มณีสัจจา
ที่เมืองหนึ่ง มีครอบครัวหนึ่งยากจนมากมีลูก 2 คน คนโตเป็นชายชื่อ”มณี” คนน้องเป็นหญิงชื่อ “สัจจา” พ่อแม่หาเผือกหามันมาได้ก็กินเองหมด เด็กทั้งสองเห็นว่าพ่อแม่ไม่รักจึงพากันหนีออกจากบ้านไปโดยถือเอามีดด้ามนากไปด้วย ขณะเดินอยู่ในป่านั้นได้พบไข่ใบใหญ่ เพราะความหิว แต่ยังกลัวว่าจะเป็นอันตราย ไม่รู้ว่าเป็นไข่ของสัตว์ชนิดไหน พี่ชายจึงทดลองกินดูก่อน ถ้าไม่เป็นอะไรจึงจะให้น้องกิน แต่ถ้าเป็นอะไรไป พี่ชายบอกน้องว่า “น้องอย่าได้พูดกับใคร”  พอกินแล้วพี่ชายกลายเป็นงูใหญ่ แต่ทั้งสองก็ยังเดินทางต่อไปจนพบแม่น้ําใหญ่สายหนึ่ง พี่ชายจึงบอกน้องว่าเราทั้งสองต้องแยกทางกันแล้ว โดยพี่ชายจะลงไปอาศัยอยู่ในน้ําและจะเอามีดด้ามนากนั้นไปด้วย ส่วนน้องสาวนั้นหลังจากแยกทางกันก็ได้แต่ร้องไห้นําตาเป็นสาย จนกระทั่งขี้ตาปิดบังท่วมตัวไปหมดคล้ายกับจอมปลวก 
ต่อมามีพระราชาองค์หนึ่ง ออกมาล่าสัตว์ต่อไก่ ต่อนก ได้มาเห็นสิ่งที่คล้ายจอมปลวกนี้มีน้ําซึมออกมา แปลกใจจึงให้เสนาอํามาตย์ขุดดู เมื่อขุดไปพบนางสัจจาเข้าจึงเอาไปเป็นมเหสีแต่นางไม่ยอมพูดกับใครเลย พระราชาไม่เชื่อว่านางจะเป็นใบ้ จึงพยายามทําให้นางพูดให้ได้ โดยวางแผนว่าจะออกคล้องช้าง เมื่อออกไปได้ 3-4 วัน ก็ให้เสนาอํามาตย์บอกแจ้งข่าวว่าพระราชาตกช้างตายแล้ว นางก็ไม่ว่าอะไร ต่อมานางได้โอรสองค์หนึ่ง เมื่อตอนนางกล่อมลูกนอน นางไม่รู้ว่าจะกล่อมอย่างไรจึงพูดออกมาว่า “เขาลือว่าผัวตกช้างตายไม่เสียดายเท่าพี่ชายเป็นพญานาค” พระราชาซึ่งแอบฟังอยู่จึงเข้าใจ และปรากฎตัวออกมา นางรู้ว่าถูกจับได้จึงยอมพูดแต่นั้นมา และพระราชาถามถึงสาเหตุที่นางไม่ยอมพูด เมื่อเข้าใจตลอดเรื่องแล้วจึให้หมอผีทําพิธี เพื่อให้งูใหญ่นั้นกลับกลายมาเป็นคน หมองูเรียกงูจากแม่น้ําขึ้นมามากมาย แต่นางก็รู้ว่าไม่ใช่พี่ชาย จนกระทั่งงูตัวสุดท้ายมีมีดด้ามนากติดมาด้วย พอนางบอกว่าใช่ หมอผีก็ทําให้งูกลับเป็นมนุษย์ดังเดิม พระราชาจึงตั้งท้าวมณี เป็นมหาอุปราชของพระองค์