Ажәабжь ҿыцқәа
24.02.2023 9
Приднестровие аҭагылазаашьа ҭышәынтәалоуп, иҭынчроуп, аҳәынҭусбарҭақәа зегьы аус шыруц ируеит ҳәа Аԥсны ААР аминистр ихаҭыԥуаҩ Иракли Ҭыжәба изеиҭеиҳәеит Приднестровие Молдавиатәи Ареспубликаҿ иҟоу Аԥсны ахаҭарнак Александр Ватаман.
24.02.2023 318 Женеватәи аиҿцәажәарақәа
Женеватәи аиҿцәажәарақәа рыцҵара, урҭ ԥхьаҟатәи рԥеиԥш иалацәажәеит Аԥсны ААР аминистр ихаҭыԥуаҩ Иракли Ҭыжәбеи ЕАР ахаҭарнак, аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩ Џьихан Султаноглуи ҭелла реицәажәараан.
23.02.2023 18
«Афестиваль "Славянский базар" 1992 шықәса раахыс имҩаԥыргоит, арҭ ашықәсқәа ирылагӡаны афестиваль рҽаладырхәхьеит 70 ҳәынҭқарра рхаҭарнакцәа.
23.02.2023 95 Женеватәи аиҿцәажәарақәа
Аԥсадгьыл ахьчаҩ Имш азы Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистррахь адныҳәалара ҟанаҵеит. Адныҳәалараҿы иаҳәоит:
21.02.2023 29
Аԥсны жәларбжьаратәи аилазаара алхәдаара иазырхоу ақырҭуа напхгара рҽазышәарақәа ирыхәамԥшыкәа, ареспублика аҳәаанырцәтә еимадарақәа рырҭбаара иаҿуп. Аслан Бжьаниеи Александр Лукашенкои реиԥылара уи бзиаҵәҟьаны ишьақәнарӷәӷәоит.
21.02.2023 28
Аҩаша, жәабранмза 21 рзы Минск ақалақь, Ахьыԥшымра Ахан аҟны Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Белоруссиа Ахада Алеқсандр Лукашенкои реиԥылара мҩаԥысит. Иара убас, аиԥылара далахәын Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба, Белоруссиа Ахада ихаҭарнак ҷыда Виктор Шеиман.
21.02.2023 12
Аслан Бжьаниа усуратә визитла Белоруссиа даҭааит жәабранмза 20, ашәахьа. Аҩаша, жәабранмза 21 рзы Минск ақалақь, Ахьыԥшымра Ахан аҟны Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Белоруссиа Ахада Алеқсандр Лукашенкои реиԥылара мҩаԥысит. Аиԥылара далахәын Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба.
16.02.2023 14
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Шьамтәыла ажәлар рахь Аԥсны ажәлар рыхьӡала адышшылара ҟаиҵеит.
16.02.2023 9 Авизитқәеи аусутә ныҟәарақәеи рзы аинформациа
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба усутә ныҟәарыла Москваҟа дцеит.
10.02.2023 969
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Аԥсны Атәылахьчара аминистрреи Урыстәыла атәылахьчара аминистрреи реинырреи русеицуреи арӷәӷәара ацхыраара ахьеиҭо азы ианашьоуп «Аԥсны аҭынчра ацхырааразы» амедал.
10.02.2023 57
Иахьа агазеҭ «Ведомости» асаит аҿы ицәырҵит аинформациа Аԥсны анапхгареи Урыстәыла акриптоиндустриеи аблокчеини рассоциациа (РАКИБ) анапхгареи Аԥсны аҵакыраҿы акриптовалиутатә хаб аартразы аилацәажәарақәа мҩаԥыргоит ҳәа.
10.02.2023 28 Анотақәа
Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи Аусқәа рминистр Инал Арӡынба Адипломатиатә усзуҩы имш инадҳәаланы Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи Аусқәа рминистр Сергеи Лавров адныҳәалара изынаишьҭит.
09.02.2023 19 Аминистр имҩаԥиго аиԥыларақәа
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи Шьамтәыла иҟоу азинмчра нагӡеи анапынҵа ҷыдақәеи змоу Иемен ацҳаражәҳәаҩ Абдалла Али Сабрии онлаин-еиԥылара рыман.
09.02.2023 25 Аминистр имҩаԥиго аиԥыларақәа
Арегионалтә шәарҭадара, ЕАА Афганисҭан аҟазаара ахҟьаԥҟьақәа раԥыхра, Аԥсни Мрагылара Ааигәа атәылақәеи реизааигәахара арҭбаара – Аԥсны иаҭааит Афганисҭан аделегациа.
07.02.2023 91
«Аҳәынҭқарра ахада Аслан Гьаргь-иԥа Бжьаниа инапынҵала аԥхьагыла ҿарацәа адгылара рыҭара аусхк аҟны жәларбжьаратәи аусеицура ҳарҿиоит, иҳарӷәӷәоит ҳҿар Урыстәыла иналукааша арҵаратә программақәа рахь рнеираз алшарақәа.
07.02.2023 26
2023 шықәса жәабран 6 азы Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҟны имҩаԥысит Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи Ашәарҭадаратә маҵзура ахантәаҩы Роберт Киути реиԥылара.
07.02.2023 29 Ацҳаражәҳәарҭақәа иазкыу
2023 шықәса жәабран 6 азы имҩаԥысит Ареспублика Никарагуа ахь инашьҭу азинмч нагӡеи анапынҵа ҷыдақәеи змоу Аԥсны Аҳәынҭқарра ацҳаражәҳәаҩ Инар Ладариа Никарагуа ахада Даниель Ортега Агәраргагатә шәҟәқәа анииҭоз ацеремониа.
06.02.2023 29 Анотақәа
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра адышшылара ҟанаҵеит Шьамтәылатәи Арабтә республика Адәныҟатәи аусқәеи аҳәаанырцә иҟоу аџьынџьуааи рзы аминистррахь Шьамтәыла аҩадатәи апровинциақәа рҟны аԥсыҭбарақәа зцыз адгьылҵысра инадҳәаланы.
03.02.2023 38
2023 шықәса жәабран 3 азы Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра 30 шықәса ахыҵра иазку, Аҟәа, лаҵара 17 азы имҩаԥгахо афорум Global Abkhazia аиҿкаара иазкны Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба аилацәажәара мҩаԥигеит.
02.02.2023 44 Аминистр имҩаԥиго аиԥыларақәа
Жәабран 2 рзы имҩаԥысит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи Урыстәыла иҟоу Аԥсны Ацҳаражәҳәарҭа аколлективи ронлаин-еилацәажәара. Уи далахәын ацҳаражәҳәаҩ Алхас Кәыҵниа.


Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аоперативтә штаб адыррақәа рыла, иҳаҩсыз амчыбжь иалагӡаны Аԥсны иахьаҵанакуа COVID-19 ачымазара ахҭысқәа 503 аарԥшуп, агәаҭара иахысит 1572-ҩык ауаа.
Саид Барганџьиа
Иаҳхысыз амчыбжь азы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә чымазара ҿкы рыдырбалеит 503-ҩык ауаа. COVID-19 аарԥшразы агәаҭарақәа ирхысит 1572-ҩык. Абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Аоперштаб адыррақәа рыла, абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 67-ҩык апациентцәа. Урҭ рахьтә акоронавирус зцәа иалоу 56-ҩык ыҟоуп, даҽа 11-ҩык чмазаҩуп ҳәа агәҩара рзыҟоуп. Рҭагылазаашьа хьанҭоуп 25-ҩык, 29-ҩык бжьаратәуп. Мчыбжьык ала згәабзиара ҭышәынтәалаз 14-ҩык атәылауаа ахәышәтәырҭа илҩаауп.
Аоперштаб адырра ҟанаҵоит, Аҟәа, асасааирҭа «Аиҭар» иахьаҵанакуа еиҿкаау амобилтә госпиталь аҟны акоронавирус зцәа иалоу 45-ҩык апациентцәа шьҭоуп ҳәа. Урҭ рахьтә 43-ҩык рҭагылазаашьа бжьаратәуп, ԥшьҩык – хьанҭоуп.
«Иахьазы иааидкыланы Аԥсны ачымазара здырбалахьоу рхыԥхьаӡара 5883-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә 3678-ҩык ргәы бзиахеит, 81-ы рыԥсҭазаара иалҵит», – ҳәа аанацҳауеит аоперштаб.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчарарзы аоперативтә штаб Аԥсны ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара аҽацәыхьчаразы аԥҟарақәа ирықәныҟәаларц.
Аԥсны аус ауеит аимадара ҷыда аномерқәа, урҭ рыла уасны COVID-19 иазку иарбанзаалак аинформациа уоур улшоит, иара убас асециалист иконсультациагьы.
Аҟәа ақалақь ауааԥсыреи асасцәеи асыр рылшоит абарҭ аномерқәа рыла: 995–02–07, 935–30–71, Очамчыра ауааԥсыра рзы 925–10–09, Тҟәарчал 925–10–03, Гал 925–10–07, Гагра 925–10–05, Гәдоуҭа 925–10–02, Агәӡера 925–10–04.
шәҭалароуп, ма шәыҽҭажәыҩроуп.


Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа иҟаиҵаз адҵала Донбассҟа идәықәҵоуп изаамҭанытәиу агуманитартә цхыраара.
Уажәы 100 тоннак амандарин ала рыла ишьақәгылоу аидара Аԥсны жәлар рыхьӡала Ашықәс ҿыц азы Херсонсктәи, Донецктәи, Лугансктәи, Запорожсктәи аобласт аҟны инхо ахәыҷқәа ирызкуп.
Уи аԥхьа Аҟәа Ахақәиҭра ашҭаҿы АҬА агуманитартә колонна дәықәҵан. Актәи апартиа Донбасс инеиуеит ԥхынҷкәынмза 19 рзы.
Урыстәыла акциа рҽаԥыршьраны иҟоуп Херсонск, Донецк, Луганск, Запорожсктәи аобласт аҟны аволонтиортә центрқәа аартны измоу урыстәылазегьтәи ауаажәларратә еиҿкаара «Молодаиа гвардиа» аволонтиорцәа.
Аԥснынтәи ареспубликақәа зегьы рахь идәықәҵоу агуманитартә еидара хаҭала дацзаауеит аҷыдалкаатә ҭагылазаашьақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа.
Ишәгәалаҳаршәоит, Аԥсны Ахада Аслан Бжьаниа иҟаиҵаз адҵала ареспублика араионқәа зегьы рыҟны ԥхынҷкәынмза 5 инаркны ишаартыз агуманитартә цхыраара аизгаразы апунктқәа.
Ареспубликаҟны ауааԥсыра гәацԥыҳәарала Донбасс инхо ахәыҷқәа рзы еиҿкааз акциа рҽаладырхәны амандарин рзеизыргеит.
Возврат к списку


21.03.2023
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Урыстәылатәи Афедерациа адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров «Ахьӡ-Аԥша» аорден I аҩаӡара ианашьаразы Аусҧҟа инапы аҵаиҩит.
«Аԥсны Аҳәынҭқарра ахьыԥшымра азхаҵараҟны, аԥсны-урыстәылатәи аҳәынҭқаррабжьаратә еизыҟазаашьақәа рырӷәӷәареи рырҿиареи рыҟны илагаламҭа ду азы «Ахьӡ-Аԥша» аорден I аҩаӡара ианашьазааит Лавров Сергеи Виктор-иԥа ", — аҳәоит 2023 шықәса хәажәкырамза 21 азы изҵаҩыз Аусԥҟа аҟны.


Items filtered by date: Ашәахьа, 14 Абҵара 2022
ИНАЛ ГАБЛИА ДОЛОЖИЛ ПРЕМЬЕР-МИНИСТРУ О МЕЖДУНАРОДНЫХ КОНТАКТАХ МИНПРОСА
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. Премьер-министр Александр Анкваб провёл рабочую встречу с министром просвещения Иналом Габлиа. Министр отчитался о текущей работе, в том числе о результатах контактов с российскими коллегами, сообщается на сайте Кабмина РА.
По словам министра, в рамках межведомственного взаимодействия в республику поступило порядка 40 тысяч новых учебников для старших классов. В настоящее время Минпрос распределяет их по школам.
АҴАРЕИ АБЫЗШӘАТӘ ПОЛИТИКЕИ РМИНИСТР НАПХГАРА ЗИҬО АХЫЛАԤШЫРҬА АԤШЬБАТӘИ АԤШЬБАРА АЗЫ ИАМАЗ ЖӘЛАРБЖЬАРАТӘИ АИМАДАРАҚӘАА РЗЫ АԤЫЗА-МИНИСТР АДЫРРА ИИҬЕИТ.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥыза-министр Алеқсандр Анқәаб атәыла аҵареи абызшәатә политикеи рминистр Инал Габлиа дидикылеит. Ахылаԥшырҭа ахада урыстәылатәи рколлегацәа рымадара алҵшәақәа рзы уахь иналаҵаны, иааизакны Аминистрра ахылаԥшрала имҩаԥысуа аусура азы аҳасабырба ҟаиҵеит.
Аминистр иажәақәа рыла, анапхгарабжьаратәи аусеицура аҳәаақәа ирҭагӡаны, ареспублика ахь иаашьҭын 40 нызықь инарзынаԥшуа аиҳабыратә классқәа рзы арҵага шәҟәқәа. Уажәы Аминистрра урҭ ашколқәа рахь аихшара мҩаԥнагоит.
АХӘМАРРАҚӘА РЗЫ АРЕСПУБЛИКАТӘ ХӘЫҶТӘЫ-ҚӘЫԤШТӘ СПОРТТӘ ШКОЛ АШЬАПЫЛАМПЫЛАСЫҨЦӘА АТУРНИР "АЧЕМПИОН ҾАРАЦӘА РЕИДГЫЛА" АҾЫ АХԤАТӘИ АҬЫԤ ААНЫРКЫЛЕИТ.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Ахәмаррақәа рзы Ареспубликатә ахәыҷтәы-қәыԥштә спорттә школ 2009 шықәса рзы ииз ааӡамҭацәа рыла еилоу атурнир «Ачемпион ҿарацәа Реидгыла" аҿы ахԥатәи аҭыԥ аанакылеит. Атурнир абҵарамза 7- 13 рзы Шәача ақалақь аҿы имҩаԥысуан, ҳәа адырра ҟанаҵоит аҿари аспорти русқәа рзы аҳәынҭқарратә Еилакы.
Атурнир рхы аладырхәит Шәача, Армавир, Ростов-на Дону, Новочеркасск, Аҟәа ақалақьқәа рҟынтәи 12 командак. Атурнир аӡбаҩ хадас дыҟан Ачемпионцәа Реидгыла аҿы аӡбаҩыс иҟаз аӡбаҩ Павел Кукуиан.
АԤСНЫТӘИ АСПОРТСМЕНЦӘА АҬАҶКӘЫМҞЬАРА АЗЫ ИААРТУ АТУРНИР АҾЫ АКТӘИ ХӘ-ҬЫԤК ААНЫРКЫЛЕИТ.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥснытәи аҭаҷкәымҟьаҩцәа абҵарамза 9 – 13 рзы, Ростов-на Дону ақалақь аҿы есышықәса еиҿкаахо аҭаҷкәымҟьара азы иаарту атурнир «Аиҩызара Ахраҿа» аҿы актәи хә-ҭыԥк аанкылара рылшеит, ҳәа адырра ҟанаҵоит аҿари аспорти русқәа рзы аҳәынҭқарратә Еилакы.
52 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит Дауҭ Гындиа; 60 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит – Оскан Мурадиан, 66 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит - Ашот Барцикиан, 63 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит - Дмитри Мартиросиан, 70 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит - Леон Лагәлаа.
ЛАША АШӘБА АԤСНЫ ЖӘЛАР РЕИЗАРА-АПАРЛАМЕНТ III И IV ААԤХЬАРАҚӘА РДЕПУТАТ АЛЬБАРТ АЗАТ-ИԤА ОВСЕПИАН ИԤСҬАЗААРА ИАЛҴРА ИНАМАДАНЫ ИУАЦӘЕИ ИҬЫНХАЦӘЕИ ДРЫДЫШШЫЛЕИТ.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс.Иԥсҭазаара далҵит Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент III-и IV-и ааԥхьарақәа рдепутат Альберт Азат-иԥа ОвсепианАԥсны Жәлар Реизара - Апарламент Аиҳабы Лаша Ашәба Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент III-и IV-и ааԥхьарақәа рдепутат А. А. Овсепиан иԥсҭазаара иалҵра инамаданы иуацәеи иҭынхацәеи дрыдышшылеит.
Адышшылараҟны иҳәоуп:́
«Альберт Азат-иԥа Овсепиан ҳтәыла иқәынхо ауааԥсыра аӡәырҩы ргәалашәараҿы даанхоит. Иара Аԥсны диит, иԥсы ҭанаҵы абра дынхон, аџьа ибон, идырра, иԥышәа рымаидон аҵара зирҵоз ашколхәыҷқәа, аус ицызуаз иколлегацәа. Гәык-ԥсык ала инаигӡоз арҵаҩратә усураҟны иааирԥшуаз ахамеигӡара иабзоураны Альберт Азат-иԥа Аҟәа араион ауааԥсыра раҳаҭыр даԥсахеит - ҩынтәны Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент адепутатс далхын .
Адепутаттә усураҟны иҟазаараан Альберт Азат-иԥа Овсепиан ихы ааирԥшит аԥышәа змоу аполитик, аҭакԥхықәра ныҟәызгоз, ауаҩы ицхыраара иазхиаз аӡә иаҳасабала.
III-и IV-и ааԥхьарақәа рдепутатцәа Альберт Овсепиан рганахьала имаз агәрагара атәы аҳәоит Аԥсны Ахада иҟны иҟоу Анажьразы акомиссиеи Аԥсны Ахада Иусԥҟала иаԥҵаз Аконституциатә реформазы акомиссиеи реилазаара иалаҵаразы азыӡба анрыдыркылоз.
2006 ш. уи III ааԥхьара, 2007 ш. – IV ааԥхьара адепутатцәа далырхуеит Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент Аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс.
Альберт Азат-иԥа Овсепиан Апарламент аусураҟны илагаламҭа ыҟоуп иара убас Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Асоциалтә политикеи, аҭаацәареи, агәабзиарахьчареи, аџьеи рзы аилак аҟны иусурала. Изныкымкәа ҳ-Парламент хаҭарнакра азиухьан Аԥсны анҭыц имҩаԥысуаз еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа раан аделегациа далахәны.
Альберт Азат-иԥа аԥсҭазаара бзиа избоз, гәкаҳара знымԥшуаз, иаартыз уаҩын. Абас Альберт Азат-иԥа Овсепиан ахааназы ргәалашәараҿы дагьынхоит иҭынхацәа, изааигәаз ауаа, иколлегацәа, иҵаҩцәа, дыздыруаз зегьы».
АИҬАШЬАҚӘЫРГЫЛАРАТӘ УСУРАҚӘА РЗЫ МЫҚӘТӘИ АНЫХАБАА АҾЫ ЕИЗГОУП 376 НЫЗЫҚЬ МААҬ.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Анцәа дзыхшаз Ацқьа Мариа Лылацәеиқәыԥсара ахьӡ зху Мықәтәи аныхабаа аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рзы аԥаратә хархәагақәа реизгара иацҵоуп.
Абҵарамза Амҽыша, абҵарамза 6 рзы, Анцәа дзыхшаз Ацқьа Мариа Лылацәеиқәыԥсара ахьӡ зху Мықәтәи аныхабаа аҿы имҩаԥысыз Сретентәи аберҭыԥ ахори Аԥснытәи аҳәынҭқарратә хортә капеллеи ргәыҳалалратә концерт аан агәыҳалалратә акциа аҳәаақәа ирҭагӡаны еизгахеит 340 нызықь мааҭ. Анаҩс агәыҳалалратә акциа аолаин арежим ала иацҵахеит.
Аԥсныпресс акорреспондент диҿцәажәо Мықәтәи аныхабаа адинмаҵуҩы Бадра Делба иахьазы 376 нызықь мааҭ еизгоуп ҳәа адырра ҟаиҵеит.
Еизгахаз аԥаратә хархәагақәа зегьы аныхабаа аҿы аԥенџьыр аҭыԥқәеи аныхабаа амаҵзуҩы иҩни реиҭашьақәыргылара ахь идәықәҵахоит.
Уи иара убас еиҭеиҳәеит асадаҟы аҟаҵара шацҵахо, насгьы акомиссиа шаԥҵахо атәы.
АБҴАРАМЗА 15 - 16 РЗЫ «МОСКВА АҨНЫ» АҾЫ ИМҨАԤЫСРАНЫ ИҞОУП «МОСКВА ЛИТЕРАТУРНАЯ» ҲӘЫ ХЫС ИЗМОУ АЦӘЫРГАҚӘҴА.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Абҵарамза 15 рзы Москаватәи Акультура-усуратә Центр «Москва Аҩны» аҿы «Москва литературная» ҳәа хыс измоу ацәыргақәҵа аатуеит.
Аекспозициа аҿы ицәыргақәҵахоит москватәи аҭыжьырҭақәа рҿы иҭыжьыз ашәҟәқәа: асахьаркыратә классикеи ҳаамҭазтәи асахьаркыратә рҿиамҭақәеи, иара убас ахәыҷтәы литература, еиуеиԥшым ахырхарҭа змоу ашәҟәқәа – аҿыханҵа, архитектура, згәабзиара аиҷаҳарала анхара, уҳәа еиуеиԥшым атемақәа ирызку.
Ацәыргақәҵа аҳәаақәа ирҭагӡаны урыстәылатәи ашәҟәыҩҩцәа – Урыстәылатәи Афедерациа акультура зҽаԥсазтәыз аусзуҩ, Урыстәыла ашәҟәҭыжьыҩцәа Рассоциациа (АСКИ) апрезидент, аҭыжьырҭа «Белый город» адиректор Хада Константин Чечениов, афилологиатә наукақәа ркандидат, алитературадырҩы, апоетесса, апублицист, аиҭагаҩ, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Нина Попова, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла, Урыстәыла аПЕН-центр алахәыла, урыстәылатәи ахәыҷтәы шәҟәыҩҩы, апедагог, апсихолог Анна Гончарова алархәны арҿиаратә хәылԥазқәа рымҩаԥгара азԥхьагәаҭоуп.
АԤСНЫ ИНХО УРЫСТӘЫЛА АТӘЫЛАУАА РЗИНҚӘА РЫХЬЧАРАЗЫ АЦЕНТР АНАПХГАҨЫ АКОНКУРС "ЖӘЛАР РДИПЛОМАТИА АԤЫЗА" АФИНАЛ АҞЫНӠА ДНАӠЕИТ.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны инхо Урыстәыла атәылауаа рзинқәа рыхьчаразы Ацентр анапхгаҩы Елена Жилинскаиа Жәларбжьаратәи аконкурс «Жәлар рдипломатиа аԥыза» афинал аҟынӡа днаӡеит, ҳәа адырра ҟаҵоуп аконкурс асаит аҟны.
Аконкурс афинал мҩаԥгахоит ԥхынҷкәынмза 2022 шықәсазы Пермтәи Жәларбжьаратәи афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны. Уи рхы аладырхәуеит 18-ҩык урыстәылатәи аԥызацәеи 12-ҩык аҳәаанырцәтәи аԥызацәеи. Зынӡа апроект апрограмма аҿы рхы аладырхәит 23 аҳәаанырцәтәи атәылақәеи Урыстәыла 34 региони рҟынтәи икоммерциатәым асектор ахаҭарнакцәа.
Жәларбжьаратәи аконкурс «Жәлар рдипломаиа аԥыза» аҵарадырратә программа аҵарадырратә интенсив – аконкурс алахәылацәеи урыстәылатәии аҳәаанырцәтәии аекспертцәеи реиԥыларақәа, алекциақәа, иара убас адҵақәа рынагӡареи апрактикум ахысреи – ирыдгалоу азҵаарақәа рыла апрактикаҿы ӡбамҭақәа рыдкылара азы амҩақәа рыԥшаара рыла ишьақәгылан.
ГӘЫМСҬАТӘИ АҬОУРЫХ-КУЛЬТУРАТӘ ҲӘАРԤСАРРА «УАЗ-АБАА» ИАХЬАҴАНАКУА АИЛЫРГАРАТӘ УСМҨАԤГАТӘ МҨАԤЫРГЕИТ.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Ауаажәларратә активистцәа абҵарамза 13 рзы, Гәымсҭатәи аҭоурых-культуратә ҳәарԥсарра «Уаз-абаа» иахьаҵанакуа, XII-XIV ашәышықәсақәа ирыҵанакуа еихьӡылоу абааш ахыжәжәарақәа рааигәа-сигәа аилыргаратә усмҩаԥгатә мҩаԥыргеит.
Акциа аиҿкааҩцәас иқәгылеит Владимир Попов напхгара зиҭо урыстәылатәи аидгьылуаа азинтәии асоциалтәии ацхыраара рыҭаразы Ассоциациа.
Иарбоу аусмҩаԥгатә рхы аладырхәит ажурналистцәа, аҭоурыхдырҩцәа, акультуратә фонд «Платформа» алахәылацәа, иара убас егьырҭ атәыла ауааԥсыра.
«Ари акциа зегьы иаҳгәаланаршәоит закәытә тәылоу ҳазқәынхо, уи иамоу аҭоурыхи ашәышықәсақәа ирылҵны ҳара ҳҟынӡа инаӡаз аҭоурыхтә баҟақәеи ртәы. Урҭ иреиуоуп – аҳәарԥсарра «Уаз-абаа». Ҳара ари абаҟа иааиуа абиԥарақәа рзы еиқәҳархароуп», – ҳәа иҳәеит Владимир Попов. Абааш «Уаз-абаа» ажәытәан акыр зҵазкуа астратегиатә ҵакы аман. Абааш аргылара аҭыԥгьы ус баша машәыршақә иалхӡамызт. Ари ахырӷәӷәарҭа ахьгылоу ахра ааигәа-сигәа иҟоу атерриториақәа ирхыҳәҳәоит, иара убри ала аӷа иқәылара азы заанаҵы адырра аиуреи уи иҿагылареи рзы алшара аԥнаҵон. Иахьанӡа еиқәханы иааз ахыжәжәарақәа рыла иубаратәы иҟоуп араҟа ишыҟаз аҭӡы, уи усҟантәи аамҭазы абааш иаҿыкәыршан. Абааш аҩадатәи ахәҭа аҿы 18 метра инарзынаԥшуа ажәҩан ахь ихалоит арратә ҟәарч аҭӡы. Уи акомплекс зегьы ихадоу ахырӷәӷәарҭаны иҟан. Аҩбатәи аҟәарч ҳара ҳаамҭа аҟынӡа еиқәханы изымааит. Аха уи ахыжәжәарақәа рыла араҟа агарнизон амацәаз аҭатәазаараан рхы иадырхәоз абааш аҟынтәи акәара аҟынӡа имаӡоу аиасырҭа шыҟаз убаратәы иҟоуп.
ОЧАМЧЫРА АҚАЛАҚЬ АҾЫ 16- ЕИХАГЫЛАКНЫ ИҞОУ АԤСШЬАРҬА ҨНЫ АХАРХӘАРАХЬ ИРЫРҬАРОУП 2023 ШЫҚӘСА, АԤХЫНРА АЛАГАМҬАЗ.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Очамчыра ақалақь уахьналало игылоу 16-еихагылакны иҟоу ахыбра аҿы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит.
Ари ахыбра, сынтәа Гәдоуҭа ақалақь аҿы аусура иалагаз асасааирҭа «Россия» еиԥш кыраамҭатәи аргылараны иԥхьаӡан. Арҭ аобиектқәа рыргылара асовет аамҭа азы иалагахьан, аха Асовет Еидгыла ахьхыбгалази 1992 – 1993 шш. Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатәи еибашьреи ирыхҟьаны урҭ уаҳа рыргыларагьы зхыркәшамхеит. Гәдоуҭа ақалақь аҿы асасааирҭа иахьа Аԥсныҟа ԥсшьараҳәа иауа атуристцәа рацәаны иаҭаауа иалагахьеит.
Очамчыратәи аԥсшьарҭа ҩны 260 номер амазаауеит, уи 600 шьҭаларҭа-ҭыԥла еиқәыршәахоит. Иарбоу аобиект иааиуа ашықәс азы, аԥсшьараамҭа алагамҭазы ахархәарахь рыҭара азԥхьагәаҭоуп, ҳәа адырра ҟанаҵоит Ochamchira_inform. Уаҟа аус аулоит ҩ-ӡҭачык: акы – аҽыхәышәтәра иазку, Елырынтәи иаагоу атермалтә ӡи ахәышәтәратә ҳәынҵәеи рыла ирҭәу, егьи – аҽыкәабарҭатә. Иарбоу аӡҭарчқәа алшықәсанык аус рулоит. Асабша, абҵарамза 12 рзы Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа ари аобиект аҿы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рымҩаԥысшьа гәеиҭеит.


21.03.2023
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Роберт Аршба дидикылеит Аконтрольтә Палата Ахантәаҩы имаҵураҟны изинмчқәа рыҿҳәара ахыркәшара инамаданы.
Роберт Аршба ари амаҵзураҟны данаҭаз 2013 шықәса мшаԥымза 29 инаркны 10 шықәса аус иуит.
Аҳәынҭқарра Ахада Роберт Аршба иҭабуп ҳәа еиҳәеит Аконтрольтә палатаҟны ламысцқьала иусуразы, иара иԥышәа, идыррақәа, ипрофессионализм аԥхьаҟагьы аҳәынҭқарраҟны хархәара шаиуа азгәаҭаны.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконтрольтә палата аҳәынҭқарратә финанстә контроль мҩаԥызго, иааиԥмырҟьаӡакәа аус зуа иреиҳаӡоу усбарҭаны иҟоуп, иаԥҵоуп 2010 шықәса абҵарамза 5 рзы.
Аконтрольтә палата Ахантәаҩы амаҵзураҟны дагьаҭахоит амаҵзураҟнытә ихы дагьақәиҭтәхоит Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент ала адепутатцәа рзеиԥш хыԥхьаӡараҟнытә иреиҳахаз абыжьқәа рыла хәышықәса аҿҳәара иҭаны. Хаҿык инеиԥынкыланы ҩ-ҿҳәарак иреиҳаны Аконтрольтә палата Ахантәаҩыс дҟалар ауӡом.


Иахьа, лаҵарамза 18 рзы, Адыгеиа Ареспубликаҟны аусура иалагеит Алада-Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа (АУАА) XXXVIII Аконференциа. Аусмҩаԥгатәқәа хантәаҩра рзиуеит Адыгеиа Ареспублика Аҳәынҭқарратә Хеилак ахантәаҩы Владимир Нарожныи.
Апарламентарии ҩышықәса инареиҳаны еиԥымлацызт – ари аԥхьа иҟаз аконференциақәа хԥа мҩаԥысуан авидеоконференцеимадара арежим ала, убри аҟнытә ари алатәаратә формат аҟны аусмҩаԥгатәқәа жәпакы азԥхьагәаҭоуп.
Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент аделегациа Ашот Миносиани XXXVIII Аконференциахь иааз апарламенттә делегациақәа рнапхгаҩцәеи Адыгеиа Ареспублика Ахада иадминистрациа иаҭааит.
Апарламенттә делегациақәа рнапхгаҩцәа Адыгеиатәи аобком актәи амаӡаныҟәгаҩ, Адыгеиатәи автономтә област ашьақәгылара ахыҵхырҭақәа рыҟны игылаз Шахан-Гиреи Умар-иԥа Хакурат ибаҟеи, Маиҟәаԥ ақалақь Амемориал Хадеи рымҵан ашәҭшьҭаҵара иазкыз аусмҩаԥгатә иалахәын.
Аконференциа актәи амш аҽны имҩаԥысит апрофилтә еилакқәеи Алада-Урыстәылатәи Апарламенттә акомиссиеи реилатәарақәа. Асоциалтә политикеи, аџьеи, агәабзиарахьчареи рзы АУАА аилак аусура иалахәын Аԥсны Жәлар Реизара идәықәнаҵаз аделегациа иалахәу Рашида Аибе Алмас Акабеи.
Азакәанԥҵареи, аҳәынҭқарратә ргылареи, аҭыԥантәи ахаланапхгареи рзы АУАА аилак иалахәу арҭ адепутатцәа азакәанԥҵаратә аԥшьгарақәа рыхәаԥшра иалахәын. АА Апарламент ахаҭарнак амилаҭбжьаратә еизыҟазаашьақәа, апарламентбжьаратә еимадарақәа, абаҩрҵәыреи, аспорти, атуризми, аҿар русқәеи рзы АУАА аилак аилатәара далахәын Венори Бебиа.
Аԥсны Жәлар Реизара адепутцәа рахьтә АУАА аусураҟны еиҳа аԥышәа имоуп Левон Галустиан. V, VI, VII ааԥхьарақәа дырдепутатны дызлаҟоу ала, уи АУАА аилак Аԥсны Апарламент ахаҭаранак иаҳасабала хынтәуп далахәуижьҭеи. Уажәы Л. Галустиан аҵареи, аҭҵаарадырреи, акультуреи, аинформациатә политикеи рзы АУАА аилак далахәуп.
Аконференциа аҳәаақәа ирҭагӡаны раԥхьаӡакәны имҩаԥысит аруаа рсоциалтә адапҭациеи, аветеранцәа русқәеи рпатриоттә ааӡареи рызҵаарақәа рзы АУАА иҷыдоу акомиссиа аилатәара. Аилак аԥҵан ари аԥхьа имҩаԥысыз АУАА XXXVII Аконференциа аихшьалақәа рыла. Аԥсны Апарламент аҟнытә ари аилак аусура далахәын Беслан Емырхәба.
Апарламенттә делегациа иалахәны Адыгеиа инеиз адепутатцәа Ҭемыр Беиа, Баҭал Џьопуа, Асҭамыр Герхьелиа АУАА абарҭ аилакқәа реилатәарақәа ирылахәын: аграртә зҵаарақәеи адгьылхархәареи рзы; аекономикатә политикеи, ааглыхреи, адәныҟаекономикатә еимадарақәеи рзы; аргылареи анхарҭа-коммуналтә нхамҩеи, афымцамчи, атранспорти, аимадареи рзы.
Аилакқәа реилатәараҟны ишьҭыхын агәабзиарахьчареи аҵареи рсистема аиӷьтәра иазкыз азакәанԥҵаратә жәалагалақәа, административтә закәанԥҵара, абиуџьеттәи ашәахтәтәи политика, АКН аусхк, аекологиатә шәарҭадара уҳәа егьырҭ азҵаарақәагьы. АУАА аилакқәа рзыӡбақәа АУАА Ахеилак ахь идәықәҵан ХХXVIII Аконференциа апленартә еилатәара амш азҵаара апроект алаҵаразы.
Иахьа имҩаԥысыз АУАА Ахеилак (уи иалахәуп аделегациақәа зегьы рнапхгаҩцәа) аилатәара мҩаԥигеит Владимир Нарожныи – АУАА Ахантәаҩы, Адыгеиа Ареспублика Аҳәынҭқарратә Хеилак ахантәаҩы.
АУАА Ахеилак аилатәараҟны аделегациақәа рнапхгаҩцәа апарламенттә усуразы ргәаанагарақәа еибырҳәеит, азыӡба рыдыркылеит Алада-Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа аҳаҭыртә ҳамҭа анашьареи Алада-Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа XXXIX Аконференциа амҩаԥгарҭа аҭыԥи рзы.
Аконференциа апрограмма инақәыршәаны имҩаԥысит Адыгеиа Ареспублика Аҳәынҭқарратә Хеилак – Хасеи Ставропольтәи атәылаҿацә Адумеи, Севастополь ақалақь Азакәанԥҵаратә Еизареи, Астрахантәи аобласт Адумеи рыбжьара апарламентбжьаратә усеицуразы аиқәшаҳаҭрақәа рыҵаҩра.
Иазгәаҭатәуп, Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламенти Адыгеиа Ареспублика Аҳәынҭқарратә Хеилак – Хасеи рыбжьара апарламентбжьаратә усеицуразы Аиқәшаҳаҭра ишаҵаҩыз 1997 ш. цәыббрамза 26 рзы.
ПОПУЛЯРНОЕ
- АҦСНЫ ЖӘЛАР РЕИЗАРА АҚӘҴАРА
- Имҩаҧысит Абиуџьет, акредиттә еиҿкаарқәа, ашәахтәқәеи афинансқәеи рзы аилак аилатәара
- Иазԥхьагәаҭаз Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент асессиа аилатәара мҩаԥымсӡеит
- Валери Кәарҷиа Екатерина Бебиа Лымшира лыдиныҳәалеит
- Аграртә политикеи, аҧсабаратә лшарақәеи, аекологиеи рзы аилак инарҭбаау аилатәара
НОВОСТИ
18.05.2023
Поделиться в соцсетях:


Адырга: "Ақырҭуa гәaхәтәы"
Қырҭтәыла Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра Чохатаури иҟалаз аиҿагыларазы аусеилыргара иалагеит гәыҧҩык рыла амчылара ахәҭаҷ ала
«Ақырҭуа гәахәтәы» атәыла ахада Саломе Зурабишвили лимпичмент апроцедура иалагоит
«Ақырҭуа гәахәтәы» аполитхеилак аҳәамҭа аланарҵәеит
"Ақырҭуа гәахәтәы" - Реџьеп Таип Ердоҕан апрезиденттә алхрақәа рҿы аиааира агареи "Жәлар ралианс" апарламенттә аиҳара аиуреи рыдаҳныҳәалоит
Иракли Кобахиӡе - Ҳара "Европатәи асоциалистцәа рпартиеи" ари апартиа иадҳәалоу егьырҭ аидҵарақәеи рылахәызаареи анаҧшратә статуси мап ацәаҳкырц ҳаӡбеит
Баҭым "Ақырҭуа гәахәтәи" "Амилаҭтә ҵысреи" еиҿагылеит
Адам Кинзингер – Интересс исымоуп, «Ақырҭуа гәахәтәы» ахаҭарнакцәа Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ аҵыхәтәаны данбаарыҧхьеи?
Гурам Маҷарашвили "Ақырҭуа гәахәтәы" далҵуеит
Паата Манџьҕалаӡе - «Ақырҭуа гәахәтәы» иаҧшьаргаз апроцесс ҳзалахәом, европатәи ҳпартниорцәа уи азы адырра раҳҭеит
«Ақырҭуа гәахәтәы» даҽа ҩыџьа алахәылацәа апартиа иалҵит, дара рҳәамҭала, аиаша иазықәҧо ауааҧсыра ирыдгылоит
Амуниципалтә аизара даҽа ҩыџьа алахәылацәа "Ақырҭуа гәахәтәы" иалҵит
Лагодехи Сакребуло ахантәаҩы ихаҭыҧуаҩи Чиатура Сакребуло аҿы иҟоу «Ақырҭуа гәахәтәы» афракица ахантәаҩы ихаҭыҧуаҩи рнапынҵақәа шьҭаҵаны, апартиа иалҵит
«Ақырҭуа гәахәтәы» аполитхеилак «Ақырҭуа гәахәтәы» ашьаҭаркра инаркны 10 шықәса аҵра инамаданы аҳәамҭа аланарҵәеит
Мамука Мдинараӡе - Арадикалтә оппозициа аспикерцәа зегьы, апартиа алахәылацәа зегьы адҵа роуит Қырҭтәыла урыстәылатәи анапхгара иҟоуп ҳәа излауа ала ирацәаны ирҳәаларц
«Ақырҭуа гәахәтәы» аҳәсатә аиҿкаара аҧырҵоит
Қырҭтәыла апарламент «Ақырҭуа гәахтәы» ахаҭарнакцәа ицәырыргаз Украина адгыларатә резолиуциа аднакылеит
«Ақырҭуа гәахтәы» алидерцәа Гыртәыла арегионалтә аиҿкаара ахаҭарнакцәа ирҧылеит
Иахьа «Ақырҭуа гәахәтәы» алидерцәа Гыртәыла иаҭаауеит
Иракли Кобахиӡе - Анапхгаратә гәыҧ аҳәынҭқарратә интересқәеи, аҳәынҭқарратәи апарламенттәи хьыҧшымреи рыхьчоит
Иракли Кобахиӡе - Жәларбжьаратәи партниорцәа ҳтәылаҿ амш аусхәаԥштәи аполиаризациа аҿаӡареи рыԥсаха рҭахуп


Ахәылбыҽха, абҵарамза 2 рзы «Амшынеиқәафымцамч» аҿы звольҳараку афымцацәаҳәа аҿы аиҭашьақәыргыларатә усурақәа хыркәшоуп ҳәа адырра ҟарҵеит. Аха асааҭ 18:00 рзы еиҭа афымцмач авариатә ҿыхра ҟалеит.
Фымцалашарада иаанхаз араионқәа ақәыӷәӷәара инақәыршәаны, иԥкны афымцамч ала еиқәыршәахоит.
Афымцамҩангага «Аҽгәара» аҿы жьҭаарамза, 2022 шықәса рзы ацәаҳәақәа ԥсахын. Уи иақәхарџьхеит 50 миллион мааҭ рҟынӡа. Аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рышьҭахь иарбоу афымцацәаҳәа аужьҭратә лшара 260 мегаватт рҟынӡа инаӡоит. Аиҭашьаеқәыргыларатә усурақәа рышьҭахь иарбоу афымцацәаҳәа аужьҭратә лшара 260 мегаватт аҟынтәи 300 мегаватт рҟынӡа еизҳар ауп.


28.02.2023
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа есымчыбжьатәи аилацәажәара мҩаԥигеит Аминистрцәа реилазаареи Аԥсны Апарламенти рнапхгара алархәны.
Аиҧылара аартуа, Ахада уи алахәцәа ирзеиҭеиҳәеит Урыстәылатәи Афедерациахь, иара убас Белоруссиаҟа иусуратә ныҟәарақәа рылҵшәа.
Раҧхьа иргыланы, Аслан Бжьаниа далацәажәеит Минскҟа ицара алҵшәа, убри аан иазгәеиҭеит Белоруссиа ҳтәыла аганахь ала имҩаҧнаго аиҩызаратә политика. Ҷыдала, аибашьра ашьҭахь, 1992-93 шш.рзы Ихьыҧшым Аҳәынҭқаррақәа Реидгыла аганахь ала Аҧсны зҭакыз амацәаз Белоруссиа адымгылаӡеит. Аҳәынҭқаррақәа рхадацәа реиҿцәажәараҟны иазааҭгылан аекономикатә еимадарақәа рырҭбаара, аҩ-ҳәынҭқаррак ртәылахьчара аминистррақәеи иҷыдоу аусбарҭақәеи рыбжьара аимадара абжьаҵара. Аекономикатә еизыҟазаашьа азҵаара далацәажәо, Аслан Бжьаниа аиҧылара алахәцәа иргәалаиршәеит, Лукашенко Аҧсны даныҟаз зҿлымҳара шриҭаз ҳтәылаҿы аинвестициатә проектқәа. Минсктәи аиҧылараҟны аганқәа азааҭгылеит Очамчыра араион аҟны азеиҧш проект аус адулара. Аусурақәа хацыркхоит 2024 ш. мшаҧымза иахымгакәа. Аслан Бжьаниа иазгәеиҭеит, аиқәшаҳаҭра инақәыршәаны, 80% иреиҵамкәа аусуҩцәа ҳтәылауаа шракәхо.
Аизара алахәцәа рахь ааҧхьара ҟаҵо, Ахада иҳәеит, аҳәынҭқарратә усбарҭақә напхгарарыҭареи аекономикатә политикеи рымҩаԥгашьа инамаданы иҟоу алҵшәақәа рыла Белоруссиа Ареспублика ҿырҧшы бзианы ишыҟоу. Ҷыдала, Аслан Бжьаниа иҳәеит белоруссиатәи иҳараку атехнологиақәа р-Парк аӡбахә, уи аԥхьанатә 200 млн.доллар рҟынӡа ақәхарџьхар, иаиууеит аекспорт 2 млрд доллар инареиҳаны рыхә аинтеллектуалтә џьа аалыҵ (еиҳарак программала аиқәыршәареи амикроелектроникеи русхк аҟны), ашәахтәтә ааимҭақәа шықәсык идыртәоит 350 млн доллар.
Ахада иара убас иацҵаны далацәажәеит Москваҟа иусуратә ныҟәара иамоу алҵшәақәа. Имҩаҧысит Ашәарҭадара Ахеилаки Урыстәылатәи Афедерациа Аиҳабыра алахәцәеи злахәыз аиҧылара. Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи Урыстәылатәи Афедерациа Аиҳабыра ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Александр Новаки УА аекономикатә ҿиара аминистр Максим Решетникови злахәыз аиԥыларақәа. Ирылацәажәеит Урыстәылантәи Аԥсныҟа иаауа афымцамчи афымцамч хархәара агәаҭага мыруагқәа рышьақәыргылара иазку аинфраструктуратә қьыреи рызҵаарақәа. Иара убас аиԥыларақәа рыҟны иалацәажәеит Владислав Арӡынба ихьӡ зху жәларбжьаратәи аҳаиртә баӷәаза аиҭашьақәыргылареи Урыстәылатәи Афедерациеи Аԥсны Аҳәынҭқарреи рыбжьара аҳаиртә еимадара аиҭарҿыцреи рзы апроект ианамаданы аиҳабырабжьаратә еиқәшаҳаҭра анагӡаразы аусмҩаԥгатәқәа.
Аслан Бжьаниа, Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган илыдиҵеит афымцамч аагареи, аинфраструктуратә қьыреи, аҳаиртә еимадара аиҭарҿыцреи реиҿкааразы изыхәҭоу адокументқәа азырхианы, арҭ ахырхарҭақәа аус рыдуларазы Москваҟа ацара.
Аилацәажәараан иара убас иазыӡырҩит изакәанымкәа акриптовалиута арҳара аҿагылара иазку Ареспубликатә штаб аусуразы аҳасабырба.
Аштаб анаԥҵаз инаркны иаадырԥшит иагьрымырхит акриптовалиута арҳаразы 1261 мыруга. Аслан Бжьаниа азинхьчаратә усбарҭақәа рнапхгаҩцәа рнапы ианиҵеит ирымырхыз амыругақәа рышьҭаҵарҭа аҭыԥқәа аинспекциа рзура.
Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган илҳәеит имҩаԥгоу ауснагӡатәқәеи иааиз аԥхарреи ирыбзоураны Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны афымцамч уахыки-ҽнаки ахархәара жәабранмза 5 инаркны 12-нӡа 600 000 кВт⋅с. рыла еиҵахеит, жәабранмза 12 инаркны 27 рыҩныҵҟа 900 000 кВт⋅с. рыла илбааит.
Абасала, ҳазҭоу ашықәс ажьырныҳәамзазы афымцамч ахархәара иартәазар 10 млн кВт⋅с, ҳазҭоу ашықәс жәабранмзазы 7,8 млн кВт⋅с рыла еиҵахеит, ари ажьырныҳәамзазтәи арбагақәа акыр иреиҵоуп, ахархәара анормақәагьы ирықәшәоит.
Аилацәажәараҟны Аслан Бжьаниа дазҵааит ВЛ-220 кВ «Ачгәара» шьаҭанкылатәи арҿыцра амҩаԥысшьа атәы. Аԥыза-министр Александр Анқәаб иазгәеиҭеит арҽеиратә усурақәа реиҳарак шхыркәшоу, аха уажәы адыдацәыхьчаратә система амонтаж шымҩаԥысуа, уи ҩымз раҟара шаго.
Арҭ аусурақәа «Амшынеиқәафымцамч» амчала изламҩаԥысуа ала, жәабранмза зегьы амш аҽеимра иахҟьаны асистема амонтаж аҿҳәара наҟ инаскьагахеит. Аԥыза-министр иаҵшьны иҳәеит имҩаԥысуа аусурақәа зфольтҳараку ацәаҳәақәа рхаҿы азанџьыр амонтаж ҟаҵареи анаҩс урҭ шьаҟацыԥхьаӡа адгьыл рыҵаҵареи ишазку. Аԥыза-министр иажәахә дазыӡырҩны Ахада уи инапы ианиҵеит иааиуа амчыбжь азы аусурақәа рымҩаԥгашьа ргәаҭара.


Аҿыханҵатә усумҭақәа рцәыргақәҵа «Урыстәыла – ҩ-дунеик» Аԥсны аурыс культура Амшқәа рымҩаԥгара аҳәаақәа ирҭагӡаны ашәахьа, цәыббрамза 4 рзы Аҟәа ақалақь иҟоу Москва Аҩны аҿы иаатит.
Араҟа ицәыргақәҵахеит москватәи аҿыханҵаҩцәа Наталиа Баженовеи Татиана Ошурковеи русумҭақәа.
«Сара аԥышәа ду сымоуп аурыс культура Амшқәа Черногориа, Польша, Болгариа амҩаԥгарала, уажәы уи харҭәаахоит Аԥсны ашәҟәыҩцәа Реидгыла алахәыла, ашәҟәыҩ Владимир Делба иажаәлагалала зымҩаԥгара аԥшьаҳгаз Аԥсны аурыс культура Амшқәа рымҩаԥгарала. Еиқәҳаршәеит «Аԥснытәи алитературатә тетрад» аномер ҷыда. Иаҳкьыԥхьит 21-ҩык ашәҟәыҩцәа раԥҵамҭақәа. Аха Владимир Делба ашәҟәыҩҩра анаҩсгьы дахьсахьаҭыхҩу, сара сакәзар, Москва асахьаҭыхыҩцәа Реидгыла сахьалаху инамаданы, ҳара ахәаԥшцәа ирыдаагалар ҳаӡбеит абжьаратәи абиԥара иаҵанакуа асахьҭыхыҩцәа иахьатәи рыԥшаарақәа – аконструктивизм, аимпрессионизм. Арҭ аусумҭақәа иарбан биԥаразаалакгьы иаҵанакуа зегьы рзы аинтерес аҵазар алшоит», – ҳәа ажурналистцәа дрыҿцәажәо илҳәеит урыстәылатәи аделегациа анапхгаҩы, ажурнал «Литературные знакомства» аредактор хада Лола Звонариова.
Ажурналистцәа ирылҭаз аинтервиу аҿы Наталиа Баженова, ҳазҭоу аамҭазы лсахьақәа ртема хада акыр актуалра аныԥшуеит ҳәа иазгәалҭеит. «Сара стемақәа уажәы иҟоу иуадаҩу аҽеиҩшара аамҭа азы сара сзы акыр аҵанакуеит. Ҩ-дунеик – ари ҳаҩныҵҟатәи адунеи иааҳакәыршаны иҟоу адунеи – ҳларҟәра иазырхоу ихаарадоу адунеи зыргылара ҳҽазаҳшәо адоуҳатә дунеи роуп. Сара ауаа ргәаҵанӡа инеиуа, блала иумбо адунеи узырбо атемақәа рышьҭыхра сҽазысшәоит», – ҳәа илҳәеит лара.
Аусмҩаԥгатә аиҿкааҩцәа Аҟәа иҟоу Москва Аҩны ахаҭарнакцәа иҭабуп ҳәа рарҳәеит Аԥсны аурыс культура Амшқәа рынагӡараҿы иҟарҵаз ацхырааразы, урҭ иара убас ҳаамҭазтәи асахьаркыратә литература авторцәа рышәҟәқәа аекземплиарқәак Москва Аҩны ҳамҭас иарҭеит.
Ахәҭакахьала, Аҟәа ақалақь аҿы иҟоу Москва Аҩны адиректор иабжьгаҩ Борис Наҟоԥиеи аҳәынҭқарратә субсидиақәа рыҟәша аиҳабы Мариа Соиеи ас еиԥш иҟоу аусмҩаԥгатәқәа рымҩаԥгара аԥсны-урыстәылатәи аизыҟазаашьақәа рырӷәӷәара азы аҵак ду шаҵоу азгәарҭеит.
Аусмҩаԥгатә еиҿкаан Аԥсны акультура Аминистрра, Евразиа ажәларқәа Рассамблеиа алитературатә Хеилак, Аԥсны Аҳәынҭқарра иҟоу урыстәылатәи атәылауаа рзинхьчара Ацентр, Москва Аҩны рыла. Убри аан адгылара ҟарҵеит Гәылрыԥшь араион Ахадара акультура аҟәша, ауажәларратә еиҿкаара «Гәылрыԥшь», Аԥсны иҟоу Урыстәыла аус ацура азы Ахаҭарнакра, иара убас акультуратә фонд «Платформа».
Аԥсны аурыс культура Амшқәа рымҩаԥгара аҳәаақәа ирҭагӡаны иазԥхьагәаҭоуп Москва, Санкт-Петербург, Риазань, Уфа, Ростов-на-Дону, Минск ақалақьқәа рҟынтәи ашәҟәыҩцәа реиԥыларақәа рымҩаԥгара.
Аусмҩаԥгатәқәа мҩаԥгахоит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә Университет, И.Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотека, иара убас ареспублика араионқәа рҿы, ҳәа адырра ҟанаҵоит Аҟәа ақалақь аҿы иҟоу Мосаква Аҩны апресс-маҵзура. (apsnypress.info)


Махачкала иҭахаз рхыԥхьаӡара 35-ҩык рҟынӡа инаӡеит
© SputnikПоследствия взрыва в здании автосервиса в Махачкале
© Sputnik/
Уаанӡа агәабзиарахьчара аминистрра адыррала иазгәаҭан 33-ҩык ҭахеит ҳәа. Урҭ рҟынтәи хҩык хәыҷқәоуп.
АҞӘА, нанҳәа 15 - Sputnik. Махачкала иҭахаз рхыԥхьаӡара 35-ҩык рҟынӡа инаӡеит ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АҶА.
"Махачкала аԥжәара ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы иԥшаауп даҽа хәҩык рыԥсыбаҩқәа. Иҭахаз рхыԥхьаӡара 35-ҩык рҟынӡа инаӡеит. АҶА аусзуҩцәа аиқәырхаратә усурақәа мҩаԥыргоит", - ҳәа аҳәоит адырраҭараҿы.
Шәҩык инарзынаԥшуа ааха зауз ауаа ахәышәтәырҭақәа рахь инагоуп. Иҟоуп зҭагылазаашьа хьанҭоу.
Амца ахы акит абылтәы зҭаз ацистернаҿынтә, анаҩс абылтәыҭаҭәарҭахь ииасит. Ацистернақәа ааба рҟынтәи ҩба ԥжәеит. Иҭахази ааха заузи рыбжьара иҟоуп ахәыҷқәагьы.
Амцарцәаҩцәа амца дырцәеит иара амҽхак 600 метр ԥшьыркца ианынаӡоз. Ашьаус хацыркуп "ахархәаҩцәа рыԥсҭазаара ашәарҭадаразы ма ргәабзиаразы ихәарҭам, ҩыџьа ма инеиҳаны рыԥсҭазаара гәҽанымзаарыла иҿахызҵәаз амаҵзурақәа рынагӡара" ахәҭаҷ ала.
Иҭахаз рыуацәеи рҭынхацәеи дрыдышшылеит Владимир Путин. Нанҳәа 15 ареспубликаҿ алахьеиқәра иамшны ирылаҳәоуп.


Гәлариа Аиааира амш азы зныктәи ацхыраагӡақәа рзы: цәыббрамза нҵәаанӡа ишәахоит
10:10 15.09.2023 (ирҿыцуп: 10:51 15.09.2023)
Аԥсны атәанчахәытә фонд аиҳабы Денис Гәлариа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит Аԥсны Жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраҿы игаз Аиааира 30 шықәса ахыҵра аҳаҭыр азы иҭахаз рҭаацәарақәа зныктәи ацхыраагӡақәа шырзыршәо.
Аиааира амшныҳәазы иҭахаз рҭаацәарақәа 20-20 нызқь мааҭ рызшәахоит, уахь иаҵанакуеит 1150-ҩык ауааԥсыра. Иааидкыланы уи 23 миллион мааҭ артәоит ҳәа азгәеиҭеит Гәлариа.
"Аԥсна ахада иҟаиҵаз адҵа ала 4 категориак рахь иаҵанакуеит: Аԥсны зхы ақәызҵаз рҭаацәара; аибашьраҟны хатәгәаԥхарала иҭахаз рҭаацәа; жьҭаарамза 1993 шықәса инаркны ԥхынҷқәынмза 1994 шықәса ирыбжьанакыз аамҭазы иҭахаз хатәгәаԥхарала еибашьуаз рҭаацәа; аҭаацәараҿы иҭахаз ма аинвалид дахьыҟоу. Атәынчахәы есымза ироуаз аԥхьа ирызшәахоит, анаҩс арҭ акатегориақәа ирыҵаркуа цәыббра 18 инаркны графикла ирзыршәо иалагоит", - иҳәеит Денис Гәлариа.
Иара убасгьы Аԥсны атәанчахәытә фонд аиҳабы Денис Гәлариа еиҭеиҳәеит 2024 шықәсазы аибашьра аветеранцәеи иҭахаз рҭаацәарақәеи ртәанчахәы иахьынӡацло, ԥсахрақәас иҟоу атәы.
Иаҳа инарҭбааны аицәажәара шәазыӡырҩыр шәылшоит аудиофаил аҿы.


Items filtered by date: Ахаша, 14 Цәыббра 2022
Аҟәа. Цәыббрамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Цәыббрамза 14, 2022 шықәса рзы Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрра аҿы атәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Ирахли Ҭыжәбеи Кавказнҭыҵ аҭынчреи аҭышәынтәалареи рзы Жәларбжьаратәи женеватәи адискуссиақәа рыҟны ацхантәаҩы – Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаарақәа рхаҭарнак Џьихан Султаноглу, Европатәи атәылақәа Реидгыла ашәарҭадара Ахеилак аҟынтәи Жәларбжьаратәи женеватәи адискуссиақәа рыҟны ацхантәаҩы Виорел Мошану, Аахыҵ Кавказ ала Европатәи атәылақәа Реидгыла Аҷыдалкаатә хаҭарнак Биорн Киуне реиԥылара мҩаԥысит.
Аԥсуа ган аҟынтәи ари аиԥылара рхы аладырхәит иара убас Аԥсны аҳәынҭқарратә шәарҭадара азы Амаҵзура ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ Заал Хәарҵкьиа, Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрра аусзуҩцәа, Женеватәи адискуссиақәа ирылаху Лаша Аҩӡба, Артур Гагәылиа, Мадина Шамба.
Аконсультациақәа ртема хаданы иҟан Женеватәи адискуссиақәа изаамҭанытәиу 56-тәи араунд амҩаԥгара азы иҟоу алшарақәеи аҭагылазаашьақәеи иарбоу аформат аҳәаақәа ирҭагӡаны анаҩс имҩаԥгахо аусуреи.
Аиԥылара аҿы атәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Иракли Ҭыжәба аԥсуа ган ааигәатәи арегионқәа рҿы ишьақәгыло аҭагылазаашьа, иара убас Қырҭтәыла аҩныҵҟа имҩаԥысуа аполитикатә процессқәеи акыр иазҿлымҳауп ҳәа иазгәеиҭеит.
«Ҳара ахшыҩзышьҭра аҭаны ҳацклаԥшуеит иахьа Қырҭтәыла имҩаԥысуа аполитикатә процессқәа, Қырҭтәыла иҳараку амаҵзурақәа змоу анапхгаҩцәа аконфликт аиҭарҿиареи ашәарҭадареи рызҵаарақәа ирыдҳәаланы иҟарҵо аҳәамҭақәа», - ҳәа иҳәеит Иракли Ҭыжәба.
Аҟәа. Цәыббрамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Имҩаԥысит Аҳәынҭқарра Ахадеи Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатцәеи реиԥылара.
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа ареспублика адепутаттә корпус ахаҭарнакцәа алархәны аиԥылара мҩаԥигеит.
Аиԥылара иалахәын Аҳәынҭқарра Ахада Ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба, аԥыза-министр Алеқсандр Анқәаб, Аҳәынҭқарра Ахада Иубарҭа Анапхгаҩы Џьансыхә Нанба, Ашәарҭадара Ахеилак Амаӡаныҟәгаҩ Сергеи Шамба, Аҳәынҭқарра Ахада Иубарҭа Анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Зураб Қаџьаиа, адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба.
Аҟәа. Цәыббрамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны атранспорттә Прокуратура жәеиза шықәса зхыҵуаз Сара Ахвелидиани лҭахара афакт инамаданы агәаҭара хацнаркит. Абри атәы аанацҳауеит Апрокуратура Хада асаит.
Аҟәа. Цәыббрамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аҟәа ақалақь Ахада Беслан Ешба цәыббрамза 23 рзы ақалақьзегьтәи аекологиатә акциа «Ицқьоу ақалақь» амҩаԥгара азы Ақәҵара инапы аҵаиҩит, ҳәа адырра ҟанаҵоит аҳҭнықалақь Ахадара асаит.
Аҳҭнықалақь Ахадара ақалақь ауааԥсыра зегьы акциа рхы аладырхәырц рықалақь гәакьа иацхраарц азы ааԥхьара ҟанаҵоит.
Акциа аиҿкаареи амҩаԥгареи рзы ақалақьтә штаб аԥҵоуп.
Аҟәа. Цәыббрамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Ауаажәларратә Палата аҿы имҩаԥысуеит Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниеи аоппозициа ахаҭарнакцәеи реиԥылара.
Аиԥылара цәыббрамза 6, 2022 шықәса рзы ареспубликатә уаажәларратә еиҿкаара «Аԥсны жәлар реиҿкаара» анапхгаҩы Адгәыр Арӡынба, ареспубликатә уаажәларратә еиҿкаара «Аруаа» анапхгаҩы Ҭемыр Гәлиа, ареспубликатә политикатә партиа «Аԥсны жәлар ракзаара Афорум» ахантәаҩы Аслан Барцыц, аполитикатә партиа «Аԥсны» ахантәаҩы Витали Габниа, Ауаажәларратә Палата абазаҿы Аконсультативтә Хеилак аԥҵаразы Аиқәшаҳаҭра апроект алацәажәара инамаданы аиԥылара аиҿкааразы инашьҭыз ааԥхьара инақәыршәаны, Ауаажәларратә Палата абжьгареи абжьацәажәареи рыла еиҿкаахеит.
Аиԥылара рхы аладырхәуеит Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба, Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы Џьансыхә Нанба, ашәарҭадара Ахеилак Амаӡаныҟәгаҩ Сергеи Шамба, Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Зураб Қаџьаа, адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба, «Аԥсны Жәлар Реиҿкаара» анаԥхгаҩы Адгәыр Арӡынба, Ареспубликатә уаажәларратә Еиҿкаара «Аруаа» анапхгаҩы Ҭемыр Гәлиа, Ареспубликатә политикатә Партиа «Аԥсны Жәлар ракзаара Афорум» ахантәаҩы Аслан Барцыц, аполитикатә Партиа «Аԥсны» ахантәаҩы Витали Габниа.
Аҟәа. Цәыббрамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Аҳәынҭқарратә шәарҭадара Амаҵзура апресс-маҵзура иҟанаҵо адыррақәа рыла, цәыббрамза 15 -27 рзы Аҟәа ақалақь аҿы антитеррористтә ҽазыҟаҵарақәа мҩаԥгахоит. Аҽызаҟаҵарақәа Аҟәатәи амшынтә баӷәазеи уи иаԥну аҵакыреи рҿы имҩаԥыслоит.


Гагра араион Ԥсахара ақыҭан аԥсҭбара зцыз амҩан амашәыр ҟалеит
© SputnikМашина скорой помощи
© Sputnik
АҞӘА, абҵара 5 – Sputnik. Гагра араион Ԥсахара ақыҭан, абҵара 5 рзы ашьыжь амҩан иҟалаз амашәыр иахҟьаны ҩыџьа ауаа ҭахеит, абри атәы Аԥсны АҶА апресс-маҵзура Sputnik иазеиҭарҳәеит.
Аусбарҭаҿ ишазгәарҭаз ала, автомашьына Nissan ашьаҟа иасит.
АҶА ашҟа адырра ҟалеит асааҭ 06:47 рзы. Амашәыр ахьыҟалаз аҭыԥахь иаразнак инеит Гагра араион аиқәырхаратә ҟәша. Амашьына аԥсҟы зкызи апасаџьыри аҭыԥаҟны рыԥсҭазаара иалҵит.


|Коӷониа, Иуа Абас-иԥа|
|Аира||
жьҭаарамза 28иул. / абҵарамза 10, 1903 ш.грег. |
Кәтол
|Аԥсра||
рашәарамза 15, 1928 ш. |
Аҟәа
|Аусура||
ашәҟәыҩҩы,|
апоет
|Атәылауаҩра||Асовет Еидгыла|
Иуа Абас-иԥа Коӷониа (аур. Иуа Абасович Когония, ақырҭ. იუა აბასის ძე კოღონია; хәажәкырамза 13, 1904 ш., Кәтол ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — рашәарамза 14, 1928 ш., Кәтол) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист.
Абиографиа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа аҟны аҵара иҵон (1919), анаҩс иҵара иациҵеит Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә аинститут аҟны (1925–1928). Игәамбзира иахҟьаны аинститут дзалымгаӡакәан иԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит, иаарласнгьы иԥсҭазаара далҵуеит. Иҩымҭақәа акьыԥхь рбеит 1920 шықәсазы. Иуа Коӷониа – алирикатә жәеинраалақәеи апоемақәа аабеи авторс дрымоуп. Дара зегьы аԥсуаа рҵасқәа, рынхашьа-рынҵышьа, аиҩызара, афырхаҵара, аҳаҭырқәҵара, ахьӡи-ахьымӡӷи ишырзыҟаз иазкуп («Зосҳан Ачбеи Жанаа Беслан иԥацәеи», «Наҩеии Мзауҷи», «Абаҭаа Беслан», «Хмыҷ шәарыцаҩ ныҟәаҩы» уҳәа егь.). Иуа Коӷониа ипоемақәа рҟны аҭыԥ ду ааннакылоит иԥсабара гәакьа исахьаркны ахцәажәара. Иара ирҿиара аҟны ахархәара ду рыман амилаҭтә ҿаԥыцтә рҿиамҭақәа, уаантәи иааган амотивқәеи ахаҿсахьақәеи.
Иуа Коӷониа инысмҩа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Зыԥсҭазааратәи зырҿиаратәи мҩа заа иԥҵәаз, аха ԥсра зқәым аԥҵамҭақәа ҳзаанзыжьыз, иналукааша аԥсуа поет Иуа Абас-иԥа Коӷониа диит 1904 шықәса, хәажәкырамза 13 рзы Очамчыра араион (усҟантәи Кәыдрытәи ауезд ахь иаҵанакуаз) Кәтол ақыҭан, анхаҩы иҭаацәараҿы. Уи иаб Абас Гьадлач-иԥа Коӷониа, еицырдыруаз аҽыбӷаҟаза, ихьӡ Аԥсны иахыҵәахьан. Иқыҭан аиҵбыратәи ашкол даналга ашьҭахь, 1919 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа (ашьҭахь арҵаҩратә техникумхеит). Асеминариаҿы усҟан аԥсуа абызшәа арҵаҩыс дыҟан Д. Гәлиа. Уи иаԥшьгарала асеминариаҿы еиҿкаан ахатә напҩыратә журнал «Шарԥыеҵәа» ҭзыжьуаз аԥсуа литературатә гәыԥ. Ҿыц аҩра иалагаз асеминаристцәа реиԥш, Иуагьы ихы ԥишәоит ажәеинраалақәа раԥҵараҿы, дацԥыҳәаны иҽрылаирхәуеит алитературатә гәыԥи ажурнали русура. Усҟан аменшевикцәа Аԥсны иахаԥаны иркын. Даара ихьанҭан аџьажәлар рыԥсҭазаара. Арҭ ауадаҩрақәа хьаас имкыкәа, дмаашьакәа, ибзиангьы аҵара иҵон Иуа. Ирҵаҩы Д. Гәлиа иеиԥш, иаргьы агәра ганы дыҟан аџьажәлар рыԥсҭазаашьа бааԥсы аиӷьтәразы, аҩыҵхахара иаҿыз аԥсуа жәлар ркультура ашьҭыхразы, урҭ ирылаҽны иҟаз амцхаҵарақәа, азалымдарақәа, ацәыхцәыфарақәа уҳәа, ацәгьамыцәгьақәа ириааины икарыжьырц азы зегь реиҳа ирыхәашаз хәшәны ишыҟаз аҵарадырра, алахтра, ахдырра. Абарҭ азҵаарақәа роуп изызкыз 1920 шықәсазы агазеҭ «Аԥсны ианылаз жәаф шықәса зхыҵуаз И. Коӷониа раԥхьатәи иажәеинраалақәеи истатиақәеи. Иуа Коӷониа 1921 шықәсазы акомҿарра далалоит, Кәтолтәи ақыҭсовет алахәылас дҟарҵоит. Уи далахәын Аԥснытәи акомҿар реизара ду. 1924–1925-тәи ашықәсқәа рзы иара еиҿикааит аԥсуа литературатәи адраматәи агәыԥқәа, инапхгарала хымчыбжьа рахь знык иҭыҵуан анапылаҩыратә журнал «Аҿар рыбжьы». 1925 шықәсазы И. Коӷониа атехникум даналга Москватәи аҳәынҭқарратә ажурналистикатә институт дҭалоит.
Москватәи истуденттә шықәсқәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
1925 шықәсазы Иуа Коӷониа дҭалоит Москва ажурналистикатә институт. Иара убри ашықәсазы иҭыҵуеит иахьа Аԥсны хәыҷгьы- дугьы еицырдыруа ипоема ҟаимаҭқәа. Иуа Коӷониа Москватәи аинститут данҭала ашьҭахьгьы иикьыԥхьхьаз ипублицистикатә статиақәа иаҳдырбоит ажурналистика аганахьалагьы апоет аҟыбаҩ збзиа шимаз. Москва, Иуа иҽадцаланы иҵарадырра иазирҳауан, иҽрылархәуан еиуеиԥшым агәыԥқәа, изхара избомызт адунеи аџьажәларқәа зегьы рзы илашарбагаз аҳҭнықалақь. Ихы мшаҭакәа, иҵареи азеиԥш уси, даныҩеидас нахыс иԥсы зыҿҳәараз ирҿиаратә усуреи еилеигӡон, аха аамҭа изхомызт. Аамҭа ицәагон, иара убас, иматериалтә ҭагылазаашьа уадаҩ иахҟьаны махәҿалагьы аусура ахьиқәшәоз. Аинститут аҟны уи иоуан астипендиа, аха изхомызт, ифатә иагын, убас ишәҵатәгьы. Иҭаацәагьы ицхрааратәы иҟамызт, избанзар иаб дыԥсит, уа иаанхеит ф-ҩык аусура злымшоз. Аԥснынтәи аиҳабыра есымза 25 мааҭ изоурыжьуан, аха уигьы маҷын. Дзықәшәаз амчымхара атәы иаахҵәаны иҳәоит апоет Аԥсны Асовнарком ахантәаҩы Н.А. Лакоба иахь ииҩыз арзаҳал аҟны: «Москва, Ажурналистикатә институт аҿы аҵара сҵоит… Исоууеит 10 мааҭк астипендиа, уи арҵага шәҟәқәа раахәара заҵәык ауп изызхо. Аӡынмаҭәа амамзаара иахҟьаны ҵыԥх, шамахамзар, сҩызцәеи сареи ҳзыҩназ ауадаҿы стәан, аҵарахьы анеираҵәҟьагьы сцәыуадаҩын. Сзыхшаз сҭаацәа рахьтә ацхыраара сақәгәыӷуам, избан акәзар Москва аҵара санҭала ашьҭахь саб дыԥсит, иаанхеит аусура злымшо фҩык. Арҭ зегьы ацхыраара рҭахуп, аха сара срыхәартә еиԥш алшара сымам». Иара убас исалам шәҟәқәак рҟны ҳаԥхьоит: «ԥшьымшуп, абар, сԥарақәа нҵәеижьҭеи, аха егьаурым, сгәы ахаҵара уи еиԥшқәа рзы иҭрысуа ыҟам. Шәара шәысцәымшәан, ча ҿаҵак сара ианакәзаалак исыԥшаауеит, аӡәгьы дмыргәамҵкәа. Уаҵәы сҩызцәа астудентцәеи сареи ҳцараны ҳаҟоуп усура».
Раԥхьатәи аԥсуа поема[аредакциазура | акод аредакциазура]
Алитератураҭҵааҩцәа еицҿакны иазгәарҭоит Иуа Коӷониа иоуп ҳәа аԥсуа литератураҿы апоема ажанр хацзыркыз. Уи ипоемақәа жәлар рҳәамҭақәа шьаҭас ирымоуп, изызку атемақәа аамҭақәа зегьы рзы иактуалтәуп, ауаҩытәыҩсатә цәаҩа хадақәа рныԥшуеит: абзиабара, аиҩызара, аламыс, ачарҳәара. Аԥсуа школхәыҷқәа зегьы ирдыруеит Иуа Коӷониа ипоема «Наҩеии Мзауҷи», «Абаҭаа Беслан» уҳәа рҟынтә ацәаҳәақәа. «Абаҭаа Беслани» «Наҩеии Мзауҷи» И. Коӷониа ихьӡ кашәара ақәымкәа дҟазҵаз инеиҵыху аепикатә ҳәамҭақәа, апоемақәа роуп. Ипоемақәа, шамахамзар, зегьы шьаҭас ирымоуп ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭа, ҷыдала урҭ рҭоурых- фырхаҵаратә ҳәамҭақәа. Апоет ажәлар рырҿиамҭахь ихьаԥшра машәырны иҟамлеит. Апоемақәа иҿыцу аепиграф аҿы уи ихаҭа иҳәоит урҭ рыҩра игәазырԥхаз абиԥара ҿыцқәа рзы аиқәырхара шакәу:
Саҟәыҵыр, исымҩыр,
Ибжьаӡӡоит иара,
Иахаану маҷхар,
Ирхашҭӡоит жәлара.
Иуа Коӷониа иқәҿиарақәа иреиҳауп сахьаркырала аҩымҭақәа зегьы иаарылукаартә иҟоу апоема «Абаҭаа Беслан». Егьырҭ ипоемақәа рҟны еиԥш, ари апоемаҿгьы апоет иҭихуеит афырхаҵа хада иҭеиҭыԥш:
Аԥсны иааӡаз Абаҭаа
Дхаҵа ӷьеҩын иаамҭала.
Чаԥашьалеи ԥшра-сахьалеи
Дкаҷҷа-каҷҷон мра ҳасабла…
Алитератор В. Аҵнариа иҩуан: «Аԥсуа литератураҿы ҳара иҳамам Беслан ихаҿсахьа аҟны еиԥш аԥсуа иламыси, иуаҩреи, ихаҵареи, иаамысҭашәареи абысҟак еицнеиуа, ихеибарҭәаауа иҳаракны иахьаарԥшу даҽа ҩымҭак» ҳәа. «Наҩеии Мзаҷи» Уаанӡа ҳзыхцәажәоз апоема аасҭа алирикатә цәа ахоуп аҩымҭа «Наҩеии Мзауҷи». Уи зызку аиҩызареи абзиабареи – апоет иаҳа алшара ирҭоит аепикатә ҳәамҭа лирикала аарԥшразы. Араҟа еилаӡҩеит аепикатә жәабжьеиҭаҳәареи алирика - цәанырратә хәшьареи. Алирика - епикатә поема «Наҩеии Мзаҷи» асиужет шьаҭас иамоуп жәлар рҳәамҭа. Ари аҩымҭа ишьақәнарӷәӷәоит ажәлар еицырзеиԥшу, урҭ рдоуҳатә зҩыдара злыжжуа ахшыҩҵак: нҵыра амам ацәгьара шьаҭас измоу анасыԥ, аиааира агоит аиаша. Адраматә ҟазшьа амоуп, еибарххоуп асиужет. Мыцхәы бзиа еибабоз ҩыџьа аиқәлацәа, аигәылацәа, аиуацәа Наҩеии Мзауҷи еснагь еицын, шәарыцара, ныҟәара еиццалон, аха ҽнак Наҩеи ԥҳәыс ссирк дааигеит:
Лара мыцхәы дыԥшӡаӡан,
Лычаԥашьак митәӡан,
Ҟазшьалагь дхааӡан,
Зегь рыла дссирны дшан.
Мзауҷ бзиа дибеит иҩыза иԥҳәыс. Иҩызагьы уи иахырҟьаны дҭеирхоит. Аха аиаша ахы цәырнагоит. Иуа Коӷониа ипоемақәа зегьы зызку «аԥсуара» ҳәа азеиԥш хьӡы змоу, аԥсуа жәлар зқьышықәсала идырҿиаз аетика- моралтә дунеи, ауаҩра, аламыс уҳәа рыхьчара, рзышәаҳәара ауп, ацәгьа ҟазҵо иахьырхәроуп. Урҭ рҟны апоезиа бызшәа ҳаракыла ашәа рхиҳәаауеит аламыс шьаҭас измоу афырхаҵара, ҳәаа змам абзиабареи аиҩызареи, иҿаԥиҽуеит зхы мацара ада хәыцырҭа змам ауаа гьангьашқәа, ахамаԥагьара бзамыҟә, ақәылара-еимҵәарақәа уҳәа уб егь. Ажәакала, И. Коӷониа апоемақәа рыла зегьы еицгәарҭаратәы иҟаиҵеит ижәлар рдоуҳатә беиара иахылҵыз, наунагӡа ԥсра зқәым ауаҩытәыҩса иреиӷьӡоу иҟазшьақәа: аламыс, ақьиара, агәымшәара. («Ҳанифа-ԥшӡа», «Жанаа Беслан иԥацәа», «Хмыҷ шәарыцаҩ ныҟәаҩы» …).
Иуа Коӷониа илирика[аредакциазура | акод аредакциазура]
Апоет дышқәыԥшӡаз еиликааит аԥсуа жәлар рҿаԥхьа идыз ауалԥшьа. Зааӡатәи иажәеинраалак аҿы иҩуан: «Иааулап ҳара ҳауаажәлар рзы аус!». Иуа Коӷониа еицеиԥшны ицааиуан алирикеи аепоси, аԥсуа литератураҿы деицырдыруа, ихьӡ камшәо дҟазҵаз ипоемақәа шракәугьы. Лирикк иаҳасаб ала, усҟантәи аԥсуа поетцәа даарылукааратәы дызлаҟалаз, уи инаҵшьны ицәыригоит ихатә субиективтә дунеи, ишиашоу иааирԥшуеит аԥсҭазаареи аԥсабареи рцәырҵрақәа издырҵысуа ацәаныррақәа. Уи ипоезиа дахәаԥшуеит аԥсы иауазны, агәы иаҭырџьманны. Иреиӷьӡоу иажәеинраалақәа ҟазшьа хадас ирымоуп ауаҩытәыҩса иҩныҵҟатәи идоуҳатә дунеи иашьашәалоу агәҭыхаҳәарақәа, агәҭахәыцрақәа, ауасиаҭҳәара. Уи заа иҽырҟәиҭхеит афилософиатә, алабжьаратә ҟазшьа змаз Д. Гәлиа ипоезиа, иааџьоушьаратәы ирласны иалихит апоезиаҿы ихатәы мҩа. Апоет уа амцхә игәы дырцыхцыхуан аԥсҭазаараҿы иԥылоз абзиеи ацәгьеи, агәышьҭыхра изҭоз асахьақәеи, игәы изырхьуаз ацәырҵрақәеи. Уи илира еиуеиԥшым абжьырацәа зхылҵуа музыкатә инструментуп.
Иуа Коӷониа илирикатә мчхара зегь реиҳа иааԥшит Аԥсны аԥсабара блахкыга асахьақәа раарԥшраҿы. Уи апоезиатә лирика улаԥш ихгыларатәы ацәыргара дшазҟазоу шаҳаҭра руеит ажәеинраалақәа «Ашәарыцаҩ ашьха», «Аӡын ҵхы», «Аҵых ҵәца», «Аӡын мшы», «Ааԥынтәи ахәылбыҽха» уҳәа убас егь. Уаҟа ӷәӷәала еиларсуп апоет ицәаныррақәеи аԥсабара адәныҟатәи асахьақәеи.
Лирикатә поетк иаҳасаб ала аасҭа, И. Коӷониа хараӡа еиҳа дыӷәӷәан аепикатәи алира - епикатәи ҟазшьақәа змоу ипоемақәа рыла. Урҭ рахьтә акызаҵәык – «Ашәаныуа Мырзаҟан» ауп аҭоурыхтә хҭыс темас иамоу. Иуа Коӷониа ҳлитератураҿы раԥхьаӡа акәны ахы икит алирикаҵәҟьа ажанр, ицәыригеит иара иаԥхьа аӡәгьы дызхымцәажәацыз атемақәа, апроблемақәа, апоезиатә бызшәа рзиԥшааит аԥсуа иԥсабара иашьашәалоу, иазгәакьоу адоуҳатә хазынахәқәа.
Апоет иԥсҭазаара иалҵра[аредакциазура | акод аредакциазура]
Хыхь ишаҳҳәахьаз еиԥш, Иуа Коӷониа акыр иуадаҩын Москватәи иԥсҭазаара. Абас еиԥш иҭагылазаашьа иахҟьаны, дычмазаҩхеит, аха ичҳаны ус дааиуан, иҵара каижьуамызт. Насгьы ӷәӷәала игәы иасит иаби иаб иаҳәшьеи рыԥсра. Иуа Коӷониа 1927 шықәсазын дычмазаҩхоит. Уи еиҳа - еиҳа ичымазара аҽарӷәӷәон, аҵарагьы аусурагьы илымшо дышьҭанаҵеит. Ианамуӡа, Аԥсныҟа дааргеит, аратәи аҳауа зҩыда ихәоз џьшьа, аха усҟан ачымазара иара атәы ҟанаҵахьан. 1928 шықәса ииуль 14 рзы, аинститут алгаразы маҷк шигыз, иԥсҭазаара далҵит аԥсуа поезиа ашаеҵәа И. А. Коӷониа. Дагьыржит уи иқыҭа гәакьа Кәтол. 1965 шықәсазы апоет ибаҟа ықәдыргылеит Аҟәа амшын ахықәан. Иуа Коӷониа иаалырҟьаны иԥсра гәалсра хьанҭаха ирзыҟалеит аԥсуа жәлар зегьы. Ажурнал «Еҵәаџьаа» аномерқәа руак ишеибгаз апоет иԥсра иазкны иҭыжьын. Иуа Коӷониа аԥсуа литератураҿы дзыԥсаз, иаамҭанымкәа иԥсра шаҟа ҳмилаҭ культура аҿиара еиҵанархаз атәы иахцәажәеит аԥсуа шәҟәыҩҩцәа: Д. Гәлиа, Ӡ. Дарсалиа, М. Аҳашба, И. Папасқьыр, П. Ҷкадуа.
Д. Гәлиа иҩуан: «Ҳаԥыхьа далгоит ҳәа аҵара, ҳаԥсуа литература ирҿыхоит ҳәа ҳашиеигәырӷьоз, иҟалазеи? Иҟалазеи – дычмазаҩуп ӷәӷәала, аҳақьымцәагьы дук изиқәгәыӷуам рҳәоит. Ари иара дыздыруа зегьы дыдыбжьны ирылаҩит, ргәы канажьит, рнапқәа рываҳауеит, аиҳарак аԥсуа литература знапы алакыз. Уажәы иҳаҳаит дыԥсит ҳәа, ари зынӡак агәкажьга. Убас иамуит ачымазара бааԥсы». М. Л. Аҳашба истатиаҿы ҳаԥхьоит: «Даҳцәыӡит мыцхәы ҳзықәгәыӷуаз аԥсуа шәҟәыҩҩы. Аԥсуа литература иампыҵабеит аԥсуа литература дгьыл иныҵшәаз аӡыхь бзиа, аӡыхь ду». Апоет қәрахьымӡа иԥсра иазкны ажәеинраала иҩит Л. Кәыҵниа. Уаҟа уи иҩуан:
Икыдшәеит ҳаеҵәа, уаҳа иԥхаӡом,
Алашара ацәыӡит, наӡаӡа иаабаӡом.
Аԥсуа литература шәҭык ахшәеит,
Аԥсуа литература еҵәак ацәҭашәеит!
Иуа Коӷониа иԥсра аԥсуа литературазы шаҟа ицәыӡ дууз атәы ибзианы иҳәеит апоет О. Демерџь-иԥа, уи иҭаацәара рахь ииҩыз асалам шәҟәы гәыҿкаагаҿы: «Уахынла амза аныҟам, аеҵәақәа ыҟоуп, аха илашьцоуп аԥсабара. Ишнеиуа, аҵх агәҭа ианынахыслак, игылоит ашаеҵәа ҳәа еҵәак. Егьырҭ аеҵәақәа зегьы рылымкаа, уи шаԥшаԥуеит, ишгылалак ашара ҟалоит, амрагьы хара имгакәа игылоит. Убри даҩызан ҳалмас Иуа, зегь рылымкаа дшаеҵәаха Аԥсны азы дгылан, дымрахахьан егьигмызт, аха дахьызмыгӡашаз, ҳагәнаҳара зықәшәаша, ачымазара даҳцәагеит».
Иуа Коӷониа ибаҩхатәра ду алшарақәа зегьы ихы иаирхәартә еиԥш аамҭа имоуит, игәахәтәы дахьнамыгӡеит иаџьал, иԥсынҵры кьаҿ. Насгьы, рхабар ыҟамкәа ибжьаӡит Москва аҵара аниҵоз иаԥиҵаз арҿиамҭақәа. Аха, ус шакәугьы, уи иҭынхеит ԥсра-ӡра зқәым апоемақәеи ажәеинраалақәеи. Апоет илирика зегьы дызҭагылаз аамҭа иазкуп, иепикатә ҩымҭақәа ракәзар, урҭ ажәытә ԥсҭазаара иадҳәалоуп, шьаҭасгьы ирымоуп, шамахамзар, ажәлар рфырхаҵара-ҭоурыхтә ҳәамҭақәа.
Алитература[аредакциазура | акод аредакциазура]
- Хә. С. Бӷажәба. Аԥсуа литературазы. Аҟәа, 1960.
- Ш. Д. Инал-иԥа. Аԥсуа литература аҭоурых аҟынтә. Аҟәа, 1961ш.
- В. Л. Ҵнариа. Ашаеҵәа.Аҟәа, 1979ш.
- М. Т. Лашәриа. Ажәа аҳәаақәа. Аҟәа.1973ш.
- Б. А. Гәыргәлиа. Аԥсуа поема. Аҟәа, 1974ш.
- М. Т. Лашәриа, И. А. Коӷониа иаԥҵамҭақәеи аԥсуа советтә поезиаҿы аепикатә жанрқәа рырҿиареи. Аҟәа, 1979 ш. (урысшәала).
- В. Б. Агрба. Аԥсуа поезиеи жәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭеи. Қарҭ, 1970 ш.
- В. Л. Аҵнариа. Б.В. Шьынқәба ирҿиамҭа. Алирика. Аепос. Апоетика. Қарҭ, 1970 ш.(урысшәала)
- Аԥсуа литература аҭоурых аочеркқәа. Аҟәа, 1974 ш. (урысшәала)
- Ажәеинраалақәеи апоемақәеи, Аҟәа, 1969ш.
- Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 902


Урыстәылатәи аҵараиурҭақәа рҵарадырратә программақәа рцәыргақәҵа мҩаԥысраны иҟоуп Аҟәа
© Sputnik / Сергей ПятаковВыставка "На языке правил и исключений. Наука и искусство"
© Sputnik / Сергей Пятаков/
Ацәыргақәҵа мҩаԥысраны иҟоуп Аԥсны иҟоу Россотрудничество Ахаҭарнакреи, Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи Афедерациа Ацҳаражәҳәарҭеи, Аԥсны аҵара аминистрреи реицусурала.
АҞӘА, жьҭаара 27 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. 2023 шықәса абҵарамза 1 инаркны абҵарамза 3 рзынӡа Аҟәа ақалақь аҿы, II Жәларбжьаратәи аҵараиурҭабжьаратәи аҵарадырратә цәыргақәҵа мҩаԥысраны иҟоуп.
Ацәыргақәҵа ахықәкы хаданы иҟоуп урыстәылатәи аҵаратә программақәа рахь ауаажәларра ринтерес ацәыргара, Ихьыԥшым аҳәынҭқаррақәа Реиҩызара иаку аинформациатә ҵарадырратә ҵакыра аԥҵара, урыстәылатәи аԥснытәи аҵараиурҭатә еиҿкаарақәа рыбжьара аусуратә еимадарақәа рышьақәыргылара, иара убас ашколқәеи аҵараиурҭақәеи Урыстәылатәи Афедерациа аҵаратә усхкы аҿы иҟоу ихадоу ахырхарҭақәеи аҭагылазаашьақәеи деилыркаара.
"Ацәыргақәҵа акраҵанакуаны иҟоуп ашколхәыҷқәа рзы, избанзар дара арҵаҩцәа рҟынтәи ишиашоу ираҳар алшоит иреиҳау аҵараиурҭа аҭалара шымҩаԥысуа, иарбан хырхарҭақәоу залхра ҟало. Ахәыҷқәа арҭ адыррақәа аинтернет ала ианроуа аҽакуп. Аҽакуп арҭ аҵараиурҭақәа рырҵаҩцәа рҟынтәи ианраҳауа", - иҳәеит Россотрудничество аԥснытәи анапхгаҩы Дмитри Федотов.
Ацәыргақәҵа рхы аладырхәраны иҟоуп иреиҳаӡоу аҵараиурҭақәа 12. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп: Тамбовтәи аҳәынҭқарратә Университет; Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә Университет; Урыстәылатәи Амилаҭтә ҭҵаарадырратә Медицинатә Университет; Ааглыхратә технологиақәеи адизаини рзы Санкт-Петербургтәи аҳәынҭқарратә Университет, уҳәа убас егьырҭгьы.
Россотрудничество аинформациала алахәылацәа зегьы аҵараиурҭақәа рхаҭарнакцәа хаҭала ирыҿцәажәартә еиԥш алшара рзаԥҵахоит. Ацәыргақәҵа аҳәаақәа ирҭагӡаны иазгәаҭоуп алекциақәа, иреиҳаӡоу аҵарадыррақәа рҵаратә программақәа рӡыргара амҩаԥгара.


Лента событий ВААК
Мусса Егзакь Аҧсадгьыл ахьчаҩцәа жәабранмза 23 рыдиныҳәалеит
АААК ИА Ахантәаҩы Мусса Егзакь Аҧсадгьыл ахьчаҩцәа жәабранмза 23 рыдиныҳәалеит. Адныҳәалараҿы иаҳәоит:
«Ишәыдысныҳәалоит Аҧсадгьыл ахьчаҩ имш! Традициала, ари амш аҽны Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аан ҳтәыла зыхьчаз афырхацәа рымшныҳәа азгәаҳҭоит, аха ари арыцхә ныҳәахежьҭеи шәышықәса еиҳауп! Усҟан ари аныҳәа иахьӡын аҳамҭа Ҟаҧшь амш. Агәаанагарақәа руак инақәыршәаны, арыцхә ақәыршәоуп Пскови Нарвеи рааигәара арҟаҧшьаа агермантә мпыҵахалаҩцәа раҧхьаӡа акәны ианрабашьыз амшқәа руак.
Аныҳәа иаҧхьааиуаз аҭоурых зеиҧшразаалакгьы ҧсахрада иаанхоит акы: жәабранмза 23 – аамҭацәгьақәа раан аҧсадгьыл ахьчаразы гәышҧыла игылаз афырхацәа рџьабаа агәаларшәаразы лшара бзиоуп. Иҭабуп ҳәа расҳәар сҭахуп ҳветеранцәа хәызмам рхамеигӡареи рыгәаӷьреи рзы. Ҳара ҳзыҳәаны, шәара агәымшәареи хацәнамырха Аҧсадгьыл амаҵ ауреи шәыршьаноуп, анаҩстәи абиҧарақәеи ҳареи ҳзыҳәаны шәҿырҧшуп. Шәыбзоурала ҳакзаара уамак ала аҽарӷәӷәеит, ҳазыхиоуп анаҩсгьы Урыстәыла ахақәиҭреи аманшәалахареи рзы ақәҧара.
Ҳаҭыр дула хазы иазгәасҭар сҭахуп иҷыдоу арратә операциа иалахәу зегьы. Ҳаруааи хатәгәаҧхарала еибашьуа афырхацәеи рдоуҳамч хымҧада аиааирахь ҳцәырнагоит. Шәара шәуалҧшьа нашәыгӡоит намысцқьала, гәымшәарала, ҳаҭыр дула, уи иҳазцәырнагоит ахақәгәыӷреи ҳтәыла гәакьа агәрагареи. Иаашәырҧшуа аҧсадгьыл абзиабареи, аус гәык-ҧсык ала азыҟазаареи – ҷыдала пату зқәаҳҵои, ҳхәыҷқәа ирылаҳааӡои ауасхыр ауп. Ҳамчқәа еибаҳҭар – ауадаҩрақәа зегьы ҳариааиуеит! Ишәзеиӷьасшьоит агәабзиара, аибашьра адәаҿы аихьӡара дуқәа, шәыуацәа рзы аманшәалара. Аҧсадгьыл Ахьчаҩ имш шәадныҳәалазааит зегьы!»


Пиотр Алексеи-иԥа Романов, Пиотр I, «Дуӡӡа» ҳәа ззырҳәоз (рашәарамза 9), 1672 ш., Москва — (жәабранмза 8), 1725 ш., Санкт-Петербург) – Урыстәылазегьтәи аимператор (1721 шықәса инаркны). Регентс диман аҳәынҭқар иԥҳа – иара иаҳәшьа Софиа Алексеи-иԥҳа – 1682 шықәса инаркны 1689 шықәсанӡа.[1](
Пиотр I ихәыҷреи иқәыԥшреи[аредакциазура | акод аредакциазура]
Пиотр I Алексеи-иԥа Романов диит лаҵарамза 30, 1672 шықәсазы Москва. Уи иаб Алексеи Михаил-иԥа Урыстәылатәи аимпериа аҳас дыҟан, уи 31 шықәса инеиԥынкыланы аимпериа дахагылан.
Иан, Наталиа Кирилл-иԥҳа Нарышкина, аамсҭа ҭыԥҳан. Иазгәаҭатәуп, Пиотр иаб ихшара рахтә иара ажәиԥшьтәи аԥа шиакәыз, иан лзы раԥхьатәи хшаран.
Заԥхьаҟа императорхараны иҟаз Пиотр ԥшьышықәса анихыҵ, иаб дыԥсуеит, аҳратәра аҟны дҟалоит иашьа еиҳабы – Фиодор Ахԥатәи Алексеи-иԥа.
Аҳ ҿыц Пиотр иааӡара инапы алеикуеит, дҵангьы иқәиргылеит еиуеиԥшым аҵарадыррақәа ирҵара. Усҟантәи аамҭазы аҳәаанырцәтәи анырра иаҿагыланы иқәԥон аҟынтә, Пиотр аҵара идырҵон аурыс дикәанцәа, адырра ҵаулақәа змамыз. Абри иахҟьаны аҷкәын иахәҭаз аҵарадырра имоуит, иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи амшқәа рҟынӡагьы агха амҭақәа дзыҩуамызт. Аха, иазгәаҭатәуп, Пиотр актәи идыррақәа ширҭбааз апрактикатә зыҟаҵара абзоурала.[2]
Пиотр I иҭоурых[аредакциазура | акод аредакциазура]
Фышықәса ааҵхьаны, Фиодор Ахԥатәи иԥсҭазаара далҵит, аҳратәра дахагылараны дыҟан уи иԥа Иван. Аха, закәанла ари аҭыԥ зоураны иҟаз згәабзиара уашәшәыраз хәыҷын. Ари аҭагылазаашьа Нарышкинаа рҭаацәара рхы иадырхәеит, аҳәынҭқарратә хҳәара еиҿыркааит уҳәар алшоит. Апатриарх Иоаким идгылара ала Нарышкинаа адырҩаҽныҵәҟьа Пиотр қәыԥш аҳра дахадыргылоит.
Аха, Милославскиаа – аҳ иԥа Иван ианшьцәа, аҳәамҭа ҟарҵеит рзинқәа шеилагоу азы, насгьы Пиотр аҳратәра иахаргылара азакәан шьаҭа амам ҳәа. Уи иахҟьаны, 1682 шықәсазы имҩаԥысит Стрелецктәи ақәгылара, абри ашьҭахь аҳ иҭыԥ аҟны иҟалеит иаразнак ҩыџьа аҳцәа - Ивани Пиотри.[3]
Абри аминуҭ инаркны амчмҟәыҵакҩы қәыԥш иԥсҭазаара аҟны акыр ҵакы змаз ахҭысқәа аҭыԥ роуит.
Ара инаҵшьны иазгәаҭатәуп, аҷкәын дхәыҷаахыс арратә ус дшазҿлымҳаз. Уи идҵа ала афартификациатә ргыларақәа мҩаԥысуан, насгьы ақәыргыларатә еибашьрақәа раан арратә техникаҵәҟьа ахархәара арҭон.
Пиотр актәи ихатәы артиллериа анаԥиҵа ашьҭахь, еиҿикаауеит идуум «афлот». Уи инаркны иара иҭахын амшын аҟны аҳратәра аура, аӷбақәа аибашьраҿы рхархәара.[4]
Аҳ Пиотр I[аредакциазура | акод аредакциазура]
Пиотр актәи дқәыԥшцәан аҟынтә, аҳәынҭқарра анапхгараҭара ихала илшомызт, убри аҟынтә иара регентс диман иаҳәшьа Софиа Алексеи-иԥҳа, анаҩс – иан Наталиа Нарышкина.
1689 шықәсазы аҳ Иван официалла имчра зегьы иашьа ииҭоит, уи иабзоураны азинмчы змаз аҳәынҭқарра ахадас дҟалоит Пиотр Актәи.[5]
Пиотр I инапхгараҭара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Абри инаркны Пиотр Актәи арратә хәмаррақәа дырҟәаҵит, урҭ рхаҭыԥан аԥхьаҟатәи арратә компаниақәа рзы апланқәа рышьақәыргылара далагеит. Уи Ҟрымтәи аибашьра Османтәи аимпериа иазынархаз иациҵоит, убасгьы Азовтәи аныҟәарақәа еиҿикаауеит.
Абарҭқәа ирыбзоураны Азовтәи абааш агара илшоит, ари Пиотр ибиографиа аҟны раԥхьатәи арратә ԥышәахеит, қәҿиарахеит. Анаҩс, Пиотр Актәи абаӷәаза Таганрог аргылара далагеит, аҳәынҭқарра аҟны афлот шыҟамызгьы.
Аха, Пиотр хықәкыс иҿаԥхьа иқәиргылоит иӷәӷәоу афлот аԥҵара, амшын аҟны анырра амазаара азы. Уи азын иара илшоз зегьы ҟаиҵеит, аамсҭацәа қәыԥшцәа аӷба аргыларатә занааҭ европатәи атәылақәа рҟны ирҵаларц азы.[6]
Иазгәаҭатәуп Пиотр Актәи ихаҭагьы аӷбақәа рыргылашьа шиҵоз, уи азын иара баша усуҩыс, махәҿала, анхацәа дрыдгыланы аус иуан. Ас еиԥш иусура иабзоураны ижәлар рыбжьара иаҳаҭыр даара ишьҭыҵит.
Иара убасҟан ауп Пиотр Дуӡӡа аҳәынҭқарратә система аҟны акыр шьақәгылашьақәа рҽеимра гәеиҭо даналага, ареформа ҿыцқәагьы игәы иҭеикуеит, арҭ ареформақәа аҭоурых аҟны ахааназы ихьӡ аанрыжьит.[7]
Иара иҭиҵаауан европатәи аҳәынҭқарра дуқәа рышьақәгылашьа, иреиӷьу аҭагылазаашьақәа алкаауа. Ари аамҭа Пиотр Актәи ибиографиа аҟны ачарҳәара аԥнаҵеит, усҟан ауп ианеиҿкааз стрелецктәи ақәгылара. Аха, аҳ илшеит ари ақәгылара аанкылара, насгьы ацәгьаршыҩцәа зегьы рахьырхәра.
Османтәи аимпериа аҟны аҭыԥ змаз акыр аиҿагыларақәа рнаҩс Пиотр Актәи иӡбоит аҭынчразы аиқәышаҳаҭра анапаҵаҩра. Уи анаҩс, иара Швециа абашьра далагоит. Иагьилшоит аӡиас Нева аӡы алаларҭа аҟны акыр абаашқәа инапахьы аагара, уа анаҩс, иргылан Пиотр Дуӡӡа иқалақь - Санкт-Петербург.[8]
Пиотр Дуӡӡа иеибашьрақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Акыр иқәҿиаз арратә компаниақәа рышьҭахь Пиотр Актәи илшоит Балтиатәи амшын ахь амҩа аартра, анаҩс уи «Европаҟа ахышә» ҳәа ахьӡырҵоит. Убри аамҭазы Урыстәылатәи аимпериа амчра еиҳа-еиҳа иӷәӷәахон, Пиотр Дуӡӡа ихьӡ-иԥша акәзар, Европа зегьы ирдыруан. Иаарласны Урыстәыла иадҵан Мрагыларатәи Прибалтика.
1709 шықәсазы имҩаԥысит еицырдыруа Полтаватәи аибашьра. Ари аибашьра иалахәын ашведцәеи аурысцәеи рырхәҭақәа. Аибашьра алҵшәақәа ртәы ҳҳәозар, ашведцәа ԥыххаа иган, иаанхаз архәҭақәа ракәзар, шасыс иган.[9]
Иазгәаҭатәуп Пиотр Актәи ажәыларақәа дышрылахәыз, агәымшәареи афырхаҵареи аарԥшуа. Иара дҿырԥшыган, уи ифырхаҵара аурыс архәҭақәа ргәы шьҭнахуан, дара аимператор изын ршьа ацәыкәбар нҵәаанӡа, аҵыхәтәанынӡа аибашьра иазыхиан.
Аинтерес зҵоу фактуп, Полтаватәи аибашьра аан, аӷа ихы Пиотр Актәи ихылԥа иахьақәшәаз, ихы азааигәара сантиметрақәак ракәын иагыз. Ари даҽазныкгьы иарҵабыргит аимператор иԥсҭазаара дшацәымшәоз, аиааира аагаразы. Аха, аибашьра хыԥхьаӡара рацәала аибашьцәа рыԥсҭазаарақәа агон, атәыла аресурсқәа ҵнашәаауан. Убранӡа инаӡеит – Аурыс империа х-фронткны аибашьра ақәшәеит.
Ари Пиотр Актәи адәныҟатәи аполитикахь имаз адунеихәаԥшышьа аԥсахит, акрызҵазкуаз аӡбамҭақәагьы идикылеит.
Иара, аҭычратә еиқәышаҳаҭра аҭырқәцәа рҟны инапы аҵеиҩит, абааш Азовгьы шьҭахьҟа рыҭара дақәшаҳаҭхеит. Ас еиԥш аӡбамҭақәа рыдкылара, аиқәшаҳаҭрақәа анапы рыҵаҩра иалнаршеит ауаа рыԥсҭазаарақәеи арратә техникеи реиқәырхара. Аамҭак ааҵхьаны, Пиотр Дуӡӡа мрагылараҟа аныҟәарақәа еиҿикаауа далагеит. Урҭ ирылҵшәахеит ақалақьқәа Омск, Семипалатинск, Камчатка уҳәа реиԥш иҟаз Урыстәыла иахьадлаз.
Пиотр Актәи, иара убасгьы, иҭахын Ҩадатәи Америка, Индиаҟа аекспедициақәа реиҿкаара, аха урҭ апланқәа аԥсҭазаара изаламырҵәеит. Аха, Пиотр Актәи илшеит Персиаҟа Каспиатәи аныҟәара аиҿкааара, уи аан иара Баку, Дербент, Астрабад, иара убас акыр абаашқәа инапахьы иааигеит.
Пиотр Актәи иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь арҭ анапахьы иаагаз аҵакырадгьылқәа зегьы Урыстәыла иацәыӡит, избанзар аҳәынҭқарра азын урҭ рныҟәгара феида ҳәа акагьы аламызт.[10]
Пиотр Актәи иреформақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Пиотр Актәи иԥсҭазаара зегьы иалагӡаны акыр ареформақәа рымҩаԥгара илшеит, урҭ зегьы аҳәынҭқарра аҿиара иазырхаз ракәын. Иара иоуп аурыс напхгара рахьтә аимператор ҳәа зхы иазызҳәоз.
Аха зегь реиҳа ихадаз ареформақәа ззырхаз арратә ус акәын. Уи анаҩсгьы, Пиотр Актәи инапхгараҭара аан ауп ауахәама аҳәынҭқарра анапаҵаҟа ианыҟала, уаанӡа ус еиԥш иҟамызт.
Пиотр Актәи иреформақәа ааглыхра, ахәаахәҭра, насгьы ажәытә нхашьа ацәцара уҳәа рыҿиара иазырхан.[11]
Ҿырԥштәыс иаагозар, иара иоуп ажакьа аныҟәгара ашәахтә ақәызҵаз, уи ала иара иҭахын абоиарцәа европаа реиԥш рҭеиҭыԥш еиҭаркырц. Ас еиԥш алагала аурыс ҭауади-аамсҭеи рышьҭра рганахь ала агәынамӡарақәа шцәырнагазгьы, аусԥҟа иқәныҟәон.
Даара иуадаҩуп хырхарҭак алкаара, Пиотр Актәи иреформақәа зхьымсыз. Иара еиҿикааит раԥхьатәи Урыстәылатәи агазеҭ, иара убасгьы илшарақәа акыр адуп аҳәаанырцәтәи ашәҟәқәа аурыс бызшәахьы аиагара.
Есышықәса атәыла аҟны иаадыртуан амедицинатә, амшынтә, анџьныртә уҳәа ашколқәа, уа аҵара рҵаларц рылшон ачынуаа рыхшара реиԥш, анхаҩцәа рыхшарагьы. Пиотр Актәи иоуп Иулиантәи амзаргьы алазгалаз, иахьа уажәраанӡагьы ахархәара змоу.
Европа иҟазаара аан аҳ акыр асахьаҭыхымҭақәа ибеит, урҭ уаҩ ибла дыршанхон. Иҩныҟа даныгьежь иара асахьаҭыхыҩцәа афинансттә цхыраара рзыҟаиҵо далагеит, уи аурыс культура аҿиара акырӡа иацхраауан.
Пиотр Актәи иреформақәа рымҩаԥгашьа азын акыр акритика изыҟарҵон, избанзар, урҭ зегьы мчыла ауаа ирыдигылон, ауаа рыхдыррақәа иԥсахуан, игәы иҭеикуаз аусқәагьы наигӡон.
Игәҭакқәа рынагӡара ирҿырԥштәы хадоуп ақалақь Санкт-Петербург аргылара, уи акыр иуадаҩыз аамҭақәа рзы имҩаԥысуан. Аӡәырҩы ари аргылара иацыз аџьабаа рызхымгакәа ибналон. Ибналоз рҭаацәа ракәзар, абахҭа иҭаркуан, ибналаз аргыларахь игьежьаанӡа.
Иаарласны Пиотр Актәи еиҿикааит аполитикатә ԥшаареи аӡбарҭеи русбарҭа, анаҩс уи Маӡалатәи канцелиарианы еиҭеиҿкаан. Дарбанызаалак ауаҩы иаркыз ауада аҟны аҩра азин имамызт. Ас еиԥш аҭыԥ шамаз заҳаз аҳ иҟынӡа инеимгар - ахара здыз ашьра иқәырҵон. Ас еиԥш иџьбараз аметодқәа рхархәара ала Пиотр Актәи иҭахын аиҳабыра ирҿагылоз ачарҳәарақәа раԥырҟәҟәаара.[12]
Пиотр Актәи ихатәы ԥсҭазаара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Пиотр Актәи данқәыԥшыз бзиа ибон Анемец ҳабла аҟны аҟазаара, иара аҳәаанырцәтәи аилазаара даара игәаԥхон. Иара уброуп раԥхьаӡа дахьибаз анемец ҭыԥҳа Анна Монс, иаразнакгьы бзиа диамхабоит.
Иан лакәзар, арҭ аизыҟазаашьақәа дырҿагылон аҟнытә, илулак лԥа аурыс ҭыԥҳа Евдокиа Лопухина дигартә иҟалҵоит. Иџьашьатәызаргьы, Пиотр иан лажәа ҩбеимтәит. Лопухина пҳәысс дигеит. Урҭ ирыхшеит ҩыџьа аԥацәа: Алексеии Александри, аҩбатәи ахәыҷы дшыхәыҷӡаз иԥсҭазаара далҵит.
Пиотр Актәи инаҩс иара иҭыԥ ааникылар акәын иԥа Алексеи. Аха Евдокиа лхаҵа иҭыԥ дахҳәаны лыҷкәын амчра иҭара лҽаназылшәа ашьҭахь, зегьы даҽакала иҟалеит. Лапухина аберҭыԥ ахь ддәықәҵан, Алексеи иакәзар, аҳәаанырцәҟа дыбналаны ацара иқәшәеит. Абра иҳәатәуп Алексеи иаб иреформақәа зынӡагьы дшырзыразымыз, иаб адеспот ҳәа изиҳәон.[13]
1717 шықәсазы Алексеи дыԥшааны дырбаандаҩын, анаҩс ачарҳәаразы ашьрагьы иқәҵан. Аха иара ихала абахҭаҟны дыԥсит, еилкаам аҭагылазаашьақәа рыла.
Иԥҳәыси иареи анеилыҵ ашьҭахь, Пиотр Актәи 1703 шықәсазы бзиа дибоит 19 шықәса зхыҵуаз Катерина (даныӡӷабыз - Марта Самуил- иԥҳа Скавронскаиа). Урҭ рыбзиабара акыр шықәса аҭыԥ аман.
Аамҭак анаҩс дара еибагоит, аха еибагаанӡа лара аимператор иҟынтә ҩыџьа аԥҳацәа лоухьан – Аннеи (1708) Елизаветеи (1709). Елизавета анаҩс даҳкәажәхеит (1741–1761шш.)
Катерина даара иҟәышыз, аилкаара змаз ԥҳәызбан. Лараӡәк лоуп изылшоз аҳ ижьжьара, иргәыбзыӷра, уи ахыхь ӷәӷәа анизцәырҵуаз аамҭазы.
Официалла Пиотр аԥҳәыс дигеит аҩынтә раан 1712 шықәсазы. Уи ашьҭахь дара даҽа жәҩык ахшара роуит, урҭ реиҳараҩык ишхәыҷқәаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Пиотр Актәи Катерина даара бзиа дибон. Лара лаҳаҭыраз иаԥҵан аорден «Иԥшьоу Екатерина», насгьы Урал иҟаз ақалақь Екатеринбург ахьыӡҵан. Екатерина Актәи лыхьӡ ахуп Екатерининтәи ахан Аҳцәа Рқыҭа (Царское Село) аҟны (иара ргылан Елизавета Пиотр-иԥҳа лхаан).
Иаарласны Пиотр Актәи инысмҩа аҟны дцәырҵит даҽа ԥҳәызбакгьы, Мариа Кантемир, уи аимператор изы иԥсҭазаара далҵаанӡа фавориткас дыҟан.[14]
Пиотр иԥсра[аредакциазура | акод аредакциазура]
Ҭеиҭыԥшла Пиотр Актәи даара иӷәӷәаз, агәабзиара змаз аӡә иоуп уҳәаратәы дыҟан, аха иԥсҭазаара зегьы ахыхь бааԥсы даргәаҟуан.
Иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа рзы иара аҷаҷа чымазарагьы даргәамҵуа далагеит, уи хьаас ишикымзгьы.
1725 шықәсазы изцәырҵуаз ахьаақәа убри аҟара иӷәӷәахеит, ииарҭа дзылымҵуа аҟынӡа днаргеит. Игәабзиара есҽны еицәахон, ахьаақәа рычҳара уадаҩхон.
Пиотр Актәи Алексеи- иԥа Романов иԥсҭазаара далҵит ажьырныҳәамза 28, 1725 шықәсазы Аӡынтәи ахан аҟны. Уи иԥсҭазаара иалҵра зыхҟьаз ҳәа иазгәаҭоуп агәаҵәыхь. Аха, анаҩс излеилкаахаз ала, дызгаз ианкьапышҭа ахьҭа иалалаз агангренахь аиасра ауп.
Пиотр Дуӡӡа анышә дамадоуп Петропавловсктәи абаа аҟны Санкт- Петербург, аурыс аҳратәра ашьҭрамдаҩыс дҟалеит иԥҳәыс Екатерина Актәи.[15]
Азгәаҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
- "Archive copy". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 2022-01-04 ахь. Ириашоу 2024-01-30 шықәсазы.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- http://rushist.com/index.php/platonov-lectures/1936-detstvo-petra-i
- https://pomnisvoih.ru/velikie-lyudi-rossii/kratkaya-biografiya-petra-1.html
- https://www.istmira.com/drugoe-istoriya-rossii/16228-petr-i-kratkaja-biografija.html
- https://histrf.ru/lichnosti/biografii/p/pietr-i
- https://xn--1-itb3afj.xn--p1acf/
- https://24smi.org/celebrity/3555-petr-i.html
- https://ruskerealie.zcu.cz/r2-3A.php
- https://histerl.ru/periudi_istorii/petr_pervie/vojny-petra-pervogo.htm
- https://library.vladimir.ru/vystavki-2/vystavka-vojny-i-poxody-petra-i.html
- https://swsu.ru/sbornik-statey/reformy-petra-polnostyu-opredelyalis-mentalitetom-ikh-vershitelya.php
- http://rapsinews.ru/publications/20190917/303879490.html
- https://foxford.ru/wiki/istoriya/reformy-petra-i
- http://rapsinews.ru/incident_publication/20180911/287428473.html
- https://igardens.ru/event/28-january-the-death-of-peter-i/


АҞӘА, рашәара 7 — Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аполитикцәа аамҭак азы иааиуеит нас ицоит, иџьашьатәӡам Александр Анқәаб (Аԥсны уаанӡатәи ахада – аред.)депутатс дахьалырхыз, иҳәеит Рауль Ҳаџьымба ахаша рашәарамза 7 рзы имҩаԥигаз апресс-конференциаҿы.
"Иара иполитикатә усура иациҵеит Апарламент аҿы", — ҳәа азгәеиҭеит Ҳаџьымба.
Атәыла ахада иажәақәа рыла, Анқәаб депутатс иалхра Аԥсны аполитикатә ԥсҭазаара иақәшәоит, ԥхьаҟа Апарламент аҿаԥхьа ишьҭоуп ирацәаны аусқәа, уажәтәи Жәлар Реизара адепутатцәагьы Аԥсны иахәаша аусура иацырҵоит, ҳәа агәрагара ааирԥшит Ҳаџьымба.
Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба апресс-конференциа мҩаԥигеит ахаша рашәарамза 7 рзы. Далацәажәеит аҳәынҭқарра аекономикеи, ашәарҭадареи, акурорттә усхки егьырҭ еиуеиԥшым азҵааракәеи рзы имҩаԥнаго аусқәа ртәы.


АҞӘА, лаҵарамза 18 — Sputnik, Бадри Есиава. Аԥшьаша, лаҵарамза 18 рзы Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩбеи Женеватәи аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩцәеи еиԥылеит.
"Ҳара иахьа ҳрылацәажәоит изаамҭанытәиу араунд амшхәаԥштә аҟны иқәыргылахо азҵаарақәа. Иара убри аан иазгәаҭатәуп ҳҽазышәарақәа зегьы рылҵшәа шмаҷу, ақырҭуа ган амч ахамырхәаразы аҳәамҭа аҟаҵара аҽахьацәхьанакуа инамаданы", — иҳәеит аминистр.
Евроеидгыла аҟынтәи Женеватәи аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩ Херберт Зальбер Даура Ақаҩба иҭабуп ҳәа иеиҳәеит хаҭала аԥсуа-қырҭуа ҳәаа аушьҭырҭатә ҭыԥқәа рҭаара ахьалиршаз азы.
"Иҭабуп ҳәа шәасҳәоит Гал араион аҟны иҟоу аҭагылазаашьа ҳалала иаабартә еиԥш ахьалшәыршаз азы. Уахь ҳнеира даара хра аманы иҟалеит ҳара ҳзы", — иҳәеит Херберт Зальбер.
Зальбер агәыӷра имоуп Женеватәи аиҿцәажәарақәа 40-тәи рраунд ԥхьаҟа ашьаҿаҟаҵарақәа ирыцхраап ҳәа. Иара иҳәеит иганахь ала азҵаарақәа, амчра ахархәарагьы абрахь иналаҵаны, рыӡбра илшо ала адгылара шриҭо.
ООН аҟынтәи аиҿцәажәарақәа рҟны ацхантәаҩыс иҟоу Анти Турунен иара убас иазгәеиҭеит аушьҭырҭатә ҭыԥ аҟны ауаа реиҭанеиааира аҭагылазаашьа иамоу илала абара акраҵанакуаны ишыҟаз.
ОБСЕ аҟынтәи аиҿцәажәарақәа рҟны ацхантәаҩыс иҟоу Гиунтер Бехлер иҳәеит, Женеватәи аиҿцәажәарақәа иара игәаанагарала арегион аҟны аҭышәынтәалара алдыршоит ҳәа.
Женеватәи аиҿцәажәарақәа ирылахәуп: Аԥсны, Қырҭтәыла, Аахыҵ Уаԥстәыла, Урыстәыла, Еиду Америкатәи аштатқәа.


Ахәаша, мшаԥымза 21 рзы, 92 шықәса дшырҭагылаз лыԥсҭазаара далҵит еицырдыруа аҵарауаҩ, Аԥсны анаукақәа ракадемиа академик, аҭҵаарадыррақәа рдоктор, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет апрофессор, Ахьӡ-Аԥша аорден II аҩаӡара занашьоу Маргарита Ладариаԥҳа.
Жәытә аахыс ҳтәылаҟны ирацәан анапҟазацәа. Аҳәсеи аҭыԥҳацәеи ракәзаргьы, рнапы иҵҵон абамбеи, аласхеи, ахами, абеи ирылху ашәҵатәқәа. Иара убас аус адырулон анышәаԥшьи асаркьеи уҳәа. Иахьа, аамҭа ԥхьаҟа ицеит, анаплыхқәа рхыԥхьаӡара рацәахеит, ари аҟазара аҽарҭбааит ган рацәала.
Sputnik арадио аҟны ажурналист Оҭар Лакрба далацәажәеит мшаԥымза 21 1989 шықәсазы ақырҭуа студентцәа иҩаԥыргаз акциа.
Мшаԥымза 21 1989 шықәсазы Қарҭтәыла аминистрцәа реилазаара ахантәаҩы дырԥылеит акраамҭа апротесттә акциақәа мҩаԥызгоз, аректор Алеко Гәарамиа иамхразы аҳәара ҟазҵоз Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аҿы аҵара зҵоз ақырҭуа студентцәа. Урҭ ахҭысқәа Sputnik арадио аҟны игәалаиршәоит ажурналист Оҭар Лакрба.
Гал араион Ахадараҟны имҩаԥысит атәылауаҩшәҟәи анхараз азини Галтәи, Очамчыратәи, Тҟәарчалтәи араионқәа руааԥсыра рыҭара иадҳәалаз аилацәажәара.
Ҟрым имҩаԥысуа Иалтатәи жәларбжьаратәи аекономикатә форум–2017 далахәуп Аԥсны Аекономика аминистр Адгәыр Арӡынба.
Аԥсны Аԥыза-министр Беслан Барцыц зхадараҟны дыҟоу Аԥснытәи аофициалтә делегациа иахьа Цхинвал иҟоуп. Аделегациа аилазаара иалоуп: Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы аминистр Лев Кәыҵниа, Аԥсны Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыԥуаҩ Дмитри Шамба.
Ахәыҷтәы вокалтә конкурс "Ты супер!" амузыкатә продиусер, ажиури алахәыла Виктор Дробыш еиҭеиҳәеит артист ҷыда ҟазшьаны имазар акәу зегьы дрылукаарц азы, далацәажәеит НТВ-и жәларбжьаратәи амаҵзура Sputnik-и рыпроект иамоу алшарақәа.
Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба Sputnik аинтервиу аҭо далацәажәеит Аахыҵ Уаԥстәыла Ахада ҿыц иалхра инамаданы Аҟәеи Цхинвали русеицушьа атәы.
Аԥсуаа жәытә-натә аахыс ирымоуп изықәныҟәо рхатә ԥҟарақәа. Иҟоуп ажәлар рҿаԥыцтә рҿиамҭақәа рҟынтә инеимда-ааимдо, инеиҭаҳәауа еизҳауа абиԥарақәа рҟынӡа иаауа аҳәамҭақәа. Џьгьарда ақыҭа инхоз ажәабжьҳәаҩ, унеишь-уааишь ҳәа зарҳәоз ҳаҭыр зқәыз абырг Уанка Лагәлаа дазааҭгылоит ашәарыцара иадҳәалоу ажәабжьқәа.


Ахш иалху ашәаӡеи ашәхеи рыҟаҵашьа Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан инхо Нанули Кәыҵниа-Кәакәасқьыр лҿы еилылкаауан Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
"Акьыбачымазара заанаҵы азыԥхьагәаҭара амчыбжь" захьӡу акциа мҩаԥыргоит жәларбжьаратәи аҩаӡара змоу аҳақьымцәа. Акциа мҩаԥысуеит Аҟәа, мшаԥымза 18-21 рзы, Аԥсны Амилаҭтә кьыбачымазаратә центр аҟны (Аубыхқәа рымҩа №4).
Акультуратә баҟақәа ашәарҭара иҭагылоуп, абри атәы лҳәеит арадио Sputnik астудиаҟны Акультуреи аҭоурыхтә-культуратә ҭынха ахьчареи рминистр Ельвира Арсалиаԥҳа.
Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент афбатәи ааԥхьара аҩбатәи асессиа мҩаԥысит аҩаша, мшаԥымза 18 рзы.
Валериа Адлеиаԥҳа аҩбатәи атур аҟны лықәгылара очамчыраа ахәаԥшуан Очамчыратәи Акультура ахан аҟны.
Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Арда Ашәба Амшаԥ ныҳәа аԥсуаа рытрадициақәа ишаныԥшуа дазааҭгылоит.
Амшаԥ ныҳәа аҵакы, аԥсуаа рытрадициақәа уи ишаныԥшуа дырзааҭгылоит аҵарауаҩ, афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат Арда Ашәба.
Аԥснынтәи Анцәа дхазҵо ргәыԥ Амшаԥ аламҭалазы Иерусалим иаҭааны иҟоуп.


Европа атәылақәа руааԥсыра ирырҭеит азҵаара: шәазыхиоума шәтәылақәа рбиуџьетқәа рҟынтәи НАТО инацҵаны аԥара азшәара? ҳәа, аҭҵаарақәа мҩаԥнагон Франциатәи аилахәыра Ifop.
66-мшы рҟынӡа Венесуела имҩаԥысуа ақәгыларақәа раан 80-ҩык ҭахахьеит.
Хҩык ахацәа автобус маҷ ала Лондонтәи ацҳаҟны ашьаҟауаа ирыжәлеит, нас аҳәызбақәа кны аџьармыкьа Боро аҟны ауаа ирылалеит.
Аконкурс аиҿкааҩцәа азыԥшуп акәашара згәы азцо ахәыҷқәа рыԥсҭазаара еиӷьнатәып ҳәа еиҿыркаауа ауснагӡатә.
Кабул атеракт анымҩаԥыс ашьҭахь адемонстрациақәа рымҩаԥгара иалагеит. Аполициа ҵәҩанҵәыҟа ахысрала адемонстрантцәа агәҽанҵара рырҭоит.
Ашәахьаҽны Москва ақалақь иалагьыжьыз аԥшаӷьы иахҟьаны 14-ҩык рҟынӡа ҭахеит.
Аахыҵ Уаԥстәыла Иреиҳаӡоу Асовет 1992 шықәса лаҵарамза 29 рзы ирыдыркылеит ахьыԥшымразы Акт.
Америкеи Урыстәылеи реизыҟазаашьақәа ҭышәынзыртәало акакәны иҟалар алшоит абизнес, иҳәеит Еиду Америкатәи аштатқәа рҟны Урыстәылатәи Афедерациа ахәаахәҭратә хаҭарнак Александр Стадник.
Уахыки-ҽнаки рыҩныҵҟа абџьар ахархәара аанкыларазы анапы рыҵаҩуп аиқәшаҳаҭрақәа фба.
"Урыстәыла иагәҭакума Польшеи Прибалтикеи ралалара?" ҳәа Европеи Америкатәи аштатқәеи руааԥсыра иразҵааит 2017 шықәса мшаԥымзазы ауаажәларратә гәаанагарақәа реилкаара мҩаԥызго франциатәи аилахәыра Ifop.
Манчестер имҩаԥысыз атеракт мҩаԥызгаз ҳәа иԥхьаӡоу 22 шықәса зхыҵуа Салман Абеди, "Аль-Каида" дадҳәалан.
Амедиагәыԥ "Россия сегодня" еиҿнакааз Жәларбжьаратәи аконкурс хықәкны иамоуп афототыхыҩцәа ҿарацәа рыцхыраара, рыдгылара, ауаажәларра ҳаамҭазтәи афотожурналистика разхьарԥшра.
Польша ахҵәацәа рыдкылара мап ацәнакуеит, урҭ атәыла ашәарҭадара ҵыршәаауеит ҳәа иԥхьаӡаны, иҳәоит апартиа "Право и справедливость" (PiS) ахада Иарослав Качиньски.
Аконкурс аҟны аҩбатәи аҭыԥ ааникылеит Москва ииз, 17-шықәса зхыҵуа Болгариатәи ашәаҳәаҩ Кристиан Костов, ахԥатәи аҭыԥ Молдавиатәи агәыԥ "SunStroke Project". Урыстәыла аконкурс иалахәымызт.
Урыстәылатәи аруаа агуманитартә цхыраара рырҭеит шьамтәылатәи апровинциақәа руааԥсыра.
Атеррористцәа шьамтәылатәи ақалақь Аазиз аҟны (Ҭырқәтәыла аҳәаа иахьаԥну) автомашьына ԥыржәеит. Иҭахеит быжьҩык ауааԥсыра.
Азанааҭеидгыла дуқәа еиҿыркааз аныҟәарақәа мҩаԥысит Париж, уи еиднакылеит 30 нызқьҩык рҟынӡы ауааԥсыра.
Аконкурс World Press Photo Sputnik аҟны Sputnik афотожурналист ҩынтәуп аԥыжәара игоижьҭеи.
Германиа иҟоу Аԥсны ахаҭарнак Хьыбла Амҷԥҳа арадио Sputnik астудиаҿы далацәажәеит Аԥсны иазкны Кельн ақалақь имҩаԥысуаз "астол гьежь".
"Аԥсныи Европеи реизааигәахара амҩақәа" захьӡыз астол гьежь Германиа ишымҩаԥысыз атәы дазааҭгылеит уи атәылаҿы Аԥсны ахаҭарнак Хьыбла Амҷԥҳа арадио Sputnik астудиаҿы.


ИЕРУСАЛИМ, мшаԥымза 14 – Sputnik, Роберт Џьопуа. Аԥснытәи аԥшьаныҟәаҩцәа ргәыԥ иацлеит Аԥсны Апарламент аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Саид Ҳаразиеи, Симон Кантәии Евстафи Аԥсилтәии рыхьӡ зху Афонд ацхырара аҭааҩцәа ируаӡәку Иури Аланиеи. Абри атәы аҭыԥ аҟынтәи иаҳзааицҳаит ҳкорреспондент.
"Сынтәа ҩынтәуп Аԥснынтәи Анцәа ихаҵаҩцәа абрахь иаауеижьҭеи. Саргьы ҩынтәуп саауеижьҭеи. Ара ҳара Анцәа ду ҳиашьапкуеит Аԥсныи уи ажәлари, ҳҭаацәарақәеи ҳхәыҷқәеи дырхылаԥшырц", — иҳәоит Ҳаразиа.
Аланиа игәаанагарала алшара змоу дарбанызаалак ауаа рыгәҭакы иашақәа адгылара риҭароуп.
"Аԥснытәи анцәаиашьапкыҩцәа арахь раара иацхраауаз сараӡәк сакәӡам. Зыжәлари зыԥсадгьыли иахәаз иоуми ауаҩыҵәҟьа. Сгәы иаанагоит дарбанызаалак ауаҩы арҭ ақьырсиан ҭыԥ ԥшьақәа дырҭааны ибар ауп ҳәа", — иҳәеит Аланиа.
Ахәаша, мшаԥымза 14 рзы Аԥснытәи аԥшьаныҟәаҩцәа аџьари Аԥшьа Евстафи Аԥсилтәии Аԥшьа Симон Кантәии рсахьақәа мҩаныргоит Претори инаркны Галгофанӡа.
"Иахьа, Аԥсны аиашахаҵаратә уахәама, Аԥсны абираҟ ҳаманы Иаҳхылаԥшу иқьашана ауахәамахь ҳааит, иаҳхылаԥшу ҳимҵаныҳәарц, ҭабуп ҳәа иаҳҳәарц. Уаҵәы Амца ԥшьа агылара ҳазыԥшуп", — иҳәеит Саид Ҳаразиа.
Аԥснытәи аԥшьаныҟәаҩцәа Иерусалимҟа инеиит мшаԥымза 7 рзы. Дара Амшаԥ аламҭалазы Амца ԥшьа аҟәырҷаха Аԥсныҟа аагара рыгәҭакуп.
Ҵыԥх еиԥш сынтәагьы аныҟәара еиҿнакааит Симон Кантәии Евстафи Аԥсилтәии рыхьӡ зху Афонд.


АҞӘА, цәыббра 21 — Sputnik, Роберт Џьапуа. Џьамал Гәбаз хатәгәаԥхарала имаҵзура шьҭеиҵеит. Абри атәы иара ҳкорреспондент изеиҭеиҳәеит.
"Аколлектив абзиараз ҳәа раҳәаны сырԥырҵит. Смаҵзура ааныжьра амзызқәа ртәы апресс-конференциаҟны ирыласҳәоит", — иҳәеит Гәбаз.
Уаанӡа Џьамал Гәбаз аҳәамҭа ҟаиҵахьан Аԥсны ашьапылампыл Афедерациа анапхгаҩы изаамҭанытәим иалхрақәа ареспубликаҟны ашьапылампыл асразы имҩаԥысуа ачемпионат анхыркәшахалак ашьҭахь имҩаԥысраны иҟоуп ҳәа. Асеиԥш аӡбра, жьҭаарамза алагамҭазы Аԥсныҟа ConIFA аделегациа аараны иахьыҟоу иадҳәалан.
Џьамал Гәбаз Аԥсны ашьапылампыл Афедерациа апрезидентс дыҟоуп 2012 шықәса хәажәкырамза инаркны.


АҞӘА, лаҵарамза 13 мая – Sputnik. Аԥсуа Иашахаҵаратә уахәама анапхгаҩы, аиереи Виссарион (Аԥлиа) игәаанагара иҳәеит Афон Ҿыц лаҵарамза 15 рзы имҩаԥысраны иҟоу аизаразы. Аизара ауаажәларра рыҩныҵҟа еиҳагьы аиҟәшара ахылҿиаар алшоит, ҳәа иԥхьаӡоит Аԥсуа Иашахаҵаратә уахәама анапхгаҩы, аиереи Виссарион (Аԥлиа).
"Ҳара зегьы абри аизара еилкаарыла ҳазнеироуп. Асеиԥш аизарақәа рыла ауахәаматә зҵаарақәа рыӡбаӡом. Ауахәаматә зин аҟны асеиԥш аизарақәа рхатә хьыӡқәа рымоуп. Макьанагьы ихьшәам аизара мап ацәкра. Аизара ауаажәларра рыҩныҵҟа еиҳагьы аиҟәшара ахылҿиаар алшоит", — иҳәеит иара.
Ауахәама-уаажәларратә еизара аиҿкааҩцәа рахь ихы нарханы Виссарион (Аԥлиа) аҳәамҭа ҟаиҵеит "Аԥсны Аметрополиа ԥшьа анапхгаҩцәа рҟынтәи Аԥсуа Иашахаҵаратә уахәама ыҟам ҳәа ануаҳауа угәы унамырхьырц залшом" ҳәа.
"Аԥсуа епископ дыҟам ҳәа ирҳәогьы иашам. Абри азҵаараҟны АИХ (СМИ) урҭ ирҳәо рыцырҳәоит. Ауахәама-уаажәларратә еизара Аиашахаҵаратә уахәамахь иаҵанакуаны иҟам. Аԥсны Аметрополиа ԥшьа аизарагьы автокефалиа ахылымҵит. Избанзар абасеиԥш автокефалиа аиура залшом. Еиҭасҳәоит – аизара иаҳнаҭо ҳәа акгьы ыҟам. Ажәлар ржьара аҭахым", — иҳәоит аиреи Виссарион.
Аԥсуа Иашахаҵаратә уахәама ахада аҳәара ҟаиҵеит ауаа еилыркаарц, иазхәыцырц, ауахәама-уаажәларра еизара Ауахәама шеиҟәнашо, автокефалиа усеиԥш ишырмоуа еилыркаарц.
Аԥсуа Иашахаҵаратә уахәама ахада еиҭеиҳәеит Апостол Павел иажәақәа: "Сашьцәа, саҳәшьцәа, Анцәа ду дсыманы сшәыҳәоит иаҳҳәо еицҿакны иаҳҳәаларц, ҳазегь доуҳак ҳаиднакылозарц, ҳазегь иакны ҳаицхәыцуазарц".


ГАЛ, лаҵарамза 17 — Sputnik, Роберт Џьопуа. Ахаша, лаҵарамза 17 рзы ақырҭуа-аԥсуа ҳәааҟны иарку аушьҭырҭатә ҭыԥқәа ирҭааит Женеватәи аиҿцәажәарақәа рлахәылацәа. Абри атәы аҭыԥ аҟынтәи иааицҳаит Sputnik акорреспондент.
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩба еиҭеиҳәеит, Женеватәи изаамҭанытәиу араунд аламҭалаз традициала ацхантәаҩцәа раара шымҩаԥысуа.
"Ииасыз араунд аан иқәгылан аушьҭырҭатә ҭыԥқәа раркра азҵаарагьы. Ақырҭуа ган ари аҭагылазаашьа Гал араион ауааԥсыра рзы рыцҳара дуны иҟоуп ҳәа ицәырыргеит. Ҳара даара ҳҽазаҳшәеит агуманитартә рыцҳара абри аҭагылазаашьаҟны изыҟалом ҳәа агәра дыргаразы. Иара убасҟан аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩцәа ааԥхьара раҳҭеит иҟоу рылала ирбарц азы", — иҳәеит Ақаҩба.
Гал араион Ахада Ҭемыр Надараиа иазгәеиҭеит уаанӡа ауаа ахьахысуаз, Таглан ақыҭантәи аихамҩацҳа ауаа рныҟәаразы ишәарҭаны ишыҟаз. Араион Ахада асасцәа ирзеиҭеиҳәеит ааигәа-сигәа иҟоу ақыҭақәа руааԥсыра транспортла ишеиқәыршәоу аушьҭырҭатә ҭыԥ "Егры" ахь рнеиразы.
"Ақыҭақәа зегьы рхатәы автобусқәа рымоуп. Урҭ мышкы хынтә иныҟәоит. Уи адагьы аус руеит амаршруттә таксиқәа. Арҭ аушьҭырҭатә ҭыԥқәа адыркиижьҭеи аҭагылазаашьа еиҳа иҭышәынтәалеит. Аҳәаа ахысра апроцессгьы еиҳа хылаԥшра аиуа иҟалеит", — иҳәеит иара.
Евроеидгыла, ООН, ОБСЕ рҟынтәи Женеватәи аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩцәа ракәзар, арҭ аушьҭырҭатә ҭыԥқәа иахьырҭааз аҵакы аманы иахәаԥшуеит.
2016 шықәса ԥхынҷкәынмзазы Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара иаднакылеит ақәҵара аушьҭырҭатә ҭыԥқәа "Набакиеи" "Отобаиеи" аркызарц.
2012 шықәса ԥхынгәы 10 рзы Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара арҭ аушьҭырҭатә ҭыԥқәа аамҭалатәиқәа ракәны иаанартит. Дара аус рулар акәны иҟан аушьҭырҭатә ҭыԥ хада "Егры" аинфраструктура еиҿкаахаанӡа, иахәҭоу мыругала еиқәыршәахаанӡа.
Арҭ ауснагӡатәқәа азырхоуп аԥсуа-қырҭуа ҳәаа адунеижәларбжьаратә стандартқәа ирықәшәо аиҿкаара, аиҳаракгьы Гал араион аҟны инхо ауааԥсыра ршәарҭадаразы еиԥш Аԥсны ауааԥсыра зегьы рызгьы. Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара аӡбрала аԥсуа-ақырҭуа ҳәааҟны Набакиеи Отобаиеи роушьҭырҭатә ҭыԥқәа аркхеит. Аха иара убри аан ақыҭа Папынырхәаҿ иҟоу аушьҭырҭатә ҭыԥи ЕгрыГЕС амаҵ ауразы ҷыдала рхы иадырхәо аушьҭырҭатә ҭыԥи русура иацырҵоит.


АҞӘА, лаҵарамза 15 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Еицырдыруа аполитикатә, ауаажәларратә усзуҩы Константин Озган изку ателефильм ддырбараны иҟоуп лаҵарамза 15 рзы, лҳәеит апроект автор, ажурналист Екатерина Бебиаԥҳа.
"Константин Озган 75-шықәса ихыҵра иазкны ахәылԥаз амҩаԥгара сыгәҭакын. Уи азы иара санизнеи иҳәеит асеиԥш иҟоу аӡбра аиҳабыра шракәу издызкылаша. Аха аиҳабыра рахь снеир имуит. Иара ус иагьаанхеит уи спроект нагӡамкәа", — лҳәеит лара.
Озган иҟазшьа ус акәын ишыҟаз, ахӡыргара бзиа ибомызт, ҳәа лҳәоит лара.
"Аибашьра ҟалаанӡеи ашьҭахьи изныкымкәа Константин Константин-иԥа напхгара зиҭоз аделегациақәа срыцны сныҟәахьан. Сара ибзианы избон Нхыҵ Кавказ ауааԥсыра Озган ишизыҟаз", ҳәа еиҭалҳәоит Бебиаԥҳа.
Лара лажәақәа рыла Константин Озган иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь илыӡбеит Нхыҵ Кавказ дцаны дыздыруаз, иидыруаз ргәалашәарақәа еизылгарц.
Екатерина Бебиаԥҳа иазгәалҭеит Константин Озган Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьраан хатәгәаԥхарала ауаа ааны реибашьразы иҟаиҵаз шырацәоу.
"Аибашьра ҟалаанӡагьы Аԥсныи Нхыҵ Уаԥстәылеи дыцҳаны дырзыҟалахьан. Константин Озган еснагь амилаҭ ҵысра агәҭаҵәҟьа дгылан", ҳәа лгәалалыршәоит лара.
Константин Озган ихцәажәақәоз дреиуан Адыга тәыла уаанӡатәи Апрезидент Аслан Џьаримов.
"Аслан Џьаримов — Владислав Арӡынба иҩыза бзиа, игәалашәарақәа хәы рымам ҳәа исыԥхьаӡоит", — лҳәеит ажурналист.
Константин Озган диит Гәдоуҭа араион, Лыхны ақыҭан, лаҵарамза 15 1939 шықәса рзы. 1978 — 1989 шықәсқәа рзы Аԥсны имҩаԥысуаз аполитикатә қәгыларақәа активла дрылахәын. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара иалахәра дахырҟьаны қарҭаа Гәдоуҭатәи араиком актәи амаӡаныҟәгаҩс дахьыҟаз аҟынтә ихы дақәиҭыртәит. Еиуеиԥшым ашықәсқәа рзы Озган Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрреи Аԥсны Аекономика аминистрреи напхгара риҭон, Аԥсны Апарламент адепутатс дыҟан.
Аҵыхәтәантәи ишықәсқәа рзы Абыргцәа рхеилак ахадараҿы дгылан. Иԥсҭазаара далҵит хәажәкыра 22 2016 шықәса рзы.


АҞӘА, лаҵарамза 15 – Sputnik. Ҭырқәтәыла иааннакыло апозициа инадҳәаланы Шьамтәылатәи акурдцәа Женеватәи аиҿцәажәарақәа ирылахәхаӡом. Иара убри аан Шьамтәылазы ООН ахаҭарнак ҷыда Стаффан де Мистуреи дареи аинырра рымоуп. Абри атәы иҳәеит Шьамтәылатәи акурдцәа рпартиа "Адемократиатә партиа ахеилак" ацхантәаҩ Салих Муслим. Шьамтәылаз Женева аиҿцәажәарақәа мҩаԥысраны иҟоуп лаҵарамза 16-19 рзы.
"Урыстәылеи Америкеи ибзиаӡаны ирдыруеит Шьамтәыла ҳара ҳада аполитикатә ӡбара шрызрыдымкыло. Уажәы ҳара Ҭырқәтәыла иааннакыло апозициа инадҳәаланы аиҿцәажәарақәа ҳрылахәхаӡом", — иҳәеит иара.
Муслим иазгәеиҭеит, дара акурдцәа Ҭырқәтәыла аиҿцәажәарақәа иахьрылахәу аганахь ала ҽыԥныҳәа шыҟарымҵо.


АҞӘА, рашәарамза 13– Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Гәдоуҭатәи "Риҵеи" Афон ҿыцтәи "Афони" рашәарамза 13 рзы Гәдоуҭа асааҭ 18 рзы еиԥылоит. Дара иаадыртуеит Гәдоуҭа ихацыркхо ахәмаррақәа ҳәа Sputnik акорреспондент изааицҳауеит Аԥсны ашьапылампылтә лига адиректор Витали Федоренко.
"Сынтәа Аԥсны ашьапылампыл азы Афедерациа аизараҟны ирыӡбеит акомандақәа ҵәҭаԥсарыла ҩ-гәыԥкны еихыршарц. Агәыԥ "А", "Б" хәба-хәба команда рыла ишьақәгылоит", — иҳәеит иара.
Агәыԥқәа реицыхәмарраан актәи аҩбатәи аҭыԥқәа аанызкылаз дара-дара еиқәшәоит, еицыхәмаруеит. Абарҭ аматчқәа рҟны иалкаахоит атурнир афиналистцәа.
Агәыԥқәа рыҩба рҟынтәи иалҵуа акомандақәа ҩба ҩба-ҩба хәмарра еицымҩаԥыргоит. Урҭ ахәмаррақәа реихшьаалақәа рыла ишьақәыргылахоит афинал алахәылацәеи ахԥатәи аҭыԥ азы еисоу акомандақәеи.
Агәыԥқәа рҟны ахәмаррақәа хырқәшахоит рашәара 14 рзы. Афиналбжа ахәмаррақәа мҩаԥысуеит жьҭаара 2 — 3 рзы. Ахраҿаз аицлабра хада мҩаԥысуеит жьҭаара 12 рзы.


АҞӘА, ԥхынгәы 20 – Sputnik, Роберт Џьапуа. Ҷлоунтәи Аҟәаҟа амҩа иқәыз автобуси аидарамҩангага машьынеи еиҿасит. Автобус апассаџьырцәа аӡәы дҭахеит ҩыџьа рыԥсҭазаара ашәарҭа иҭагылоуп. Абри атәы Sputnik акорреспондент изааицҳаит Аԥсны Аҭагылазаашьа ҷыдақәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Тегран Делибалтиан.
"Амҩатә машәыр ҟалеит ашьыжь, асааҭ жәба рыбжазы, ареспубликатә трассаҟны (Мықәтәи ачаисавхоз ахь ахаҵәирҭаҟны). Ҷлоунтәи Аҟәаҟа амҩа иқәыз автобуси аидарамҩангага машьынеи еиҿасит. Апассаџьырцәа руаӡәк, Џьинџьолиа зыжәлаз дҭахеит, аҽа ҩыџьа рыԥсҭазаара ашәарҭа иҭагылоуп", — иҳәеит Делибалтиан.
Тегран Делибалтиан иазгәеиҭеит аидарамҩангага машьына аԥсҟы зкыз дамхацәеит, амҩатә машәыргьы уи иахҟьазар ҟалап ҳәа агәаанагара шыҟоу.


Аҵарашықәс ахыркәшараз мызқәак роуп иаанхаз, ашықәсан аҵаратә процесс шышьақәгылази, арҭ амшқәа рзы излагаз ареспубликатә олимпиада амҩаԥысшьеи ртәы дазааҭгылоит аҵара аминистр Адгәыр Какоба.
2017 шықәса рзы 75 шықәса ҵуеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа реиҳа ишьаарҵәыроу адаҟьақәа – Кавказ азы аибашьра иалагеижьҭеит.
Абызшәаҭҵааҩы, аԥсуа бызшәа аспециалист, Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет аректорс иҟаз Заур Ҳақы-иԥа Аҩӡба мшаԥымза 3 аҽны иԥсы ҭазҭгьы ихыҵуан 80 шықәса.
Аҟәатәи ақалақьтә ӡбарҭа Рита Ҭраԥшьԥҳа лышшыԥхьыӡ иахәаԥшыз, лара лусураҿы деиҭашьақәыргылатәуп ҳәа аӡбеит.
ConIFA аверсиала ашьапылампыл азы ачемпионат аҟны еицыхәмаруа акомандақәа шьақәдыргылеит.
Хьыбла Гьерзмааԥҳа аопера "Анна Болейн" далахәны "Ла Скала" дықәгылан ҳәа адырра ҟанаҵоит ашәаҳәаҩ лофициалтә саит. Аспектакльқәа мҩаԥысраны иҟоуп мшаԥымза 4, 11, 14 рзы.
Ацентртә алхратә комиссиа Жәлар Реизарахь инанашьҭит аҩбатәи атур аҟны иалырхыз адепутатцәа рсиа.
Владислав Арӡынба ихьӡ зху Аибашьратә фырхаҵара аҳәынҭқарратә музеи аҿы мшаԥымза 3 рзы имҩаԥысраны иҟоуп аиԥылара Аџьынџьтәылатә еибашьра ду аан Каваказ ахьчаразы аидыслара 75-шықәса ахыҵра иазку, уи аиҿкаараҿы иарбоу аусмҩаԥгатәқәа ртәы арадио Sputnik астудиаҿы еиҭалҳәеит амузеи аиҳабы Мзиа Беиаԥҳа.
2009 шықәса раахыс аинформациа аидкылара саҿын иҳәеит "Арӡынба-Аӡынба-Кәаӡба рҭоурых" ашәҟәы аӡыргараан, автор аиқәыршәаҩ Давид Арӡынба.


АҞӘА, нанҳәа 4— Sputnik, Асида Кәыҵниаԥҳа. 2017 шықәса аҩныҵҟа Аҟәатәи ачымазараҿкытә хәышәтәырҭахь инанагеит 600-ҩык рҟынӡа ахәыҷқәа. Нанҳәамза арҭ раԥхьатәи амшқәа рзы 70-ҩык ахәыҷқәа, уи аиҳарак изыхҟьаз сынтәатәи аԥхынразы аԥсшьаҩцәа еиҳа рхыԥхьаӡара ахьмаҷу ауп, ҳәа ҳзеиҭалҳәеит ахәышәтәырҭа ахәыҷтәы ҟәша аиҳабы Мадина Быҭәԥҳа.
"Ҵыԥх ԥхынгәымза мацаразы 1500-ҩык ахәыҷқәа ҳадаҳкылеит, нанҳәамза иалагӡаны 2500-ҩык инарзынаԥшуа ахәыҷқәа ахәышәтәырҭахь иааргеит. Сынтәа аҭагылазаашьа акырӡа еиӷьуп, уи зыхҟьо аԥсшьаҩцәа рмаҷроуп", — лҳәеит аҳақьым.
Аҳақьым лажәақәа рыла аԥхынразы ахәыҷқәа еиҳарак аҿкы чымазарақәа роуп ирыхьуа. Уи зыдҳәало ауҭраҭых, ашәыр мыӡәӡәакәа ианырфо, амшынӡы аҟьышьра уҳәа роуп.
"Ашоура аныҟоу амшын аԥхарра халоит, еиуеиԥшым амикроорганизмқәа ҿио иалагоит", — лҳәеит аҳақьым.
Быҭәԥҳа иазгәалҭеит ахәышәтәырҭаҿы ихымԥаданы ишыҟоу аинтенсивтә терапиа апалата. Уи ҳаамҭа иақәшәо мыругала еиқәыршәазар шакәу. Урҭқәа рыдагьы даҭахуп иҷыдоу азанааҭ змоу аҳақьым.
Иахьатәи аамҭазы ахәышәтәырҭа аҳақьымцәа апедиатр, ареаниматолог, атерапевт рнапынҵақәа еидырбалоит.


АҞӘА, лаҵарамза 29 — Sputnik, Рада Ажьиԥҳа. Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь саргьы, ҳажәларгьы ргәалашәараҟны дынхоит дуаҩы лашаны, дуаҩы қьыианы, ажәлар рзы абзиара зҭахыз, зыԥсадгьыл азыҳәан зхи-зыԥси иамеигӡоз уаҩны, ҳәа лҳәеит Багаԥшь дылгәаларшәо ажурналист Екатерина Бебиаԥҳа.
"Сергеи Багаԥшь изкны иуҳәаша даара ирацәоуп, избанзар уи иеиԥш иҟаз аҵеи дуцәа Аԥсны уиаҟара ирацәам. Сергеи Багаԥшь идҳәалоу агәалашәарақәа рацәаны сара сыԥсҭазаара аҟны иҟоуп, избан акәзар журналистк иаҳасабала еснагь сазҿлымҳан Сергеи Багаԥшь иусура аӡыргара, сашьҭан Сергеи Уасил-иԥа еиԥш иҟаз ауаҩы иизкны акы аҩра, акы аԥҵара. Иара Џьгьарда далҵит, сара Кәтол, хаҭалагьы аиуара ҳабжьоуп ҳара, ҳҭаацәагьы еиҭанаиааиуан, ҳаҭыр еиқәырҵон, ԥхарала еибабон. Убри аҟнытә схәыҷаахыс дыздыруан, аха еиҳа иааигәаны дыздырит Очамчыра араион данахагылаз. Убри аамҭаз сара сҽазызскит иара изкны аматериалқәа реидкылара. Иара ахӡыргара уамак иҭахӡамызт, иҟаиҵоз зегьы ижәлар рзы акәын изыҟаиҵоз ", — хәа лҳәеит Бебиа.
Екатерина Бебиа лажәақәа рыла, иара Очамчыра араион данахагылаз ауп еиҳарак аԥсуа жәлар данырдыр ҳәа.
"Усҟан иара илшеит ақырҭцәа рнапы аҟны ишыҟазгьы ижәлар рхьаақәа зегьы дырны, еиҳа иахьрыхьуаз, ргәеисра инапы ақәкны ҳажәлар хьаас ирымаз аӡбараҿы дрыдгыланы, дырҩызаны, драԥхьагыланы, абас ихы ааирԥшит. Уи ажәлар иахьагьы еицҿакны ирҳәоит", — ҳәа ацылҵеит лара.
Сергеи Багаԥшь Аԥсны ахадас даныҟала ашьҭахь акымкәа-ҩбамкәа афильмқәа изылкхьан ажурналист Екатерина Бебиаԥҳа. Еиҳарак игәылҭәааз афильм аԥылҵеит, иара иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь Нхыҵ-Кавказ ареспубликақәа рыҟны дцаны, иара ибзианы дыздыруаз ргәалашәарақәа анылҵеит, убас Ҭырқәтәылагьы.
"Сергеи Уасил-иԥа иԥсы анҭаз аҵыхәтәантәи иусуратә визит Ҭырқәтәыла акәын иахьыҟаз. Убраҟа аҵыхәтәантәи ицәажәарақәа, иқәгыларақәа, дышрыдыркылаз ҳаԥсуа диаспора, абарҭкәа зегьы анысҵеит. Иҟан игәы изырхьыз афактқәагьы. Сергеи Багаԥшь Аԥснынтә данцоз Ҭырқәтәылаҟа игеит аҳамҭақәа ҳџьынџьхылҵшьҭрақәа рзын. Иара хаҭала иҿаҵаны еиқәиршәеит хԥаны аԥсуа маҭәа: акәымжәы, акаба, ахылаԥарч. Амаҭәа зызкыз ҩыџьеи иареи реиԥылара шьақәгылеит, аҳпатәи дмааӡеит аиԥыларахь. "Ҵаҵӷәыс иамо ҳәа данҵаа", ус иарҳәеит "иара гәалақәак имоуп" ҳәа. Сергеи Багаԥшь аҭел дизаст иара, егьи ус иаиҳәеит "уара Аԥсны аҭира уаҿуп", ҳәа. Сергеи Уасил-иԥа дахьгылаз ақьаад бӷьыц еиԥш дышкәакәахеит, ҳәа сзеиҭеиҳәеит Ҭырқәтәылатәи аԥсуаа рхеилак аиҳабы Феридун Аҟәсба. Абас игәы изырӷьшаз рацәан иԥсҭазаараҟны, избан акәзар иара дуаҩы лашан, дуаҩы цқьан, ииҳәоз зегьы игәы иҭаз акәын, иҳьӡ аҟьашьрақәа анадырҳәалоз гәыхьрала идикылон. Абриала иҟасҵоит алкаа, ауаҩы игәы ипсы ҭыхны ижәлар данырзыҟоу, абас иҟоу ацәажәарақәа ихьӡ аҟьашьразы иадырҳәалоит, иҵышьыцуеит аҟынтә. Ирацәаны аԥынгылақәа иоухьан ижәлар бзиа иахьибоз, гәыцәс дахьыҟаз иахырҟьаны", — ҳәа ацылҵеит лара.
Екатерина Бебиаԥҳа иазгәалҭеит, Сергеи Багаԥшьи лареи реиуара азыҳәан акәу, реиҩызара акәу, гәык-ԥсыкала иахьеизыҟаз акәу гәрагарак иман лара лахь ҳәа.
"Аибашьра ашьҭахь Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониа аҟны еизарак ыҟан, уи ашьҭахь аԥсшәа ааибаҳҳәеит, усҟан саагәыдиҳәҳәалан слымҳаҟны даасахәыҭхәыҭит, усгьы иҳәеит "ажурналистцәа зегьы рыгәра згаӡом, аха хьаа дук сымоуп, ари аҭоурых иазынхар сҭахуп, аиаша бара ибасҳәар сҭахуп, ианаҭаххалакь акьыԥхь ахь инабгап" ҳәа сеиҳәеит. Саргьы иџьасшьеит абри ауаҩы нага, ауаҩы лаша дыззымиааиуа арбан ҳәа сгәы иаанагеит. Ҩы-шықәсаҟа ҵит уи ашьҭахь, уи азҵаара сазыхынҳәыр сҭаххацыԥхьаӡа иара мап икон, усҟан уи игәы иҭашны иҟазар акәхарын, аха уаҳа ианысымуӡа, бзиоуп Џьгьарда ҳаиқәшәап иҳәеит. Убрахь ацаразы убри аҟара аԥынгылақәа соут сара, аимак-аиҿак ҳауит снапхгареи сареи. Аха сара ҟазшьас исымуп, акы саналагалак инасыгӡароуп аҟынтә, сара сҽеидкыланы аҭыхрақәа рахь сцеит, ахԥатәи амш азы аусура самархит, уи ҟалеит 1999 шықәсазы. Иаргьы уахь снеира абас аконфликт шалҵыз иасымҳәаӡеит, хьаак имоуп, даҽа хьаак изацысҵоума ҳәа иԥхьаӡаны. Ашьҭахь иара ахадас даналырх иаҳаит. Иара ииҳәарц ииҭахыз, хьаас имаз уи акәын Аԥсны аибашьра анцоз аамҭазы, иара ихәҭаӡамкәа, зынӡа иуызидымкыло ахҭысқәа ихьыӡ адырҳәалеит, ақырҭцәа ирҭахыз ҟаиҵоушәа ацәажәарақәа цон, убри акәын игәы иалаз. Иара убри нагӡаны, иҟаз ишыҟаз, иахьа уажәраанӡа исымоуп. Иуҳәарц иалшо акьыԥхь ахь иназгеит, иумҳәарц иҟамло ус исымоуп, сархиваҟны. Сергеи Багаԥшьи сареи ҳамаӡақәа еилан ҳәа сҳәар сылшоит", — ҳәа лҳәеит урҭ аамҭақәа лгәаларшәо ажурналист.
Сергеи Багаԥшь критикак аӡәы иизиуамызт, акы иҳәар иҭахызаргьы инықәырԥшәа акәын агхақәа ртәы шиҳәоз, ҳәа азгәалҭоит Екатерина Бебиаԥҳа, ауаҩы иакәым ҟазҵаз егьа длаҟәызаргьы, иара ахааныз иаҳаҭыр лаирҟәомызт. Ацәҳара закәыз издырӡомызт.
"Иара иԥсҭазаара далҵит ҳәа анҳаҳа ашьыжь ҳажәлар дысит. Иҳаҳаит ҳаззыԥшӡамыз ажәабжь. Иара иӷәӷәамҭа данҭагылаз. Аԥсуа хаҵа изы 62 шықәса зынӡа имаҷуп, иҟаиҵашаз шырацәаз абас иаалырҟьаны иԥсҭазаара дахьалҵыз иахьагьы ҵәымыӷны ҳгәы иалоуп. Ԥшь-шәҟәык рыҟны Сергеи Уасил-иԥа ихьӡала инарҭбаау аочеркқәа сызнуп, аха имаҷуп ҳәа исыԥхьаӡоит абас еиԥш иҟаз аҵеи изыҳәан исҳәахьо ажәа, убри аҟнытә аиқәыршәара саҿуп иара изку ашәҟәы", — ҳәа лҳәеит Екатерина Бебиаԥҳа.
Сергеи Багаԥшь диит 1949 шықәса хәажәкыра 4 рзы. Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраан Аԥсны Аминистрцәа реилазаара ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 90-тәи ашықәсқәа рзы Аԥсны аиҳабыра дахагылеит. 2005 шықәсазы Сергеи Багаԥшь Аԥсны ахадас далхын, 2009 шықәсазы — деиҭалхын.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара далҵит 2011 шықәса, лаҵарамза 29 рзы. Анышә дамадоуп иқыҭа гәакь, Џьгьарда.


АҞӘА, лаҵарамза 27 – Sputnik. Ԥшьышықәса раахыс раԥхьаӡа акәны Ахҭысқәа раԥырҟәҟәааразы Амеханизм аҳәаақәа ирҭагӡаны ахәаша, лаҵарамза 27 рзы Гал имҩаԥысит 36-тәи аиԥылара. Абри атәы аанацҳаит Адәныҟатәи аусқәа рминистрра.
Ареспублика Адәныҟатәи аусқәа рминистрра адыррала аиԥылара иатема хаданы иҟалеит лаҵарамза 19 2016 шықәса рзы аԥсуа-ақырҭуа ҳәааҟны аҭыԥ змаз ахҭыс.
"Ақырҭуа ган аиԥылара алахәылацәа ирырҭеит аусҭҵааратә материалқәеи авидеонҵамҭеи. Иааидкыланы аиԥылара аконструктивтә ҟазшьа аманы имҩаԥысит. Иазыԥхьагәарҭеит ушьҭантәи аиԥылара мҩаԥгазарц 2016 шықәса ԥхынгәымзазы", ҳәа аанацҳаит Адәныҟатәи аусқәа рминистрра.
Аиԥылараҟны аԥсуа ган хадара аиҭон Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура ахантәаҩ ихаҭыԥуаҩ Владимир Арлан.
Аԥсуа ган аилазаара иалан: Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура Галтәи араионтә ҟәша аиҳабы Ҭимур Шьергелиа, Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура ацентртә аппарат аҟәша аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Ҟалӷьы, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра Галтәи араионтә ҟәша аиҳабы Гиа Чачхиани, Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аинформациа аҟәша аиҳабы Ҭенгьиз Ҭарба.


ГАГРА, нанҳәамза 15 — Sputnik, Саида Жьиԥҳа. Ԥхынгәы 15 рзы, хатәгәаԥхарала иааны еибашьуаз ргәалашәара амш аҽны, Гагра ақалақь, Мамзышьха аҳаракыраҟны ишьақәыргылоу, Гагра араион ахақәиҭтәраан иҭахаз Нхыҵ-Кавказтәи аибашьцәа Ибрагим Науржанови, Нургали Канукови, Хасан Алхасови ркомандаҟаҵаҩ, Гәдоуҭа араион иалҵыз Валери Смыри рбаҟа амҵан ашәҭ шьыҵәрақәа шьҭарҵеит аибашьра аветеранцәа, Гагра араион Ахадара.
"Нанҳәамза анҵәамҭазы 1992 шықәсазы, Мамзышьха аҳаракыраҟны аидыслара ӷәӷәа ҟалеит. Усҟан, Гагра ақалақь ақырҭуа мпыҵахалаҩ имҽхакны дыҟан, ашьхараҟынгьы итәан дара рыԥшыхәратә гәыԥ. Валери Смыр командаҟаҵаҩс дызмаз аԥсуа еибашьцәеи хатәгәаԥхарала иааны еибашьуази злахәыз агәыԥ, Мамзышьха аҳаракыраҟны аӷа аҿагылара ирҭарц рҽазыршәеит. Арҭ амшқәа раан аӷа хәымга ихымца рыԥсҭазаара ҿахнаҵәеит Валери Смыри, Ибрагим Науржанови, Нургали Канукови", — иҳәеит Гагратәи абыжьбатәи ахысратә бригада акомандаҟаҵаҩ Роман Рабаиа.
Хасан Алхасов иакәзар, дҭахеит Гагра араион ахақәиҭтәразы имҩаԥгаз аҵыхәтәантәи ажәыларатә аоперациаҟны. Иара ибаҟа, арҭ арԥарцәа рааигәара ишьақәыргылоуп, Хасан Алхасов иаб иааирԥшыз агәазыҳәарала.
Есышықәса Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра иадҳәалоу агәалашәаратә мшқәа раан, аибашьцәа рбаҟақәа ирҭаауеит еиуеиԥшым аделегациақәа.
Ианҭаха ашьҭахь, аибашьцәа ираҭәашьан аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа. Валери Смыр ианашьоуп "Агәымшәаразы" амедал, Ибрагим Науржанови, Нургали Канукови, Хасан Алхасови ираҭәашьоуп Леон иорденқәа.
"Аԥсны аџьынџьтәылатә еибашьра иалагӡаны, аешьаратә тәыла ахақәиҭтәразы рыԥсы ахҭнырҵеит 163-ҩык хатәгәаԥхарала иааз Нхыҵ-Кавказтәи аибашьцәа. Дара рахьтә ирацәаҩуп Аԥсны афырхаҵа хәа ахьӡ ҳаракы зыхҵоу, иара убас Леон иорденқәеи "Агәымшәаразы" амедалқәеи занашьоу", — ҳәа ҳаилиркааит Гагра араион арратә комиссар Дмитри Ҳагба.
Хатәгәаԥхарала иааны еибашьуаз рыешьаратә жәҩахыр иалнаршеит ишьаарҵәыраз аибашьраҿы аиааира агара.


АҞӘА, нанҳәамза 15 – Sputnik. Аконкурс аԥҟарақәа инарықәыршәаны, ҷыдала хырхарҭак алкаахаӡом, ирыхәаԥшхоит абызшәа арҿиара иацхраауа, еиуеиԥшым ахырхарҭақәа ирыҵаркуа апроектқәа зегьы, абри атәы аанацҳауеит аҳәынҭқарра ахада ипресс-маҵзура.
"2017 шықәсазы абиуџьет иалаҵахо апроектқәа ралԥшаараан, аԥыжәара рыҭахоит иахьазы иаҳа ихадароу, абызшәа анаҩстәи аҿиаразы шьаҭас иҟалар зылшо, аҳәынҭқарратә бызшәала аусмҩаԥгара иацхраауа, аҳәынҭқарратә бызшәа аҵара зырманшәало, хыԥҳьаӡара рацәала аҿар ари аус иадызԥхьало аусумҭақәа".
Апроект аҿы иарбазар ауп уи аус адызуло арҿиаратә гәыԥ иалоу зусҭцәоу, апроект актуалра, ахықәкы, изыԥсоу, иарбоу ахәԥса шныххо, шаҟа аамҭа азоужьтәу, уи анагӡара иаҳнаҭо ртәы зҳәо аинформациа.
Аԥсуа бызшәа арҿиара иазку апроектқәа рыдыркылоит жьҭаарамза 31-нӡа. Апроект ҩызар ҟалоит аԥсышәалеи урысшәалеи.
Апроектқәа рыхәаԥшразы еиҿкаахоит аусуратә гәыԥ.