Sputnik
Аԥсны аҳәынҭқарра ахада Рауль Ҳаџьымба иусԥҟала, лыԥсадгьыл аҿаԥхьа иналыгӡаз луалԥшьазы, Иешьым Аҭрышԥҳа иланашьоуп аҳәынҭқарратә ҳамҭа "Агәымшәараз амедал".
- Иешьым, бара Аԥсны ашәарҭара ианҭагылаз, амца шыра ианалагылаз аамҭазы быԥсадгьыл ахь бааит. Ибгәалабыршәарц сҭахуп урҭ амшқәа. Бышԥанылеи быԥсадгьыл ахь иаагаз амҩа?
— Аибашьра ианалагаз сара 22 шықәса схыҵуан. Иаразнак аԥсуаа ҳкультуратә хеидкылаҿы ҳаизеит. Аԥсны имҩаԥысуаз аҭагылазаашьа уадаҩ ҳалацәажәон. Арԥарцәа Аԥсныҟа излаара амҩа иашьҭалеит. Раԥхьатәи агәыԥ рҽеидкыланы амҩа иқәлеит. Сашьеиҳаб Иаузи, саб иашьа иԥа Муҳаремми Аԥсныҟа иааит, иҳамаз аԥара-ашьара еизганы ираҳҭеит. Саргьы исҭахын урҭ арахь ианаауаз срыцаар, аха иҳамаз аԥара ҳазхаӡомызт. Урҭ цар еиҳа ихәарҭахап, абџьар ркып ҳәа ԥхьаӡаны, сара сҽааныскылеит. Урҭ рнаҩс, Кавказ Аҭрышба дааит. Ииаашаҵәҟьаны, сани саби Аԥсныҟа сцар рҭахымхаӡеит. Еилкаауп нас, аибашьра ахьцо ахшара рдәықәҵара шаҟа агәырҩа ацу. Аԥсны аӡбахә ҳаҳауан, иаҳдыруан, аха лабҿаба иҳамбацызт. Ҩымз-хымз ааҵуаны, исымаз схьымаҭәақәа ҭины, ԥарақәак еизызгеит. Анаҩс, сыбналаны Аԥсныҟа сааит.
- Аԥхәызба лзы иуадаҩуп ас еиԥш агәаӷьра аарԥшра, уи аҩыза зылшо, хымԥада дфырԥҳәызбоуп. Башьцәа ишԥарыдыркылеи арахь баара?
— Муҳаремми, Иаузи, Кавкази ирдыруан сшауааз. Сара схәыҷаахыс Аԥсназы даара сгәы былуан. Сашьцәа ирдыруан ҭынч Ҭырқәтәыла сшаанымгылоз. Аҳәааҿы исԥылеит дара. Маӡала ҳаиасит арахь. Сонер Гогәуа иԥшәмаԥхәыс лпаспорт ала сааргеит. Сара схаԥыц сыхьуазшәа, ичны иҟазшәа ҟаҵаны, сзымцәажәаӡо ахьаа сымазшәа дырбаны, игәазҭоз анааи, акы иансазҵаа, аҭак сзыҟамҵозшәа схы сырҵасит. Абас, маӡала аҳәаа сахысит. Сашьцәа, Гагра, дара ахьынхоз аҭыԥ ахь сыргеит. Шамиль ибаталион иалахәын. Уашьа иааигәа уаныҟоу аамҭазы, ихы дахәамԥшкәа, уара уихьчарц далагоит. Аибашьра ахьцоз аҭыԥқәа рахь, сгара рҭахымхаӡеит. Саргьы еилыскаауан уи зызҳәаз. Аха, даара исҭахын срыцны сцар. Уи алымҵуазшәа анызба, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь сцеит. Исылшоз ала, шықәсык аус зуан. Исзымдыруаз сҵеит, даара исцәыцәгьан раԥхьа. Аибашьцәа хәны ианаарга, ианызба, сыԥсы маҷхо аҟынӡа снеиуан. Уаанӡа ари аҩыза сымбацызт, исыздыруамызт, сзанааҭ акәмызт. Ииашаны, ашьҭахь схы сабжьеит: "Ешьым, бымшәароуп, быҽбырӷәӷәароуп, агәаӷьра аабырԥшыроуп" ҳәа. Нас, ус сашьцылеит. Даара иуадаҩын аҭагылазаашьа. Зегь сыбла ихгылоушәа збоит абыржәы.
- Ирацәоуп хымԥада аибашьратә хҭысқәа, бхәыцраҿы аҭыԥ аанызкыло. Убарҭ рахьтә еиҳа бгәалашәараҿы инхеи ҳәа ҳбазҵаар, аҭакс иҳабҭарц былшои?
— Сара сзы раԥхьатәи хҭыс дуны иҟалеит, Ефқан Цыба аибашьраҿы иҭахара. Ҳхәыҷаахыс ҳаиҩызцәан. Ари ажәабжь хлымӡаах ансаҳа, Ҭырқәтәыла сыҟан. Аиҭаҳәара сылшаӡом, саҭашәымҵан… Аԥсныҟа санаа, ахәышәтәырҭаҿы аусура саналага, еснагь избон угәы ҭызшьаауаз ахҭысқәа. Ҳаибашьцәа рнапқәа, ршьапқәа хҵәаны аԥсҭазаара иазықәԥон. Иҟан зынӡа иқәыԥшқәазгьы. Уи ахааназы исхамшҭуа хҭысқәоуп. Аха, зегь реиҳа исхамшҭуа ак шәзеиҭасҳәарц сҭахуп. Исгәалашәоит, Беслан захьӡыз ҷкәынак, Шромантәи дыхәны ҵхыбжьон дааргеит. Данааргаҵәҟьаз дсымбаӡеит. Аха, аӡә иҵәаабжь саанарԥшит: "Иаауеит, иаауеит" ҳәа. Иҟалаз сзеилымкааит, сыҩны сҿынасхеит ашьҭыбжь ахьгоз. Ауада сныҩнашылазар, ахьышәҭҳәа ишилымшозгьы дҩаҵҟьеит. Дахьыҟаз ҽеила изеилыргомызт, деибашьуазшәа изааиуан. Аха, имчқәа иххәыцуамызт, дынхьыдышьшьны дкаҳаит. Саҭамыз, сылаӷырӡқәа исдырҳәом… Иара издыруамызт, изеилкаауамызт инапқәеи, ишьапқәеи шамамыз. Нас, иан днаилаҵәан лнапқәа икәлыршеит, дышьҭылхырц далагеит. Саргьы, изулак схы снапаҿы иааган, зыҷкәын дышьҭызхырц игәаҟуаз ан слыцхраарц салагеит. Иаҳаулак аиарҭа днылаҳҵеит. Ихы-иҿы ҳәа акагь убомызт, дбылны, дҷыҷны дыҟан. "Умшәан сыҷкәын, уааигәа сыҟоуп, уҽырӷәӷәа", — ҳәа мчыла лыбжьы ҭкаауа, лыҷкәын диацәажәон ан рыцҳа. "Аӡы, аӡы сҭахуп", ҳәа дӷьаҵәыӷьаҵәуан иара. Аха, аӡы ижәыхуа дыҟазма, иқьышәқәа былны иҟан. Нас, еиҳа имарианы излаижәша ак сыԥшаан, иҟаҳҵалакгьы цәыкәбарқәак иҳаржәит. Ус, ихшыҩ еимҟьазар акәхап, даалҟьан "Бара бызустада?" ҳәа дсазҵааит. Сара исҳәара сҿамшәеит. Иан, "Ари Ҭырқәтәылантәи дааит, уаҳәшьа лоуп, шәара дшәыцхрааразы дааит", — ҳәа наиаҭалкит. Сара сгәы иазымычҳаит, сҵәыуо сдәылҵит ауада. Уинахыс уаҳа дагьымцәажәеит, исмаҳаӡеит ибжьы.
- Иешьым, зыӡбахә бымоу арԥыс, иԥсы ҭахама?
— Ааи, иԥсы ҭахеит. Аха иҟалаз, ихьыз анеиликаа, ихдырра анааи, зынӡа дымцәажәо далагеит.
- Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа еибашьра иааз арԥарцәа инарҷыданы иааит аҭыԥҳацәагьы. Убарҭгьы рҭаацәа ирцәыбналаны, ирымаз-ирыхӡыз ҭины, агәаӷьра аарԥшны иааит. Урҭ аҭыԥҳацәеи бареи шәеибадыруазма?
— Ааи, ҳаибадыруан. Урҭ арахь ианаауаз, ашәҟәы ҩны иаанрыжьит Ҭырқәтәыла. Аԥсны аибашьра ишалагаз, амилаҭ маҷ ирхараӡамкәа ишындырҵәо, рашьцәа ирывагыларц Аԥсныҟа ишцо. Дара рхымҩаԥгара иабзоураны, Ҭырқәтәыла ахы-аҵыхәа иалаҵәеит Аԥсны аибашьра ишалагаз. Ателехәаԥшрақәа рыла иддырбон, акьыԥхьтә ҭыжьымҭақәа ирнырҵон. Аԥсныҟа еицааз аҭыԥҳацәа иреиуоуп: Ашьхарааԥҳа Елиф, Ашәԥҳа Ааишьаагиуль, Жьиаа аиҳәшьцәа Фигени Зелиҳаи. Мызқәак ара иҟан. Нас, ишырҭахымыз шьҭахьҟа ихынҳәыр акәхеит. Ҭырқәтәыла ианнеи ҳаибабеит, ҳаицәажәеит. Урҭ раамышьҭахь, сара сааит Аԥсныҟа. Дареи сареи еиҳәшьцәаҵас ҳаибабоит иахьа уажәраанӡагь.
- Иешьым, башьеи бареи аибашьра анцоз аамҭазы шәыԥсадгьыл аҿаԥхьа ишәыдыз шәуалԥшьа нашәыгӡеит. Егьа ус акәзаргьы, шәара шәхымҩаԥгара шәҭаацәа ишԥарыдыркылеи, ишԥеилыркааи Аԥсны шәшыҟаз?
— Даараӡа ишәеит. Аибашьра иалагеит ҳәа анҳаҳа Аԥсны, иаразнак ҳазлаара ҳашьҭалеит. Аибашьра ажәала иҳаҳахьан ҳәа, иаанагоз иаҳдыруааз? Сара саб иԥсҭазаараҿы ҩынтә избеит данҵәыуоз. Знык, иҩыза гәакьа иҷкәын даныԥсы илаӷырӡқәа ааит. Аҩынтә раан, сашьа Иауз, Аԥсныҟа еибашьра данаауаз, убасҟангьы дҵәыуон. Ҳҭаацәа ирыздыруамызт иҟалоз, иҳахьуаз. Аибашьра амца шыра ҳаибганы ҳалҵуазу, ҳзалымҵуазу. Аха, ирдыруан иаҳҳәаз ҳшацәхьамҵуаз. "Шәца шәыԥсадгьыл ахь, шәхы ишахәҭоу еиԥш иныҟәыжәга, аԥсыуак излаиаҭәоу ала шәныҟәа. Шәыхгьы, шәҭаацәагьы шәмырԥхашьан, абааԥсы!", ҳәа дҳабжьон ҳаб.
Аибашьра иааз сашьцәагьы, сҩызцәагьы ибзианы еилыркаауан иҭахаргьы шалшоз. Аха, аԥсадгьыл хьчатәын. Ҳара Ҭырқәтәыла ҳизаргьы, ҳхәыҷы аахыс иаҳдыруеит ҳшаԥсацәоу, аԥсадгьыл шҳамоу. Уи аӡбахә шҳаҳауаз иҳазҳаит. Ҳара ҳкультура, ҳҵас, ҳқьабз ала ҳхы ныҟәаҳгоит. Раԥхьаӡа Аԥсны ҳанааигьы, сасцәаҵас ҳхы ҳмыԥхьаӡаӡеит. Еибашьтәызар ҳаибашьыр акәын, иҳалшоз ала ҳхы мҩаԥаҳгар акәын. Ара сара сыҩноуп, ара сара сыԥсадгьыл ауп, ара сара сҭыԥ ауп. Ҭырқәтәылантәи иааны еибашьуаз ҳҩызцәа иҭахақәаз ыҟоуп. Сара урҭ рҭаацәа, рыхшара рыԥсадгьыл ахьчара рхы ахьақәырҵаз ишазыразу здыруеит. Аԥсадгьыл — ари ажәа ԥшьоуп ҳара ҳзы. Шаҟаҩы рыԥсҭазаара Аиааира иахҭнырҵазеи? Аха, иахьа ҳҭынчны ҳаԥсадгьыл аҿы ҳанхоит. Еилаҳкааит, имарианы аҭынчра шаҳзымааз. Сара исҭахыуп сара сыҷкәын иԥсадгьыл аҿы дынхарц. "Аибашьра анцоз ара быҟан, уажәы ара быҟаӡам", ҳәа ихәыцуа ыҟазаргь ҟалап. Сыҷкәын ара шықәсык аҵара иҵеит. Уажәы Англиа ҳаҟоуп. Уа иреиҳау аҵараиурҭа дҭоуп. Иара идыруеит, иҵара шыхиркәшаз, Аԥсныҟа даар шакәу. Ихәыцрақәагь арахь икыдуп. Сара хаҭала снышәнап Аԥсны иҟалар сҭахуп.
Сара сыҷкәын 1991 шықәса рзы диит. Ԥшымз ракәын ихыҵуаз, Аԥсны аҳәынҭқарра раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба Ҭырқәтәылаҟа данааз. Аҳаиртә баӷәазахь ҳцеит ҳаиԥыларц азы. Сыҷкәын, Абрыскьыл Џьуџьу, аԥсыуа маҭәала деилаҳәаны ҳаиԥылеит. Владислав Арӡынба даниба, даара иџьеишьеит, диеигәырӷьеит. Дигәыдыҳәҳәала дыкны, афотосахьақәа ҭырхит. Ашьҭахь, иара аус ахьиуаз иуадаҿы иқәыргылан иман уи афотосахьа. Инеиуаз зегьы идирбон, дазгәыдуун даараӡа. "Ижәбома, атәым тәылаҿы инхо ҳдиаспора рхәыҷқәа шырааӡо", ҳәа. Аа-шықәса анихыҵуаз, Аԥсныҟа иааит иаби иареи. Араҟа аԥсуа школ дҭан. Уажәшьҭа ддухеит. Аԥхынра ааигәахо ианалагалак, Аԥсныҟа ҳанбацои ҳәа сыхҭеикуеит, бзиа ибоит даараӡа. Есышықәса ҳаауеит арахь.
- Иешьым, бара бхымҩаԥгарала ҳара иаҳбарҭоуп шаҟа иӷәӷәоу быԥсадгьыл ахь ибымоу агәыбылра. Изакузеи бара бзы аҭоурыхтә ԥсадгьыл?
— Сара сыҩнаҭа аԥсыуа ҭаацәаран. Сангьы, сабгьы аԥсышәала ицәажәон. Ҳтәашьа, ҳгылашьа, ҳхымҩаԥгашьа, зегьы аԥсуа цәа рыҟәнын. Сандуи, сабдуи еснагь Аԥсны аӡбахә рҿыҵакын. Санду 95 шықәса лхыҵуан, лыхдырра бзиан. Лара Уанаҿаԥҳан, Аҭрышаа дырҭацан. Лара еиҭалҳәон, лаб Аԥснынтә ихҵәақәаз дышреиуаз. Аҭрышаа, Шәача аган ишынхоз. Аҭоурых ду еиҭалҳәон, аха иҳазыгәнымкылеит ҽеила, ҳхәыҷқәамзи, хырҩа аҳҭомызт. Уажәы цәгьа ихьаазгоит урҭқәа. Сара 22 шықәса Ҭырқәтәыла сынхон, аҭырқәцәа аҩызцәа сымаӡамызт, аӡәык-ҩыџьак рыда. Сҩызцәа зегьы аԥсацәан. Лассы-лассы хаиқәшәон, ҳаицәажәон, ҳаԥсуара ахьаҳмырӡша ҳашьҭан.
- Иешьым, Англиа, аԥсуаа шәмаҷзаргьы, шәеибабашьа шԥаҟоу, шәеидызкыло усбарҭа ҳәа акыр еиҿкааны ишәымоума?
— Хәажәкырамза 2015 шықәса рзы, Лондон иаԥҵан аԥсуа-дыга жәлар ркультуратә хеидкыларҭа. Еиҳабыс далхын Аҭакан-Мерџьан Чкотуа. Уа инхо аԥсуаа, излаҳалшо ала ҳҽеидаҳкылоит, ҳаибабоит, ҳмилаҭтә культура аӡыргара ҳашьҭоуп. Ҳаԥсуара, ҳҭоурых, ҳаԥсадгьыл иазкны имҩаԥаҳго ҳусқәа зегьы рҿы, ҳахьцалак иҳацуп ҳаԥсуа бираҟ! Уажәы ари ахеидкыла сара напхгара асҭоит.
- Иешьым, аԥҳәыс лҟазшьа ҷыдарақәа рахьтә бара еиҳа иалыбкаауеи? Иарбан ҟазшьоу аԥҳәыс лҿы бара еиҳа пату зқәыбҵоу?
— Аԥсуа ԥҳәыс лџьабаа еснагь иӷәӷәоуп. Ахәыҷқәа лааӡоит, аҭаацәа ишрыхәҭоу еиԥш иныҟәылгоит, аҩнтәи аусқәа лнапы иҵылхуеит. Ианаҭахха аамҭазгьы агәаӷьра, ачҳара аалырԥшуеит. Аибашьраҿы акәзар, ахацәа реиԥш бџьаршьҭыхла лыԥсадгьыл ахьчара лылшоит. Ҿырԥшыс даазгар сылшоит, иахьа зыԥсҭазаара иалҵхьоу сҩыза, Аԥсны еибашьуаз доуҳалеи, гәамчлеи акырӡа иӷәӷәаз, Бергиуль Чуаз. Ирацәаҩуп ус зыӡбахә уҳәаша аԥсуа ҳәсақәа. Ианаҭаху аамҭазы аԥҳәыс дҟәымшәышәуп, ианаҭахха аамҭазгьы дыџьбароуп. Аԥсуа ԥҳәыс илылымшо акгьы ыҟаӡам. Адунеи аҿы зегь реиҳа иӷәӷәоу ԥҳәысуп. Ус иҟоуп сара сгәаанагара.
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Рашәара 4 рзы Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩ Беслан Џьапуа имҩаԥигаз аилацәажәара иалахәын Аҵиаақәа рзы аҳәынҭқарратә карантинтә хылаԥшра амаҵзура аиҳабы Аркади Џьынџьиа, Аҳәынҭқарратә ветеринартә маҵзура аиҳабы Роман Џьапуа, Ақыҭанхамҩа аминистрра аҵиақәа рыхьчаразы амаҵзура аиҳабы Владимир Гьериа.
"Аиԥылараҟны ҳрылацәажәеит аԥсыӡкра аамҭа аекологиазы ԥырхагас иаму, азауадқәа русушьа, Аԥсны аӡиасқәа ирҭоу аԥсыӡ шыркуа атәы. Ааигәа иҟан ахҭыс аекологиа аԥхасҭа азҭо акаҭала аԥсыӡкра иадҳәалаз. Азакәан аилагара заҭәазшьаз иахьырхәразы иҟаҵоу, аԥхьаҟа иҟаҳҵ, лшарас иҳамоу ҳрылацәажәеит. Аилагарақәа ҟаӡҵо ирыду ахараԥса маҷуп, уи аизырҳра, хымԥада, иаҭахуп. Знык лахь зуҭаз, даҽазны ус еиԥша игәамԥхо дҟалароуп. Ус акәымкәа, уажәы иҟоу ахараԥса шәаны, даахьаҳәны даҽаџьара дцоит, даҽазны сааныркылар акгьы амам, исшәоит ҳәа. Ҳалацәажәеит агәамсам азҵаарагьы, аекологиа апроблемақәа актуалра зҵоу шьҭыхын",- иҳәеит Ҷыҭанаа.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ҭырқəтəыла Есқьишьеҳир ақалақь аҿы инхоз Цыцаа рҭаацəа абар уажəшьҭа шықəсык иназынаԥшуеит рҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь нхара ҳəа гəҭакыс иҟаҵаны иааижьҭеи. Ани аби ҩыџьа рыхшара рыманы Аԥсныҟа ианаа аԥхьатəи амшқəа рзы дареи сареи ҳаиқəшəеит, усҟан ҳаицəажəараҿы ус сарҳəеит: "Ҳахшара ашколқəра иаҵанакуеит макьана, абызшəа рыздырӡом, аҽаршьцылара рҭахуп, аамҭа иаҳнарбоит Ҭырқəтəыла ашкол иҭыганы арахь иахьааҳгаз ибзианы иҟаҳҵоу иҟаҳамҵоу ҳəа".
Арҭ аҭаацəа Аԥсны рыҟазаара, рыԥсҭазаашьа сазҿлымҳан, снапаҟынтə иааиуа акгьы ыҟамзаргьы, гəаԥхаражəак раҳəара сҭахын. Ақалақь аҿы ҳахьааиқəшəалоз, аԥсшəа анааибаҳҳəалак ашьҭахь, "шəышԥаҟоу?"- ҳəа сразҵаанӡа, иубаратəы иҟан ргəалаҟазаара шыбзиаз, рхы-рҿы еснагь ачча ықəыхх ишыҟаз. Рхы иахашшаауамызт, игəырӷьаҵəа ирҳəон рыхшара даара Аԥсны рыҟазаара шыргəаԥхо, аԥхьаҟагьы анхара ишацырҵо. Сара исҭаххеит ҷыдала ахəыҷқəеи сареи ҳаицəажəарц, ҳаибабарц.
Ус егьыҟалеит. Уажəазы сзықəшəаз 12 шықəса зхыҵуа, Дырмит Гəлиа ихьӡ зху Аҟəатəи 4-тәи абжьаратə школ аҟны аҵара зҵо Жанет Цыцԥҳа лоуп, лашьа аҽазыҟаҵарақəа рахь дыҟан. Жанет аԥсшəеи аурысшəеи лҽадцаланы аҵара даҿуп, уимоу, уажəшьҭа ҭырџьманда улацəажəартə еиԥш алшара лымоуп. Аха, ҳахьеилибамкаауаз ҭыԥқəак рҿы ацхыраара ҳаиҭон Ҭырқəтəылантəи зҭоурыхтə ԥсадгьыл ахь шықəсқəак раԥхьа нхара ҳəа иааз Еркəыт Аӡынба. Иазгəаҭатəуп, Еркəын Аӡынба аҭырџьманра аус аганахьала изныкымкəа ацхыраара шҳаиҭахьо, ҩаԥхьа иҭабуп ҳəа иаҳҳəоит.
Жанет азныказы дацəыԥхашьеит илдыруаз аԥсышəала сацəажəара, аха иааигəаны ҳанеишьцыла лыхшыҩзцарақəа дрызхəыцны ҳаиҿцəажəара хацҳаркит.
"Сара абыжьбатəи акласс салгеит, сашьа Барту - ажəбатəи. Ҳарҵаҩцəа даара нап ҳадыркылоит, иара убас ҳҩызцəагьы ҳаргьы бзиа ҳаибабоит, иаҳзеилымкаауа акрыҟазар, ацхыраара ҳарҭоит, аиаша шəасҳəоит, ирласны сашьцылеит аратəи аԥсҭазаара. Абыржə шəсазҵаауазар, Ҭырқəтəылеи Аԥсныи ашколқəа рҟны аҵара еиҳа иабеиӷьашəшьо ҳəа, ишəасҳəоит Аԥсны шакəу", - абас лхəыҷтəы хəыцрақəа ҳацеиҩылшон Жанет.
Аибабара иахылҵуа агəыбылра аԥхарра мышкымзар мышкы рыԥсадгьыл ахь ихьнамырԥшырц залшом ҳџьынџьуаа, еиҳаракгьы аҿар. Хымԥада, Цыцаа рҭаацəа абри аус аганахьала акырӡа иҿырԥшыгахеит, рыхшара шыхəыҷқəаз рыԥсадгьыли рыуаажəлари ргəыбылра ддыркит. Уи ус шакəу шьақəдырӷəӷəоит Жанет лажəақəа.
"Сани саби ҳареи Ҭырқəтəыла ҳанынхоз, еснагь Аԥсны аӡбахə иалацəажəон. Ҳара иҳамҳəаӡакəа ргəы иҭаркхьазар акəхарын арахь аара. Уажəы саназхəыцуа, ус акəушəа исзааиуеит, ииашангьы иҟарҵеит. Сара саб иан д-Ашьхарааԥҳауп, сан Кəаӡԥҳауп, уи лан даҭырқəоуп. Санду Ашьхарааԥҳа лҟынтəи еснагь аԥсшəа хаа саҳауан, аха илҳəоз сзеилкаауамызт, азныказгьы дызлацəажəоз иарбан бызшəаз сыздыруамызт. Уажəы схы гəыбӷан асҭоит уи ахьылҿысымҵааз", - дҳацəажəон Жанет.
Жанет Цыцԥҳа илҭахуп аамҭа кьаҿк иалагӡаны аԥсшəеи, аурысшəеи лҵарц. Лара лырҵаҩцəа агəыӷра лырҭеит хышықəса рыла аҷҷаҳəа дцəажəо дшыҟало. Аха, лара дааԥышəарччан, ус салҳəеит:
"Сара хышықəса раԥхьа исҵарашəа агəыӷра сымоуп. Даара ҭабуп ҳəа расҳəоит сырҵаҩцəа исыдырҵо аџьабаазы. Аԥсны аԥсабара аԥшӡара акыр сыхнахит, ауаа зегьы ргəы аартушəа избоит, сызҿаԥшуа зегьы рыблақəа агəыҳалалра рхызбаалоит. Сҩызцəеи сареи есҽны ҳаибабоит, ҳаицуп. Сашьеи сареи ҳгəалаҟара бзианы аҩныҟа ҳаныхынҳəлак, ҳҭаацəа гəахəас ироуеит", - ҳəа азгəалҭеит Жанет Цыцԥҳа.
Жанет Ҭырқəтəылантəи лассы-лассы лҩызцəа аҭел илзаслоит, еицəажəалоит. Иара убас, игəхьаалгоит уахь иҟоу лыуацəа-лҭынхацəа, аха урҭ зегьы хьанаршшаауеит лара Аԥсны лыҟазаара.
"Сара саԥсыуоуп, сыԥсадгьыл аҿы сынхоит, уи зегьы ирыцкуп. Исҭахуп аԥхьаҟа апсихолог изанааҭ алысхыр. Ауаҩы проблемак имазар, акала сицхраарц сҭахуп, сидгыларц сҭахуп. Сара избарҭоуп ауаа рҭагылазаашьақəа шеиԥшым, убас еиԥш ргəалаҟазаарагьы. Аԥхьаҟа иалысхырц исҭаху азаанаҭ абри аус аҟны маҷк иадамхаргьы ацхыраара рнаҭап ҳəа сгəы иаанагоит", - лҳəеит Жанет.
Ари аӡӷаб санлыҿцəажəоз, сара избарҭан лара лҭаацəа шаҟа илызгəыдууны илзыӡырҩуаз, еиҳаракгьы бызшəала ҳахьеилибакаауаз. Хымԥада, Жанет лыгəҭакқəа аԥхьаҟагьы аҿиара роуп, ҳзеигəырӷьаша ажəабжьқəа еиҳаны иаҳзеиҭалҳəап, ҳара уи ҳажəлар рҟынӡа анагара ҳҽазаҳшəап.
Жанет лҭаацəеи лареи нхоит Аҟəа ақалақь аҿы, Арепатриациазы аминистрра рынхара-рынҵыра ахаҵгылара анаҭоит. Иаҳҳəарц ҳалшоит, Аԥсны даҽа аԥсыуа ҭаацəарак иит ҳəа. Цыцаа рҭаацəа рыԥсадгьыл аҿы аизҳазыӷьара рзеиӷьаҳшьоит, ирҿыԥшыша шырацəаҩхо агəра ҳгоит.
Иара убас шәаԥхьа:
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Хылҵшьҭрала Аԥснытәи Гәыма еиуоу, Ҭырқәтәыла Гәыма ақыҭа инхо ҳџьынџьуаҩ Аидын Аҩӡба, еснагь гәыла-ԥсыла иԥсадгьыл дамадоуп. Иҟамзар ҟалап шықәсык Аԥсныҟа дмаакәа аныҟалахьоу, иуаажәлар рыԥсҭазаара еснагь далахәуп, рыцәгьа-рыбзиа далагылоуп. Дызлацәажәо ихатәы бызшәа акәзар, акыр ухнамхырц залшом, убриаҟара ицқьоуп иаԥсшәа, убри аан ихшыҩҵак акыр иҭбаауп, илаԥшҳәаа ахара инаӡоит.
Аидын Аҩӡба, раԥхьаӡа акәны дызбеит Ҭырқәтәыла, ҳџьынџьуаа злахәыз еизарак аҿы. Уаҟа дықәгыланы ажәахә аныҟаиҵа, акыр иџьасшьеит, убриаҟара иҵаулан игәҭахәыцрақәа, насгьы убриаҟара аԥсы ахан аԥсшәа, убриаҟара иҿырԥшыган иаԥсуара. Аԥсыуа ҵасла иааӡоу, аха атәым дгьыл аҿы изызҳауаз Аидын, иахьа иуаҩыбжара дынҭысхьеит. Дҭаацәароуп, хҩык ахшара драбуп, ҩыџьа аԥҳацәеи, ԥаки имоуп. Иԥшәмаԥҳәыс д-Ашәԥҳауп, ҳанааиқәшәо, "санхәыԥҳа, бышԥаҟоу?" ҳәа аԥсшәа хааӡа инасеиҳәоит. Иҭоурых дазҿлымҳауп, еиҳабацәа рҟынтәи иидыруа ажәабжьқәа маҷым.
"Ҭырқәтәылаҟа ахҵәара иақәшәаз ҳаиҳабацәа Аԥснынтә арахь ианаа рқыҭа еиԥшыз аҭыԥқәа ирышьҭалеит. Егьа уадаҩра рхыргазаргьы, рыдгьылқәеи рыԥсабареи иреиԥшыз аҭыԥқәа ԥшааны анхара нап адыркит. Сара сабшьҭра рхаан аахыс ҳахьынхо ақыҭа Гәыма ҳәа иашьҭоуп. Аԥснытәи Гәыма иҭыҵқәаз ҳауп. Сабдуи сабду иаби Аԥснынтә ахҵәара рықәшәагәышьеит, еицны Ҭырқәтәылаҟа иааит. Сабду иаб Ӡыкәа ихьӡын, уи иаб Салмаҭ, сабду Рашьыҭ ихьӡын. Сабду 115 шықәса ихыҵуаны дыԥсит. Сара усҟан жәашықәса схыҵуан, Рашьыҭ ҳәа иҟаз сабду сихьӡеит. Аԥснынтә Ҭырқәтәылаҟа данаауаз сабду 15 шықәса ракәын ихыҵуаз", - дҳацәажәон Аидын Аҩӡба.
Аидын Аҩӡба акыр игәы иаланы иҳәоит, аԥсуаа аӡәырҩы реиԥш, иандуи иабдуи атәым дгьыл аҿы ирхыргаз агәаҟрақәа ртәы, урҭ зегьы ираԥхьагылан рыԥсадгьыл иацыз ахьаагара, иҿыцәаауаз рхәышҭаара агәынгара, ус шаҟа хкы?
"Аԥснынтә иааз саб иан, сара санду Шьамина лыхьӡын,13 шықәса ракәын илхыҵуаз арахь данаауаз. Сан Аигԥҳан, саб Иззеҭ Аҩӡба, Аԥсныҟа раԥхьа инеиқәаз дыруаӡәкын. Знык Аԥсны баны данаа, мышкгьы мҩамсит уи аӡбахә мҳәакәа. Сндуи сабдуи ракәзар, "Аԥсны, Аԥсны",-шырҳәоз рылацәақәа неиқәырыԥсеит . Санду Шьамина зегь реиҳа гәырҩас илыман изықәшәаз, ирхыргаз, дыԥҳәысымзи, акыр хьаас иҟалҵон. Сара санду лкалҭ кны еснагь слыцын, слыдҿаҳәалан",- иҳәоит Аидын Аҩӡба.
Хымԥада, ахәыҷра адунеи акыр иссируп. Усҟан, укәша-мыкәша уеиҳабацәа злацәажәо, рхымҩаԥгара аҵакы нгәылырҭәааны иузеилымкаауазаргьы, хәыҷы-хәыҷла уеизҳацыԥхьаӡа ухшыҩ аҿы аҭыԥ аанзыжьуа, ухәыҷра ашықәсқәа иргәылуго акыр ирацәоуп, иузышьҭымкаазгьы, узвысызгьы акыр ихьааугоит. Убас еиԥш, Аидын Аҩӡба, игәы иаланы иҳәоит, реиҳабацәа ирҿырҵаашаз иҵегьы шыҟаз, еиҳаракгьы хаҭала ирхыргаз аԥсҭазаара аҟынтәи ахҭысқәа. Ирыцыԥсыз ажәабжьқәа акыр ирацәоуп, зыԥсы ҭаны аҭоурых иазынхаз аасҭа. Ҳаиҿцәажәараҿы иара дазааҭгылеит, ианду еиҭалҳәалоз ажәабжьқәа рҟынтә еиҳа игәалашәараҿы инхаз.
"Аԥснынтә рқыҭақәа ирыхцаны ианааргоз, рырахә рыманы Шрома шыҟаз ианааи, асқьарцәа рыхҭарԥа шкәакәақәа рхаҵаны, жәаҩык-жәохәҩык рҟынӡа рыҽқәа ирықәтәны амҩақәа кны ирыман. "Ишәаԥцаны ижәго арахә-ашәахә аӷбақәа ишәызрықәҵаӡом, икажьны шәцоит!", - анырҳәа, иаашанӡа иҷаԥшьеит еицыз зегьы, анаҩс рырахә абнара иларҵеит, уи нахысгьы жәохәымш инарзынаԥшуа амшын азааигәара итәан, издыруада ҳзымцакәа ҳаанзозар ҳәа", - абас, ианду лажәабжьқәа игәалаиршәон лмаҭа.
Аидын Аҩӡба излаиҳәо ала, иабду Аԥсны аӡбахә уамак далацәажәаӡомызт, еснагь акы дашьны даман, гәырҩа ӷәӷәак дшабылуаз убарҭан. Ус еиԥш иҟан иара иқәлацәагьы.
"Сандуи сабдуи рыԥсы анҭаз, ҳаҩнаҭаҿы аԥсшәа ада даҽа бызшәак ала ҳцәажәаӡомызт. Аҭырқәа бызшәала урацәажәаргьы лахь урҭон, "аҭырқәа бызшәа узымҵар ҳәа ушәома, узакәытә аԥсыуоузеи аԥсышәала умцәажәозар" ҳәа иҳацәҳауан, ԥхашьараны ирыԥхьаӡон, аԥсшәа умҳәар руӡомызт. Уажәы сара сыхшара аԥсшәа цқьаны ирзымҳәозаргьы, ибзианы еилыркаауеит. Ашколқәа рахь ианца, иреиҳау аҵараиурҭақәа ианырҭала аҭырқәшәахь иаго иалагеит", - ҳәа азгәеиҭоит Аҩӡба.
Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа ԥсшьара ҳәа ҳџьынџьуаа хәыҷкәа ргәыԥқәа изныкымкәа рыԥсадгьыл ахь иаахьеит. Араҟа лабҿаба ирбарц рабацәа рабдуцәа зныҵыз адгьыл, рҩызцәеи дареи агәыбылра рыбжьаларц, рашьцәеи дареи реимадара аҽарҭбаарц, рыжәлантәқәеи дареи ааигәаны еибадырырц, рыԥсадгьыл ԥшӡа Аԥсны ихнахырц. Убас еиԥш, Аԥсныҟа иаахьоу ахәыҷкәа рхыԥхьаӡараҿы дыҟан Аидын иԥа Еффе Аҩӡба. Уижьҭеи ашықәсқәа цеит, иахьа Еффе дхаҵарԥысуп, 30 шықәса ихыҵуеит, арҵаҩы изаанаҭ ала аус иуеит ашкол аҿы.
"Дузџьа ақалақь иаҵанакуа Гәыма ақыҭа акәзар, ҳабдуцәа абна ашьапаҿы ишьақәдыргылеит, зықьҟа метра иҳаракыроуп. Аԥсны иахьҭыҵыз еиԥшыз ҭыԥк аҿы итәеит. Еиҳаракгьы Аҩӡаа роуп иҟоу, имаҷым иуԥыло аԥсуа жәлақәа: Џьыгәдараа (Хәарцкьиаа) Ҭыҟәаа, Саӷариаа, Аргәынаа уҳәа, иҟан ажәлазаҵәқәа иахьа иқәӡаахьоугьы. Ақыҭаҿы аӡәгьы иҭыԥ имҭиӡеит, иахьыҟазаалакгьы рыҩнқәа рышьаҭа еиқәдырхеит, аԥхынразы иаауеит, икармыжьӡеит", - иҳәеит Аидын Аҩӡба.
Аҩ-еишьцәа ирхылҵыз рахьтә иаанхаз Аидын Аҩӡба иоуп, иашьцәа хҩык рыԥсҭазаара иалҵхьеит. Ердынџь иашьа иԥацәа ҩыџьа ыҟоуп, изҳауеит Аидын иҵеира иацызҵауа иԥа Еффе Аҩӡба.
"Ҳқыҭақәа анаҳцәыӡ, ҳаԥсуарагьы ыӡуеит, ҳазланхо ҳнарылаӡ ҳцоит. Ҳқыҭақәа уажәраанӡа рыхьчара ахьҳалшаз ауп ҳаԥсы ҭакны изку. Ақыҭақәа рҿоуп ҳаԥсуара ахьынхаз. Ақалақьқәа рахь иагаз аҿар рыбызшәа рхашҭуеит, еилыркаауазаргьы изаламцәажәо иҟалоит. Дузџьа еиҿкаау аԥсуаа ҳкультуратә хеидкыла иҭаҩым уаҩ дыҟам. Рҭоурых, раԥсуара, ркультура иашьҭоуп аҿар. Абызшәа зегьы ирыцкуп, абааԥсы! Абызшәа рхамшҭроуп еизҳауа, мамзар аԥсыӡ аӡы зҵабаз ҳаҩызахоит", - ҳәа азгәеиҭоит Аидын Аҩӡба.
Дузџьа иаҵанкуа аҭыԥқәа рҿы 25 рҟынӡа аԥсуа қыҭақәа ыҟоуп, ҭыӡҭыԥла шәкы еиҵаӡам, иҟоуп ԥшьышә ҭӡы рҟынӡа ахьынхогьы, иаҳҳәозар Бычка захьӡу аԥсуа қыҭаҿы. Аидын Аҩӡба Аԥсныҟа салам ҳәо, иажәақәа абас ихиркәшеит:
"Аԥсуа дахьанаало Аԥсноуп. Анцәа иҳәаны амҩақәа ҽеила ихтыр, инеиуа-иааиуа рацәахар, арантә инеины уа инхо рацәаҩхоит. Аԥсны ҳаԥсы иаҳзалымхуа бзиа иаҳбоит!"
Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Адунеи Аҟны имҩаԥысуа ачымазара ҿкы иадҳәалоу аҭагылазаашьа рныԥшуеит Ҭырқәтәыла инхо ҳдиаспора. Изқәынхо атәылаҿы ишьақәыргылоу аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, еиҳараҩык рыҩнқәа ирдәылҵуам, егьа ус акәзаргьы русқәа рнапы рылакуп, изларылшо ала рҿаԥхьа ицәырҵуа азҵаарақәа рыӡбара рҽазыршәоит.
Сҭампыл еиҿкаау Аԥсуа хеидкылақәа рфедерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба дазааҭгылеит русура шҳәаақәырҵо атәы, иара убас раԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа.
"Аҭагылазаашьа цәгьоуп азы аҩны ҳаздәылҵӡом. Ус зысҳәо, Сҭампыл нас егьырҭ ақалақьқәа рҟны иҟақәоу аусура амшқәа рҟынтә амҽышеи ахәашеи рыбжьара аус ҟазымҵар амуа, адәахьы идәылымҵыр ада ԥсыхәа змам урҭ русқәа рыӡбарц азы идәылҵуеит, аҳәынҭқар ианиҳәо амшқәа рзы адәылҵра анзалымшо амшқәа ыҟоуп, усҟан зегьы рыҩны иҟоуп", - ҳәа азгәеиҭоит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭаацәарақәа рҟны рыҽгәаҭаны, идәылҵуазаргьы асабрада рҿаҵаны, метрак, ҩ-метрак рыбжьаҵаны убас идәылҵуеит. Иҟоу ашәарҭара азгәаҭаны рхы рыхьчоит. Ҭырқәтәыла инхо ауаажәларра рахьтә 85% арҭ аԥҟарақәа ирықәныҟәоит.
"Иаҳҳәап, ҭыԥк аҿы шәҩык аус руазҭгьы, уажәы ҩынҩажәижәаҩык рҟынӡа идырмаҷит, рҽеиҭнырыԥсахлоит, егьырҭ нас даҽазны ицоит аусурахь. Убри инадкыланы 20 шықәса еиҵоуи, 60 шықәса еиҳауи адәахьы идәылҵыр зынӡагьы иҟалаӡом", - иҳәеит Аҟәысба.
Аԥсуа Федерациа аиҳабы иазгәеиҭеит, ахеидкылақәа рхаҭарнакцәеи рыуаажәларреи дареи шеимадоу аинтернет ахархәарала, ишиашоу ицо авидеоқәа рҽалархәрала, алшара рымоуп аҩны ишыҟоу азеиԥш зҵаарақәа рылацәажәара, рыӡбара.
"Аҳәынҭқар убас еиԥш иҟаз азакәан ҟаиҵеит хымз-ԥшьымз аилатәарақәа рахь ауаажәларра рнеира ҟамло. Аха авидеоконференциа ззаҳҳәо асистема ҳхы иаҳархәоит. Аԥсуа Федерациа мызкахьтә знык аилатәара ҳамоуп, абыргцәа рхеилак ҩымз рахьтә знык ирымоуп, ахеидкылақәа реиҳабацәеи ҳареи аиқәшәарақәа ҳамоуп. Убарҭ рызегьы абри атехнологиа ҳхы иархәаны имҩаԥаҳгоит", - иҳәеит Аҟәысба.
Иара убас, аҵыхәтәантәи аамҭазы ҳџьынџьуаа имҩаԥырго аилацәажәарақәа рҟны иззааҭгыло атемақәа еиуеиԥшым. Урҭ хәҭа-хәҭала дырзааҭгылоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы.
"Ҳаззаҭгылаз азҵаарақәа ируакуп адернеқьқәа русура, иҟоу ачымазара аҽацәыхьчаразы ҳауаажәлар рхы шымҩаԥыргаша, ашәарҭара иҭанамыргыларц азы алкаа ҟаҵаны рызнагара, лаҵарамза 21 рзы ахҵәара иақәшәаз ҳауаажәлар ргәалашәара амш шеиҿаҳкааша. Ашколқәа рышәқәа аркуп, ҳҳәыҷқәа аҩны иҟоуп, убри азы ирзеиҿаҳкааша, раамҭа хирла излархыргаша ҳазхәыцуеит. Адырра ҟаҳҵеит ахәыҷкәа рсахьаҭыхымҭақәа рцәыргақәҵа инадҳәаланы (мшаԥымза 23 рзы Ҭырқәтәыла ахәыҷқәа ирызку ныҳәамшуп), убри инақәыршәаны рсахьақәа аарышьҭит, аицлабраҿы аҭыԥқәа згаз ашәҟәқәа рзаҳашьҭуеит нас", - иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Аҭанур Аҟәысба иазгәеиҭеит иҟоу аҭагылазаашьа ҳасаб азуны, аԥсрақәа абзарақәа рахь ишымныҟәо, ацара-аарақәа шыҟам, ақалақьқәа рыбжьара амҩақәа шарку.
"Ари абжьарак аԥсрақәа ҳрықәшәеит. Аӡәгьы џьаргьы ҳзымцаӡеит, аӡәгьы џьаргьы днарышьҭӡом, аиаша ҳҳәозар. Ааигәа-сигәа иҟоу аҭаацәа рыда аӡәгьы днеир руӡом, аԥсра иақәшәаз аҭаацәарақәа аҳәара ҟарҵоит ҳахьзымнеиз хьаас иҟарымҵарц. Ҳбыргцәа ракәзар аҩны иҩнахеит, адәахьы издәылҵӡом, ргәы ҿыӷьуеит, дара-дара зеибабаӡом, урҭ рзы иҟаҳҵара ҳазхәыцуеит. Аԥснытәи аҭагылазаашьақәа ҳрылацәажәеит, араҟа ҳамч ҿаҳәаны иҟоуп, аха цхыраарак шыҟаҳҵара ҳашьҭоуп, лшарақәак рымҩа аԥшаара ҳагәҭакуп",- иҳәеит Аҭанур Аҟәысба.
Сынтәа, Аԥсуа Федерациа шьақәгылеижьҭеи жәашықәса ҵуеит. Уи инадҳәаланы иҟаҵатәу ауснагӡатәқәа ирзааҭгылеит арҭ амшқәа рзы имҩаԥгаз ҳџьынџьуаа злахәыз аилацәажәараҿы.
"Даара салам сҳәоит Аԥсныҟа, сашьцәа рахь. Цәгьа игәхьааҳгеит. Ас еиԥш аҭагылазаашьа аныҟала еиҳагьы иҳалсит. Избанзар, амҩақәа анаартыз анеиразы уадаҩра ыҟамызт, уаанӡа ианааҳҭаххоз ҳашцоз ҳдыруан, ҳгәы ҭынчын. Иаҳҭаххаргьы ҳзымцо ҭагылазаашьак аныҟала еиҳа ҳалахь еиқәнаҵеит ҳәа сазхәыцуеит, ҳгәы хьаауеит. Аинтернет аҟны сахьҭалаз абыжьбатәи амзазы абилеҭ збеит, иаразнак изгеит. Адунеи аҟны аҭагылазаашьа бзиахааит, ацәгьара рыдкыламзааит ҳажәлар, абзиара шәымазааит!", - ҳәа азгәеиҭоит Аԥсуа Федерациа аиҳабы Аҭанур Аҟәысба.
Абасала, Ҭырқәтәыла инхо ҳџьынџьуаа аҳәынҭқарра аԥҟарақәа ирықәныҟәоит, русқәа зымҩа инрыжьуам, иҟоу аҭагылазаашьа азгәаҭаны аԥхьаҟатәи рыгәҭакқәа ирылацәажәоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 2 – Sputnik, Бадри Есиава. Аԥсныҟа иаагоуп 4400 тест-система ҿыц, амедусзуҩцәа лаҵара 26 инаркны рашәара 1 аҟынӡа ареспубликахь ихынҳәыз 532-ҩык ауааԥсыра, акарантин аамҭаз Қырҭтәыла иҟаз рыхәҭак гәарҭахьеит ҳәа еиҭалҳәеит асанитартә ҳақьым хада Лиудмила Скорик.
"Егрытәи аҳәаа иахысыз зегьы рганахьала ашәҟәқәа шьақәыргылоуп, игоуп ранализқәа авирусологиатә лабораториахь инашьҭу. Иахьатәи аамҭазы акоронавирус аӡәгьы имам", - лҳәеит Скорик.
Убри аан заҟаҩы гәарҭахьоу рхыԥхьаӡара лара иазгәалымҭеит.
Скорик иара убасгьы илҳәеит ареспубликахь иҭалаз ауаа аҽыԥхьакра арежим ишахысуа. Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра аусзуҩцәа дара амедицинатә бжьагарақәа ишрықәныҟәо гәарҭоит. Скорик лажәақәа рыла, СЕС макьаназ дыррак амам иааз атәылауаа ари арежим еиларгоит ҳәа.
Скорик иара убасгьы дрылацәажәеит ԥхьаҟатәи азԥхьагәаҭарақәа.
"Азыԥхьагәаҭарақәа шьахәуп. Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҟынтәи илааҩаауеит занализқәа шьақәгылоу ауаа. Уа уажәы зынӡа хҩык роуп иҟоу. Ҳашцац ҳцозар, зегь маншәалахоит", - лҳәеит Скорик.
Лара ааԥхьара ҟалҵеит ауааԥсыра амассатә уснагӡатәқәа рыҽрыцәхьаркларц.
Лаҵара 26 инаркны рашәара 1 аҟынӡа ареспубликахь ихынҳәит 532-ҩык Аԥсны ауааԥсыра, мшаԥы 14 аахыс акарантин аамҭаз Қырҭтәыла иҟаз. Рашәара 1 азы аҳәаа еиҭаркхеит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыҳьар ҟалоит абра>>


Авирус цәырҵит апровинциа Хубеи ақалақь Ухань аҟны ԥхынҷкәын анҵәамҭазы. Иара зырҿио акоронавирус хкҿыц 2019-nCoV ауп. Китаи анҭыҵ авирус азгәаҭоуп: Гонконг, Макао, Таивань, Таиланд, Иапониа, Аладатәи Кореиа, ЕАА, Канада, Вьетнам, Сингапур, Непал, Франциа, Австралиа, Малаизиа, Германиа, Финлиандиа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны аҩныҵҟа авирустә инфекциа – акоронавирус змоу уаҩ дыҟам, аха аҿагыларатә уснагӡатәқәа ирҿуп. Иаԥҵоуп иҷыдоу аҭелтә еимадара, аубарҭабжьаратә штаб, Акоординациатә штаб, Гәылрыԥшьтәи ахәшәтәырҭа азыхиоуп акоронавирус злаҽу ӡәыр дҟалозар рыдкылара, иара убас Урыстәылантәи иааргеит атест-системақәеи, агуманитартә цхыраареи.
Хәажәкыра 14 инаркны Егры аҳәаа аркуп, иара убас аԥкрақәа алагалоуп Аԥсны-урыстәылеи рҳәааҿы.
Аԥснытәи ашколқәа роушьҭымҭацәа рзы аҵараҵара хацыркхоит рашәарамза 2 рзы, уи мҩаԥыслоит ҩымчыбжьа рыҩнуҵҟа.
Иахьазы Урыстәыла 290 678-ҩык коронавирустә инфекциа рымоуп 85 регион рҿы. Иахьазы Урыстәыла 290 678-ҩык коронавирустә инфекциа рымоуп 85 регион рҿы.
Асабша, лаҵара 16 рзы акоронавирус шрымаз шьақәдырӷәӷәеит даҽа хҩык ҳтәылауаа, урҭ рҟынтәи ҩыџьа лаҵара 5 рзы Шәачантәи иааит.
Асоциалтә ҳақәа рҟны Александр Цәеиба ҳәа аӡәы аинформациа алаирҵәеит иара акоронавирус зыхьны Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭоу апациент иакәушәа.
Ауааԥсыра акоронавирустә ҿкы рацәыхьчаразы аштаб алахәыла, Аԥсны атерапевт хада Анжела Арҷелиаԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны илҳәеит ачымазара ҿкы аҽацәыхьчаразы иалагалаз аԥкрақәа рыхәҭак аԥыхра макьана изаацәан ҳәа аамҭа ишунарбо.
Адунеи аҿы акоронавирустә пандемиа рыларҳәеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа 20-ҩык ари ачымазара ҿкы рыхьхьеит.
Иахьатәи аамҭазы Аҟәа ақалақь аҿы аобсервациатә усбарҭаҟны хымԥадатәи акарантин иқәныҟәоит Урыстәылантәи Аԥсныҟа иааз 194-ҩык акурсантцәа.
Аԥсны аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахьеицәахаз инамаданы, аҳақьымцәеи акоронавирус аҿагыларазы аоперативтә штаби ауааԥсыра аҽыԥхьакра арежим иқәныҟәаларц рабжьыргоит.
Акоронавирус ахҭыс ҿыцқәа хԥа аарԥшуп Аԥсны, ахҩыкгьы ҭаацәарак иатәуп. Иааидкыланы иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла 42-ҩык агәаҭара иахысит.
Аҟәатәи "Аиҭар" аҿы урыстәылатәи аҵараиурҭақәа рҟынтәи 211-ҩык акурсантцәа акарантин иахысуеит. Лаҵарамза 14 аҽны аҩныҟа иоушьҭын раԥхьаӡа иааз ааҩык акурсантцәа, дара ркарантин хыркәшахеит.
Акоронавирустә инфекциа апандемиа иахырҟьаны Урыстәыла аҳәаақәа атуристцәа рахысразы иаркуп.
Урыстәылантәи аҩныҟа ихынҳәыз ааҩык акурсантцәа акарантин рхыганы иоурышьҭит лаҵарамза 14 аҽны.
Иахьазы асасааирҭа "Аиҭар" аҿы акарантин рхыргоит 210-ҩык акурсантцәа. Зынӡа Аԥсныҟа ихынҳәит Урыстәылатәи арратә ҵараиурҭақәа ирҭоу астудентцәа 232.
Лаҵара 15 инаркны азин ыҟоуп анормақәа ирықәныҟәаны акаҳуажәырҭақәа русура, ихацыркхоит ақалақьбжьаратә транспорт аныҟәара.
Акоронавирустә инфекциа рыдбалоуп Урыстәылантәи ихынҳәыз астуденти Аԥсны иҟоу урыстәылатәи арратә база амаҵурауаҩи.
Аахыҵ Уаԥстәыла раԥхьаӡа акәны акоронавирус зыхьыз даарԥшын лаҵара 6 рзы. Аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла адиагноз COVID-19 рзыҟаҵан даҽа хәҩык апациентцәа.
Краснодартәи атәылаҿацә аҿы акоронавирустә инфекциа змоу рхыԥхьаӡара 2319-ҩык ыҟоуп, урҭ рҟынтәи 124–ҩык хәыҷқәоуп.
Акоронавирус жәларбжьаратәи апандемиа ауаа рынеиҭаҵ-ааиҭаҵра адагьы иԥнакит аашьҭымҭақәа раагара аграфик.
Аԥсны аԥыза-министр Александр Анқәаб лаҵара 13 рзы имҩаԥигеит ауааԥсыра акоронавирус рацәыхьчаразы акоординациатә штаб алахәылацәа злахәыз аилатәара.
Ииасыз уахыки-ҽнаки рыла акоронавирустә инфекциазы атестқәа ирхысит 58-ҩык. Уаанӡа Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭа иҭашәаз апациентцәа рҭагылазаашьа цәгьам, иахәҭоу атерапиа иахрыжьуеит.
Атест ианахыслак ашьҭахь акоронавирус рымоу ирымаму рзышьақәыргылахар алшоит ҳәа агәаанагара ззыҟоу ауаа Урыстәылантәи аҩныҟа ианаа аҽыԥхьакра арежим аҿы иҟан.


АҞӘА, абҵара 22 - Sputnik. Ҭырқәтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр Сулеиман Соилу аҳәамҭа ҟаиҵеит Шьамтәыла аҵакыраҿы "Исламское государство" алахәыла, аисламист,Урыстәылеи Германиеи атеррактқәа мҩаԥызгаз ауаҩы Шьамтәыла дааныркылеит ҳәа. Абри атәы аанацҳауеит аҭырқә газеҭ Hurriyet.
"Шьамтәылатәи Аазазе аҟны Джихад ад-Дин аль-Насир Убеиде захьӡу, Исуф Худа ҳәа хьыӡҷыданы измоу "Исламское государство" алахәыла, аисламист, Урыстәылеи Германиеи атеррактқәа мҩаԥызгаз даанкылоуп. Иара атеррористә еиҿкаара иадиԥхьалон аҿар. 2018 шықәса рзы Урыстәыла атерракт еиҿикааит. Иара убасгьы атерракт еиҿикааит Гамбург", - аминистр иажәақәа аанагоит агазеҭ.
Соилу иҳәеит иаанкылоу Шьамтәыла аҩныҵҟа 20 рҟынӡа теракт дышрылахәыз.
АҞӘА, рашәара 5 - Sputnik. Бырзентәыла Атәылахьчара аминистр Никос Панаиотопулос аҳәамҭа ҟаиҵеит атәыла асуверентә зинқәа рыхьчаразы бџьаршьҭыхла аҿагылара ишазыхиоу.
"Аҵыхәтәантәи аамаҭқәа рзы Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа агрессиа аҵоуп. Сара исыԥхьаӡоит Ҭырқәтәыла ахымҩаԥгашьа арҭынчразы ганкахьала иҟоу адипломатиатә лшарақәа зегьы ахархәара рыҭатәуп, даҽа ганкахьала арратә мчра ахы иархәатәуп", - иҳәеит иара, ателеканал Star аинтервиу аҭо. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Ателеканал ажурналист изҵаара "Иазыхиоума Бырзентәыла бџьаршьҭыхла аимак аҭыԥ ақәҵара?" Панаиотопулос аҭак аиҭеит "Иазыхиоуп" ҳәа.
"Ҳара аҭагылазаашьа аиҭакра ҳазыхиоуп. Арбџьармчқәа рхархәарагьы абрахь иналаҵаны. Усеиԥш ҳҭахым, аха ҳзинқәа рыхьчаразы уаҳа аҽак аанымхозар, ҳахиоуп", - иҳәеит аминистр.
Мышқәак раԥхьа Ҭырқәтәыла аиҳабыра ргазеҭ аҿы иҟаҵан аҳәамҭа абырзен дгьылбжьахақәа рааигәара арацәаӡри аҟазаара аҭҵаареи аҵхреи рзы азин ҷыда аиуразы азыҳәа ҟаҵоуп ҳәа.
Бырзентәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Никос Дендиас ашәахьаҽны аҳәамҭа ҟаиҵеит Ҭырқәтәыла Бырзентәыла асуверентә зинқәа амнахырц агәы иҭоуп ҳәа. Ари провокациоуп ҳәагьы ахиҳәааит.
Аганқәа рыбжьара аибарххара ҟалеит жәабранмза анҵәамҭазы. Усҟан Ҭырқәтәыла аҳәамҭа ҟаанҵеит Идлибтәи амигрантцәа шазаанымкыло азы, Евроеидгылеи иареи рҳәаа аанартит. Зықьҩыла ахҵәацәа Бырзентәылаҟа идәықәлеит.
Афины аҭакс аҳәаақәа анаркит. Ҭырқәтәылеи Бырзентәылеи рҳәаа 190 километра иреиҳауп.
Бырзентәыла Османтәи аимпериаҟынтә ахьыԥшымра аиуит 1821 шықәса рзы. Уи аахыс бџьаршьҭыхлатәи аиҿагыларақәа ԥшьынтә аҭыԥ рыман: 1897 шықәса рзы, Актәи Балкантәи аибашьраан, Актәи адунеизегьтәи еибашьраан, 1919—1922 шықәсазы аҭырқә-абырзен еибашьраан.
Акциа алахәылацәа ҭынч рхы мҩаԥыргом: адәкьанқәа ирыҩналаны аԥара ргоит, асаркьақәа ԥырҽуеит, ахәаахәҭратә ҩнқәа ирыҩналаны идырҳәуеит.
Америка имҩаԥысуа аҵыхәтәантәи ахҭысқәа RT аматериал аҟны.
Асоциалтә ҳақәа рҟны ицәырҵит ақалақь Миннеаполис аҟны дшаанкылаз афроамерикауаҩ Џьорџь Флоид. Аҭыхымҭаҟны иубарҭоуп аполициа аусзуҩцәа Флоид адгьыл аҿы дышьҭаҵаны, анапеидҳәалагақәа шихарҵоз, афицарцәа руаӡәы иаанкылаз ихәда шьапыла дақәгылеит. Иаанкылаз ауаҩы изныкымкәа иҳәеит иԥсыԥ алагаҩагара шицәыуадаҩу, уи ашьҭахь иԥсы маҷхеит. Флоид ахәышәтәырҭахь днаган, ԥыҭрак ашьҭахь ареанимациаҿы иԥсҭазаара далҵит.
Америка атәылахьчара аминистрра аҿагыларатә акциақәа раанкыларазы Вашингтонҟа идәықәырҵеит 1,6 нызқьҩык аруаа.
Аҿагыларатә акциақәа мҩаԥысуеижьҭеи аполициа аусзуҩцәа жәа-нызқьҩык ауааԥсыра ааныркылахьеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, рашәара 5 – Sputnik. Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟәы иҭарҩит Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь Габлиа Робесҭан Иван-иԥа кандидатс иқәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥ.
Уаанӡа Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟәы иҭарҩит Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба кандидатс рықәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥқәа.
Робесҭан Габлиа лаҵарамза 2018 шықәсазы Атранспорт азы Аԥсны Аҳәынҭусбарҭа дахагылеит, абҵарамза 2019 шықәсазы усҟантәи Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Робесҭан Габлиа Афымцамчи, атранспорти, аимадарақәеи рзы Аԥсны Аҳәынҭқарратә усбарҭа аиҳабыс дҟаиҵеит.
Мшаԥымза 2020 шықәсазы Афымцамчи, атранспорти, аимадарақәеи рзы Аԥсны Аҳәынҭқарратә усбарҭа еиҭеиҿкаана Аимадарақәеи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ҳәа. Афымцачи атранспорти русхк азы аусбарҭа анапынҵақәа зегьы Аекономика аминистрра аҭакԥхықәрахь ииаргеит. Аимадарақәеи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс лаҵарамза 2020 шықәсазы даҭан Беслан Ҳалуашь.
Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс дҟалар илшоит алхратә зин змоу, 25 шықәса зхыҵхьоу атәылауаҩ. Адепутатхара илшом зус аӡбара иаҿу, аҩыжәра, ма арҩашьыгақәа зыҽрыдызцало, зыпсихика уашәшәыроу ауаҩы.
АКХ аҿы ашәҟәы дҭаргаларц азы аԥшьгаратә гәыԥ ркандидат изы 200-250-ҩык алхыҩцәа рнапқәа еизыргароуп. Аполитикатә партиақәа аԥхьа АКХ аҿы рыҽҭарыҩуеит, нас аизара ду мҩаԥганы адепутатрахь иқәдыргыло икандидатура рыдыркылоит.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада ԥхынгәы 12 аҽны иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 20 - Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Аԥсны аотельқәеи асасааирҭақәеи заанаҵтәи аҿаҵарақәа рмаҵзура аадыртуеит рашәара 1 инаркны.
Аԥсны асасааирҭақәа, аотельқәа, асанаториақәа, аԥсшьарҭаҩнқәа рҿы аангылара заанаҵы аҿаҵара алшоит урыстәылатәи атуроператорцәа "Библиоглобус", "АйСиЭс", "Интурист", "Анекс тур" рсаитқәа рҟны.
Бжьаха-бжьымш аангыларазы Гагреи Аҟәеи 16 000 мааҭ шәатәхоит, Гәдоуҭа - 11 000 мааҭ, Афон Ҿыц - 13 000 мааҭ, Пицунда - 12 000 мааҭ.
Sputnik акорреспондент Аԥсны ақалақьқәа рсасааирҭақәа лыҽрымаданы еилылкааит заанаҵатәи аҭып аанкылара амаҵзура рашәара 1 инаркны ишаартхо атәы.
Асасааирҭақәа реиҳарак рҿы аномерқәа рҿаҵара ауеит заанаҵтәи аԥарашәарада, аԥара зшәаз дҟалазар, аԥкыратә уснагӡатәқәеи аҳәаа аркреи ирыхҟьаны асасааирҭа аҩналара злымшаз атуристцәа рԥарақәа рыздырхынҳәуеит.
Урыстәылатәи авиаеилахәырақәа рсаитқәа рҟны иуԥшаар алшоит рашәара 1 азтәи Шәачаҟа ицо ареисқәа. Убас, Москва-Шәача бжьаратәла 4 000 мааҭ иаԥсоуп, убри аан Москва-Аҟәа ибжьоу адәыӷбазы абилеҭқәа ыҟаӡам. Санкт-Петербург-Аҟәа 1677 мааҭ иаԥсоуп.
Уаанӡа арадио Sputnik "Аԥсны аотельерцәа ргильдиа" ахада Асҭамыр Ахба Аԥсныҟа атуристцәа раара рашәарамза анҵәамҭахь ицар алшоит ҳәа иҳәеит, избанзар Аԥсныҟа аԥсшьаҩцәа раара Урыстәыла иԥкрақәа рганахьала иҟало аҭагылазаашьа иахьыԥшуп ҳәа азгәаҭо.
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа иусԥҟа инақәыршәаны Аԥсны ауааԥсыра акоронавирустә инфекциа COVID-19 рацәыхьчаразы рашәарамза 1 аҟынӡа Аԥсны Аҳәынҭқаррахь аԥсуа-аурыс ҳәаа аушьҭырҭатә ҭыԥқәа ирхысны аҭалара азин рымам аҳәаанырцә тәылауааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи.
Аԥсны Аҳәынҭқаррахь аԥсуа-аурыс ҳәаа аушьҭырҭатә ҭыԥқәа ирхысны аҭалара азин рымоуп:
- Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны аккредитациа змоу адипломатиатә усҳәарҭақәа русзуҩцәа,
- Аԥсны Аҳәынҭқарраҟны ААМ Аҳәаахьчаратә усбарҭа аррамаҵзуҩцәа, Еиду урыстәылатәи арратә база аррамаҵзурауаа,
- жәларбжьаратәи аидарақәа мҩанызго атранспортқәа рныҟәцаҩцәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жәабран 6 - Sputnik. Ҭырқәтәыла мрагыларатәи апровинциа Ван аҿы асыԥсалеира иахҟьаны иҭахеит 33 –ҩык ҳәа аанацҳауеит Sputnik Turkey.
Раԥхьатәи асыԥса иаҵахаз автобус маҷ иҭаз хәҩык ауаа реиқәырхараз уахь инеиз аиқәырхаратә маҵзурақәа русуҩцәагьы аҩбатәи асыԥса ихнаҩеит.
Адыррақәа рыла автобус маҷ аҟынтәи хҩык ҭахеит, ҩыџьа хабарда ибжьаӡит. Егьырҭ иҭахаз зегьы аиқәырхаҩцәа роуп.
АҞӘА, лаҵара 29 - Sputnik. Краснодартәи атәылаҿацә аҿы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ҭышәынтәалан иахьыҟами акарантин иахҟьани "Князь Владимир" аныҟәарақәа ирнахоуп ԥхынгәымза аҽеиҩшамҭахь ҳәа аанацҳауеит аилахәыра "Черноморские круизы" асаит.
Иаԥыху ареисқәа рахь абилеҭ аазхәаз атуристцәа ирыдгалоуп рныҟәара арыцхә 2021 шықәса рахь анаскьагара. Убри аан иаанхоит уажәтәи ахәԥсақәа.
Аилахәыра "Черноморские круизы" асаит аҟны иарбоуп аиҭакрақәа рымҩаԥгашьа.
Раԥхьаӡа акәны сынтәа "Князь Владимир" анавигациа иалагеит хәажәкыра 1 азы. Ари анавигациа аамҭала уаанӡатәиқәа раасҭа иаузар акәын. Абарҭ аамҭақәа ирылагӡаны 35 реис мҩаԥгахараны иҟан.
Аӷба сынтәа амаршрут Шәача – Новороссииск – Иалта - Севастополь – Шәача иацларан иҟан Аԥснгьы. Алаинер "Князь Владимир" Аҟәатәи абаӷәаза лаҵарамза 3 рзы иҭаларан иҟан.
Аныҟәара иалагар, аӷба зҭало Аҟәа раԥхьатәи баӷәазахоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, лаҵара 29 - Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла Урыстәыла иаарԥшын 8 572 коронавирустә хҭыс ҿыц 84 регион рыҟны ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Иаарԥшыз апациентцәа рахьтә 39,4% ачымазара шрылоу рызгәамҭакәа имҩасуеит.
Уахыки-ҽнаки рыла акоронавирус змаз 1232-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара шьақәгылеит 8 264-ҩык. Апандемиа ааҟалеижьҭеи Урыстәыла иахьаҵанакуа 4 374-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит, ргәабзиара ҭышәынтәалеит 159 257-ҩык.
Москва уахыки-ҽнаки рыла иаарԥшуп 2 332 хҭыс ҿыц. 80% рҟынӡа коронавирус змоу рықәра 65 шықәса еиҵоуп.
Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирустә инфекциа рыхьхьеит 28-ҩык ауааԥсыра, урҭ рахьтә жәохәҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аԥсны, аԥсуа дгьыл, аԥсуа жәлар ахааназгьы ибеиан. Ибеиан ҳәарада ԥсабарала, гала, шьхала… Аха зегь раасҭа ибеиан уаала, доуҳала, ҟәыӷарыла. Жәытә-натә аахыс ара аҳаҭыр дуун ауаҩра, аԥсуа икодекс хада - аламыс. Азқьышықәсақәа, ашәышықәсақәа ирылыхәхәа иаауа ажәабжьқәа, ашәақәа, алегендақәа реиҳарак зыхҳәааугьы абри ауп. Аха аҩыра ахьҳамамыз азгьы заҟа ирацәаҩузеишь аҭоурых аӡыблара зыхьӡқәа ҳцәагаз. Егьаҩ ҿырԥшыганы ҳадгьыл иқәын…
Аԥсны аҭоурых ҿыц аҿы зыжәлар рхьаа зхьаау, ирыдгылоу, ирывагылоу рыхьыӡқәа ԥхьаҟатәи аҭоурыхқәа, абиԥарақәа ирзынхоит. Уи насыԥуп зқьышықәса рышьҭахь аԥсуадгьыл иқәынхо аԥсуа изы. Иаашьҭыхны дрыԥхьалап аҩырақәа, дрыхәаԥшлап аҭыхымҭақәа – иеиҵеиааӡалап ихшара иахьатәи ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа рҿырԥшала. Ирызҳалап аԥсуаа аԥсуадгьыл аҿы. Еизҳазыӷьалап. Уи ус шакәхо агәра згарц сҭахуп… Мап, агәра згоит! Анцәа ду иџьшьаны ус акәхоит!
Сергеи Багаԥшь... Уи ижәла, ишьҭра аханатә аахыс ахьӡ-аԥша змаз ауаа рылиаауан. Унеишь-уааишь ҳәа рарҳәон адунеи амаа зкыз. Иахьынхацәаз ԥырхагак рнамҭацызт, избанзар акы - анхаҩы Аԥсны еснагь аҳаҭыр ду даԥсан, ҩбагьы – ахшыҩи адырреи ирыҵадырӡуан акыр ихыҭхәыцыз асоциалтә еиҟарамрақәа.
Ибзианы исгәалашәоит ХХ ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа. Ахааназ аӡәы зхы дықәызмыртәацыз аԥсуаа аамҭа-аамҭала усҟантәи аамҭа ирзаанагоз ауадаҩрақәа ирҿагылон, рҟәаҟәа иқәтәарц зҭахызгьы нхьыдыҩруан.
Ибзианы исгәалашәоит 1989-тәи ашықәс. Мҽышан. Аԥсны ахы-аҵыхәа иалаҩит аԥсуааи ақырҭқәеи еиҿагылт ҳәа. Ари аҭагылазаашьахь мышкызны ишкылнагоз зегьы ирдыруан, ирбон, аха еивысырҭак шԥаҟамлари ҳәа игәыӷуан.
Аԥсныҟа амҩа иқәлеит 30 нызқьҩык рҟынӡа зхыԥхьаӡара наӡоз ақырҭцәа, аратәи ақырҭцәа ирыдгыларц, еснагь ргәы иҵхоз нарыгӡарц. Еихышәшәа-еиԥышәшәа Аалӡга аӡиас ахықәаҿ еизеит ашәарыцага шәақьқәа ирыҵагылаз аԥсуаа.
Абри аҭагылазаашьаҿы араион аиҳабы иаҳасаб ала, апатриот иаша ишиаҭәаз еиԥш, Сергеи Уасил-иԥа хьаҳәхьачарак ҟамҵакәа ижәлар рыхьчара дгылеит. Усҟантәи аамҭазы уи аҩыза ихымҩаԥгашьа иара изы даара ишәарҭахар алшон. Аха усеиԥш акгьы дазымхәыцӡакәа ақырҭуа шовинизм аҿагылараҿы напхгара ҟаиҵеит. Ари аҭагылазаашьа ахаҵара аарԥшра аҭахын. Уи иара илиршеит. Сергеи Уасил-иԥа иусурҭаҭыԥ, ипартиатә лахәылара рцәыӡра адагьы иԥсҭазаара ахаҭагьы ицәыӡыр алшон… Аха уи иазхәыцтәны имшьеит усҟан азы. Ҳәарада, 1989 шықәсазтәи ахҭысқәа рышьҭахь Сергеи Багаԥшь иусура дамхын.
Ари иԥсҭазаараҟны дзықәшәақәаз рахьтә хҭыс заҵәык ауп, аха инеидкыланы дзакәыз аанарԥшуеит.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан иара дыззырхаз аус аҿы иԥышәа ахархәара аҭаны ашьаарҵәыра илагылаз ижәлар дрыцхраауан. Иҳәатәуп зны-зынла абџьар акра аасҭагьы ла иамбоз аусқәа ирылшоз анеиҳахоз. Иҳәатәуп урҭ аусқәагьы афырхаҵараҵәҟьа шырҭаххалоз.
Сергеи Багаԥшь иԥсҭазаара зегьы иԥсадгьыл амаҵ азура иазкын. Атәыла аԥыза-министрс даныҟаз аума, ахадас даныҟаз аума – иара изы зегьы ирыцкыз Аԥсны аизҳазыӷьара акәын.
Дыҟамзар ҟалап аԥсыуак, иажәа ҟәанда змаҳацыз. "Мои золотые" – абар иара зегь раасҭа бзиа ибаны ииҳәоз. Ари баша цәажәарамызт.
Дыздыруаз, дызгәалашәо зегьы ражәа аҟәандара алыжжуеит иӡбахә анырҳәо. Ари еиҳау иҟоузеи аԥсҭазаараҿы! Ажәлар шамахамзар ус баша рыбзиабара узаахәаӡом, иуоуӡом.
Ихьаауп, даара ихьаауп ҳаԥсуадгьыл иреиӷьӡақәоу ахьацәыӡуа. Заҟа иаҳҭахузеи урҭ иахьа?! Заҟа ҳгәы ҟанаҵарыз Сергеи Багаԥшь иччаԥшь. Заҟа гха ҳрыхдырԥарыз иажәа ҟәышқәа. Заҟантәгьы игәымшәара, ихаҵара ҳаззымиааиқәаз ҳариааиртә еиԥш рылдыршарыз. Заҟантә… Заҟантә…
Изыбымбылыз Џьгьардатәи адгьыл.
Ирҳәоит ауаҩытәыҩса дыззыҳәо зегь адунеитә ҵакыра иазцаны адгьыл ахь ихынҳәуеит ҳәа. Ҳиҳәап нас Анцәа ду ҳтәыла ахааназ иагымхаларц Сергеи Багаԥшь иеиԥш зеиԥшу аԥацәа…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Убас дышхәыҷыз Ҭырқәтәылантәи Аԥсныҟа игьежьыз Қәеиза Кәыџԥҳа ашколтә программа ашьҭыхреи абызшәа азымдырреи ирыхҟьаны илԥылоз ауадаҩрақәа ртәы дазааҭгылоит Sputnik аналитик Нонна Ҭхәазԥҳа иҟалҵаз анҵамҭаҿы.
Ҭырқәтәылантәи иаауа ахәыҷқәа аԥсшәагьы рҵоит аурысшәагьы рҵоит, аха нас аурыс бызшәа еиҳа иаиааиуеит апрактикаҿы. Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы зыӡбара мариам проблеманы ҳҿаԥхьа иқәгылоуп аԥсуаа рхатәы бызшәала ацәажәара мап ахьацәыркуа. Ахатәы бызшәала ацәажәара мап ацәкра иаԥсахуеит ауаҩытәыҩса ихдырра, идунеихәаԥшышьа, ихымҩаԥгашьа.
Ҳара ҳбызшәа еиҵагыло абиԥарақәа рымадара иаҟәыҵуа иалагеит имаҷымкәа аҭаацәарақәа. Уи ҳныԥшуеит зехьынџьара ҳаԥсҭазаараҿы, ҳапсихологиаҿы, ҳкультураҿы, ҳқьабзқәа рҿы уҳәа. Абызшәаҿы иҵәаху даараӡа ирацәоуп, иара иахҭысуа ҳаргьы иҳахҭысуеит.
Ирҳәоит абызшәа анца уи иаман ицоит зегьы ҳәа. Ари зынӡас ииашоу гәаанагароуп. Иахьа ирацәаҩуп аԥсуа бызшәа зҭагылоу збарҭоу ауаа, аха уи ариашаразын амҩақәа рыԥшаара мариамхеит акәымзар. Аԥсшәа цқьа ирзымдыруа, ма ихьысҳаны ирдыру абиԥарақәа аиҵагылара иаҿуп.
Рхыԥхьаӡара маҷӡам атәым ҳәынҭқаррақәа рҟынтәи арахь игьежьуа ахәыҷқәа, ҳдиаспора ахаҭарнакцәа рхәыҷқәа арахь ианаауа аԥсшәа здыруа рацәаҩӡам. Еиҳарак аԥсшәа здыруа занацәа Аԥсны иеиуоу роуп. Ҭырқәтәыла алагарҭатә классқәа рҿы дтәан Аԥсныҟа данааз Қәеиза Кәыџԥҳа.
"Сара Ҭырқәтәылантәи арахь санаауаз уаҟа ашкол сҭалахьан. Актәи аҩбатәи аклассқәа срылганы сааит. Аха ара санааи еиҭа аҩбатәи акласс ахь сцеит. Уаҟа ашкол ахь санцаз фышықәса ракәын исхыҵуаз, ара ҳанааигьы аурысшәа сыздырӡомызт убри азыҳәан, хәыҷык исцәыуадаҩхар ҳәа сан дшәаны еиҭа аҩбатәи акласс аҿы слыртәеит. Сара санааз аԥсшәа здыруан, уи аганахьала апроблема сымаӡамызт. Аха уахьынтәи иаауа ахәыҷқәа ирцәыуадаҩуп. Избан акәзар аҵара мацара акәӡам, аҩызцәа рацәажәаразын ма аԥсшәа, ма аурысшәа удыруазароуп", — лҳәеит Кәыџԥҳа.
Лара аԥсшәа шылдыруазгьы маҷк илцәыуадаҩын. Егьырҭ зынӡа абызшәа ззымдыруа ахәыҷқәа ирылатәоуп, израцәажәом, изеицыхәмаруам, уи уадаҩуп. Лара ԥсышәала дцәажәон, аха анбанқәа лыздыруамызт, аҩышьа лыздыруамызт уи лцәыуадаҩын. Аха лан аратәуп уи длыцхраауан, уи лыцхырааралагьы даара илыхәеит. Егьырҭ ахәыҷқәа, уи аҩыза ацхыраара роуӡом.
Насгьы дара абызшәа ҵатәыс ирықәшәоит. Аха аиҳабыратә классқәа рҿы итәоу еиҳарак аурысшәоуп ирҵо. Избанзар зехьынџьара аурысшәа раҳауеит, рпрограммагьы урысшәала ишьақәгылоуп. Иҟоуп имаҷымкәа лара леиԥш ишхәыҷыз иааз урҭ аԥсшәагьы, аурысшәагьы рҵеит, аха нас дара-дара рыбжьара урысшәала иеицәажәоит. Аԥсшәа рцәажәара даара имаҷны иаларҵоит. Ара ииз, иааӡаз ахәыҷқәа аԥсшәа анырымҳәо лара лгәаанагарала ииашаӡам.
"Иҟоуп ахәыҷқәа зныкгьы Урыстәыла имцац, аха аурысшәада акгьы рыздырӡом, ус иҟоугьы ыҟоуп. Сара шәсазҵаауазар, ахәыҷқәа дара-дара аԥсышәала иеицәажәаларц азын ԥсыхәас иамоу сыздыруӡом. Сара саԥсшәа бзиаӡам ҳәа исыԥхьаӡоит, ибзианы исҵар сҭахуп. Зехьынџьара аԥсшәа ыҟазароуп", — лҳәеит Кәыџԥҳа.
Ашкол аҿы апрограмма иалаз алитература аҵара лзымариаӡамызт, аха уигьы лҵеит. Лара данааиз аурысшәа лыздырӡомызт, аха уажәы лоурысшәа еиҳа еиӷьуп зегьы раасҭа. Уи ус изыҟоу ҳакәша-мыкәша иҟоу ахәыҷқәа аҵара Урыстәыла иҭаларц азын аурысшәа бзианы ирдыруазароуп, убри азын иара еиҳа рхы иадырхәоит. Ас ҳцалар зынӡа иаҳцәыӡуеит ҳәа дыҟаӡам. Аха ҳбызшәа ԥсыҽхоит, ақалақьқәа рҿы ирымҳәо иалагоит. Ари проблема дууп, уи аӡбара азын ак ҟаҵатәуп ҳәа лгәы иаанагоит.
Даҽа тәылақәак рҟынтәи арахь иаауа ахәыҷқәа бызшәак мацара акәӡам ҵатәыс ирауа. Урҭ аҵагылар акәхоит ҩ-бызшәак рҵара ахьанҭара. Аиҵыбыратә классқәа рҿы итәоу ахәыҷқәа анаауа раԥхьа аԥсшәа аҵара иалагоит. Шықәсык ҩышықәса рнаҩыс абызшәагьы ҵаны ашколтә программагьы иахьӡоит.
Аха аиҳабыратә классқәа рҿы итәоу ахәыҷқәа ирцәыуадаҩуп. Урҭ ршколтә программа еиҳа иахьыцәгьоу иахҟьаны ҩ-бызшәак рҵахагь рауӡом. Убри аҟынтә аҵараҿы ирҭаху абызшәа аурысшәа аҵара иалагоит. Знык аурысшәа анырҵалакь, уи зехьынџьара ишрыхәо анырбалак аԥсшәа зымҵогьы ҟалоит, аха наҟынтәи иаауа ахәыҷқәа реиҳараҩык зегьы аԥсшәагьы, аурысшәагьы рҵоит.
Дара ахьынхоз аҳәынҭқарратә бызшәада, даҽа бызшәак ззымдыруа арахь иаауа ахәыҷқәа ашкол ахьгьы иныҟәоит, аурокқәа рышьҭахь абызшәақәагьы рҵоит, ус ала рықәлацәа ирыхьӡаны аҵара рҵо иалагоит.
Аԥсшәагь аурысшәагьы ҵаны рықәлацәа ирыхьӡаны, ираҟараны инарывагылоит ҳдиаспора ахаҭарнакцәа рхәыҷқәа. Аха абра ицәырҵуеит аԥсуаа ҳхатәы бызшәа аганахьала иахьа иҳамоу ачымазара. Атәым ҳәынҭқарраҿы зны забацәа рбызшәа иалахәыдартәхьаз ахәыҷы.
Ара Аԥсны ҩынтәны рбызшәа иалахәыдаатәхоит, избанзар излоу, рыкәша-мыкәша иҟоу ахәыҷқәа зегьы злацәажәо аурыс бызшәоуп. Убри иахҟьаны рыԥсшәа ԥсыҽхоит, аурысшәа аԥыжәара аиуеит дара рҿгьы. Ари даараӡа ауаҩы дзырхәыцуа зҵаароуп ҳәарада.
Атәым дгьылқәа рҟынтәи зыԥсадгьыл ахь ихынҳәыз ахәыҷқәа иҵауланы еилыркаауеит абызшәа аҵара иадҳәалоу ауадаҩрақәа. Дара агәахәара рнаҭаӡом аԥсуаа аԥсышәала ианымцәажәо, имхәыцӡакәагьы рхатәы гәаанагарақәагь рымоуп уи азын.
Аҳәаа нырцәынтә игьежьны иааны ара аҵара зҵо ахәыҷқәа бзиа ибаны, гәахәара дула ирҵоит ҳаԥсуа шәҟәыҩҩцәа раԥҵамҭақәа. Уимоу иҟоуп дара иалкааны бзиа ирбо ашәҟәыҩҩцәагьы.
Шәышықәсала атәым дгьыл аҿы зхатәы бызшәа иаҟәыргарц иашьҭаз ҳауаажәлар рхәыҷқәа ара ҳаԥсадгьыл аҿы ианааилакь ҳаԥсшәа агьама дыркны "нас" ахархәараҿы даҽа бызшәак рыдаҳгалт. Аха дара ауадаҩрақәа ириааины аҵара рыцызҵо ахәыҷқәа ирылҷҷауа иалагоит. Ҳаԥсадгьыл азын ргәы былуеит, ԥхьаҟатәи ҳԥеиԥшгьы иазхәыцуеит. Ауаҩы игәы иахәартә қәҿиарала инарыгӡоит рҵарагьы.
Лара санлыхьӡаз аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан лҭеиҭԥш, аха "леиԥш зеиԥшыз дыҟамызт, убас сахьала дчаԥан" рҳәон аҽарҳаиԥш ақыҭа агәы далсны данныҟәоз лыԥшӡара збахьаз зегьы. Сара сашьҭан абас ззырҳәоз лыԥшӡара агәаҭара, аха Лахьыцәгьа ҳәа ззырҳәо иалагахьаз аԥшӡара ацәаара лнубааларатәы дыҟамызт. Мыцхәы дҭынчын, хрыжь-хрыжь дцәажәон, шамахагьы ауаа рахь дцәырҵуамызт, ҭеиҭԥшлагьы деҩцамызшәа дыҟан.
Аԥшӡара иамазкуаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара аӷьырак зыхшыҩ аҭыԥ иҭҟьаз ахьырхәышәтәуаз ахәышәтәырҭаҿы илхылгон. Лахьыцәгьа "дырҩегьых деиҭашәан дыргеит" ҳәа аарылаҩҩуан ааигәа-сигәа инхоз ауаа, нас ԥыҭрак ашьҭахь "дааргеит аҩныҟа" рҳәон.
Зыԥшӡара иақәӡыз ԥҳәызбахеит Лахьыцәгьа, даҽакала иаҳҳәозар, зыԥшӡара ззымыхьчаз лакәхеит. Дыҵәрышкәаӡа, дшеишеиуа данааҩагыла, ԥсабарала Анцәа илиҭаз аԥшӡареи, иара убас лыкәашареи лышәаҳәареи уҳәа рыла, зегьы деицгәарҭеит. Ашьҭазааҩцәа рацәаҩны изауз аҭыԥҳа ԥшӡа аҽацә лас еиԥш дҽырба-ҽырбо аԥсҭазаара данын, лаԥхьаҟа аразҟыцәгьара шылзыԥшыз лзымдыруа.
Ҽнак зны, даҽа қыҭак аҟынтәи лабраа рахь ауаҩы дааит, абригь-абригь иԥа рыӡӷаб дшигәаԥхо, лнапы дшаҳәо реиҳәаразы. Иаргьы анцәахша диеиԥшын рҳәеит ҭеиҭԥшла, аха лабраа ирымаз ауаҩ нагара арԥыс иҭаацәа рҿы еиҳа ихьысҳазаарын, убри аҟынтә, ахамаԥагьара иарҵысуаз амакратә ажәақәа рыцҳаит арахьынтә "иара дара дышрықәнагам" азы.
Ус еиԥш ажәа лнызҵоз рацәаҩын, аха лара ашеишеи илнаало адунеи данымызшәа, дшаԥшаԥуа лыԥшӡара лхамаԥагьара еиҳагьы иарӷәӷәо, зылаԥш лхьысуаз зегь ыршанхо адунеи данын. Ани ажәа лнызҵаз Анцәахшагьы изынарыцҳаз ажәақәа гәаӷны игәы иҭан рҳәеит.
Аамҭа цон, ари ашеишеи аҳҭнықалақь ашҟа иаауаз амҩаду ахь ирлас-ырлас дцәырҵлон. Усҟан уажәеиԥш амашьынақәа рацәамызт, убри аҟынтә, ашеишеи иманшәаланы Аҟәаҟа даазгашаз дазыԥшуан амҩеихда зегь ырлашо. Ажәа лнызҵаз, мап зцәылкыз Анцәахша амашьына имазаарын, убри аҟынтә ибзиабареи игәаӷи еилаӡҩаны лымариа аниоуа ҳәа ари амҩеихада деиҩаӡон рҳәеит...
Сара санылхааныз лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан, аха лҭоурых сгәы ҭнашьаауан, аиашазы, дагьрыцҳасшьон. Адәахьы шамаха уаҩы дибомызт аҟынтә, ҿыҵгак ҟаҵаны рыҩны снеирц сыӡбеит ҽнак зны. Дара рганахь инхоз сыуацәа рҟынтә сшаауаз, рашҭа саназааигәаха, сныҟәашәа иаагсырхеит, аха схала уахь амҩахыҵра сзыгәаӷьуамызт. Санынаԥш, дгәасҭеит лара аԥсҭазаара иардагәаз леиԥш гагаҵас ашҭа дахьықәгылаз. Санылба, лхала ҿылҭит "арахь бааи" ҳәа. Сгәы неиҭаԥеит, хықәкыс исымаз уахь анеира шакәызгьы. Схәыҷымзи, сшәон, избанзар зыхшыҩ аҭыԥ иқәҟьаз рхәышәтәырҭа уажәы-уажә иҭалоз лакәын лара. Сшәон, аха Лахьыцәгьа лылаԥш аҭаԥшрагьы сҭахын, исҭахын зыԥшӡара ззымыхьчаз аԥҳәызба иааигәаны лбара.
Лани лареи ракәын аҩны иҟаз. Рҩыџьагьы мыцхәы ицәажәомызт. Ахаамыхаақәа ирымаз сыдыргалеит, аҩны ҳшыҟоу-ҳшанугьы иазҵаауан.
Сара Лахьыцәгьа сылҿаԥшуан, аха дызқәыӡыз лыԥшӡара ацәаарагьы збомызт. Изакәызеи, мшәан, "леиԥш зеиԥшу дыҟамызт" ҳәа ззырҳәо абас ллакҭа ҭааны, аӡәгьы дузилымкаауа дзыҟоузеи ҳәа схәыцуан. Усҟан иабаздыруаз аԥшӡара ахьчара шыуадаҩыз, аразҟыдара улакҭа ҭыгга уҟанаҵар шалшоз, уҭеиҭԥш шеиҭанакуаз…
Лара дшашаӡа ақыҭеи аҳҭнықалақьи еимаздоз амҩаду ахь данцәырҵуаз, илеиҩаӡоз амашьынарныҟәцаҩ игәҭакы наигӡахьазаарын...
Ҽнак зны иаарылаҩҩит, зыԥшӡара адунеи ианымӡалоз аҭыԥҳа, аҭаацәара ҳәа дымцаӡакәа лыбаҩ лтәымкәа дшыҟаз шааԥшыз. Зхамаԥагьара адунеи ианымӡалоз лабраа акыр еиҵанарӷәӷәеит рҳәеит ари ажәабжь бӷаԥҵәага. Еиҳарак ирызхымгоз "уара ҳара уҳаҭәам" ҳәа ажәа ззырыцҳахьаз рыԥҳа лымгәарҭа иҭаз дахьиабыз акәын. Усҟан, уажәеиԥш, аԥҳәыс илгәыдҵаны дыршьуамызт, ахацәа ааилатәан, ирыӡбеит, рыхьымӡӷ ахыхра аҳаҭыразы, "дигарц, мамзар ахызаҵә ихы ишҭашәо" изырыцҳарц. Ус иагьыҟарҵеит. Дыргеит Лахьыцәгьа зҭацара еилаҳауаз, аха ас ианыҟала еиҵанарӷәӷәаз абхәараа.
Аӡәгьы издыруамызт, лара амчымхара дақәшәоу, мамзаргьы илаҭәалымшьоз арԥыс маҷ-маҷ инапаҿы дааигоу, аха иҟалаз ҟалеит, Лахьыцәгьа хаҵа дцеит ахьӡыртәит. Илыхьыз лԥагьара аарԥсасиин, Лахьыцәгьа ҭацара уа дахьнанагаз лҽамариашашәа дыҟан. Лыхшараиура аамҭа анааи, аҳәса еизаны, ишаԥыз еиԥш, ацхыраара лырҭарц илыдтәалан. Лыхшараиура мариамызт, акыр дгәаҟит рҳәеит. Ашамҭазшәа асаби икьаасбжьы геит, ахаҵарԥыс диит.
Ахшараиура иаркараз Лахьыцәгьа, лыԥсы анлоу, дылҭаҳәахаа ацәа дынҭанагалеит... Шьыбжьагәазы данааԥш, лысаби длымбеит. Дҩагылан ауадақәа еимдо лҿанаалха, анхәа аҿаалырхеит "аринахыс ибыхшо ҳара даҳтәхоит, ари адәныҟантәи иаабгаз ааӡара ҳәа дызҭахыз драҳҭеит" ҳәа. Лахьыцәгьа дарҭаслымит иларҳәаз ажәабжь ҿаасҭа. Ахьымӡхыхразы ахшара ицәыӡра ачҳара згәы иҭамыз злалакәыз ала, уаҳа ажәак мҳәаӡакәа, иаанлыжьит рҳәеит лабхәараа рашҭа.
Лхәыҷ иаб иҟаиҵо изымдыруа дгыланы дахәаԥшуан зыԥшӡара инапаҿы иааигаз ашеишеи лхы лыкәажьны инхара шаанлыжьуаз. Уи аҩнаҭаҿы анхәа илҳәоз акәын иалнадоз, иара Анцәахша дымчыдан.
Лыҩныҟа дгьежьит зыԥшӡара ззымыхьчаз, зыхшара длыҵԥааны дызцәыргаз аԥҳәыс қәыԥш. Лгәыԥҳәыхш лгәыдымӡало лаб иҩны дааҩнахеит азныказы. Ашьҭахь, лыхшара иааӡаразы илыцгылаз агәыԥҳәыхш иҿаҳәаны иааныркылеит рҳәеит.
Лшьара данықәла ашьҭахь, Лахьыцәгьа лысаби иԥшаара лҽазылкит, аха хра злаз акгьы лзеилымкааит уи аамҭазы. Лабхәараагьы акырынтә ауаа лнырҵеит рҳәеит аҩныҟа дгьежьырц, аха заҳаҭыр ларҟәыз аԥҳәыс ԥшӡа уи аҩыза агәаӷьра лхы илзаҭәамшьеит. Убри нахыс, ачымазара дыхҭанакуа далагеит Лахьыцәгьа, убри нахыс еиҳарак лымҩа ахәышәтәырҭахь ихан зыхшара дзыцәдырӡыз аԥҳәыс қәыԥш. Лахьыцәгьа рҳәон уи лразҟы ианалацәажәоз.
Акыр шықәса рышьҭахь зегь акоуп иан диԥшааит ихбыџхахьаз лԥа. Лара лҽахьылхәышәтәуаз азааигәара инхоз џьоукы драаӡозаарын. Зны-зынла амҩаду ианыршәланы ақыҭа далсны иан разҟыцәгьа дибаразы даауан иара, нас деиҭацон, згәыбылра идыз, сан, саб ҳәа иишьоз дзааӡаз рахь. Ирҳәоит иара данцалакгьы, Лахьыцәгьа лчымазара еиҳагьы аҽарӷәӷәон ҳәа.
Аҭыԥҳа аҵәца дадыркылоит ҳҳәамҭақәа рҿы. Апоет Рауль Лашәриа "Аҵх ҵәца" захьӡу иажәеинраалаҿы иҩуеит:
"Ирҳәалоит: аӡӷаби аҵәцеи,
Иҟоуп избогьы еиԥшны.
Зыбла ҭылашоу аҵх ҵәца
Иагәылсуеит аӡиас ццакны…"
Аҵәца знык иԥҽыр иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы ԥыххааса ицар ашьақәыргылара ауам, убри ауп ари зырҳәогьы.
Лахьыцәгьа лдунеи лыԥсахит аибашьра ашьҭахь. Лҭоубыҭ аҿы иқәгылан, лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаанӡа иҭыхыз афотоқәа. Урҭ сылаԥш анрықәшәа, еилыскааит уи лыԥшӡара аӡбахә абырсҟак изалацәажәоз. Аиашазы, апортрет аҟынтә исыхәаԥшуан зеиҿартәышьа уаршанхоз аԥҳәызба қәыԥш лхаҿсахьа, сара издыруаз лҭеиҭԥш иузадкыломызт, хәыки шьхаки рыбжьан. Ахьышәҭҳәа иааснырит сара сзышьҭаз уи лыԥшӡара амаӡа. Ииашаҵәҟьан, уи аҩыза аԥшӡара ахьчарагьы уадаҩзар акәхарын сгәахәуан зоуреи зыҭбареи, зхаҿы аформақәеи иреиӷьу асахьаҭыхыҩцәа рзы амодельра азызушаз Лахьыцәгьа данқәыԥшызтәи лсахьа сахьахәаԥшуаз…
Избан изысыҩуеи Лахьыцәгьа илызку аҭоурых? Акы, сара еснагь саргәамҵуан зыԥшӡара аилкаара сашьҭаз аԥҳәыс лахьыцәгьа лҭоурых. Залымдараны сахәаԥшуан уи илхылгаз ахьаа. Иҩбахаз, иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы ас азалымдара иақәшәо, разҟыла еиқәымшәо иргәыдҵаны ианыршьуа сақәшаҳаҭым. Аԥҳәыс лаҳаҭыр ахьчара зуалу ахацәа роуп, уи лыԥшӡара акьысра згәаӷьыз ахаҵагьы аҭак аҟаҵара иара иуалуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Аԥшӡара аразҟыдара анацу рацәоуп. Аԥшӡара ахьчара аҭахуп. Хымԥада, лара аԥҳәызбагьы абри дазхәыцлароуп еснагь, "Аӡӷаби аҵәцеи" рымҳәои…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
Сусанна Ҭаниаԥҳа, Sputnik
Арҭ ажәҩантә цәырҵрақәа досу дара рфункциақәа нарыгӡон, рыдагь ауаатәыҩса ԥсыхәа рымамызт, убриазы акәхап, еиуеиԥшым аконтинентқәа ирықәынхо ажәларқәа рҿы амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа ирыхӡыӡаауа изеиқәдырхаз.
Афольклорист Сергеи Зыхәба иҩуан:
"Шамахамзар иуԥыло амифқәа зегьы рҿы амреи амзеи ԥсы зхоу роуп, ауаҩытәыҩса ҟазшьақәа рымоуп. Зны еиҭынхацәоу (аиашьеи аиаҳәшьеи) роуп, даҽа зныхгьы хаҵеи ԥҳәыси, мамзаргьы иеиҿынҵәаауа, аха зынасыԥ ззеидымҵаз арԥызбеи аԥҳәызбеи роуп. Бжеиҳан амра ԥҳәызбоуп, амза арԥысуп. Аԥсуаа ҳҿгьы убасҵәҟьоуп".
Иҳаҩсыз ашәышықәса аҽеиҩшамҭанӡа аԥсуаа шықәсык ахь знык амза ныҳәеи амра ныҳәеи мҩаԥыргон.
Аетнолог Н. С. Џьанашьиа излазгәеиҭоз ала, амреи амзеи ирызку аныҳәара мҩаԥыргон аҭаацәарақәа. Амза ныҳәа амҩаԥгараан амза асахьа змаз акәакәар аанкылан иныҳәоз аҭаацәа реиҳабы иакәын. Амза ныҳәараан аҳәса алахәӡамызт, маҷк инаскьаны игылан, ахацәа рхала ракәын иҟаз избан акәзар, амза анцәахәы дхаҵоуп ҳәа дыԥхьаӡан. Аха амза ныҳәа ашьҭахь амра ныҳәа мҩаԥыргон. Уи азы аныҳәаҩ амра асахьа змаз (игьежьыз) акәакәар ааникылон, аҭаацәара иалахәыз аҳәса зегьы ааиваргыланы иныҳәон.
Ирацәаӡоуп аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирыдҳәалоу амифқәа, алегендақәа, алакәқәа урҭ зегь авариантқәа рымоуп.
Иуԥыло авариантқәа ируакуп "Амза ашәыта шаиуз" захьӡу алакә. Уи схәыҷра ашықәсқәа раан сабду исзеиҭеиҳәахьаз алакәқәа ируакуп, иахьа уажәраанӡагьы сгәалашәараҿы иаанхеит:
"Ԥҳәысеибак ҩыџьа ахшара дранын. Ԥаки ԥҳаки лыман. Мшызҳа ирызҳауан. Аха иаазқәылаз урҭ ашьыжь иныҵыҵыз хәылбыҽханӡа имаауа иалагеит. Ан ахәыҷқәа ахьцо еилылкаарц дышьҭрақәло дышнеиуаз абар аџьашьахә. Амреи амзеи ахәыҷқәеи шеицыхәмаруаз лбеит. Ари ан даарызгәаан лаԥхьа ишьҭаз ауац аашьҭыхны амреи амзеи иргәыдылҵеит. Амза дыӡӷабын, деилҟьан, иаразнак дҩаҵҟьан лҿы лыӡәӡәеит. Амза дарԥысын, аха азныказы иҟаиҵара дақәымшәеит азы ус исахьаҿ ишәытаны иаанхеит. Убас иахьа уажәраанӡагьы уи ашәыта инхаланы дыҟоуп".
Аха иуԥылоит даҽа гәаанагаракгьы.
А. Н. Грен иҩуан: "Аԥсуаа рҿы амра дыԥҳәысуп ҳәа дыԥхьаӡоуп, насгьы лара леишәацәгьак лоуп, амза лхаҵа иоуп. Ҽнак хаҵеи ԥҳәыси (амреи амзеи) акы ааимаркын, амра напык аазна аҳәынҵәа лыршәын амза иҿалыртатеит. Убриоуп уажәгьы амза иадаабало ашәытарақәа зыхҟьаз". Иахьагьы амреи амзеи рхаҿсахьа ҳаԥсҭазаара иузаҟәымҭхо ишадҳәало агәра удыргоит ачарақәеи акомпаниақәеи рҟны ҿыц еиднагалаз рныҳәаразы рхы иадырхәо ажәақәа: "Амреи амзеи реиԥш шәеигымзааит", "Амреи амзеи реиԥш шәеидажәлааит", "Амреи амзеи реиԥш шәгәыкызааит"…
Амреи амзеи рхаҿсахьа афольклор аҿы адагьы ацқьара, аԥшӡара, абзиабара ирсимволны иалаҵәеит ҳмилаҭтә литературагьы. Апоетцәа ражәеинраалақәа рҿы еиҳарак аҭыԥҳа лсахьа амреи амзеи иадыркылоит. Сажәақәа шьақәдырӷәӷәоит ҵаҟа ажәеинраалақәа рҟнытә цәаҳәақәак:
Лыбла аҭышамшамра
Иаҳагьы иҭыԥхо,
Уи дрыцҳашьан амра
Ицоит илхаԥхо!
(Б. Шьынқәба)
Уа амра игыло бадыскылоит,
Амраҿ – адунеи лашоит,
Сшьаҿа еихызгар – ба бысԥылоит,
Изури, бзиа бызбоит.
(Платон Бебиа)
Амза иахызбалт ба бхаҿсахьа,
Нас саангылеит сымҵысуа,
Ба бшеи–шеиуа бгылоуп саԥхьа,
Быхцәы еиқәара ду шьқьыруа.
(А. Аџьынџьал)
Аԥсуаа ҳҟны амреи амзеи ирхаршаланы ицәырҵыз ахьӡқәагьы маҷым, иаагозар аӡӷабцәа рыхьӡқәа: Амра, Амза, Мрамза, Мрана, Мзана, Мзиана, Мралаша. Ҷкәына хьӡуп – Мран.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, лаҵара 13 - Sputnik. Урыстәыла аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 10 028 коронавирус хҭыс ҿыц аҭыԥ рыман 83 регион рҿы ҳәа аанацҳауеит Москва COVID-19 аҿагылараз аоперштаб.
Уахыки-ҽнаки рыла ргәабзиара еиӷьхеит 4491-ҩык, иԥсит 96-ҩык.
Акоронавирустә инфекциа аҟазшьақәа рыдбаламызт 44,5%.
Урыстәыла аҳҭнықалақь Москва аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки 4703-ҩык COVID-19 рыдбалан. Иахьазы Москва 126 004 пациент абри аҩыза адиагноз рзыҟаҵоуп. Убри аан 80% 65 шықәса иреиҵоуп.
Аԥсны лаҵара 12 рзы аинфекциа змоу жәаҩык ыҟоуп. Дара зегьы Урыстәылантәи ихынҳәыз аԥснытәи астудентцәа роуп. Астудентцәа асасааирҭа "Аиҭар" аҿы акарантин иахысуеит. Дара уажәы Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik. Адиагноз "акоронавирус" ззықәыргылаз хҩык рыԥсҭазаара иалҵит Краснодартәи ахәышәтәырҭақәа рҿы ҳәа аанацҳауеит COVID-19 аҿагыларазы аоперативтә штаб.
Атәылаҿацә аҿы пандемиа иаалагазар акоронавирус змоу рхыԥхьаӡара 3987-ҩык ыҟоуп. Урҭ рҟынтәи 2842 пациент ргәы бзиахахьеит. Краснодар аҵыхәтәантәи уахыки-ҽнаки рыла 79 коронавирус хҭыс азгәаҭоуп, хҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Иахьазы Урыстәыла 423 741 акоронавирус хҭыс азгәаҭоуп 85 регион рҿы. Иԥсхьеит 5 037-ҩык, ргәабзиара шьақәгылеит 186 985-ҩык.
Краснодартәи атәылаҿацә аҿы акарантин аҿҳәара инахоуп рашәара 6 рҟынӡа. Атәылаҿацә алалара макьаназы иԥкуп атранзит транспорт азы ада.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
АҞӘА, рашәара 2 - Sputnik. Адгьыл азы ишәарҭоу астероид 163348 (2002 NN4) асабша Адгьыл иазааигәахоит ҳәа аҳәоит НАСА асаитқәа руак аҿы.
Зегь раасҭа иара адгьыл иазааигәахараны иҟоуп асааҭ 06:00 рзы.
Убри аан иара апланета иаахап ҳәа азгәарҭом, избанзар Амза аорбита аасҭа 13-нтә ихарахоит.
Астероид гәаҭан 2002 шықәса рзы. Иара Амра зныктәи акәшара 300 дгьылтә уахи-ҽни иҟоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"Иҳауз алаҵа Аԥсны арахә ирымоу ҩ-чымазарак иртәуп. Аҳәынҭқарратә программала ари ахәшә ааҳхәаӡом, иааҳхәо иаҳа злеишәа цәгьоу ачымазарақәа рзоуп аҟнытә, иара апрограмма иаҵанакуамызт. Акрааҵуеит аҳәара ҟаҳҵоижьҭеи Аԥсны аус зуа Еиду амилаҭқәа рхаҭарнакра иҟанаҵо ацхыраарала ари авакцина ҳзааргарц. Даара аџьабаа адбаланы иҳарҭеит ахәшә, ақырҭцәа иаармышьҭырц иалагеит. 15 нызқь доза ҳзааргеит, урҭ рахьынтә аа-нызқь инареиҳаны ишаны ираҳҭахьеит ҳара ҳҳақьымцәа. Авакцина иагхан иахьааз аҟнытә усҟак ахархәара аиуӡом, избанзар зырахә ашьхахь иказцахьоу анхацәа ыҟоуп, ашоура ӷәӷәа аан агәыргьы рылауҵар ҟалаӡом", - ҳәа еиҭеиҳәеит Џьапуа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жьҭаара 9 - Sputnik, Бадри Есиава. Рауль Ҳаџьымба имаҵура анагӡарахь инеира иазку аныҳәатә еилатәараҟны еизаз рҿаԥхьа ажәахә ҟаиҵеит.
"Ииасыз ашықәсқәа рзы иҟаҵоу маҷӡам. Ҳара иҳалшеит афинанс-економикатәи абанктәи системақәа, агәабзиарахьчара, акультура, атәылахьчара, ашәарҭадара, аӡбарҭатәи аконституциатәи системақәа русхк аҟны аиҭакрақәа рымҩаԥгара. Зегь раасҭа ихадоу ауадаҩрақәа жәпакы риааира ахьҳалҳаршаз ауп. Аамҭа рацәа ҳцәагеит ԥхьаҟатәи аҿиара аҵаҵӷә бзиа аҭара, азырхиара", - иҳәеит Ҳаџьымба.
Иара иазгәеиҭеит ареспублика аҿиара аиуразы ишхымԥадатәиу аполитикатә ҭышәынтәалара. Урыстәылеи Аԥсныи реинырра, реизааигәахара набыцрак зқәым акеиԥш дахәаԥшуеит Аԥсны ахада.
"Ԥхьаҟагьы иҳалшо зегь ҟаҳҵалоит Аԥсныи Урыстәылеи реизыҟазаашьақәа атәылақәа рыҩбагьы рыжәларқәа рзы ихәарҭаны иҟаларазы", - иҳәеит иара.
Ҳаџьымба иазгәеиҭеит Аԥсны жәларбжьаратәи азхаҵара акрызҵазкуа усны ишаанхо.
"Агәра згоит Шьамтәылатәи Арабтә республика инашьҭарххны егьырҭ аҳәынҭқаррақәагьы Аԥсны ахьыԥшымра азхарҵап ҳәа", - иҳәоит ахада.
Ҳаџьымба иазгәеиҭеит атәыла ауааԥсыра рыбзазара ахаҭабзиара аҳаракразы иҟаҵатәу шырацәоу.
Атәыла ахада ҭабуп ҳәа реиҳәеит алхрақәа раан игәра згаз атәылауаа, ааԥхьара ҟаиҵеит аполитикатә мчрақәа зегь рахь аҳәынҭқарра уаҵәтәи аԥеиԥш азы аилацәажәараз.
Иажәахә хырқәшо атәыла ахада иҳәеит алхрақәа шхыркәшахаз, аусура нап шарктәу.
"Аушьҭымҭацәа аԥышәаркәа ҩбеи адипломтә усумҭа ахьчареи рыдуп. Аԥышәарақәа мҩаԥаагоит рашәара 20 шыҟоу. Амза ҩба рзы аусура ҳшааҭыҵлак астудентцәа ааҳаԥхьоит, русумҭақәа ахьнаргахьоу атәы еилаҳкаауеит, зҵаарақәак рымазар, еилҳаргоит. Латәарадатәи астудентцәа абжьааԥны рҵара иалагон рашәарамзазы, аха сынтәа ихацҳаркырц ҳҭахуп ԥхынгәымзазы. Аинститут аҭаларазы адкыларатә ԥышәарақәа ииагахоит нанҳәамзахьы. Абасала ҳҽеиқәҳаршәеит. Аҵара апроцесс акәзар, цәыббрамза рзы ихацҳаркырц ҳгәы иҭоуп", - ҳәа еиҭеиҳәеит Кәарҷиа.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, лаҵара 26- Sputnik. Аамҭала аҳәаанырцәтә номерқәа змоу ахатәхархәаратә автомашьынақәа Аԥснынтәи Урыстәылаҟа ралагалара аҿҳәара цәыббра 30 рҟынӡа инахоуп ҳәа аанацҳауеит Урыстәыла АҲМ.
Абри азы Евразиатәи аекономикатә хеилак аӡбра амчра аиуеит лаҵара 28 инаркны, хәажәкыра 1 аахыс иалагалоу амашьынақәа аҵаркны.
Урыстәыла Афедералтә ҳазалхратә маҵзураҿы ишырҳәаз ала, аҳәаанырцәтәылауаа азин рымоуп Евразиатәи аекономикатә еидгылахь ахатәхархәаразы амашьынақәа ралагалара. Дара абаџьи ашәахтәи рхыршәаауам, Урыстәыла аҵакыраҿы шықәсык еиҳамзароуп рыҟазаара. Абри азы аамҭалатәи алагалара ҳәа аиҿкаара мҩаԥгатәуп.
Абри аҿҳәара ашьҭахь автомашьына Евразиатәи ахеилак аҵакыраҟынтә иалгамзар, адекларациа ҟазҵаз ахараԥса идҵахоит, иара иуалԥшьахоит ашәахтәи абаџьи ршәара.
ЕАХ аҳазалхратә закәанеидкыла ахәҭаҷ 268 инақәыршәаны аус руеит егьырҭ аҭагылазаашьақәа иаԥырҵар зылшо анормақәагьы.
"Убас иҟоу аҭагылазаашьақәа иреиуоуп атранспорттә хархәага аҳазалхратә декларациаҟаҵара ЕАХ аҵакыраҟынтәи алгаразы аҿҳәара анынҵәа ашьҭахь фымз иахымгакәаны. Абри аамҭала ахархәараз иалагалоу атранспорт аамҭала Ахеидкыла аҵакыраҿ иҟазар ҟалоит", - ҳәа рҳәоит амаҵзураҿы.
Абасала атранспорт зтәу алагалара аҿҳәара анҵәара ашьҭахь фымз рыҩныҵҟа Урыстәылантәи Аԥсныҟа итранспорт шалеигало азы адекларациа ҟаиҵар ҟалоит.
Иарбоу аамҭала ауаҩы амашьына изалымгозар, иара иабжьыргоит абри атәы аҳазалхратә усбарҭаҿ идирдырырц. Ари аелектронтә ҟазшьалагьы амҩаԥгара ауеит. Уи ашьҭахь аусбарҭаҿы адырра шроуз азы хымԥада ашьақәырӷәӷәара иуроуп.
Аԥсны Аҳазалхратә еилакы Аԥсуа телехәаԥшрала адырра ҟанаҵеит апандемиа инадҳәаланы Урыстәыла аҵакыраҿ иаԥҵоу аԥкырақәа инарықәыршәаны атранспорттә хархәагақәа аамҭала ралагалара аҿҳәара анахараз ашәҟәқәа еиқәнаршәоит Шәачатәи аҳазалхратә пост ҳәа (Гагратәи амҩа, аҩ.№12, Пластунскаиа амҩа, аҩ.№220, Круизнаиа гавань, аҩны№4).
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
АҞӘА, лаҵара 26 - Sputnik. Акоронавирус иахырҟьаны аԥсшьара мап ацәызкуа урыстәылаа рхыԥхьаӡара ҩынтәны еиҳахеит акарантин аларгалаанӡа аасҭа. Аҵыхәтәантәи амчыбжь азы иара иартәеит 50% ҳәа акьыԥхьуеит аҭҵаартә холдинг "Ротмир".
Изызҵааз реиҳараҩык рԥарақәа ушьҭантәи рыԥсшьара иазырҵәахырц ргәы иҭоуп.
Асоциологцәа иазгәарҭоит аекономикатә ҭагылазаашьа шыуадаҩугьы урыстәылаа рныхрақәа рацәак еиҵамхеит ҳәа.
Аԥыза-министр Михаил Мишустин лаҵара 25 рзы ауааԥсыра рахь ааԥхьара ҟаиҵеит аамҭала аҳәаанырцәныҟәарақәа рыҽрыцәхьаркырц, адунеи атәылақәа рҿы аепидемиологиатә ҭагылазаашьа ахьеиуеиԥшым азы.
Мишустин иазгәеиҭеит еиҳа ишшәарҭам иагьшеиӷьу атәыла аҩныҵҟа аԥсшьарамшқәа рыхгара, рашәара 1 инаркны асанаториақәа жәпакы аусура ишалаго.
Иахьазы Урыстәыла 362 342 акоронавирустә хҭыс аҭыԥ рымоуп 85 регион рҿы.
Аԥсны иахьаҵанакуа Аԥсны ауааԥсыра акоронавирустә инфекциа рацәыхьчаразы рашәарамза 1 аҟынӡа Аԥсны Аҳәынҭқаррахь аԥсуа-аурыс ҳәаа аушьҭырҭатә ҭыԥқәа ирхысны аҭалара азин рымам аҳәаанырцә тәылауааи атәылауаҩра змам ахаҿқәеи.
Аԥсны рашәара 1 аҟынӡа азин ыҟам аекскурсиатәии атуристтәии усура, асасааирҭақәа, аԥсшьарҭақәа, асанаториақәа рҟны заанаҵтәи аҭыԥҿаҵара азин ыҟам.
Апандемиа аамҭала Аԥсны 28-ҩык авирус рыдбалоуп, 15-ҩык ргәабзиара шьақәгылахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит. Ареспубликаҿы рашәара 1 аҟынӡа аекскурсиатәии атуристтәии усура аанкылоуп.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Cырма Ашәԥҳа, Sputnik
Иура Ҭақəчыч-иҧа Ԥкьын Гəдоуҭа араион аҟны еиҧш, уи анҭыҵгьы еицырдыруаз уаҩын. Ичымазара иахҟьаны иаалырҟьаны иҧсҭазаара иалҵра, дыздыруаз изларҳəо ала, хымҧада, араион ахаҿра ианыҧшит. Аибашьра ашьҭахьтəи аамҭазы, 14 шықəса инарзынаҧшуа араион аҟны адепутатцəа реизара еиҳабыс даман, Гəдоуҭа араион аҟны хынтə аизара ахантəаҩыс далырххьан, иажəеи иуси еснагь еимадан.
Сергеи Дбар ихьӡ зху Аҧсны жəлар рџьынџьтəылатə еибашьра аҳəынҭқарратə амузеи ашьақəгылара, Иура Ԥкьын ихьӡ адылҳəалоит хаҭала иара дыздыруаз, аус ицызухьаз амузеи аусзуҩ Гəыгəыца Џьыкырԥҳа.
"Аибашьра ашьҭахь, 1994 шықəса рзы Владислав Арӡынба ишҟа иҟаҳҵаз аҳəара дадгылеит Иура Ԥкьын, аибашьра ашьҭахь иаартыз раҧхьатəи музеин. Аекспонатқəа ахьеидаҳкылоз аума, иара аҧҵараҿоума, ус ауадаҩрақəа иҳамаз рҿоума, иарбан зҵааразаалак аҟны ихаҿра ааирԥшуан. Сара исгəалашəом амузеи давсны, дмыҩналакəа данцахьаз. 65-70 шықəса ирҭагылаз ахаҵа ишəҭқəа иманы ныҳəацыԥхьаӡа дмааикəа иуӡомызт, иҭахаз ҳаибашьцəа дреихырхəон", - ҳəа азгəалҭоит Џьыкырԥҳа.
Зажəа акрыԥхылыздоз Иура Ԥкьын, зегь раҧхьаӡа иргыланы гəыла-ҧсыла даԥсыуан, ижəлар еснагь дырзааигəан. Аҵарадырра аус акыр иџьабаа адын, аҿар реиҵааӡара аус ҷыдала дазнеиуан.
"Аҧсуа школқəа рҟны 30 шықəса инарзынаҧшуа рҵаҩыс аус иухьан. Убарҭ рхыҧхьаӡараҿы Блабырхəатəи абжьаратə школ аҟны акыр шықəса инеиԥынкыланы директорс дыҟан. Нас, Мысра аҳабла ҿыцны ианаадырт администрациа напхгара аиҭон. Еиуеиԥшым аусқəа рҟны еснагь ихатəы бжьы ихан, ажəлар ззыӡырҩуаз хаҵан", - лҳəоит амузеи аусзуҩ Гəыгəыца Џьыкырԥҳа.
Иура Ԥкьын даныстудентыз ашықəсқəа инаркны арҿиара инапы алакын, лассы-лассы дкьыҧхьуан. Апоезиатə шəҟəқəа фба авторс дрымоуп. Иара убас даамысҭашəан, ахӡыргара ианакəызаалак иламызт.
"Иара убас иҳəон: "Ҳара ҳӡыргара акəымкəа, иҭахаз рыхьӡ аӡыргара ауп иаҳуалу", -ҳəа. Ахаан ихы дашьҭаӡамызт. Нанҳəамзазы, араион аҟны иазгəарҭон 70 шықəса ихыҵра. Амузеи аҟны хықəкыс иҟаҳҵеит, ҳапрограммала аҳəынҭқарратə ҟазшьа аҭаны имҩаҧаҳгарц. Уи иара даара игəы иалан, избанзар дуаҩ ԥсыцқьан, зегьы ихы рхибаауан", - лгəалашəарақəа дырзааҭгылоит Гəыгəыца Џьыкырԥҳа.
Иура Ԥкьын ҩынҩажəа инарзынаԥшуа иажəеинраалақəа ашəақəа рылхуп, еиҳаракгьы урҭ естрадатə шəақəоуп. Инапы иҵиххьоу алирикатə жəеинраалақəа рацəоуп, аибашьра ашьҭахь ииҩуаз еиҳарак Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьраҿы иҭахаз ирызкын.
"Убарҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп Аԥсны Афырхаҵа Сергеи Дбар изку ашəа. Амузыка иҩит Руслан Агəмаа. Руслан Агəмаа имузыка зылху еиҳарак Иура Ԥкьын ишəҟəқəа роуп", - ҳəа азгəалҭоит Гəыгəыца Џьыкырԥҳа.
Гəыгəыца Џьыкырԥҳа, Гəдоуҭа араион администрациа акультура аҟəша еиҳабыс даныҟаз, Иура Ԥкьын ишҟа ашəҟəы лышьҭит, араион аҟны иҟоу ашəаҳəаҩцəа, аҩны змамкəа иаанхаз, ақыҭақəа рҟынтəи иаауаз, иалшоны иҟалозар ауадақəа рыҭаразы. Иара идҵала убри ашықəсаны ԥшьҭаацəарак ауадақəа рырҭеит, нхарҭа ҭыԥла еиқəдыршəеит.
"Акыр шықəса ашəа лҳəон аҟазара аусзуҩ, анаҩс ҕəҕəала ичмазаҩхаз Абыџԥҳа Милиа. Иахьагьы ашəа лҳəоит лара, ансамбль аҟны дыҟоуп. Лабхəында аибашьраҿы дҭахеит, лара хҩык ахшара лыман, ахныҟəгара рцəыуадаҩын. Иура Ԥкьын ибзоураны, иҟаиҵаз аҳəарала, амал змаз аӡəы иргылаз аҩнду аҿы ауада дыҩноуп зыӡбахə сымоу ашəаҳəаҩ. "Бара ас еиҧш аҟазара ӡырызго уаҩызар, насгьы ас еиҧш иҟоу ауаҩы иансеиҳəа, мап шҧаскуеи", - ҳəа наҳəаны, дныҳəа-ныԥхьаны ауада лиҭеит аҧшəма ихаҭа ", - илгəалалыршəоит Гəыгəыца Џьыкырԥҳа.
Згəы ҭбааз, зыуаажəлар ирзааигəаз, зыцəгьеи зыбзиеи рыцеиҩызшоз, иарбан усзаалак хдыррала иазнеиуаз Иура Ԥкьын, инапы иҵиххьаз аусқəа даара ирацəан.
"Иура Ԥкьын еиҧш иҟоу ауаа рацəаҩхар, иахьа ҳҟазарагьы, ҳҵарагьы, ҳдыррагьы, зегь рыла ҧхьаҟа ҳцоит. Ихы-иҿы лашаӡа, дгəыбзыҕӡа, ибжьы ҭыганы ахаан имцəажəоз, зхаҟынтə зшьапаҟынӡа иаԥсыуаз, аамсҭашəала ацəажəара зылшоз, хымҧада, дыздыруаз зегьы ргəаҿы наӡаӡа дынхоит, убарҭ рхыԥхьаӡараҿы ҳаҟоуп ҳара амузеи аусзуцəа", - ҳəа азгəалҭоит Гəыгəыца Џьыкырԥҳа.
Иура Ԥкьын иԥсадгьыли иуаажəлари бзиа ибон. Иара иԥсҭазааратə мҩа ҿырԥшыганы иаанхоит еизҳауа абиԥарақəа рзы.
Лара санлыхьӡаз аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан лҭеиҭԥш, аха "леиԥш зеиԥшыз дыҟамызт, убас сахьала дчаԥан" рҳәон аҽарҳаиԥш ақыҭа агәы далсны данныҟәоз лыԥшӡара збахьаз зегьы. Сара сашьҭан абас ззырҳәоз лыԥшӡара агәаҭара, аха Лахьыцәгьа ҳәа ззырҳәо иалагахьаз аԥшӡара ацәаара лнубааларатәы дыҟамызт. Мыцхәы дҭынчын, хрыжь-хрыжь дцәажәон, шамахагьы ауаа рахь дцәырҵуамызт, ҭеиҭԥшлагьы деҩцамызшәа дыҟан.
Аԥшӡара иамазкуаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара аӷьырак зыхшыҩ аҭыԥ иҭҟьаз ахьырхәышәтәуаз ахәышәтәырҭаҿы илхылгон. Лахьыцәгьа "дырҩегьых деиҭашәан дыргеит" ҳәа аарылаҩҩуан ааигәа-сигәа инхоз ауаа, нас ԥыҭрак ашьҭахь "дааргеит аҩныҟа" рҳәон.
Зыԥшӡара иақәӡыз ԥҳәызбахеит Лахьыцәгьа, даҽакала иаҳҳәозар, зыԥшӡара ззымыхьчаз лакәхеит. Дыҵәрышкәаӡа, дшеишеиуа данааҩагыла, ԥсабарала Анцәа илиҭаз аԥшӡареи, иара убас лыкәашареи лышәаҳәареи уҳәа рыла, зегьы деицгәарҭеит. Ашьҭазааҩцәа рацәаҩны изауз аҭыԥҳа ԥшӡа аҽацә лас еиԥш дҽырба-ҽырбо аԥсҭазаара данын, лаԥхьаҟа аразҟыцәгьара шылзыԥшыз лзымдыруа.
Ҽнак зны, даҽа қыҭак аҟынтәи лабраа рахь ауаҩы дааит, абригь-абригь иԥа рыӡӷаб дшигәаԥхо, лнапы дшаҳәо реиҳәаразы. Иаргьы анцәахша диеиԥшын рҳәеит ҭеиҭԥшла, аха лабраа ирымаз ауаҩ нагара арԥыс иҭаацәа рҿы еиҳа ихьысҳазаарын, убри аҟынтә, ахамаԥагьара иарҵысуаз амакратә ажәақәа рыцҳаит арахьынтә "иара дара дышрықәнагам" азы.
Ус еиԥш ажәа лнызҵоз рацәаҩын, аха лара ашеишеи илнаало адунеи данымызшәа, дшаԥшаԥуа лыԥшӡара лхамаԥагьара еиҳагьы иарӷәӷәо, зылаԥш лхьысуаз зегь ыршанхо адунеи данын. Ани ажәа лнызҵаз Анцәахшагьы изынарыцҳаз ажәақәа гәаӷны игәы иҭан рҳәеит.
Аамҭа цон, ари ашеишеи аҳҭнықалақь ашҟа иаауаз амҩаду ахь ирлас-ырлас дцәырҵлон. Усҟан уажәеиԥш амашьынақәа рацәамызт, убри аҟынтә, ашеишеи иманшәаланы Аҟәаҟа даазгашаз дазыԥшуан амҩеихда зегь ырлашо. Ажәа лнызҵаз, мап зцәылкыз Анцәахша амашьына имазаарын, убри аҟынтә ибзиабареи игәаӷи еилаӡҩаны лымариа аниоуа ҳәа ари амҩеихада деиҩаӡон рҳәеит...
Сара санылхааныз лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаахьан, аха лҭоурых сгәы ҭнашьаауан, аиашазы, дагьрыцҳасшьон. Адәахьы шамаха уаҩы дибомызт аҟынтә, ҿыҵгак ҟаҵаны рыҩны снеирц сыӡбеит ҽнак зны. Дара рганахь инхоз сыуацәа рҟынтә сшаауаз, рашҭа саназааигәаха, сныҟәашәа иаагсырхеит, аха схала уахь амҩахыҵра сзыгәаӷьуамызт. Санынаԥш, дгәасҭеит лара аԥсҭазаара иардагәаз леиԥш гагаҵас ашҭа дахьықәгылаз. Санылба, лхала ҿылҭит "арахь бааи" ҳәа. Сгәы неиҭаԥеит, хықәкыс исымаз уахь анеира шакәызгьы. Схәыҷымзи, сшәон, избанзар зыхшыҩ аҭыԥ иқәҟьаз рхәышәтәырҭа уажәы-уажә иҭалоз лакәын лара. Сшәон, аха Лахьыцәгьа лылаԥш аҭаԥшрагьы сҭахын, исҭахын зыԥшӡара ззымыхьчаз аԥҳәызба иааигәаны лбара.
Лани лареи ракәын аҩны иҟаз. Рҩыџьагьы мыцхәы ицәажәомызт. Ахаамыхаақәа ирымаз сыдыргалеит, аҩны ҳшыҟоу-ҳшанугьы иазҵаауан.
Сара Лахьыцәгьа сылҿаԥшуан, аха дызқәыӡыз лыԥшӡара ацәаарагьы збомызт. Изакәызеи, мшәан, "леиԥш зеиԥшу дыҟамызт" ҳәа ззырҳәо абас ллакҭа ҭааны, аӡәгьы дузилымкаауа дзыҟоузеи ҳәа схәыцуан. Усҟан иабаздыруаз аԥшӡара ахьчара шыуадаҩыз, аразҟыдара улакҭа ҭыгга уҟанаҵар шалшоз, уҭеиҭԥш шеиҭанакуаз…
Лара дшашаӡа ақыҭеи аҳҭнықалақьи еимаздоз амҩаду ахь данцәырҵуаз, илеиҩаӡоз амашьынарныҟәцаҩ игәҭакы наигӡахьазаарын...
Ҽнак зны иаарылаҩҩит, зыԥшӡара адунеи ианымӡалоз аҭыԥҳа, аҭаацәара ҳәа дымцаӡакәа лыбаҩ лтәымкәа дшыҟаз шааԥшыз. Зхамаԥагьара адунеи ианымӡалоз лабраа акыр еиҵанарӷәӷәеит рҳәеит ари ажәабжь бӷаԥҵәага. Еиҳарак ирызхымгоз "уара ҳара уҳаҭәам" ҳәа ажәа ззырыцҳахьаз рыԥҳа лымгәарҭа иҭаз дахьиабыз акәын. Усҟан, уажәеиԥш, аԥҳәыс илгәыдҵаны дыршьуамызт, ахацәа ааилатәан, ирыӡбеит, рыхьымӡӷ ахыхра аҳаҭыразы, "дигарц, мамзар ахызаҵә ихы ишҭашәо" изырыцҳарц. Ус иагьыҟарҵеит. Дыргеит Лахьыцәгьа зҭацара еилаҳауаз, аха ас ианыҟала еиҵанарӷәӷәаз абхәараа.
Аӡәгьы издыруамызт, лара амчымхара дақәшәоу, мамзаргьы илаҭәалымшьоз арԥыс маҷ-маҷ инапаҿы дааигоу, аха иҟалаз ҟалеит, Лахьыцәгьа хаҵа дцеит ахьӡыртәит. Илыхьыз лԥагьара аарԥсасиин, Лахьыцәгьа ҭацара уа дахьнанагаз лҽамариашашәа дыҟан. Лыхшараиура аамҭа анааи, аҳәса еизаны, ишаԥыз еиԥш, ацхыраара лырҭарц илыдтәалан. Лыхшараиура мариамызт, акыр дгәаҟит рҳәеит. Ашамҭазшәа асаби икьаасбжьы геит, ахаҵарԥыс диит.
Ахшараиура иаркараз Лахьыцәгьа, лыԥсы анлоу, дылҭаҳәахаа ацәа дынҭанагалеит... Шьыбжьагәазы данааԥш, лысаби длымбеит. Дҩагылан ауадақәа еимдо лҿанаалха, анхәа аҿаалырхеит "аринахыс ибыхшо ҳара даҳтәхоит, ари адәныҟантәи иаабгаз ааӡара ҳәа дызҭахыз драҳҭеит" ҳәа. Лахьыцәгьа дарҭаслымит иларҳәаз ажәабжь ҿаасҭа. Ахьымӡхыхразы ахшара ицәыӡра ачҳара згәы иҭамыз злалакәыз ала, уаҳа ажәак мҳәаӡакәа, иаанлыжьит рҳәеит лабхәараа рашҭа.
Лхәыҷ иаб иҟаиҵо изымдыруа дгыланы дахәаԥшуан зыԥшӡара инапаҿы иааигаз ашеишеи лхы лыкәажьны инхара шаанлыжьуаз. Уи аҩнаҭаҿы анхәа илҳәоз акәын иалнадоз, иара Анцәахша дымчыдан.
Лыҩныҟа дгьежьит зыԥшӡара ззымыхьчаз, зыхшара длыҵԥааны дызцәыргаз аԥҳәыс қәыԥш. Лгәыԥҳәыхш лгәыдымӡало лаб иҩны дааҩнахеит азныказы. Ашьҭахь, лыхшара иааӡаразы илыцгылаз агәыԥҳәыхш иҿаҳәаны иааныркылеит рҳәеит.
Лшьара данықәла ашьҭахь, Лахьыцәгьа лысаби иԥшаара лҽазылкит, аха хра злаз акгьы лзеилымкааит уи аамҭазы. Лабхәараагьы акырынтә ауаа лнырҵеит рҳәеит аҩныҟа дгьежьырц, аха заҳаҭыр ларҟәыз аԥҳәыс ԥшӡа уи аҩыза агәаӷьра лхы илзаҭәамшьеит. Убри нахыс, ачымазара дыхҭанакуа далагеит Лахьыцәгьа, убри нахыс еиҳарак лымҩа ахәышәтәырҭахь ихан зыхшара дзыцәдырӡыз аԥҳәыс қәыԥш. Лахьыцәгьа рҳәон уи лразҟы ианалацәажәоз.
Акыр шықәса рышьҭахь зегь акоуп иан диԥшааит ихбыџхахьаз лԥа. Лара лҽахьылхәышәтәуаз азааигәара инхоз џьоукы драаӡозаарын. Зны-зынла амҩаду ианыршәланы ақыҭа далсны иан разҟыцәгьа дибаразы даауан иара, нас деиҭацон, згәыбылра идыз, сан, саб ҳәа иишьоз дзааӡаз рахь. Ирҳәоит иара данцалакгьы, Лахьыцәгьа лчымазара еиҳагьы аҽарӷәӷәон ҳәа.
Аҭыԥҳа аҵәца дадыркылоит ҳҳәамҭақәа рҿы. Апоет Рауль Лашәриа "Аҵх ҵәца" захьӡу иажәеинраалаҿы иҩуеит:
"Ирҳәалоит: аӡӷаби аҵәцеи,
Иҟоуп избогьы еиԥшны.
Зыбла ҭылашоу аҵх ҵәца
Иагәылсуеит аӡиас ццакны…"
Аҵәца знык иԥҽыр иузеидкылом, аԥҳәызба лаҳаҭыргьы ԥыххааса ицар ашьақәыргылара ауам, убри ауп ари зырҳәогьы.
Лахьыцәгьа лдунеи лыԥсахит аибашьра ашьҭахь. Лҭоубыҭ аҿы иқәгылан, лыԥшӡара аразҟыцәгьара ихнарҩаԥшьаанӡа иҭыхыз афотоқәа. Урҭ сылаԥш анрықәшәа, еилыскааит уи лыԥшӡара аӡбахә абырсҟак изалацәажәоз. Аиашазы, апортрет аҟынтә исыхәаԥшуан зеиҿартәышьа уаршанхоз аԥҳәызба қәыԥш лхаҿсахьа, сара издыруаз лҭеиҭԥш иузадкыломызт, хәыки шьхаки рыбжьан. Ахьышәҭҳәа иааснырит сара сзышьҭаз уи лыԥшӡара амаӡа. Ииашаҵәҟьан, уи аҩыза аԥшӡара ахьчарагьы уадаҩзар акәхарын сгәахәуан зоуреи зыҭбареи, зхаҿы аформақәеи иреиӷьу асахьаҭыхыҩцәа рзы амодельра азызушаз Лахьыцәгьа данқәыԥшызтәи лсахьа сахьахәаԥшуаз…
Избан изысыҩуеи Лахьыцәгьа илызку аҭоурых? Акы, сара еснагь саргәамҵуан зыԥшӡара аилкаара сашьҭаз аԥҳәыс лахьыцәгьа лҭоурых. Залымдараны сахәаԥшуан уи илхылгаз ахьаа. Иҩбахаз, иахьатәи ҳаԥсҭазаараҿы ас азалымдара иақәшәо, разҟыла еиқәымшәо иргәыдҵаны ианыршьуа сақәшаҳаҭым. Аԥҳәыс лаҳаҭыр ахьчара зуалу ахацәа роуп, уи лыԥшӡара акьысра згәаӷьыз ахаҵагьы аҭак аҟаҵара иара иуалуп ҳәа исыԥхьаӡоит. Аԥшӡара аразҟыдара анацу рацәоуп. Аԥшӡара ахьчара аҭахуп. Хымԥада, лара аԥҳәызбагьы абри дазхәыцлароуп еснагь, "Аӡӷаби аҵәцеи" рымҳәои…
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Ԥхны мшын, жәлар рфорум "Аидгылара" аҿы хынҭаҩынҭаран. Амилаҭ-хақәиҭратә қәԥара аншыкьуаз аамҭан. Ахҭысқәа ахьымҩаԥысуаз иахьа Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт ахыбраҿы акәын, усҟан уаҟа Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ыҟан. Иахьа апатриотизм мариахеит, баҩык алам амчраҿ иҟоу акритика рзура, уимоу ухы иааҭашәо уҳәаргьы ауеит.
Сызлацәажәо ахҭысқәа раамҭазы, Асовет еидгыла асистема аҿагылара гәаӷьыуацәан, Аԥсны Қырҭтәыла иамхәаҽуа аҟаҵара иазықәԥоз рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭагылан. Абри зегь зхысҳәаауа, усҟантәи асистема аҿагылара иззымгәаӷьуазгьы ыҟан, иахьа ипатриот дуцәоушәа ицәажәо ԥыҭҩыкгьы налаҵаны.
1989 шықәсазы лаҵарамза анҵәамҭазы, хықәкыла иаҳҳәозар амза 25 рзы, Москва аусура иалагеит СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизара ду. Ҳара ҳдепутатцәагьы уахь ицаны иҟан. Усҟан Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла ахыбра иаҭаауаз рацәаҩын Москвантәи ажәабжьқәа реилкааразы. Усҟан уажәеиԥш аимадарақәа абаҟаз, ианаауҭаху иззуҭаху аҭел уизасуагьы иҟамызт, аха "Аидгылара" ахадацәа ироуан аинформациа. Иҿыцу жәабжьк аныҟаз ахыбра азал ду аҿы ауаа ирыларҳәон. Убарҭ амшқәа рзы иааҳалаҩҩит аизараҿы ҳара ҳдепутатцәа иреиуоу аӡәы ажәа ирҭараны иҟоуп ҳәа.
Ишысгәалашәо ала, уи апартиатә еизара ду ишиашоу ицоз аефир ала иаҳдырбон. Аидгылараа рхыбраҿы иҟаз ателевизорқәа ирыдӷьазкыланы иԥшын ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа, аха ҳара ҳтәқәа аӡәгьы атрибунахь дымнеицызт. Ажәа рырҭомашь, ишԥаҟалари анаџьалбеит ҳәа иӷьаҵәыӷьаҵәуан зыԥсадгьыл алахьынҵа иазгәаҟуаз зегьы.
Усҟан сара исхыҵуан 26 шықәса, егьырҭ сықәлацәа ԥыҭҩык реиԥш, абарҭ азҵаарақәа ахьырыӡбоз исхызгон сусура иахаршәаланы исымаз аамҭа. Сгәы иалоуп амшынҵа ахьныҟәсымгоз, избанзар аамҭа иаԥсаҟьо агәалашәарақәа рацәоуп.
Рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳажәлар ԥшын ҳдепутатцәа руаӡәы аизараҿы ажәа ирҭандаз ҳәа. Ҳаԥшын, ҳаԥшын, аха ҳа ҳтәы дцәырымҵыцызт. Иахьа дысгәалашәом дарбану, аха сҩызцәа руаӡәи сареи ҳанкараха, "Акоп икаҳуажәырҭа" ҳәа иахьашьҭаз ҳцаны каҳуак ҳжәып ҳгәахәын, ақалақь агәахьы ҳҿынаҳхеит. Ҳҭыԥ аҿы ҳнаӡарц акгьы ҳагмызт, иахьа аресторан "Санремо" ахьыҟоу унаӡаанӡа, "акомиссионтә дәқьан" ҳәа изышьҭаз ҳаваланы ҳашнеиуаз, иаҳдыруаз, уа иҵагылаз аԥсуа ԥхәыс лыбжьы ҳақәлыргеит. Зыӡбахә сымоу адәқьан аҿы ателевизор хәыҷы рыман. "Шәааи, шәааи, Арӡынба дықәгылоит", - лҳәеит лара. Убасҟан аекран аҿы избаз, уаанӡагьы издыруаз, аха уи аҽны хьшьыцбаҵас атрибуна аҟнытә Владислав Арӡынба иқәгылара еиԥш сгәы шьҭызххьо даҽа хҭыск сыԥсҭазаараҿы иҟамлацзар ҟалап.
Усҟан иара иқәгылара жәҩангәашәԥхьараны иааҳзыҟалеит, жәаха минуҭ ирҭагӡаны ҳмилаҭ зҭагылаз агеноцидтә политика иазкыз ажәахә.
Владислав Арӡынба игәалашәарақәа рҿы иҳәоит уи иқәгылара алыршара шымариамыз, ацентртә партиатә мчы ақырҭуа политика иаднацәылон азы: "Сара сааҟәымҵӡакәа ажәа сырҭарц сазықәԥон. Апартиатә иерархиа иаарылшоз зегь ҟарҵон ус иҟамларц азы. Ганкахьала ҳажәлар аҳәара ҟарҵон ҳара иаҳхаҭарнаку дықәдыргыларц, иҳауан еиуеиԥшымыз ателеграммақәа, даҽа ганкахьала, апартиатә напхгара Қырҭтәыла аинтересқәа ирызхәыцуа, сара ажәа сыҭара иацәшәон". Уи аҽны дықәдмыргылар, апротест ҟаҵаны аизара аанижьырц игәы иҭаны дыштәаз ауп ҳара ҳдепутат ажәа ширҭазгьы.
Аполитик дцәажәон жәаха минуҭ маҷк инацны, аха иахьатәи зажәа зроууа аполитикцәа дрыҿҳарԥшуазар, убри аминуҭқәа ирҭагӡаны ҳара ҳҿахәеиԥш, СССР иаланхоз амилаҭ маҷқәа рызҵаатәгьы шьҭихит. Аԥсны аразҟы далацәажәо, адепутат иажәахә аҿы иалкааны иазгәеиҭеит ақырҭуа екстремисттә политика иахҟьаны, риашашьа змам ахҭысқәа ҟалар шалшо. "Аекстремисттә мчқәа ахҭыс хадақәа Аԥсныҟа ииаргеит, ҳара ҳгәы ишаанаго ала, ауаа реидырсларазы, нас ахара ҳара ҳажәлар ирыдырҵарц азы. Ахара ҳара ҳадҵаразы уадаҩрак ыҟам, избанзар аинформациатә хархәагатә пропаганда ганкы иадцәыланы аус ауеит, убри аамҭазы аԥсуа жәлар рҿахәы аҳәарҭа рымам", - иҳәон Владислав Арӡынба уажәы-уажәы исааҭ дахәаԥшуа, ирҭаз аамҭа иҽҭагӡаны ҳажәлар рҿахәы наигӡарц азы.
Аҭоурыхҭҵааҩ Аслан Аҩӡба "Аибашьра-политикатә проблемақәа" ирызку ишәҟәаҿы иалкааны ари аҭоурых дахьалацәажәо иазгәеиҭоит аԥсуа политик Арӡынба иқәгылара ақырҭқәа адабла шыднарсыз. Ҿырԥштәысгьы иааигоит ақырҭуа шәҟәыҩҩцәа Р. Миминошвили, Г. Панџьекиӡе "аԥсуа екстремистцәа Қырҭтәыла аганахь ижәылеит, Қырҭтәылазы еиҳа иуадаҩыз аамҭазы" ҳәа усҟан ишырҩуаз.
Ииашаҵәҟьаны, Арӡынба иҩыза уи аизараҿы ицәырҵра ҳаӷацәа ршьара иқәнарҟьеит, аха ари аҩыза ақәгылара усҟан ҳара ҳажәлар ргәы шьҭнахит, адунеи зегь ҳара иаҳтәушәа ҳааҟалеит. Абри ақәгылара анаҩсанҵәҟьа Владислав Арӡынба аԥсуа жәлар дырфырхаҵа хаданы, дырҿахәҳәаганы дааҟалеит, уи аԥхьагьы бзиа ирбахьаз шиакәызгьы.
Иамааз ҷыдарас СССР Жәлар рдепутатцәа Актәи реизараҿы ажәа зҳәаз Владислав Арӡынба иқәгылара? Сгәанала, адепутат Арӡынба иажәа араӡара, аҭоурых агәыларԥшра, ԥықәсларада иажәахә анагӡара, шықәсы рацәала ҳажәлар рхаҭарнакцәа ззықәԥоз азҵаатәы ӷьеҩла атрибуна хадаҟынтә ацәыргара, насгьы даҽак иаламҩашьоз агәаӷьра ду зныԥшуаз ихьшьыцба ҭеиҭԥш уҳәа, шәышықәса рахь знык иуԥыло аҿахәҳәаҩы диины даақәгылеит рашәара 2, 1989 шықәса рзы ҳара ҳажәлар рҿаԥхьа. Абарҭ аҷыдарақәа зегьы аӡәы ихаҿраҿы еизганы иҟан азоуп Арӡынба дыԥхьагыланы дҟазҵазгьы ҳара ҳхьыԥшымра азықәԥараҿы.
Аполититолог Андраник Миграниан Арӡынба изы абас иҳәеит: "Арӡынба имҽхак акыр иҭбаан, Арӡынба Аԥсны аҵкыс деиҳан", - адунеитә политикцәа дрыҵамхо дшыҟаз аарԥшуа.
Исыздыруам заҟантә сеиҭахәаԥшхьоу еицырдыруа Арӡынба иқәгылара, аха убасҟан еиԥш, иахьагьы урҭ ахҭысқәа анымҩаԥысуа иахьакәушәа сааҟалоит, убасҟан еиԥш иахьагьы агәадура сызцәырҵуеит.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар алшоит.
АҞӘА, рашәара 6 - Sputnik. Акоронавирустә инфекциа даҽа курсантк ицәа иалоуп ҳәа ишьақәырӷәӷәоуп, иара Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭахь днагахоит, абри атәы аанацҳауеит COVID-19 ауааԥсыра рацәыхьчаразы Аԥсны аоперативтә штаб.
Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла "Аиҭар" аҟнытә иоушьҭын зкарантинтә аамҭа нҵәаз акурсантцәа: ААР аганахьала ҩыџьа, жәаҩык АҶА акурсантцәа.
Зынӡа апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус рыхьхьеит 36-ҩык ауааԥсыра. Урҭ рахьтә 27-ҩык ргәы бзиахахьеит, аӡәы лыԥсҭазаара далҵит.
Раԥхьаӡа акәны Аԥсны акоронавирус мшаԥымзазы ирыхьит Гагра атәылауаа хҩык, лаҵарамзазы Урыстәылантәи ихынҳәыз аԥсуа курсантцәеи иара убас Москвантәии Шәачантәии ихынҳәыз ҳтәылауааки ирыдбалан COVID-19.
Даҽа быжьҩык акоронавирус рыдбалан рашәара 3 рзы.
Акоронавирус иадҳәалоу ажәабжьқәа шәрыԥхьар ҟалоит абра>>