыркуеит, аха иааҟәымҵӡакәа ирҳәоит аурысқәа Аҩада-Ҟрымтәи аканал "рнапахьы иааргар" рҭахуп ҳәа, аха убри аан ареспубликаҿы аӡыржәтә ахыҵхырҭақәа ыҟоуп.


АҞӘА, абҵара 29 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥснытәи ақәԥаҩ Даниель Џьопуа Москватәи аобласт аҿы имҩаԥысуаз зых иақәиҭу ақәԥаразы Урыстәылазегьтәи аиндаҭлара "Урыстәыла ақәыԥшра" аҟны аиааира игеит ҳәа аанацҳауеит Аԥсны абаҩырҵәыреи аспорти рзы Аилак аҟынтәи.
Афинал аҿы иара диндаҭлон Красноиарсктәи аспортсмен. Даниель Џьопуа дазыҟарҵон Манучар Бешириши, Размик Алабиани, Ислам Колаеви.
Зых иақәиҭу ақәԥаразы Урыстәылазегьтәи аиндаҭлара "Урыстәыла ақәыԥшра" иалахәуп 300-ҩык рҟынӡа аспортсменцәа. Атурнир хыркәшахоит абҵара 29 рзы.
Аԥснытәи ақәԥаҩцәа қәыԥшцәа зых иақәиҭу ақәԥаразы Урыстәылазегьтәи аиндаҭлара "Урыстәыла ақәыԥшра"аҟны иранашьахеит "ахьы", "аразны", "аџьаз". Актәи аҭыԥ никылеит Баграт Ԥандариа, аҩбатәи - Асҭамур Кәыҵниа, ахԥатәи - Даниил Харчлаа. Абри атәыуаанӡа Sputnik иазеиҭеиҳәеит азыҟаҵаҩ Ҭимур Џьопуа.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа инапы аҵаиҩит Даур Ақаҩба Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрс иҟаҵаразы ҳәа аанацҳауеит ахада исаит.
Даур Вадим-иԥа Ақаҩба диит хәажәкыра 15, 1979 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Аҟәа ақалақь аҿы.
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, "Азиндырратә" факультет далгеит (азанааҭ – "адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара").
1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Ахаҭарнакраҿы абжьгаҩ.
2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.
2005-2006 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.
2006-2010 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.
2010-2011 шш. – Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы.
2012 шықәса лаҵарамза инаркны абҵарамзанӡа – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы.
2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икоммерциатәым Афонд "Институт Евразийских исследований" анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ.
2014 шықәса – Аԥсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабы.
2016 шықәса жьҭаарамза инаркны – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа ирыциҵеит ԥхынгәы 21 рҟынӡа, абри атәы аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Адырраҭараҿы иазгәаҭоуп аԥсуа ган аурыс-аԥсуа ҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа раԥыхра алзыршо ажәалагалақәа шышьақәнаргылаз.
Урыстәыла аиҳабыра рхада Михаил Мишустин ихьӡала ашәҟәы нашьҭуп Аԥсны аҳәааҟны аԥкрақәа рахыхра шрылшо, иахәҭоу асанитар-епидемиологиатә усмҩаԥгатәқәа ирықәныҟәозар.
Уажәазы аҩганк реиҳабырақәа рхаҭарнакцәа злахәу аилацәажәарақәа мҩаԥысуеит аҳәааҟны аԥкрақәа раԥыхра алзыршо еицырзеиԥшу аӡбамҭа рыдыркыларц азы.
Ԥхынгәы 3 рзы имҩаԥысуаз апресс-конференциаҟны Аслан Бжьаниа иазгәеиҭеит аҳәаа аартра аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ишадҳәалахо, Аԥсны аҳәаа аартра ишазыхиоу, аха атәылақәа рыҩба аамҭак ала рус еиқәдыршәар шакәу.
Урыстәыла ԥхынгәы 15 инаркны иаԥыхуп ихымԥадатәиу ҩымчыбжьатәи акарантин атәылахь иалало рзы.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны акоронавирустә инфекциа зыхьуа ҳәа аӡәгьы дыҟаӡам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 422-ҩык акоронавирус рыдбалоуп


АҞӘА, ԥхынҷкәын 4 – Sputnik, Бадри Есиава. Аҟәа араион Ԥсҳәы ақыҭан сынтәазы раԥхьатәи асы алеира иалагеит иаха ҳәа Sputnik иазеиҭеиҳәеит ақыҭа амцарцәара-еиқәырхаратә пост аиҳабы Сергеи Зинченко.
"15 сантиметра рҟынӡа асы леит. Ҳара ҳзы уи маҷуп. Ҩ-метрак рҟынӡа ианҳазкаҳауагьы ҟалалоит. Амра ԥхоит, ажәҩан иаҵәоуп, ашьхақәа асы илагылоуп", - иҳәоит Зинченко.
Аԥсны АҶА аусзуҩ иажәақәа рыла, алашара шыҟац иҟоуп, ақыҭауаа аԥсабара аҳамҭа иеигәырӷьоит.
Ԥсҳәы амшын аҟынтәи аҳаракыра 760 метра инаӡоит. Уа инхо ауааԥсыра ақыҭанхамҩа рнапы алакуп, ишәарыцоит. Афымцалашара рымоуп, ателехәаԥшреи аинтернети рыла еиқәшәоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа инапы аҵаиҩит Даур Ақаҩба Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрс иҟаҵаразы ҳәа аанацҳауеит ахада исаит.
Даур Вадим-иԥа Ақаҩба диит хәажәкыра 15, 1979 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Аҟәа ақалақь аҿы.
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, "Азиндырратә" факультет далгеит (азанааҭ – "адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара").
1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Ахаҭарнакраҿы абжьгаҩ.
2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.
2005-2006 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.
2006-2010 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.
2010-2011 шш. – Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы.
2012 шықәса лаҵарамза инаркны абҵарамзанӡа – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы.
2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икоммерциатәым Афонд "Институт Евразийских исследований" анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ.
2014 шықәса – Аԥсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабы.
2016 шықәса жьҭаарамза инаркны – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа ирыциҵеит ԥхынгәы 21 рҟынӡа, абри атәы аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Адырраҭараҿы иазгәаҭоуп аԥсуа ган аурыс-аԥсуа ҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа раԥыхра алзыршо ажәалагалақәа шышьақәнаргылаз.
Урыстәыла аиҳабыра рхада Михаил Мишустин ихьӡала ашәҟәы нашьҭуп Аԥсны аҳәааҟны аԥкрақәа рахыхра шрылшо, иахәҭоу асанитар-епидемиологиатә усмҩаԥгатәқәа ирықәныҟәозар.
Уажәазы аҩганк реиҳабырақәа рхаҭарнакцәа злахәу аилацәажәарақәа мҩаԥысуеит аҳәааҟны аԥкрақәа раԥыхра алзыршо еицырзеиԥшу аӡбамҭа рыдыркыларц азы.
Ԥхынгәы 3 рзы имҩаԥысуаз апресс-конференциаҟны Аслан Бжьаниа иазгәеиҭеит аҳәаа аартра аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ишадҳәалахо, Аԥсны аҳәаа аартра ишазыхиоу, аха атәылақәа рыҩба аамҭак ала рус еиқәдыршәар шакәу.
Урыстәыла ԥхынгәы 15 инаркны иаԥыхуп ихымԥадатәиу ҩымчыбжьатәи акарантин атәылахь иалало рзы.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны акоронавирустә инфекциа зыхьуа ҳәа аӡәгьы дыҟаӡам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 422-ҩык акоронавирус рыдбалоуп


АҞӘА, лаҵарамза 13 – Sputnik. Аҳәынҭқарратә маҵзурахьы зхы зырхо идыруазароуп ишхымҧадатәиу аҳәынҭқарратә бызшәа адырра, ҳәа иҳәеит Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада Рауль Ҳаџьымба, лаҵарамза 13, аԥсуа бызшәа аҿиаразы аҳәынҭқарратә комиссиа алахәылацәа актәи реизараҟны.
"Дарбанзаалакь идыруазароуп ихымҧадатәиу, высшьа змам ҧҟараны ишыҟало аҳәынҭқарратә бызшәа адырра, ахархәара. Иҟоуп Аконституциа, иҟоуп азакәан, уи аилагара азин имам аӡәгьы", – иҳәеит Ҳаџьымба.
Аҳәынҭқарратә комиссиа еиднакылеит Аԥсны аҵарауаа, ашәҟәыҩҩцәа, аҳәынҭқарратә бызшәа апроблема, хаҭала аҳәынҭқарратә уалҧшьала иазааигәоу ачынуаа, анапхгаҩцәа.
"Аҭаацәареи, ашколхәыҷқәеи, арҵаҩцәеи рҭакҧхықәра шьҭызхуа шьаҿақәоуп ҳәа сгәы иаанагоит аҧсуа бызшәеи алитературеи рдырра арҵауларазын Аҧсны аҵара аминистрра аҧсуа школқәа рҿы иаланагало аҧышәарақәа. Иааиуа ашықәсазын уи асистема алагалахоит егьырҭ амилаҭтә школқәа рҿгьы. Ари иацәшәатәӡам, алеишәа ҟамлакәа – иуадаҩхоит зыда ҧсыхәа ҳамам ҳаҧсуа бызшәа амчхареи амҽхаки рырҭбаара", – ҳәа иҳәеит Ҳаџьымба.
Аҳәынҭқарратә телехәаҧшреи арадиои рҿы аҧсуа бызшәа еснагь аҧыжәара амазароуп, избанзар урҭ ихадароу инструментқәоуп абызшәа аларҵәараҿы — азгәеиҭеит ахада.
"Аҧсны атәылауаҩра аиуразын аҧсуа бызшәа адырра хымҧадатәиуп ҳәа Азакәан иану аҧҟара уаанӡа аасҭа иџьбарахеит. Иззымдыруа ирҵарцазы акомиссиа ҷыда шықәсыбжак ҿҳәарас ирынаҭоит. Ари згәамыҧхо маҷҩым, аха урҭгьы лабҿаба ирбароуп, аҧсуа тәылаҩшәҟәи атәылауаҩреи роурц азын маҷк аџьабаагьы шбатәу", – иациҵеит Ҳаџьымба.
Иара убас ахада иациҵеит, аҳәынҭқарратә бызшәа азы азакәан иацназго апрограммагьы аус адулара шаҭаху.
"Апрограммаҿы ихадароу аҭыҧ ааннакылароуп аҧсуа школ ҵакылагьы формалагьы ишаҧсыуа школу узырбаша арҵаратә система. Сгәанала, аиҭазыхынҳәра иаҧсоуп Аҧсны аҳәынҭқарра ашьаҭаркҩы Владислав Арӡынба ихаан иаҧҵаз аҧсуа школ аҿиара Аконцепциа", – ҳәа иҳәеит атәыла ахада.
Иара иажәақәа рыла, уи апрограмма хаҭала лнапы алакыуп Аҧсны ахада ицхырааҩ, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Ҭали Џьапуаҧҳа.
Аԥсны ахада игәаанагарала, аҧсуа бызшәа арҵаратә курсқәа рыҩаӡара ҳарактәуп.
"Урҭ акурсқәа рахь аныҟәара иалаҳаргароуп зхатәы бызшәазы здырра ҧсыҽу ачынуаагьы, – Ахада иадминистрациеи Аминистрцәа Реилазаареи раҧхьа инаргыланы", – азгәеиҭеит ахада.
Иажәахә хыркәшо, Рауль Ҳаџьымба аҳәаанырцәтәи ҳдиаспора ирызкыу ахырхарҭақәа азеиҧш бызшәатә программаҿы аҭыҧ ҷыда роуроуп ҳәа азгәеиҭеит.
АҞӘА, ԥхынгәы 14 - Sputnik, Ренат Ԥачалиа. Аԥсны АКХ ахантәаҩы Ҭамаз Гогьиа Sputnik иазеиҭеиҳәеит иалырхыз адепутатцәа рнапынҵақәа рахь ииасыр анрылшо атәы.
Ацентртә алхратә комиссиаҿы абжьыҭара ашьҭахь бжьымш рыҩныҵҟала адепутатцәа ашәҟәы иҭарыҩуеит. Ашәҟәҭаҩра ашьҭахь адепутатцәа Аԥсны АКХ аӡбамҭаҟынтә алҩаа роуеит. Уи Апарламент ахь инаргоит. Уа имҩаԥгахоит иалху адепутатцәа азинԥҵаратә усбарҭа аилазаара ралаҵара апроцедура.
"Бзыԥҭатәи алхырҭатә ҭыԥ хадаҟны иҟалараны иҟоу аиҭалхра егьырҭ адепутатцәа русура анырра анаҭом", - ҳәа иҳәеит Гогьиа.
Гогьиа иҳәеит аус зуа азакәанԥҵара инақәыршәаны, Бзыԥҭатәи алхырҭатә ҭыԥ хада № 10 аҿы аиҭалхрақәа шымҩаԥысуа. Ҩымчыбжь рыҩныҵҟала АКХ алхрақәа ррыцхә шьақәнаргылоит.
Оҭҳаратәи ҭыԥ хадаҿы иалху Алмасхан Барцыц иҳәеит алхрақәа аиҩызаратә ҟазшьа рыманы имҩаԥган ҳәа.
"Алхраԥхьатә кампаниа зегьы соппоненти сареи еиҩызарыла имҩаԥаагеит. Аихшьаалақәа аныҟаҵаха Робестан Габлиа сиааира сыдиныҳәалеит, ақәҿиарақәа сзеиӷьеишьеит", - ҳәа иҳәеит иара.
Адепутат иҳәеит апандемиа инадҳәаланы Аԥсны ауааԥсыра ақыҭанхамҩахь ихьаԥшит, ари агәыгәҭажьра ҟалом ҳәа. Барцыц иажәақәа рыла, Апарламент аҿы ақыҭанхамҩа аусхк иацхраауа апроектқәа адгылара риҭалоит.
Кындыӷтәи ҭыԥ хадаҿы иалырхыз Гарри Кокаиа иҳәеит ари аокруг аҿы егьырҭ ирҿырԥшны ауаа рнеира рекордтәын ҳәа. Иара изы зыбжьы зҭииз зегьы ҭабуп ҳәа реиҳәеит.
"Очамчыра идепрессиву раионуп ҳәа иԥхьаӡоуп, аха скомандеи сареи иаҳҭахуп иааҳарԥшырц араион иамоу алшара дуқәа", - ҳәа иҳәеит адепутат.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысит ԥхынгәы 12 рзы иҭацәыз амандатқәа ԥшьба рахь - атәыла ахадас иалырхыз Аслан Бжьаниа, аԥыза-министрс иҟарҵаз Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс иҟарҵаз Дмитри Дбар, Гагра араион ахадас иҟарҵаз Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Аспорткомплекс аус ауеит х-спортхкык рыла: ашьапылампыл, акарате, абокс. Ҳахәмарратә зал шьақәҳаргылеижьҭеи еиҭа ҩ-хкык ацаҳҵар ҳҭахуп - анапылампыли, амҵәышәымпыли. Ҳхәыҷқәа аихьӡарақәа рымоуп акарате аҿы, абокс аҿы. Ашьапылампыл акәзар, еиҳа ицәгьоуп, ахәыҷқәа макьана аԥышәа рымам. Рыхә-секциак анаартхалак 150-ҩык, 200-ҩык рҟынӡа ахәыҷқәа ҳадаҳкылартә еиԥш алшара ҳауеит. Асекциақәа шаҟа ирацәоу аҟара, ахәыҷқәа рзы еиҳа еиӷьхоит. Аспорткмплекс аҿы рҽазыҟарҵар ауеит 300-ҩык инарзынаԥшуа ахәыҷқәа сааҭ-сааҭла еихшаны. Азыҟаҵаҩцәа рганахьала ҳаиқәшәоуп, ахәыҷқәагьы бзиа ирбоит, рус иазҟазоуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Какәыбаа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
1992 шықəса жьҭаарамза 25-26 рзы Очамчыра ақалақь ахақəиҭтəразы ицоз ажəылара ҳаибашьцəа ахамшҭыхə рзаанагеит, аибашьра цонаҵы ашьҭа ҕəҕəа ннажьит, егьа аҭагылазаашьа уадаҩзаргьы аҧсҭазаара амҩахь икылнагон. Еиҿагылан еиҟарамыз амчқəа, ҳарҧарцəа ирызҭаз агəаҕь, ирылаз адоуҳамч акы иузаларҩашьомызт, аҧсра абла иҭаҧшуа, рыҧсадгьыл ианықəуа ицон ҧхьаҟа, ҧхьаҟа ахақəиҭрамҩахь.
Аибашьра еибашьроуп, узықəшəо уздырам, иҟоуп хырҧашьа змам ахҭысқəа уаҧхьа иангыло. Ашьоурахьы иуҧхьоит убла ишабо уҩызцəа анувыршьаауа, акырӡа аҵанакуеит усҟантəи аамҭазы аиҳабацəа, аҧызацəа ражəа, рхымҩаҧгашьа. Ус еиҧш иазхəыцуеит сзыҿцəажəоз аибашьцəа, афырхацəа.
Хаҭала Борис Ԥачлиа "Дед" ҳəа зарҳəоз агəыҧ иалаз, Очамчыра ақалақь ахақəиҭтəразы аџьамыҕəа цəгьа зхызгаз, ахəрақəа шрымаз аҕацəа рнапаҵаҟа иҟалаз, Қырҭтəылаҟа иагаз, иара убраҟагьы хаҵарыла зхы аазырҧшыз, аҕа иаҧхьа зхы лазмырҟəыз, аҧсыуак ишиаҭəаз ала зхы ныҟəызгаз Џьон Зарандиеи, Гəырам Кəарҷиеи. Иааихҵəаны иуҳəозар, арҭ арҧарцəа рҩызцəеи дареи рлахьынҵа рыцныҟəеит, ахамшҭыхə рхыргазаргьы, рыҧсадгьыл ахь еибганы ахынҳəра рқəашьхеит. Хаҭала, акырӡа исцəыуадаҩуп урҭ амшқəа рзы ҳаибашьцəа ирхыргаз ус ажəала аиҭаҳəара, ақьаад анҵара, иҟалап уи сара сзы ҧсҭазаара дук иаҩсуазар, заанаҵы аҭамзаара шьҭасҵоит...
Аибашьцəа гəымшəақəа Џьон Зарандиеи Гурам Кəарҷиеи рыӡбахə саҳахьан, хаҭала исыздыруамызт. "Дед" игəыҧ иалаз аибашьцəа рахьтə иҟан сара сан лаҳəшьаҧацəа ҩыџьагьы, аҭыҧ аҟны иҭахаз Аслан Џьопуеи, аҕацəа ирҳəынҷаз уи иашьа гəакьа Руслан Џьапуеи. Руслан аибашьра ашьҭахь иҧсҭазаара далҵит ихьыз ачымазара иахҟьаны. Џьапуаа рҭаацəа рҟынтə лассы-лассы исаҳалон Аслани Руслани ирыцеибашьуаз рҩызцəа рыӡбахə, рыхьӡқəа, уи инаҷыданы Аҧсны аҭоурых адаҟьақəа рҟынтə "Дед" игəыҧ иаанарҧшыз афырхаҵара аӡбахə, аибашьцəа рлахьынҵа џьбара.
Сзыҿцəажəоз аибашьцəа акырӡа ирцəыуадаҩын урҭ ахҭысқəа ҩаҧхьа рышьҭа ахылара, еицҿакны ирҳəоз акакəын: "иҭахаз ҳашьцəа роуп ажəа зыхҳəаатəу, урҭ зегьы фырхацəоуп", - ҳəа. Ҳаиҿцəажəара ахацыркра акыр ишыхьанҭазгьы, ҳанхылеит агəалашəарақəа рышьҭа.
"Гагра ақалақь ахы ианақəиҭха ашьҭахь, ҳара ҳгəыҧ мраҭашəарантəи мрагыларатəи афронт ахь ҳаиасырц ҳаӡбеит, Тҟəарчалҟа. Гəдоуҭеи Гагреи х-гəыҧк ықəыргыланы ирыман, аҭаҩра ианалага ҳара ҳгəыҧ ахьӡ иазҵааит, усҟан, зыҧсаҭа бзиахаша Аслан Џьопуа "МГУ" ахьӡуп ҳəа ҿааиҭит. Ус иагьаанхеит ҳгəыҧ ахьӡгьы", - ҳəа азгəеиҭоит Леон иорден занашьоу Гурам Кəарҷиа.
Жьҭаарамза 25 рзы арҧарцəа ирылшеит верталиотла Тҟəарчалҟа аҧырра, агəыҧ командаҟаҵаҩыс даман Нодар Кəарҷиа.
"Уи аҽны Гəдоуҭантəи мрагыларатəи афронт ахь иааз агəыҧ аилазаараҟны иҟан: Беслан Делба, Аслани Руслани Џьопуаа, Руслан Ҳаџьымба, хатəгəаҧхарала еибашьуаз Руслан Трунов, Ахра Ҳаџьымба, Ахра Берзениа, Едик Ҳашба, Славик Инаҧшьба, Платон Бигəаа, Мариал Кəыҵниа, Ахра Кəарҷиа. Аҟəарчаҧантəи аеродром аҿы ҳтəеит шьыбжьышьҭахь, бџьарла ҳаиқəных ҳаҟан. Ашьҭахь, ҳауацəа-ҳҭахцəа рахь ҳцеит, амала еибаҳҳəеит адырҩаҽны шьыбжьышьҭахь аштаб аҟны ҳшеиқəшəоз", - игəалаиршəоит Гурам Кəарҷиа.
Ишырҳəахьаз еиҧш, аштаб аҟны еиқəшəеит, адҵагьы роуит џьаргьы имцарц, дук хара имгакəа ажəылара ҟалараны ишыҟоу рыларҳəеит. Аҷкəынццəа зегьы еицҿакны ирҳəаз акоуп: "Хымҧада, уи азоуп Тҟəарчалҟа ҳзааз". Ахəылбыҽха амашьына "ЗИЛ" иақəтəаны Ҧақəашьтəи ашкол ахь ицеит. Амҩан, аибашьра иациз Аҧсны иазкыз ашəақəа ҳəо, ргəалаҟара шьҭыхны ауп ақыҭахь ишааз. Уаҟа еиқəшəеит егьырҭ аибашьцəеи дареи. Усҟан иабардыруаз арҭ аибашьцəа ирзыҧшыз ахлымӡаах, ргəырҕьарашəа амҩабжра ишҿахҵəоз...
"Ҧақəашьтəи аштаб аҟны Борис Ҧачлиа (Дед) Очамчыра ақалақь алаларазы аоперациа аплан еиҭеиҳəеит. Нодар Кəарҷиа иазгəеиҭеит, ажəылара акыр ишшəарҭахоу, ишыуадаҩхоу, убри азы излымшо аагыларц шыҟалоу. Аха, уаҩ ҳаанымкылеит, зегьы абаржа ҳаҧыларц ҳаӡбеит. Амш цəгьа ҟалеит, ақəа кыдхаҽа илеиуан. Ҳаҧхьа дгылан дцон Дед, акыр ҳшыбааӡазгьы амшын ахь ацəырҵра халшеит", - иҳəеит аибашьра аветеран Кəарҷиа.
Амшын бааҧсыла ицəқəырҧон, адесант зҭаз абаржа ыҟамызт. Ҧыҭраамҭак абаржа иазыҧшит аҷкəынцəа, издыруада аӡхыҵра залшозар ҳəа, аха ргəыҕрақəа реижьеит. Ҧақəашьынтəи Гəдааҟа ицəырҵит, убраҟа акəын абаржа иаҧыларан иахьыҟаз, амшын аҿықə аҟны.
"Зҽеидызкылаз агəыҧқəа ирылахəыз рхыҧхьаӡа 32-ҩык ҳаҟан. Дед идҵаҟаҵарала иахьахəҭаз аҭыҧ аҿы ҳааит. Аалӡга ацҳаҿы игылан ақырҭқəа рпост. Раҧхьа Аслан Џьопуа гранатамиотла дхысит, анаҩс ааигəа игылаз автобус деихсит. Ацҳа ақəсра ҳшаҿыз амашьына "Камаз" шаауаз ҳбеит, уи деихсит Гурам Кəарҷиа. Ааха ҳамаӡамкəа, Бесик Делба маҷк дхəын, ацҳа ҳақəсны Очамчыратəи амилициа ахыбра аҟынӡа ҳнаӡеит. Арациагьы ыҟаӡамызт, егьырҭ аҧсуа архəҭақəеи ҳареи ҳазлеибадырша акагь ҳамамызт, ҳара-ҳара ҳнибамырҵəарц азы амилициа рҟны ҳаанкылар акəхеит. Ахысра иалагеит, ақалақь аҟны амацəаз ҳҭаркит ақырҭқəа. Иҟаз аҭагылазаашьа анаҳба ҳаҧхьаҵырц ҳаӡбеит, арахь аҭыҧқəагь ҽеила иҳаздыруамызт, Аҧсны сиит аха уи аган сықəнамгалацызт. Амҩан амашьына "Уазик" ҳбеит, ҳазегьы убри амашьына ҳақəтəеит, километрак ҳамнаӡацкəа агьежь аҵыҵит, аҿаҧхьа игылаз газ-52 "Техпомощь" амашьына иақəыз аҧҳə ақəхны, (аҧшəма иақəҳархит) жəабаҟа кыла ааныжьны ҳақəтəеит", - дҳацəажəон Очамчыра ақалақь ахақəиҭтəразы имҩасуаз ажəылара иалахəыз Џьон Зарандиа.
Арҧарцəа амашьына иақəтəаны хəкилометрак имнеицкəа, ирзыҧшын "аҧсра амҩа" , Аҽгəара абжьаларҭаҿы ианнеи амашьына иеихсуа иалагеит. Еицыз 32-ҩык рахьтə уаҟа иҭахеит 19-ҩык, иҟан ихəыз, ирҳəынҷаз ҳаибашьцəа, зыҧсы ҭаны еиқəхаз шеиқəхаз акыр иџьашьатəуп. Уаҟа инымҵəеит арҭ арҧарцəа ирхыргараны иҟаз аҧышəаратə аамҭа.
"Руслан Џьопуа, Гурам Кəарҷиа, Виачеслав Бганба, сара, "Скорпион" агəыҧ аҟынтə Вахо Лашəриа аҕацəа шасыс ҳаргеит. Ҳазегьы ҳхəын, сара исгəалашəоит егьи агəыҧ аҟынтəи Иван Гəыниа даныршьуаз, дызшьыцəҟьазгьы дызусҭаз збон. Ахра Берзениа убас еиҧш дзымҵысуа дхəын, зынӡа иҧсы шҭаз дшыхəаауаз дыблит. Руслан Турнов ҳəа иҳацыз аҷкəын убас еиҧш, ила ишабоз дыҧсит. Аҷкəынцəа ирхыргаз аҳəара уадаҩуп", - ихəыцрақəа ҳацеиҩишон Џьон Зарандиа.
Анаҩс, ирҳəынҷаз аҷкəынцəа Очамчыратəи администрациахь иргеит. Дара изларҳəо ала, амҩаду аҿы, агəыҧ "Скорпион" аҟынтəи аҧсуаа иреихсны ишыршьуаз рыла иабон.
"Аҩбатəи аихагылахь ҳанхаргала, аҭыҧантəи ақырҭқəа ааины гəыбҕан ҳарҭон, нас уаҕацəа шузныҟəо еилкаауп, ҳҿахəы ҳҿырхуан. Ус ҩаҧхьа адəахьы ҳдəылыргеит, ашьра ҳаргоз џьаҳшьон. Амашьына ҳҭартəаны астадион ахь ҳаргеит, ҳзыхьчоз аӡəы иҳəеит Қəҭешьҟа ҳшыргоз. Аверталиот ҳанақəдыртəа иаҳбеит ахəрақəа змаз Вахо Лашəриеи Славик Бганбеи уа ишҭаз. Қəҭешьынтəи Қарҭҟа ҳаргеит, уаҳа мчы ҳаламызт. Русики сареи ҳмахəарқəа еибаркны ҳдəықəлеит, илашьцан, амашьына хəыҷкəа ҳақəырҭəаны ҳаргон, амҩан иҳахҭысыз еилкаауп...", - игəалаиршəон Кəарҷиа.
Қырҭтəылаҟа иагаз аҧсуа еибашьцəа еибганы ихынҳəуеит ҳəа игəыҕуадаз? Егьа хамшҭыхə рхыргазаргьы, аҕацəа рҿаҧхьа рхы ламырҟəыкəа Аҧсныҟа ахынҳəра рылшеит, еиҭнырыҧсахлеит.
"Ҳаицыргеит аҷкəынцəа, Қарҭынтəи зыҧсы ҭаны ихынҳəыз рахьтə иахьа Гурам Кəарҷиеи сареи ҳауп иаанхаз, егьырҭ аибашьра ашьҭахь рыҧсҭазаара иалҵит. Қарҭ ҳахьнаргазгьы ааамҭаказы ҳаицын, аха нас ҳаибабартə еиҧш иҟарымҵаӡеит, хаз-хазы ҳаанкыланы ҳрыман. Қарҭ ҳахьнаргазгьы, ақырҭуак Гурам дааидгылан аҳəызбала дихəит, иҧсы маҷхан дынкаҳаит, анаҩс ахəра ҟазҵаз Гурам иҿаҧхьа аҭамзаара шьҭеиҵеит, ҳаршьуазу , ҳаиҭнырыҧсахлартə еиҧш аҭагылазаашьа ҟалозу ҳаздыруамызт. Абриаҟара аџьамыҕəа цəгьа ҳхаҳгазаргьы, аҧсуаа ус еиҧш ҳхы мҩаҧаҳгаӡомызт ҳаҕацəа шҳазныҟəоз еиҧш", - ҳəа азгəеиҭоит Џьон Зарандиа.
Иахьа арҭ арҧарцəа гəыблыла иргəаладыршəоит реиҳабацəа, рҩызцəа. Урҭ рыхьӡ-рыҧша наунагӡа аҭоурых иазынхар рҭахуп. Аибашьра аҧхьагьы аиҩызара зыбжьаз, анаҩсгьы лахьынҵак еиднакылаз ҳаибашьцəа рҳəатəы рацəоуп.
"Ҽнак ҳаизыргеит хəҩык аҧсуаа: сара, Русик Џьапуа, Туза Лагəлаа, Кəтолынтə Чагəаак, Славик Бганба. Автобус "Икарус" азна ақырҭқəа ақəтəоуп еибашьра Аҧсныҟа ицоз, Поҭынӡа ҳааргеит, Ҧоҭынтəи Аҟəатəи абаҕəазахь. Хымш Аҟəа ҳаҟан, ареспубликатə военкомат ахыбра аҵаҟа, ашьҭахь ҳаиҭнырыҧсахлеит, уаантə Гəдоуҭаҟа ҳагеит. Сҽанысхəышəтə ашьҭахь агəыҧ "Шьараҭын" салалеит, сеибашьратə мҩа иацҵан", - иҳəоит аибашьра аветеран Гурам Кəарҷиа.
Џьон Зарандиа игəалаиршəоит ихамшҭыхəыз уи аҽны иҭахаз аибашьцəа рыхьӡқəа, иара убас аибашьраҿы ироуз ааха иахҟьаны анаҩс зыҧсҭазаара иалҵқəаз, иахьа зыҧсы ҭаны иаанхақəаз.
"Очамчыратəи ажəылараҿы фырхаҵарыла иҭахеит: Дед-Борис Ҧачлиа, Нодар Кəарҷиа, Џьопуа Аслан, Ҳаџьымба Руслан, Ҳаџьымба Ахра, Турнов Руслан, Бочаа Џьума, Гəарамиа Авто (Дади), Абелов Аркаша, Харчлаа Заур, Хоџьаа Омар, Қəачахьиа Даур, Берзениа Ахра, Ҳашба Едик, Асланӡиа Едик(Петиа), Инаҧшьба Славик, Бигəаа Платон, Самсониа Сократ. Аибашьра ашьҭахь рыҧсҭазаара иалҵит: Делба Бесик, Џьопуа Руслан , Бганба Славик, Хоџьаа Славик. Иахьа рыҧсы ҭаны иҳалагылоуп: Делба Ахра, Кəарҷиа Гурам, Ҭаниа Фред, Гəарамиа Мурман, Зарандиа Џьон (Демур), Какачиа Алеқсандр (Иалта), Нарманиа Игор, Хоџьаа Џьамал, Џьынџьал Ҭемыр", - аибашьцəа рсиа игəалаиршəеит Џьон Зарандиа.
Иара убас, аибашьцəа изларҳəо ала, Очамчыра ақалақь ахақəиҭтəразы ицоз ажəылара иарҿыхаз рацəаҩхеит, избанзар ҳауаажəлар ирбарҭахеит усҟан ҧси-бзеи ишрызныҟəаз. Ҳаҕацəа цəгьаҧсышьа зырҭаз, ҳаибашьцəа ахьҭадырхаз аҭыҧ аҿы иргылоуп абаҟа. Урҭ ргəалашəара аҳаҭыразы есышықəса уахь инеиуеит иҭахаз рҩызцəа, рыуацəа-рҭахцəа, Аҧсны атəылауаа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, абҵара 2 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрреи Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзуреи уаанӡа идырым шьоукы ирӷьычыз Армен Григориан иоушьҭра алдыршеит ԥхынҷкәын 1 азы. Абри атәы Sputnik иазеиҭарҳәеит Аԥсны ААР апресс-маҵзураҿы.
Аусбарҭа адыррақәа рыла, иара дыԥшаан аоператив-ԥшааратә уснагӡатәқәа рхархәарала Гәдоуҭа араион аҿы. Ацәгьоура иалахәуп ҳәа гәҩарас ирымоу рахьтә иаанкылоу ыҟоуп.
"Аҟәа ақалақь апрокуратура ашьаус хацнаркит Аԥсны Азакәанеидкыла ахәҭаҷ 119 ахәҭа 2 "а" инақәыршәаны", - ҳәа азгәарҭеит аусбарҭаҿы.
Армен Григориан игәабзиара аҭагылазаашьа бзиоуп. Аусҭҵаара-оперативтә уснагӡатәқәа ирыцҵоуп.
Армен Григориан, 1976 шықәса рзы ииз, абҵара 24 асааҭ 17:30 рзы аԥсыжырҭа "Лечкоп" иахьаҵанакуа аҭыԥ аҿы дӷьычын.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусԥҟа инапы аҵаиҩит Даур Ақаҩба Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрс иҟаҵаразы ҳәа аанацҳауеит ахада исаит.
Даур Вадим-иԥа Ақаҩба диит хәажәкыра 15, 1979 шықәса рзы Аԥснытәи АССР Аҟәа ақалақь аҿы.
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, "Азиндырратә" факультет далгеит (азанааҭ – "адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара").
1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Ахаҭарнакраҿы абжьгаҩ.
2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.
2005-2006 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.
2006-2010 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.
2010-2011 шш. – Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы.
2012 шықәса лаҵарамза инаркны абҵарамзанӡа – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы.
2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икоммерциатәым Афонд "Институт Евразийских исследований" анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ.
2014 шықәса – Аԥсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабы.
2016 шықәса жьҭаарамза инаркны – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр.
АҞӘА, ԥхынгәы 15 - Sputnik. Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа ирыциҵеит ԥхынгәы 21 рҟынӡа, абри атәы аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Адырраҭараҿы иазгәаҭоуп аԥсуа ган аурыс-аԥсуа ҳәаа ахысразы иҟоу аԥкрақәа раԥыхра алзыршо ажәалагалақәа шышьақәнаргылаз.
Урыстәыла аиҳабыра рхада Михаил Мишустин ихьӡала ашәҟәы нашьҭуп Аԥсны аҳәааҟны аԥкрақәа рахыхра шрылшо, иахәҭоу асанитар-епидемиологиатә усмҩаԥгатәқәа ирықәныҟәозар.
Уажәазы аҩганк реиҳабырақәа рхаҭарнакцәа злахәу аилацәажәарақәа мҩаԥысуеит аҳәааҟны аԥкрақәа раԥыхра алзыршо еицырзеиԥшу аӡбамҭа рыдыркыларц азы.
Ԥхынгәы 3 рзы имҩаԥысуаз апресс-конференциаҟны Аслан Бжьаниа иазгәеиҭеит аҳәаа аартра аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ишадҳәалахо, Аԥсны аҳәаа аартра ишазыхиоу, аха атәылақәа рыҩба аамҭак ала рус еиқәдыршәар шакәу.
Урыстәыла ԥхынгәы 15 инаркны иаԥыхуп ихымԥадатәиу ҩымчыбжьатәи акарантин атәылахь иалало рзы.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала, ареспубликаҿ 38 чымазара хҭыс ыҟан, урҭ рҟынтәи 37-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны акоронавирустә инфекциа зыхьуа ҳәа аӡәгьы дыҟаӡам.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Урыстәыла уахыки-ҽнаки рыла 6 422-ҩык акоронавирус рыдбалоуп


АҞӘА, лаҵара 22 – Sputnik. 2019-тәи ашықәс иалагазар Ҟрымҟа инеихьеит миллионҩык атуристцәа, 2018 шықәса иаҿырԥшны уахәаԥшуазар ари 20% рыла еиҳауп ҳәа аанацҳауеит РИА Новости.
Ареспублика акурортқәеи атуризми рминистр Вадим Волченко иҳәеит ҟрымтәи акурортқәа аԥсшьаҩцәа ишырзыԥшу. Аминистр иажәақәа рыла иахьазы заанаҵы иҿарҵахьо аԥсшьарҭа ҭыԥқәа рхыԥхьаӡара 60% иҟоуп.
"Ари иаанаго аусқәа маншәалахоит ауп", - иҳәоит Волченко.
2018 шықәса рзы Ҟрым 132 тәыла рҟынтәи иааз 6 миллионҩык аԥсшьаҩцәа аднакылеит.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Урыстәыла Аконституциахь аиҭакрақәа ралагаларазы Аԥсны абжьыҭара иаҿуп. Атәылаҿы иаартуп алхырҭатә ҭыԥк - Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа ахыбраҿы. Абжьыҭара иалагеит ашьыжь, асааҭ ааба рзы, уи аамҭазы ауаа маҷҩымкәа еизахьан.
Тҟәарчал, ашахтиортә ҳабла Аҟармара х-ӡхыҽҽак ыҟоуп – "Иԥшьоу", "Ирина", "Адау". Ақалақь Тҟәарчалынтә аԥсабаратә цәырҵрақәа рҟынӡа 12 километр бжьоуп. "Адау" – Аԥсны иҟоу аӡхыҽҽақәа зегь реиҳа идууп ҳәа иԥхьаӡоуп, уи аура 100-метрак иреиҳауп.
Ашҭа ҟаԥшь аҟны ихыркәшахеит Аџьынџьтәылатә еибашьраҟны Аиааира 75 шықәса ахыҵра иазкыз апарад. Сынтәа иара мҩаԥган рашәарамза 24 рзы, ари аҽны - 75 шықәса раԥхьа, 1945 шықәсазы имҩаԥган раԥхьатәи аҭоурыхтә парад.
Москва Аиааира Апарад иалахәын Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аан иҟаз аформа аҩыза зшәыз архәҭақәа жәеиза.
Москва, Ашҭа ҟаԥшь аҟны ихыркәшахеит Аџьынџьтәылатә еибашьраҟны Аиааира 75 шықәса ахыҵра иазкыз апарад. Сынтәа иара мҩаԥган рашәарамза 24 рзы, ари аҽны - 75 шықәса раԥхьа, 1945 шықәсазы имҩаԥган раԥхьатәи аҭоурыхтә парад.
Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҿы аиааира 75 шықәса ахыҵра амшныҳәа азгәарҭоит Москва. Рашәарамза 24, 1945 шықәсазы имҩаԥган раԥхьатәи Аиааира Ду апарад.
Очамчыра араион Аракьаҿы ақыҭан инхо Едуард Кесиан хәышықәса ирықәуп абаҳчамаахыр ааӡара инапы алакуижьҭеи.
Ачымазара ҿкы акоронавирус аламырҵәаразы Аԥсни Урыстәылеи рҳәаа аркуп. Аҟәатәи аботаникатә баҳча ӷәӷәала ианыԥшуеит аԥсшьаҩцәа рыҟамзаара, абаҳча атуристцәа рыбзоурала абиуџьет шьақәнаргылон.
Америка атәылауаа аполициа аусзуҩцәа рымч ахархәара аанкыларазы аҿагыларатә акциақәа мҩаԥыргоит. Урҭ рхыԥхьаӡара 350 нызқьҩык иреиҳауп.
Аполициа аусзуҩцәа дааныркалеит афроамерикауаҩ Џьорџь Флоид, иара сааҭқәак рышьҭахь ахәышәтәырҭаҿы иԥсҭазаара далҵит. Флоид иаанкылара шыҟаз атәы узырбо авидео асоциалтә ҳақәа рҟны ианцәырҵ ашьҭахь, ауааԥсыра ргәынамӡара аадырԥшуеит, аҿагыларатә акциақәа мҩаԥыргоит.
Уажәшьҭа ҩымз инареиҳаны иҵуеит акоронавирус алаҵәара ашәарҭара ахьыҟоу азы Аԥсны аԥкрақәа алагалоуижьҭеи.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа аусдҵа инапы аҵаиҩит Аԥсны ауааԥсыра акоронавирустә инфекциа COVID-19 рацәыхьчаразы ԥкырақәак шыҟоу иааныжьзарц.
Уаанӡатәи асовет ҳәынҭқаррақәа ирхадыршҭуам рыжәларқәа иаадырԥшыз афырхаҵара. Сынтәа Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҟны Аиааира 75 шықәса ахыҵра даҽакала иазгәаҭатәхеит акоронавирус азы апандемиа иахҟьаны.
Сергеи Дбар ихьӡ зху Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра аҳәынҭқарратә музеи афонд аиҳабы Гәыгәыца Џьыкырԥҳа Sputnik апроект "Афронт ахьӡынҵа" азы еиҭалҳәеит Аџьынџьтәылатәи еибашьра ду иалахәыз лаб Шаликәа Муса-иԥа Џьыкырба иҭоурых/
Нарҭ Гамгьиа аҳақьымцәа акьыба чымазара бааԥс – алеикемиа имоуп ҳәа шьақәдырӷәӷәеит. Хышықәса зхыҵуа ахәыҷы шықәсык инацуп аԥсҭазаара дазықәԥоижьҭеи.
Иахьазы ачымазара ҿкы акоронавирус алаҵәоит ҳәа иҟоу ашәарҭара инамаданы ауааԥсыра аҩны итәоуп. Абри аамҭазы хәыҷи-дуи шәгәы мҿыӷьырц Sputnik аԥснытәи амузеиқәа рҟынтә авидеоекскурсиа шәзымҩаԥнагоит. Апроект хацыркхоит Дырмит Гәлиа илитература-мемориалтә музеи ала.
Урыстәылатәи аруаа Аԥсны акоронавирус аламырҵәаразы арзҩыдаратә уснагӡатәқәа мҩаԥыргоит Аҟәа, Гәылрыԥшь, Тҟәарчал, Очамчыра араионқәа рҿы.
Аԥсны ахадас иалху Аслан Бжьаниа иҭоубашьҭаҵара ацеремониа мҩаԥысит аҳәаанырцәтәи асасцәа рыда, мшаԥымза 23 аҽны, Аҟәа.
Амшынеиқәатә флот арратә ҟазауаа акоронавирус аламырҵәаразы ацхыраара ҟарҵарц Аԥсныҟа иааԥхьан мшаԥы 18 рзы.
Иахьа ацәқәа ҵакны ицәаӷәо рхыԥхьаӡара маҷзаргьы, Тҟәарчал араион Аҟәарчаԥан аҳаблаҟны инхо Беслан Берзениа иахьа уажәраанӡа жәытәла қәаҭанала адгьыл дықәаарыхуеит.


Sputnik, Саида Жьиԥҳа
Лаԥсҭархатәи аерман бжьаратә школ №1 аҟны аҵара рҵоит 121-ҩык ахәыҷқәа. Ирзааԥсо 19-ҩык арҵаҩцәа рахьтә, даарылукааратәы дыҟоуп аԥсуа бызшәа арҵаҩы Ланда Багаҭелиаԥҳа. Лара лхы аҭакԥхықәра ду адҵаны, аерман хәыҷқәа ахԥатәи акласс инаркны ашкол иалгаанӡа аҳәынҭқарратә бызшәа длырҵоит. Гәҭакысгьы илымоуп, ашкол аҭыӡқәа нрыжьаанӡа, аԥсышәала еицәажәартә еиԥш адыррақәа рыҭара.
Ҩ-еихагылак змоу Лаԥсҭархатәи абжьаратә школ №1 ашҭа уанааҭало, "Бзиала шәаабеит" ҳәа аҩыра улаԥш иҵашәоит. Ауадабжьарақәа рҭыӡқәа рҿы Аԥсны Аҳәынҭқарра Раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынбеи, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иҭахаз рқыҭауааи, Аԥсны жәлар рышәҟәыҩҩцәа Дырмит Гәлиеи Баграт Шьынқәбеи уҳәа ирызку акәакьқәа еиҿкаауп.
Аԥсуа бызшәа акласс акәзар, еибыҭоуп иахәҭоу аметодикатә цхыраагӡақәеи арҵага шәҟәқәеи рыла. Ашәхымс уаахыҵыр, узмилаҭзаалак, иухаҵгыло ахәыҷқәа "Бзиара жәбааит" ауп ирҳәо.
"Аԥсуа бызшәа ахәыҷқәа адырҵара ҳалагоит ахԥатәи акласс инаркны. Хымԥада аӡәырҩы ирцәыцәгьоуп ашьҭыбжьқәа рҳәара, аха џьоукых гәацԥыҳәарала рхы аус адырулоит, рҿаԥхьа маӡак аԥсышәала иааузымҳәо аҟынӡа еилыркаауа иалагахьеит", - азгәалҭеит Ланда Багаҭелиаԥҳа.
Ахәбатәи акласс аҿы аҵара зҵо аӡӷаб хәыҷы Рози Налчаџьиан лҭаацәа аамҭала Аԥсныҟа нхара иааит Ермантәылантәи. Лара убриаҟара ицқьаны ашьҭыбжьқәа лҿаҿы иааиуеит, ашәҟәы данаԥхьо, мамзаргьы ажәеинраалақәа аныналыгӡо дааџьоушьаратәы. Дыззымдыруагьы, аерман ҭыԥҳа шлакәу рзеилкааӡом.
"Сара аԥсуа бызшәа бзиа избеит. Сҭаацәагьы ирҳәо саҳахьеит, егьа бызшәа удыруандаз, ималуп ҳәа. Ҳарҵаҩы Ланда Чанҭа-иԥҳа убас аинтерес аҵаны амаҭәар ҳазналгоит, еиҭалҳәо зегьы гәныскылоит, аиҳарак ажәеинраалақәа", - лҳәоит ахәыҷы.
Ашкол адиректор Цагик Узуниан Ланда Багаҭелиаԥҳа лааԥсара ахә ҳаракны илшьоит. Хаҭалагьы лаԥсуа жәар арҭбаараҿы длыдҵаалоит.
"Ҳара Аԥсны ҳанхозар, аҳәынҭқарратә бызшәа ҳдырроуп. Агәра шәсыргоит ҳашкол аколлективи ахәыҷқәеи гәахәарала ишҳадаҳкыло ари амаҭәар", - ҳәа наҵылшьит лара.
Ланда Чанҭа-иԥҳа аԥсуа бызшәа азнагара адагьы, аԥсуара закәу деиллыркаауеит, алеишәеи, аҵасқәеи, ақьабзқәеи рҷыдарақәа рзеиҭалҳәоит.
Ланда Багаҭелиаԥҳа лҭаацәеи лареи Лаԥсҭарха ақыҭан аерманцәа ишрыланхогьы, аԥсшәа абжьы дыргоит, иаралоуп аҩны, адәны рҿахәы зларҳәо.
"Аколлектив аҿи агәылареи аерманцәа рыгәҭа сыҟоуп. Аха исымбои дара-дара анеицәажәо рхатәы бызшәада акгьы шырымҳәо. Рааигәара саннеилак, саҳаҭыр баны иаҳзеиԥшу аурысшәахь ииасуеит. Егьи абжьара, иалаҽхәаны, иҳаракны ирымоу аерманшәа ауп. Аха ус егьа иҟазаргьы, сара стәахьы, аԥсшәахь ииазгоит ҳәа саҿуп, схы ианықәԥшлак "бзиара ббаит" рҳәо иалагеит", - еиҭалҳәоит арҵаҩы.
Ланда Чанҭа-иԥҳа лҵаҩцәа алалырхәуеит араион аҿы аԥсшәазы имҩаԥысуа еиуеиԥшым аицлабрақәеи ахәылԥазқәеи. Рыхгьы бзианы иаадырԥшуеит.
Изныкымкәа аԥхьахәтә ҭыԥқәеи аҳамҭақәеи ирыԥсахахьеит.
Иахьа, Лаԥсҭархатәи абжьаратә аерман школ №1 аҵаҩцәа азшьақәеи аԥышәарақәеи рҽырзыҟарҵоит. Ахәыҷқәа аԥсуа бызшәа хәба ҳәа ирҭиир рҭахуп аҟнытә, рхаҭақәагьы аҽазыҟаҵарақәа ирыҳәоит.
Ашкол ашҭа анаансыжьуаз "Абзиараз" ҳәа ахәыҷқәа рыбжьы нсықәдыргеит.
Ухатәы бызшәа атәым милаҭ рҟнытә иануаҳауа, хымԥада угәы иахәоит, аха еиҳагьы уаргәырӷьоит уара утәқәа рыбжьара ахаан ишҿымцәаауа удыруазар…
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, нанҳәа 22 - Sputnik. Ԥсҳәы ақыҭан аԥҳәыс лышьра аҽазышәаразы Аҟәа араион апрокуратура ашьаус хацнаркит, абри атәы аанацҳауеит Аԥсны Апрокуратура хада асаит.
"Нанҳәа 22, 2019 шықәса рзы Аҟәа араион апрокуратура ашьаус хацнаркит 1985 шықәсазы ииз Казаков Александр Геннади-иԥа ихьӡ ала, уи иԥшәма 1986 шықәсазы ииз Кәаӡԥҳа Антонина Павел-иԥҳа лышьра иҽазишәеит ҳәа, 5, 45 мм зкалибр ыҟоу амцабџьар Калашников иавтомат изакәанымкәа иҵәахуеит иагьныҟәигоит ҳәа агәҩара рыманы", - абри аанацҳауеит адырраҭара.
Апрокуратура хада адыррақәа рыла, ахҭыс ҟалеит нанҳәа 21 рзы.
"Ирыбжьалаз аимак иахҟьаны Казаков А.Г. амцабџьар - автомат - Кәаӡба А.П. лгәышԥы иеиарханы ҩынтә дхысит", - рҳәеит Апрокуратура хадаҿы.
Ахәра зауз Ареспубликатә хәышәтәырҭахь днаган. Уи лҭагылазашьа уадаҩуп, аха иҭышәынтәалоуп рҳәоит аҳақьымцәа.
"Ахәра зауз Ԥсҳәынтәи иҷыдоу атранспорт ала Пыв акаҵәара дахыганы Ауадҳараҟа дылбааган, уа илзыԥшын АҶА иатәу амедицинатә усбарҭа ареанимобиль. Ахәышәтәырҭахь днаргаанӡа лара иаҭахыз аԥсреиқәырхаратә цхыраара лыҭан", - аанацҳауеит Аԥсны АҶА.
Ашьаусҭҵаара инапы иануп Аҟәа араион апрокуратура аусҭҵааҩ.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


АҞӘА, хәажәкыра 28 - Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Ареспубликаҿ иҟоу ахәыҷбаҳчақәа реиҳарак аремонт рзутәны иҟоуп, абри атәы иҳәеит Аԥсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какоба 2018 шықәса рзтәи аҳасабырба Аминистрцәа реилазаара аҿаԥхьа иҟаҵо.
Аԥсны аус руеит 39 ҳәынҭқарратә хәыҷбаҳча ҳәа азгәеиҭоит Адгәыр Какоба.
"39 хәыҷбаҳча рҟынтәи рыбжара рҟынӡа иахьатәи астандартқәа ирықәшәо иҟоуп, аха иаанхаз егьырҭ ахәыҷбаҳчақәа аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рҭахны иҟоуп. Арахь иаҵанакуеит ахәыҷбаҳчақәа: "Мрамза" (Гагра), "Алашарбага" (Гәдоуҭа), "Алашара", "Аԥра" (Аҟәа), Гал араион аҿы иҟоу ахәыҷбаҳчақәа", - иҳәоит иара.
Очамчыра ақалақь аҿы иахьа аус зуа хәыҷбаҳчак ауп, аха 2019 шықәса рзы ихыркәшахароуп Аинвестпрограммала идыргыло ахәыҷбаҳча.
"Аминистрразы иуадаҩу зҵаараны иҟоуп аҭыԥқәа рзымхара. 2018 шықәса рзы 2354 рзаҳал рҟынтәи иҳазҳадкылаз 1172 роуп", - ҳәа иҳәеит аминистр.
Аԥсны 155 зеиԥшҵаратә усҳәарҭа аус руеит: 145 бжьаратә школ, инаӡам абжьаратә школқәа 8, алагарҭатә школқәа 2. Урҭ рҟынтәи 59 аԥсуа школ, 16 аԥсуа-аурыс школ, 45 аурыс школ, 25 ерман школ, 10 қырҭуа школ.
Адгәыр Какоба иара убасгьы иазгәеиҭеит арҵаҩцәа разымхара. Адефицит иартәоит 500-ҩык арҵаҩцәа. Аԥснытәи ашколқәа ирҭоуп 27 387-ҩык аҵаҩцәа ҳәа азгәеиҭоит Какоба.
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, ԥхынгәы 13 - Sputnik. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟны ишьҭоу акоронавирус зцәа иалаз акурсантцәа ҩыџьа аҩашаҽны, ԥхынгәы 14 рзы рылҩаара иаздырхиоит ҳәа адырра ҟанаҵоит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Ари амш иалагӡаны агәаҭара иахрыжьыз 36-ҩык рҟынтә аӡәгьы иҿы акоронавирус шьақәырӷәӷәамхеит
Иахьазы Аԥсны зынӡа акоронавиурс рыдырбалахьеит 38-ҩык. Урҭ рахьтә ҩыџьа макьанагьы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 35 ргәы бзиахеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Адунеизегьтәи агәабзиарахьчаратә еиҿкаара аҵыхәтәантәи адыррақәа рыла, адунеи аҿы ишьақәдырӷәӷәахьеит 12,5 миллион хҭыс инареиҳаны, рыԥсҭазаара иалҵит 561 нызқьҩык инарзынаԥшуа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


2019-2020 аҵара ашықәс азы бжьаратәла ашколхәыҷқәа рымаҭәеи рмаҭәахәқәеи аӡәы изы ахарџь бжьаратәла 21 145 мааҭ артәоит.
Ԥхынгәы 12 рзы имҩаԥгахоит Аԥсны Жәлар Реизараҟны иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь алхрақәа. Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иусдҵа инақәыршәаны, Аԥсны 14 министрра ҟалоит 12 рҭыԥан, Аҳәынҭқарратә еилакқәа ааба, Аҳәынҭусбарҭақәагьы ааба.
Аԥсны аиҳабыра мшаԥы 20 инаркны аџьармыкьақәа раартра азин ҟарҵеит. Аџьармыкьақәа мчыбжьык аҩнуҵҟа хымш аус рулоит.
Хәажәкыра 28 инаркны мшаԥымза 20 рҟынӡа Аԥсны аҩнуҵҟа аҭагылазаашьа ҷыда алагалоуп акоронавирус аламырҵәара хықәкыс иҟаҵаны.
2020 шықәса рзы Аԥснытәи ашколқәа ирылгеит 1791-ҩык аҵаҩцәа. Урҭ рҟынтәи 11-ҩык амедалқәа рыманы иалгеит, 64-ҩык "ибзиаӡоуп" ҳәа иалгеит.
Адунеи аҿы ишьақәырӷәӷәоуп 10,9 миллионк инарзынаԥшуа ачымазара ахҭысқәа, ргәы бзиахахьеит хә-миллионк 700 нызқьҩыки инареиҳаны ауаа. Ачымазара иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит 520 нызқьҩык раҟара.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа амаҵзура "Интерфакс еиҿнакааз ипресс-конференциа мҩаԥысит ԥхынгәы 3 рзы онлаин режим ала.


АҞӘА, ԥхынҷкәын 4– Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Маининг азы афермақәа афымцатә ҳақәа анырра ӷәӷәа рырҭоит иҳәеит АУН "Амшынеиқәафымцамч" адиректор хада Аслан Басариа атәыла ахада даниԥылоз.
"Арҭ афермақәа иара усгьы аидара хьанҭа иаҵоу афымцатә ҳақәа анырра ӷәӷәа рырҭоит. Иҟоуп ашәарҭара аӡынра ааигәахар. Ахьҭақәа ҟалар афымцахархәаҩ иҟынӡа аԥхарра ҳазнамгар ҳәа", - иҳәеит Басариа.
Аслан Басариа дақәгәыӷуеит абри аусхк аҭышәныртәалара алзыршо азиндырратә документ ҟалап ҳәа. Атәыла ахада иакәзаргьы иазгәеиҭеит акриптавалиута амаининг аенергосистема аҭагылазаашьа ауадаҩрақәа азцәырнагоит ҳәа.
"Изакәанымкәа афымцамч ахархәара атәы ҳалацәажәараны ҳаҟоуп", - иҳәеит атәыла ахада.
Аиԥылараҿ атәыла ахада дазҵааит Аинвестпрограммала "Амшынеиқәафымцамч" имҩаԥнагаз аусурақәа ртәы.
"2015 шықәса рзы шәара шәнапынҵала Аинвестпрограмма аҳәаақәа ҳрыҵаркит. Иаҳзоужьхоз аԥара 730 миллион ҳәа ишьақәыргылан. Иазыԥхьагәаҳҭаз ауснагӡатәқәа зегьы наҳагӡеит. Арахь иаҵанакит: 220, 110 киловольт иҟоу астанциаҟәшақәа быжьба рҿы амыругақәа рыԥсахра; Гагра 1 шьаҭанкыла аиҭаԥсахра, иуҳәар ауеит аҿыцыргылара ҳәа", - иҳәеит Аслан Басариа.
Аихшаратә ҳақәа ракәзар араионқәа быжьба рҟынтәи хәба рҿы ауснагӡатәқәа зегьы мҩаԥган 2018 шықәса рҟынӡа иҳәеит иара.
"Аҵыхәтәантәи инагӡатәны иҟоу- атехника аахәароуп. Арҭ апроцессқәа рынагӡара аҳәаақәа ирҭагӡаны ҳара иазхархиеит иҟаҵо ауснагӡатәқәа ркаталог, ахәԥсақәа, ацифрақәа, афотоматериалқәа ацҵаны", - иҳәеит Басариа.
2018 шықәса рыҩныҵҟа 220 киловольт иҟоу 18 трансформатор аремонт рызууп. Уи адагьы аҵыхәтәантәи ажәымз рыҩныҵҟа "Амшынеиқәафымцамч" аусзуҩцәа ирыԥсахит шә-километрак рҟынӡа афымцатә ҳақәа.
"Ҳәарада есыҽны иҟаҵатәу аремонтқәа мҩаԥаагоит, атрасса ҳрыцқьоит, сынтәа 500 километра инарзынаԥшуа иаҳрыцқьахьеит", - иҳәоит Басариа.
Аслан Басариа иажәақәа рыла АУН аӡынтәи аамҭа ишалшоз ала аҽазыҟанаҵеит.
Рауль Ҳаџьымба иара убасгьы дазҵааит ИгрыГЕС иҟоу аҭагылазаашьа.
"Ари азҵаара шәареи ҳареи ҳалацәажәахьеит. Ахылаԥшра ӷәӷәа аҭахуп. Сара ибзианы еилыскаауеит аӡынра шыҟало ишахьыԥшхо аҭагылазаашьа. Ҳгәыӷып еиуеиԥшым ауснагӡатәқәа уи аҭышәныртәалара алдыршап ҳәа", - иҳәоит Ҳаџьымба.
Аслан Басариа атәыла ахада изеиҭеиҳәеит иахьатәи аамҭазы Џьуартәи аӡеизакырҭаҿы аӡы аҩаӡара 486 метра ишыҟоу. Аӡааира акәзар – 70 куб. шыҟоу.
"Арҭ арбагақәа цәгьаӡам, аха аӡынразы ҳхы иаҳархәо афымцамч ахышәа-ҵышәеи уи аекономиа шазаауеи иадҳәалоуп. Аҳауатә ҭагылазаашьа шыҟалашагь еилкаам", - иҳәеит иара.
Иаҭахны иҟалозар "Амшынеиқәафымцамч" атәыла ахадеи аиҳабыреи рыцхыраара иақәгәыӷуеит Урыстәылантәи Аԥсныҟа афымцамч аашьҭразы иҳәеит Аслан Басариа.
Аԥсны Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаԥысуеит алхратә ҭыԥ хадақәа ԥшьба рҿы: Кындыӷтәи, Гәдоуҭатәи, Бзыԥтәи, Оҭҳаратәи.
Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп: Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба; Гәдоуҭатәи алхратә ҭыԥ хада №18 ала - Асҭамыр Ахбеи Алхас Ҳагбеи; Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада № 10 ала – Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи; Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь кандидатцәас иқәгылоуп Робесҭан Габлиеи Алмасхан Барцыци.
Алхратә комиссиа хада имҩаԥнагаз аҵәҭаԥсарала адепутатрахь акандидатцәа Аԥсуа телехәаԥшраҟны аефиртә аамҭа рызшоуп. Бзыԥтәи алхратә ҭыԥ хада №10 ала адепутатрахь акандидатцәа Ҭамаз Леибеи, Ҭемыр Беиеи аефир аҟны иҟалоит уаха, ԥхынгәы 6 рзы.
"Ауаҩы уала-ҭахыла, мамзаргьы аиҳабыра идгылоума, ицхраауама, ҳара даҳтәума, егьырҭ дыртәума ҳәа ихәыцны далзхуа изы егьа теледебат ҟауҵаргьы, иара изы зегь дара роуп. Уи ателехәаԥшраҟны иибо спектакльк еиԥш дазыӡырҩуеит, аха игәы иҭеикыз, изиҭараны дыҟоу ибжьы ииҭоит. Ибжьы зиҭо ззымдыруа аӡәыр дыҟазар, Апарламент ахь днеир абри ихаҿсахьа зеиԥшрахои ҳәа ихәыцуа ауаҩы изы ибзиоуп, ихадоуп телехәаԥшрала иибо, аха иҟоуп ауаҩы иаразнакгьы иеилкаара анымариам. Убри аганахьала сгәаанагарала Алхратә комиссиа хада ахымҩаԥгашьа хәыҷык ихьысҳауп ҳәа ажәлар разыҟаҵаразы. Дара ирҳәароуп алхрақәа шус хадоу, абжьыҭара уала-ҭахыла акәымкәа ишазнеитәу ауаа азыҟаҵалатәуп есымша. Ауаа иахьа хәыҷык иҟьалашәа иҟоуп, рыбжьы зырҭара дрыздыруам, џьоукы-џьоук хьаасгьы ирымам, "иаҳнаҭеи Апарламент" зҳәогьы ыҟоуп. Абжьыҭарахь имнеиз ауаа рхыԥхьаӡара анырацәахалак, уи иаанагоит урҭ разыҟаҵара зыхәҭаз ауаа ажәлар рҟынӡа ишахәҭаз ирызнамгаӡеит ҳәа", - азгәеиҭеит Кәарҷиа.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь ԥхынгәы 12 рзы алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аԥсны АКХ аҿы адепутатрахь акандидатцәа рефиртә аамҭа шьақәдыргылеит
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Ҩыџьа ауаа амҩатә машәыр иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
"1991 шықәса рзы ииз Агәмаа Ремиз зыԥсҟы икыз амҩа атранспорттә хархәага Toyota Сrown имч ақәымхакәа, амҩа даныҵны аҵла даахеит. Агәмаа Ремизи ипассаџььыр Агрба Алхаси аҭыԥ аҟны рыԥсҭазаара иалҵит", - ҳәа аанацҳауеит Апрокуратура хада апресс-маҵзура.
Ахҭыс инамаданы аусҭҵаара мҩаԥысуеит.
АҞӘА, ԥхынгәы 6 - Sputnik. Иаҳхысыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла 6611-ҩык COVID-19 рыдбалан, 135-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, 3579-ҩык ргәабзиара шьақәгылеит ҳәа аанацҳауеит апортал стопкоронавирус.рф.
Аиҳарак ачымазара змоу рацәоуп Москва (685), Подмосковье (292), Ханти Манцызтә Автономтә Округ (289), 280 – Санкт-Петербург, 270 — Свердловск, 239 — Иркутсктәи аобласт.
Зынӡа атәылаҿы иазгәаҭоуп 687 862-ҩык COVID-19 змоу, урҭ рҟынтәи 454 329-ҩык ргәы бзиахахьеит, 10 296-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Аԥсны ауааԥсыра коронавирус рацәыхьчаразы аштаб адыррала ареспубликаҿ 38 чымазара-хҭыс ыҟан, хҩык Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоуп, 34-ҩык ргәы бзиахеит, аӡәы – лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>