Аҟәатәи абжьаратә школ №2 аҟны амцакра ҟалеит лаҵара 2, 2019 шықәса рзы. Сааҭқәак рыла амца ырцәан.
Амотоцикл арныҟәаҩ имш аҽны арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы ашәаҳәаҩ, "аихатә ҽы" абзиабаҩ Ерик Миқаа еиҭеиҳәеит амотоцикл ақәтәара игәазырԥхаз.
Амшқәа ахьӡ шроузи амчыбжь ашьақәгылареи рзы дыррақәак ҳацеиҩылшоит Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа.
Аԥсны ахьынӡанаӡааӡо шамахамзар цуҭацыԥхьаӡа аԥхын аламҭала инаркны ԥхынгәымза абжаранӡа иазгәарҭоит Ацуныҳәа. Иҟалалоит ианахыҳәҳәогьы нанҳәамзанӡа. Егьырҭ ақыҭақәа рҟнеиԥш, Очамчыра араион Ӷәада ақыҭангьы рашәара 16, амҽышаҽны имҩаԥыргеит Ацуныҳәа. Уи шазгәарҭаз атәы дазааҭгылоит Sputnik аколумнист Есма Ҭодуаԥҳа.
Рашәара 17 рзы лымшира азгәалҭоит Аԥсны Жәлар рартистка, Аҳәынҭқарратә капелла ахкы назыгӡо Манана Шамԥҳа. Ашәаҳәаҩцәа рҭаацәараҿы амузыка ишазыҟоу, насгьы лымшира шазгәалҭо атәы Манана Шамԥҳа арадио Sputnik иазеиҭалҳәеит.
Гагра араион ашколқәа рҟны аԥышәарақәа рыҭиреи, аушьҭымҭацәа рылҵшәақәеи, актәи акласси ахәыҷбаҳчақәеи рҿы адкылара шымҩаԥысуеи ртәы дазааҭгылеит араион аҵара аҟәша аиҳабы Мадина Ажьиԥҳа.
Аинформациатә маҵзуреи арадиои Sputnik Аԥсны ишәыднагалоит Аԥсны ахы-аҵыхәа имҩаԥысуа ауснагӡатәқәа зныԥшуа амчыбжь азтәи акультуратә афиша.
Алитератураҭҵааҩы, акритик Владимир Агрба арадио Sputnik аефир аҟны раԥхьатәи аԥсуа драматург Самсон Ҷанба дигәаларшәо иаликааит уи иуаҩышәа, иаамсҭашәара.
Дырмит Гәылиа иҩны-амузеи афондқәа реиҳабы Маиа Кәҵниаԥҳа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭалҳәеит ауадақәа руак аҟны ицәыргоу амаҭәарқәа рҭоурых.
Аԥхын адыд-мацәыс иаҳа лассы-ласс иҟалалоит. Аԥсуа жәлар разхаҵарақәа рыла иарбанызаалак адыд заахаз Анцәа иитәу, иԥшьоу акы акәны иахәаԥшуан. Адыд-мацәыс заахаз ауаҩы иҿыхрагьы иныҳәашьагьы рҷыдарақәа Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩ Есма Ҭодуаԥҳа лматериал аҟны.
Амедицина аусзуҩцәа Жәларбжьаратәи рымш азгәарҭоит рашәарамза 16 аҽны.
Амузыкант, асахьаҭыхыҩ, азиндырҩы изанааҭ ала аҵара змоу Ерик Миқаа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны еиҭеиҳәеит ашәҟәыҩҩра ахшыҩҵак шизцәырҵыз, аповест аҩра игәазырԥхаз.
Ҭырқәтәылантәи нхара ҳәа зҭоурыхтә ԥсадгьыл ахь ихынҳәыз ҳџьынџьуаҩ Ҳаади Лакрба иҭоурых ажурналист Сырма Ашәԥҳа ланҵамҭаҿы.
Гал араион ахада ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Асланӡиа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҟны еиҭеиҳәеит араион аҟны аԥсшьаҩы дызҭаар илшо аҭыԥқәа.
Абыда ииуа аӷраҭшаа ишьреи аԥсуареи? Избан аҳаҭыр ахьчаразы аԥҳәыс лысаби дызҭалырхо? Ирыхьзеи жәытә-натә аахыс иааҳгоз аԥсуара аԥҟарақәа? Ишԥарыӡбуаз ажәытәан ас ихьанҭаз азҵаатәқәа? Ари азҵааразы арадио Sputnik аҟны лгәаанагара лҳәеит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт афольклор аҟәша аиҳабы, аҵарауаҩ Цира Габниаԥҳа.
Абыда ииуа аӷраҭшаа ишьреи аԥсуареи? Избан аҳаҭыр ахьчаразы аԥҳәыс лысаби дызҭалырхо? Ирыхьзеи жәытә-натә аахыс иааҳгоз аԥсуара аԥҟарақәа? Ишԥарыӡбуаз ажәытәан ас ихьанҭаз азҵаатәқәа? Ари азҵааразы арадио Sputnik аҟны игәаанагара иҳәеит ауаажәларратә усзуҩ Октаи Ҷкотуа.
Иахьа уажәраанӡа ҳасасдкылара атрадициақәа еиԥмырҟьаӡакәа иаазго, аҭаацәара еидкыланы изку, аҩны зхагылоу аԥсуа ԥҳәыс лоуп, иахьа лусқәа акырӡа еиқәылазаргьы, абас лыҩуеит аетнолог Марина Барцыцԥҳа.
Раԥхьаӡакәны, Очамчыра араион, Мықәи, Ҷлоуи, Отаԥи ақыҭақәа мышкы иалагӡаны ирҭааз, уаҟа аҭыԥ ԥшӡарақәа ихырхыз Sputnik акорреспондент Саида Жьиԥҳа, аԥхьаҩцәа лцәаныррқәа рыцеиҩылшоит.
Аҟәатәи аботаникатә баҳча аиҳабы Едуард Гәбаз арадио Sputnik аефир аҟны иҳәеит аԥхын асасцәа рыдкылара рыҽшазыҟарҵо.
15 шықəса раҧхьа зҭоурыхтə ҧсадгьыл лабҿаба избаз Ҳасан Быҭəба, иахьа ихы-игəы дақəгəырҕьо дынхоит иабдуцəа рџьынџь дгьыл аҿы.


Анқәаб, Александр Золотинска-иԥа
|Александр Золотинска-иԥа Анқәаб|
|аур. Алекса́ндр Золоти́нскович Анква́б|
|Аԥсны Аҳәынҭқарра 3 тәи ахада|
|цәыббрамза 26 2011 ш. — рашәарамза 1 2014 ш.|
|Аԥхьа иҟаз||Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь|
|Аҭынха||Рауль Џьумка-иԥа Ҳаџьымба|

|Ашықәсиира||ԥхынҷкәынмза 26 1952 ш., Аҟәа|
|Иԥшәма||Римма Лакоба|
|Ахшара||Александр, Инал|
|Анапынҵамҭа|
|Анқәаб, Александр Золотинска-иԥа|
Александр Золотинска-иԥа Анқәаб (аур. Алекса́ндр Золоти́нскович Анква́б; ԥхынҷкәынмза 26 1952 ш., Аҟәа, Аԥсны АССР, СССР) — Аԥсны Аҧыза Министроуп. Иара 1952 шықәса 26 ҧхынҷкәынмза диит Аԥсны, Аҟәа. Ростовтәи Ауниверситет аҿы аҵара иҵеит. Нас аус иуеит рмаҵура уаҩыс Комсомол азын.
Абиографиа
Александр Золотинска-иԥа Анқәаб диит 1952 ш. ԥхынҷкәымза 26 рзы Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭа, амилиционер иҭаацәараҿ. Уи аҭаацәараҿ иара дреиҳабын.
Ихыҿратәи иқәыԥшратәи ашықысқәа ихигеит аҳҭнықалақь Аҟәа. Дилгоит Аҟәатәи №16 тәи ашкол. 1970 ш-рзы дҭалоит Ростовтәи Аҳәынҭқарратә университет аиуристә факультет. Аха иҭаацәартә ҭагылаазшьа иахҟьаны иҵара алгара аҿҳәараамҭа аанӡа далгар акәхоит. 1974 ш-рзы иоднокурскцәа раԥхьа аԥышәарақәа қәҿиарала иҭиуеит.
1975 ш иԥсадгьыл ахь даныхынхәлак Аԥснытәы аболостә комитет акомсомолтә абжьгаҩс дҟалоит Аԥснытәи АССР аминистерратә азиндыараҿ. Ԥыҭрак ашьҭахь дыиаргоит Қырҭтәыла ЛКСМ аоблосттә акомитет ахь, уи дыҟан амҩақәаҵаҩ имаҵураҿы насшәа дҟаҵан аҟәша еиҳабыс.
Уи ашьҭахь уи далхын Гәдоуҭа араион ЛКСМ маӡаныҟәгаҩыс.
1978 ш-рзы А. Анқәаб дҟаҵан РОВД амаҵура еиҳабыс.
Усҟантәи аамҭаз иара иқәԥшқәаз амаӡааныҟәгаҩцәа дыруаӡәкын. Иара иаамҭаз РОВД еиҳабыс даныҟаз еиҿкаан ахор. 1979 ш-рзы иреиӷьыз араион аколективтә хорқәа иреиуахеит.
1981 шықәса инаркны 1983 ш-нӡа, А. Анқәаб аус иуан Қырҭтәылатәи ССР ЦК акомпартиа еиуеиԥшым административтә усҳәарҭақәарҿ. 1984 шықәсарзы дҟаҵан Қырҭтәыла ССР аҩныҵҟатәи аусқәа аминистыр ихаҭыԥуаҩс.
1990 ш-зы лаҵарамзаз Қырҭтәылеи-Аԥсны рыҩныҵҟа иҟалаз аҭагылазаашьа иахҟьаны иҩеит арапорт. Уи ашьҭахь диасуеит Аҟәаҟа. Уи ашықәсан уаҳа џьаргьы аус иуӡамызт. Уи иажәақәа рыла ишиҳәоз изхара иуацәеи иҩзцәеи ибеит.
1991 ш-рзы А. Анқәаб далхын Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет депутатыс. 1992 ш-рзы дҟаиҵан Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистырс. Ари инаԥхгара ҿыцаҿ иҟалеит аигәҭасра уcҟантәи аамҭаз наԥхьара азызуаз Гиви Ломинаӡе иареи рыбжьара. Уи иҟаиҵеит адҵара Анқәаб иаҭара зыршаҳаҭхаша Қарҭынтәи иааигарцаз. Уи ашықәсан лаҵарамза 24 рзы Аҟәатәи аҩныҟатәи аусқәа рхан аанкылан Аԥснытәи аҩныҵҟатәи ар В. Арӡынба наԥхгара зиҭоз рыла. А. Анқәаб убри ашықәсан Аԥсны аҩныҵҟатәи Министрс дшьақәырӷәӷәан. Аха аҵыхытәан Анқәаб иажәақәа рыла иара еиқәархеит Қырҭтәы аҩныҵҟатәи аминистрра анаԥхгареи иареи ирибжьаз аиҩзаратә еизыҟазаашьа. Маҷӡакгьы игәы еихьнашьуан уи Министырра инеира абас иаҳыҟьалаз.
1992 ш-зы нанхәамзазы, Қырҭтәыла архәҭақәа Аԥсны ианалала Аԥсны анаԥхгара В. Арӡынба напхгара ззиуаз Гәдоуҭа ақалақь ахь имиасыр ԥсыхәа амоуит. Аха А. Анқәаби С. Багаԥшьи урҭ аанкылеит Аҟәа ақалақь Қырҭтәыла анаԥхгареи дареи имҩаԥыргарц аиҿцәажәара аибашьра аанкылараз. Аха цәыббрамза алагамҭаз аиҿцәажәара апроцесс аибашьра аанкылара иара даҟәыхны, ихаҭыԥан дҟаҵан С. Шамба, уи анаҩсан аҩнуҵҟатәи аминистрра анаԥхгара аусдҵас иахылаԥшыр акәын атҟәацәа наҟ-ааҟ ирымаз реиҭныԥсахра азҵаара. Ҟырҭтәыла анҭыҵтәи аԥшыхәра ахада Автондил Иоселиани иажәақәа рҿы иазгәаиҭахьан, аибашьра аамҭаз Аԥсны Қырҭтәылеи рыбжьара иҟаз аидыслара ихҟьаны аҩ-ганкгьы ирымаз аҭҟәацәа А. Анқәаб ибзоурала имаҷҩым еиқәдырхаз аԥсуеи ақырҭқәеи рыбжара. Уи ихьон:
«аур. Мы вместе работали — почему я не могу с ним дружить? Благодаря Анквабу во время войны спасли очень многих абхазов и грузин. Это что, можно забыть? Он очень порядочный, очень честный, мужественный человек, строгий начальник. Вот этого боятся все — все плохие. Хорошие таких людей не боятся. С ним очень трудно разговаривать, но если он поймет, что ты не обманываешь, ведешь нормальный разговор — всё понимает прекрасно.»
А. Анқәаб 2011 ш-рзы ирылеиҳәаз адырраҿ 1992-1993 ш-рзы Аԥсны аибашьра аамҭаз, ицоз 431 мшы, аҩ-ганкгьы иалахәын 12-нызықьҩык ауааԥсыра, урҭ рахьынтәи иҭахеит 2700 инареиҳаны, 5-нызықьҩык инархыҳәҳәо ироуит ахәрақәа, 200 ауааԥсыра хабарда ибжьаӡыз ирхыԥхьаӡалоуп.
Цәыббрамза 27 1993 ш. Аҟәа ахақәыҭраан Аԥснытәи амчратә еилазаара Қырҭтәыла анаԥхгара усҟантәи аамҭаз Аҟәа иалахаз 17-ҩык ршәарҭадара рзеиқәмырхеит. Убри инархиҟьаны 1993 ш-рзы абҵараамза 8 рзы Анқәаб аҩныҵҟатәи аминистыр имаҵура аҟынтә ихы дақәиҭын.
1994 ш. Анқәаб иҭаацәа иманы диасуеит Москваҟа анхара. Ирласны уа дҟалоит афирма «Инексбезопасности» аиҳабы ицхырааҩс, уи ашьҭахь еиуиԥшым абизнес усхкқәа дырҿын. Иара есааира дрылахәын ацхырааратә проектқәа. Уи ԥарала дрыцхраауан аԥсуа кәашаратәи ахори аколлективқәа. Анқәаб ицхыраарала Москва иҭыҵит ҩ-томк иҟаз аԥсуа поезиа иадҳәалаз ашәҟәы. Иара убас уи дрыцхрааит ԥыҭҩык аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рышәҟәқәа рҭыжьраҿ. Усҟантәи аамҭаз Аԥсны аҭагылаӡаашьа економикала имариамызт. Акыр ихьысҳан ашколқәа рҭагылазаашьа. Уи ибзоурала, ихатә харџь ахшәааны ишьақәыргылан иқыҭа гәакьа Хәаԥтәи абжьаратә школ. 1999 ш. ахәаԥшцәа изларбоз ала иара иакәхон В. Арӡынба аҳәынҭқарратә бжьыҭыраҿ иҿагылоз. Аха иалагалаз аценз аҭыԥинтәалара иахҟьаны уи икандидатура изықәыргылаӡом.
Иубилеи аҽны, ԥхынҷкәымза 26 рзы Анқәаб имаз ахәылԥаз мап ацәеикуеит. Москва ажурналистцәа дырзаԥхьоит акыраамҭа ицоз алекциа Аԥсны аполитикатә ҭагылаазашьа иҟаз иахҟьаны. Ажурналистцәа руаӡк игәалашәараҿ излазгәеиҭоз ала, уи аҽны иааҟәымҵӡақәа иасуаз имабилтә ҭел дагьазхьаԥшуамызт. Уи аҭак ҟаиҵеиз знык Урыстәыла апремиа зҽаԥсазтәыз аопера артист Хьыбла Гьерзмаа.
2003 ш-рзы А. Анқәаб дхынҳәуеит иԥсадгьыл ахь. Ара дахьааиз еиҿикаауеит усҟантәи аамҭа ихадараз азеиԥш-политикатә партиа «Аиҭаира» ҳәа хыс изауз. Аԥсны иҟалараны иҟаз абжьыҭирақәа Анқәаб иӡбеит ихатәы кандидатура ықәиргыларц. Абжьыҭыратә компаниаан уи диқәыз боит усҟантәи аамҭаз Аԥсны ипрезидентыз В. Арӡынба. Ишаазгәеиҭаз ала уи иҵакыреи иареи иашахәҭоу рус нарыгӡаӡом, атәылаҿ ишахәҭоу акорупциа ахы иақәиҭуп. Уи ишазгәеиҭаз ала Аԥсны аконституциеи Урыстәыла аконституциеи еизааигәаны ахатә закәан аманы иҟаларц. Цәыббрамзаз Анқәаб икандидатура абжьытира центраҿ мап ацәкын. Уи ҽыҵгас иҟарҵон акыршықәса итәылаҿ дахьнымхоз, иара убас уи абызшәа шидыруа аԥышәара мап ахьацәикыз, аха иҿыдоу алингвистә центра акомиссиа алахәылацәа иазхарҵеит абызшәа бзианы ишидыруа. Анқәаб абжьыҭираҿ икандидатура мап анацкха ашьтахь, апартиа «Аиҭаира» идгылоз ииасуеит С. Багаԥшь икандидатурахь. Анеҩсан абжьыҭирақәарҿ иара игоит аиааира, аха арҭ абжьыҭиираҿ иигаз ааиаира мап ацәкы ииашаӡам ҳәа. Ажьырныҳәамзазы 2005-ш-рзы имҩаԥгаз аҩбатәи абжьыҭирақәа рҿы аиааира агеит атандем, Аԥсны ахадас далхын С. Багаԥшь, Р. Хаџьынба далхын уи ихаҭыԥаҩс.
2005 ш-рзы жәабранмза 12 С. Багаԥшь икәгылараҿ ирылаҳәан Анқәаб премиер-министрс дшалху. Ари амаҵураҿы уи еиҳарак хықәкыра ззиуаз Аԥсны аҩныҵҟатәи аҭагылазаашьа акәын. Зегь раԥхьа иргылан уи хықәкыра ззиуа Аԥсны аекономика акәын, усҟантәи аамҭаз акыр даара ихьысҳаз. 2005 ш-рзы ԥхынҷкәынмза 7 рзы ЕАШ Қырҭтәылеи рыцҳаражәҳәҩ Џьон Таффоти иареи реиԥылараҿ иҳәан атәыла абиудџьет ишамоу 644 миллион мааҭ, уи еиҳарак изызкыз ахьчареи аҩныҵҟатәи аҭахрақәи ракәын, иара убас ацитрустә експорт акыр имаҷхеит 110 нызықь тонн иҟаз илаҟәит 35 тонн рҟынӡа. Аԥсны иамаз аинфраструктура ихырбгалан аибашьраан, ма иумыхәо иажәын. Даара акыр ихьысҳан Аԥсны амуниципалтә ҭагылаазшьа, рҭагылазаашьа цәгьан афымцамҩгагақәеи. Урыстәылантәи аинвестициа атәыла иалалоз маҷк 60 миллион доллар инахыҳәон.
2008 шықәса алагамҭаз А. Анқәаб инапхгарала напаркын инарҭбаау ареконструкциатә усхкы Афон ҿыцтәи аманахҩны ашьақәыргылараз. Уи ишахәҭаз зегь рыла иргылан, амш цәгьақәа ирыхҟьаны аӡы иаҵалоз аанкылан.
Усҟантәи аамҭаз еиҿкааз апартиа «Аиҭаира» имчыдан, уи абжьыҭираан иарбаз апунктқәа акагьы азынамыгӡеит, уи аҳәамҭала изхҟьаз апартиа «Аиҭаира» иахьҳәынҭқарратәымыз ауп. Аԥсны аҳәынҭқар иалыхраан «Иаку Аԥсны» апартиа Анқәаб дықәнаргылеит апрезидент ихаҭыԥуаҩс, С. Багаԥшь президентс. Атандем иаиут 60% абыжьқәа актәи атураҿ, 2010 жәабранымза 15 инаркны Александр Золотинск-иԥа дыҟан Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩс. С. Багаԥшьи С. Шамбеи реиԥш Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Анқәаб Урыстәыла аҳәынҭқарра аҟынтәи имаӡамызт адгылара, аха зегь дарароуп иара имаз ажәлар рҟынтәи адгылара иахҟьаны илшеит С. Шамба ахԥатәи аҭыԥахь инаскьагара.
2011 шықәсазы лаҵарамза 21 азы Аԥсны ахада С. Багаԥшь иауз ачымазара бааԥс иахҟьаны аамҭала иара иакәын ахада иусқәа назыгӡоз. 2011 ш-зы лаҵарамза 29 рзы Аԥсны ахада иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь ԥхынгәымза 29 рҟынӡа инаигӡон Аԥсны ахада аусқәа. Нас Аԥсны изаамҭанымкәа иҟалоз ажьыҭирақәа нанҳәамза 26 рза 2011 ш-рзы А. Анқәаб акандидатура ахьықәиргылоз аҟын, Аԥсны ахада иусқәа аамҭала ииасуеит Жәлар реизара аиҳабы Нугзар Ашәба иахь.
Ԥхынгәымза 25 рзы 2011 ш-рзы Аԥсны алхратә центртә комиссиа ашәҟәы иҭарҩит Анқәаб икандидатура Аԥсны аҳәынҭқарра иҭыԥан, уи ихаҭыԥуаҩс ашәҟәы дҭаҩын Гәлрыԥшь араион ахада усҟантәи аамҭаз Михаил Логуа. Алхратә штаб напхгаҩыс дҟаҵан Леонид Лакербаи. Анқәаб Аԥсны ахада иалхраҿ деиканҩуан асоциал демократиатә партиа ахада Сергеи Шамба, уи ихаҭыԥуаҩс шамиль Аӡынба, иара убас икандидатура ықәгылан аопозициатә партиа «Жәлар ракзаара афорум» ахада Р. Ҳаџьынба. Уи ихаҭыԥҩас дцон Светлана Џьергениа.
А. Анқәаб икандидатура ықәызыргылаз апартиақәа «Аиҭаира», «Аԥсны акзаара» раамышьҭахь иоут иара убас адгылар Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра 1992-1993 шш. аветеранцәа рхеилак «Амцахара» рҟынтәи. Иара убас Аԥсны иҟоу аурыс хеилаки, Аԥсны аҿар рфорум ахеилаки иҟарҵеит адгылара Анқәаб икандидатураз. Нанҳәамза 26 рзы иҟаз абжьыҭыраҿы уи иоуит 54,96% абжьқәа, 72% алхыҩцәа рхы аладырхәит.
Цәыббрамза 26 рзы идикылеит иҳәынҭқарра аҿаԥхьа аҭоуба. Анқәаб Аԥсны ахадарахь даннеи ирылеиҳәеит уи иаҭыԥуаҩ иҟоу иус еиҳа армариара, ма Аԥсны зынӡа ипарламент ҳәынҭқарран аҟаҵара. Уи Аԥсны ахадараҿ дыҟанаҵ изныкымкәа Урыстәыла ахадеи иареи еиԥылахьан. Иара убас иман аиԥылара Қырҭтәыла иҟоу Чехиатәи аҵҳаратәҳәаҩи иареи.
Лаҵарамза 24 рзы 2013 ш. Урыстәылатәи агәыҳалалратә форум аҿы А. Анқәаб аҳәара ҟаиҵоит Москватәи апатриарх ишҟа, Аԥснытәи анцәахаҵаратә уахәамақәеи, Аԥснытәи аепископи хылаԥшра азиурц, избанзар усҟантәи Қырҭтәылатәи анҵәахаҵаратә уахәамеи, иара убас ирыбжьаз адоуҳатә культуреи дареи иахьа ирымаӡам аимадара. Уи ала иара агәра ганы дыҟан Аԥсны анцәа хаҵара ауахәамақәа ирыбжьаз аиҿагылара аԥыххоит ҳәа, аха ари аԥшьгара иҟаиҵаз иазаамырԥшит алыҵшәа.
Жьҭараамза 29 рзы Анқәаб аԥхьатәара дишьҭуеит Аԥсны ашәарҭадара ахеилак амаӡаныҟәгаҩ Станислав Лакоба. С. Лакоба ихаҭа иԥхьатәара дақәшаҳаҭымхеит, уи Аԥсны ахада ахара идиҵоит амчра импыҵаирхалеит ҳәа. Аполитикцәа рыбжьара иҟалаз аидыслара еиҳарак изыхҟьаз Гал араион анхаҩцәа, ақырҭуа милаҭ змоу ауааԥсыра аформа №9 ихьыԥсаххьаз Аԥсны атәлауаҩ ипаспорт ала. Жәабранымза 7 2014 ш-рзы Аԥсны ахада А. Анқәаб иҽалаирхәит Шәача иҟаз аӡынтәи аолимпиадтә хәмаррақәа раартра ацеремониа. Иара иаҳәарала Аԥсны иасасцәан аолимпиада иалахәызи асасцәеи. Иара убас Аԥсны ахада еиҿкаарала Шәача аолимпиадатә комплексқәа рыргылараан Аԥснынтәи иашьҭуан аинерттә ргыларатә маҭәахәқәа. Аԥсны аҳәаа ахьчара нахь ала атәыла амчратә шәарҭадаратә структура инаҳараку ахылаԥшра арҭеит.
Мшаԥымза инаркны нанҳәамзанӡа 2014 ш-зы Аԥсны аҩныҵҟа иҟаз аполитикатә ҭагылазаашьа акыр иуадаҩхеит, уи инахырҟьаны лаҵарамза 27 инаркны рашәарамза 1 иҟалеит ажәлар реизара. Урҭ ирымаз агәамҵра икылнагеит аҳәынҭқарратә амчхара ахан аанкыларахь. Амитынгаҿы еизаз рықәгылараҿ еиҳарак иазгәарҭоз апунтқәа иреиуан изакәанымқәа ақырҭуа милаҭ Аԥсны атәылауаҩ ипаспорт иҭара, урыстәылатәи афинанстә цхыраара иҟарҵаз дара даҽа ус ахь аиагара, иара убас Аԥсны авторитартә напхгара аманы аҟалара. Аԥхьа Анқәаб аиҿцәажәара мҩаԥыгон агәынамӡаҩцәеи иареи урҭ мчыла иааныркылаз аҳәынҭқарратә хан аҩныҵҟа, уи аиҿцәажәара алыҵшәа шамоуаз аниба ашьҭахь, иара убас ажәлар еиҿанамгаларц азыҳәан, диасуеит Урыстәылатәи арратә база Гәдоуҭа ақалақь аҿы иҟаз. Иара уа ирыцҵахоит аиҿцәажәара аоппозициа алахәылацәеи апарламент алахәылацәеи иареи. Ари аиҿцәажәараҿ рхы аладырхәит Урыстәыла аҳәынҭқарра Афедерациа ашәарҭадара асовет ихаҭыԥуаҩ Рашид Нургалиеви Урыстәыла аҳәынҭқар ицхырааҩ Владислав Суркови.
Аха арҭ аиҿцәажәарақәа лыҵшәадахеит. А. Анқәаб Аԥсны Аҳәынҭқарра ахадара нижьыр акәхоит.


Sputnik, Елеонора Коӷониаԥҳа
Аибашьра анеилгаз ашьҭахь, акыраамҭа аҭыԥ рыман урҭ рҩызцәа ахҭысқәа. Аамҭак азы еиҳа ҭынчран.
Хымԥада, ацәгьоурақәа есқьынагьы имҩаԥысуан, аха, ашьоуреи ахалахьырхәреи рышьҭыбжь уамак иҳаҳауамызт. Мчыбжьык аԥхьа, "Ахалахьырхәра" захьӡыз санҵамҭа Sputnik адаҟьаҿы икьыԥхьын. Уи азкын, аҳҭнықалақь Аҳабла ҿыц ҳәа иахьашьҭоу иҟалаз ауаҩшьра.
Аиашьа иаҳәшьа дишьит, "лхымҩаԥгашьа" мзызс инаҭаны. Ашьра ҟазҵаз, абџьар аныҟәгара азин имамызт, аофициалтә информациа ишҳанаҳәаз ала. Дҭархоуп 33 шықәса зхыҵуаз аҭыԥҳа. Дыршьит, избанзар, ахацәа ирыӡбеит абас "рыхьымӡӷ" рхырхырц.
Ари ажәлар рыбжьы ныҵак излацәажәо ауп, аха бжьыҭгала уамак аӡбахә рҳәом. Ирҳәом, избанзар, ус иақәнагоуп ҳәа изшьогьы маҷҩым, насгьы, ҭаацәаратә драмоуп, алацәажәарагьы уамак иаԥсам ҳәа ргәы иаанагозар ҟалоит.
Арҭ амшқәа ирылагӡаны иҟалеит дырҩагьых ауаҩшьрақәа, актәи аигәылацәа рӷыӷеибагара иахҟьеит, аҩбатәи, лаҵарамза 6 2017 шықәсазы автомат ҭырҟьаны иршьыз Мадина Занҭариаԥҳа илыдҳәалоуп рҳәоит. Лаҵарамза 18 2017 шықәсазы абџьар ҭырҟьаны дшьуп, 1992 шықәсазы ииз Арнольд Акаба.
Аԥсны Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра ишаанацҳауа ала, уи ишьразы "гәҩарас дҟаҵаны даанкылоуп, Тамшь ақыҭан ииз, Аҟәа инхо атәылауаҩ". Аацҳамҭаҿы иарбаӡам, гәҩарас ирымоу ихьӡи ижәлеи, аха, Аԥсны атәыла хәыҷуп, убри аҟынтә, ауаажәларара ирдыруеит, иршьыз аҷкәын, зашьа иишьыаз аҭыԥҳа дышлыхдырҟьаз. Дырҩагьых ахалахьыхәра.
Абарҭқәа зегьы уанрызхәыцуа, акыр шәышықәса раԥхьа иҟалақәоз ахҭысқәа реиҳа еицәоу авариантқәа рыла ишымҩаԥсуа убоит. Ари аанкылашьак амоур, ҳмилаҭ ҭибархар алшоит.
Ҳазҭагыло аамҭазы, абџьар ишакәым ахархәара аиуны иҟоуп, ихысуеит ақалақь агәҭа, ачарақәа рҿы, аимак змоу еибашьуеит амаҷ азы. Ас иҟоуп, избанзар, абџьар ахархәараазы аԥҟарақәеи, уи аҵәахышьеи аӡәгьы инеигӡар иҭахӡам. Атрадициақәа ртәы ҳҳәозар, анкьатәиқәеи уажәтәиқәеи хәыки шьхаки рыбжьоуп. Уаанӡатәи Апарламент адепутатцәа актәи аԥхьара иахрыжьхьеит "Абџьар азы азакәан".
Уаҟа иануп, ахыхьчаразы ауаҩы ихы иаирхәо арбану, насгьы, абџьар ауаҩы инеигар ахьыҟалои иахьыҟамлои уҳәа, абџьар ахархәаразы еиуиеԥшым аԥҟарақәа. Абарҭ зегь ҳара изаҳҭахыу, ауаҩы ишьра, иҭархара аҽацәыхьчаразоуп.
Ииашоуп, ауаҩы бџьардагьы дыршьыр ауеит, аха, абџьар ауаҩы ишьразы зегь реиҳа ишәарҭоу акакәны иҟоуп, убри азоуп, уи аныҟәгара азин змамкәа зхы иазырхәо рзы, азакәан аҿы иҷыдоу ахәҭаҷ зыҟоу. "Абџьар аҩысҭаа дҭатәоуп, нан", лҳәон санду, абџьар ишакәым азныҟәара ашәараҭара шацу лдыруан азы.
Иахьа, 21-тәи ашәышықәсазы, азакәанқәа маҷымкәа ианҳамоу, уи иҳаднагало аԥҟарақәа ҳрықәныҟәом, иахьаҭыԥугьы, иахьаҭыԥымгьы абџьар ҭҳарҟьо, ҳара ҳара ҳақәибахуа ҳалагеит. "Иахьарнахыс ишьызааит ашьоура", ҳәа иҩхьан ашәҟәыҩҩы Иван Папсқьыр ироман "Аԥҳәыс лыпату" аҿы.
Иҩхьан, избанзар, ауаҩшьра иарҿио аиӷара иахҟьаны ауаа ықәибахлар алшоит. Ҳара ҳмилаҭ маҷуп, убри аҟынтә, ҩынтәынгьы ҳхы ҳахьчароуп. Аха, аҳәынҭқарраҿы азакәанқәа рықәныҟәара аныџьбарам, ауаҩы ишауа анидыруа, ихала иӡбоит ахара зду ҳәа ииԥхьаӡо иҭархара, убри аан, иаҳәшьа гәакьа димшаҭо аҟынӡа дгәымбылџьбараханы дҟалахьеит.
Мадина Занҭариаԥҳа илхыҵуан 33 шықәса Арнольд Акаба 25 шықәса, заҟа иқәыԥшқәоузеи, заҟагьы итрагедиоузеи рыгрҿы амырҳәаӡакәа автомат иҭнарҟьаз ахы рыԥсҭазаара иахьалнахыз. Изыӡбада урҭ ахалахьырхәра амотив ала рыԥсҭазаара иалхтәын ҳәа?!


Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Аԥсуа поезиа атеатр асценаҿ аԥсҭазаара анаҭаз уажәааигәоуп. Дыҟоуп ари аԥшьгара згәы иақәшәаз, адгылара азҭаз. Дыҟоуп апоезиа атеатр аҟны иаҭыԥым ҳәа зҳәазгьы. Ажәакала, зехьынџьара еиԥш, араҟагьы иҟалеит агәаанагарақәа рацәаны. Аха зегьы ирхаданы, "Аԥсуа литература ашедеврқәа" аҳәынҭқарратә театр асцена иқәҩит. Уимоу, изныкымкәагьы. Уажәраанӡа апоезиа, алитература, атеатр рыбзиабаҩ ибахьеит ари ақәыргыламҭа ахәҭақәа хԥа.
Асценаҿы ирыԥхьон Дырмит Гәлиа, Баграт Шьынқәба, Саида Делԥҳа, Џьума Аҳәба уҳәа реиԥш иҟоу егьырҭ аԥсуа литература, аԥсуа поезиа аклассикцәагьы иреиӷьу раԥҵамҭақәа. Ақәыргыламҭа иалахәыз актиорцәа ракәзар, х-абиԥарак рыла еихшазар ҟалоит. Аиҳабыратә абиԥара иаҵанакуа актиорцәа хатәрақәа: Кьасоу Ҳагба, Маииа Џьыкырԥҳа, Ҭемраз Чамагәуа. Абжьаратә абиԥара: Гәында Ажьиԥҳа, Есма Кәыҵниаԥҳа, Гәдиса Ҭодуа, Ашьна Ҳагԥҳа. Рҟазара аадырԥшит аԥсуа театр аҟны Гәдиса Ҭодуа напхгара зиҭо ахәыҷтәы студиа ааӡамҭацәагьы: Асҭан Агрба, Лана Лашәриаԥҳа, Леон Барчан, Руслан Амҷба. Иара убас апоетесса Гәында Сақаниаԥҳаи сареи хаз-хазы инаҳагӡеит ҳажәеинраалақәа рцикл.
Ақәыргыламҭаҿы изыԥхьаз ажәеинраалақәа зегьы ԥсҭазаарак-ԥсҭазаарак рыман, аки-аки еилаҩашьомызт. Араҟа хадара злаз ажәеинраала асценатә ԥсҭазаара аарԥшра мацара акәымкәа, актиор иҩнуҵҟатә дунеи, игәҭахәыцрақәа, ихьаа, дзыԥхьо ажәеинраала ишақәҿнаҭуа ахәаԥшҩы ирбара акәын.
Адәыӷба ацҳаҿы инеихҟьашо еивыҟьҟьоит адәыӷба илбааз ауаа. Досу рымҩахь иццакуеит, еигәҭасуеит, аӡәгьы дырбаӡом. Ари аилаҩынтра зегьы даалҵуеит Флоренциа ажәҩан аҵаҟа аԥҳәызба илышьҭоу ауаҩы. Уи изы иааикәыршан имҩаԥысуа ахҭысқәа ҵакы рымаӡам, ихәыцрақәа зегьы аԥҳәызба лоуп изызку. Уи длышьҭоуп, аха дибаӡом.
Даҽазны зыбзиабара ҭакда инхаз арԥыс, аҭыԥҳа ԥшӡа дызҭаку аихац дагәҭасуа, иманы асцена даақәлоит. Иара еиликаауеит ицәаныррақәа ззикуа аӡӷаб лганахьала аҭак азыԥшра шаҭахым, аха уи аангьы ибзиабара дацәхьаҵыр иҭахӡам, дгәаҟуеит. Абасала, ари ацыԥҵәаха ахәаԥшҩы ианаҳәоит хаала акәымкәа мчыла ауаҩы игәаҟынӡа анеира аӡәгьы ишилымшо, ус зынӡа ишиашам.
Иаҳҳәап, Гәында Сақаниаԥҳа лцәырҵра акәзаргьы, егьырҭ ирыламҩашьо ахатә ҟазшьеи азнагашьа ҷыдеи азыԥшаан. Лара азал аҟынтәи ауп асцена дшықәло, лчемодан хәыҷы кны, апоет-аныҟәаҩ ихаҿсахьа нагӡо. Адунеи зегьы еимыздаз, иааҟәымҵӡакәа акы иашьҭоу апоетесса илҭахуп илыԥшаар ихадаӡоу азҵааразы аҭак: иабаҟоу аԥсҭазаара аҵакы? Ари аҭак аԥшаара апоетесса-аныҟәаҩ иахьынӡалылшаз инагӡаны еилкааӡам. Уи аӡбара знапы иану ахәаԥшҩы иоуп.
Ақәыргыламҭаҿы ахархәара рыман анаҟә, асы, аԥша уҳәа хкы рацәала ҷыдалатәи аеффектқәа. Урҭ зегьы ахәаԥшҩы иаҳауаз ажәеинраала аҩнуҵҟатәи аԥсабара инырразы, еиӷьны еиликаарц азы, игәаҿы инхарц азы ицхырааҩцәан.
Аԥсуа драматә театр актиор, "Аԥсуа литература ашедеврқәа" ақәыргылаҩ Гәдиса Ҭодуа иҳәеит аӡәык-ҩыџьак актиорцәа апремиераҿы изыԥхьоз акы-ҩба жәеинраала шырыԥсахыз. Иара убас иара иазгәеиҭеит аиҭарбараҿы актриса Лана Џьапуаԥҳа дзыԥсахыз Кәыҵниаԥҳа Есма қәҿиарала ахаарԥшра шлылшаз:
"Аамҭа аҽшаԥсахуа еиԥш рҽырыԥсахуеит актиорцәагьы, даҽакала сеилышәымкаан. Ақәгылара ашьҭахь актиорцәа афоие аҟны ҳара иҳаҳауеит урҭ ргәаанагара, ргәаҳәара, ирмаҳаз, аха ираҳарц ирҭахыз уҳәа. Урҭ зегьы ҳара ҳарзыӡырҩуеит, игәнаҳкылоит, анаҩс аиҭақәыргылараан иҳариашоит. Иахьатәи ҳцәырҵра атәы ҳҳәозар, актиорцәа рыҩнуҵҟатәи рдунеи ахәаԥшцәа рыцеиҩшара рылшеит ҳәа сгәы иаанагоит", - иҳәеит актиор, ақәыргылаҩ.
"Ашедеврқәа" ирылахәыз Аԥсны Зҽаԥсазтәыз артист Ҭемраз Чамагәуа, апроект ахә ҳаракны ишьо, иазгәеиҭеит ари иаҩызоу аусмҩаԥгатәқәа аԥсшәа арбеиаразы, иҵегьы аларҵәаразы ишхәарҭа дуу:
"Аԥсуа бызшәа ахархәара аганахьала ҳаилазаараҿы ицәырҵуа ауадаҩрақәа еснагь зегьы ҳрылацәажәоит. Аха алацәажәара мацара акгьы аӡбаӡом, иаҭахуп уи аус адулара. Хәыҷи-дуи иахьеиԥш ҳааивагыланы, ҳбызшәеи ҳдоуҳатә беиареи ӡырызго аусқәа лассы-лассы ҳарҿызар, убасҟан ауп урҭ еиҳагьы азхьаԥшра анроуа", - иазгәеиҭеит Чамагәуа.
Ашедеврқәа ирыхәаԥшыз ажурналист, апрофессор Екатерина Бебиаԥҳагьы иазгәалҭеит адраматә театр асценаҿы аԥсуа поезиа ақәыргылара аидеиа шиашоу, ишхымԥадатәиу. Лара иналкааны аџьшьара ду алҭеит ақәыргылаҩ Гәдиса Ҭодуа ибаҩхатәра ҳаракы, ахә ҳаракны илшьеит ақәыргыламҭа иадибалаз аџьабаа:
"Уахатәи ахәылԥаз ҳаҟара ҳацнаҵеит, избан акәзар лабҿаба еиҭаҳнарбеит аԥсуа поезиатә ажәа иамоу амчхара, иаҵоу аԥшӡара. Иҳаҳауаз инаваргыланы, иаҳбозгьы уаҩы дыхнахыртә еиҿкаан. Ҷыдала иалыскаар сылшоит апоетесса Гәында Сақаниаԥҳа лцәырҵра, лаԥхьашьа. Иара убасгьы гәахәара дуӡӡоуп Кьасоу Ҳагба, Ҭемраз Чамагәуа реиԥш иҟоу атеатр акорифеицәа ирывагыланы аҿаргьы ари апроект иахьалахәу. Зегьы ирыдысныҳәалоит", - лҳәеит лара.
Аԥсуа драматә театр актиор Гәдиса Ҭодуа иқәыргыламҭа "Аԥсуа литература ашедеврқәа" ахԥатәи ахәҭа апремиера мҩаԥысит рашәарамза 25 рзы. Атеатр абзиабаҩцәа ари апроект еиҭадырбан ԥхынгәымза 10 рзы.


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Аамҭа цацыԥхьаӡа схəыцрақəа рҿы ихаҭəаау аҭыԥ ааннакылоит Шьамтəылатəи Арабтə Республика санаҭааз ашықəс. Сара сзы ари ахҭыс бзиа ҟалеит абҵарамза аҽеҩшамҭа, 2007 шықəса рзы. Усҟан, ателехəаԥшреи арадиои ржурналист лаҳасаб ала, Шьамтəылаҟа ицоз Аԥснытəи аделегациа срыцын.
Хымԥада, даара интересс исыман Шьамтəыла инхоз ҳдиаспора рынхашьа-рынҵышьа, изқəынхоз атəыла лабҿаба абара. Уахь сцаанӡа издыруан хаҭала Шьамтəылантəи Аԥсныҟа нхара иахьааз ҳџьынџьуаа рахьтə аӡəык-ҩыџьак, иҟан Аԥсынтəыла имҩаԥысуаз ахҭысқəа, иара убас аныҳəатə мшқəа рыҽрыладырхəырц Шьамтəылантəи иааны сзыҿцəажəахьаз, анҵамҭақəа ззыскхьаз аԥсуаа. Урҭ рыӡбахə анысҳəа, схаҿы имааирц залшом зыԥсҭазаара иалҵхьоу аинрал Уалид Маршьан, иахьа зыԥсадгьыл аҿы инхо иашьеиҳаб, Шьамтəылатəи апарламент аҿы изныкымкəа депутатс иалырххьаз, ҳаҭыр ду зқəу Шьараф Маршьан.
Ҭырқəтəылатəи аҳаиртə баӷəазаҟынтə еицыз агəыԥ ҳԥыруан Дамаскҟа. Дамаск аҳаирплан ҳанааҭыҵ, аҳаиртə баҕəазаҿы ацəаҳəа иқəгылан Шьарафи Уалиди Маршьанаа зхадараҿы игылаз Кавказтəи амилаҭтə маҭəала еилаҳəаз ҳџьынџьуаа, аиҳабыра-аиҵбыра, абыргцəа, аҿар. Зегьы ҳнапқəа ҳамхны, ҳаргəыдыҳəҳәаланы аԥсшəа ҳарҳəеит.
Исгəалашəоит, Уалид Маршьан аԥсшəа ансеиҳəоз ииҳəаз ажəақəа: "Сырма, шаҟа ббара сеигəырӷьазеи Дамаск", - ҳəа. Урҭ иажəақəа ԥхаӡа сгəаҵаҿы иҭоуп иахьа уажəраанӡа, хашьҭшьагьы сызрықəлом.
Сыхьӡ ҳəаны аԥсшəа шсеиҳəаз аниаҳа, аделегациа иалахəыз, усҟан Аԥсуа телерадиоеилахəыра напхгара азҭоз, насгьы иазгəасҭарц сҭахуп, ААУ алекциақəа ирыԥхьоз сырҵаҩ ду Гəырам Артиом-иԥа Амқəаб дааԥышəарччан, ус иҳəеит: "Сырма, Шьамтəылагьы быздыруа ҟалама?!", - ҳəа. Избанзар Ҭырқəтəылеи Аԥсныи лассы-лассы ҳџьынџьуаа ирызкыз адырраҭарақəа рыҟаҵаразы амҩа сықəын, издыруаз ҳхылҵшьҭрақəа рацəан, аха урҭ Ҭырқəтəыла иреиуаз аԥсуаа ракəын, уажəы Шьамтəылатəиқəагьы аацəырҵит...
Мчыбжьык Шьамтəыла ҳаҟанаҵы исгəалашəом сааҭқəак ирыдымхаргьы ҳалацəа анааихьаҳшь. Аԥсыӡ аӡы зҵабаны иҟоу аӡы анауҭалак, игəыкны ишажəуа еиԥш, ҳгəыкны ҳаҟан, ҳазхара ҳзеицəажəомызт, ҳзеибабомызт Шьамтəыла инхоз ҳашьцəеи ҳареи.
Шьамтəыла, Кавказ ажəларқəа ахьынхоз ақалақьқəеи ақыҭақəеи акыр ҳарҭааит. Зегьынџьара рчеиџьыка рнапы иқəыргыланы иаҳԥылон, аиҳабацəа Аԥсны аганахьала ирдыруаз аҭоурых еиҭарҳəон, Аԥснаа рашьцəа рхабар иазҵаауан, аҿар ракəзар, акультуратə хеидкылақəа рҿы ирҵаз рмилаҭтə ҟазара ӡырыргон, уи ҳара даара агəахəа ҳнаҭон.
Иазгəаҭатəуп, Шьамтəыла инхо ҳџьынџьуаа рахьтə рхыԥхьаӡара акыр ишырацəоу адыга хылҵшьҭрақəа. Урҭ уаҟа еиҿкааны ирыман рхатəы школқəа, абызшəа ахьырҵоз. Шамахамзар зегьы рхатəы бызшəала ицəажəон.
Дамаск, ижəытəӡатəиу қалақьуп, уи зыршаҳаҭуа акакəны иҟоуп ақалақь аҿы игылоу аҭоурых иаҿахəҳəагоу ахыбрақəа. Аԥсабара аиаҵəара акəзар, шамахамзар улаԥш иҵашəомызт, хаҳəра ҭыԥын. Ҳара иҳаман алшара аҭоурыхтə ҭыԥкəа рҭаара, лабҿаба рбара.
Исхамшҭуа акакəны иаанхеит Голантəи аҳаракырақəа. Ажəытə уа инхоз аԥсуаа рацəаҩын, аха Израили дареи реибашьра иахҟьаны ақалақь ахь илбаақəаз рацəаҩхеит, анхарҭа ҭыԥқəа зегьы еилаԥыххааса иҟан.
Исгəалашəоит, Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьраҿы иҭахаз Зиуар Чычба иан Неџьиҳа Арҩҭааԥҳа, снарԥшны ишыслырбаз Зиуар дахьиз еилаԥыххаа иҟаз ахшараиурҭатə ҩны, анаҩс зҿыназхаз лылаӷырӡқəа уаҳа лыдмырҳəеит.
Иахьагьы сыбла ихгылоуп Зиуар иан игəыкыз лхаҿсахьа, лгəыразра. Анцəа иџьшьаны, узеигəырӷьаша хҭысуп Зиуар иҭаацəа Аҧсны иахьынхо. Сара сзы инасыԥуп, афырҧҳəыс Неџьиҳа дахьызбо, дысгəыдыҳəҳəаланы аԥсшəа ласҳəартə еиԥш аҭагылазаашьа ахьсымоу. Убас еиԥш ирацəаҩын Шьамтəыла ҳара иҳақəшəаз Аԥсны Аџьынџьтəылатə еибашьра иалахəыз рыуацəа-рҭынхацəа. Урҭ рахьтə иҟоуп наӡаӡа зыԥсадгьыл ахь нхара ҳəа ихынҳəқəазгьы.
Исгəалашəоит, Шьамтəыла иҟоу Кавказаа ахьынхо Берҳаџьам ақыҭаҟны аҭыхрақəа мҩаԥаагон аоператор Асҭамыр Гəажəбеи усҟан арежиссиортə усқəа назыгӡоз, стелехəаԥшратə ҭыхымҭақəа ҳəаақəызҵоз Гəырам Амқəаби сареи. Назым Аӡыӷьа рҭаацəара ҳрысасын. Шьамтəыла рынхашьа-рынҵышьа иазкны адырраҭара ҳархион, ҳрыҿцəажəон. Ҳусура хыркəшаны ашҭа ҳанынҭыҵуаз, ахшара руаӡəык араб бызшəала ус ҿааиҭит: "Аҧсныҟа шəанцо шəшəыра сҭартəаны сыжəгозаргьы, сыжəга!" - ҳəа, анаҩс илаӷырӡқəа рҿаархеит.
Анаџьалбеит, изакəытə гəнаҳароузеи ҳауаажəлар атəым дгьыл аҿы ирлахьынҵахаз, рыԥсадгьыл абара ишазгəыкуаз шаҟаҩ рыҧсҭазаара иалҵхьоузеи, иабанӡанаӡо мчымхарыла ихырҵəаз ҳауаажəлар рҳақ...
Шьамтəыла ҳаҟазаара иалагӡаны ҳара иҳақəшəеит еиуеиԥшым аусбарҭақəа рҟны аус зуаз ауаа, аиҳабыратə маҵзурақəа змоу ачынуаа, аҵарауаа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟан аполитикатə усзуцəа, аҳақьымцəа, асахьаҭыхыҩцəа, ашəаҳəаҩцəа уҳəа абаҩхатəра злаз ауаа. Иҟоуп урҭ рахьтə хаз-хазы адырраҭарақəа ззаҳкқəазгьы.
Абдул Агрба дскрипкарҳəаҩуп. Иара ҳшибаз еиԥшҵəҟьа, аҧсышəала "Бзиала шəаабеит" ҳəа ҳаиҳəеит. Зхы-зҿы аччаԥшь ықəыҳəҳəа иҟаз арԥыс дгəырӷьаҵəа иҳаилиркааит аԥсышəала ажəеинраалақəа шидыруа, уимоу дегьҳазрыԥхьеит. "Шьамтəыла шықəсқəак раԥхьа Аԥснынтə иаҳҭааз апоетесса Нели Ҭарԥҳа ислырҵаз ауп", - иҳəеит игəырӷьара ҳəаак амамкəа. Искрипка абжьы, уи аԥсышəала иациҳəоз ашəа иахьагьы слымҳа иҭаҩуеит: "Амра шынкаԥхаз абар, иаацырцырит ацəыкəбар, амахə снасыр иаақəацар, иалшоит амахə иахьыкəкəар..."
Шьамтəыла Аԥснытəи аделегациа злахəны имҩаԥысуаз аиԥыларақəа рҟны ҳџьынџьуаа гəыҵхас ирымаз зҵаарақəан аԥсадгьыл ахь ахынҳəра, ахатəы бызшəа аиқəырхара, ҳаимадара аҳəаақəа рырҭбаара, аҿар реигəныҩра. Усҟан уа иҳақəшəаз аԥсуаа рахьтə иҟоуп, иахьа зыԥсадгьыл аҿы инхақəо ҳџьынџьуаа, ара аҭаацəарақəа аԥызҵаз, иҿыцəаахьаз зхəышҭаарамцақəа еиқəызҵаз.
Шьамтəылеи Аԥсныи жəытəаахыс цҳас ирыбжьаз аишьцəа Уалиди Шьарафи Маршьанаа рыхьӡ наунагӡа ҳҳəынҭқарра аҭоурых иазынхоит. Ҳара Шьамтəыла ҳаныҟаз ашықəсан урҭ аишьцəа ирылдыршаз, еиҿыркааз ус аҳəара уадаҩуп, уалаԥшны иубар акəын. Аҳəынҭқарраҿы рыхьӡ наган, ражəа акрыԥхылнадон. Рашьа, аинрал-аԥырҩы Мамдыхə иԥсҭазаара далҵхьан, анаҩс акыр илахьеиқəҵаганы иҳадаҳкылеит ихьыз ачымазара иахҟьаны Уалид иԥсҭазаара дахьалҵызгьы. Маршьанаа рҭаацəа рысасдкылара ахааназы исхамшҭуа иԥхаӡа сгəы иҭоуп. Акыр сеигəырӷьоит Шьараф Маршьан ҭаацəала Аԥсныҟа ихынҳəра, рыԥсадгьыл аҿы ирызҳауеит имаҭацəа.
Шьамтəылатəи ҳныҟəарақəа, уа ҳзықəшəаз аԥсуаа, адыга жəлар, урҭ ирхылҵуаз агəыбылра, аԥхарра, сгəаҵаҿы иҿымцəаауа кəицны инхоит. Ҳажəлар ҳаиҟəызҭхаша аамҭа анцəа иҳзааимгааит. Шаҟа иуныруазеи атəым дгьыл аҿы уаныҟоу уԥсадгьыл аҵакы закəу, уи ада ԥсҭазаара шыҟам. Лассы-лассы схəыцраҿы иааиуеит абарҭ реиԥш иҟоу ацəаҳəақəа: "Ԥсҭазаарас иҟоу - ԥсадгьылуп, ныӡаарас иҟоу - тəым дгьылуп".
Ҳаԥсадгьыл Аԥсны ԥшӡа иагымзааит ҳаԥсуа жəлар!


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
Ҳхәыҷра ашықәсқәа аҳәаақәа ирҭагӡаны имҩаԥысыз аԥсуа-ақырҭуатә еибашьра иаҳзыннажьыз ахьаагара зцыз ахәрақәа еиҳагьы иҿыхеит Аахыҵ-Уаԥстәыла излагаз аибашьра аӡбахә анҳаҳа. Аԥсуааи ауаԥсааи иҟалап иҳамазар иаҳзеиԥшу ҭоурыхтә лахьынҵак. Аха, афырхаҵареи аиашареи злоу ҳажәларқәа аӷа иҿаԥхьа ахыларҟәра рыздыруам. Аԥсадгьыл адоуҳамч ӷәӷәоуп, уи иалиаауеит еснагь иара ахьчаҩцәа.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анцоз исхыҵуан 13 шықәса. Усҟан игоз ахысбыжьқәеи итҟәацуаз абомбақәа рышьҭыбжьи уажәыгь слымҳа иҭыҩуашәа сгәы иабоит аибашьра иацу ахҭысқәа санрызхьаԥшуа. Сыбла ихыҵуам ахааназы Џьгьарда ақыҭа ихәны иааргоз аибашьцәа раԥхьатәи амедицинатә цхыраарара ахьрырҭоз аҭыԥ, еиҳаракгьы ихәны ишьны иҟаз аибашьцәа атракторқәеи амашьынақәеи ианрықәырхуаз аамҭа…
Еизаны игылаз аҳәса ас еиԥш аҷкәынцәа кахәхәа ианааиварҵалак, изусҭцәаз шырзымдыруазгьы "шәан, шәан…" ҳәа амыткәма ҳәаны аҵәыуара иналагон. Ишьыз ихәыз рхыԥхьаӡараҿы иҟан хатәгәаԥхарала еибашьуаз ҳашьцәагьы. Еиҳараҩык рҭаацәа ирцәыбналаны Аԥсны ахьчара иаҳзаақәаз …
Аамҭа иахәышәтәуеит рҳәоит угәы иану ахәрақәа, иҟалап ус акәзаргьы, аха агәалашәарақәа рышьҭа -мап.
Аахыҵ-Уаԥстәыла аибашьра иалагеит ҳәа анҳаҳаҳа, иаҳдыруан ажәа аибашьра иаанагоз аҵакы, уи иацыз ашьаарҵәыратә хҭысқәагьы. Изныкымкәа аибашьра амцашыра иалагылахьаз ауаԥс жәлар ҩаԥхьа раԥхьа ишьҭан бџьаршьҭыхла Аԥсадгьыл ахьчара, рыжәлар реиқәырхара, уи егьрылдыршеит. Сара снапы злаку арҿиаратә занааҭ инамаданы, изныкымкәа исқәашьхахьан Уаԥстәылаҟа ацара, уа инхоз ауаԥсаа рыҿцәажәара, хаҭала ауаԥс еибашьцәа рбара, рҭаацәарақәа рҭаара, иара убас уахь ицоз Аԥснытәи аделегациақәа журналистк лаҳасабала реилазаара алахәхара.
Раԥхьаӡа акәны ауаԥс дгьыл сшьапы анықәсыргыла избаз ихамшҭыху сахьаны иаанхеит "Заратәи атрагедиа"… Ибылны, иццышәны икажьыз амашьынақәа, уаҟа ақырҭқәа гәымбылџьбарыла иҭадырхеит аҭынч уааԥсыра, ахәыҷы-аду еилых ҟамҵакәа.
Ақалақь ҳҽагәылаҳхало ҳаналага зегьы еилаԥыххаа еилажьын, ана-ара ажәҩан лашьца иаалҵны ауаԥс жәлар аҭынч ԥсҭазаара рыҽшазыҟарҵоз убон, иаахҵәаны иуҳәозар, ақалақь шәыла иҭалаҳан.
Иаҳбаз рахьтә иҟоуп Аԥсны хатәгәаԥхарала еибашьуаз, уааҭгыланы уаахәыцыр ирԥеиԥшыз арҭ арԥарцәа, рыԥсҭазаара шықәсыла ишгәылҭәаамхацызгьы изныкымкәа аибашьра рԥеиԥшхеит. Сыбла ихыҵуам сара уаҟа сзықәшәаз аԥҳәыс бырг лхаҿсахьа. Лара хҩык ахшара дранын. Лԥацәа руаӡәк Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы дҭахеит, аҩбатәи иара иԥсадгьыл аҟны, илзынхаз лыԥҳа шықәсқәак ааҵуаны илыхьыз ачымазара бааԥсы дагеит. Аснариад зықәҳаны иҟәыбаса игылаз лыҩны азбжак аҟны иҵәахны илымоуп лхәыҷқәа рпатреҭқәа, лара излалҳәаз ала ианыгәхьаалгалак, адунеи дамкуа даныҟалалак иаацәырганы днахәаԥшуеит, нас зымҩа инаганы, рхы-рҿқәа лнапы нахьшьны акыр дахӡыӡаауа илҵәахуеит.
Ари аԥхәыс бырг лыбла агәы иаҵәақәа алаӷырӡ ишабылхьазгьы, ирхыз агәаҟреи агәырҩеи дыриааины дгәыкӡа днаҳахәаԥшит, азныказы иҟалҵара дақәымшәо даабӷаӷеит, ашьҭахь лымчқәа зегьы еизылкзар акәхап, дааԥышәарчаан "шәааи аҩныҟа", - лҳәеит. Хашҭшьаз иамоузеи аибашьра хлымӡаах ари аԥхәыс бырг лажәра шареиқәаҵәаз атәы. Ҩыџьа лдауаԥшьқәеи, лыԥҳа ԥшӡеи анышә иаҭаны, лара лзы игьамдахаз аԥсҭазаара абла аҭаԥшра ҵакыдагәышьан.
Изныкымкәа ауаԥс дгьыл аҿы икаҭәахьоу ашьаарҵәыра иалҵхьоу ажәлар ргәы камыжькәа аҭынч ԥсҭазаара иазықәԥоит, рмилаҭи рыжәлари реиқәырхара иашьҭоуп. Усҟан сахьынаԥшааԥшуаз зегьынџьара иҟамызт дгьылҿаҵакгьы аибашьра атәы угәалазмыршәоз ҭыԥк, ана танк аԥҽыха, ара иблыз амашьына, егьирахь иҟәыбаса икажьыз ахыбрақәа, ус шаҟа хкы… Абарҭқәа зегьы ҳара ҳаибашьра аасгәаланаршәон, ҳарҭгьы уи аҩызаҵәҟьа аҭагылазаашьа ҳақәдмыршәеи ҳаӷацәа. Исгәалашәоит зыҷкәынзаҵә аибашьраҿы дҭахаз ан лажәақәа: "Ҳашьцәа Аԥснаа, ҳаҷкәынцәа, ақырҭуак дахьыжәбалак ахааназы игәра шәымган, урҭ лақәоуп, маӡала ицҳауеит. Саргьы сыҷкәын аибашьра адәаҟынтә изыхнымҳәыз иан соуп. Урҭ хацәан, хаҵаҵас рхы аадырԥшит. Иахьа ҳаҩжәларык ҳбираҟқәа ҳрызгәыдуны иаҳкуп. Ҳҿар уи иахӡыӡааны, ишьҭыхны ԥхьаҟа иргароуп".
Ақалақь агәаны ԥхәыс қәыԥшк наҟ-ааҟ ахәыҷкәа рнапы кны дышныҟәоз сыбла налықәшәеит. Ҳарҭ машьынала уажәшьҭа Аԥсныҟа амҩа ҳанықәлоз амш азакәын. Амашьына аԥсҟы зкыз сиҳәеит иааникыларц, исҭаххеит аԥҳәыс лааигәа снеирц, ажәақәак лсырҳәарц. Сшаԥсыуаз анласҳәа, акыраамҭа саулмышьҭуа саалгәыдлыҳәҳәалеит, аччареи аҵәыуареи деимаркуа ус салҳәеит: "Арҭ смаҭацәа роуп, аибашьра еибганы иалҵыз сыҷкәын итәқәа роуп. Иахьа амра кахха ишыԥхо еиԥш, ҳажәларқәа еснагь ргәаҵаҿ аԥхарреи аҭынчреи ҭазааит, ҳхәыҷқәа уаҳа хысбжьык рмаҳааит, рҭоурых мырӡкәа рыԥсадгьыл ԥхьаҟа иргааит. Шәахьнеиуа Аԥсны инхоу ҳашьцәа салам ҳазрышәҭа!". Абас ҵыхәаԥҵәара рымамызт машәырла сзықәшәаз ауаԥс ԥҳәыс лажәақәа, сгәаналагьы саахәыцит, амашьына сынҭыҵны лааигәа сымнеиргьы гәнаҳаран ҳәа.
Ирацәоуп схаҿы иааиуа агәалашәарақәа, ииашангьы исҳәоит, иуадаҩуп схәыцрақәа еидкылангьы ранҵара. Абарҭ ацәаҳәақәа сыҩуанаҵы гәынхәҵысҭала избаз-исаҳаз асахьақәа зегьы сыблаҿы иааиуан, азныказы мап уаҳа ацсымҵап, саҟәыҵып анҵара ҳәагьы аасгәахәуан, избанзар уи ус ажәала иузеиҭаҳәом, жәларык рхьаа аарԥшра сара сзы ус имариаӡам.
Уажәазы абраҟа еиқәысҳәаларц сҭахәуп ауаԥсаа ирыдҳәалоу сыгәҭахәыцрақәа ртәы, аԥхьаҟа хымԥада иацысҵаша рацәоуп, исылшар, аха сҽазысшәап…
Аибашьра аамҭа иалҵны, аҭынч ԥстазаараҿы инхо ауаԥс жәлар агәра ргоит уаҵәтәи амш агәыӷра лашақәа шырзаанаго. Уи азы икаҭәоуп ашьа, иахҭынҵоуп ауаатәыҩса рыԥсҭазаара.
Нагӡара ақәзааит Аԥсныи Аахыҵ-Уаԥстәылеи рыдгьылқәа рҿы ишьақәыргылоу Аиааира, Ахақәиҭра, Ахьыԥшымра!
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
- Амқәаб: Цхинвал аибашьра амшқәа иазкны иҭыхыз афильм алацәажәара сцәыуадаҩуп
-
Нанба: ақырҭцәа Аахыҵ - Уаԥстәыла иақәлаанӡагьы акы ргәы ишҭаз убон
-
Габниа: Аахыҵ Уаԥстәыла аибашьра иалагаанӡа ҩышықәса шыбжьаз ацәалашәара соухьан


Аҵаа Бабаду иахь ашәҟәы анашьҭра жәларбжьаратәи амш азгәарҭоит ԥхынҷкәын 4 рзы.
Аԥсуа драматә театр актиорцәа ахәаԥшыҩцәа рзы иаздырхиеит аԥсуа литератураҟынтә иреиӷьу арҿиамҭақәа. Апоезиа ахәылԥаз мҩаԥысит абҵара 29 рзы.
Ахәыҷтәы ансамбль "Каданс" аԥҵан 2014 шықәса рзы. Раԥхьаӡа акәны асолотә концерт Аԥсны имҩаԥнагеит 2016 шықәса рзы.
Ирҿыцу аспектакль "Гәараԥаа рԥисар" апремиера мҩаԥысит аԥсуа драматә театр аҟны.
Аҧсуа ҩы – амилаҭтә ҭоурых иадҳәалоуп. Жәытә- натә аахыс аҩнаҭақәа рҿы ирааӡон ажь, рнапала иҟарҵон аҩы.
Жьҭаара 14 рзы Лыхнашҭа имҩаԥысыз аҽаҩраҭагалара аныҳәа иалахәын Гәдоуҭа араион ақыҭақәа 20 инареиҳаны.
Иван Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотека еиҿнакааит "Амшын аԥшаҳәаҿтәи анеиааира" захьӡу Жәларбжьаратәи аҿартә арт-фестиваль.
Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба Ихраҿа агаразы аиндаҭлара мҩаԥысуан Бзыԥҭатәи аҽырҩырҭаҿы, цәыббрамза 22 рзы.
Ашәарыцацәеи аԥсыӡкцәеи рреспубликатә еилазаара имҩаԥнагеит ашәарыцалақәа рцәыргақәҵа Аҟәа, цәыббрамза 15 рзы. Ацәыргақәҵахь инаган 30 рҟынӡа ла.
Алахьеиқәратә митинг мҩаԥысит Гәдоуҭатәи акультуратә хан аҟны цәыббрамза 12 рзы.
Аԥыза-министр Геннади Гагәылиа иԥсра инамаданы адышшыларатә шәҟәы хыртуп Ҭырқәтәыла.
Аҧсны иҟоу Урыстәылатәи Аладатәи арратә Округ аԥшыхәратә архәҭақәа рыруаа Ҵабал арратә дәы аҿы аҽазыҟаҵарақәа мҩаҧыргеит.
Шьамтәыла Аԥсны Аҳәынҭқарра ахьыԥшымра шазханаҵаз рыланаҳәеит 2018 шықәса, лаҵара 29 рзы.
Жәытәнатә аахыс Аԥсынтәыла ашьхааӡара иаҿуп. Аԥсны ацха аазышьҭуа аҵиаақәа ибеианы иахьықәиаауа аԥшаҳәақәеи аиҩхаақәеи рацәоуп, уи абзоурала ашьхааӡара ҿиарц азы аҭагылазаашьа бзиоуп.
Адырра амш иазкыз агәырӷьаратә ныҳәа мҩаҧысит цәыббра 1 азы Аҟәа ақалақь ашколқәа зегь рҿы.
Нанҳәа ҩеижәи фба рзы жәашықәса ҵуеит Урыстәыла Аԥсны ахьыԥшымра азханаҵеижьҭеи.
Амшцәгьа иахҟьаны Џьгьарда ақыҭа Џьынџьалаа рҳабла ашҟа уназго ацҳа бгеит.
Очамчыра араион Аӡҩыбжьа ақыҭан анхацәа апырпыл ца ҿырхуеит, араҟа аусура еилашуеит.
Аԥсуа аестрадатә шәаҳәаҩцәеи акәашаратә коллективқәеи рылархәны имҩаԥган абираҟ амш иазкыз аныҳәатә концерт.
Ахԥатәи жәларбажьаратәи аџазтә фестиваль аатит Аҟәа Рональд Беикери Черемизов игәыԥи рықәгыларала.


22.05.2019
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Апарламент аҟны иахәаҧшразы ирыдигалеит «Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа рзы» Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә закәан аҧсахрақәа ралагаларазы Азакәан апроект.
Азакәан апроект иазҧхьагәанаҭоит «Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа рзы» Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә закәан ахәҭаҷ 6 ахәҭа 1 аҧсахрақәа ралагалара.
Аус зуа Аконституциатә закәан ахәҭаҷ 6 аредакциа иаҳәоит алхрақәа мҩаҧысуеит ҳәа Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада изинмчқәа рыҿҳәара анҵәара хымз шагу мамзаргьы ҩымз ирхыгамкәа.
Ицәыргоу Аконституциатә закәан апроект иазҧхьагәанаҭоит Ахада изинмчқәа рыҿҳәара нҵәаанӡа алхрақәа рымҩаҧгаразы иазыҧҵәоу аҿҳәара ҩымз рыҟнытә мызкы аҟынӡа аркьаҿра.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциа ахәҭаҷ 49 инақәыршәаны Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада далххоит 5 шықәса ҳәа. Изинмчқәа рыҿҳәара аҧхьаӡара иалагоит аҭоуба адкылара аныҟала инаркны. Аус зуа Ахада имаҵура ааникылеит 2014 шықәса цәыббрамза 25 рзы, изинмчқәа рыҿҳәара нҵәоит 2019 шықәса цәыббрамза 25 рзы.
Алхрақәа рымҩаҧгара аҿҳәара (арыцхә) Конституциала ишьақәыргылахаӡом. Азакәан хада ахәҭаҷ 50 иашьашәалоу аконституциатә закәан ахь ухьанарҧшуеит.
Иарбоу аҧсахрақәа рыдкылара Аҧсны Жәлар Реизара азинмчқәа рнаҭоит аконституциатә нормақәа рҳәаа иҭагӡаны имҩаҧысраны иҟоу Ахада иалхрақәа ррыцхә 2019 шықәса нанҳәамза 25 рзы ҳәа рышьақәыргыларазы.


АҞӘА, рашәара 10 – Sputnik. Британиатәи амаркетингтә маҵзура Blueclaw Адгьыл аҿы аԥсҭазаара ашәарҭара иҭазыргыло ҳәа агәаанагара ззыҟоу 50 хыҵхырҭа рсиа еиднакылеит ҳәа аанацҳауеит РИА Новости аресурс How Will The World End аҟны икьыԥхьу адыррақәа ҵаҵӷәыс иааганы.
Blueclaw аекспертцәа иалыркааит еиҳа ишәарҭоу ҳәа: аҿкырақәа, аиадертә еибашьра, аԥсабаратә рыцҳарақәа, астероид акаҳара.
Амаҵзура аԥсҭазаараз еиҳа ишәарҭоу чмазараны иалнакааит: агәаҵәкра, аршра, аимҳәа, вирус Ебола, аменингит, Ласс илихорадка, ахолера, вирус Марбург.
Агәаҵәкра еиҳа ишәарҭақәоу рахь иаҵаркуп. Еиҳарак африкатәи атәылақәа рҿы ирылаҵәоуп, хаҭала Нигериа. 2017 шықәса рзы агәаҵәкра иахҟьаны рыԥсҭазаара иалҵит ҩ-миллионҩык ауааԥсыра.
Аиадертә еибашьра акәзар, америкатәи аҭыжьымҭа "Бюллетень ученых-атомщиков" (Bulletin of Atomic Scientists) аекспертцәа реиҳа узыцәшәашоуп ҳәа рҳәоит.
Адгьыл астероид ақәҳара атәы акәзар, НАСА аҵарауаа иҟалар зылшо ҳәа ирыԥхьаӡоит. Астероид ду – Florence – адиаметр 3,9 километра иҟоуп. Иааиуа ашәышықәса рыҩныҵҟа икаҳар алшоит ҳәа иԥхьаӡоуп. Адгьыли иареи еинҟьар 1,2 миллиардҩык рҟынӡа ауаа ҭахар алшоит.
Иара убасгьы ашәарҭара ацуп адунеитә ԥхарра.
Иҟоу аҭагылазаашьақәа рыла 2136 шықәса рышьҭахь аҳауа 44 градус аԥхарра ацлар ауеит. Blueclaw аналитикцәа усеиԥш аан аӡышьҭыҵны адгьылқәа хнаҩоит рҳәоит.


1989 шықәса, нанҳәамза 25-26 рзы Аҟәа имҩаԥысит Кавказ ашьхарыуа жәларқәа Рассамблеиа (Рконфедерациа) актәи аизара ду. Аԥсны жәлар рџьынтәылатә еибашьраҟны ихадоу ароль назыгӡаз абри ахеилак 30-шықәса ахыҵра инамаданы, АААК Аинфопортал иазнархиеит уи аԥҵара иазку аҭоурых.
Асҭанда Арӡынԥҳа
Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра аҭоурых здыруа дарбанызаалак имаҳацкәа дыҟам Кавказ ашьхарыуа жәларқәа Рассамблеиа (ианаԥҵаз ашьҭахь иаарласны Аконфедерациа ҳәа ахьӡ ԥсахын) аӡбахә. Избан акәзар идгыла ацхыраара ӷәӷәа ҟанаҵеит аԥсуа ар ақырҭуа мпыҵахалаҩцәа ириааиразы. Иара убасгьы, Аконфедерациа ахатәгәаԥхарауаа Аԥсныҟа раара ашьақәгылара иагәеисырҭаны иҟалеит.
Ашьхарыуа Республика иаҿырԥшны
Кавказ ашьхаруа жәларқәа Рассамблеиа аԥҵан 1989 шықәса, нанҳәамза 25 рзы, Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра алагара хышықәса шагыз. Уи аҽны Аҟәа, Аԥсны аминистрцәа реилазаара аконференц-зал аҟны имҩаԥысит Ассамблеиа актәи аизара ду. Аусмҩаԥгатә еизнагеит Аԥсныи Нхыҵ-Кавказ ареспубликақәеи рҟынтә 500-ҩык аделегатцәа.
«Уи аҽны аҳҭнықалақь аҿы инхоз ақырҭқәа рыҩны инхарц еиӷьыршьеит, ақырҭуа милаҭ ахаҭарнакцәа рыла ишьақәгылаз Аԥсны аиҳабыра ракәзар, иаалырҟьаны Қарҭҟа «аконсультациақәа» рахь ицеит», – ҳәа урҭ ахҭысқәа дрылацәажәо иҩуеит агазеҭ «Республика Абхазиа» аредактор хада Иури Ҟәырасқәуа.
Иара игәаанагарала, Қырҭтәыла иадыз Аԥсны аиҳабыра еилыркааит, ари кавказтәи аидгыла иалоу амч, насгьы уи дара иақәкны ирымоу афашисттә планқәа рынагӡра иашаԥырхагахоз. Уи аамҭазы Қырҭтәыла Асовет Еидгыл иалҵырц аӡбахьан, Аԥсныи Аахыҵ Уаԥстәылеи надкыланы, аԥсуа жәлари ауаԥс жәлари рпозициа зхьаԥшрак ҳәа амҭаӡакәа.
Усҟан Қарҭи Аҟәеи реизыҟазаашьақәа еиҳа-еиҳа иуадаҩхон, аҵыхәтәан иаарту аиҿагылара змоу аформагьы шьҭнахит. Уи ҟалеит 1989 шықәса, ԥхынгәымзазы. Аҟәа иҟалаз аидысларақәа рышьҭахь, 30-нызқьҩык рыла ишьақәгылаз ақырҭуа колонна Аԥсны алалара рҽазыршәеит, аха урҭ Очамчыра иаанкылан, аӡиас Аалӡга ахықәан.
Кавказ ашьхарыуа жәларқәа Рассамблеиа аԥҵрагьы зыбзоуроу зыӡбахә ҳамоу ахҭысқәа роуп. Аԥсуаа еилыркаауан, ирныруан арыцҳара шааигәахоз, Ассамблеиа аԥҵаралагьы ақырҭқәа иддырбар рҭахын, Кавказ жәларқәа рҟынтә аԥсуаа адгылара шроуа, иаҭаххаргьы - Қарҭтәи агрессиа иақәнагоу аҿагылара шарҭо.
Аидгыла напхгаҩыс дҟалеит аполитик, ауаажәларратә усзуҩы Муса Шанибов. Аамҭак ашьҭахь иара иазгәеиҭоит, Ассамблеиа аԥҵара ҵаҵӷәы хадас иамаз – Аԥсны аинтересқәа реилагара иазынарханы Қырҭтәыла имҩаԥнагоз аусқәа рҿагылара шакәыз.
Кавказтәи аидгыла ахьӡи, аилазаашьеи, адоуҳаи ухьадырԥшуан 1918 шықәсазы ирылаҳәаз Ашьхарыуа Республикахь – усҟан уи иалалеит Аԥсныи Нхыҵ-Кавказтәи ареспубликақәеи. 1990 шықәса, жьҭаарамзазы Ассамблеиа – Ашьхарыуа Республика азинмдаҩыс ишыҟоу азы алаҳәара ҟанаҵеит.
1991 шықәса, абҵарамзазы Аҟәа имҩаԥысыз аидгыла III-тәи аизараҟны Ассамблеиа – Кавказтәи ашьхарыуа жәларқәа Рконфедерациа ҳәа ахьӡ еиҭакын. Жәаҩа милаҭ (аԥсуаа, абазақәа, аварцәа, адыгақәа (ачерқьесцәа), ачеченцәа, абалкарцәа, адаргинқәа, аҟарачқәа, акәумыкцәа, алезгинцәа, алакцәа, ауаԥсаа) Аиқәшаҳаҭра напы аҵарҩит, иагьрыдыркылеит Кавказ ашьхарыуа жәларқәа рконфедеративтә еидгылазы Адекларациа.
Дара иаԥырҵарц рыӡбеит иара убас Кавказтәи апарламент, Абжьаҟазаратә ӡбарҭа, Ахьчаратә еилакы, Аконфедерациа аштаб-квартирас иалырхит Аԥсны аҳнықалақь Аҟәа. Кавказ ашьхарыуа жәларқәа Рконфедерациа ахы ҳәаақәнаҵеит "ихьыԥшым амилаҭтә-ҳәынҭқарратә еиҿкаара" аҳасабала. Аконфедерациа апарламент иаднакылоз аӡбамҭақәа абжьагаратә ҟазшьа рыман, Аконфедерациа иалаз аҳәынҭқаррақәа досу рофициалтә напхгарақәа рахь иаднаклаз аӡбамҭақәа нанашьҭуан.
1992 шықәса, жьҭаарамзазы Аԥсны аибашьра анцоз аамҭазы, аиҿкаара ахьӡ иамхын ажәа "ашьхарыуа". Аидгыла иахьыӡхеит Кавказ жәларқәа Рконфедерациа ҳәа, избан акәзар уи иалалеит аԥсуа жәлар рыхьчаразы игылаз Алада Урыстәылатәи аказақцәагьы.
Ҳара – ҳконфедератцәоуп!
Қарҭ аԥхьа рацәак хырҩа арымҭеит Кавказ жәларқәа реидгыла, "ақьаад иалху абжьас" ҳәа иатәамбакәа иахҳәааны.
Аԥсны акәзар, ари аидгыла агәыӷра дуқәа адырҳәалон. Ажурналист Витали Шариа ишигәалаиршәо ала, аԥсуаа еилыркаауан аамҭа уадаҩ иҭагылараны ишыҟаз, убри аҟнытә Кавказтәи ареспубликақәа рҟынтә адгылара - хымԥада иаҭахны иҟаз ак акәын.
Ассамблеиа, и анаԥҵаз раԥхьатәи амшқәа инадыркны еиуеиԥшым акультуратә усмҩаԥгатәқәа еиҿнакаауан, иаҳҳәап, Аҟәа иазгәаҭан Кавказтәи аибашьра иалаӡыз ргәалашәара амш, уи иазкыз алахьеиқәратә усмҩаԥгатәқәа нагӡан, иара убас Аԥсуа-адыга культура амшқәа Аҟәа имҩаԥысит аибашьра алагара маҷӡак шагыз, ԥхынгәымзазы. Аха иара убри аамҭазы ари аидгыла "аԥҵахон ахҭысқәа шааҳәлакгьы, ацхыраара алшартә еиԥш" ҳәа еиҭеиҳәоит Шариа.
Ажурналист иазгәеиҭоит Ассамблеиа раԥхьатәи аизарақәа ҩба Аҟәа ишымҩаԥысыз ауаа рацәа адымгалакәа. Ахԥатәи аизара акәзар, иара мҩаԥысит 1991 шықәса, абҵарамза 1-2 рзы, убас ирацәаҩны ауаа аднагалеит, зегьы акырц азы Аԥсуа драматә театр ахыбраҿы имҩԥысуа аҟынӡа.
Уи ашьҭахь хара имгакәа иҟалаз ахҭысқәа иаадырԥшит Аконфедерациа иамаз амчи алшеи шырацәаз, Аԥсны жәлар рџьынџьтәылатә еибашьраҿы аԥсуа ҳаиааиразы хәы змаӡам алагала ҟанаҵеит.
Аԥсны аибашьра аналага раԥхьаӡатәи амшқәа инадыркны Кавказ жәларқәа Рконфедерациоуп Нхыҵ-Кавказ ареспубликақәа рҟынтә ахатәгаԥхарауаа еидкыланы, ахақәиҭреи ахьыԥшымреи ирзықәԥоз Аԥсны жәлар ирывагыларц раашьҭра иалагаз.
Аибашьра аҩбатәи амш, нанҳәамза 15 рзы аԥсуаа рнапаҵаҟа иҟаз Гәдоуҭа ақалақь ахь иааит раԥхьатәи ахатәгәаԥхарауаа-конфедератцәа ргәыԥ. Урҭ драԥхьагылан Султан Сосналиев - апрофессионалтә аруаҩы, Кавказ жәларқәа Рконфедерациа Ахыхьчаратә еилакы ахадас иҟалаз.
Нанҳәамза 18 рзы Чечентәыла аҳҭнықалақь Грозныи имҩаԥысыз Аконфедерациа апарламент иҷыдоу аилатәараҿы иазыӡбан Аԥсны ацхыраара аҭатәуп ҳәа. Ахатәгәаԥхарауаа ргәыԥ ҿыцқәа реидкылара нап аркын. Абри аусура иалҵшәаны аԥсуа жәлар ирывагыларц иаауа иалагеит ахатәгәаԥхарауаа Нхыҵ-Кавказынтә, Алада Урыстәылантә, аҳәаанырцә иҟоу ҳдиаспорақәа рхаҭарнакцәагьы Ҭырқәтәылантә, Иорданиантә, Шьамтәылантә, Канадантә уҳәа убас егьырҭ атәылақәа рҿынтә.
Аконфедерациа ирыланаҳәеит Қырҭтәылеи иареи аибашьратә ҭагылазаашьа шрыбжьоу. Аԥсуа ҭоурыхҭҵааҩцәа абри афакт ҷыдала иалыркаауеит, аԥсуа жәлар рҿагылараҿы анырра ӷәӷәа ҟазҵаз акәны. Ас еиԥш зынӡа иазыԥшымыз Қырҭтәыла аиҳабырагьы ари аҳәамҭа "ацәа алнахит", уи амшала Еидҵоу Амилаҭқәа Реилазаарахьгьы ашшыԥхьыӡ рышьҭит.
1992 шықәса, жьҭаарамзазы Аԥсныҟа даауеит Аконфедерациа ахада Муса Шанибов ихаҭагьы. Иара Гәдоуҭа иаԥиҵеит Аконфедерациа аоперативтә штаб. Ари аштаб аконфедератцәа зегьы еиқәзыршәоз, еиҿызкаауаз мчны иҟалеит, абрантә акәын дара аидысларақәа ахьцоз аибашьра амцашыра ишалагылоз.
Иааидкыланы Аԥсны ахақәиҭра иазықәԥон ҩ-нызқьҩык инареиҳаны ахатәгәаԥхарауаа. 51-ҩык ирыхҵоуп "Аԥсны Афырхаҵа" ҳәа ахьӡ ҳаракы, 247-ҩык Леон иорден ранашьоуп, 623-ҩык "Агәымшәаразы" амедал ранашьоуп. 260-ҩык инареиҳаны ахатәгәаԥхарауаа ҭахеит.
"Кавказ жәларқәа Рконфедерациа ахымҩаԥгашьоуп аԥсуа жәлар рнырҵәара алзмыршаз ҳәа сгәы иаанагоит!" - иҳәоит нас Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба Аконфедерациа иазкны.
Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра анеилга аамышьҭахь Кавказ жәларқәа Рконфедерациа ишиашоу иара ахьӡала анаҩстәи аибашьратә конфликтқәа рҿы иқәымгылеит. Аконфедерациа апарламент 1998 шықәсазы имҩаԥысыз асессиаҟны иӡбан Аконфедерациа аусура аамҭала иаанкылазарц, уи иалоу ажәларқәа руак аҟынтә иара аусура аиҭахацыркразы аҳәара ҟалаанӡа. Абри ала Аконфедерациа аусура хыркәшахеит уҳәар ауеит.


Очамчыра ихыркәшахеит ашәаҳәаҩ қәыԥшцәа рвокалтә конкурс «Орфеи».
Саид Барганџьиа
Шықәсыбжак иназынаԥшуа имҩаԥысуаз абаҩхатәра злоу аԥсуа хәыҷқәа рвокалтә конкурс «Орфеи» хыркәшахеит рашәарамза 20 рзы, Очамчыра. Гран-при лоуит 12 шықәса зхыҵуа Викториа Микааԥҳа, актәи аҭыԥ лгеит Саида Азизова, уи аԥхьа, аконкурс аетапқәа руак аҟны АААК аҳамҭа ҷыда занашьаз.
Уажәазы Саида иналыгӡеит Димаш Кудаибергенов иашәа «Любовь уставших лебедей» («Иааԥсаз агьадқәа рыбзиабара» – аред.). Ҳәарада, уи иҳараку ҩаӡароуп, избан акәзар Димаш ибжьы уникалтәуп – уи адиапазон ф-октавак амоуп.
Гран-при занашьахаз Викториа Микааԥҳа аконкурс афинал аҟны иналыгӡеит Селин Дион лашәа My Heart Will Go On («Сгәы шеислац еислоит» – аред.) еицырдыруа акиносахьа «Титаник» аҟнытә.
Ашәаҳәаҩ қәыԥш лажәақәа рыла, иналыгӡаз ашәа алхраҿы длыцхрааит Саида Азизова: дара, аконкурс иалахәыз ахәыҷқәа зегь реиԥш, аиҩызара рыбжьалеит. Викториа профессионалла авокал лҽазыҟалҵомызт, аха «ашәаҳәара еснагь бзиа илбон». Аиааира шылгаз инагӡаны агәра лгаанӡа ашәаҳәаҩ қәыԥш лцәаныррақәа ҳацеиҩылшеит.
«Гран-при соуеит ҳәа сыҟаӡамызт, ахԥатәи, ма аҩбатәи аҭыԥ згар ҟалап ҳәа сазхәыцуан. Сгәырӷьара ҳәаак амам. Авокал арҵаҩы дсыԥшаар сҭахуп, иаҳа еиӷьны сҽазыҟасҵаларц, нас амузыка аҵаразгьы. Абас еиԥшш аконкурс ҟалоит ҳәа ансаҳа, сымшәакәа схы аласырхәырц ахьысыӡбаз сгәы иахәоит. Иҭабуп ҳәа расҳәоит зегьы, еиҳаракгьы сырҵаҩцәа», – лҳәеит авокалтә конкурс аҟны аиааира згаз ашәаҳәаҩ.
Апроект алахәцәа зегьы авокал аганахьала иазыҟалҵон Лика Ҵәыџьԥҳа. Лара лоуп егьырҭ апроект аиҿкааҩцәа дрыцны Очамчыра араион зегьы иалсны аконкурс азы абаҩхатәра злоу ахәыҷқәа алызкаауаз.
«Даара сеигәырӷьоит аконкурс ахьымҩаԥысыз. Иҭабуп зегьы!» – лҳәеит Ҵәыџьԥҳа.
Аконкурсантцәа рықәгылара ахәшьара азыруан икомпетенттәу аӡбаҩцәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы дыҟан еицырдыруа аԥсуа музыкант Анри Гәымба (Саида Азизова лзы АААК ҳамҭа ҷыдас иҟанаҵаз ашәа автор – аред.). Иара иажәақәа рыла, аконкурс аҟны «иџьаишьаз, игәы иахәаз рацәаны ибеит».
«Сара сеигәырӷьоит абас абаҩхатәра злоу ахәыҷқәа ахьҳамоу. Ҳәарада, аус зыдулатәу аҟоуп, аус улатәуп, аха ихадароу – агәыцә ыҟоуп, абаҩхатәра цқьа рылоуп. Аиааира заҳҭаша иалхра даара иуадаҩын. Акыраамҭа ҳаилацәажәон. Аха, сгәы иаанагоит, ииашаз аӡбамҭа ҳадаҳкылеит ҳәа», – иҳәеит Гәымба.
Ашәаҳәаҩ қәыԥшцәа ахәшьара рылҭон иара убас урыстәылатәи авокалтә конкурс «Голос» алахәцәа инарылукаашаз ашәаҳәаҩ Мариам Мерабова. Лара Аԥсны ибзианы ирдыруа шәаҳәаҩуп, араҟа лассы-лассы аконцертқәа мҩаԥылгоит.
«Апроект анагӡара иацхрааз зегьы иҭабуп ҳәа расҳәоит. Убасҟаҩык ахәыҷы лашақәа збеит, ԥсабарала абаҩхатәра цқьа злоу. Урҭ хымԥада ԥхьаҟа еизҳалароуп, аҵара роуроуп, ирыҭатәуп рҟазара инагӡаны ицәырызгаша адыррақәа. «Орфеи» сара сыззыԥшымыз, аха уамакала сгәы иахәаз аартрахеит. Аҩаӡара ҳаракны имҩаԥгоуп! Аномерқәа зегьы сахьаркны инагӡан. Ахәаԥшцәагьы даараӡа иразын, иқәгылоз адгылара ӷәӷәа рырҭон», – лҳәеит Мерабова.
АААК аханатә инаркны ари аконкурс адгылара анаҭоит. Аконгресс ахьӡала дықәгылеит Аҳәса Рхеилак ахантәаҩы Гета Арӡынԥҳа, лара аконкурс аиҿкааҩцәеи очамчырааи зегьы ирыдылныҳәалеит абри «апроект хазына».
«Сара даара акырынтә срызхәыцит алахәцәа ранацәа. Ухәыҷы дызҳаны, асцена дықәгыланы ашәа шиҳәо абара, аҳара акырӡа иаԥсоуп… Иҭабуп абас ахәыҷқәа ахьышәааӡаз. Иҭабуп абри аныҳәа аиҿкаара зџьабаа аду зегьы», – лҳәеит Арӡынԥҳа.
«Орфеи» – ҳазҭоу ашықәс ажьырныҳәамза инаркны рашәарамзанӡа Очамчыра араион аҟны имҩаԥысуаз музыкатә конкурсуп. Аконкурс «Орфеи» амҩаԥгара аидеа лызцәырҵит Валериа Адлеиԥҳа – ателеканал НТВ аҟны имҩаԥсыуаз авокалтә проект «Ты супер» актәи асезон аҟны аиааира згаз.
Аконкурс аспонсор хадас иамоуп аилахәыра «Аҟәафон», ганрацәала аконкурс адгылара анаҭеит Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс. Аконкурс иалахәыз ахәыҷқәа реиҳараҩык зсоциалтә ҭагылазаашьа уашәшәыроу аҭаацәарақәа ирылҵит. Зынӡа аконкурс аетапқәа зегьы ирылахәын 17-ҩык ашәаҳәаҩ қәыԥшцәа. Урҭ зегьы – Очамчыра араион ақыҭақәа ирылҵыз аҟазара злоу ахәыҷқәа роуп, урҭ рахьтә аӡәырҩы амикрофон ахаан рнапаҟны ирымкыцызт.


Ихыркәшоуп Аԥсны ахада 6-тәи иалхрақәа. Ҩ-етапк рыла ишьақәгылаз алхраҿы, АКХ ишҳаланаҳәаз ала, аиааира игеит иахьа Аԥсны ахадас иҟоу Рауль Ҳаџьымба. Аихшьаалақәа рыла, уи изы рыбжьы арҭеит 39 793 алхыҩцәа, уи оппонентс имаз Алхас Кәыҵниа 38 766 бжьы иоуит. Зынӡа алхра аҩбатәи ртур аан ааира иартәеит 65,99%.
Актәи атур аан еиԥш, уажәгьы бжьаратәла 35 нызқь рҟынӡа алхыҩцәа алхрақәа рхы рыладмырхәӡеит ҳҳәар ауеит.
Иахьа сара сзыхцәажәарц исҭаху, избан актәи атур ашьҭахь иалху ахада иҿагылоз амчрақәа шеидгылазгьы, алҵшәақәа рыла аоппозициатә кандидат аԥҳьагылара зимоуз?
Ишәгәаласыршәоит, актәи атур аҿы Ҳаџьымба 20 551 бжьы иоуит, Кәыҵниа - 18 955 бжьы, ахԥатәи аҭыԥ згаз Аршба иакәзар, иоуит 18 668 бжьы. Иааидкыланы аоппозицатә мчрақәа ирхаҭарнакцәаз акандидатцәа акыр еиҳан, апартиа "Жәлар ракзаара афорум" ахаҭарнак итәқәа раасҭа.
Сара сгәанала, актәи атур ашьҭахь дара аоппозицаа еимырдоз ажәа џьбарақәеи аԥыза-министр иҟәардә азы ицоз ахәаахәҭреи акыр ирԥырхагахеит. Олег Аршба иштаб иахаҭарнакыз Леонид Лакербаиа "ампыл дара рҿы иҟоуп, ҳаԥшуп" ҳәа идәықәиҵаз аполитикатә хҿа адгылаҩцәа арблаҟьеит. Убри адагьы, апартиа "Амцахара" иадгыло, иахьа агәамбзиара змоу Аслан Бжьаниа напхгара зиҭоз аблок иахаҭарнакцәаз Сергеи Шамбеи, Баҭал Табаӷәуеи, Беслан Ешбеи "азааибагаразы ԥырхага ҳарҭеит" ҳәа Лакербаиа ажәа дәықәиҵан, дара-дара еиуеиԥшым аҳәамҭақәа хҿаҵас еимырдеит. Насгьы, иахьа уажәраанӡа аоппозициа ҵәатәы шьаҟас иамаз Аслан Бжьаниа иааникылараны иҟаз аԥыза-министр иҭыԥ Анқәаб дшеиҩаӡоз аахтны Лакербаиа алхыҩцәа идирдырит. Абасала, абарҭ аилахәаахәҭрақәа зегьы зшьара иқәдырҟьаз рацәаҩхеит.
Арҭқәа азымхакәа, хара имгакәа Лакербаиа ауаажәлар идирҳаит, актәи атур ашьҭахь Анқәаб Ҳаџьымба иҟынтә аԥыза-министрс аҟаларазы ааԥхьара иоуит ҳәа. Уи ииашоу ииашаму аҭак апартиа "Афорумгьы", акандидат Ҳаџьымбагьы рҟынтә иаҳмаҳаит, аха Лакербаиа уи ала адырра ҟаиҵеит "Анқәаб дшақәшаҳаҭымгьы", ажәалагалақәа изҭо дшыҟоу, насгьы асасааирҭа "Интер-Сухум" аҿы цәыббрамза 4 рзы имҩаԥыргаз адгылаҩцәеи дареи реиԥылараҿы, "зегь ҳарҿагылоит" ҳәа ҳабжьы аҳҭоит ҳәа аҳәамҭақәагьы ҟарҵахьан "Аиҭаира" адгылаҩцәа, рхада "уи ҵакыдоуп" ҳәа азгәеиҭазаргьы.
Цәыббрамза 5 рзы, амш ахи аҵыхәеи рыла, Анқәаб иштаби аҩбатәи аҭыԥ змаз аоппозициа ахаҭарнакцәеи ажәақәа еимырдазаргьы, "ҳааибагеит" ҳәа аҳәамҭа ҟарҵеит ауха, убри ашьҭахь аӡыргаратә плакатқәа рҿы Алхас Кәыҵниа ивараҿы иаацәырҵит Анқәаб ипортреҭ, уаанӡа ивагылаз Бжьаниа иҭыԥан.
Ишдыру еиԥш, Анқәаб кандидатс дықәгыламызт, аха мызкы ахи аҵыхәеи рыла иара иқәиргылаз акандидатцәа 18 нызқь бжьы инареиҳаны излароуз ала, Жәлар Реизара адепутат Анқәаб ихәшьадит, "Амцахара" акандидат иара ида иааишьа шимам.
Абасала, ҽнак хәлаанӡа ицоз аԥыза–министр иҟәардә аиҩаӡара иахҟьоз аоппозициабжьаратә уаҟьанчаҟьан аҭыӡшәа нҵәазаргьы, аҩбатәи атур алҵшәақәа рыла, ари аидылара аиааира аанамгеит, избанзар, сара сгәанала, Алхас Кәыҵниа адебатқәа рҿы ицәажәараҿы иаахтны имҳәеит иара далырхыр ԥыза-министрс иҟало ихьӡ, "сара схәаахәҭуам" ҳәа азгәаҭо. Анқәаб идгылаҩцәа ирмоуит аилыркаа, иаҳҳәап, Кәыҵниа даиааир, рҵәатәы шьаҟа ду иааникыло аҭыԥ азы.
Даҽа ганкахьала, еилкаамхеит Бжьаниа игәабзиара шьақәыргыланы дгьежьыр, ипозициақәа зеиԥшрахо, абасала, иара усгьы зыжәҩа ҭҟьаны иҟаз аелекторат аҟәардә ду азы имҩаԥысуаз аимҵакьача анырба, "ажәлар рызҵаара" аполитикаҿы иааннакыло аҭыԥ шхьысҳау гәарҭазар ауеит. Аоппозициаа аԥыза-министр иҭыԥ азы аицәажәарақәа анымҩаԥыргоз, алкаақәа ҟазҵаз аелекторат цәыббрамза 8 рзы, "иҟоу дыҟаз" рҳәазшәа, рыбжьқәа Рауль Ҳаџьымба иахь рхы дырхеит.
Актәи атур аҿы акандиадтцәа ирымаз алхҩы ибжьқәа ирыцлаз ҳазааҭгылозар, 19 241 бжьы изацлеит Ҳаџьымба, Кәыҵниа - 19 812. Актәи атур аҿы Рауль Ҳаџьымба хыԥхьаӡарала 1 596 рыла аԥхьагылара злаимаз ала, аиааира игеит.
Аиашазы, еиуеиԥшым алхрақәа зыла иабахьо лаҳасабала исҳәарц сылшоит сынтәатәи алхрақәа рҿы аԥыза-министр иҟәардә азы ицоз аполитикатә еимҵакьачара аҩыза шысымбац. Абас иаахтны аҭыԥ аиуразы аилахәаахәҭра иеиԥшхаз аиҿцәажәарақәа мҩаԥызгоз адепутат Анқәаб аоппозициаа аиааира роура даӡывасит ҳәа агәаанагара сызцәырҵит, иалкааны кандидатк абжьы иҭара агәаӷьра зцәыуадаҩыз алхҩы лаҳасабала.
Алхрақәа хыркәшоуп, аха ари анысыҩуа аоппозициа ахаҭарнакцәа Рауль Ҳаџьымба аиааира игеит ҳәа АКХ иҟанаҵаз алаҳәара "ааи, ҳақәшаҳаҭуп" ахырымҳәаац, Кәыҵниа иштаб аус аҭҵааразы Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь ашәҟәы рышьҭырцгьы ргәы иҭоуп.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Аҳәынҭқарратә-зинтә усбарҭа
Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Иадминистрациа аҳәынҭқарра-зинтә усбарҭа аиҳабы
Ломиа Наҭела Рауль-иԥҳа
Диит 1987ш. мшаԥымза 1 азы Аԥснытәи АССР, Тҟәарчал ақ..
2004 ш. далгеит Аҟәатәи аԥшьбатәи абжьаратәи школ.
2009 ш. далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет азиндырратә факультет аиуриспруденциа азаанаҭ.
2010ш. ҧхынгәымза 14 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Иадминистрациа Азини аекономикеи рыҟәшеи азинтә експертизеи азакәанпроекттә усуреи рсектор ареферент еиҳабыс дҟаҵоуп.
2012 ш. ажьырныҳәамза 13 инаркны Аԥсны Аҳәынҭқарра адукатцәа рпалата аквалификациатә комиссиаҿы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭарнакс дҟаҵоуп.
2014 ш. абҵарамза 7 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Иадминистрациа Аҳәынҭқарра-зинтә усбарҭа Зинла аиқәыршәәара асектор аиҳабыс дҟаҵоуп.
2017ш. ҧхынҷкәынмза 29 инаркны Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Иадминистрациа Аҳәынҭқарра-зинтә усбарҭа аиҳабыс дыҟоуп.


АҞӘА, абҵара 11 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. 22 шықәса зхыҵуа аԥсуа боксиор Баҭал Чежьиа дықәгылараны дыҟоуп Абокс азы адунеизегьтәи аиҿкаара (WBO) аверсиала аҿар рыбжьара иреиӷьу ҳәа ахьӡ азы. Иара абри аиндаҭлара дшазыхиоу атәы еиҭеиҳәеит.
Абокс азы адунеизегьтәи аиҿкаара (WBO) аверсиала аҿар рыбжьара иреиӷьу ҳәа ахьӡ азы аиндаҭлара мҩаԥысраны иҟоуп Санкт-Петербург. Баҭал Ҷежьиа диндаҭлоит Украина абоксиор Џьамал Усманов. Усманов апрофессионалтә ринг аҿы хәынтә дықәгылахьеит, хәынтәгьы аиааирақәа игахьеит.
Аԥсуа боксиор 76 кьыла рҟынӡа зкапануаз рыбжьара дықәгылараны дшыҟазгьы, Усманов абжьаратә капан азы ақәгылара мап ахьацәикыз азы 79 кьыла иҟоу ркатегориахь диасуеит.
Ҷежьиа уаанӡагьы абжьарахьанҭатә категориала дықәгылахьан, убри азы уи проблемахаӡом.
"Нанҳәамза аахыс аҽазыҟаҵарақәа сырҿуп. Аиндаҭлара цәыббрамза ма жьҭаарамза имҩаԥысуеит ҳәа ҳаԥшын, аха еиуеиԥшым амзызқәа ирхырҟьаны абҵарамзахь ииаргеит. Аҽазыҟаҵарақәа бзианы имҩасуеит. Сара ақәгылара сазыхиоуп", - ҳәа иҳәоит иара.
Баҭал дзындаҭло дбоксиор бзиоуп ҳәа ихиҳәаауеит.
"Иара ихатә стиль имоуп. Ус шакәугьы, уззымиааиша акгьы ыҟам. Сгәыӷуеит зегьы маншәаланы имҩаԥысып ҳәа", - иҳәоит аԥсуа спортсмен.
Иара убасгьы иҳәеит Игор Адлеиба иқәгылара дшахәаԥшуаз, ииааирагьы идиныҳәалоит.
Жәларбжьаратәи абокс азы ашоу "Короли Нокаутов" мҩаԥысраны иҟоуп аотель AZIMUT аҿы. Зынӡа имҩаԥгахоит 11 қәгылара. Ателеканал "Матч! Боец" аҿы асааҭ 19:00 рзы ишиашоу ицо аефир мҩаԥгахоит.
22 шықәса зхыҵуа Баҭал Ҷежьиа иахьазы адунеитә реитинг аҿы 154-тәи апозициаҿ дыҟоуп, Урыстәыла – икапантә категориала аабатәи аҭыԥ аҿы дгылоуп.
Усманов 20 шықәса ихыҵуеит, адунеитә реитинг аҿы 190-тәи апозициаҿ дыҟоуп, Украина – ахәбатәи аҭыԥ ааникылоит.
Баҭал Ҷежьиа – ажурнал "Про Бокс" аверсиала ИАРи Аславиан тәылақәеи дырчемпионуп, 2017 шықәса рзы Анапа имҩаԥысуаз ашоу "Гладиаторы ринга" аҟны даиааит, Ростов-на-Дону ақалақь аҿы апрофессионалтә бокс ахәылԥаз далахәын, Москва иқәгылараан акамерун Даниел Нигата дииааиуеит.
2018 шықәса рзы Москва имҩаԥысуаз ахәылԥаз аҿы Танзаниатәи аспортсмен Мада Линуса Мауго диндаҭлеит, аиааирагьы игеит.
Баҭал Ҷежьиа жә-қәгыларак мҩаԥигахьеит. Иқәгыларақәа зегьы рҟны аиааира игеит.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


"Очамчыратәи аҩбатәи абжьаратә школ аҟны аиҭашьақәыргыларатә усурақәа мҩаԥысуеит нанҳәамза аҽеиҩшамҭа инаркны иахьа уажәраанӡа. Аргылаҩцәа ажәа шҳарҭаз ала ҳақәгәыӷуеит, ус иагьыҟалоит - ахәыҷқәа аҵарашықәс жьҭаарамза 1 инаркны ихацдыркроуп. Ахыбраҟны афымца мҩанызго ацәаҳәақәа зегьы ԥхасҭан, избанзар 60-тәи ашықәсқәа рзы иҟаҵан, иахьа уажәраанӡагьы иԥсахымызт.
Аусурақәа иааизакны 6 миллион мааҭ рҟынӡа рықәхарџьуп. Акрыфарҭа, аҿырӡәӡәага уҳәа аӡцрыҵ цәаҳәақәа рыԥсахрагьы азԥхьагәаҭоуп.
Аҵаҩцәа иахьазы аԥсшьарамшқәа рымоуп, урҭ 450-ҩык инарзынаԥшуеит, даҽа школк ахь рышьҭра алымҵит. Апрограммақәа ирыхьӡартә еиԥш аҵарамчыбжь фымш рахь ииаҳгарц ацәажәарақәа ҳамоуп", - иҳәеит Џьынџьиа.
Шәазыӡырҩы аудио. Шәазҿлымҳаз арадио Sputnik Аԥсны.


07.11.2017
Жьҭаарамза 31 рзы аӡбаратә ӡбамҭақәа ирыдҳәалоу аилатәараан Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Аҧыза-министр напхгара ззиуа аҭакзыҧхықәу аусбарҭақәа зегьы адҵа риҭеит Пицунда-Мысратәи аҳәырҧсарра аҵакырадгьыл аҟны Ерик Хагәышь иитәу изакәаным аргылара ақәгаразы аӡбара иаднакылаз аӡбамҭа анагӡаразы иаҭаху аусмҩаҧгатәқәа рыдыркыларц
Абҵарамза 7 рзы Пицунда-Мысратәи аҳәырҧсарра аҵакырадгьыл аҟны Ерик Хагәышь иитәу изакәаным аргылара ақәгаразы аӡбара иаднакылаз аӡбамҭа анагӡара иалагеит. Амазара аҭаҩра мҩаҧган, аргылара аимыхра иаҿуп.
Аргылара ақәхра аҭыҧ аҟны иҟоуп Аҧыза-министр ихаҭыҧуаҩ Аслан Кобахьиа, Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр Гарри Аршба, Ашәарҭадаратә хеилак Амаӡаныҟәгаҩ Муҳамад Кьылба, Аӡбаратә нагӡаҩцәа рмаҵзура анапхгаҩы Зураб Барцыц, Аиустициа аминистр Марина Ҧлиа.
Апрокуратура Хада Пицунда-Мысратәи аҳәырҧсарра аҵакырадгьыл аҟны изакәаным аргыларақәа рзы иеиуеиҧшым аӡбарҭақәа рахь ашшыҧхьыӡқәа хәба нанашьҭит. Урҭ зегьы рзы ашшрақәа рзыҟаҵан, ахылаҧшра рызузарц азы.
Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аӡбамҭала Хагәышь Ерик Александр-иҧа ахылаҧшратә шшразы мап ицәкын.
Аҩаша, абҵарамза 7 рзы аӡбаратә нагӡаҩцәа Хагәышь Ерик иитәу изакәаным аргылара ақәгаразы ирыдыркылаз аӡбамҭа анагӡара иалагеит.
Азинхьчаратә усбарҭақәа аӡбаратә ӡбамҭа анагӡаразы ашәарҭадаразы иаҭахыз аусмҩаҧгатәқәа нарыгӡеит.
Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр Гарри Аршба излааицҳаз ала, 17:00 сааҭ рҟынӡа аҧшәма аамҭа иҭан иргылара еимихырц азы.
Уаанӡагьы Ерик Ҳашба азин алшара иман ихала аҧыргара мҩаҧигарц. Аха уи иара хырҩа азимуит, иҳәеит аӡбаратә нагӡаҩцәа русбарҭа аиҳабы ихаҭыҧуаҩ Сандро Гадлиа. Уи адагьы, аӡбаратә нагӡаҩцәа аҭыҧ ахь ианнеизгьы, аҿагылара ааирҧшит.
17:00 сааҭ рышьҭахь абҵарамза 8 ашьыжь асааҭ 8 инаркны аргылара аҧыргара ацҵаразы аӡбамҭа рыдыркылеит.
Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр иажәақәа рыла, ари аҩыза аӡбамҭа зрыдыркылаз аргылара аимыхраан уи акәша-мыкәша игылоу ареликттә ҧсақәа аҧырхага рырҭар ахьауаз азоуп.
Сандро Гадлиа излеиҳәаз ала, ари зеиҧш ҟамлац усуп. Аргылара аҧыргара ишәарҭоу ҭагылазаашьак ацымкәа имҩаҧысуеит.


АҞӘА, ԥхынҷкәын 12 – Sputnik. Аԥсны Агәабзиарахьчареи асоциалтә еиқәыршәареи рминистрра адыррақәа рыла Аԥсны 2019 шықәса аԥхьатәи ахԥшьбарак рзы 1262-џьа ахәыҷқәа иит.
Абри атәы иҳәеит Аԥсны Агәабзиарахьчареи асоциалтә еиқәыршәареи рминистр Ҭамаз Ҵахнакьиа 2019 шықәсазтәи аминистрра аусура аихшьаалақәа аҭо Аԥсуа телерадиоеилахәыраҿы имҩаԥгаз апресс-конференциаҿы.
Аиҿырԥшразы 2018 шықәса рзы Аԥсны ахшараиурҭақәа рҿы иит 1700-ҩык ахәыҷқәа.
"Аԥснынтәи урыстәылатәи ахшараиурҭақәа рҿы заҟаҩ ииз ртәы ҳазшәаҳәом", - ҳәа азгәеиҭеит Ҵахнакьиа.
Аԥснытәи анацәа хшараиура Урыстәыла аҵакырахь изцо амзызқәа еиқәиԥхьаӡеит аминистр.
"Урыстәыла атәылауаҩра змоу "ан лкапитал" ҳәа изышьҭоу аԥара роуеит, уи адагьы ан ахәыҷы дныҟәылгонаҵы лгәабзиаратә ҭагылазаашьа уашәшәыразар иҷыдоу ахәышәтәырҭақәа рҿы ахшара длоурц лыдыргалоит", - иҳәеит Ҵахнакьиа.
Аԥсны Агәабзиарахьчареи асоциалтә еиқәыршәареи рминистрра ҽаантәи апланқәа дрылацәажәо, аминистр иҳәеит ареспубликаҿы амедицинатә ԥгаԥса аиҿкаара ргәы ишҭоу. Иара иазгәеиҭеит ари азҵаара шыуадаҩугьы, аӡбара аҭаххар шалшо, ареспубликаҿы ишыҟоу ухы иаурхәаша амодельқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
Аминистрцәа реилазаараҿы аҷаҷа чымазара ахәышәтәраз апрограмма рыдыркылеит


10.09.2018
Цәыббрамза 9 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Аҧсны Аҳәынҭқарра Аҧыза-министр иҧсыжра аиҿкааразы Аҳәынҭқарратә комиссиа аилатәара мҩаҧигеит.
Геннади Гагәылиа аҵыхәтәантәи имҩахь инаскьагаразы аофициалтә церемониа мҩаҧысуеит цәыббрамза 12 рзы асааҭ 11:00 инаркны 14:00 рҟынӡа Гәдоуҭа ақалақь Акультура ахан аҟны.
Ахада идҵала Аҧсны Аҳәынҭқарра Аҧыза-министр Геннади Леонид-иҧа Гагәылиа машәырла иҭахара инамаданы 2018 шықәса цәыббрамза 12 Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны лахьеиқәра мышны ирылаҳәоуп.
Ари амш аҽны Аҧсны Аҳәынҭқарра ахьынӡанаӡо зехьынџьара Аҧсны аҳәынҭқарратә бираҟқәа лашьҭхоит. Акультуреи ателерадиоеилахәырақәеи агәырҿыхагатә усмҩаҧгатәқәеи адырраҭарақәеи ааныркылоит алахьеиқәра амш аҽны.


Еицырдыруа ашәуа ҳақьым, аҳаҭыр зқәу Черқьесск ақалақьуаҩ ҳәа ахьӡ зыхҵоу Алықьса Хәыранов маҷк оуп игхаз 90 шықәса ихыҵра аиубилеи дахьӡарц. Иира мшы – ԥхынҷкәын 5 рзы АААК аинформациатә портал ишәыднагалоит иара изку аочерк.
Гьаргь Чкала
Ԥхынҷкәын 5 рзы 90 шықәса ихыҵраны дыҟан ашәуаа рҟынтә зегь раԥхьа аҳақьым идиплом зауыз Алықьса Адам-иԥа Хәыранов. Иубилеи аҟнынӡа анеиразы шәықәсыбжак ауп игхаз. Аха иара иниҵаз ашықәсқәа азхеит, иԥсҭазаартә мҩа аҟны иԥылаз ауаа зегь рыгәқәа рҿы аԥхарра зцу агәалашәара рааныжьразы.
Хәыранов имаз аихьӡарақәеи, ианашьаз ахьӡ ҳаракқәеи рахьтә иалукаар ҟалоит: Урыстәылатәи Афедерациа зҽаԥсазтәыз аҳақьым, Ҟарачы-Черқьессктәи Аресублика жәлар рҳақьым, АСРР агәабзиарахьчара иҿырԥшыгоу аусзуҩ (аотличник) – Хәыранов ипрофессионалтә усура еиҳарак имҩаԥысуан асовет мчра ашықәсқәа раан. Алықьса Адам-иԥа убасгьы аҳаҭыр зқәу Черқьесск ақалақьуаҩ ҳәа ахьӡ ихҵоуп.
Ҩ-ԥсадгьылк
Алықьса Хәыранов диит Черқьессктәи автономтә област иаҵанакуа Хәыжә-ду ақыҭан. Дшыхәыҷыз, иҭаацәара Аԥсныҟа нхара ҳәа ииасуеит, аиҳабыра рганахь ала ашьҭазаара иацәшәаны. Изҳаит ақыҭа Дәрыԥшь. Араҟоуп ҳақьымс аҟаларазы агәазыҳәара ахьизцәырҵызгьы. Алықьса Адам-иԥа ихаҭа гәаартыла иҳәалон, аҳақьымра занааҭс алхраҿы анырра ду шинаҭаз Гәдоуҭа араион аҟны аус зуаз аҳақьымцәеи (Зверев, Линтроп, Уридиа), ареспубликатә хәышәтәырҭа ахирургцәеи (Шервашиӡе, Гаспариан, Шехтман, Петров) ирымаз апатуи, аҳаҭыри.
Ус шакәугьы, азанааҭ алхраҿы аемоционалтә факторгьы анырра ду ҟанаҵеит. Дәрыԥшь, Хәыранаа ргәылак дычмазҩахеит. Алықьса дрышьҭит амедицинатә пункт ашҟа афершал иаагара. Аха афершал дзымааит, изыхҟьазгьы уи аҽны иқьаф ҟаҵаны дахьыҟаз оуп.
Алықьса Адам-иԥа ари ахҭыс абас игәалашәон: «Аԥсы дахьгҿаз аҩны зегь ҵәыуан, сара сыҩныҵаҟа зегьы еилашуан, ачымазаҩ ацхыраара ахьимоуз аҟнытә. Иԥсыз еиқәырхашьа имамзаргьы ҟаларын, аха зегь акоуп афершал дааны илшоз зегь ҟаиҵар акәын».
Раԥхьатәи иԥсадгьыл ахь Алықьса Хәыранов дхынҳәит 1951 шықәсазы, иқәыԥшу специалистк иаҳасабала. Иԥсҭазаара зегьы иалганы иааигеит иқыҭа гәакьахь имаз абзиабара, уи иагьазикит ашәҟәы «Сара с-Хәыжәы». Иара убас Дәрыԥшьи, иааидкыланы Аԥсынреи рахь имаз абзиабарагьы аныԥшит.
Игәҭакахьы дназгоз амҩа уадаҩ
Агәҭакқәа – ссируп, аха урҭ рынагӡара лассы-лассы зынӡа имариаӡам. Уи ус шакәыз ибзианы еиликааит абитуриент Алықьса Хәырановгьы. 1944 шықәсазы Краснодартәи амедицинатә институт аҭаларазы аԥышәарақәа зегьы шиҭиизгьы, иҭыԥ риҭар акәхеит аинститут иҭаларц ҳәа зыӡбаз афронт аҟнытә ахәрақәа зманы адембель ахь ишьҭыз аибашьцәа. Урҭ ирыман азин ҷыдақәа.
Ҩынтәны аҭалара иҽазикит 1945 шықәсазы. Уажәшьҭа акы иԥырхагахоит ҳәа дыҟамызт: аԥышәарақәа рҿы иоуз «х-хәбаки», «ԥшьбаки» аинститут аҭаларазы алшарақәа зегьы ирҭон. Аха… «Иҭалаз рсиа ҳахәаԥшуеит ҳәа ҳнеизар, аинститут ашәқәа рҟны икыдуп алаҳәара: аинститут Кишиниовҟа ишыиарго, убри аҟнытә абитуриентцәа иаларҵаз рышәҟәқәа ргарц», – игәалаиршәон Алықәса Адам-иԥа.
Закә гәкаҳароузеи! Аҩныҟа даныхынҳә, иара иҩуеит ашәҟәқәа Ацентртә Комитет Иреиҳаӡоу апартиатә усбарҭеи, иреиҳау аҵара Аминистрреи рышҟа. Иџьоушьаша, аҩ-шәҟәыкгьы аҭак роуит. Акы аҟны иара идгалан аҭаларазы игәы иаҭаху Нхыҵ-Кавказтәи аинституқәа рыҟнытә иалихрыц, аҩбатәи ашәҟәала дрышьҭуан Махачкалаҟа. Алықьса Адам-иԥа иӡбеит Даӷьсҭанҟа ацара.
Убас, 1945 шықәса абҵарамзазы, Алықәса Хәыранов дҭалоит Даӷьсҭантәи амедицинатә институт, еибыҳәарасгьы иҟан, ажьырныҳәа 1 аҟынӡа, ҩымз аҵара зҵахьаз икурс изхысыз зегьы аҟны дрыхьӡоит ҳәа. Даара ихьанҭаз аидара иахҟьаны игәабзиара уашәшәырахеит, академиатә ԥсшьара игар акәхеит. 1946 шықәса цәыббрамзазоуп иҵара ацҵаразы алшара аниоу. Анаҩс, 1951 шықәса аԥхынразы иара иҭан акыраамҭа дзызнеиуаз адиплом, уи инацҵаны аусуразы ахырхарҭа – Черқьесктәи автономтә област ашҟа.
Иаразнак – ҳақьым хадас
Алықьса Хәыранов дгәыӷуан Черқьесск хирургс аусура далагоит ҳәа, аха аобласт агәабзиарахьчаратә усбарҭаҿы иқәыԥшу аспециалист иганахьала ирыман, ишырҳәо еиԥш, рхатә планқәа. Урҭ инарықәыршәаны дрышьҭит изгәакьоу Хәыжәытәи араион ахь.
Убас дагьақәшәоит аул Ерсакон. Статусла раионтә центрс иԥхьаӡан, аха аус аҟны – ХХ ашәышықәсазтәи асовет қыҭа: иҟамызт амҩақәа, атранспорт, афымца… Убас иҟан ахәышәтәырҭагьы – иҟамызт алабораториа, арентген, иахәҭаз аспециалистцәа. Аҵыхәтәантәи аҭагылазаашьа иахҟьаны, Алықьса Хәыранов мызки бжаки рышьҭахь ҳақьым хадас дҟаҵан. Шықәсыбжак аҩныҵҟала Черқьесскҟа аусура ииасырц згәы иҭаз аспециалист қәыԥш уи аӡбара даҿагылеит, аха аӡәгьы дизыӡырҩып ҳәа игәы иҭамызт.
Ус иҟан аамҭа, уеиқәышьшьы атәахагьы аамҭа ыҟамызт. Алықьса иҽазикит ари ахәшәтәырҭа аус адулара. Раԥхьаӡа иргыланы, имариаӡаз анализқәа рыҟаҵашьа ҩыџьа алаборантцәа идирҵеит. Анаҩс еиқәиршәеит арентгентә кабинет. Иаԥҵаз арҭ аҩ-ҭагылазаашьак акыр идырманшәалеит ауааԥсыра рыԥсҭазаара, уажәшьҭа аобласттә центр ашҟа ацара аҭахымызт анализ аҭареи, арентген аҟаҵареи рзы, имариаз азҵаарқәа араҟагьы ирыӡбон. Дук мырҵықәа ахәышәҭәырҭа иаанахәоит ацхыраара ласы ҟазҵо ахатә машьынагьы.
Есааира аизҳарақәа ҟалон: ахәышәтәырҭа амҽхак арҭбаауеит, ахирургтә ҟәша аатуеит, ачымазцәа ахәышәтәыртаҿ рыҟазаара аҭагылазаашьақәа еиӷьхоит… Черқьессктәии Ставропольтәи агәабзиарахьчаратә ҟәшақәа ари ахәышәтәырҭаҿ имҩаԥыргон асеминарқәа, ҿырԥштәыс иҟарҵон адиагностикатәи, апрофилактикатәи усқәеи, ахәышәтәра аус шеиқәыршәатәу ҳәа.
Хәышықәсеи бжаки Ерсакон ахәшәтәырҭаҿ ихигаз аамҭа аҳақьым Алықьса Хәыранов изы иҟалеит ипрофессионалтә шьақәгылара иаамҭаны. Есыҽнытәи аҳақьымцәа рус зынӡа иҿыцыз аҳаракырахь инаган. Зны-зынла, еиқәырхашьа змамызгьы ачымазцәа рыԥсқәа ааргон. «Киров ихьӡ зху аколхоз аҟны, амашьына абылтәы шҭарҭәоз иԥжәеит. Уи арныҟәцаҩ ишәыз амаҭәа амца акит. Ҳара ҳҿы данаарга, 75% ицәа II-тәи аҩаӡара абылра аман, иҟан ҭыԥқәак III-тәи аҩаӡара абылра ахьимазгьы. Ахәышәтәырҭа аусзуҩцәа зегьы уи иԥсы аиқәырхара рҽазыркит. Аобласттә хәышәтәырҭа аҟнытә иааԥхьаз аҳақьым иблыз данихәаԥш, «араҟа шанак зыҟалом» ҳәа иҳәеит. Аха ашана ҟалеит. Иура – убас ихьӡын амашьына арныҟәцаҩ – иԥсы нхеит, иахьагьы иԥсы ҭоуп, аԥсра далызхызгьы лассы-лассы игәалашәоит.
Ауаҩ иоуп аҭыԥ зырԥшӡо
Зынӡа дазыԥшӡамкәа Алықьса Адам-иԥа идыргалеит аобласт агәабзиарахьчаратә ҟәша еиҳабыс дахагыларц. Иара иганахьала иаҭахыз «ааи» ҳәа аҳәара акәын. Иҟалеит уи хәажәкырамза, 1957 шықәсазы. Усҟан Алықьса ихыҵуаз 28 шықәса заҵәык ракәын.
Мызқәак раԥхьа Черқьессктәи автономтә област ахьӡ ԥсахын Ҟарачы-Черқьесск ҳәа. Аҟарачқәа хынҳәуа иалагеит иахьииз, иахьааӡаз аҭыпқәа рахь (урҭ Аџьынџьтәылатә Еибашьра Дуӡӡа аан иахган Ҟазахстанҟеи, Абжьаратә Азиа егьырҭ атәылақәеи рышҟа, 1957 шықәсазы ахара рхыхын – аред.). Уи инақәыршәаны, иаарласны урҭ рыдкылара напы
арктәын. Ауааԥсыра хынҳәуан зепидемиологатә ҭагылазаашьа ҽеим атәылақәа рыҟнытә, уи иахҟьангьы аинфекциатә чымазарақәа рыҩаӡара ҳаракын. Ари апроблема ӡбатәын. Иҟан амедицинатә усбарҭақәа ҿыцны иаԥҵатәыз, иҟаз – рымҽхак ырҭбаатәын, маҭәахәыла еиқәыршәатәын.
Ажәакала, аусқәа даараӡа ирацәан, алшарақәа шмаҷызгьы. Ус шакәызгьы, ахырхарҭақәа реиҳарак қәҿиарала аус руан.
Хәыранов аобласт аҿы 9-шықәса аус иуан, уи аамҭа иалагӡаны аусура иалагеит агәабзиарахьчаратә обиектқәа 17, иргылан амаалыкьцәа рзы аиасли, иҿыцны иаԥҵан быжь-маҵзурак. Амассатә чымазарақәа реиԥш иаԥыхын адифтериа, аполиомиелит, атрахома, абруцеллиоз. Акырынтә иларҟәын ахәыҷқәа рыԥсра, убасгьы аимҳәацәгьа, аҩежьра, акьатеи азҩа змаз рхыԥхьаӡара. Аҳақьымцәа рхыԥхьаӡара ҩаӡеит 120-ҩык рҟынӡа.
Ицәырҵуан азҵаарақәа рацәаны, урҭ рыӡбарагьы иаԥырхаган асубиективтә ҟазшьа змаз ацәырҵрақәа, иҭкааны иуҳәозар – усҟантәи апартиа аиҳабыреи аҳақьыми ирыбжьалаз аилыибамкаара. Алықьса Адам-иԥа илиршеит иара изы ипринципиалтәыз азҵаарқәа рыӡбара: ауааԥсыра рҭахрақәа ирықәшәоз, рыхьчара иазкыз, аха ус шакәызгьы иҭыԥ аанижьыр акәхеит.
Хәыранов имаз адыррақәеи аԥышәеи баша ибжьаӡуамызт. Иара иоуеит ақалақь Черқьесск аполиклиника еиҳабыс дахагыларц ааԥхьара. Усҟантәи аамҭазы аполиклиника ииасхьан иҿыцу ахыбрахь, уи ҽнакала 400-ҩык ауааԥсыра рыдкылара алшон. Алықьса Адам-иԥа илшеит ақалақьтә еиҳабыра рҟынӡа анагара, аполиклиника аҿаԥхьа иқәгылоу азҵаарақәа иаарласны ишыӡбатәу. Убас, иаахәан иҿыцӡоу амедицинатә маҭәахәқәеи, атехникеи, иагыз аҳақьымцәа рылагьы еиқәыршәан.
Анаҩс, Хәыранов еиҿикааит аҟәшақәа зегьы русура, аҭаҩырҭа аԥхьа инаргыланы. Агәаранқәа уаҳа иҟамызт. Ачымазаҩ идкылара иазоужьыз аамҭа уажәшьҭа еиҳа ихшыҩркны аҳақьым ихы иаирхәон. Гәаартыла ачымазаҩ идкылара, уаанӡа еиҳа аформалла зҵаз азнеишьа иаиааит.
Иқәыԥшу аспециалистцәа абжьагажәа раҳәо, аҳақьым хада бзиа ибон еицырдыруа, аурыс психиатр ду Владимир Бехтериов иажәақәа реиҭаҳәара: «Ачымызаҩ аҳақьым даниацәажәа ашьҭахь, дмеиӷьхазар – уи дҳақьымым».
Алықьса Хәыранов аполиклиника дахагылан 36 шықәса. Арҭ ашықәсқәа рыҩныҵҟала, напхгара ззиуаз аусбраҭа иԥхьагылоу акы акәны иҟалеит ақалақь агәабзиарахьчаратә асистемаҿы. Уи ус иҟаларц азы рџьабаа ду адырҵеит аҳақьым хадеи, аполиклиника аусзуҩцәеи.
Иуалыуашуаз агәы
Ауаа рыцхраара – Алықьса Адам-иԥа изы иҳақьымтә ҭакԥхықәра аҟны мацара инҵәаӡомызт. Аӡәы сабаицхраари ҳәа иҟаз, иааигәара аӡәы ацхыраара иҭаххар, игәы рҭынчны дзаанхомызт. Убри иҟазшьа зегьы рзы еиԥшын: хаҭала аӡәык-ҩыџьак ракәымызт иззынархаз ицхыраара, аколлективқәа, ажәларқәа рахь имаз азнеишьагьы ус акәын ишыҟаз…
Изныкымкәан дыҟан депутатс: Ҟарачы-Чарқьессктәи аобласт жәлар рдепутатцәа рхеилак, ҞЧА Апарламент, Ачерқьестә қалақьтә Дума уҳәа рҟны. Хәыранов баша
адепутаттә мандат ныҟәызгоз дреиумызт, уи есқьынагьы иалхыҩцәа ирыхәаша аҟаҵаразы, рыԥсҭазаара аиӷьтәразы имаз алшарақәа ихы иаирхәон.
Алықьса Адам-иԥа Хәыранов абаза милаҭҭә-уаажәларратә ҵысра ахыҵхырҭаҿы дгылан, убасгьы, дызлахәыз ауаажәларратә хеилак «Адгылара» (уажәы «Абаза») напхгаҩыс дахагылан, ҞЧР азы даара иуадаҩыз 1999 ашықәс азы (ареспублика ахада иалхрақәа ирхылҿиааит уаҟа иқәынхо ажәларқәа реиҿагылара – аред.).
Аԥсны Аџьыньтәылатәи еибашьраан, 1992-1993 шықәсқәа рзы, Алықьса Хәыранов активла далахәын ҞЧА аҟнытә агуманитартә цхыраара аиқәыршәареи, уи Аԥсныҟа аашьҭреи аус.
Аԥсны ахьыԥшымра аназхарҵа ашьҭахь, Алықьса Адам-иԥа лассы-лассы арахь даарыԥхьо иалагеит, акырзҵазкуа аусмҩаԥгатәқәа ихы рылаихәразы. Иқәра акыр ишнеихьазгьы, иара есқьынагьы ааԥхьарақәа идикылон, дагьаауан, уи иара иуалԥшьоуп ҳәа иԥхьаӡаны. Алықьса Хәыранов даара пату иқәын Аԥсны Аҳәынҭқарра анапхгара рҿеиԥш, убас ауаажәларра рыбжьарагьы.
Агәалашәара
Алықьса Адам-иԥа Хәыранов иниҵит џьабаала иҭәыз аԥсҭазаара. 85 шықәса ихыҵра иақәыршәаны иҭижьуеит «Имариам ҳақьымс аҟазаара» ҳәа хьӡыс измоу игәалашәарақәеи, иԥсҭазааратә мҩеи зныԥшуа ашәҟәы. Иара убасгьы, абри ашәҟәы азкуп ашәуаа рыбжьара раԥхьаӡа акәны аҳақьым идиплом зауыз изанааҭтә мҩа, 50 шықәса дуӡӡа ззанааҭ иазызкыз. Инхарҭәааны уаҟа иаарԥшуп ҞЧА агәабзиарахьчара асистема аҿиара аҭоурыхгьы, ашәҟәы еизнагоит уи апроцесс злагала азыҟазҵаз рыхьӡқәа, ҳәарада, урҭ рхыԥхьаӡараҿы дыҟоуп ашәҟәы автор ихаҭагьы.
Иԥсҭазааратә мҩа аихшьала ҟаҵо, автор ус иҩуеит: «Сыԥсҭазаара сгәы алаҟоуп. Илысхыз амҩа иашан, самеижьеит» ҳәа.
Алықьса Адам-иԥа иԥсҭазаара далҵит ԥхынгәы 17, 2018 шықәсазы. Нарцәыҟа дцеит игәи-иԥси, иламыси цкьаны.


Аԥсны рхыԥхьаӡара маҷым аинформациатә хархәагақәа, иҟоуп иҳәынҭқарратәу, ихатәу, ихьыԥшым уҳәа хкы рацәала. Абарҭ рыбжьара ажурналист иалихыр илшоит еиҳа аиашаҳәарҭа ахьыҟоу, иахьатәи аамҭа иашьашәалоу ахырхарҭа змоу амедиа-ресурс.
2014 шықәсазы ԥхынҷкәынмза 8 рзы ҳтәылаҿы иаатит Жәларбжьаратәи аинформациатә агентреи арадиои Sputnik Аԥсны. Аҳәара сцәыуадаҩуп усҟан иахьа иамоу ахыԥша аманы иҟалоит ҳәа агәаанагара сыман ҳәа. Иахьа Аԥсны аус зуа аинформациатә хархәагақәа рӷьырак "Аҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан" еилаганы аус зларуа ала, рацәак агәра згомызт ари аресурс ҳара ҳзакәан иқәныҟәаны аус еиҿнакаауеит ҳәа, убри аҟынтә, раԥхьа уамак хшыҩзышьҭра асымҭазар ҟалап сгәахәуеит.
Ус шакәызгьы, саԥхьон ирыҩуаз, заҟа ирласны аинформациа ҿыц аус адырулоз сацклаԥшуан, исгәаԥхон асаит аиҿкаашьа, иара убас избарҭан аԥсышәала иҭыҵуаз ажәабжьқәа рӷьырак аурысшәахьтә еиҭагаз шракәыз, ииашоуп, ицон ԥсышәала ицәажәоз арадио ефирқәа. Абас ицон аамҭа.
Ҽнак зны, Sputnik Аԥсны ҩышықәса ахыҵра иазкыз атемазы ажурналист Рада Ажьиԥҳа арадио ахь ааԥхьара сылҭеит, сгәаанагара сҳәаразы. Сара усҟан аԥсуа телехәаԥшраҿы авторттә дырраҭарақәа мҩаԥызгон, ишиашоу ицоз аефирқәа срылахәын, иара убас, арлахҿыхратә дырраҭарақәа рредакциаҿы редакторс аус зуан.
Еснагь аԥсуа бызшәа ахархәара хьаас изласымаз ала, ажурналист Рада Ажьиԥҳа "иазеиӷьашәшьозеи Sputnik" ҳәа азҵаатәы ансылҭа, "иазеиӷьасшьоит еиҭагам, ԥсышәала иҩу, автортә материалқәа шәсаит аҿы иҭыҵларц" ҳәа аҭак лысҭеит.
Усҟан сгәы иаанагомызт схаҭа араҟа аусура салагоит ҳәа. Абри ашьҭахь ԥыҭк анҵы, сара аус ахьызуаз ажәа ахақәиҭра ԥсыҽхошәа анызба, ишиашоу ицоз аефирқәа рымҩаԥгара санаҟәыҵ аамҭазы, анкьа агазеҭқәеи ажурналқәеи рҿы исымаз аԥышәа сазхәыцны, Sputnik усҟантәи аусуҩ Амина Лазԥҳа ашәҟәы лзызҩит, "иалшома ԥсышәала аколонкақәа шәсаит аҿы искьыԥхьлар" ҳәа.
Дук мырҵыкәа аредакциахь ааԥхьара сырҭан, ҳаицәажәеит, агәаҭаразы акы-ҩба материал шынасышьҭуа азы. Раԥхьатәи сколонка иахьӡын "Далырхит - дырхашҭит", уи азкын имҩаԥысраны иҟаз апарламенттә алхарақәа, цәаҳәа хадасгьы иалдан ажәлар адепутат даналырхлак ашьҭахь, азакәан ақәныҟәашьа уҳәа еиуеиԥшым азҵаарақәа рзы идҵаалара ишаҟәыҵуа алхыҩцәа. Абасала, Sputnik Аԥсны сара сцәырҵит жәабранмза 2, 2017 ш. Усҟан ари аинформациатә агентра иахыҵуан ҩышықәса инареиҳаны. Убри инаркны, иахьа уажәраанӡа хаҭалатәи сыхшыҩҵакқәа сыманы, сколонкақәа рыла саацәырҵлоит.
Избан сзынхазеи ара арсҟаамҭа? Актәи - араҟа иҟоуп аԥҟарақәа, ианаамҭоу, ишахәҭоу иактуалтәу атема алацәажәаразы, убри адагьы, иарку атемақәа уԥылом. Иҟамзар ҟалап хҭыск ҳавсны, аӡбахә мҳәакәа ҳаҩсуа. Ажурналист изы ари зеиӷьыҟам ҭагылазаашьоуп. Аҳәынҭқарратә хархәагақәа "анахәҭа рҿазар", Sputnik аҿы сара исылшоит игәаӷьыуацәоу азҵаатәқәа срылацәажәарц, иахьазы аҳәара сцәыуадаҩуп иарбан информациатә усбарҭақәоу ари аҩыза алшара ахьыҟоу ҳәа.
Аамҭа цон, сколумнизм сшаҿыз, ҽнак Sputnik аиҳабыра исыдыргалеит автортә радиодырраҭара салагарц. Ииашоуп, сколонкақәа арадио аҿы сышрыԥхьозгьы, арадио-мҩаԥгаҩ лаҳасабала аԥышәа сымамызт, аха аиҳаби аредактори исықәрыԥсаз акомплиментқәа сгәы аадырӷәӷәан, сақәшаҳаҭхеит ҩыџьа аспикерцәа злахәу, актуалтә зҵаарақәа иахьрылацәажәо адырраҭара амҩаԥгара.
Асабша, жьҭаарамза 7, 2017 шықәсазы аефир ахь ицәырҵит "Коӷониаԥҳа лымҩаду" захьӡу аԥсышәала ицо савтортә проект, иахьа уажәраанӡагьы уи амҩаду сануп хра злоу атемақәа сыманы. Ари апроект саналагоз аиҳабыреи сареи ҳаицәажәеит иарку атемақәа шыҟамло азы, иахьа уажәраанӡагы ражәа нарыгӡоит. Сара исырымҭаӡеит абри даабгар ҟалаӡом зҳәо асиа.
Ари апроект цоижьҭеи астудиахь имҩахыҵхьеит еиуеиԥшым аполитикатә партиақәа ирхыԥхьаӡалоу ҳауаажәлар рхатарнакцәа, аефир аҿы иҵару атемақәа ҳарцәымшәакәа ҳрылацәажәоит. Автортә дырраҭараҿы сысасцәа реиԥш, саргьы азин сымоуп сгәаанагара аҳәара, уи акыр аҵанакуеит сара сзы.
Иҟалап абарҭқәа ракәзаргьы, Sputnik Аԥсны аредакциеи сареи иахьа уажәраанӡа ҳзааибуа. Хымԥада, уадаҩрас исымоу еиуеиԥшым азҵатәқәа рзы ԥсышәала ицәажәо рыԥшаароуп, иара убас, ачынуаа уамак бзиа ирбом аефир аҿы азҵаара уадаҩқәа рҭак аҟаҵара, убри аҟынтә ирацәаҩым дара ирхаҭарнаку уахь имҩахыҵуа.
Абас шакәугьы, иахьа уажәраанӡа срадиомҩаду сануп, згәаанагара аҳәара иацәымшәо ҳауаажәлар рхаҭарнакцәа сыцны. Аинформациатә агентра анапхгара ибзианы еилыркаауа џьысшьоит иактуалтәу атемақәа рыԥхьакра шҵакыдоу, аефир аҿгьы ауаа хра зырҭо алацәажәара шахәҭоу, убри аҟынтә, иахьа Sputnik Аԥсны иазҿлымҳау рацәаҩуп, аԥхьаҩцәеи арадиозыӡырҩцәеи ҳареи аимадара ҳамоуп, асоциалтә ҳақәа рҿы ргәаанагарақәагьы ҳарҳәоит.
Даара ҳаҭыр ақәысҵоит Жәларбжьаратәи аинформациатә агентреи арадиои Sputnik Аԥсны ҳара ҳҳәынҭқарратә бызшәазы азакәан еиламгакәа иахьа уажәраанӡа аус ахьауа. Sputnik аҿы аус зуа ажурналистцәа зегьы аҭыԥантәиқәа роуп, араҟа зхы ԥызшәарц зҭаху зегь алшара рырҭоит, азанааҭ иақәшәо адырра змоу рзы.
Иахьа Sputnik иахыҵуеит 5 шықәса. Ари аамҭа маҷым, аԥхьаҩцәеи арадиозыӡырҩцәеи ргәы акразы, араҟа аус зуа зегьы ирыдныҳәало, ирзеиӷьасшьар сҭахуп ԥхьаҟагьы атема шьахәқәа шьҭыхны аинформациатә дунеи аҿы аԥхьагылара рымазарц.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


АҞӘА, жәабран 6 – Sputnik, Асмаҭ Ҵәыџьԥҳа. Адгәыр Арӡынба кандидатс иқәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥ Аԥсны алхратә комиссиа хадаҿы ашәҟәы иҭаргалеит жәабран 6 рзы ҳәа аҭыԥ аҟынтәи иаалыцҳауеит Sputnik акорреспондент.
Аԥшьгаратә гәыԥ 25-ҩык ауаа алахәын.
Арӡынба Адгәыр Амиран-иԥа диит 1981 шықәса ажьырныҳәа 8 рзы Гәдоуҭа ақалақь аҟны.
2000 шықәсазы "Башаран-коллеџь" далгеит.
2007 шықәса рзы Х.М. Бербеков ихьӡ зху Ҟабарда-Балкариатәи аҳәынҭқарратә университет далгеит ("ааглыхра-граждантә ргылара" азанааҭ ала).
2011-2013 шықәсқәа рзы– Аԥсны Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы ахантәаҩы аекономикатә зҵаарақәа рзы иабжьгаҩ.
2013 шықәсазы далгеит Урыстәылатәи Афедерациа Апрезидент иҟны иаԥҵоу аҳәынҭқарратә маҵзура Урыстәылатәи академиа.
2012-2015 шықәсқәа – Аԥсны Аҳәынҭқарра Аекономика аминистрра адәныҟаполитикатә еимадарақәа рыҟәша аиҳабы.
2015 шықәсазы жәабранмза инаркны – Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа аекономика Анапхгараҭара аиҳабы.
2015 шықәсазы мшаԥымза инаркны иахьанӡа – Аԥсны Аҳәынҭқарра Аекономика аминистр.
2019 шықәса ԥхынҷкәынмзазы Адгәыр Арӡынба Аекономика аминистри Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩи рнапынҵақәа еидибало далагеит.
Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахшара драбуп.
Алхра ҿыцқәеи акандидатцәа ашәҟәы рҭагалареи
Ажьырныҳәа 10 рзы Иреиҳаӡоу аӡбарҭа ахашшааратә инстанциа аӡбра аднакылеит Аԥсны ҭагалан имҩаԥгаз алхрақәа рылкаақәа иашамызт ҳәа. Ахада иеиҭалхра мҩаԥгахоит 2020 хәажәкыра 22 рзы.
Ажьырныҳәа 24 рзы Аԥсны Алхратә комиссиа хада ашәҟәы иҭанагалеит аполитикатә партиа "Акзаара" ("Единство") атәыла ахадарахьы акандидатс Леонид Ӡаԥшьба иқәыргыларазы.
Ажьырныҳәа 28 рзы ашәҟәы иҭагалан Аслан Бжьаниа икандидатура ықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥ.
Жәабран 1 азы ашәҟәы иҭагалан Кан Кәарҷиа икандидатура ықәзыргыло аԥшьгаратә гәыԥ.
Хәажәкыра 22 рзы имҩаԥысуа алхрақәа рахь акандидатцәа ашәҟәы аҭаҩра иалагеит ажьырныҳәа 22 инаркны, алхрақәа 60 мшы шрыбжьоу.
Аԥсны ахадас дҟалар илшоит милаҭла иаԥсыуоу, аҳәынҭқарратә бызшәа цқьаны издыруа, 35 шықәса иреиҵам, аха 65 шықәса иреиҳам, алхратә зин змоу, аҵыхәтәантәи хәышықәса иааиԥмырҟьаӡакәа Аԥсны инхо Аԥсны атәылауаҩ. Аамҭакала далырхуеит акандидат зыӡбахә иҳәо ахада ихаҭыԥуаҩ.
Абжьыҭаразы азин рымоуп зықәра наӡахьоу, аҩнуҵҟатәи атәылауаҩшәҟәы жәытәқәа зыԥсаххьоу Аԥсны атәылауаа зегьы. Иҟоу адыррақәа рыла, алхыҩцәа рхыԥхьаӡара 118 нызқь иреиҳауп.
Абиуллетен ҩыџьа инареиҳаны акандидатцәа алагалазар, аха урҭ рахьтә аӡәгьы далрымхыр, АКХ ишьақәнарӷәӷәоит зегь реиҳа абжьқәа зауз ҩыџьа акандидатцәа злахәу аҩынтә раан алхрақәа. Аҩбатәи атур мҩаԥыргоит актәи атур ашьҭахь ҩымчыбжьа ирхымгакәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Лорена Ԥаӷәааԥҳа занааҭла джурналиступ, аха быжьшықәса инеиԥынкыланы Баслахәтәи абжьаратә школ аҟны аԥсуа бызшәеи алитературеи рырҵаҩыс аус луеит. Ажурналистика илынаҭаз аҟазшьа аҷыдарақәеи, насгьы урҭ иахьатәи лусураҿы лхы ишалырхәои атәы изеиҭалҳәеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Лаҵара 21 Кавказтәи аибашьра иалаӡыз ргәалашәара иамшуп.
Нхыҵ-Кавказтәи Жәларбжьаратәи аҿар ркинофестиваль "Кинокавказ" мҩаԥысуан Нальчик, лаҵарамза 16-17 рзы.
Аҟәа ақалақь Алашарбага аҳаблаҿ ахатә ҩны амца акит ҳәа АҶА ахь адырра ҟалеит лаҵарамза 17 асааҭ 23:26 рзы.
Акультура-гәыҳалалратә фонд "Ашана" Наала Аҩӡыԥҳа, Николь Хачатуриан, Сандра Инаԥшьԥҳа рзы аԥареизгара хацнаркуеит.


Изаамҭанытәиу Женеватәи аиҿцәажәарақәа мҩаԥысит ԥхынҷкәын 8-9 рзы.
Аешьаратә еимадара арӷәӷәаразы Нальчикҟа идәықәлеит Гагратәи аԥсуа школ ахәыҷқәа гәыԥҩык.
Аладатәи Афедералтә округ аҟны карате Киокусинкаи азы ақәыԥшцәа рыбжьара аиндаҭлара мҩаԥысуан Волгоград жьҭаара 30 инаркны абҵара 2 рҟынӡа.
Аԥсабара ахьчараз аиҿкаарақәа ашәара рымоуп Адунеизегьтәи аҭынхатә обиект "Мраҭашәаратәи Кавказ" ашәаҩатә курортқәа рыргылара иахҟьаны арыцҳара иақәшәар ҟалоит ҳәа.
Кара-Паго аул аҟны иааиуа аҵарашықәс ҿыц аламҭалаз ашколи ахәыҷ баҳчеи аадыртраны иҟоуп.
Нхыҵ Уаԥстәыла иҟазаара иалагӡаны Рауль Ҳаџьымба аҳамҭақәа риҭеит 1992-1993 шш. рзы Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра иалахәыз ауаԥс еибашьцәа.
Леонид Тибилови Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба хадас дызмаз аԥснытәи аделегациеи еиԥылеит.
Нхыҵ-Кавказтәи ареспубликақәеи, Аԥсни, Аахыҵ Уаԥстәылеи рышәҟәҩҩцәа ҿарацәа реизара мҩаԥысуеит ақалақь Нальчик цәыббра 25 инаркны 27-нӡа.
Сынтәа 11 шықәса ҵуеит Нхыҵ-Кавказтәи ақалақь Беслан ашкол аҟны ихлымӡааху атеракт ҟалеижьҭеи.
Визада аиҭанеиааираз Ақәшаҳаҭра азакәантә шьаҭа анаҭеит иахьазы атәылақәа рыбжьара иҟоу аҭагылазаашьа.
Аԥсны ахьчаҩцәа ргәаларшәо, иҭахаз Аахыҵ Уаԥстәылатәи аибашьцәа ахьҭахаз аҭыԥқәа рҟны ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵашт ҳәа аҳәоит Леонид Тибилов иаацҳамҭаҟны.
ВГИК арежиссиортә факультет аушьҭымҭа Амра Начҟьебиаԥҳа Кавкази Европеи рҟны зегь реиҳа зыҩаӡара ҳараку ашьха Ельбрус ахыцәқәахь ихалаз раԥхьатәи аԥсыуа ԥҳәызбоуп.
Аахыҵ Уаԥстәыла ргәы иҭоуп 2008 шықәсазтәи аибашьра алагара арыцхә азгәарҭарц. Ареспублика аҳҭнықалақь Цхьынвал имҩаԥысраны иҟоуп алахьеиқәҵаратә усмҩаԥгатәқәа.
Сынтәа жәашықәса ҵуеит афестиваль "Домбаитәи ахәылԥазқәа" Ҟарачы-Черкесск имҩаԥысуеижьҭеи.
Қырҭтәыла Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономикеи аҿиареи рминистр Георги Квирикашвили аҳәамҭа ҟаиҵеит Қарҭ, Аԥсны иалсны аихамҩала аимадарақәа реиҭашьақәыргылара аҭыԥ рыманы ишамбо.
Лаҵарамза 28, 1798 шықәсазы диит Швеицариатәи археолог, анатуралист Фредерик Диубуа де Монпере. Аԥсуа ҭҵаарадырраҿы уи дырдыруеит ф-томк иҟоу иусумҭа "Кавказ аныҟәарақәа" захьӡу ала.
Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Ҟарачы-Черкесскҟа иусуратә визит мшаԥымза 29 рзы ихыркәшахоит.
Аԥсны раԥхьатәи ахада Владислав Арӡынба 70 шықәса ихыҵра аҳаҭыраз мшаԥымза 21 инаркны лаҵарамза 5-нӡа аԥсуа сахьаҭыхцәа русумҭақәа Адыгатәыла ицәыргақәҵахоит.
Аахыҵ Уаԥстәыла ахада Леонид Тибилов иазгәеиҭеит Қырҭтәылеи Аахыҵ Уаԥстәылеи реизыҟазаашьақәа иахьазы Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҟны излацәажәо темоуп.
Аԥсны иамаӡам ахатә финанстә ресурсқәа Ҟарачы-Черкесскҟа Аԥснынтәи амҩа алгаразы, уи ахарала атәыла ахадара еиуеиԥшым ахыҵхырҭақәа рфинанстә цхыраара иақәгәыӷуеит, иҳәеит Рауль Ҳаџьымба Адыгатәыла иҟазаара иалагӡаны.


- Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи – иазусҭцәада дара? Аигәылацәа, аишьцәа, аиҩызцәа, апартниорцәа ма аимҩалацәа роума?
- Азҵаара бзиоуп. Аҭакгьы иахьатәи аамҭаз иуоур ауа иҟоуп. Арҭ азҵаарақәа шәареи ҳареи ҳадагьы изызцәырҵуа рацәаҩуп. Урҭ рхы иазықәдыргылоит аҭырқәа уаажәларратә еилазаарагьы.
Арҭ атемақәа уанрызхәыцуа аганахь иузныжьуам азеиԥш ҭоурых. Ҭырқәтәыла сыҟазаара аамҭа цацыԥхьаӡа, еиҳа-еиҳа избарҭахоит уаанӡатәи ҳаимакқәеи ҳаибарххарақәеи иахьагьы еидараны иаанханы ишыҟоу. XVII-XIX ашәышықәсақәа рыҩнуҵҟа мацара жәаҩа рҟынӡа еибашьра ду ҳабжьан, аимак ссақәа аламҵакәа.
- Уажәгьы иргәалашәома?
- Иргәалашәоит. Ирхадыршҭырцгьы рҭахым. Иацы иҟаз иахьатәи аҭагылазаашьа анырра анамҭарц залшом.
Абар аҿырԥшы – XIX ашәышықәсазы Кавказтәи аибашьра иахҟьаны ачерқьезцәа Кавказ иахыҵны Ҭырқәтәылаҟа рцара. Сара Сҭампыл консул хадас саныҟаз, иуҳәар ҟалоит есыҽны урыстәылаҿагыларатә акциақәа ҳхыбра аҿаԥхьа имҩаԥыргон ҳәа абри аибашьра аилгара амш азгәаҭара инамаданы. Адемонстрантцәа рлозунгқәагьы угәы ҟазҵаша ракәмызт, ирҳәозгьы иугәаԥхашаз акәмызт.
Адемонстрантцәеи ҳареи изныкымкәа ҳаиԥылахьан, ҳаицәажәахьан. Аҵыхәтәаны еилыскааит аҭоурыхтә стеоротип шакәу иҟарҵо шьаҭас иамоу – Урыстәыла агрессоруп, шьаҭанкыла Кавказ ажәларқәа рџьынџь иахырцеит.
Уахәаԥшыр зегь иашоуп, аха аӡәгьы дрызхәыцӡом урҭ ачерқьезцәа ргәыларатә станицақәа рҿы инхоз аурысқәа рҭагылазаашьа. Урҭ ирықәлон, иршьуан, тәра ирҭиуан. Усҟантәи Урыстәыла анапхгара уи акыр ирычҳауан, аха рычҳара аныҭҟәац, ар дәықәырҵеит. Арҭ ауаа ирыдыргалеит – ма агахь шәылбааны аҭынч ԥсҭазаара нап ашәыркуеит, ма Ҭырқәтәылаҟа шәахыҵуеит ҳәа. Џьоукы ықәҵит, џьоукы аангылеит. Урҭгьы егьырҭгьы акыр мыҟәмабара рхыргеит.
- Аха арҭ ахҭысқәа аамҭа иагахьоу роупеи.
- Мап. Аҭоурых аурокқәа, аиҳаракгьы иҵам, иҭҵаам – иахьатәи аамҭагьы рҽахьырыгӡоит. Аиҳаракгьы уа рхы аныҵырхуа адагьы, иахьагьы уантәи ианчо. Аҿырԥшы шәҭахума? Шьамтәыла. Аԥхьа иҭахеит урыстәылатәи аруаа, нас – ҭырқәтәылатәи. Асоциалтә ҳақәа рҿы авакханалиа ззырҳәо ҟалеит. Иагьхыркәшахеит ацҳаражәҳәаҩ А.Г. Карлов ишьрала, "аҳаирплантә кризис" рыла. Аҭоурых аӡәгьы акгьы инарҵом ҳәа уҳәар ҟамлои?
Салацәажәар сҭахуп аҽакгьы: актәи – асоциалтә ҳақәа рҟны ԥынгылак амамкәа рхы иҭашәо аҳәара, аҩбатәи – апартниор изакәызаалак акала иеилкаара аҽазымшәара. Сара исҳәо ада акгьы иашам ҳәа аҭагылазаашьа азнеира. Арҭ рыҩбагьы шәарҭоуп.
- Иаҳа инарҵауланы шәалацәажәар ?
- Абар, уажәы ахара зегь зхарарҵо Урыстәылеи "шьамтәылатәи арежими" роуп. Аграждантә обиектқәеи ауааԥсыреи абомбақәа рықәрыжьуеит, ирбылуеит, ирыжәлоит ҳәа рхырҳәаауеит.
Дамаск итәоу анапхгара џьоукы рзы алегитимра рымамзаргьы, дара роуп Еиду амилаҭқәа реиҿкаара инаркны адунеитә уаажәларра зегьы еицазхарҵахьо.
2018 шықәса цәыббрамзатәи шәачатәи амеморандум аганахьала Урыстәылеи Дамаски еилагарас иҟарҵозеи? Ара ҩ-ганктәи аиқәшаҳаҭра рыбжьарҵеит, ахыдҵақәа рхахьы иргеит. Иаҳҳәап, Урыстәыла ақәшаҳаҭхеит идлибтәи азонаҿ аҭырқә наԥшцәа рыҟазаареи апровинциаҿы арратә статус-кво аҟазаареи. Ҭырқәтәыла ахахьы иагеит "арадикалтә террористтә гәыԥқәа" Идлиб еиҿкаау адемилитаризациа зызуу азона аҟынтәи ралгара. Еиқәшаҳаҭхеит автомҩақәа М5, М4 аныҟәараз иаартызарц. Атеррористцәа алыргама? Мап. Амҩа аадыртыма? Мап. Шәара шәхыдҵақәа нашәмыгӡозар, аҽаӡәы ухыдҵа ноумыгӡеит ҳәа аҽԥныҳәа иуҭар ҟалома? Ари партниорроуп ҳәа узахҳәаауам.
Атеррористцәа ракәзаргьы ари аус алкаақәа арҭеит. Аӡәгьы дышрыламкьысуаз анырба, 2019 шықәса ааԥынразы шьамтәылатәи аиҳабыратә ар ирықәло иалагеит, иаҳҳәар урыстәылатәи арратә база Хмеимим аҿгьы.
2019 шықәса ԥхынҷкәынмза - 2020 шықәса ажьырныҳәамза рзы еиҳагьы уи рҽазҵәылырхит. 2019 шықәса ԥхынҷкәынмза мацара иалагӡаны атеррористцәа 1400 жәылара мҩаԥыргеит атанкқәа, аминомиотқәа уҳәа артиллериа рхархәарала.
Ажьырныҳәамзазы Ҭырқәтәылеи ҳареи "аҿымҭра арежим" Идлиб ашьақәыргылара ҳҽазаҳшәеит. Краанагама? Мап. Ажьырныҳәа аҵыхәтәантәи амчыбжьқәа рзы мацара зқьы инеиҳаны жәылара мҩаԥган. Шәҩыла аҭынч уааԥсыра ҭахеит.
- Абасеиԥш аан ҭырқәтәылатәи анаԥшцәа рхы шԥамҩаԥырго?
- Шәача дара уа рыҟазааразы ҳанеилацәажәа ашьҭахь иҟан агәаанагара Амеморандум аҿы иарбоу аиқәшаҳаҭрақәа рынагӡашьа хылаԥшра арҭалоит ҳәа. Аха аиқәшаҳаҭрақәа аган иаважьуп, аибашьра цоит. Иқәгылоит азҵаара: иарбан напынҵоу арҭ аобиектқәа инарыгӡо?
- Ҳаицәажәара "афилософиатә ҟазшьа" ҳҽацәхьаҳкзар ҟалап?
- Мап. Уажә иааҳҳәаз зегьы Урыстәылеи Ҭырқәтәылеи рҭоурых ашьаҭахь ҳхьадырԥшуеит, иаҳдырбоит ԥхьаҟатәи ҳаизыҟазаашьақәа шыҟалашагьы. Уажәы ҳаизыҟазаашьақәа "абифуркациатә кәаԥ" ахьӡуп. Даргьы ҳаргьы ҳхы шымҩаԥааго иахьыԥшхоит ҳаизыҟазаашьагьы.
Агәра згоит ҳтәылақәа ирылшоит ҳәа ахынкылара, апроблемақәа рыӡбара, аҟәышра аарԥшра, аҽаӡәы игәаанагара азыӡырыҩра, адкылара.
Уи азы ҳәарада аусура ду аҭахуп, аилкаара ҟаҵатәуп. Ҳара уи ҳақәшаҳаҭуп.
Ҳаилибакаар, ҳажәларқәагьы ироуеит агәрахаҵара ҳаимадара шыуашәшәырам азы. Аҽаӡәгьы ҳабжьара асал абжьаҵара еиҳа иҽацәхьеикуа далагоит.


Аҵыхәтәантәи аамҭазы Аԥсны ахи-аҵыхәеи имҩаԥысуеит ҳҳәынҭқарра ҵызшәаауа, ашәарҭадара ԥырхага азҭо ацәгьоура бааԥсқәа. Урҭ реиҳарак знапы алаҟьашьу аԥсуаа рыҷкәынцәа роуп. Избан аԥсуа ихьӡи ихьымӡӷи аԥхьа аргылара дзаҟәыҵыз, уимоу иуацәеи иҭынхацәеи убри аан адгылара ирҭо ишԥаҟалеи, ҳдунеихәаԥшра алаҟәра иабанӡаҿызаауеи? Абарҭ азҵаарақәа рзы лгәаанагарақәа лҳәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
"Адунеизегьтәи аԥсуа-абаза конгресс" ахантәаҩы Мусса Екзеков иҿцәажәара азирхеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Ауаҩы ԥхӡашала ирҳауа аӡәы иӡаны игар, уи хымԥада ихаҳаӡом. "Ԥшӡала" ишәфааит ҳәа аӷьыч ишьҭахь изҳәахьада… Знымзар зны, уи аҳақ ихьӡоит. Абас еиԥш ахҭыс иақәшәаз узырхәыцша, аха уагьзырлахҿыхша ахҭыс ҳадылгалоит Саида Жьиԥҳа.
Занааҭла ижурналисту, ахыци ахəымпали рыла ихысуа Амра Аџьынџьал лбаҩхатəра ҷыда иазкуп Сырма Ашəԥҳа ишəыдылгало анҵамҭа.
Апоет, ауаажәларратә, аполитикатә усзуҩ, "Ахьӡ-Аԥша" аорден аҩбатәи аҩаӡареи Нафи Џьусоиты ихьӡ зху Нхыҵ-Уаԥстәыла амилаҭтә премиеи занашьоу, Аԥсны аҳәынҭқарра агимн ажәақәа равтор, аԥсуа милаҭ-хақәиҭратә қәԥара акыр иазааԥсахьоу Геннади Аламиа иахьа ихыҵит 70 шықәса. Шәаԥхьарц ишәыдаагалоит Sputnik акорреспондент илиҭаз аинтервиу.
1992 шықәса ԥхынгәы 23 рзы, Аԥснытәи АССР Иреиҳаӡоу Асовет аилатәараҟны ишьақәырӷәӷәан ҳаамҭазтәи Аԥсны Аҳәынҭқарратә бираҟ. Иахьа уи амш аахижьҭеи иҵит 27 шықәса.
Ишԥазыҟоу аԥсуаа аԥсшьара, иабанӡагәцараркуеи ҳтәыла аҭыԥԥшӡарақәа рахь ацара-аара, хәарҭас иаиуеи ҳауаажәлар рыԥсадгьыл еиуеиԥшым ахәҭақәа зеиԥшроу рбар? Абарҭи егьырҭ азҵаарақәеи дырзааҭгылоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа.
Ашәаҳәаҩ, амультипликатор Асҭамыр Кәыҵниа "Абрыскьыл ифырхаҵара" захьӡу амультфильм аҭыхра даҿуп. Акомиксқәа рҟынтәи амультфильм аҟынӡа анаӡара шыҟалаз, аԥсуа мультфильмқәа рҭыхра зыуадаҩу, насгьы Аԥсны амультипликаторцәа рыстудиа заҭаху изеиҭеиҳәеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Аԥсны зҽаԥсазтәыз артист, Таиф Аџьбеи, Рушьбеи Смыри, Рауль Лашәриеи ражәеинраалақәа ирылху ашәақәеи хыԥхьаӡара рацәала аурыс естрадатәи аҳәаанырцәтәии ашәақәа назыгӡахьо Русҭан Канџьариа ирҿиаратә мҩа атәы Sputnik акорреспондент Саида Жьиԥҳа лматериал аҟны.
1989 шықəса, ииультәи 15-16 рзы Аҧсны имҩаҧысуаз ахҭысқəа ртəы игəалаиршəоит усҟантəи аамҭазы журналистк иаҳасабала урҭ амшқəа ирҿахəҳəагаз Даур Инаҧшьба.
45 шықәса еиԥмырҟьаӡакәа Бзыԥҭатәи абжьаратә школ №1 аҟны, аиҵбыратәи аклассқәа рырҵаҩыс аус зуа, 350-ҩык инарзынаԥшуа, аҩышьеи аԥхьашьеи зырҵаны аиҳабыратәи аклассқәа рахь ахәыҷқәа зышьҭхьоу, "Ахьӡ-аԥша" аорден III-тәи аҩаӡара занашьоу Маиа Анатоли-иԥҳа Чыкәбарԥҳа иаҳзеиҭалҳәеит ари азанааҭ амҩа ду дшанылаз атәы.
Ԥхынгәы 12 рзы Алхратә комиссиа хадаҿы имҩаԥган аҳәынҭқарра ахадарахьы акандидатцәа 5-ҩык алингвистикатә комиссиа рахыжьра. Уи иалахәыз Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа акандидатцәа рбызшәатә культура ахьынӡанеиуа еилылкаауан. Ишәыдаагалоит иҳазлырхиаз аматериал.
Аԥсны аҭыԥ ԥшӡарақәа зегьы рҭаара хықәкыс измоу, иҳаҩсыз амшқәа рзы Тҟәарчалтәи аӡхыҽҽақәа рхырхаҭра алзхыз Sputnik акорреспондент Саида Жьиԥҳа аԥхьаҩцәа ирабжьалгоит ҳтәыла аԥсабара амч знырарц зҭаху, хымԥада арахь иаарц.
Аԥсуа драматә театр актиор, "Аԥсуа литература ашедеврқәа" аспектакль арежиссиор Гәдиса Ҭодуа ари апроект хықәкыс иамоуи, изанааҭ алхра шыҟалази, актиор асценахь ицәырҵшьа зеиԥшразар акәуи уҳәа ирызку игәҭахәыцрақәа ицеиҩишеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Урыстәылатәи Афедерациа Атәылахьчара аминистрра иатәу Арратә Университет Арратә журналистика аҟәша "Аинформациатә еиқәыршәара" акафедра диплом ҟаԥшьыла, алеитенант ичын ихны иалгаз Гагратәи арԥыс Абзагә Ҵәыџьба еиҭеиҳәеит ари азанааҭ алхра игәазырԥхази ԥхьаҟатәи игәҭакқәеи ртәы.
Изрыдрымкылаци Жәлар Реизараҟны ахада ихаҭыԥуаҩрахь акандидат алингвистикатә комиссиа иахыжьра азԥхьагәазҭо азакәан ахәҭаҷ? Иабанӡақәшәо "Аҳәынҭқарратә бызшәазы" азакәан ахаҭыԥуаҩ абызшәа изымдырыр ахьалшо? Изаанхазеи ари азакәан ақьаад аҟны мацара? Абарҭ азҵаарақәа дрылацәажәоит Sputnik аколумнист Елеонора Коӷониаԥҳа иахьатәи лматериал аҿы.
Аоператә шәаҳәаҩы, иахьа Хмельницктәи акультуратә хан аҟны аус зуа Украина Зҽаԥсазтәыз артистка Фатима Чергинӡиа длыҿцәажәеит Sputnik акорреспондент Аинар Ҷыҭанаа.
Аԥсуаҭҵааратә институт аҭҵаарадырратә усзуҩ, аетнолог Марина Барцыцԥҳа дазааҭгылоит традициала аҳәынҭқар иԥшәмаԥҳәыс статусс илымази иахьатәи аамҭазы ҳуаажәларратә ԥсҭазаараҟны уи рольс иналыгӡар лылшои.
Аԥсуа филологиа апатриарх, абызшәадырҩы Константин Семион-иԥа Шьаҟрыл диижьҭеи 120 шықәса ҵит. Ари арыцхә иазкны рашәарамза 27-28 рзы Дырмит Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт аҟны имҩаԥысуеит жәларбжьаратәи аҭҵаарадырратә конференциа.
Аԥсны Аҳәынҭкарра Аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какоба дырзааҭгылоит сынтәатәи аҵарышықәс шхыркәшаз, аушьҭымҭацәа реихьӡарақәа, аԥышәарақәа рылҵшәақәа, арҵаҩцәеи ааӡаҩцәеи рԥышәа аизырҳара уҳәа азҵаатәқәа.